Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 1904 5216483 5205631 2026-10-11T18:16:45Z Ueschar 151377 /* Палітычная геаграфія */ Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах, перанесена: Ачакі → Ачак з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5216483 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Горад Дніпро|Дніпром|горадам ва Украіне}} {{Рака |Назва = Дняпро |Нацыянальная назва = ru/Днепр/uk/Дніпро |Выява = Dnieper Nasa 2004-05-06.jpg |Подпіс выявы = Дняпро, спадарожнікавы здымак [[НАСА]] |Даўжыня = 2201 |Плошча вадазбору = 504000 |Басейн = Чорнае мора |Расход вады = 1670 |Месца вымярэння = у вусці |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = ур. Раждзяство каля вёскі [[Бачарава (Смаленская вобласць)|Бачарава]] |Вышыня вытока = 220 |Каардынаты вытока = 55.8724/33.7242 |Вусце = Дняпроўскі ліман |Месцазнаходжанне вусця = каля вёскі [[Рыбальчэ]] |Вышыня вусця = 0 |Каардынаты вусця = 46.4964/32.2872 |Ухіл ракі = 0,09 |Краіна = Расія/Беларусь/Украіна |Рэгіён = Смаленская вобласць |Рэгіён 1 = Віцебская вобласць/Магілёўская вобласць/Гомельская вобласць |Рэгіён 2 = Чарнігаўская вобласць/Кіеўская вобласць/Кіеў/Чаркаская вобласць/Кіраваградская вобласць/Палтаўская вобласць/Днепрапятроўская вобласць/Запарожская вобласць/Херсонская вобласць/Мікалаеўская вобласць |Раён = |Пазіцыйная карта = Еўропа }} '''Дняпро́''' ({{lang-ru|Днепр}}, {{lang-uk|Дніпро}}) — [[рака]] ў [[Расія|Расіі]], [[Беларусь|Беларусі]] (у тым ліку ў Віцебскай, Магілёўскай і Гомельскай абл.) і [[Украіна|Украіне]]. Даўжыня 2201 км (да пабудовы вадасховішчаў 2285 км), у Беларусі — 690 км (найбольш працяглая з усіх рэк Беларусі). [[Басейн Дняпра|Вадазбор]] 504 тыс. км², на тэрыторыі Беларусі — 63,7 тыс. км² (без басейна [[Прыпяць|Прыпяці]]). Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1670 м³/с, каля Оршы 123 м³/с, каля Рэчыцы 364 м³/с. Агульнае падзенне ракі ў Беларусі 54 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,08 [[праміле|‰]]. Пачынаецца з невялікага балота на [[Валдайскае ўзвышша|Валдайскім узвышшы]] ([[Смаленская вобласць|Смаленская вобл.]]) на вышыні 236 м над узроўнем мора, упадае ў [[Дняпроўскі ліман]] [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. == Назва == Большасць даследчыкаў лічыць паходжанне назвы [[сарматы|сармацкім]] і выводзяць яе ад выразу ''дану апара'', што азначае ''задняя рака'' (адносна [[Днестр|Днястра]]). Іншыя лічаць, што назва ракі паходзіць ад каранёў ''дан (дон)'', што значыць ''вада, рака'' і ''пр (прс)'', што значыць прыкладна ''пырскі'', якія ўтвараюцца парогамі ў ніжнім цячэнні ракі. Іншыя вядомыя назвы Дняпра: '''Барысфе́н''' ({{Іншамоўны тэкст|грэчаская|Βορυσθένης}} — паўночная рака), згадваецца ў працах [[Старажытная Грэцыя|старажытнагрэчаскіх]] гісторыкаў [[Герадот]]а, [[Страбон]]а і ў некаторых [[Рымская імперыя|старажытнарымскіх]] ([[Пліній Старэйшы|Плінія Старэйшага]]), хаця ў рымскіх працах пераважае назва ''Данапрыс''. '''Славу́тыч''', т.б. ''Славянская'' (?), метафарычная назва часоў [[Русь|Русі]]. '''Вар''' (верагодна, ад імя індаеўрапейскага бога вады Варуна), [[гуны|гунская]] назва ракі, ад яе паходзіць [[печанегі|печанежская]] назва ''Варух'' або ''Варуч''. '''Буры-Чай''' (ад імя бога вайны Барын-Буры, які, па паданні, адпачываў на гэтай ракі), старажытнабулгарская назва. '''Узу́''' ([[турэцкая мова|тур.]] — доўгая), турэцкая назва. '''Элтэкс''', назва, якая ўжывалася ў сярэднявечнай [[Італія|Італіі]]. == Фізічная геаграфія == Дняпро — тыповая для [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]] буйная рака з павольным і спакойным цячэннем. Рака падзяляецца на тры часткі: верхняе цячэнне (Верхні Дняпро) — ад вытоку да Кіева (1320 км), сярэдняе (Сярэдні Дняпро) — ад Кіева да Запарожжа (555 км) і ніжняе (Ніжні Дняпро) — ад Запарожжа да вусця (326 км)<ref name="Яцик" >{{кніга |аўтар=Яцик А. В., Яковлєв Є. О., Осадчук В. О. |частка=Коротка історія освоєння Дніпра |загаловак=До питання щодо спуску Київського водосховища |адказны=За ред. А. В. Яцика |мова=uk |месца=Київ |выдавецтва=Оріяни |год=2002 |старонкі=6–12 |старонак= |isbn=966-7373-78-9 |тыраж=400}}</ref>. Агульная плошча дэльты складае {{num|350|км²}}<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. === Палеагеаграфія === Паводле геалагічных рэканструкцый [[Максім Фёдаравіч Векліч|М. Векліча]]<ref>{{кніга |аўтар=[[Максім Фёдаравіч Векліч|Веклич М.Ф.]] |частка=Палеогеографические условия территории Украины в позднем Кайнозое |загаловак=Атлас природных ресурсов Украинской и Молдавской ССР |мова=ru |месца=Киев |выдавецтва=Изд-во АН УССР |год=1978 |старонкі=54–55 |старонак= |isbn= }}</ref>, басейн Дняпра пачаў фарміравацца каля 10 млн гадоў таму, у Берагаўскі час, пасля [[Марская трансгрэсія|адступлення]] [[Палеагенавы перыяд|палеаген]]-[[Неагенавы перыяд|неагенавага]] мора<ref>{{cite web |url=https://www.myslenedrevo.com.ua/uk/Sci/Kyiv/Islands/Nature/1-2-HistBud.html |title=Історія формування та будова долини Дніпра у Києві |first=І.Ю |last=Парнікоза |work=МИСЛЕНЕ ДРЕВО |language=uk |archive-url= |archive-date= |access-date= |url-status=live }}</ref>. Першапачаткова сувязь з Чорным морам існавала толькі ў нізоўях, дзе рэкі [[Самара (прыток Дняпра)|Самара]], [[Арэль (прыток Дняпра)|Арэль]], [[Кільчэнь]] і [[Конская (прыток Дняпра)|Конская]] ўтваралі аўтаномны басейн. У раннім [[антрапаген]]е гідрасетка ўжо ўключала ўсе сучасныя элементы, за выключэннем басейна [[Прыпяць|Прыпяці]]. У сярэднім антрапагене пачалася «азёрная стадыя» — утварэнне вялізных [[Ледавіковае возера|пасляледавіковых азёр]] на значнай частцы басейна. Як абгрунтавалі даследчыкі [[Васіль Васільевіч Дакучаеў|В. Дакучаеў]]<ref>{{кніга |аўтар=[[Васіль Васільевіч Дакучаеў|Докучаев В.В.]] |загаловак=Способы образования речных долин Европейской России |мова=ru |месца=Санкт-Петербург |выдавецтва=тип. В. Демакова |год=1878 |isbn= }}</ref> і пазней Д. Квасаў<ref>{{кніга |аўтар=Квасов Д.Д. |загаловак=Позднечетвертичная история крупных озер и внутренних морей Восточной Европы |мова=ru |месца=Ленинград |выдавецтва=Наука |год=1975 |старонкі= |старонак=280 |isbn= |тыраж=950 }}</ref>, сучасны Дняпро сфарміраваўся менавіта ў выніку маштабных прарываў гэтых вадаёмаў. Азёрны перыяд завяршыўся катаклізмамі. Найбольш катастрафічнымі сталі апошнія 23 тысячы гадоў: гіганцкая [[паводка]] прарвала даліну сярэдняга Дняпра. Наступныя, менш моцныя паводкі 13–12 тысяч гадоў таму канчаткова сфарміравалі сучасную будову дняпроўскага басейна. === Рэльеф === [[Файл:Витачів. Схил.jpg|міні|справа|Схіл правага берага Дняпра ў пасёлка [[Вытачыў]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]]. Удалечыні бачны плоскі левы бераг.]] Рэльеф басейна пераважна раўнінна-пагорысты. Вярхоўі вадазбору знаходзяцца ў межах [[Смаленскае ўзвышша|Смаленскага]], [[Аршанскае ўзвышша|Аршанскага]] і [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышшаў]]. Гэта найбольш узнёслая частка, якая ўяўляе сабой складаную сістэму буйнаўзгорыстых [[марэна]]вых узвышшаў з адноснымі вышынямі асобных грудоў ад {{num|30–50|м}} да {{num|120|м}}. Яны чаргуюцца са слабаўвагнутымі, часта забалочанымі нізінамі і моцна падзеленымі плятопадобнымі ўчасткамі. Цэнтральная частка (ахоплівае вадазборы рэк Бярэзіна і Сож) пераважна раўнінная: правабярэжжа ляжыць на [[Цэнтральнабярэзінская раўніна|Цэнтральнабярэзінскай раўніне]], а левабярэжжа — на [[Аршанска-Магілёўская раўніна|Аршанска-Магілёўскай раўніне]]. Тут сустракаюцца хвалістыя ўчасткі доннай марэны з меншымі перападамі вышынь ({{num|5–30|м}}). Пры гэтым левабярэжжа да [[Жлобін]]а прыўзнятае адносна правага берага на {{num|40–60|м}} і моцна парэзана далінамі, [[яр]]амі і [[балка]]мі. На поўдні, дзе раўніна пераходзіць у [[Палеская нізіна|нізіну Беларускага Палесся]] (на поўдзень ад [[Рагачоў|Рагачова]] цягнецца [[Прыдняпроўская нізіна]]), рэльеф змяняецца. Тут сустракаюцца пясчаныя дзюнава-грудкаватыя ўтварэнні (вышынёй {{num|5–8|м}}) і асобныя размытыя марэнавыя ўзгоркі. [[Файл:Dnieper_is_one_of_the_major_rivers_of_Europe.jpg|thumb|left|<center>[[Дняпроўскае вадасховішча]]</center>]] У межах Беларусі шырыня [[Рачная даліна|рачной даліны]] складае да 18 км, яна мае пераважна [[Трапецыя|трапецападобную]] форму. Схілы даліны ўмерана стромкія і спадзістыя, вышынёй {{num|12–35|м}}, парэзаныя ярамі і лагамі. Шырыня даліны змяняецца: да Магілёва яна складае {{num|0,8–3|км}}, ніжэй (да вусця [[Сож]]а) пашыраецца да {{num|5–10|км}}, а ў межах [[Палеская нізіна|Палескай нізіны]] робіцца невыразнай і зліваецца з прылеглай мясцовасцю. [[Пойма]] ракі шырынёй да 12 км на значным працягу ўяўляе сабой двухбаковую тэрасу, якая ўзвышаецца над межанным узроўнем вады на {{num|5–8|м}}. Яе шырыня вагаецца: ад {{num|0,1–1|км}} каля [[Магілёў|Магілёва]] да 6 км каля [[Жлобін]]а і да 10 км у межах [[Гомельскае Палессе|Гомельскага Палесся]]. Паверхня поймы перасечана [[старыца]]мі, рукавамі, пратокамі і азёрамі, большай часткай адкрытая і разараная. Сустракаюцца павышаныя грывістыя ўчасткі і прырэчышчавыя валы. Рэчышча Дняпра на вялікім працягу моцназвілістае, багатае на рукавы, [[Выспа|выспы]] і [[Водмель|мелі]] (асабліва паміж вусцямі [[Друць|Друці]] і Сожа). За 9 км вышэй Оршы, каля вёскі [[Прыдняпроўе]], рака праразае [[Града (геамарфалогія)|граду]] [[Дэвонскі перыяд|дэвонскіх]] [[вапняк]]оў, утвараючы так званыя ''Кабяляцкія парогі''. Шырыня ракі {{num|60–120|м}}, паміж вусцямі Бярэзіны і Сожа {{num|0,2–0,6|км}}, ніжэй {{num|0,8–1,5|км}}, а ў зоне падпору ад [[Кіеўскае вадасховішча|Кіеўскага вадасховішча]] {{num|3–5|км}}. Дно пераважна роўнае, пясчанае, часам пясчана-[[жвір]]овае. Берагі вышынёй ад 0,5 да 10 м вар’іруюцца ад спадзістых да стромкіх, на [[лукавіна]]х яны часта разбураюцца, таму ў асобных месцах праведзена іхняе штучнае замацаванне. === Траекторыя === Рака Дняпро ўваходзіць у Беларусь з паўночнага ўсходу. Першыя дзве траціны свайго шляху па краіне рака цячэ пераважна паралельна мяжы з Расійскай Федэрацыяй, праходзячы на сярэдняй адлегласці каля 80 кіламетраў ад яе. У сваёй паўднёвай траціне Дняпро ўтварае [[Дзяржаўная мяжа Рэспублікі Беларусь|дзяржаўную мяжу]] з Украінай. Па ўсходнім беразе ракі тут знаходзіцца [[Чарнігаўская вобласць]] Украіны. Ва Украіну Дняпро ўваходзіць строга на поўначы (на стыку [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай]] і [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай абласцей]]) і цячэ на самы поўдзень, умоўна падзяляючы краіну амаль напалову на [[Правабярэжная Украіна|Правабярэжжа]] і [[Левабярэжная Украіна|Левабярэжжа]], аж да ўпадзення ў [[Дняпроўска-Бугскі ліман]] Чорнага мора. Напрамак цячэння некалькі разоў змяняецца: ад вытокаў да [[Орша|Оршы]] Дняпро цячэ на паўднёвы захад, далей да Кіева — прама на поўдзень, ад Кіева да горада [[Дніпро|Дніпра]] — на паўднёвы ўсход<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Да Запарожжа ідзе больш кароткі адрэзак ракі даўжынёй {{num|90|км}}, накіраваны на поўдзень<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Далей, да [[Дняпроўскі ліман|свайго лімана]], яна цячэ ў паўднёва-заходнім напрамку. Такім чынам, Дняпро ў шырыню займае 9° 18' і ўтварае на тэрыторыі Украіны падабенства вялікага [[лук]]а, звернутага на ўсход, што ўдвая павялічвае шлях па Дняпры з [[Цэнтральная Украіна|Цэнтральнай Украіны]] да Чорнага мора: адлегласць ад Кіева да вусця Дняпра па прамой лініі — {{num|450|км}}, па рацэ — {{num|950|км}}<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. === Верхняе і сярэдняе цячэнні === [[Файл:Исток Днепра .jpg|міні|Рака Дняпро бярэ пачатак з маленькага ручая Дняпрэц у [[Сычоўскі раён|Сычоўскім раёне]] РФ.]] Дняпро бярэ пачатак у невялікім балоце [[Аксёнінскі мох]] на паўднёвым схіле [[Валдайскае ўзвышша|Валдайскага ўзвышша]]<ref name="Енциклопедія історії України"/> каля вёскі [[Бачарава (Сычоўскі раён)|Бачарава]], што ў [[Сычоўскі раён|Сычоўскім раёне]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] Расіі. Ад самага вытоку, дзе рака пачынаецца як невялікі ручай, мясцовыя жыхары называюць яе Дняпрэц ({{lang-ru|Днепрец}}). З гэтых жа схілаў выцякаюць і іншыя буйныя рэкі, такія як [[Волга]], [[Заходняя Дзвіна]], [[Ловаць]], [[Сясь]] і [[Малога]]<ref name="БСЭ3"/> У верхняй частцы, да горада [[Дарагабуж]], Дняпро яшчэ малаводны і цячэ сярод лясістай раўніны. Ягоная шырыня тут не перавышае {{num|30|метраў}}<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Ніжэй за Дарагабуж, да [[Орша|Оршы]], напрамак ракі змяняецца на заходні, і яна пашыраецца да {{num|40–120|метраў}}. Ужо адсюль Дняпро робіцца сплаўным, а падчас высокага вадастая — нават суднаходным<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Вышэй за Оршу рака праразае [[Дэвонскі перыяд|дэвонскія]] [[вапняк]]і, утвараючы невялікія Кабяляцкія парогі. Ад Оршы да Кіева Дняпро цячэ проста на поўдзень і каля [[Рагачоў|Рагачова]] выходзіць на [[Палеская нізіна|Палескую нізіну]]. Ад [[Лоеў|Лоева]] рака пачынае працякаць па тэрыторыі Украіны. <gallery caption="Краявіды верхняга цячэння Дняпра" mode=packed> Dorogobuzh New Bridge 1.jpg|Мост над Дняпром у [[Дарагабуж]]ы Dnjapro.jpg|У [[Орша|Оршы]] Днепр каля Магілёва.jpg|Каля [[Магілёў|Магілёва]] Копысь, Оршанский район, Витебская область, Беларусь 26.jpg|Узімку ў [[Копысь|Копысі]] </gallery> На ўкраінскім участку Дняпро цячэ на поўдзень, дзе далей ад Кіева да горада [[Дніпро]] праходзіць па мяжы [[Прыдняпроўскае ўзвышша|Прыдняпроўскага ўзвышша]] і [[Прыдняпроўская нізіна|Прыдняпроўскай нізіны]]. Даліна ракі тут выразна асіметрычная: * Правы бераг — круты і высокі, месцамі ўзвышаецца на {{num|100–150|метраў}}. Ён зрэзаны глыбокімі [[яр]]амі ды залесены, утварае маляўнічы краявід «дняпроўскіх гор»<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. На іх размяшчаецца [[Кіеў]], а ніжэй па цячэнні, на [[Тарасавая гара|Чарнечай (цяпер Тарасавай) гары]] каля [[Каніў|Канева]], знаходзіцца [[Магіла Тараса Шаўчэнкі|магіла]] выбітнага ўкраінскага паэта [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]]. * Левы бераг — нізкі, спадзісты, пясчаны і часта пакрыты [[Хваёвыя лясы|хваёвым лесам]], узвышаецца на ўсход шырокімі тэрасамі. Шырыня даліны тут складае {{num|6–10|км}}, а каля [[Пераяслаў|Пераяслава]] і [[Чаркасы|Чаркас]] дасягае {{num|15–18|км}}. Шырыня самога рэчышча вагаецца ад 200 да 1200 метраў<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Ніжэй за Чаркасы, да будаўніцтва [[Крамянчугскае вадасховішча|Крамянчугскага вадасховішча]] ў 1959 годзе, Дняпро падзяляўся на рукавы і ўтвараў шматлікія выспы. Паміж Дніпром і Запарожжам рака перасякае [[Украінскі шчыт]]<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. У мінулым тут былі парогі, цяпер яны пакрытыя водамі [[Дняпроўскае вадасховішча|Дняпроўскага вадасховішча]]. <gallery caption="Краявіды сярэдняга цячэння Дняпра" mode=packed> DSC06393-Дніпро у Вишгороді.JPG|У [[Вышгарад]]зе DnieperRiverinKiev.jpg|У [[Кіеў|Кіеве]] DSC03024-Дніпро біля села Витачів.JPG|Каля сяла [[Вытачыў]] Dnipro in Kaniv.jpg|У [[Каніў|Каневе]] DSC09171-Дніпро в Черкасах.JPG|У [[Чаркасы|Чаркасах]] Річка Дніпро у м. Дніпро.jpg|У горадзе [[Дніпро]] </gallery> === Ніжняе цячэнне === [[Файл:Dnipro estuary.jpg|міні|справа|Спадарожнікавы здымак [[Вусце ракі|вусця]] Дняпра, зроблены 7 жніўня 2015 года.]] Ніжэй за Запарожжа Дняпро ўваходзіць у межы [[стэп]]авай, сухой ({{num|300–400|мм}} ападкаў у год) [[Прычарнаморская нізіна|Прычарнаморскай нізіны]] і павольна нясе свае воды на паўднёвы захад, да мора<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Мінуўшы звужэнне рэчышча на паўночнай ускраіне Запарожжа (у гістарычнай мясцовасці [[Кічкас]]), рака падзяляецца на два рукавы. Яны абцякаюць вялікі скалісты востраў [[Хорціца]] — гранітны масіў, дзе раней месцілася [[Запарожская Сеч]]. Шырыня рачной даліны ў гэтым месцы складае {{num|4|км}}, а далей пашыраецца да {{num|20|км}}<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. За Хорціцай рака разбіваецца на мноства рукавоў і цячэ па балоцістай раўніне. Вясной і падчас летніх паводак гэтая мясцовасць поўнасцю заліваецца вадой, утвараючы плаўні, пакрытыя [[Лісцевыя лясы|лісцевым лесам]], трыснягом, рагозам, пойменнымі [[луг]]амі, азёрамі і балотамі. Найбуйнейшыя плаўні, вядомыя як [[Вялікі Луг]] (шырынёй да {{num|20|км}} і даўжынёй да {{num|60|км}}), цягнуцца паміж Дняпром і ягоным левым прытокам [[Конка (рукаў Дняпра)|Конкай]]. Ад другога буйнога прыроднага комплексу — Базаўлуцкіх плаўняў — іх аддзяляе вузкая паласа забалочаных зямель паблізу [[Нікапаль|Нікапаля]]<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Пасля ўзвядзення другой вялікай плаціны на Дняпры і стварэння [[Кахоўскае вадасховішча|Кахоўскага вадасховішча]] (якое таксама называлі Кахоўскім морам) даліна ракі істотна змянілася. Амаль уся тэрыторыя Вялікага Луга апынулася пад вадой, за выключэннем некалькіх сотняў гектараў на паўднёвым усходзе вострава Хорціца і на левым беразе<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Аднак у выніку [[Падрыў Кахоўскай ГЭС|падрыву Кахоўскай ГЭС]] 6 чэрвеня 2023 года воды сышлі, і Вялікі Луг зноў агаліўся<ref>{{Cite web|title=Підрив Каховської ГЕС: яка доля чекає на сакральне місце українського козацтва Великий Луг|url=https://tsn.ua/exclusive/pidriv-kahovskoyi-ges-yaka-dolya-chekaye-na-legendarniy-velikiy-lug-2348743.html|website=ТСН.ua|date=2023-06-13|accessdate=2023-06-13|language=uk}}</ref>. Ніжэй за ўпадзенне правага прытока — ракі [[Базаўлук]] — даліна Дняпра зноў звужаецца: шырыня поймы тут складае {{num|3–7|км}}, павялічваючыся да {{num|10|км}} толькі каля лімана<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Да Кахоўкі абодва берагі ракі высокія (каля Нікапаля — да {{num|80|м}}), а ніжэй за Кахоўку левы бераг становіцца нізкім<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Ад Кахоўкі пачынаецца [[Вусце ракі|вусцевая частка]] Дняпра. Ніжэй за [[Херсон]] рака падзяляецца на рукавы, утвараючы вялікую дэльту плошчай {{num|350|км²}} з мноствам выспаў і азёр. Каля дзвюх трацін дэльты займаюць плаўні, а адну траціну — водная паверхня<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Дняпро ўліваецца ў [[Дняпроўска-Бугскі ліман]] некалькімі мелкаводнымі рукавамі (вусцямі). Найважнейшыя з іх — Збур’еўскае, Кізілмыцкае і Бакач (альбо Рвач). Дзякуючы штучнаму паглыбленню рукава Рвач марскія судны маюць магчымасць даходзіць да [[Херсонскі рачны порт|Херсонскага порта]]<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. <gallery caption="Краявіды ніжняга цячэння Дняпра" mode=packed> Khortytsya from space.jpg|Востраў [[Хорціца]] з космасу 167kachovskemore.jpg|[[Кахоўскае вадасховішча|Кахоўскае мора]] да [[Падрыў Кахоўскай ГЭС|падрыву Кахоўскай ГЭС]] Ukraine Dnepr bei Cherson.jpg|Каля [[Херсон]]а Bilozers'kyi district, Khersons'ka oblast, Ukraine - panoramio.jpg|Каля пасёлка [[Білазэрка]] Bilozers'kyi district, Khersons'ka oblast, Ukraine - panoramio - 7777777kz (4).jpg|Пасярод плаўняў вусця Dnieper 32.03650E 46.60888N.jpg|[[Дняпроўска-Бугскі ліман]] з космасу </gallery> === Вадазборная плошча === [[Файл:Dnepr basin-Ukr.png|міні|справа|Вадазбор Дняпра]] Плошча [[вадазбор]]у Дняпра складае {{num|504000|км²}}. З іх {{num|291400|км²}} знаходзіцца ў межах [[Украіна|Украіны]], што складае амаль 60 % ад агульнай плошчы<ref name="Яцик"/>. Басейн ракі ахоплівае большасць гістарычных украінскіх зямель, за выключэннем [[Галічына|Галічыны]], заходняй часткі [[Валынь|Валыні]] і [[Закарпацце|Закарпацця]]<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. У межах Беларусі плошча вадазбору складае прыкладна {{num|118000|км²}} (каля {{num|23|%}} ад агульнай плошчы), што адпавядае {{num|57–58|%}} усёй тэрыторыі краіны і фарміруе яе Чарнаморскі басейн. Гэтая велічыня ахоплівае ўсю рачную сістэму, уключаючы басейны найбуйнейшых прытокаў — [[Прыпяць|Прыпяці]], [[Бярэзіна|Бярэзіны]] і [[Сож]]а. Варта адзначыць, што ў некаторых гідралагічных крыніцах прыводзіцца меншая плошча ({{num|63700–67500|км²}}), паколькі басейн Прыпяці (які займае ў Беларусі каля {{num|51000–52000|км²}}) праз сваі значныя памеры часта ўлічваецца статыстыкай асобна. === Прытокі і гідраграфічная сетка === {{Асноўная катэгорыя|Прытокі Дняпра}} [[Файл:The Dnieper river basin in Ukraine.png|міні|справа|Падрабязная рачная сетка прыток Дняпра на тэрыторыі Украіны]] Размеркаванне прытокаў па цячэнні Дняпра вельмі нераўнамернае. Асноўная частка рачной сеткі засяроджана ў верхняй плыні, дзе рака прымае свае самыя магутныя прытокі. Ніжэй за Кіеў і да самага вусця колькасць і воднасць прытокаў значна змяншаюцца. Усяго ў басейне Дняпра працякае {{num|15380}} малых рэк (каля {{num|25|%}} ад іхняй агульнай колькасці ва Украіне)<ref name="Дегодюк">{{кніга |аўтар=Дегодюк Е.Г., Дегодюк С.Е. |частка=Малі річки басейну Дніпра |загаловак=Еколого-техногенна безпека України |спасылка= |месца=Київ |выдавецтва=ЕКМО |год=2006 |старонкі=72 |старонак=306 |isbn= }}</ref>. Іхняя сумарная даўжыня складае {{num|67156|км}}. З гэтага ліку {{num|13998|рэк}} маюць даўжыню больш за {{num|10|км}} (сукупная працягласць — {{num|35041|км}})<ref name="Дегодюк"/>. ; Прытокі вярхоўя У самым вярхоўі, да горада [[Дарагабуж]], Дняпро застаецца параўнальна невялікай ракой. Рэзкае павелічэнне ягонай паўнаводнасці адбываецца дзякуючы ўпадзенню галоўных артэрый бліжэй да пачатку сярэдняй плыні. У Беларусі Дняпро прымае шматводную правабярэжную [[Бярэзіна|Бярэзіну]] (даўжыня — {{num|613|км}}, басейн — {{num|24530|км²}}) і левабярэжны [[Сож]] ({{num|648|км}}, басейн — {{num|42140|км²}}). Сярод меншых рэк Беларусі ў Дняпро ўпадаюць: справа — [[Аршыца]], [[Адроў]], [[Лахва (рака)|Лахва]], [[Друць]], і [[Добасна (рака)|Добасна]], а злева — [[Ухлясць (рака)|Ухлясць]] і [[Ржаўка (прыток Дняпра)|Ржаўка]]. На поўначы Украіны ўпадаюць найбуйнейшыя прытокі — правабярэжная [[Прыпяць]] ({{num|802|км}}, басейн — {{num|114300|км²}}) і левабярэжная [[Дзясна]] ({{num|1187|км}}, басейн — {{num|88840|км²}}). Таксама тут далучаюцца сярэднія рэкі — [[Цецераў]], [[Ірпінь (рака)|Ірпень]]<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>, і малыя — [[Жыдок (рака)|Жыдок]], Ратуха. Пасля прыёму гэтых рэк Дняпро пераўтвараецца ў магутную водную артэрыю. Ягоная шырыня дасягае {{num|700|м}}, а глыбіня — {{num|8|м}}<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. [[Расход вады]] ўзрастае каласальна: з {{num|45|м³/с}} каля Оршы да {{num|108|м³/с}} каля [[Рагачоў|Рагачова]] і да {{num|1380|м³/с}} каля Кіева<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. ; Прытокі нізоўя Прытокі, якія ўпадаюць у Дняпро ніжэй Кіева, істотна саступаюць верхнім па воднасці і маюць розны характар у залежнасці ад берага: * Правыя прытокі: Працякаюць праз [[граніт]]ныя пароды [[Украінскі шчыт|Украінскага шчыта]]. Яны, як правіла, кароткія, маюць вузкія рэчышчы і больш імклівае цячэнне; асноўныя з іх: [[Стугна]], [[Красна (прыток Дняпра)|Красна]], [[Бобрыця (прыток Дняпра, Кіеўская вобласць)|Бобрыця]], [[Сквыра (прыток Дняпра)|Сквыра]], [[Леглыч (прыток Дняпра)|Леглыч]], [[Рось (прыток Дняпра)|Рось]], [[Вільшанка (прыток Дняпра)|Вільшанка]], [[Ірдынка]], [[Цясмін]], [[Цыбульнык (рака)|Цыбульнык]]<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Выключэннем сярод правабярэжных прытокаў нізоўя з’яўляецца доўгая рака [[Інгулец]] ({{num|346|км}}), якая ўпадае каля прычарнаморскага горада [[Херсон]]а. * Левыя прытокі: Бяруць пачатак пераважна на [[Сярэднярускае ўзвышша|Сярэднярускім узвышшы]] і перасякаюць [[Прыдняпроўская нізіна|Прыдняпроўскую нізіну]]. Гэта больш доўгія і шырокія рэкі з нізкімі берагамі і развітымі [[Тэраса (геалогія)|тэрасамі]]. Аднак, нягледзячы на памеры, яны параўнальна мала павялічваюць сцёк Дняпра<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Асноўныя рэкі: [[Трубеж (прыток Дняпра)|Трубеж]], [[Супой (прыток Дняпра)|Супой]], [[Сула (прыток Дняпра)|Сула]] ({{num|457|км}}) з [[Удай|Удаем]], [[Псёл]] ({{num|806|км}}), [[Ворскла]] ({{num|421|км}}), [[Самара (прыток Дняпра)|Самара]] ({{num|391|км}}). <gallery caption="Краявіды прытокаў Дняпра" mode=packed> Река Березина Бобруйск.jpg|[[Бярэзіна]] каля [[Бабруйск]]а Pripyat near Mozyr.jpg|[[Прыпяць]] у [[Мазыр]]ы Ros river Sukholesi.jpg|[[Рось (рака)|Рось]] каля сяла [[Сухалісы]] Udaj near Pyrjatyn.JPG|[[Удай]] каля [[Пірацін]]а Psel in Govtva.jpg|[[Псёл]] ля сяла [[Гоўтва]] Argonavtuchni горизонти.jpg|[[Ворскла]] ўлiваецца ў Дняпро </gallery> === Дняпроўскія парогі === {{main|Дняпроўскія парогі}} [[Файл:Дніпрові пороги.jpg|150px|міні|Дняпроўскія парогі. Карта канца XIX — пачатку XX стст.]] Да пачатку XX стагоддзя ў рэчышчы Дняпра існавалі парогі — на ўчастку паміж сучаснымі гарадамі [[Дніпро]] і [[Запарожжа]]. Сёння яны затоплены водамі [[Дняпроўскае вадасховішча|Дняпроўскага вадасховішча]]. Гістарычна і геаграфічна парогі падзялялі сярэдняе і ніжняе цячэнні. Калі камяні і скалы перасякалі толькі частку цячэння, іх называлі заборамі, калі ж перагароджвалі ўсю раку — парогамі. У сярэднім цячэнні Дняпра налічвалася 9 парогаў, {{num|30–60}} забораў і 60 астравоў. Агульная даўжыня ўчастка, дзе яны знаходзіліся, складала каля {{num|65–75|км}}, а перапад вышыні вады — {{num|30–40|м}}. Найбольш суднаходству перашкаджалі менавіта парогі, якія размяшчаліся ў наступным парадку: # Кадацкі парог # Сурскі парог # Лаханскі парог # Званецкі парог # Ненасыцецкі парог (таксама вядомы як ''Ненасыцец'' або ''Равучы''; лоцманы называлі яго ''Разбойнік'' або ''Дзед'') # Ваўніжскі парог (лоцманы называлі яго ''Унук'') # Будзільскі парог (''Будзіла'') # Лішні парог # Вольны парог Першыя работы па расчыстцы парогаў загадаў выканаць яшчэ [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]]<ref name="Яцик" />. У 1803—1805 гадах на самым вялікім і грозным Ненасыцецкім парозе быў абсталяваны двухкамерны шлюз з падпорам 4,27 м. Аднак ягоная канструкцыя аказалася недасканалай, і неўзабаве шлюз разбурыўся<ref name="Яцик" />. Паводле праекта Шытава (які прадугледжваў стварэнне 16 шлюзаў на абходных каналах уздоўж парогаў) работы вяліся ў 1833 і 1843—1853 гадах. Яны далі магчымасць падоўжыць сплаўную навігацыю па рацэ на 1,5-2 месяцы, а ў некаторыя гады — і на ўсё лета<ref name="Яцик" />. [[Файл:Дніпрові пороги 1920.jpg|міні|злева|Від на дняпроўскія парогі, канец 1920-х]] З развіццём чыгункі гідратэхнічныя работы на Дняпры адышлі на другі план, хоць праекты ўтаймавання парогаў усё яшчэ распрацоўваліся (у 1878, 1880—1884, 1891 гадах)<ref name="Яцик" />. Толькі ў 1905 годзе ў праекце шлюзавання парогаў інжынераў Максімава і [[Генрых Восіпавіч Графціа|Графціа]] з’явілася ідэя выкарыстаць энергію самой ракі<ref name="Яцик" />. На пачатку XX стагоддзя рэчышча Дняпра каля Кіева ўмацавалі і паглыбілі. Дзякуючы гэтаму глыбіня ракі вышэй за Кіеў дасягнула 0,8 м, паміж Кіевам і парогамі — да 1 м, ніжэй за парогі — да 1,8 м, а ніжэй [[Кахоўка|Кахоўкі]] — нават да 4,2 м. Таксама быў пабудаваны порт у Кіеве і добраўпарадкаваны шэраг прыстаняў. У праектах 1910—1913 гадоў (інжынер Шапюі, прафесар Галье, прафесар [[Барыс Аляксандравіч Бахмецеў|Бахмецеў]]) упершыню прадугледжвалася рэгуляванне сцёку для павышэння магутнасці гідрастанцыі<ref name="Яцик" />. Аднак планы затаплення парогаў, будаўніцтва гідраэлектрастанцый і злучэння Дняпра суднаходнымі каналамі з [[Дзвіна|Дзвіной]] (шлях Херсон — [[Рыга]]), [[Вісла]]й (Кіеў — [[Гданьск]]) і [[Данец|Данцом]] не былі рэалізаваны праз пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Не змог іх ажыццявіць і Дэпартамент воднай гаспадаркі новаўтворанай [[Украінская Народная Рэспубліка|УНР]]. Тым не менш, нягледзячы на недастатковы аб’ём работ, транспартнае значэнне Дняпра перад вайной узрасло. == Жыўленне, сцёк і водна-лядовы рэжым == [[Файл:Пивиха. За годину дощитиме.jpg|міні|злева|Дождж над [[Крамянчугскае вадасховішча|Крамянчугскім вадасховішчам]]]] Басейн Дняпра працягнуўся праз некалькі [[Прыродная зона|прыродна]]-[[клімат]]ычных зон, што абумоўлівае характар ракі. Верхняя частка знаходзіцца ў [[Лес|лясным поясе]] з празмерным і дастатковым увільгатненнем, сярэдняя — у [[лесастэп]]е з няўстойлівым увільгатненнем, а ніжняя — у засушлівай [[Стэп|стэпавай зоне]]<ref name="Яцик"/>. Сярэдняя тэмпература вады ў летні перыяд дасягае 19‒22&nbsp;°C. У залежнасці ад шыраты таксама змяняецца жыўленне ракі, праз што яно змяшанае. Так, у вярхоўях пераважае снегавое жыўленне (каля {{num|50|%}}), доля [[Падземныя воды|падземнага]] складае {{num|30|%}}, дажджавога — {{num|20|%}}. У стэпавай зоне роля снегавога жыўлення ўзрастае да {{num|85–90|%}}, у той час як доля падземных вод змяншаецца да {{num|10–15|%}}, а дажджавое жыўленне практычна адсутнічае<ref name="Яцик"/>. [[Файл:Rečyca, Belarus - panoramio (8).jpg|міні|справа|<center>[[Імгла]] над Дняпром, у [[Рэчыца|Рэчыцы]]</center>]] Асноўны аб’ём вады (каля {{num|80|%}} гадавога сцёку) фарміруецца ў верхняй частцы басейна, дзе вялікая колькасць ападкаў спалучаецца з малым [[выпарэнне]]м<ref name="Яцик"/>. У прыватнасці, верхні Дняпро з Бярэзінай і Сожам дае {{num|35|%}} гадавога сцёку, Прыпяць — {{num|26|%}} і [[Дзясна]] — {{num|21|%}}. Сярэднегадавы [[расход вады]] паблізу Кіева складае {{num|1370|м³/с}} ({{num|43,4|млрд м³}} у год), а ў вусці ўзрастае да {{num|1700|м³/с}} ({{num|53,5|млрд м³}})<ref name="Яцик"/>. На тэрыторыі Беларусі былі зафіксаваны наступныя экстрэмальныя значэнні: каля Оршы найбольшы расход складаў 2000 м³/с (1931 г.), найменшы — 8 м³/с (1892 г.); каля Рэчыцы — 4970 м³/с (1953 г.) і 36 м³/с (1921 г.) адпаведна. [[Файл:Дніпровські хвилі.jpg|міні|<center>Дняпроўскія хвалі</center>]] Водны рэжым Дняпра тыповы для рэк [[Умераны клімат|умеранага клімату]] і вызначаецца выразнай сезоннай нераўнамернасцю: * Увесну назіраецца добра выражанае [[разводдзе]], якое праходзіць адной, радзей — двюма хвалямі. Менавіта ў гэтую пару, падчас раставання снягоў, праз рэчышча праходзіць найбольшы аб’ём вады — {{num|68|%}} (у Беларусі) або {{num|55–57|%}} (ва Украіне) гадавога сцёку. Гэты паказчык можа істотна вагацца: так, вясенні сцёк у Кіеве ў розныя гады складаў ад {{num|46|%}} да {{num|78|%}}<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. * Улетку ўсталёўваецца нізкая [[межань]], якая часам перарываецца дажджавымі [[паводка]]мі. На летні час прыпадае {{num|17–21|%}} сцёку<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. * Восень адзначаецца рэгулярным падняццем узроўню вады ({{num|12–14|%}} сцёку), а зімовая межань з’яўляецца часам мінімальнага сцёку (каля {{num|12|%}})<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Водны рэжым ракі істотна змяніўся пасля будаўніцтва каскаду [[вадасховішча]]ў на працягу XX стагоддзя. Дняпро фактычна ператварыўся ў ланцуг працяглых штучных вадаёмаў, падзеленых [[Плаціна (збудаванне)|плацінамі]] і гідравузламі з сістэмай [[шлюз]]аў. З аднаго боку, вадасховішчы дазволілі выраўнаваць узровень вады і згладзіць пікі паводак, а таксама паўплывалі на тэрмічны рэжым (ніжэй плацін працягласць лядовага покрыва скарацілася). З іншага боку, ператварэнне праточнай ракі ў сістэму запаволенага сцёку парушыла прыродную экалагічную раўнавагу. Інтэнсіўнасць водаабмену рэзка знізілася — у параўнанні з натуральнымі ўмовамі ён запаволіўся ў {{num|14–30}} разоў, што стварыла ўмовы для застойных з’яў<ref name="nature"/>. Гадавы сцёк завіслых наносаў у Беларусі 250 тыс. тон. Вада ў рацэ [[Гідракарбанаты|гідракарбанатна]]-кальцыевага класа, умерана жорсткая, павышанай і сярэдняй мінералізацыі. Для памяншэння забруджвання Дняпра пры прамысловых і камунальных прадпрыемствах ствараюцца ачышчальныя збудаванні, вядзецца кантроль за гідрахімічным рэжымам ракі, аднак стан ракі пакуль не паляпшаецца. Адмоўны ўплыў на ваду, ілы і жывёльны і раслінны свет у Дняпры аказала [[катастрофа на Чарнобыльскай АЭС]]. === Замярзанне і скрысанне === [[Файл:Закрижаніле русло Дніпра.jpg|міні|злева|Замёрзлае рэчышча Дняпра на поўнач ад Кіева, знятае 9 лютага 2017 года з [[Міжнародная касмічная станцыя|МКС]].]] Устойлівы ледастаў на Дняпры ўсталёўваецца напрыканцы лістапада — на пачатку снежня. Звычайна гэта адбываецца пасля перыяду працяглых [[Мароз|маразоў]], калі тэмпература паветра трымаецца ніжэй за 0&nbsp;°C цягам прыблізна 20 дзён<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. Замярзанне пачынаецца з поўначы, а скрысанне лядовага покрыва — з поўдня. Паколькі нізоўі вызваляюцца ад лёду раней, крыгі з верхоўяў могуць свабодна плыць уніз па цячэнні ўжо па адкрытай вадзе. Дзякуючы гэтаму лядовыя заторы і выкліканыя імі паводкі на Дняпры здараюцца рэдка<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>. У Беларусі найбольшая таўшчыня лёду дасягае ў асобныя гады {{num|60–80|см}} (у пачатку сакавіка). [[Файл:Ледоход на Днепре.jpg|міні|справа|Крыгаход на [[Крамянчугскае вадасховішча|Крамянчугскім вадасховішчы]], від з гары [[Пывыха]]]] Навігацыя на Дняпры залежыць ад працягласці вясенняга [[крыгаход]]у і пачатку зімовага ледаставу. Згодна з гістарычнымі данымі назіранняў канца XIX ст., вясенняе скрысанне лёду на Дняпры праходзіла даволі імкліва — у сярэднім за {{num|5–12|дзён}}. Самы доўгі крыгаход назіраўся ў верхняй частцы ракі (паміж Дарагабужам і Магілёвам), а таксама на ўчастку паміж Кіевам і парогамі<ref name="Брокгауз"/>. Восеньскае замярзанне не ўплывала на навігацыю і заўсёды цягнулася значна даўжэй — ад 9 да 37 дзён, прычым найбольш зацяжным яно было на ўчастку ад вусця Прыпяці і аж да парогаў<ref name="Брокгауз"/>. == Палітычная геаграфія == Ад вытоку да вусця Дняпро цячэ па тэрыторыі трох дзяржаў: [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]], [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] і [[Украіна|Украіны]]. На асобных участках рака і яе прытокі служаць натуральнай мяжой паміж краінамі. Іхнія воды жывяць і арашаюць 12 густанаселеных абласцей: * 1 у Расіі: [[Смаленская вобласць]]. * 3 у Беларусі: [[Мінская вобласць|Мінская]], [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]], [[Гомельская вобласць|Гомельская вобласці]]. * 8 ва Украіне: [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўская]], [[Кіеўская вобласць|Кіеўская]], [[Чаркаская вобласць|Чаркаская]], [[Кіраваградская вобласць|Кіраваградская]], [[Палтаўская вобласць|Палтаўская]], [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўская]], [[Запарожская вобласць|Запарожская]] і [[Херсонская вобласць|Херсонская вобласці]]. На берагах ракі размешчана больш за паўсотні вялікіх і малых гарадоў, у тым ліку сталіца Украіны — [[Кіеў]]. На рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]] — правым прытоку [[Бярэзіна|Бярэзіны]] — стаіць сталіца Беларусі — [[Мінск]]. [[Файл:Smolensk downtown.jpg|міні|Дняпро пад мурам [[Смаленская крэпасць|Смаленскай крэпасці]]. Над комплексам узвышаецца [[Успенскі сабор (Смаленск)|Успенскі сабор]].]] На расійскім участку Дняпра размясціліся 2 гарады: * [[Дарагабуж]] * [[Смаленск]] {{clear}} [[Файл:Lieninski District, Mogilev, Belarus - panoramio (560).jpg|справа|міні|Дняпро ў [[Магілёў|Магілёве]] — аснова [[Водна-зялёны дыяметр Магілёва|водна-зялёнага дыяметра]] горада.]] На беларускім участку Дняпра размясціліся 12 гарадоў: {{калонкі}} * [[Дуброўна]] * [[Орша]] * [[Копысь]] * [[Шклоў]] * [[Магілёў]] * [[Быхаў]] * [[Рагачоў]] * [[Жлобін]] * [[Стрэшын]] * [[Рэчыца]] * [[Лоеў]] * [[Камарын]] {{калонкі/канец}} {{clear}} [[Файл:2017 - Київ - Місячний ранок над Поштовою площею.jpg|міні|Месячная раніца над гістарычным цэнтрам і набярэжнай [[Кіеў|Кіева]].]] На ўкраінскім участку Дняпра размясціліся 25 гарадоў: {{калонкі}} * [[Вышгарад]] * [[Кіеў]] * [[Украінка (горад)|Украінка]] * [[Каніў]] * [[Чаркасы]] * [[Світлаводск]] * [[Крамянчуг]] * [[Гарышні Плаўні]] * [[Вэрхнёдніпроўск]] * [[Кам’янскэ]] * [[Дніпро]] * [[Запарожжа]] * [[Васыліўка]] * [[Дніпраруднэ]] * [[Энэргадар]] * [[Нікапаль]] * [[Кам’янка-Дніпроўска]] * [[Бэрыслаў]] * [[Кахоўка]] * [[Нава Кахоўка]] * [[Таўрыйск]] * [[Алэшкы]] * [[Херсон]] * [[Гола Прыстань]] * [[Ачакаў]] {{калонкі/канец}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} == Прырода == === Расліннасць === {{Падрабязны артыкул|Дняпроўскія плаўні#Раслінны свет плаўней}} [[Файл:Р.Дняпро ў Дуброўна.jpg|міні|справа|<center>Лясістыя берагі ў [[Дуброўна|Дуброўне]]</center>]] Значная частка тэрыторыі (каля 25 %) занятая ляснымі масівамі, якія размешчаны нераўнамерна. Вялікія лясныя масівы знаходзяцца на вадазборах правабярэжных прытокаў ([[Бярэзіна]], [[Друць]]). Левабярэжжа аблесенае значна менш. Лясы тут сустракаюцца параўнальна невялікімі дзялянкамі, найвялікшыя з іх засяроджаныя ў нізоўе [[Сож]]а. Лясы [[мяшаныя лясы|мяшаныя]], асноўныя пароды — [[хвоя]], [[елка]], [[дуб]]. ==== Водарасці ==== [[Файл:Синезелёные водоросли (made by Paliienko Konstantin).jpg|злева|міні|Сінязялёнае «багавінне» [[Цыянабактэрыі|цыянабактэрый]], высмаглае на беразе [[Кіеўскае вадасховішча|Кіеўскага вадасховішча]]]] Дняпро і ягоныя вадасховішчы растуць і насяляюць прадстаўнікі 7 сістэматычных аддзелаў [[Водарасці|водарасцей]]: [[Дыятомавыя водарасці|дыятомавыя]], [[Зялёныя водарасці|зялёныя]], [[Дынафітавыя водарасці|дынафітавыя]], [[Эўгленавыя водарасці|эўгленавыя]], [[Жоўта-зялёныя водарасці|жоўта-зялёныя]], [[Залацістыя водарасці|залацістыя]], [[Крыптафітавыя водарасці|крыптафітавыя]]<ref name="Щербак"/>. Асабліва разнастайныя — зялёныя. Сярод іх інтэнсіўна развіліся {{bt-bellat|вальвоксавыя|Volvocaceae}}, {{bt-bellat|пратакокавыя|Protococcophyceae}}, {{bt-bellat|улатрыксавыя|Ulotrichales}}, {{bt-bellat|зігнемавыя|Zygnema}}, {{bt-bellat|Дэсмідыальныя{{!}}дэсмідыевыя водарасці|Desmidiales}}. Таксама воды Дняпра багата населены [[Цыянабактэрыі|цыянабактэрыямі]] — адзінымі [[Пракарыёты|пракарыётамі]], здольнымі да [[фотасінтэз]]у, якіх паводле састарэлай класіфікацыі называлі сінезялёнымі водарствамі і адносілі да раслін. Колькасць відаў водарасцей і інтэнсіўнасць іхняга развіцця на розных участках Дняпра ў значнай ступені змяняюцца ў залежнасці ад экалагічных асаблівасцей часткі вадаёма, сезона года, глыбіні і часу сутак. Па стане на 1 студзеня 1999 года агульная колькасць відаў водарасцей, знойдзеных у [[фітапланктон]]е вадасховішчаў Дняпра, складала 1192 віды, а разам з унутрывідавымі формамі — 1574<ref name="Щербак">{{кніга |аўтар=Щербак В. І. |загаловак=Структурно-функціональна характеристика дніпровського фітопланктону |спасылка=http://www.lib.ua-ru.net/inode/42112.html |выданне=Автореф. дис. д-ра біол. наук: 03.00.17 |месца=К. |выдавецтва=НАН України. Ін-т гідробіології |год=2000 |старонак=32 |archive-date=6 верасня 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906103528/http://www.lib.ua-ru.net/inode/42112.html }}()</ref>. ==== Вышэйшыя расліны ==== ===== Ад верхняга Дняпра да вусця ===== [[Файл:Водна рослинність. Запорізьке Придніпров'я.jpg|міні|справа|Водная расліннасць на запарожскім Прыдняпроўі]] На розных участках Дняпра да зарэгулявання і ў розныя гады існавання вадасховішчаў выяўлялі 69 відаў [[Вышэйшыя расліны|вышэйшых]] водных раслін — [[Макрафіты|макрафітаў]]<ref name="Корелякова">{{кніга |аўтар=Корелякова Л. |загаловак=Растительность Кременчугского водохранилища |месца=К. |выдавецтва=Наукова думка |год=1977 |старонкі= |старонак=198 |isbn= }}</ref>. Будаўніцтва вадасховішчаў істотна паўплывала на водную і прыбярэжную расліннасць Дняпра і ягоныя [[Пойма|поймы]]. Адны расліны не вытрымалі новых умоў існавання, іншыя, наадварот, развіваліся лепш, у выніку чаго відавы склад раслін да і пасля затаплення на ўсіх участках Дняпра змяніўся. У канцы 1970-х гадоў у кожным з вадасховішчаў расло некалькі дзясяткаў відаў вышэйшых водных раслін, але асаблівых адрозненняў у колькасці прадстаўленых відаў даследчыкі не адзначалі<ref name="Корелякова" />. Найбольш інтэнсіўнае зарастанне ідзе на [[Кіеўскае вадасховішча|Кіеўскім]] і [[Крамянчугскае вадасховішча|Крамянчугскім вадасховішчах]]. Значныя масівы зараснікаў разрасліся на Крамянчугскім вадасховішчы ўжо да 7-га года ягонага існавання. На [[Кахоўскае вадасховішча|Кахоўскім вадасховішчы]] гэта было заўважана толькі на 12-м годзе існавання, але ў значна меншых маштабах<ref name="Корелякова" />. Агульная колькасць відаў вышэйшых водных раслін [[Дэльта (рака)|вусцевай часткі]] Дняпра (без Дняпроўска-Бугскага лімана) уключае 72 віды, якія належаць да 28 [[Сямейства (біялогія)|сямействаў]] і 42 родаў. Дамінуюць расліны, пагружаныя ў ваду ([[гідрафіты]]) — 33 віды; расліны з плаваючым лісцем ([[гідатафіты]]) — 19 відаў; паветрана-водныя — 20 відаў. ===== Дняпроўска-Бугскі ліман ===== [[Файл:Бакайський жолоб з висоти.jpg|міні|справа|Краявід на расліннае багацце заказніка «[[Бакайскі жолаб]]»]] Вышэйшая водная расліннасць [[Дняпроўска-Бугскі ліман|Дняпроўска-Бугскага лімана]] прадстаўлена 26 відамі. З павышэннем [[Агульная мінералізацыя вады|мінералізацыі вады]] ад дэльты Дняпра да [[Кінбурнская каса|Кінбурнскай касы]] колькасць відаў скарачаецца (ад 25 відаў ва ўсходняй частцы лімана да 7 відаў — у заходняй). Значныя плошчы незарослых [[Водмель|водмеляў]] засяроджаныя ў заходняй частцы лімана, дзе вялікі ўплыў марской вады. А асноўныя масівы зараснікаў — ва ўсходняй частцы ўздоўж пярэдняга краю дняпроўскай дэльты і каля левага берага. Амаль палова відаў, што растуць у лімане — гэта [[Балота|балотная]] расліннасць, пераважна {{bt-bellat|трыснёг|Phragmites australis}} і {{bt-bellat|рагоз вузкалісты|Typha angustifolia}}. Паветрана-водныя расліны — трыснёг, {{bt-bellat|чарот азёрны|Schoenoplectus lacustris}} і часткова рагоз вузкалісты — займаюць пятую частку зараснікаў; пагружаная расліннасць — каля 30 %. Пераважае {{bt-bellat|Урэчнік грабеньчаты{{!}}ўрэчнік грабеньчаты|Potamogeton pectinatus}}, {{bt-bellat|урэчнік кучаравы|Potamogeton crispus}}, {{bt-bellat|шышняк каласісты|Myriophyllum spicatum}}, {{bt-bellat|рагаліснік занураны|Ceratophyllum demersum}}, {{bt-bellat|валіснерыя спіральная|Valisneria spiralis}}, {{bt-bellat|наяда марская|Najas marina}}. Сярод расліннасці з плаваючым лісцем найбольшыя плошчы займаюць {{bt-bellat|гарлачык белы|Nymphaea alba}}, {{bt-bellat|Гарлачык жоўты звычайны{{!}}гарлачык жоўты|Nuphar lutea}} і {{bt-bellat|балатнакветнік шчыталісты|Nymphoides peltata}}. Фармацыі {{bt-bellat|Вадзяны арэх плывучы{{!}}вадзянога арэха|Trapa natans}} на канец XX стагоддзя былі адзначаны на вельмі невялікіх участках, хоць у нядаўнім мінулым яны былі распаўсюджаны на вялікіх плошчах у [[затока]]х і [[пратока]]х дэльты Дняпра. {| class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="margin: 1em auto;" |- |[[Файл:Typha angustifolia2.JPG|90пкс]] |[[Файл:PotamogetonCrispus.jpg|155пкс]] |[[Файл:Ceratophyllum demersum 240907.jpg|155пкс]] |[[Файл:Vallisnérie Vallisneria spiralis Brantôme-Dronne 2014 4.JPG|185пкс]] |[[Файл:Najas marina.jpeg|160пкс]] |[[Файл:Nymphaea alba 26-8-2007 15-13-19.JPG|160пкс]] |- |<div style="text-align:center;"><small>[[Рагоз вузкалісты]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Урэчнік кучаравы]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Рагаліснік занураны]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Валіснерыя спіральная]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Наяда марская]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Гарлачык белы]]</small></div> |} === Жывёльны свет === ==== Рыбы і членістаногія ==== {{Гл. таксама|Спіс рыб Дняпра}} [[Файл:Прісноводні риби Запорізької області.jpg|міні|Разнастайнасць прэснаводных рыб на прыкладзе акваторыі [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]]:<br /> 1 — [[гусцяра]]; 2 — [[плотка]]; 3 — [[карась сярэбраны]]; 4 — [[Акунь звычайны|акунь]]; 5 — [[бычок-жаба]]; 6 — [[краснапёрка]]; 7 — [[лінь]]; 8 — [[лешч]]; 9 — [[Джгір звычайны|джгір]]; 10 — [[галавень]]; 11 — [[таўсталобік белы]]; 12 — [[Судак звычайны|судак]]; 13 — [[сазан]]; 14 — [[Шчупак звычайны|шчупак]]; 15 — [[карась залаты]]; 16 — [[сом]].<br />Павялічана ў 3 разы: А — [[Цюлька чарнаморска-каспійская|цюлька]]; Б — [[аўсянка]]; В — [[пячкур]]; Г — [[колюшка трохіголкавая]]; Д — [[бычок-ганец]]; Ж — [[верхаводка]]; З — [[бычок-галавач]]; Е — [[шчыпоўка]]; Є — [[бычок-пясочнік]]; К — [[гарчак]]; Л — [[бычок-кругляк]].]] У Дняпры сустракаюцца як абарыгенныя, так і інтрадукаваныя (завезеныя) віды [[Рыбы|рыб]]. На ўкраінскім участку ракі выяўлена больш за 70 відаў — гэта практычна поўны пералік відаў, вядомых ва Украіне. Ніжняя частка ракі значна багацейшая на рыбу: там водзіцца 60—65 відаў, тым часам як каля Кіева, напрыклад, — толькі 40. Найбольш распаўсюджанымі з’яўляюцца [[карпавыя]], а таксама прахадныя і паўпрахадныя рыбы ([[селядцовыя]], [[асятровыя]], [[Таран (рыба)|таран]] і іншыя). Раней яны заходзілі высока па цячэнні, але пасля ўзвядзення каскада вадасховішчаў затрымліваюцца ля плацін, а часам і зусім не выходзяць за межы нізоўяў. У верхнім Дняпры цалкам зніклі многія тыповыя рачныя віды, у прыватнасці прахадныя: [[бялуга]], [[Асетр рускі|чарнаморска-азоўскі асетр]] і [[селядзец]], [[ласось]], [[рачны вугор]]. Таксама скарацілася колькасць [[Сцерлядзь|сцерлядзі]], [[падуст]]а, [[Галавень|галаўня]], [[Язь|язя]], [[жэрах]]а, [[Лінь|ліня]] і [[Мінога ўкраінская|міногі ўкраінскай]]<ref name="Дегодюк4">{{кніга |аўтар=Дегодюк Е.Г., Дегодюк С.Е. |частка=Рибні ресурси водосховищ |загаловак=Еколого-техногенна безпека України |спасылка= |месца=Київ |выдавецтва=ЕКМО |год=2006 |старонкі=158–160 |старонак=306 |isbn= }}</ref>. Іхняе месца займаюць азёрныя віды: [[лешч]] (каля 40 % улову), [[Шчупак звычайны|шчупак]], [[сом]], [[карп]], [[плотка]], [[Акунь звычайны|акунь]]. Агулам за час існавання вадасховішчаў відавы склад іхніх насельнікаў збяднеў: паводле даных 2006 года, у былым [[Кахоўскае вадасховішча|Кахоўскім вадасховішчы]] колькасць відаў скарацілася з 67 да 56, у астатніх — з 58 да {{num|45–50}}<ref name="Дегодюк4"/>. З 56 відаў рыб дняпроўскіх вадаёмаў 13 адносілі да малакаштоўных (непрамысловых), якія праз малыя памеры не мелі гаспадарчага значэння. Карыснымі лічыліся толькі 23 віды<ref name="Дегодюк4"/>. У сярэдзіне 1950-х гадоў рака забяспечвала каля {{num|80|%}} усяго рачнога ўлову [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]] ({{num|7800–11000|тон}} за год<ref name="Енциклопедія Українознавства"/>), і да сярэдзіны 1990-х гэты паказчык узрос да {{num|18500|тон}}, што ацэньвалася больш чым у 33 мільёны [[Украінская грыўня|грыўняў]]. Аднак ужо ў 2000 годзе аб’ёмы здабычы істотна скараціліся, знізіўшыся да {{num|7000–8000|тон}} за год<ref name="Дегодюк4"/>. У Дняпры, ад нізоўяў да Кіева, сустракаецца чарнаморская [[Іголкавыя|рыба-іголка]] ''[[Syngnathus abaster]]''<ref>{{cite web |url = http://fish.kiev.ua/pages/ukrfishm/ukrfishm50.htm |title=Рыбы вод Украины/Морская игла пухлощекая |lang=ru |website=fish.kiev.ua |date= |access-date=2019-01-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190117174136/http://fish.kiev.ua/pages/ukrfishm/ukrfishm50.htm |archive-date=2019-01-17 }}</ref>. У 2010 годзе гэты інвазівны від быў знойдзены таксама ў Беларусі<ref>{{cite web |url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=41347 |title=Марскія канькі ў нашых рэках |lang=be |website=nashaniva.by |date= |access-date=2019-01-17 |url-status=live |archive-url= |archive-date= }}</ref><ref>{{артыкул |аўтар=Ризевский В.К., Плюта М.В., Лещенко А.В., Ермолаева И.А. |загаловак=Новый для фауны Беларуси вид рыб — пухлощёкая рыба-игла (Syngnathus abaster) |спасылка= |мова=ru |выданне=Весцi НАН Беларусi. Сер. бiял. навук |месца=Мінск |выдавецтва=«[[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]]» |год=2011 |нумар=2 |старонкі=102–105 }}</ref><ref>{{артыкул |аўтар=Ризевский В.К., Плюта М.В., Лещенко А.В., Ермолаева И.А., Новик И.В. |загаловак=Новые виды рыб в фауне Беларуси |спасылка= |мова=ru |выданне=Даклады НАН Беларусі |месца=Мінск |год=2009 |том=53 |нумар=3 |старонкі=95–97 }}</ref>. Таксама ў Дняпры водзяцца 2 віды [[Ракападобныя|ракаў]]: {{bt-bellat|Рак вузкапальцы{{!}}вузкапальцы|Astacus leptodyctylus}} і {{bt-bellat|Рак таўстапальцы{{!}}таўстапальцы|Astacus pachypus}}. ==== Птушкі ==== Больш за сотню відаў [[Птушкі|птушак]] з’яўляюцца пастаяннымі або часовымі жыхарамі рэк, азёр і балот басейна Дняпра. Тыповыя водныя насельнікі — розныя [[паганкавыя|паганкі]]: яны будуюць жытло на вадзе і на сушу амаль не выходзяць. На ўзлесках пойменных лясоў, што прылягаюць да балот і поймы ракі, размяшчаюцца калоніі {{bt-bellat|Чапля шэрая{{!}}шэрых чапляў|Ardea cinerea}}. Апошнім часам сярод іх можна ўбачыць {{bt-bellat|Чапля белая вялікая{{!}}вялікую белую чаплю|Ardea alba}} і пакуль яшчэ вельмі рэдкую — {{bt-bellat|Чапля чырвоная{{!}}чырвоную чаплю|Ardea purpurea}}. На ніжнім Дняпры і ягоных прытоках таксама жыве {{bt-bellat|Кваква звычайная{{!}}кваква|Nycticorax nycticorax}}, якая гняздуецца на дрэвах. Часова спыняюцца на Дняпры [[качкі]], [[гусі]] і [[лебедзі]], якія позняй восенню адлятаюць да Чорнага і [[Міжземнае мора|Міжземнага мораў]]. [[Драпежныя птушкі]] {{bt-bellat|Скапа{{!}}скапы|Pandion haliaetus}} (занесеныя ў [[Чырвоная кніга Украіны|Чырвоную кнігу Украіны]]) гняздуюцца паблізу вады на высокіх дрэвах, а {{bt-bellat|крывок|Haematopus ostralegus}} і {{bt-bellat|зуёк малы|Charadrius dubius}} жывуць на пясчаных водмелях. На лугах каля Дняпра можна ўбачыць {{bt-bellat|Кнігаўка{{!}}кнігаўку|Vanellus vanellus}}, а таксама {{bt-bellat|Вераценнік малы{{!}}малога|Limosa lapponica}} і {{bt-bellat|Вераценнік вялікі{{!}}вялікага вераценнікаў|Limosa limosa}}, на берагах — {{bt-bellat|Белая сітаўка{{!}}белую сітаўку|Motacilla alba}}, якая гняздуецца ў берагавых схілах або проста ў ямцы на беразе. Таксама на абрывістых берагах рэк часта сустракаюцца норкі {{bt-bellat|Берагавая ластаўка{{!}}берагавых ластавак|Riparia riparia}}; часам яны ўтвараюць вялікія калоніі на некалькі соцень норак. Каля зарослых лесам участкаў ракі з абрывістымі берагамі сустракаецца {{bt-bellat|Звычайны зімародак{{!}}зімародак|Alcedo atthis}}. Характэрнымі жыхарамі [[Трыснёг звычайны|трысняговых]], [[чарот]]авых і [[Асака|асаковых]] зараснікаў уздоўж берагоў з’яўляюцца {{bt-bellat|чаротаўкі|Acrocephalus}}. Самая буйная і прыкметная — {{bt-bellat|чаротаўка драздовая|Acrocephalus arundinaceus{{!}}A. arundinaceus}}. Часта сустракаюцца таксама {{bt-bellat|Чаротаўка балотная{{!}}балотная|Acrocephalus palustris{{!}}A. palustris}}, {{bt-bellat|Чаротаўка трысняговая{{!}}трысняговая|Acrocephalus scirpaceus{{!}}A. scirpaceus}} і {{bt-bellat|Чаротаўка звычайная{{!}}звычайная чаротаўкі|Acrocephalus schoenobaenus{{!}}A. schoenobaenus}}. Прыжыліся каля Дняпра нават {{bt-bellat|Шэрая варона{{!}}шэрыя вароны|Corvus cornix}} — яны збіраюць на беразе [[Малюскі|малюскаў]] і мёртвую рыбу, а таксама нападаюць на многіх птушак і іхнія гнёзды. {| class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="margin: 1em auto;" |- |[[Файл:Ardea cinerea Luc Viatour.jpg|220пкс]] |[[Файл:Cavalierelatino - Swan in the lake with reflection (by).jpg|180пкс]] |[[Файл:Northern Lapwing.jpg|140пкс]] |[[Файл:Sedge Warbler (Explore 360) - Flickr - jimmyedmonds.jpg|150пкс]] |[[Файл:Wrona Siwa.jpg|160пкс]] |- |<div style="text-align:center;"><small>[[Чапля шэрая]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Лебедзь-шыпун]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Кнігаўка]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Чаротаўка звычайная]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Шэрая варона]]</small></div> |} ==== Млекакормячыя ==== Фаўна басейна Дняпра налічвае каля 30 відаў [[Млекакормячыя|млекакормячых]], якія адносяцца да 4 [[Атрад (біялогія)|атрадаў]]: [[Насякомаедныя|насякомаедных]], [[Рукакрылыя|рукакрылых]], [[Драпежныя|драпежных]] і [[Грызуны|грызуноў]]. Сярод насякомаедных вылучаюцца {{bt-bellat|Хахуля{{!}}хахулі|Desmana moschata}} — [[Рэліктавыя віды|рэліктавы від]], [[Эндэмізм|эндэмічны]] на тэрыторыі былога СССР. Гэты рэдкі і каштоўны [[футра]]вы звер занесены ў [[Чырвоная кніга Украіны|Чырвоную кнігу Украіны]] і [[Чырвоная кніга Расійскай Федэрацыі|Чырвоную кнігу РФ]]. Рукакрылыя, якія вядуць начны і змрочны лад жыцця, вывучаны значна горш. Вядома, што ў басейні ракі сустракаюцца {{bt-bellat|начніца вадзяная|Myotis daubentonii}} і чырванакніжная {{bt-bellat|начніца сажалкавая|Myotis dasycneme}}. З атрада драпежных у рачных затоках жыве {{bt-bellat|выдра|Lutra lutra}}, а ў прыбярэжнай зоне і вадзе — {{bt-bellat|норка еўрапейская|Mustela lutreola}}. Абодва віды знаходзяцца пад аховай дзяржавы і ўключаны ў Чырвоную кнігу Украіны. Багаты і свет грызуноў. У Дняпры і ягоных прытоках водзіцца {{bt-bellat|бабёр рачны|Castor fiber}} — самы буйны грызун [[Еўразія|Еўразіі]]. Таксама тут сустракаецца {{bt-bellat|нутрыя|Myocastor coypus}}. Акрамя абарыгенных відаў, у фаўне прысутнічаюць і інтрадукаваныя: у 1944—1946 гадах у СССР завезлі паўночнаамерыканскую {{bt-bellat|Андатра{{!}}андатру|Ondatra zibethicus}}, якая паспяхова акліматызавалася ў мясцовых вадаёмах. {| class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="margin: 1em auto;" |- |[[Файл:Desmana moschata MHNT.INS.10.jpg|203пкс]] |[[Файл:Myotis daubentoni02.jpg|164пкс]] |[[Файл:Otter in Southwold.jpg|167пкс]] |[[Файл:Beaver pho34.jpg|160пкс]] |[[Файл:Myocastor coypus.jpg|153пкс]] |- |<div style="text-align:center;"><small>[[Хахуля]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Начніца вадзяная]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Выдра]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Бабёр рачны]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Нутрыя]]</small></div> |} == Гаспадарчае выкарыстанне == === Суднаходства === [[Файл:Two Moskvas in Kiev.jpg|міні|Двухпалубныя пасажырскія рачныя [[цеплаход]]ы каля кіеўскага прычала]] Здаўна Дняпро быў найважнейшай транспартнай артэрыяй, па якой пралягала асноўная частка знакамітага [[Шлях з варагаў у грэкі|шляху «з варагаў у грэкі»]], што злучаў [[Балтыйскае мора]] з [[Чорнае мора|Чорным]]. Аднак з XII стагоддзя, з прычыны набегаў качэўнікаў у нізоўях, рака пачала страчваць сваё значэнне як міжнародны маршрут — навігацыя ажыццяўлялася пераважна ў верхнім цячэнні. Скразны рух па ўсёй рацэ аднавіўся толькі ў сярэдзіне XVIII стагоддзя пасля разбурэння і паглынання [[Крымскае ханства|Крымскага ханства]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыяй]]. Да сярэдзіны XIX стагоддзя па Дняпры хадзілі пераважна на [[плыт]]ах (сплаўлялі лес) і на драўляных суднах, якімі перавозілі збожжа і іншыя тавары. Эпоха паравога флоту на рацэ пачалася ў 1823 годзе. Першы дняпроўскі [[параход]] быў пабудаваны ў маёнтку Мошны [[Кіеўская губерня|Кіеўскай губерні]] па заказе князя [[Міхаіл Сямёнавіч Варанцоў|Міхаіла Варанцова]] і спачатку прызначаўся для буксіроўкі [[Баржа|барж]]. Праз два гады гэтае судна перавялі праз дняпроўскія парогі ў [[Херсон]], адкуль яно пачало здзяйсняць рэйсы ў [[Мікалаеў]]<ref name="Брокгауз"/>. У 1835 годзе з’явілася першая параходная кампанія. Два яе судны курсавалі па Дняпры аж да 1846 года, займаючыся пераважна транспарціроўкай каменя для будаўніцтва [[Кіеўская крэпасць|Кіеўскай крэпасці]]<ref name="Брокгауз"/>. Рэгулярнае ж параходства па ўсёй даўжыні ракі ўсталявалася ў 1857 годзе<ref name="Брокгауз"/>. Аднак паўнавартаснаму транзіту ў ніжнім цячэнні яшчэ доўгі час перашкаджалі [[дняпроўскія парогі]]. Гэтая натуральная перашкода была ліквідавана толькі ў 1930-я гады, калі небяспечныя скалістыя ўчасткі апынуліся глыбока пад вадой у выніку будаўніцтва плаціны [[Дняпроўская гідраэлектрастанцыя|ДнепраГЭСа]]. [[Файл:Korabelnyi district, Kherson, Khersons'ka oblast, Ukraine - panoramio (11).jpg|міні|злева|<center>[[Херсонскі рачны порт]]</center>]] Сёння Дняпро суднаходны на працягу 1990 км ад вусця. Праз [[Бярэзінская водная сістэма|Бярэзінскую водную сістэму]], а таксама [[Агінскі канал|Агінскі]] і [[Дняпроўска-Бугскі канал]]ы басейн ракі злучаны з рэкамі Балтыйскага сцёку — [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіной]], [[Нёман]]ам і [[Заходні Буг|Заходнім Бугам]] (Віслай). [[Файл:Запорожье. Днепр. Новый шлюз 3 - panoramio.jpg|міні|справа|Суднаходны шлюз у [[Запарожжа|Запарожжы]]]] Рака мае выключнае значэнне для транспарту і эканомікі Украіны: на яе долю прыпадае палова ўсіх рачных шляхоў краіны і каля 60 % [[Грузаперавозкі|груза-]] і пасажыраперавозак. Усе вадасховішчы днепраўскага каскада абсталяваны магутнымі [[Суднаходны шлюз|шлюзамі]], дзякуючы якім судны памерамі да 270×18 метраў маюць доступ да порта Кіева. На ўкраінскім участку дзейнічаюць шэсць суднаходных шлюзаў: Кіеўскі, Канеўскі, Крамянчугскі, Каменскі, Запарожскі, Кахоўскі. За праходжанне праз іх спаганяецца плата, памер якой залежыць ад модуля судна (у кубічных метрах) і віду плавання (замежнае або [[кабатаж]]нае)<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/553-2014-%D0%BF Пастанова Кабінета Міністраў Украіны «Пра ўнясенне змяненняў у памеры платы за праходжанне суднаў шлюзамі Дняпроўскага каскада» ад 16.10.2014 № 553] {{ref-uk}}</ref>. Акрамя прамысловага транспарту, актыўна развіваецца [[Турызм|турыстычны кірунак]]: з кожным годам расце папулярнасць [[Круізнае судна|круізаў]] па Дняпры і [[Дунай|Дунаі]]. === ГЭС і вадасховішчы === {{main|Дняпроўскі каскад ГЭС}} Значная частка рэчышча Дняпра зарэгулявана каскадам [[вадасховішча]]ў, і ўсе яны знаходзяцца на тэрыторыі Украіны: [[Кіеўскае вадасховішча|Кіеўскае]], [[Канеўскае вадасховішча|Канеўскае]], [[Крамянчугскае вадасховішча|Крамянчугскае]], [[Кам’янскае вадасховішча|Кам’янскае]], [[Дняпроўскае вадасховішча|Дняпроўскае]] і [[Кахоўскае вадасховішча|Кахоўскае]]. Станам на 2022 год, іхняя агульная плошча воднага люстэрка складала {{num|6979|км²}}, а поўны аб’ём — 43,8 км³, што адпавядала 94,7 % і 90,8 % ад паказчыкаў усіх буйных вадасховішчаў Украіны<ref name="Дегодюк2"/>. У выніку актыўнага гідрабудаўніцтва на ўкраінскім участку ў натуральным стане захавалася толькі каля 100 км спрадвечнага рэчышча<ref name="Дегодюк2">{{кніга |аўтар=Дегодюк Е.Г., Дегодюк С.Е. |частка=Характеристика водосховищ дніпровського каскаду |загаловак=Еколого-техногенна безпека України |спасылка= |месца=Київ |выдавецтва=ЕКМО |год=2006 |старонкі=136 |старонак=306 |isbn= }}</ref>. [[Файл:Дніпровські схили та Київське Море - 2.jpg|міні|цэнтр|upright=3|<center>Дняпроўскія схілы і [[Кіеўскае вадасховішча]]</center>]] Маштабныя праектныя і будаўнічыя работы распачаліся ў 1927 годзе са ўзвядзеннем першынца савецкай гідраэнергетыкі — [[Дняпроўская гідраэлектрастанцыя|Дняпроўскай ГЭС]] (ДнепраГЭСа)<ref name="Яцик"/>. Працэс пераўтварэння ўчастка ракі ад мяжы з Беларуссю да [[Кахоўка|Кахоўкі]] ў ланцуг штучных мораў заняў больш за паўстагоддзя і завяршыўся толькі ў 1980 годзе<ref name="Яцик"/>. Храналогія ўводу ў эксплуатацыю магутнасцей дняпроўскага каскада выглядае наступным чынам: * [[ДнепраГЭС]] (Запарожжа) — флагман каскада, пабудаваны ў 1927—1932 гадах з першапачатковай магутнасцю 558 [[МВт]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] станцыя была часткова разбурана, але да 1950 года цалкам адноўлена. У 1969—1975 гадах комплекс пашырылі другой чаргой (ДнепраГЭС-2). * [[Кахоўская ГЭС]] — узведзена другой (1950—1956). У чэрвені 2023 года станцыя была [[Падрыў Кахоўскай ГЭС|разбурана ў выніку падрыву]]. * [[Крамянчугская ГЭС]] (1954—1960). * [[Кіеўская ГЭС]] (1960—1964). * [[Сярэднедняпроўская ГЭС]] (1956—1964). * [[Канеўская ГЭС]] (1963—1975) — яе будаўніцтва завяршыла фарміраванне каскада. Першынцам каскада вадасховішчаў стала [[Дняпроўскае вадасховішча]] (раней вядомае як возера імя Леніна), запоўненае ў 1932—1933 гадах. З пачатку вайны і да 1946 года захоўваўся толькі прыплацінны ўчастак, а ў 1947 годзе вадасховішча зноў напоўнілі да сучаснага ўзроўню. Другім, у 1955—1958 гадах, з’явілася [[Кахоўскае вадасховішча]], за якім паслядоўна ўтварыліся [[Крамянчугскае вадасховішча|Крамянчугскае]] (1959—1961), [[Кам’янскае вадасховішча|Кам’янскае]] (1963—1965) і [[Кіеўскае вадасховішча|Кіеўскае]] (1964—1966), а завяршыла працэс стварэння каскада [[Канеўскае вадасховішча]] (1973—1976). 6 чэрвеня 2023 года Кахоўскае вадасховішча спыніла сваё існаванне ў выніку [[Падрыў Кахоўскай ГЭС|падрыву плаціны Кахоўскай ГЭС]] падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскага ўварвання ва Украіну]]. {| class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="margin: 1em auto;" |- |[[Файл:DneproGES.jpg|185пкс]] |[[Файл:DneproGES 1947.JPG|195пкс]] |[[Файл:DneproGES Khortitsa.jpg|240пкс]] |[[Файл:DneproHES.jpg|160пкс]] |- |<div style="text-align:center;"><small>Будаўніцтва [[ДнепраГЭС]], [[1930-я]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>Дамба ДнепраГЭС пасля<br />[[Другая сусветная вайна|Другай сусветнай вайны]], [[1947]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>Від на ДнепраГЭС з [[Хорціца|Хорціцы]], [[2005]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>ДнепраГЭС уначы, [[2006]]</small></div> |} === Масты === {{main|Спіс мастоў праз Дняпро|Масты Кіева|}} У летапісах, пачынаючы з XI стагоддзя, сустракаюцца згадкі пра масты праз Дняпро, у прыватнасці — у Кіеве. У той час масты будавалі з дрэва; яны мелі даволі вялікія памеры, але былі ненадзейнымі. Кожную вясну падчас [[крыгаход]]у іх даводзілася разбіраць, інакш яны руйнаваліся самі, пасля чаго патрабавалася ўзводзіць новыя пераправы праз Дняпро і ягоныя прытокі. На сённяшні дзень (пачатак ХХІ ст.) рэчышча Дняпра перасякаюць каля 100 розных мастоў — чыгуначных і аўтамабільных. З іх 23 знаходзяцца ў Расіі, 21 — у Беларусі і каля 50 — у межах Украіны. Большасць з іх сканцэнтравана ў буйных гарадах: [[Смаленск]] (3), [[Орша]] (4), [[Магілёў]] (4), [[Жлобін]] (3), [[Кіеў]] (9), [[Дніпро]] (5), [[Запарожжа]] (4). У [[Чаркасы|Чаркасах]] створана [[Чаркаская дамба]] — найдаўжэйшае інжынернае збудаванне не толькі на рацэ, але і ва ўсёй Украіне. Пасля ўтварэння [[Крамянчугскае вадасховішча|Крамянчугскага вадасховішча]] ўзнікла пільная патрэба ў пераправе праз гэты вадаём. Было вырашана насыпаць праз вадасховішча доўгую дамбу, а непасрэдна каля горада пабудаваць мост, пад якім маглі б праходзіць судны розных тыпаў. Ягонае будаўніцтва завяршылася ў 1960 годзе. Даўжыня ўласна маставой канструкцыі складае {{num|1174|м}}<ref>{{cite web |url=http://vechirka.ck.ua/novini/mist-zakrito-na-remont/ |title=Міст закрито на ремонт |first=Т. |last=Мартинова |date=13 травня 2009 |work=Вечірні Черкаси |language=uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202223049/http://vechirka.ck.ua/novini/mist-zakrito-na-remont/ |archive-date=2013-12-02 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mostobud.com.ua/415.1600.0.0.1.0.phtml |title=Черкасский мост через Днепр в ближайшее время закроют на ремонт |date= |work= |publisher=ПАТ «Мостобуд» |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202223033/http://www.mostobud.com.ua/415.1600.0.0.1.0.phtml |archive-date=2013-12-02 |url-status=dead }}</ref>. Ён складаецца з дзвюх частак — аўтамабільнай і чыгуначнай; таксама прадугледжаны тратуар для пешаходаў. {| class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="margin: 1em auto;" |- |[[Файл:Glushkovo Dnieper Bridge.jpg|182пкс]] |[[Файл:Рагачоўскія краявіды 01.jpg|182пкс]] |[[Файл:Міст Метро.jpg|190пкс]] |[[Файл:Cherkasy bridge3.JPG|163пкс]] |[[Файл:Арковий міст в Запоріжжі.JPG|163пкс]] |[[Файл:01 09 2006 08 23 Kherson.JPG|184пкс]] |- |<div style="text-align:center;"><small>Мост каля вёскі [[Глушкава (Холм-Жыркоўскі раён)|Глушкава]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>Мост ў [[Рагачоў|Рагачове]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Мост Метро]] ў [[Кіеў|Кіеве]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Чаркаская дамба]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Арачны мост (Запарожжа)|Арачны мост]] у [[Запарожжа|Запарожжы]]</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>[[Антонаўскі мост]] у [[Херсон]]е</small></div> |} === Спажыванне дняпроўскіх вод === ==== Водаспажыванне ў Беларусі ==== {{Загатоўка раздзела}} ==== Водаспажыванне ва Украіне ==== [[Файл:North Crimean Canal.jpg|міні|справа|Участак [[Паўночна-Крымскі канал|Паўночна-Крымскага канала]]]] Маштабы гаспадарчага выкарыстання ракі ва Украіне можна ацаніць па паказчыках 2001 года: з Дняпра было забрана 9,641 млрд м³ вады. З гэтага аб’ёму непасрэдна выкарыстана 7,589 млрд м³, скінута назад — 5,718 млрд м³, а беззваротнае спажыванне склала 2,219 млрд м³. Акрамя таго, штогод праз каналы [[Канал Дняпро — Данбас|Дняпро — Данбас]], [[Паўночна-Крымскі канал|Паўночна-Крымскі]] і [[Кахоўскі канал|Кахоўскі]] за межы басейна перакідваецца {{num|5–6|млрд м³}} вады. Структура водаспажывання размяркоўваецца наступным чынам<ref name="Яцик2" />: * 60 % (4,525 млрд м³) — прамысловыя патрэбы; * 21 % (1,583 млрд м³) — гаспадарча-пітныя патрэбы; * 13 % (0,974 млрд м³) — [[арашэнне]]; * 2 % (0,148 млрд м³) — сельскагаспадарчае водазабеспячэнне. Значнай праблемай застаецца нерацыянальнае выкарыстанне рэсурсаў. Паводле звестак [[Савет па вывучэнні прадукцыйных сіл Украіны НАН|Савета па вывучэнні прадукцыйных сіл Украіны НАН]], каля паловы вады пітной якасці выдаткоўваецца на тэхналагічныя патрэбы прамысловасці. Прыкладна {{num|90|%}} гэтага аб’ёму можна было б захаваць пры ўкараненні сістэм адваротнага водазабеспячэння (замкнёных цыклаў) на прадпрыемствах і ў камунальнай гаспадарцы<ref name="nature" />. Эксперты адзначаюць высокі ўзровень страт вады на розных этапах: пры транспарціроўцы — {{num|10–20|%}}, нерацыянальнае выкарыстанне і страты ў жыллёвым фондзе — больш за {{num|20|%}}, і ў прамысловасці — {{num|20–30|%}}. Паводле ацэнак спецыялістаў [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт будаўніцтва і архітэктуры|Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта будаўніцтва і архітэктуры]], комплексны падыход да рацыянальнага водакарыстання дазволіў бы эканоміць у басейне Дняпра да 8 км³ вады штогод<ref name="nature" />. [[Файл:Kernkraftwerk Saporischschja.JPG|міні|злева|Шэсць блокаў [[Запарожская АЭС|Запарожскай АЭС]] на Кахоўскім вадасховішчы]] Дняпро з’яўляецца асноўнай воднай артэрыяй дзяржавы, забяспечваючы рэсурсамі 2/3 тэрыторыі Украіны. Вада з ракі крытычна важная для амаль 35 мільёнаў чалавек ({{num|70|%}} насельніцтва краіны)<ref name="Яцик"/>, 50 буйных гарадоў (уключаючы Кіеў, Дняпро, Запарожжа, Чаркасы) і прамысловых цэнтраў. Акрамя таго, рака задавальняе патрэбы больш чым {{num|10000}} прадпрыемстваў і 4 [[Атамная электрастанцыя|атамных электрастанцый]], а таксама адыгрывае ключавую ролю ў аграрным сектары, жывячы 2 200 сельскіх гаспадарак і 50 буйных арашальных сістэм. Гісторыя развіцця камунальнай інфраструктуры сталіцы цесна звязана з ракой. Першы водазабор з пясчанымі фільтрамі для цэнтралізаванай падачы дняпроўскай вады быў пабудаваны ў Кіеве ў 1872 годзе ў раёне [[Паштовая плошча (Кіеў)|Паштовай плошчы]]<ref name="літ.2" />. Аднак у 1908 годзе праз эпідэмію халеры яго закрылі, і на працягу наступных 20 гадоў горад спажываў выключна [[Артэзіянскія воды|артэзіянскую ваду]]. Сёння (пачатак ХХІ ст.) водазабеспячэнне Кіева дыверсіфікавана: {{num|55|%}} вады паступае з ракі Дзясна, {{num|28|%}} — з Дняпра (праз Дняпроўскую вадаправодную станцыю, адкрытую ў 1939 г.) і 17 % складаюць падземныя воды<ref name="літ.2">{{кніга |аўтар=Хільчевський В. К. |загаловак=Водопостачання і водовідведення: Гідроекологічні аспекти |спасылка=http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis64r_81/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=VFEIR&P21DBN=VFEIR&Z21ID=&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=DOC%2FREP0000637%2EPDF |адказны= |выданне= |месца=Київ |выдавецтва=ВЦ «Київський університет» |год=1999 |старонак=319 |isbn=966-594-073-2 |archive-date=11 кастрычніка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011144756/http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis64r_81/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=VFEIR&P21DBN=VFEIR&Z21ID=&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=DOC%2FREP0000637%2EPDF }}</ref>. Сістэма адвядзення сцёкаў развівалася паралельна. Першая цэнтралізаваная каналізацыйная сетка з’явілася ў Кіеве ў 1894 годзе. Першапачаткова [[сцёкавыя воды]] накіроўваліся на палі фільтрацыі на пясчаных грунтах на поўнач ад горада (раён [[Куранёўка (Кіеў)|Куранёўкі]]). Пазней, у 1909 годзе, быў збудаваны Лыбецкі [[Каналізацыя|каналізацыйны]] калектар, праз які сцёкі траплялі ў адстойнікі каля [[Лысая гара (Кіеў)|Лысай гары]], а затым скідваліся ў раку. Толькі ў 1964 годзе на левым беразе была запушчана першая чарга [[Бортніцкая станцыя аэрацыі|Бортніцкай станцыі аэрацыі]]. Нягледзячы на тое, што станцыя ачышчае каля 413 млн м³ сцёкаў штогод, яна значна састарэла і патрабуе маштабнай рэканструкцыі<ref name="літ.2" />. == Экалогія == [[Файл:View across Dnieper River to Factory District - Zaporozhye - Ukraine (43374997784).jpg|міні|Від праз Дняпро на прамысловы раён [[Запарожжа]], бачныя рачны грузавы порт і дымлівыя трубы «[[Запарожсталь|Запарожсталі]]».]] Паводле ацэнак [[эколаг]]аў, на працягу дзесяцігоддзяў гаспадарчая дзейнасць у басейне Дняпра вялася з пастаянным ростам водакарыстання, аднак без належнага ўліку эканамічных і экалагічных наступстваў<ref name="Яцик" />. У гэтым рэгіёне сканцэнтравана мноства [[Прамысловасць|прамысловых]] прадпрыемстваў, прычым дамінуюць экалагічна «брудныя» галіны: [[металургія]], [[хімічная прамысловасць]] і вугальная здабыча. Стан пагаршаюць буйныя энергетычныя аб’екты, а таксама велізарныя масівы арашальных зямель, з якіх у ваду трапляюць тоны [[Аграхімія|аграхімікатаў]] — угнаенняў і [[Пестыцыды|пестыцыдаў]]<ref name="Хільчевський">{{кніга |аўтар=[[Валянцін Кірылавіч Хільчэўскі|Хільчевський В. К.]] |загаловак=Роль агрохімічних засобів у формуванні якості вод басейну Дніпра |спасылка=http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis64r_81/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=VFEIR&P21DBN=VFEIR&Z21ID=&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=DOC%2FREP0000761%2EPDF |месца=К. |выдавецтва=ВПЦ «Київський університет» |год=1996 |старонак=222 |isbn=6-1201-1412-4 }}</ref>. Як вынік, рака апынулася на мяжы гідраэкалагічнага крызісу. Спецыялісты канстатуюць: Дняпро і многія рэкі ягонага басейна страчваюць здольнасць да самаачышчэння і ўжо не могуць самастойна аднавіць парушаную экалагічную раўнавагу<ref name="Яцик2">{{кніга |аўтар=Яцик А. В., Яковлєв Є. О., Осадчук В. О. |частка=Екологічний стан басейну Дніпра |загаловак=До питання щодо спуску Київського водосховища |адказны=За ред. А. В. Яцика |месца=Київ |выдавецтва=Оріяни |год=2002 |старонкі=22–23 |старонак= |isbn=966-7373-78-9 |тыраж=400 }}</ref>. [[Забруджванне]] глеб, [[Паверхневыя воды|паверхневых]] і [[Падземныя воды|падземных вод]] дасягнула крытычнага ўзроўню — пры існых тэхналогіях іхняя поўная ачыстка становіцца немагчымай<ref name="Яцик2" />. Насычэнне вадазборных ландшафтаў хімічнымі злучэннямі, многія з якіх чужародныя для жывой прыроды, змяніла прыродны хімічны склад вады. Гэта рэзка ўскладніла працэс яе падрыхтоўкі да стану [[Пітная вада|пітной]] на ачышчальных збудаваннях<ref name="Яцик2" />. Навукоўцы [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны|НАН Украіны]] папярэджваюць пра пагрозу экалагічнай катастрофы. Вадаём зарэгуляваны плацінамі практычна на ўсім працягу, што супярэчыць нормам Воднага кодэкса. Запаволенне цячэння разбурыла механізмы самаачышчэння ракі, а пад вадой апынуліся 30 % самых урадлівых пойменных зямель. На [[Мелкаводдзе|мелкаводдзі]] бурна размнажаюцца сіне-зялёныя водарасці. Гніючы, яны паглынаюць кісларод, што, паводле прагнозаў, можа цягам бліжэйшых 300 гадоў ператварыць Дняпро ў мёртвую пустыню. Дырэктар Інстытута праблем прыродакарыстання і экалогіі НАН Украіны Аркадзь Шапар падчас прэс-канферэнцыі ў чэрвені 2016 года ахарактарызаваў сітуацыю так<ref>{{cite web |url=http://kherson.net.ua/news/dnepr-umret-cherez-300-let-esli-ne-spustit-plotiny--akademik-shapar |title=Дняпро памрэ праз 300 гадоў |language=ru |work=kherson.net.uа |date=2016-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160715120944/http://kherson.net.ua/news/dnepr-umret-cherez-300-let-esli-ne-spustit-plotiny--akademik-shapar |archive-date=2016-07-15 |access-date= }}</ref>: <blockquote>«Дняпро — ўжо не рака, а сістэма зарэгуляваных балот, бо на Дняпру існуе 8 ГЭС. Цячэнне практычна знікла, і ўсё смецце з берагоў, якое змываецца дажджамі ў раку, не выносіцца ў мора, а асядае на дне. У выніку вадаём мялее і забруджваецца. Наша мэта — падняць грамадства на барацьбу за адраджэнне Дняпра <…> Дняпро памрэ праз 300 гадоў, калі не спусціць плаціны» {{oq|uk|Дніпро — вже не річка, а система зарегульованих багнюк, адже на Дніпрі існує 8 ГЕС. Течія практично зникла, і все сміття з берегів, яке змивається дощами в річку, не виноситься в море, а осідає на дні. В результаті водойма міліє і забруднюється. Наша мета — підняти суспільство на боротьбу за відродження Дніпра <...> Дніпро помре через 300 років, якщо не спустити греблі}}</blockquote> === Якасць вады === [[Файл:Zaporizhzhia IMG 7266 (53023209023).jpg|міні|справа|Частка аголенага дна ў Запарожжы пасля абмялення Кахоўскага вадасховішча ў выніку [[Падрыў Кахоўскай ГЭС|падрыву ГЭС]] у 2023 годзе. Прыметна моцнае [[Глей|заглеванне]] і забруджванне смеццем.]] Сукупнасць негатыўных чыннікаў прывяла да заняпаду ўсёй экасістэмы басейна Дняпра і, у прыватнасці, да пагаршэння якасці вады. Аналіз шматгадовых назіранняў сведчыць: нягледзячы на захаванне прыроднай мінералізацыі ў норме ({{num|300–350|мг/дм³}}<ref name="Хільчевський2">{{кніга |аўтар=[[Валянцін Кірылавіч Хільчэўскі|Хільчевський В. К.]], Ромась М. І., Ромась І. М. |загаловак=Гідролого-гідрохімічна характеритика мінімального стоку річок басейну Дніпра |адказны=За ред. В. К. Хільчевського |спасылка=http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis64r_81/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=VFEIR&P21DBN=VFEIR&Z21ID=&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=DOC%2FREP0000660%2EPDF |месца=К. |выдавецтва=Ніка-Центр |год=2007 |старонак=184 }}</ref>), вада моцна забруджана. Асноўнымі палютантамі з’яўляюцца [[нітрыт]]ы, [[Амоній|аманійны]] [[азот]], біягенныя і [[арганічныя рэчывы]], [[цяжкія металы]], [[нафтапрадукты]] і [[фенол]]ы. Канцэнтрацыя гэтых рэчываў перавышае нормы, устаноўленыя для рыбагаспадарчых і культурна-бытавых патрэб<ref name="nature" />. Хоць агульнае забруджванне вадасховішчаў зменшылася з прычыны эканамічнага спаду вытворчасці, назіраецца трывожная тэндэнцыя да росту ўтрымання лёгкаакісляльных арганічных злучэнняў, а таксама аманійнага і [[нітрыт]]нага азоту. Паводле класіфікацыі хімічнага і бактэрыяльнага забруджвання, вада ў большасці рэк басейна ацэньваецца як «забруджаная» і «брудная»<ref name="nature" />. ; Стан малых рэк і прытокаў Найбольшую небяспеку ўяўляе забруджванне цяжкімі металамі. У рэках [[Гарынь]], [[Цецераў]], [[Гнілапяць]], [[Псёл]], [[Самара (прыток Дняпра)|Самара]], [[Рось (прыток Дняпра)|Рось]] і [[Інгулец]] фіксаваліся экстрэмальныя паказчыкі. Максімальная канцэнтрацыя злучэнняў [[Медзь|медзі]] ў асобных выпадках перавышала гранічну дапушчальную канцэнтрацыю (ГДК) у {{num|34–96}} разоў, канцэнтрацыя [[цынк]]у і [[Марганец|марганцу]] — у {{num|10–91}} разоў<ref name="nature" />. У водах [[Ірша (рака)|Іршы]], [[Ірпінь (рака)|Ірпеня]], [[Унава (рака)|Унавы]] і [[Сейм (рака)|Сейма]] назіраецца павышанае ўтрыманне аманійнага азоту, фенолаў і нафтапрадуктаў. Вырасла канцэнтрацыя аманійнага азоту і ў [[Дзясна|Дзясне]]. Акрамя таго, гэтая рака забруджана [[цынк]]ам (да 19 ГДК), [[Марганец|марганцам]] (да 12 ГДК) і [[Нафтапрадукты|нафтапрадуктамі]] (да 32 ГДК). У [[Рось (прыток Дняпра)|Росі]] павялічылася колькасць аманійнага азоту, фіксаваліся выпадкі значнага забруджвання злучэннямі цынку, марганцу і нафтапрадуктамі. Вада ў рэках [[Сула (прыток Дняпра)|Сула]], [[Удай]], [[Псёл]], [[Харол (рака)|Харол]], [[Ворскла]], [[Мерла (рака)|Мерла]], [[Арэль (прыток Дняпра)|Арэль]], [[Бераставая (прыток Арэлі)|Бераставая]], [[Самара (прыток Дняпра)|Самара]], [[Воўча (прыток Самары)|Воўча]] забруджана лёгкаакісляльнымі арганічнымі рэчывамі, феноламі, злучэннямі медзі і марганцу. Вада ў рацэ [[Мокра (прыток Дняпра)|Мокра]] забруджана аманійным і нітрытным азотам, а таксама злучэннямі цяжкіх металаў. На рэках Самара, Воўча, [[Салона (прыток Воўчай)|Салона]] цягам года адзначаліся выпадкі празмернага забруджвання [[Сульфаты|сульфатамі]]. ; Стан вадасховішчаў Каскад вадасховішчаў у сярэднім і ніжнім цячэннях акумулюе забруджвальнікі, аднак іхні склад адрозніваецца ў залежнасці ад размяшчэння: * [[Кіеўскае вадасховішча|Кіеўскае]] і [[Канеўскае вадасховішча|Канеўскае]]: пераважаюць амонійны азот, фенолы, медзь, цынк, марганец. * [[Крамянчугскае вадасховішча|Крамянчугскае]] і [[Кам’янскае вадасховішча|Кам’янскае]]: характэрны нітрытны азот і цяжкія металы. * [[Дняпроўскае вадасховішча]]: найбольш забруджанае цяжкімі металамі. У асобныя гады канцэнтрацыя цынку дасягала тут 100 ГДК, медзі — 11 ГДК, марганцу — 10 ГДК<ref name="nature" />. ; Статыстыка скідаў Паводле даных Дзяржаўнага агенцтва водных рэсурсаў Украіны, толькі за 2006 год у басейн Дняпра трапіла каласальная колькасць рэчываў<ref name="kmu" />: * Нафтапрадукты: 321 тона, з якіх 194 тоны — напрамую ў рэчышча. * Металы: 820 т [[жалеза]], 70 т [[Марганец|марганцу]], 18 т [[Медзь|медзі]], 6,6 т [[Нікель|нікелю]]. * Іншыя злучэнні: {{num|4074|т}} [[Фасфаты|фасфатаў]], {{num|9936|т}} [[Кальцый|кальцыю]], {{num|3435|т}} [[Натрый|натрыю]], {{num|229|т}} [[фтор]]у. Такое маштабнае забруджванне разбурыла прыродныя механізмы самаачышчэння ракі. Гэта стварыла пагрозу для здароўя насельніцтва: водаправодныя ачышчальныя збудаванні тэхнічна не ў стане поўнасцю адфільтраваць такі «кактэйль» з арганічных і неарганічных рэчываў, што трапляе ў [[Пітная вада|пітную ваду]]<ref name="nature" />. === Стан падземных вод === Гаспадарчая дзейнасць чалавека па-ранейшаму застаецца прычынай інтэнсіўнага забруджвання падземных вод. Найбольш крытычная сітуацыя складваецца паблізу буйных прамысловых і аграрных аб’ектаў, а таксама населеных пунктаў. Асабліва моцнае пагаршэнне якасці вады назіраецца ў эканамічна развітых раёнах [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай]] і [[Запарожская вобласць|Запарожскай абласцей]] . Гэта звязана з высокай канцэнтрацыяй прамысловасці і сельскай гаспадаркі пры вялікай шчыльнасці насельніцтва. Асноўнымі крыніцамі забруджвання выступаюць адстойнікі прамысловых і бытавых адходаў (як вадкіх, так і цвёрдых), мінералізаваныя шахтавыя воды, угнаенні, ядахімікаты, а таксама сховішчы адходаў на жывёлагадоўчых комплексах. У басейні Дняпра налічваецца каля 1000 фільтрацыйных накапляльнікаў, прычым 80 % з іх знаходзіцца ў паўднёвай частцы рэгіёна, ва Украіне. Агульны аб’ём сабраных у іх высокамінералізаваных вод дасягае 1 км³, і 77 % ад гэтай колькасці прыпадае на Днепрапятроўскую вобласць<ref name="nature" />. З такіх рэзервуараў у падземныя [[Ваданосны гарызонт|ваданосныя гарызонты]] прасочваюцца растворы солей, [[нафтапрадукты]], араматычныя рэчывы і іншыя шкодныя злучэнні. [[Файл:Oleksandriia-bila-tserkva-07.JPG|міні|[[Белая Царква|Белацаркоўскі]] дэндралагічны парк «[[Александрыя (дэндралагічны парк)|Александрыя]]» на рацэ [[Рось (прыток Дняпра)|Рось]], прыток Дняпра.]] У асобных раёнах экалагічная сітуацыя стала катастрафічнай. Напрыклад, на [[Кіеўшчына|Кіеўшчыне]], каля горада [[Узын]] плошча забруджвання нафтапрадуктамі дасягнула 100 км², а ў [[Белая Царква|Белай Царкве]] пад пагрозай знікнення апынуўся знакаміты [[дэндралагічны парк]] «[[Александрыя (дэндралагічны парк)|Александрыя]]»<ref name="nature" />. У горназдабыўных раёнах Днепрапятроўскай, Запарожскай, [[Данецкая вобласць|Данецкай]] і [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай абласцей]] у падземныя воды рэгулярна трапляюць дрэнажныя і шахтавыя сцёкі з высокай ступенню мінералізацыі. Так, у раёне [[Крыварожскі жалезарудны басейн|Крыварожскага жалезаруднага басейне]] плошча забруджаных падземных вод складае каля 300 км²<ref name="nature" />. Такім чынам, у басейні Дняпра сфарміраваліся маштабныя асяродкі забруджвання падземных вод, сярод якіх вылучаюцца: * [[Дніпро]] — [[Кам’янскэ]]: сцёкавыя воды хімічнай і металургічнай прамысловасці; * [[Самар (Украіна)|Самар]] — [[Паўлаград]]: шахтавыя воды і адходы жывёлагадоўчых комплексаў; * [[Крывы Рог]]: шахтавыя воды і сцёкі металургічных заводаў; * [[Жытомір]] — [[Роўна]]: сцёкі хімічнай і лёгкай прамысловасці, а таксама гаспадарча-бытавыя адходы. === Радыяцыйнае забруджванне === [[Файл:Tchernobyl radiation 1996-uk.svg|200px|міні|справа|Карта радыеактыўнага забруджвання ізатопам [[Цэзій-137|цэзію-137]]:<br /> {{Легенда|red| Закрытыя зоны (больш за {{num|40|Кі/км²}})}} {{Легенда|#FF6868| Зоны пастаяннага кантролю ({{num|15–40|Кі/км²}})}} {{Легенда|#FFCCCC| Зоны перыядычнага кантролю ({{num|5–15|Кі/км²}})}} {{Легенда|#FFC169| Неназваныя зоны ({{num|1–15|Кі/км²}})}}]] [[Чарнобыльская катастрофа]] прывяла да маштабнага [[Радыеактыўнае забруджванне|забруджвання]] тэрыторый Беларусі і Украіны [[Радыеактыўныя ізатопы|радыенуклідамі]], пераважна [[Цэзій-137|цэзіем-137]], [[Стронцый-90|стронцыем-90]] і [[Плутоній-239|плутоніем-239]]. Пад удар трапіла значная частка басейна Дняпра і ўвесь каскад вадасховішчаў<ref name="Яцик3">{{кніга |аўтар=Яцик А. В., Яковлєв Є. О., Осадчук В. О. |частка=Радіаційне забруднення і радіаційні відходи |загаловак=До питання щодо спуску Київського водосховища |мова=uk |адказны=За ред. А. В. Яцика |месца=Київ |выдавецтва=Оріяни |год=2002 |старонкі=24 |старонак= |isbn=966-7373-78-9 |тыраж=400 }}</ref>. Асноўны выкід радыенуклідаў у раку адбыўся ў першы перыяд пасля аварыі. Ужо ў маі 1986 года сумарная [[Бэта-часціца|бэта-актыўнасць]] вады паблізу Кіева складала {{num|5×10⁻⁸|[[Кюры (адзінка вымярэння)|кюры]]/л}}, што перавышала прыродны фон у 100—1000 разоў. Аднак ужо летам таго ж года гэты паказчык знізіўся ў некалькі разоў<ref name="Вишневський">{{кніга |аўтар=Вишневський В. І. |загаловак=Річки і водойми України. Стан і використання |спасылка=https://drive.google.com/file/d/1bkDyqSVbRIaHaBRQvsTAUj73OSfaNbkn/view?usp=sharing |месца=К. |выдавецтва=Віпол |год=2000 |старонак=376 }}</ref>. Асаблівую небяспеку ўяўляе выкід з рэактара 4-га энергаблока [[Чарнобыльская АЭС|ЧАЭС]] каля 2000 кюры ізатопаў плутонію-239 (240), перыяд паўраспаду якога складае больш за 24 тысячы гадоў<ref name="Бондаренко">{{кніга |аўтар=Бондаренко О. О. |загаловак=Проблеми дозиметрії внутрішнього опромінення людини трансурановими радіонуклідами |спасылка=http://www.lib.ua-ru.net/inode/24590.html |выданне=Автореф. дис. д-ра біол. наук |месца=Київ |год=2002 |старонак=37 |isbn= |archive-date=2 снежня 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202154134/http://www.lib.ua-ru.net/inode/24590.html }}</ref>. Пераважная частка гэтага плутонію асела ў [[Глей|донных адкладах]] [[Кіеўскае вадасховішча|Кіеўскага вадасховішча]] (агульная маса глею там складае каля 60 млн тон), а таксама ў грунтах прылеглых тэрыторый<ref name="Бондаренко" />. Вадасховішчы дняпроўскага каскада фактычна ператварыліся ў «пасткі» для радыяцыі. Асноўная маса небяспечных рэчываў сканцэнтравана ў глеі, а таксама ў [[Біямаса|біямасе]] раслін і водных арганізмаў, якія актыўна акумулююць цэзій і стронцый<ref name="Яцик4">{{кніга |аўтар=Яцик А. В., Яковлєв Є. О., Осадчук В. О. |частка=Радіаційне забруднення Київського та інших водосховищ Дніпровського каскаду |загаловак=До питання щодо спуску Київського водосховища |адказны=За ред. А. В. Яцика |мова=uk |месца=Київ |выдавецтва=Оріяни |год=2002 |старонкі=25–33 |старонак= |isbn=966-7373-78-9 |тыраж=400}}</ref>. Маніторынг воднага асяроддзя паказаў высокую затрымальную здольнасць вадасховішчаў у перыяд з 1986 па 1995 год: у дняпроўскі каскад праз [[аэразоль]]ныя ападкі і рачны сцёк паступіла не менш як 6000 кюры цэзію-137 і 5000 кюры стронцыю-90, тады як у Чорнае мора трапіла толькі каля 40 кюры цэзію і 1400 кюры стронцыю. Гэта азначае, што экасістэма вадасховішчаў затрымала прынамсі 99 % цэзію-137 і 70 % стронцыю-90, не дапусціўшы іхняга трапляння ў нізоўі ракі і мора<ref name="Яцик4" />. Нягледзячы на працэсы самаачышчэння, наступствы застаюцца адчувальнымі. Хоць да 1994 года канцэнтрацыя ізатопаў у вадасховішчах знізілася ў 100 разоў у параўнанні з пікавым 1986 годам, яна ўсё яшчэ ў 35 разоў перавышала дааварыйныя паказчыкі<ref name="nature" />. Што да ракі [[Прыпяць]] і ўсяго яе басейна плошчай 122 тыс. км², то аварыя фактычна знішчыла іхняе гаспадарчае значэнне — сёння гэтыя землі прыдатныя выключна для існавання ў рэжыме запаведнай [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|зоны адчужэння]]. === Негатыўныя прыродныя з’явы === [[Файл:Soil erosion.jpg|200px|міні|Разбурэнне берага [[Крамянчугскае вадасховішча|Крамянчугскага вадасховішча]] паблізу вёскі [[Мазаліеўка]]]] Экалагічная сітуацыя ў басейне Дняпра ўскладняецца інтэнсіўным развіццём [[Эрозія (геалогія)|эразійных працэсаў]] і разбурэннем берагоў. Ступень разаранасці тэрыторыі вадазбору дасягнула 65 %, а ў [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] і басейнах асобных малых рэк гэты паказчык складае 80–85 %, у той час як аптымальным лічыцца ўзровень 40 %. Пры гэтым лясістасць тэрыторыі басейна ў сярэднім складае толькі 14 % пры норме 30 %<ref name="nature" />. Гэта прывяло да таго, што за апошнія 25 гадоў агульнае ўтрыманне [[гумус]]у ў глебе зменшылася на 10 %<ref name="nature" />. Прадукты эрозіі, трапляючы ў ваду, выклікаюць яе [[Глей|заглейванне]] і забруджванне [[Арганічныя злучэнні|арганічнымі злучэннямі]] і мінеральнымі [[Угнаенні|ўгнаеннямі]] (у прыватнасці, [[азот]]ам і [[фосфар]]ам). Сур’ёзнай праблемай застаецца стан берагавой лініі Дняпроўскіх вадасховішчаў: з агульнай працягласці {{num|3079|км}} на абразійна-эразійныя берагі, што патрабуюць умацавання, прыпадае {{num|1110,9|км}} (з іх {{num|302,7|км}} патрабуюць гэтага ў першую чаргу). Інтэнсіўнае разбурэнне берагоў ужо прывяло да страты {{num|6176|га}} зямлі, а толькі за перыяд з 1960 па 1995 год у чашы вадасховішчаў абрынулася 337 млн м³ грунту<ref name="nature" />. Працягваецца працэс падтаплення зямель у зонах уплыву вадасховішчаў — плошча такіх тэрыторый перавысіла 200 000 га<ref name="Яцик2"/>. У межах басейна падтоплена больш за 100 гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу<ref name="Яцик2"/>. Гэта цягне за сабой [[Дэградацыя глеб|дэградацыю глеб]], [[Глей|заглейванне]] і [[забалочванне]] мясцовасці. Акрамя таго, змена гідралагічнага рэжыму істотна паўплывала на актывізацыю небяспечных [[Экзагенныя працэсы|экзагенных геалагічных працэсаў]] ([[Апоўзень|апоўзняў]], [[карст]]у, [[Прасяданне горных парод|прасяданняў]] грунту). Найбольш востра гэта праяўляецца ў межах буйных прамысловых цэнтраў — [[Дніпро|Дніпра]], [[Запарожжа]], [[Чаркасы|Чаркас]] і іншых<ref name="Яцик2"/>. === Запаведныя зоны і ахоўныя тэрыторыі === ; Расія У Расіі, дзе рака бярэ свой пачатак, створаны ахоўныя зоны для абароны яе вытокаў: * Дзяржаўны комплексны заказнік «Выток ракі Дняпро»<ref>{{cite web |url=https://prirod.admin-smolensk.ru/podvedomstvennye-organizacii/oopt/osobo-ohranyaemye-prirodnye-territorii/gosudarstvennyj-kompleksnyj-landshaftnyj-zakaznik-istok-r-dnepr/ |title=Государственный комплексный (ландшафтный) заказник «Исток р. Днепр» |date= |publisher=Министерство природных ресурсов и экологии Смоленской области |language=ru |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status=live }}</ref> — комплексны заказнік у [[Сычоўскі раён|Сычоўскім раёне]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]]. Створаны для аховы ляснога масіву [[Окаўскі лес]] і непасрэдна балота [[Аксёнінскі мох]], з якога выцякае ручай, што дае пачатак Дняпру. Тэрыторыя мае вялікае гідралагічнае і гісторыка-культурнае значэнне. ; Беларусь На тэрыторыі Беларусі ў басейне Дняпра створаны важныя ахоўныя прыродныя тэрыторыі, якія захоўваюць унікальныя экасістэмы: * [[Смычок (заказнік)|Рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Смычок»]] — знаходзіцца ў [[Жлобінскі раён|Жлобінскім]] і [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкім раёнах]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], непасрэдна ў месцы зліцця Дняпра і [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. Заснаваны ў 2000 годзе для аховы каштоўных поймавых ландшафтаў і рэдкіх відаў раслін і жывёл. Плошча — {{num|2635|га}}. * [[Днепра-Сожскі (заказнік)|Біялагічны заказнік «Днепра-Сожскі»]] — размешчаны ў [[Лоеўскі раён|Лоеўскім раёне]] Гомельскай вобласці, у міжрэччы Дняпра і [[Сож]]а. Створаны ў 1999 годзе, ягоная асноўная мэта — захаванне ўнікальных поймавых [[Дуброва (лес)|дуброў]] і лугоў, а таксама месцаў пражывання рэдкіх птушак. Плошча — {{num|14556|га}}. ; Украіна [[Файл:Сутінки в плавнях.jpg|міні|справа|<center>Змярканне на [[Крамянчугскія плаўні|Крамянчугскіх плаўнях]]</center>]] Да Дняпра прылягае больш за 10 запаведных зон Украіны. Найбуйнейшыя з іх: * [[Крамянчугскія плаўні]] — рэгіянальны ландшафтны парк, размешчаны паміж дзвюма часткамі [[Крамянчуг]]а ў Сярэднім Падняпроўі. Створаны 12 ліпеня 2001 года. Плошча — {{num|5080|га}}. * [[Канеўскі прыродны запаведнік]] — створаны ў 1923 годзе прыродны запаведнік плошчай {{num|2049|га}} непадалёк ад [[Каніў|Канева]] (Чаркаская вобласць) на правым беразе і поймавых астравах Дняпра. Мяжуе непасрэдна з [[Магіла Тараса Шаўчэнкі|магілай Тараса Шаўчэнкі]] на [[Тарасавая гара|Тарасавай (раней — Чарнечай) гары]]. * [[Дняпроўска-Арэльскі прыродны запаведнік]] — запаведнік у даліне Дняпра і плаўнях [[Пратоўча|Пратоўчы]] (сучаснае рэчышча [[Арэль (прыток Дняпра)|Арэлі]]), створаны ў 1990 годзе. Плошча — {{num|3766|га}}. * [[Нацыянальны запаведнік «Хорціца»]]<ref>{{cite web |url=https://ostriv.org/ |title=Афіцыйны сайт нацыянальнага запаведніка «Хорціца» |language=uk |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-02-23 |url-status=live }}</ref> — створаны яшчэ ў 1965 годзе, а статус нацыянальнага атрымаў 6 красавіка 1993 года пастановай [[Кабінет міністраў Украіны|Кабінета міністраў Украіны]] № 254. У ягоны склад уваходзіць сам востраў [[Хорціца]], а таксама прылеглыя астравы і скалы: Байда, Дубовы, Расцёбін, Тры Стагі, Сярэдняя, Блізняты, [[урочышча]] Вырва на правым беразе Дняпра, якія маюць агульнадзяржаўнае і гістарычнае значэнне. Агульная плошча запаведніка — {{num|2386,86|га}}. == Дняпро ў культуры == Дняпро апеты і апісаны ў [[раман]]ах, [[Паэзія|паэзіі]] і [[Проза|прозе]], [[песня]]х, а таксама ў сотнях гістарычных даследаванняў на розных мовах і ў розныя часы. Дняпроўскія краявіды таксама папулярныя сярод [[мастак]]оў — розных часоў і розных краін. === У літаратуры і мастацтве === ; Старажытная славеснасць і фальклор Рака неаднаразова згадваецца ўжо ў адным з найстаражытнейшых літаратурных помнікаў [[Усходнія славяне|усходніх славян]] — «[[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых часоў]]». З ёй звязана легенда пра святога [[Андрэй Першазваны|апостала Андрэя Першазванага]], апавяданне пра [[хрышчэнне Русі]] [[Уладзімір Святаславіч|Уладзімірам Святаславічам]], а таксама гісторыі пра войны заснавальнікаў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржавы]] са шматлікімі ворагамі. У «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]» ёсць зварот [[Ефрасіння Яраслаўна|Яраслаўны]], жонкі князя [[Ігар Святаславіч|Ігара Святаславіча]]: «О, Дняпро, Славуцічу!». Гэта сведчыць пра старажытнасць пашанотнага [[фальклор]]нага [[эпітэт]]а ракі — Славуціч. Сустракаецца эпітэт і ў народных думах, як ва ўкраінскай «[[Дума пра Самійлу Кішку|Думе пра Самійлу Кішку]]»: <blockquote>«Тады казакі сабе добра дбалі, да Дняпра-Славуты нізенька ўкланялі». {{oq|uk|Тогда козаки собі добре дбали, к Дніпру-Славуті низенько уклоняли.}}</blockquote> Вобраз ракі жыве ў старадаўніх паданнях і песнях. Да яго звяртаюцца і ў літаратуры часоў [[Гетманшчына|Казацкай дзяржавы]]: творы «Вершы на жаласны пагрэб… Сагайдачнага» (''«Вірші на жалосний погреб… Сагайдачного»''), драма «Міласць Божая» (''«Милость Божія»''), [[казацкія летапісы]]. ==== Беларуская літаратура і мастацтва ==== {{Загатоўка раздзела}} ==== Расійская літаратура і мастацтва ==== Пісьменнік [[Мікалай Гогаль]], які сам быў [[Украінцы|украінцам]] з падняпроўскай [[Палтаўшчына|Палтаўшчыны]], прысвяціў рацэ 10-ы раздзел сваёй аповесці «[[Страшная помста (1831)|Страшная помста]]» (1831) са зборніка «[[Вечары на хутары ля Дзіканькі]]». Першыя радкі ягонага апісання Дняпра сталі [[Хрэстаматыя|хрэстаматыйнымі]] ў [[Руская літаратура|рускай літаратуры]]: {{quotation|Цудоўны Дняпро пры ціхім надвор’і, калі вольна і плыўна імчыць скрозь лясы і горы поўныя воды свае. Ні скалыхнецца; ні прагрыміць. Глядзіш, і не ведаеш, плыве ці не плыве ягоная велічная шырыня, і здаецца, быццам увесь выліты ён са шкла, і быццам блакітная люстраная дарога, без меры ў шырыню, без канца ў даўжыню, лунае і ўецца па зялёным свеце. Люба тады і гарачаму сонцу агледзецца з вышыні і пагрузіць прамяні ў холад шкляных водаў, і прыбярэжным лясам ярка адсвяціцца ў водах. Зялёнакучаравыя! Яны гуртуюцца разам з палявымі кветкамі да водаў і, нахіліўшыся, глядзяць у іх і не наглядзяцца, і не намілуюцца светлым сваім абліччам, і ўсміхаюцца яму, і вітаюць яго, ківаючы галінамі. У сярэдзіну ж Дняпра яны не смеюць глянуць: ніхто, акрамя сонца і блакітнага неба, не глядзіць у яго. Рэдкая птушка даляціць да сярэдзіны Дняпра! Пышны! Яму няма роўнай ракі ў свеце. {{oq|ru|Чуден Днепр при тихой погоде, когда вольно и плавно мчит сквозь леса и горы полные воды свои. Ни зашелохнёт; ни прогремит. Глядишь, и не знаешь, идёт или не идёт его величавая ширина, и чудится, будто весь вылит он из стекла, и будто голубая зеркальная дорога, без меры в ширину, без конца в длину, реет и вьётся по зелёному миру. Любо тогда и жаркому солнцу оглядеться с вышины и погрузить лучи в холод стеклянных вод и прибережным лесам ярко отсветиться в водах. Зеленокудрые! Они толпятся вместе с полевыми цветами к водам и, наклонившись, глядят в них и не наглядятся, и не налюбуются светлым своим зраком, и усмехаются к нему, и приветствуют его, кивая ветвями. В середину же Днепра они не смеют глянуть: никто, кроме солнца и голубого неба, не глядит в него. Редкая птица долетит до середины Днепра! Пышный! ему нет равной реки в мире.}} |Мікалай Гогаль|''«Страшная месть»''}} У 1913 годзе [[Фёдар Кузьміч Салагуб]], прадстаўнік рускага [[дэкадэнцтва]] і [[Рускі сімвалізм|сімвалізму]], напісаў верш ''«Прекрасный Днепр, хохлацкая река…»'' («Цудоўны Дняпро, хахлацкая рака…»)<ref>{{кніга |аўтар=Сологуб Фёдор |загаловак=Собрание сочинений: В 20 т. Том 17. Очарования земли. Стихи 1913 года |месца=СПб |выдавецтва=Сирин |год=1914 |мова=ru}}</ref>. {| class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="margin: 1em auto;" |- |[[Файл:Plersch-Odjazd Katarzyny II z Kaniowa w 1787 roku.jpg|172пкс]] |[[Файл:Ivanov Gogol.jpg|174пкс]] |[[Файл:Aivazovsky Ice on Dnipro.jpg|154пкс]] |[[Файл:Archip Iwanowitsch Kuindshi 006.jpg|170пкс]] |[[Файл:StanislawskiJan.DnieprSzafirowy.1904.ws.jpg|167пкс]] |- |<div style="text-align:center;"><small>«Ад’езд Кацярыны II з Канева ў 1787 годзе»<br />''[[Ян Багуміл Плерш]], паміж 1787—1812'' </small></div> |<div style="text-align:center;"><small>«Пераправа [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]<br />праз Дняпро», ''[[Антон Іванавіч Іваноў-Галубой|Антон Іваноў-Галубой]], 1845''</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>«Лёд на Дняпры»<br />''[[Іван Канстанцінавіч Айвазоўскі|Іван Айвазоўскі]], 1872''</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>«Месячная ноч на Дняпры»<br />''[[Архіп Іванавіч Куінджы|Архіп Куінджы]], 1880''</small></div> |<div style="text-align:center;"><small>«Дняпро пад Кіевам»<br />''[[Ян Станіслаўскі]], 1904''</small></div> |} ==== Украінская літаратура і мастацтва ==== [[Файл:Burachek Reve ta stogne Dn pr shirokii 1.jpg|міні|<center>«Реве та стогне Дніпр широкий…»<br />[[Мікалай Рыгоравіч Бурачак|Мікалай Бурачак]], 1941</center>]] Украінскае адраджэнне XIX стагоддзя таксама ўздымае тэму Дняпра. Вобраз ракі чырвонай ніткай праходзіць праз усю творчасць найславуцейшага ўкраінскага паэта і мастака [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]], выступаючы сімвалам гістарычнага лёсу народа. {{quotation|І вырас я на чужыне<br/>І сівею ў чужым краі:<br/>То адзінокаму мне<br/>Здаецца — лепшага няма<br/>Нічога ў Бога, як Дняпро<br/>Ды наша слаўная краіна… {{oq|uk|І виріс я на чужині<br/>І сивію в чужому краї:<br/>То одинокому мені<br/>Здається — кращого немає<br/>Нічого в бога, як Дніпро<br/>Та наша славная країна…}} |Тарас Шаўчэнка|''«І виріс я на чужині…»''}} «[[Запавет (Тарас Шаўчэнка)|Запавет]]» Тараса Шаўчэнкі, у якім ён прасіў знайсці вечны спачын «сярод стэпу шырокага» над самым Дняпром, а таксама само пахаванне паэта на [[Чарнечая гара|Чарнечай гары]] ў значнай ступені вызначылі сучасную традыцыю шанавання ракі як украінскай [[Нацыянальная самасвядомасць|нацыянальнай святыні]]. З выдатных украінскіх творцаў да тэматыкі Дняпра-Славуты таксама звярталіся [[Максім Тадэевіч Рыльскі|Максім Рыльскі]], [[Рыгор Аўраамавіч Чупрынка|Рыгор Чупрынка]], [[Васіль Андрэевіч Сіманенка|Васіль Сіманенка]], [[Павел Рыгоравіч Тычына|Павел Тычына]], [[Уладзімір Мікалаевіч Сасюра|Уладзімір Сасюра]] (''«Іще не скресла крига на Дніпрі»''), [[Мікалай Сцяпанавіч Вінграноўскі|Мікалай Вінграноўскі]] (''«Чуєш, Дніпре мій», «Скажи мені, Дніпре», «Ніч Івана Богуна»'') ды многія іншыя. === У музыцы === У 1941 годзе кампазітар [[Марк Рыгоравіч Фрадкін|Марк Фрадкін]] на словы [[Яўген Аронавіч Далматоўскі|Яўгена Далматоўскага]] напісаў «Песню пра Дняпро»<ref>{{YouTube|suX4D_dkX2A|Капелла бандуристов УССР - Песня о Днепре|logo=1}}</ref>. У 1983 годзе выйшла канцэртная праграма «Песня пра Дняпро» з цыкла «Салют перамогі», прысвечаная 40-годдзю вызвалення Кіева ад [[Краіны Восі|войск Восі]]. У ёй прагучалі творы савецкіх кампазітараў, а таксама [[Украінская народная песня|ўкраінскія народныя песні]] і [[Украінскі народны танец|танцы]]. У праграме ўзялі ўдзел Ансамбль песні і танца Кіеўскай ваеннай акругі пад кіраўніцтвам А. Пуставалава, [[Нацыянальны заслужаны акадэмічны ансамбль танца Украіны імя Паўла Вірскага|Дзяржаўны ансамбль народнага танца УССР імя П. Вірскага]], [[Кіеўская капэла бандурыстаў|Дзяржаўная заслужаная капэла бандурыстаў Украіны]] пад кіраўніцтвам [[Мікалай Пятровіч Гвозд|М. Гвозда]] і Ваенны аркестр штаба Кіеўскай ваеннай акругі пад кіраўніцтвам А. Кузменкі. Сярод вакалістаў, што выступілі ў праекце, былі вядомыя спевакі: [[Анатоль Юр’евіч Макрэнка|А. Макрэнка]], [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Л. Зыкіна]], [[Анатоль Барысавіч Салаўяненка|А. Салаўяненка]], [[Дзмітрый Міхайлавіч Гнацюк|Дз. Гнацюк]], Н. Абарэнка, [[Марыя Юр’еўна Стэфюк|М. Стэфюк]] і [[Мікалай Васільевіч Гнацюк|М. Гнацюк]]<ref>{{YouTube|VE8UQgd756c|Салют Победы. Песня о Днепре (1983)|logo=1}}</ref>. === Выкарыстанне назвы === Гідронім «Дняпро» шырока выкарыстоўваецца ў назвах населеных пунктаў, аб’ектаў інфраструктуры, тэхнікі і спартыўных клубаў на тэрыторыі Беларусі і Украіны. ==== Тапаніміка ==== [[Файл:1999. Stamp of Belarus 0326.jpg|міні|справа|<center>Паштовая марка «Падняпроўе»</center>]] Найбуйнейшым аб’ектам, названым у гонар ракі, з’яўляецца ўкраінскі горад [[Дніпро|Дняпро]] ({{lang-uk|Дніпро}}). Гэтую назву ён атрымаў 19 траўня 2016 года ў межах працэсу [[Дэкамунізацыя ва Украіне|дэкамунізацыі]]. Папярэдняя назва горада — Днепрапятроўск — хоць і ўключала імя ракі, але таксама ўшаноўвала савецкага партыйнага дзеяча [[Рыгор Іванавіч Пятроўскі|Рыгора Пятроўскага]]. Акрамя таго, корань гідроніма прысутнічае ў іншых тапонімах Украіны: * З 1806 года назву [[Вэрхнёдніпроўск]] носіць горад у [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]]. * Горад [[Кам’янскэ]] з 1936 па 2016 год меў назву Днепрадзяржынск. У Беларусі гісторыка-этнаграфічны рэгіён уздоўж цячэння ракі ([[Магілёўская вобласць|Магілёўская]], частка [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Віцебская вобласць|Віцебскай абласцей]]) традыцыйна называецца [[Беларускае Падняпроўе|Падняпроўе]]. Важным транспартным аб’ектам з’яўляецца [[Дняпроўска-Бугскі канал]] на тэрыторыі [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] — суднаходная артэрыя, якая злучае басейны [[Чорнае мора|Чорнага]] і [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мораў]]. ==== Навука, прамысловасць і культура ==== [[Файл:Печиво днипро.jpg|міні|upright=0.5|Здобнае пячэнне «Дніпро»]] Імя ракі стала [[брэнд]]ам у розных галінах навукі і тэхнікі: * Ракетабудаванне: У 1999 годзе была створана ўкраінска-расійская [[Дняпро (ракета-носьбіт)|ракета-носьбіт лёгкага класа «Дняпро»]]. Яна распрацавана на базе міжкантынентальных [[Балістычная ракета|балістычных ракет]] РС-20 (SS-18 «Сатана»), што падлягалі скарачэнню. * Радыётэхніка: З 1952 года Днепрапятроўскі радыёзавод выпускаў папулярныя ў СССР [[магнітафон]]ы і радыёлы пад маркай «Дняпро». * [[Дняпроўскі машынабудаўнічы завод]] з 1953 года на працягу 50 гадоў выпускаў [[халадзільнік]]і маркі «Днепр». Вытворчасць гэтай бытавой тэхнікі служыла прыкрыццём для асноўнага профілю прадпрыемства — стварэння радыёлакацыйных сродкаў ваеннага прызначэння. * Выдавецкая справа: З 1944 года ва Украіне выдаецца літаратурна-мастацкі часопіс «Дніпро». Таксама ў 1964 годзе імя ракі атрымала кіеўскае выдавецтва мастацкай літаратуры «Дзяржлітвыдаў Украіны» (заснаванае ў 1919 годзе). * Харчовая прамысловасць: З 1967 года візітоўкай горада Дняпро стала [[Дняпро (пячэнне)|аднайменнае здобнае пячэнне]] з аўтарскім дызайнам (арнаментам у выглядзе хваль і надпісам па цэнтры). ==== Урбаністыка і архітэктура ==== Назва ракі шырока выкарыстоўваецца ў гарадскім асяроддзі населеных пунктаў, размешчаных на яе берагах. Так, у [[Кіеў|Кіеве]] ў 1960 годзе адкрылася ўнікальная станцыя [[Метрапалітэн|метро]] «[[Дняпро (станцыя метро)|Дняпро]]» з платформамі на [[Эстакада|эстакадзе]] над набярэжнай, а ў 1964 годзе на [[Еўрапейская плошча (Кіеў)|Еўрапейскай плошчы]] сталіцы быў пабудаваны [[Дняпро (гасцініца, Кіеў)|аднайменны чатырохзоркавы гатэль]]. На тэрыторыі Беларусі [[Дняпро (гасцініца, Магілёў)|гасцініцы з назвай «Дняпро»]] працуюць у [[Магілёў|Магілёве]] і [[Рэчыца|Рэчыцы]], а ў Магілёве ўздоўж ракі пралягае [[Дняпроўскі бульвар (Магілёў)|Дняпроўскі бульвар]]. ==== Спорт ==== [[Файл:Panoramio - V&A Dudush - Домашняя арена Днепра.jpg|міні|<center>«[[Дняпро-Арэна]]» ў горадзе [[Дніпро]]</center>]] Назва «Дняпро» з’яўляецца папулярнай сярод спартыўных арганізацый Беларусі і Украіны: * {{BLR}}: Флагманам рэгіёна з’яўляецца футбольны клуб «[[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро Магілёў]]», заснаваны ў 1960 годзе — чэмпіён краіны 1998 года. Таксама існуюць аднайменныя клубы ў [[Рагачоў|Рагачове]] («[[ФК Дняпро Рагачоў|Дняпро Рагачоў]]») і [[Рэчыца|Рэчыцы]] («Дняпро-ДЮСШ-1»). * {{UKR}}: Знакаміты футбольны клуб [[ФК Дняпро Дніпро|«Дняпро» (Дніпро)]] быў заснаваны ў 1918 годзе і доўгі час выступаў у [[Украінская Прэм’ер-ліга|Прэм’ер-лізе]]. У 2008 годзе для клуба пабудавалі сучасны стадыён «[[Дняпро-Арэна]]» ўмяшчальнасцю больш за 31 тысячу гледачоў. === Дзень Дняпра === Штогод у першую суботу [[Ліпень|ліпеня]] ва Украіне адзначаецца дзень Дняпра і традыцыйна прымяркоўваецца да народнага свята [[Купалле|Купалля]] (Івана Купалы)<ref name="kmu">{{Cite web |url=http://www.kmu.gov.ua/control |title=/publish/article?art_id=84842588 Про День Дніпра на сайті Кабміну України |accessdate=12 жніўня 2009 |archive-date=31 жніўня 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831060511/http://www.kmu.gov.ua/control }}</ref>. Гэтая дата паклікана прыцягнуць увагу грамадскасці да праблем рацыянальнага выкарыстання, аховы і аднаўлення водных рэсурсаў галоўнай воднай артэрыі Украіны. Гісторыя свята пачалася ў лістападзе 2003 года, калі [[Кіеўская гарадская рада]] пастанавіла пашырыць спіс масавых мерапрыемстваў сталіцы і заснавала Дзень Дняпра. Асноўнай мэтай стала «данясенне да людзей інфармацыі пра праблемы сучаснага экалагічнага стану ракі, захаванне прыроднай раўнавагі ў яе басейне і [[Культурная спадчына|культурнай спадчыны]] як асновы нацыянальнай культуры, а таксама клопат пра далейшае развіццё традыцыйных культур і этнасаў»<ref>[http://search.ligazakon.ua/l_doc2.nsf/link1/MR030792.html Пра заснаванне штогадовага свята «Дзень Дняпра»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202221412/http://search.ligazakon.ua/l_doc2.nsf/link1/MR030792.html |date=2 снежня 2013 }}// Рашэнне [[Кіеўская гарадская рада|Кіеўскага гарадскога савета]] ад 27 лістапада 2003 года № 217/1091.</ref>. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="Енциклопедія Українознавства">{{кніга |аўтар = |частка = Дніпро |загаловак = Енциклопедія Українознавства — В 10 т. |спасылка = http://horyzont.narod.ru/encyklopedia2/en_2_dnipro.htm |адказны = Гол. ред. В. Кубійович. |выданне = |месца = Париж–Нью-Йорк |выдавецтва = Молоде життя |год = 1957 |том = 2 |старонкі = 573–574 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж =}}</ref> <ref name="Енциклопедія історії України">{{кніга |аўтар = |частка = Дніпро |загаловак = Енциклопедія історії України |спасылка = http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Dnipro&abcvar=5&bbcvar=17 |адказны = |выданне = |месца = К. |выдавецтва = Наукова думка |год = 2004 |том = 2 |старонкі = 492 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж =}}</ref> <ref name="Брокгауз">{{кніга |аўтар=Брокгауз Ф., Эфрон И. |частка=Днепр |загаловак=Энциклопедический словарь в 86 книгах й 4 дополнениях |спасылка частка=http://www.brocgaus.ru/text/036/633.htm |адказны= |месца=Петербург |выдавецтва = |год=1893 |том=10А |старонкі=402 |старонак= |isbn= |archive-date=13 снежня 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213073906/http://brocgaus.ru/text/036/633.htm }}</ref> <ref name="БСЭ3">{{БСЭ3 |артыкул=Валдайская возвышенность |том=4 |старонкі=508 |ref= }} ({{Cite web |url=http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C/ |title=Архіўная копія |access-date=24 красавіка 2026 |archive-date=15 верасня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915221029/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C/ |url-status=dead }})</ref> <ref name="nature">{{Cite web |url=http://nature.org.ua/dnipro/nacprouk.htm |title=Національна програма екологічного оздоровлення басейну Дніпра та поліпшення якості питної води. — К., 1997. — 92 с. |accessdate=5 жніўня 2009 |archive-date=4 жніўня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804072230/http://nature.org.ua/dnipro/nacprouk.htm }}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/ВодКадастр}} * {{кніга |аўтар=Вишневський В.І. |адказны=За ред. Н. С. Павловської |загаловак=Ріка Дніпро |спасылка=https://drive.google.com/file/d/1bkDyqSVbRIaHaBRQvsTAUj73OSfaNbkn/view?usp=sharing |месца=К. |выдавецтва=Інтерпрес ЛТД |год=2011 |старонак=384 |тыраж=300 |isbn=978-966-501-082-1 }} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/6955/|ДНЯПРО}} * [http://poseidon.by/content/reka-dnepr Сайт «Беларускі Пасейдон. Рэкі і вазёры Беларусі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120526125316/http://poseidon.by/content/reka-dnepr |date=26 траўня 2012 }} {{Дняпро}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дняпро| ]] [[Катэгорыя:Рэкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэкі Украіны]] [[Катэгорыя:Рэкі Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэкі Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэкі Смаленскай вобласці]] bctkjs04se3u8fvjr4kqhunrx633w73 0 7829 5216836 5063592 2026-10-12T08:45:03Z Zadorenko V 175157 5216836 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Петрапаўлаўск-Камчацкі |арыгінальная назва = {{lang-ru|Петропавловск-Камчатский}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Gerb Petropavlovsk-Kamchatsky.jpg |сцяг = Flag_of_Petropavlovsk-Kamchatsky_(Kamchatka_krai).png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Koryaksky volcano Petropavlovsk-Kamchatsky oct-2005.jpg |подпіс = Выгляд горада з боку Авачынскай бухты, далей відаць вулкан Каракская сопка |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 01|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 158|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = type:city(194431)_region:RU |CoordScale = 200000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Камчацкі край |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1812 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +11 |DST = |тэлефонны код = 4152 |паштовы індэкс = 683000 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 41, 82 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Petropavlovsk-Kamchatsky |сайт = http://www.petropavlovsk.kamchatka.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Петрапаўлаўск-Камчацкі''' ({{Lang-ru|Петропавловск-Камчатский}}) — [[горад]] (з [[1812]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Камчацкі край|Камчацкага края]]. Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы [[паўвостраў Камчатка|Камчацкага паўвострава]], на берагах [[Авачынская бухта|Авачынскай бухты]] [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. Непадалёк ад горада знаходзяцца вулканы [[Каракская Сопка]] і [[Авачынская Сопка]]. Насельніцтва 162,5 тыс. чал. (2025). Месца дыслакацыі базы [[Ціхаакіянскі флот ВМФ Расіі|Ціхаакіянскага флоту]] Расіі. == Гісторыя == Упершыню рускія дабраліся да Камчаткі і, у тым ліку, да Авачынскай бухты, у [[1697]] г. — гэта былі казакі на чале з [[Уладзімір Атласаў|Уладзімірам Атласавым]], якія заснавалі там астрог. [[17 кастрычніка]] [[1740]] сюды прычалілі два пакетботы [[Другая Камчацкая экспедыцыя|Другой Камчацкай экспедыцыі]], якая мела месца ў [[1733]]—[[1743]] гадах, на чале з [[Вітус Берынг|Вітусам Берынгам]] і [[Аляксей Чырыкаў|Аляксеем Чырыкавым]] — дата, якая лічыцца днём заснавання горада. Але заснавальнікам гораду з'яўляецца штурман мічманскага рангу [[Іван Ялагін]], які па загадзе Берынга прыбыў у Авачынскую бухту [[10 чэрвеня]] [[1739]] і заснаваў там расійскае пасяленне. Назву '''Петрапаўлаўскі астрог''' атрымаў пазней ад імёнаў караблёў-пакетботаў «Святы апостал Пётр» і «Святы апостал Павел». У [[1924]] горад быў пераназваны ў Петрапаўлаўск-Камчацкі, каб адрозніваць яго ад [[Петрапаўлаўск]]у ў [[Казахстан]]е. 1 ліпеня [[2007]] горад становіцца адміністрацыйным цэнтрам Камчацкага края. 3 лістапада [[2011]] гораду прысвоена званне [[Горад воінскай славы]]. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:230 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:30 right:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:270000 ScaleMajor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1825 from:0 till:938 bar:1881 from:0 till:330 bar:1926 from:0 till:1691 bar:1939 from:0 till:35373 bar:1959 from:0 till:85582 bar:1970 from:0 till:153885 bar:1979 from:0 till:214977 bar:1989 from:0 till:268743 bar:1990 from:0 till:236000 bar:2000 from:0 till:197000 bar:2010 from:0 till:179780 bar:2015 from:0 till:181015 TextData= fontsize:10px pos:(15,225) text:Дынаміка змянення колькасці насельніцтва Петрапаўлаўску-Камчацкага </timeline></center> </div> Станам на [[1 студзеня]] [[2015]] насельніцтва Петрапаўлаўску-Камчацкага складала 181 015 чалавек — 104 месца сярод 1114 гарадоў Расіі. Найбольшая колькасць насельніцтва ў горадзе была зафіксавана ў [[1989]] годзе — 268 743 чалавек, пасля чаго да [[2010]] года насельніцтва горада пастаянна памяншалася, і толькі з [[2011]] зноў назіраўся невялічкі прырост (179800 чал.), які аднак, усё яшчэ чаргуецца з памяншэннем. Паводле перапісу [[2010]] г., найбольш прадстаўнічымі нацыяльнасцямі сярод жыхароў гораду з'яўляюцца [[рускія]] — 142 361 чал. (79,19 %), [[украінцы]] — 6 399 чел. (3,56 %), [[татары]] — 1 341 чел. (0,75 %) і [[беларусы]] — 1 064 чел. (0,59 %). Пражываюць у горадзе і прадстаўнікі шэрагу іншых нацыянальнасцей: [[азербайджанцы]], [[карэйцы]], [[армяне]], [[каракі]], [[ітэльмены]], [[немцы]] і інш. {{Wikidata/Population}} == Славутасці == [[Файл:Памятник Витусу Берингу в Петропавлоаске-Камчатском.jpg|thumb|справа|Помнік Вітусу Берынгу]] * Камчацкі дзяржаўны аб'яднаны музей * Камчацкі краявы мастацкі музей * Музей ласося * [[Помнік Вітусу Берынгу]] (1826) * Магіла англійскага мараплаўцы [[Чарльз Кларк|Чарльза Кларка]] (1913) * Помнік Жану-Франсуа Лаперузу (1892) === Па-за горадам === * [[Даліна гейзераў]] * Вулканы ([[Казельскі вулкан|Казельскі]], [[Авачынская Сопка]], [[Каракская Сопка]]) == Вядомыя асобы == * [[Руслан Алегавіч Есін]] (нар. 1969) — беларускі дыпламат. * [[Анатоль Магілёў]] (нар. 1955) — украінскі палітык. * [[Ігар Мікалаевіч Смірноў]] (нар. 1941) — прэзідэнт [[Прыднястроўе|Прыднястроўя]] ў 1992—2011 гадах. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.kamforum.ru/ Камчацкі форум] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160422025828/http://www.kamforum.ru/ |date=22 красавіка 2016 }} * [http://photo.kamforum.ru/ Фатаграфіі Камчаткі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160422025828/http://photo.kamforum.ru/ |date=22 красавіка 2016 }} * [http://kamtravel.abdesign.ru/photos/ Фатаграфіі Камчаткі, Петрапаўлаўска-Камчацкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081017100622/http://kamtravel.abdesign.ru/photos/ |date=17 кастрычніка 2008 }} {{Гарады Камчацкага края}} {{Горад воінскай славы|state=collapsed}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Камчацкага края|Петрапаўлаўск-Камчацкі]] [[Катэгорыя:Петрапаўлаўск-Камчацкі| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1740 годзе]] p5lh41ql54prdgxz5wulec10zn0v0rc 10 8401 5216701 5032683 2026-10-12T02:27:02Z Zadorenko V 175157 Удалил ссылку на Телеграм, так как адрес вводит в заблуждение нового участника 5216701 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{NAMESPACE}}|Размовы з удзельнікам={{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|{{PAGENAME}}|<div style align=right>'''Памер старонкі: {{памер}}'''</div>}}<h2>Вітаем</h2>}} {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0em 0em 1em 0em; width:100%" | style="width:40%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:rgba(249,180,22,0.05); color: {{{textcolor|#000000; color: var(--color-emphasized, #000000)}}};" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em; font-size:100%; font-weight: ;">[[Файл:Smiley head happy.svg|20px]] '''{{LangSwitch|be=Вітаем у Вікіпедыі!|be-tarask=Вітаем у Вікіпэдыі!|en=Welcome to Wikipedia!|pl=Witamy w Wikipedii!}}'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em 1em; font-size:85%;">Мы радыя вас бачыць у беларускамоўнай суполцы Вікіпедыі{{#ifeq:{{{1|}}}|зарэгіструйцеся|, далучайцеся да нас — [[Адмысловае:Userlogin|зарэгіструйцеся]]}}. Даведацца, што робіцца ў беларускай энцыклапедыі, можна на старонцы [[Special:Recentchanges|Апошніх змен]].</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em; font-size:100%; font-weight: ;">[[Файл:Icon apps query.svg|20px]] '''Як атрымаць дапамогу?'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em; font-size:85%;"> Звярніцеся на [[Вікіпедыя:Форум|форум]] Вікіпедыі або ў суполку [https://discord.gg/J4ymG3kPuQ Discord], [https://www.facebook.com/groups/1645396869043051/ Facebook] або ў «Размовы» да іншых удзельнікаў і [http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5%3AListusers&username=&group=sysop&limit=50 адміністратараў].</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em; font-size:100%; font-weight: ;">[[Файл:Crystal Clear app korganizer.png|20px]] '''{{LangSwitch|be=Што зрабіць?|be-tarask=Што зрабіць?|en=What to do?|pl=Co robić?}}'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em 1em; font-size:85%;"> * Тут ляжыць пералік таго, [[Вікіпедыя:Што рабіць|што трэба зрабіць]]. * Калі ў артыкуле ёсць недакладнасць ці памылка, яе можа [[Вікіпедыя:Як правіць артыкул|выправіць]] кожны (''Гл. таксама'': [[Вікіпедыя:Вікіфарматаванне|вікіфарматаванне]]) * Можна ствараць [[Вікіпедыя:Як ствараць артыкул|новыя артыкулы]], [[Адмысловае:Search|пашукаўшы]] перад гэтым, ці ёсць ужо такія. (''Гл. таксама'': [[Вікіпедыя:Беларуская раскладка клавіятуры|беларуская раскладка]], пагадненні пра [[Вікіпедыя:Найменне артыкулаў|найменне]] і [[Вікіпедыя:Афармленне артыкулаў|афармленне]] артыкулаў) </div> | style="padding:0em 0.5em 0em 0.5em;" | | style="width:60%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:rgba(42,98,196,0.05); color: {{{textcolor|#000000; color: var(--color-emphasized, #000000)}}};" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em; font-size:100%; font-weight: ;">'''Карысныя парады'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em 1em; font-size:85%;"> * Пры стварэнні артыкула (''Гл. таксама'': [[Вікіпедыя:Беларуская раскладка клавіятуры|беларуская раскладка клавіятуры]], [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|аўтарытэтныя крыніцы]], [[Вікіпедыя:Вікіфарматаванне|вікіфарматаванне]]) трымайцеся [[Вікіпедыя:Найменне артыкулаў|пагаднення пра найменне артыкулаў]]. Для спраўджвання правапісу ёсць [[Вікіпедыя:Спраўджванне правапісу|розныя праграмы]]. * Каб лягчэй працаваць, ёсць гатовыя [[Вікіпедыя:Шаблоны|шаблоны]]. * Да артыкулаў можна дадаваць [[Вікіпедыя:Вікіфарматаванне#Выявы|выявы]] і [[Вікіпедыя:Вікіфарматаванне#Матэматычныя формулы|матэматычныя формулы]]. * Калі можна, дадавайце ў артыкул [[Вікіпедыя:Катэгорыя|катэгорыі]] і [[Вікіпедыя:Інтэрвікі|спасылкі на іншамоўныя артыкулы]]. * Калі ласка, запаўняйце радок '''Тлумачэнне''' пад акенцам рэдагавання, каб іншым удзельнікам лягчэй было сачыць за зменамі. * Перад тым як захаваць сваю працу, націскайце кнопку '''Як будзе''', каб убачыць меркаваны выгляд артыкула. * У размовах заўсёды карыстайцеся подпісам, які ставіцца камбінацыяй '''<nowiki>~~~~</nowiki>''', або націсканнем кнопкі '''Ваш подпіс і адзначаны час''' у кансолі над акенцам рэдагавання. </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em; font-size:100%; font-weight: ;">[[Файл:Nuvola gnome-fs-trash-full.svg|20px]] '''Зрабілі памылку?'''</div> <div style="solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em 1em; font-size:85%;"> * Кожную памылку можна [[Вікіпедыя:Як правіць артыкул|хутка выправіць]], а артыкул з памылковай назвай [[Вікіпедыя:Выдаленне старонак|выдаліць]]. </div> |- |align=right colspan=3|<small> </small> |}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 17tvdg5nthk2syjle4j3kdcvo92yix2 0 10862 5216411 5134524 2026-10-11T16:09:08Z Için warum 153459 /* Назва */ удакладненне паводле крыніцы (хутчэй за ўсё гэта славянскае прозвішча, проста запісанае на латышскі лад) 5216411 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сукачы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Сукачы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52.3288249969482|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 25.0293445587158|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Драгічынскі |сельсавет = Імянінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1644 |паштовы індэкс = 225853 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Сукачы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sukačy}}, {{lang-ru|Сукачи}}) — [[вёска]] ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Імянінскі сельсавет|Імянінскага сельсавета]]. == Назва == Якраз у гэтым рэгіёне, з-пад Кобрыні, у 1563 г. фіксавалася прозвішча Сукачэвіч<ref>Ревизия Кобринской экономии: составленная в 1563 году королевским ревизором Дмитрием Сапегой. Вильна, 1876. С. 82.</ref>. У 19 ст. фіксавалася слонімскае Сукач<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-4SH3-2?i=642&cat=1054770</ref>. Беларускі савецкі антрапаніміст [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]] прозвішча Сукач выводзіў ад слова ''сукач'' — «ссуканая (не звітая) з пянькі ці льну вяровачка»<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 397.</ref>. У Рэгістры фізічных асоб Латвіі ў 2020 быў зарэгістраваны 1 чалавек з прозвішчам ''Sukačs''<ref>https://uzvardi.lv/surname/709939</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Імянінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Імянінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна]] i3zqdfs4xpstiq1xodz4q1fshrbl5f3 0 11369 5216828 4891275 2026-10-12T07:38:40Z Змітрок Бядуля 175208 {{ВДП}} у прэамбуле; месца нараджэння са спасылкай; лексіка (найбольш, тэатра); катэгорыя 5216828 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Тамара Генрыхаўна Пузіноўская''' ({{ВДП}}) — беларуская актрыса [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я. Купалы]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў вёсцы [[Лань (аграгарадок)|Лань]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]]. Скончыла [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут]] (1974, курс А. Андросіка і [[Зінаіда Іванаўна Браварская|З. Браварскай]]), пасля чаго была залічана ў трупу Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы, дзе працавала да канца жыцця. Была адной з найбольш запатрабаваных актрыс Купалаўскага тэатра. Ёй аднолькава ўдаваліся ролі трагічныя і камедыйныя, ролі глыбокага ўнутранага зместу. Сярод больш чым 20 сыграных роляў — Кацярына («Навальніца» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. Астроўскага]]), Вольга («Тры сястры» [[А. Чэхаў|А. Чэхава]]), Валя Кавалёва («Характары» паводле [[В. Шукшын]]а), Цэрэра («Бура» [[В. Шэкспір]]а), Юлія («Ромул Вялікі» [[Ф. Дзюрэнмат]]а). Талент актрысы асабліва раскрыўся ў спектаклях нацыянальнай драматургіі, дзе праявілася яе майстэрства дасканала ствараць разнастайныя жаночыя вобразы, сярод гэтых роляў — Нэля («І змоўклі птушкі» [[І. Шамякін]]а), Ліда («Радавыя» [[А. Дудараў|А. Дударава]]), Маргарыта («Напісанае застаецца» [[Алесь Петрашкевіч|А. Петрашкевіча]]), Бона Сфорца («Чорная панна Нясвіжа» А. Дударава). Апошняя праца актрысы — роля Жанчыны ў спектаклі «Дом, дзе спяць прыгажуні» [[Д. Хуан]]а (2001). Памерла 3 кастрычніка 2006 года ў Мінску<ref>На 54-м годзе жыцця памерла актрыса Купалаўскага тэатра Тамара Пузіноўская // БелаПАН. — 2006. — 3 кастр. 19:26</ref>. == Асноўныя ролі == * Кацярына («Навальніца» А. Астроўскага) * Нэла («І змоўклі птушкі» І. Шамякіна) * Ліда («Радавыя» А. Дударава) * Нэла («Жыццё Карыцына, або Урокі хірамантыі» А. Паповай) * Маргарыта («Напісанае застаецца» А. Петрашкевіча) * Вольга («Тры сястры» А. Чэхава) * Валя Кавалёва («Характары» паводле В. Шукшына) * Цэрэра («Бура» У. Шэкспіра) * Юлія («Ромул Вялікі» Ф. Дзюрэнмата) * Анна («Князь Вітаўт» А. Дударава) * Бона Сфорца («Чорная панна Нясвіжа» А. Дударава) * Зінаіда Афанасьеўна («Дзядзечкаў сон» паводле Ф. Дастаеўскага) * Алена («Дзеці Сонца» М. Горкага) * Далорэс («Каменны гаспадар» Лесі Украінкі) * Марыя («Закон вечнасці» Б. Глаголіна паводле Н. Думбадзэ) * Ірына («Эшалон» М. Рошчына) * Валя Кавалёва («Характары» паводле В. Шукшына) * Ганна («Шлях» А. Рэмеза) * Эльміра («Тарцюф» Мальера) * Люсета («Нежанаты мнагажэнец, або Залёты пана дэ Пурсаньяка» Мальера) * Роз д’Аранж («Гаральд і Мод» К. Хігінса, Ж. К. Кар’ера) * Балета («Жанчына з мора» Г. Ібсена) * Эліна Брукмаер («Крэў кёр» («Разбітае сэрца») Т. Уільямса) * Жанчына («Дом, дзе спяць прыгажуні» Д. Хуана) == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пузіноўская Тамара Генрыхаўна}} [[Катэгорыя:Актрысы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Лань (аграгарадок)]] lkr4tcr3p5kybfe9dlwo6hun2ozow4r 0 14701 5216346 5216293 2026-10-11T12:09:28Z JerzyKundrat 174 5216346 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Брагін (значэнні){{!}}Брагін}} [[Файл:Brahin_pallasite,_endcut.jpg|thumb|Фрагмент метэарыта «Брагін»]] '''Бра́гін''', таксама '''Брагінскі метэарыт''' або '''Брагінскі метэарытны дождж''' — жалезакаменны [[метэарыт]], які выпаў [[метэарытны дождж|метэарытным дажджом]] у [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. З 1807 года знойдзена 13 асобнікаў агульнай масай 857,6 кг. Зберагліся 7: з іх 5 у [[Беларуская калекцыя метэарытаў|Беларускай калекцыі метэарытаў]] (у тым ліку 73 і 12 кг) і па адным у калекцыях [[Расійская акадэмія навук|Расійскай]] і [[Украінская акадэмія навук|Украінскай]] Акадэмій навук. == Літаратура == * {{крыніцы/ЭРБ|4|Метеориты}} * {{крыніцы/БЭ|3}} * Ляўкоў Э. Маўклівыя сведкі мінуўшчыны. Мн., 1992. == Спасылкі == * [https://sputnik.by/20180822/nezemnye-sokrovishcha-chernye-kopateli-dobyvayut-sotni-kilogrammov-meteoritov-1037232039.html Неземные сокровища: черные копатели добывают сотни килограммов метеоритов] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жалеза-каменныя метэарыты]] [[Катэгорыя:Метэарыты, знойдзеныя ў Беларусі|Брагін]] [[Катэгорыя:Геалогія Брагінскага раёна]] 65x41n5knaf97g0c5039sg3covoq5pb 0 16231 5216397 5216322 2026-10-11T14:53:16Z K.shytal 58227 /* У складзе Польскай Рэспублікі */ дапаўненне 5216397 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Дзісна (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Дзісна |арыгінальная назва = Дзісна |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Dzisna, Belarus.svg |сцяг = Flag of Dzisna.svg |апісанне сцяга = Сцяг Дзісны |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 33|lat_sec = 46 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 13|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Мёрскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1374]] |ранейшыя назвы = '''Капец-гарадок''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 2152 |паштовы індэкс = 211950 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Dzisna |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 130206091 }} '''Дзісна́'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Dzisna}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на [[Дзісна (рака)|р. Дзісна]], пры ўпадзенні яе ў [[Заходняя Дзвіна|Заходнюю Дзвіну]]. За 45 км на ўсход ад [[Мёры|г. Мёры]], за 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Боркавічы (станцыя)|Боркавічы]] на лініі [[Полацк]] — [[Даўгаўпілс]] (Латвія), аўтамабільнай дарогай {{Таблічка-by|Р|14}} звязаны з Мёрамі і Полацкам. Насельніцтва налічвае 1&nbsp;500 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Назва == Назва паселішча ад рачной назвы [[Дзісна (рака)|Дзісна]] — гідроніма балцкага паходжання. У назве Дзісна аснова ''Di-s-'' можа быць звязаная з індаеўрапейскім ''*dei- / dī-'' «свяціць» (> літоўскае ''diena'' «(светлы) дзень»), які таксама бачаць у назве [[Дзітва]]<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 88.</ref>. == Гісторыя == === Полацкае княства === [[Файл:Dzisna, Barysaŭ kamień. Дзісна, Барысаў камень (1882).jpg|thumb|злева|200px|[[Барысавы камяні|«Барысаў камень»]] ХІІ ст. у Дзвіне каля Дзісны]]Старажытнае паселішча, папярэднік сучаснага горада, існавала на мысе правага берага ракі Дзісна яшчэ ў X—XI стст. З XIII ст. пачалося паступовае засяленне левага берага. У 1301 г. мясцовасць далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="EVKL-1" />. === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Частка даследчыкаў атаясамлівае з Дзісной "Новы замак рускіх", што згадваецца ў хроніках [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] ў 1374 і 1377 гадах<ref name="EVKL-2" />. Двор Дзісна згадваецца ў [[Полацкая рэвізія 1552 года|Полацкай рэвізіі 1552 года]] як спадчынны маёнтак полацкага [[Харунжы|харунжага]] [[Іван Міхайлавіч Корсак|Івана Міхайлавіча Корсака]]. Да двара належалі 33 гаспадаркі слугаў, агароднікаў і даннікаў<ref>{{Кніга|спасылка=https://dn760001.eu.archive.org/0/items/Lappo/Polotskaia_revizija_1552.pdf|загаловак=Полоцкая ревизия 1552 года|адказны=К изданию подготовил И. И. Лаппо|год=1905|месца=Москва|старонкі=81}}</ref>. [[Дзісенскі замак]] і горад Дзісна былі закладзеныя ў перыяд [[Лівонская вайна|Інфлянцкай вайны]], калі 15 лютага 1563 года войскі [[Цары маскоўскія|маскоўскага цара]] [[Іван IV Грозны|Івана Грознага]] захапілі [[Полацк]]. Дзісна стала важным умацаваннем, месцам пасялення ўцекачоў з акупаванай маскоўскімі войскамі часткі Падзвіння, сядзібай судоў Полацкага ваяводства<ref name=":1">{{Кніга|спасылка=https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/49067/edition/55931/dzisna-i-druja-magdeburskie-miasta-hedemann-otton-1887-1937|аўтар=Hedemann, Otton|загаловак=Dzisna i Druja magdeburskie miasta|год=1934|месца=Wilno|старонкі=15-26}}</ref>. [[Файл:Barkułab_Korsak._Баркулаб_Корсак_(XVII).jpg|thumb|злева|180x180px|[[Баркулаб Корсак]], першы стараста дзісенскі.]]Паводле гісторыка [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|Аляксея Сапунова]], замак на востраве пры ўпадзенні Дзісны ў Дзвіну заклаў [[Баркулаб Корсак]] на зямлі [[Епіскапы полацкія|полацкага архіепіскапа.]] Па іншых звестках, [[кароль польскі]] і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонт Аўгуст]] накіраваў Баркулаба Корсака ў Дзісну не раней за верасень 1565 года, калі замак ужо існаваў<ref name=":2" />. У маскоўскіх дакументах, складзеных у чэрвені 1563 года, згадваецца ''"Копец городок"'' у сутоку Дзвіны і Дзісны<ref>{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/moscha-regia/page/n1/mode/2up|загаловак=Писцовые книги XVI века. Ч. 1. Отделение II|адказны=под редакцией Н. В. Калачова|год=1877|месца=Санкт-Петербург|старонкі=421}}</ref>, што можа сведчыць аб існаванні ў гэтым месцы ўмацаванага паселішча. У 1564 годзе "Замак Дзісна" згадваецца ў дакументах ВКЛ<ref name=":1" />. 25 сакавіка 1566 года кароль польскі і вялікі князь літоўскі Жыгімонт Аўгуст прызначыў Баркулаба Корсака дзісненскім [[Староста|старастам]]<ref name=":2">{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/121802549/Urz%C4%99dnicy_Wielkiego_Ksi%C4%99stwa_Litewskiego_spisy_t_V_Ziemia_po%C5%82ocka_i_wojew%C3%B3dztwo_po%C5%82ockie_XIV_XVIII_wiek_red_Henryk_Lulewicz_oprac_Henryk_Lulewicz_Andrzej_Rachuba_Andrzej_Haratym_Andrej_Macuk_i_Andrej_Radaman_przy_wsp%C3%B3%C5%82pracy_Witala_Ha%C5%82ubowicza_i_Przemys%C5%82awa_P_Romaniuka|загаловак=Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego : spisy, t. V : Ziemia połocka i województwo połockie XIV–XVIII wiek|адказны=pod redakcją Henryka Lulewicza|год=2018|месца=Warszawa|выдавецтва=Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk|старонкі=257|isbn=978-83-65880-49-9}}</ref>. Горад Дзісна быў закладзены на левым беразе ракі Дзісна, на зямлі, вядомай як ''"Окатаева и Лукианова доля"''<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://adverbum.org/ru/materialy-disn-vil|аўтар=Сапунов, Алексей|загаловак=Материалы по истории и географии Дисненского и Вилейского уездов Виленской губернии|год=1896|месца=Витебск|старонкі=75-95}}</ref>. У 1566 годзе Жыгімонт Аўгуст вызваліў дзісненскіх мяшчан ад выплаты [[мыта]]. [[Файл:Дзісна, гарадская пячатка, Дисна, городская печать, Dzisna, pieczęć miejska (1569-1930).jpg|злева|міні|180x180пкс|Гарадская пячатка з выявай герба Дзісны.]] 28 лютага 1567 года кароль надаў гораду герб ''"тры вежы з муру".'' [[Файл:Дзісна, Жыгімонт Аўгуст, прывілей, Дисна, Сигизмунд Август, привилей, Dzisna, Zygmunt August, przywilej (28.02.1567).jpg|міні|323x323пкс|Прывілей [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] для дзісенскіх мяшчанаў, выдадзены 28 лютага 1567 года.]] 12 студзеня 1569 года Жыгімонт Аўгуст надаў Дзісне [[Магдэбургскае права]], а таксама новы герб, на якім выяўленая ладдзі з парусам<ref name=":1" /> - сюжэт, які раней быў на гербе Полацка. У 1579 - 1581 гадах Дзісна была месцам канцэнтрацыі войск Рэчы Паспалітай. Кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Стэфан Баторый]] шмат часу праводзіў у Дзісне. 4 жніўня 1579 года ў Дзісне ўрачыста вызнаў васальную залежнасць перад Баторыем [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|герцаг Курляндыі]] [[Готхард Кетлер]]. У пачатку жніўня таго ж года кароль вырушыў з войскам з Дзісны для адбіцця Полацка з рук маскоўскіх войскаў. 15 ліпеня 1581 года Стэфан Баторый вырушыў з Дзісны з войскам на [[Пскоў]]<ref name=":1" />. У 1581 годзе Стэфан Баторый пабудаваў у Дзісне драўляны касцёл, у 1583 годзе - даручыў полацкім [[Езуіты|езуітам]] заснаваць пры ім місію. Пазней езуіты перадалі касцёл і фальварак Паўловічы [[Віленскае біскупства|Віленскай дыяцэзіі]] дзеля заснавання самастойнай парафіі<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/49067/edition/55931/dzisna-i-druja-magdeburskie-miasta-hedemann-otton-1887-1937|аўтар=Hedemann, Otton|загаловак=Dzisna i Druja magdeburskie miasta|год=1934|месца=Wilno|старонкі=52-56}}</ref>. У 1630 годзе Кшыштаф Мальхевіч-Хяльхоўскі заснаваў у Дзісне кляштар [[Канвентуальныя францысканцы|францішканаў канвентуальных]]<ref name=":4" />. У прывілеі 1569 года Жыгімонт Аўгуст пацвердзіў права дзіснян мець існуючыя і будаваць новыя праваслаўныя цэрквы. Першая згадка аб праваслаўным святары ў Дзісне адносіцца да 1570 года<ref name=":1" /><ref name=":3" />. [[Файл:Пётр Сліжык. Рыза абраза Маці Божая Адзігітрыя Смаленская. 1774. Дзісна.jpg|міні|280x280пкс|Абраз Маці Божай "Адзігітрыя" (XVI ст., шаты 1774 г.).]] Пасля заключанай у 1596 годзе [[Берасцейская унія|Берасцейскай царкоўнай уніі]] частка мяшчан адмовілася далучацца да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай царквы]], і засталася праваслаўнымі. У 1633 годзе, калі ўніяты захапілі Васкрасенскую царкву, кароль [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў IV Ваза]] загадаў вярнуць яе праваслаўным. У 1661 годзе кароль [[Ян II Казімір Ваза|Ян Казімір]] пацвердзіў права праваслаўных мяшчанаў Дзісны на Васкрасенскую царкву, а таксама на "новазбудаваную" царкву Святога Спаса. З 1633 года пры Васкрасенскай царкве дзейнічаў манастыр, пазней пры ёй існавалі таксама тры [[Царкоўнае брацтва|брацтвы]]<ref name=":5" />. У XVII-XVIII стагоддзях у Дзісне існавала грэка-каталіцкая царква святога Мікалая<ref name=":3" />. У час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] у ліпені 1654 года жыхары Дзісны прынеслі прысягу на вернасць маскоўскаму цару [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксею Міхайлавічу]]. У ліпені 1656 года Аляксей Міхайлавіч спыняўся з вайсковым лагерам каля Дзісны падчас паходу пад Рыгу. 10 красавіка 1661 г. шляхта, казакі, мяшчане і сяляне, што знаходзіліся ў [[Дзісенскі замак|замку]], выразалі маскоўскі гарнізон, а бурмістра, які супрацоўнічаў з непрыяцелем павесілі ў замкавай браме. З гэтай прычыны кароль Ян Казімір абвесціў амністыю для дзісненцаў, а з прычыны ваенных страт вызваліў горад ад падаткаў на чатыры гады. У 1661 годзе кароль наведаў Дзісну і поле [[Бітва пад Кушлікамі|бітвы пад Кушлікамі]]<ref name="EVKL-2" />. [[Файл:Цімафей і Ганна Барадульскія (Дзісна, XVIII ст).jpg|міні|Цімафей і Ганна Барадульскія - фундатары адбудовы Васкрасенскай царквы.]] У 1700 годзе Дзісна моцна пацярпела ад пажару. Згарэла Васкрасенская царква. Новая праваслаўная святыня збудаваная ў 1730 годзе на сродкі мяшчанаў Цімафея і Ганны Барадульскіх<ref name=":3" />. У 1773 годзе завяршылася будова мураванага [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзісна)|касцёла Беззаганнага Зачацця Дзевы Марыі]] пры кляштары францысканцаў<ref name=":4" />. У 1775 годзе згадваецца парафіяльная школа пры рымска-каталіцкім парафіяльным касцёле, у якой было больш за дзясятак вучняў<ref name=":3" />. У 1779 годзе збудаваная грэка-каталіцкая царква Святога Мікалая<ref>{{Кніга|аўтар=Адамковіч, Аляксандр|загаловак=Германавічы, Зорка (Сініцы), ваколіцы (да 1939 г.)|год=2017|месца=Вільня|старонкі=147|isbn=978-9955-578-17-8}}</ref>. У 1786 годзе згадваецца трэцяя праваслаўная царква - Увядзення ў храм Прасвятой Багародзіцы<ref name=":3" />. Гандаль і рамёствы ў Дзісне ў XVI - XVIII стагоддзях былі пераважна ў руках хрысціянаў. У прывілеі 1569 года Жыгімонт Аўгуст забараніў яўрэям сяліцца ў Дзісне, набываць нерухомасць і мець у горадзе кагал і сінагогу. У далейшым гэтую норму пацвярджалі каралі Ян Казімір, [[Ян Сабескі]], [[Аўгуст Моцны|Аўгуст ІІ]], [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуст ІІІ]]<ref name=":5" />. === У складзе Расійскай імперыі === [[Файл:Dzisna, Pahonia. Дзісна, Пагоня (1896).jpg|thumb|150px|злева|Герб [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]]]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Дзісна апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе зрабілася цэнтрам [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай]], з 1842 г. — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. [[Файл:Dzisienski manastyr. Дзісенскі манастыр (1896).jpg|thumb|160px|Драўляная Васкрасенская царква напярэдадні пажару 1882 года.]]У 1810 годзе зачынены манастыр пры Васкрасенскай царкве<ref name=":3" />. У 1819 - 1820 гадах пабудаваны новы драўляны парафіяльны касцёл<ref name=":4">{{Кніга|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Dzieje parafii i klasztorów katolickich na Białorusi. Część I - Diecezja Witebska. T. 2|год=2016|месца=Łomża|старонкі=261-280|isbn=978-83-87229-14-6}}</ref>. Падчас [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання за незалежнасць Рэчы Паспалітай]] 8 мая 1831 года паўстанцы занялі Дзісну, але праз тры дні былі вымушаныя пакінуць горад<ref>{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/66259/|загаловак=Powstanie 1831 r. na Litwie|адказны=wydał Henryk Mościcki|год=1931|месца=Wilno|старонкі=130-137}}</ref>. У 1840 годзе расійскія ўлады забралі парафіяльны касцёл, ён быў перароблены на праваслаўную Мікалаеўскую царкву. Былы францішканскі касцёл стаў парафіяльным<ref name=":4" /><ref name=":3" />. У 1870 годзе збудаваная мураваная [[Свята-Васкрасенская царква (Дзісна)|Свята-Васкрасенская царква]]<ref name=":3" />. У 1881 годзе ў Дзісне былі гарадская ўправа, сіроцкі суд, павятовыя паліцэйскае і фінансавае ўпраўленні, акцызнае ўпраўленне, пошта, з'езд міравых пасярэднікаў, міравы суд, рэзідэнцыя павятовага маршалка шляхты і следчага суддзі, павятовая двухкласная школа, шэсць праваслаўных цэркваў, у тым ліку дзве прыхадскія, парафіяльны касцёл. Насельніцтва Дзісны складала 6646 чалавек, у тым ліку 2773 каталікоў, 883 праваслаўных, 16 лютаранаў, 6 старавераў, 2962 іўдзеі, 6 мусульманаў. Дамоў - 500, з якіх 6 - мураваных<ref>{{Кніга|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 2, [Derenek - Gżack]|год=1881|частка=Dzisna|спасылка частка=https://polona.pl/item-view/b6bc8a10-d0dc-4e72-95a8-0a811cc81d70?page=301|месца=Warszawa|старонкі=296-297}}</ref>. Значную шкоду Дзісне і яе гаспадарцы прычынілі пажары і паводкі (у 1865, 1870, 1872, 1878 і 1882 гг.). У час катастрафічнага пажару 1882 года згарэла Мікалаеўская царква (не была адноўленая), пашкоджаныя Уваскрасенская царква і касцёл. Напярэдадні пажару [[1882]] г. вядомы расійскі падарожнік [[Пётр Пятровіч Сямёнаў-Цян-Шанскі|П. Сямёнаў-Цян-Шанскі]] назваў Дзісну найлепшым горадам Віленскай губерні. 21 жніўня (3 верасня) 1910 года ў Дзісне адбылася беларуская вечарына, якую арганізаваў [[Першая беларуская трупа|першы беларускі тэатр]] [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]]. Была пастаўленая камедыя [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] "Модны шляхцюк", прадэкламаваныя вершы [[Альберт Францавіч Паўловіч|Альберта Паўловіча]] і [[Янка Купала|Янкі Купалы]], пасля чаго былі танцы пад [[Беларуская дуда|дуду]] і [[цымбалы]]<ref>{{Артыкул|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Nasa_Niva_1906-1915,1920.djvu_pdf.zip/mab.lt/1910-34.lat.pdf|загаловак=З Беларусі і Літвы. Дзісна|год=1910|мова=be|выданне=Наша Ніва|тып=газета|нумар=34|старонкі=525}}</ref>. === У складзе Польскай Рэспублікі === Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Дзісна апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. === Другая сусветная вайна === У 1939 г. Дзісна ўвайшла ў [[БССР]], дзе 15 студзеня 1940 г. зрабілася цэнтрам раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай]], з 20 верасня 1944 г. [[Полацкая вобласць|Полацкай]], з 8 студзеня 1954 г. [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 5 ліпеня 1941 да 4 ліпеня 1944 гг. Дзісна пад нямецкай акупацыяй. У чэрвені 1942 г. у горадзе было знішчана 2181 жыхароў яўрэйскай нацыянальнасці<ref>Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 1с/р-370. — Воп. 1. — Спр. 483. — Л. 15.</ref> === Пасляваенны час === З 3 кастрычніка 1959 г. Дзісна ўваходзіць у склад [[Мёрскі раён|Мёрскага раёна]], з 1960 года - у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. <center><gallery widths="160" heights="150" caption="Горад на старых выявах"> Файл:Dzisna, Dźvina-Słabada. Дзісна, Дзьвіна-Слабада (J. Dulevič, 1934).jpg|Востраў Баторыя, замак XVI-XVIII стст. Фота: Ежы Дулевіч. Файл:Dzisna, Dźvina. Дзісна, Дзьвіна (1882).jpg|Панарама горада (1882) Файл:Dzisna (XX).jpg|Панарама Файл:Dzisna, Vaskrasienskaja, Дзісна, Васкрасенская.jpg|Васкрасенская царква (фота міжваеннага перыяду). Файл:Dzisna, Kaścielnaja, Franciškanski. Дзісна, Касьцельная, Францішканскі (P. Vałyncevič, 1919-39).jpg|Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі (фота 1901 г.) Файл:Dzisna, Zamkavaja-Mytnaja. Дзісна, Замкавая-Мытная (P. Vałyncevič, 1903-39).jpg|Панарама. Фота Паўла Валынцэвіча, каля 1903 г. Файл:Dzisna, Daraškoŭskaja. Дзісна, Дарашкоўская (1901-17) (2).jpg|Вуліца каля шпіталя (паштоўка пач. ХХ ст.) Файл:Dzisna Дзісна Дисна cінагога 1935-39.jpg|Сінагога (фота 30-х гг. ХХ ст.) Файл:Dzisna Дзісна Дисна Дзісёнка мост 1935-39.jpg|Мост праз Дзісёнку (фота 30-х гг. ХХ ст.) Файл:Dzisna, Kaścielnaja-Prabojnaja. Дзісна, Касьцельная-Прабойная (04.1931).jpg|Паводка (фота Эпштэйна, 1931 г.) Файл:Dzisna, Ryhora Piramoviča. Дзісна, Рыгора Пірамовіча (1936).jpg|Гімназія (фота міжваеннага перыяду). Файл:Dzisna, Dźvina-Słabada. Дзісна, Дзьвіна-Слабада (1935).jpg|Крыж і польскі памежны слуп над Дзвіной (фота міжваеннага перыяду). </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:150 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:10 right:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:8000 ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1811 from:0 till:1405 bar:1825 from:0 till:2801 bar:1897 from:0 till:6756 bar:1909 from:0 till:7138 bar:1921 from:0 till:4413 bar:1939 from:0 till:6073 bar:1959 from:0 till:2500 bar:1995 from:0 till:2700 bar:2007 from:0 till:2747 bar:2017 from:0 till:1500 bar:2026 from:0 till:1339 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1811 — 1&nbsp;405 чал.; 1825 — 2&nbsp;801 чал.; 1897 — 6&nbsp;756 чал. * '''XX стагоддзе''': 1904 — 9&nbsp;113 чал.; 1909 — 7&nbsp;138 чал.; 1921 — 4&nbsp;413 чал.; 1939 — 6&nbsp;073 чал.; 1944 — 1,2 тыс. чал.; 1959 — 2,5 тыс. чал.; 1993 — 2,5 тыс. чал.<ref name="EHB"/>; 1995 — 2,7 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 — 2,8 тыс. чал.; 2007 — 2&nbsp;747 чал.; 2016 — 1&nbsp;537 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 1&nbsp;500 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 — 1&nbsp;339 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы лёгкай, будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасці. {| class="wikitable standard collapsible collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Дзісны |- | * Філіял Віцебскага швацкага аб’яднання «Віцябчанка» * Філіял Мёрскага камбіната бытавога абслугоўвання * Кансервавы завод * Камбінат будаўнічых матэрыялаў * Лясная гаспадарка |} == Інфраструктура == У Дзісне працуюць сярэдняя і музычная школы, школа-інтэрнат. Медыцынскія паслугі аказвае бальніца. Дзейнічаюць дом культуры, 2 бібліятэкі, дом рамёстваў. Спыніцца можна ў гарадской гасцініцы<ref name="TEB"/>. == Славутасці == * Гістарычная забудова (канец XIX — пачатак XX стст.) * Замчышча (XVI ст.), каля ўпадзення р. Дзісны ў Заходнюю Дзвіну * [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзісна)|Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1773) * [[Царква ў гонар Смаленскай іконы Божай Маці (Дзісна)|Царква ў гонар Смаленскай іконы Маці Божай «Адзігітрыя»]] (1904) * [[Свята-Васкрасенская царква (Дзісна)|Царква Уваскрэшання Хрыстова]] (канец XIX ст.) {{ГККРБ 4|213Г000555}} * Руіны бальніцы (пачатак XX ст.) * Гасцініца «Рыга» * Будынак Павятовага аддзялення апякунства цвярозасці (пачатак XX ст.) * Сінагога (XIX ст.) * Сядзіба Кастравіцкіх * Каталіцкая царква на могілках * Мост цераз раку Дзісну === Страчаная спадчына === * Званіца * Кляштар францысканцаў (1816) * Фарны касцёл == Памятныя мясціны == * Могілкі яўрэйскія * Брацкая магіла (1941—1944) на вуліцы Леніна, пахаванне воінаў і партызан, якія загінулі ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У 1959 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптуры 2 воінаў — {{ГККРБ 4|213Д000556}}. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[Файл:Church_of_the_Immaculate_Conception_in_Dzisna_(2022).jpg|center|350px]] |width="25%"|[[Файл:Дзясна_(былая_сінагога).jpg|center|350px]] |width="25%"|[[Файл:Dzisna,_lakarnia_(08.05.2022).jpg|center|350px]] |- |Адноўлены касцёл |Сінагога |Руіны бальніцы |} == Вядомыя асобы == * [[Святлана Уладзіміраўна Андрыеўская]] (нар. 1977) — беларускі [[гісторык]], [[этнограф]], [[педагог]], [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Валянцін Вікенцьевіч Арлоўскі]] (1900—1961) — савецкі военачальнік, генерал-лейтэнант. * {{нп5|Гілел Гільдзін||en|Hilail Gildin}} * [[Антон Грыневіч]] (1877—1937) — беларускі грамадска-культурны дзеяч, збіральнік музычнага [[фальклор]]у. * {{нп5|Абрахам Ёфэ||en|Abraham Z. Joffe}} (1909—2000) — ізраільскі міколаг. * [[Антон Ігнатавіч Зянкевіч]] (1888—1949) — беларускі каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч. * [[Якаў Сямёнавіч Іцхокі]] (1906—1984) — савецкі інжынер, спецыяліст у галіне [[Радыёлакацыя|радыёлакацыі]] і імпульснай тэхнікі. * [[Навум Сямёнавіч Леках]] (1908—1996) — беларускі ўрач. * [[Уладзімір Аляксеевіч Палуэктаў]] — беларускі кампазітар. * [[Ісаак Майсеевіч Разет]] (1927—1992) — псіхолаг і педагог. * [[Майсей Мендзелевіч Смірын]] (1895—1975) — навуковец-гісторык. * [[Аляксандр Мікалаевіч Стома]] (нар. 1965) — беларускі ўрач, дэпутат. * [[Фёкла Фёдараўна Струй]] (1916—?) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Аляксандр Шкленнік]] (1864—1921) — інжынер, грамадскі дзеяч, аўтар дзённіка пра акупацыю Вільні. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Дзісны]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="EVKL-1">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=586|артыкул=Дзісна|аўтар=[[Язэп Бунто|Бунто Я.]]}}</ref> <ref name="knihi">[http://knihi.com/hierb/dzisn.html Дзісна] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}}</ref> <ref name="EVKL-2">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=586|артыкул=Дзісенскі замак|аўтар=[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]]}}</ref> <ref name="EHB">[[Язэп Бунто]]. Дзісна // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 231.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Дисна}} С. 174.</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Мёрскі раён}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Дзісна|267}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * ''[[Аркадзь Уладзіміравіч Русецкі|Русецкі А. У.]]'' Мастацкая культура Віцебскага Паазер’я: ад старажытнасці да пачатку XX стагоддзя. — Мн., 2005. * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Dzisna|Дзісна}} {{OSM relation|6722318|Дзісна}} * {{ГБ|http://globustut.by/disna/index.htm}} * [http://radzima.org/be/pub/2549_m/ м. Дзісна] на [[Radzima.org]] * [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/VELCOME/Miory_v1.htm Дзісна]{{Недаступная спасылка}} на [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/index-Pridvinie.htm Прыдзвінскі край: Гісторыя і сучаснасць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110706163508/http://vlib.by/PRIDVINIE-1/index-Pridvinie.htm |date=6 ліпеня 2011 }} * [http://miory.vitebsk-region.gov.by/ru/disna Мёрскі раённы выканаўчы камітэт пра Дзісну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090925160913/http://miory.vitebsk-region.gov.by/ru/disna |date=25 верасня 2009 }} {{ref-ru}} * [http://kresy.cp6.win.pl/dzisna.php3 Dzisna] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111123033525/http://kresy.cp6.win.pl/dzisna.php3 |date=23 лістапада 2011 }} на [http://kresy.cp6.win.pl/ Rzeczpospolita wirtualna]{{Недаступная спасылка}}{{ref-pl}} * [http://www.disna.by Дзісна — самы маленькі горад Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210126233413/http://disna.by/ |date=26 студзеня 2021 }}{{ref-en}}{{ref-ru}} {{Міёрскі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзісна| ]] [[Катэгорыя:Гарады на Дзвіне]] 071zmkf9jznf3oc9brc08u75wx3flb9 5216400 5216397 2026-10-11T14:59:57Z K.shytal 58227 /* У складзе Польскай Рэспублікі */ удакладненне 5216400 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Дзісна (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Дзісна |арыгінальная назва = Дзісна |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Dzisna, Belarus.svg |сцяг = Flag of Dzisna.svg |апісанне сцяга = Сцяг Дзісны |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 33|lat_sec = 46 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 13|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Мёрскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1374]] |ранейшыя назвы = '''Капец-гарадок''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 2152 |паштовы індэкс = 211950 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Dzisna |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 130206091 }} '''Дзісна́'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Dzisna}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на [[Дзісна (рака)|р. Дзісна]], пры ўпадзенні яе ў [[Заходняя Дзвіна|Заходнюю Дзвіну]]. За 45 км на ўсход ад [[Мёры|г. Мёры]], за 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Боркавічы (станцыя)|Боркавічы]] на лініі [[Полацк]] — [[Даўгаўпілс]] (Латвія), аўтамабільнай дарогай {{Таблічка-by|Р|14}} звязаны з Мёрамі і Полацкам. Насельніцтва налічвае 1&nbsp;500 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Назва == Назва паселішча ад рачной назвы [[Дзісна (рака)|Дзісна]] — гідроніма балцкага паходжання. У назве Дзісна аснова ''Di-s-'' можа быць звязаная з індаеўрапейскім ''*dei- / dī-'' «свяціць» (> літоўскае ''diena'' «(светлы) дзень»), які таксама бачаць у назве [[Дзітва]]<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 88.</ref>. == Гісторыя == === Полацкае княства === [[Файл:Dzisna, Barysaŭ kamień. Дзісна, Барысаў камень (1882).jpg|thumb|злева|200px|[[Барысавы камяні|«Барысаў камень»]] ХІІ ст. у Дзвіне каля Дзісны]]Старажытнае паселішча, папярэднік сучаснага горада, існавала на мысе правага берага ракі Дзісна яшчэ ў X—XI стст. З XIII ст. пачалося паступовае засяленне левага берага. У 1301 г. мясцовасць далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="EVKL-1" />. === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Частка даследчыкаў атаясамлівае з Дзісной "Новы замак рускіх", што згадваецца ў хроніках [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] ў 1374 і 1377 гадах<ref name="EVKL-2" />. Двор Дзісна згадваецца ў [[Полацкая рэвізія 1552 года|Полацкай рэвізіі 1552 года]] як спадчынны маёнтак полацкага [[Харунжы|харунжага]] [[Іван Міхайлавіч Корсак|Івана Міхайлавіча Корсака]]. Да двара належалі 33 гаспадаркі слугаў, агароднікаў і даннікаў<ref>{{Кніга|спасылка=https://dn760001.eu.archive.org/0/items/Lappo/Polotskaia_revizija_1552.pdf|загаловак=Полоцкая ревизия 1552 года|адказны=К изданию подготовил И. И. Лаппо|год=1905|месца=Москва|старонкі=81}}</ref>. [[Дзісенскі замак]] і горад Дзісна былі закладзеныя ў перыяд [[Лівонская вайна|Інфлянцкай вайны]], калі 15 лютага 1563 года войскі [[Цары маскоўскія|маскоўскага цара]] [[Іван IV Грозны|Івана Грознага]] захапілі [[Полацк]]. Дзісна стала важным умацаваннем, месцам пасялення ўцекачоў з акупаванай маскоўскімі войскамі часткі Падзвіння, сядзібай судоў Полацкага ваяводства<ref name=":1">{{Кніга|спасылка=https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/49067/edition/55931/dzisna-i-druja-magdeburskie-miasta-hedemann-otton-1887-1937|аўтар=Hedemann, Otton|загаловак=Dzisna i Druja magdeburskie miasta|год=1934|месца=Wilno|старонкі=15-26}}</ref>. [[Файл:Barkułab_Korsak._Баркулаб_Корсак_(XVII).jpg|thumb|злева|180x180px|[[Баркулаб Корсак]], першы стараста дзісенскі.]]Паводле гісторыка [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|Аляксея Сапунова]], замак на востраве пры ўпадзенні Дзісны ў Дзвіну заклаў [[Баркулаб Корсак]] на зямлі [[Епіскапы полацкія|полацкага архіепіскапа.]] Па іншых звестках, [[кароль польскі]] і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонт Аўгуст]] накіраваў Баркулаба Корсака ў Дзісну не раней за верасень 1565 года, калі замак ужо існаваў<ref name=":2" />. У маскоўскіх дакументах, складзеных у чэрвені 1563 года, згадваецца ''"Копец городок"'' у сутоку Дзвіны і Дзісны<ref>{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/moscha-regia/page/n1/mode/2up|загаловак=Писцовые книги XVI века. Ч. 1. Отделение II|адказны=под редакцией Н. В. Калачова|год=1877|месца=Санкт-Петербург|старонкі=421}}</ref>, што можа сведчыць аб існаванні ў гэтым месцы ўмацаванага паселішча. У 1564 годзе "Замак Дзісна" згадваецца ў дакументах ВКЛ<ref name=":1" />. 25 сакавіка 1566 года кароль польскі і вялікі князь літоўскі Жыгімонт Аўгуст прызначыў Баркулаба Корсака дзісненскім [[Староста|старастам]]<ref name=":2">{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/121802549/Urz%C4%99dnicy_Wielkiego_Ksi%C4%99stwa_Litewskiego_spisy_t_V_Ziemia_po%C5%82ocka_i_wojew%C3%B3dztwo_po%C5%82ockie_XIV_XVIII_wiek_red_Henryk_Lulewicz_oprac_Henryk_Lulewicz_Andrzej_Rachuba_Andrzej_Haratym_Andrej_Macuk_i_Andrej_Radaman_przy_wsp%C3%B3%C5%82pracy_Witala_Ha%C5%82ubowicza_i_Przemys%C5%82awa_P_Romaniuka|загаловак=Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego : spisy, t. V : Ziemia połocka i województwo połockie XIV–XVIII wiek|адказны=pod redakcją Henryka Lulewicza|год=2018|месца=Warszawa|выдавецтва=Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk|старонкі=257|isbn=978-83-65880-49-9}}</ref>. Горад Дзісна быў закладзены на левым беразе ракі Дзісна, на зямлі, вядомай як ''"Окатаева и Лукианова доля"''<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://adverbum.org/ru/materialy-disn-vil|аўтар=Сапунов, Алексей|загаловак=Материалы по истории и географии Дисненского и Вилейского уездов Виленской губернии|год=1896|месца=Витебск|старонкі=75-95}}</ref>. У 1566 годзе Жыгімонт Аўгуст вызваліў дзісненскіх мяшчан ад выплаты [[мыта]]. [[Файл:Дзісна, гарадская пячатка, Дисна, городская печать, Dzisna, pieczęć miejska (1569-1930).jpg|злева|міні|180x180пкс|Гарадская пячатка з выявай герба Дзісны.]] 28 лютага 1567 года кароль надаў гораду герб ''"тры вежы з муру".'' [[Файл:Дзісна, Жыгімонт Аўгуст, прывілей, Дисна, Сигизмунд Август, привилей, Dzisna, Zygmunt August, przywilej (28.02.1567).jpg|міні|323x323пкс|Прывілей [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] для дзісенскіх мяшчанаў, выдадзены 28 лютага 1567 года.]] 12 студзеня 1569 года Жыгімонт Аўгуст надаў Дзісне [[Магдэбургскае права]], а таксама новы герб, на якім выяўленая ладдзі з парусам<ref name=":1" /> - сюжэт, які раней быў на гербе Полацка. У 1579 - 1581 гадах Дзісна была месцам канцэнтрацыі войск Рэчы Паспалітай. Кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Стэфан Баторый]] шмат часу праводзіў у Дзісне. 4 жніўня 1579 года ў Дзісне ўрачыста вызнаў васальную залежнасць перад Баторыем [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|герцаг Курляндыі]] [[Готхард Кетлер]]. У пачатку жніўня таго ж года кароль вырушыў з войскам з Дзісны для адбіцця Полацка з рук маскоўскіх войскаў. 15 ліпеня 1581 года Стэфан Баторый вырушыў з Дзісны з войскам на [[Пскоў]]<ref name=":1" />. У 1581 годзе Стэфан Баторый пабудаваў у Дзісне драўляны касцёл, у 1583 годзе - даручыў полацкім [[Езуіты|езуітам]] заснаваць пры ім місію. Пазней езуіты перадалі касцёл і фальварак Паўловічы [[Віленскае біскупства|Віленскай дыяцэзіі]] дзеля заснавання самастойнай парафіі<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/49067/edition/55931/dzisna-i-druja-magdeburskie-miasta-hedemann-otton-1887-1937|аўтар=Hedemann, Otton|загаловак=Dzisna i Druja magdeburskie miasta|год=1934|месца=Wilno|старонкі=52-56}}</ref>. У 1630 годзе Кшыштаф Мальхевіч-Хяльхоўскі заснаваў у Дзісне кляштар [[Канвентуальныя францысканцы|францішканаў канвентуальных]]<ref name=":4" />. У прывілеі 1569 года Жыгімонт Аўгуст пацвердзіў права дзіснян мець існуючыя і будаваць новыя праваслаўныя цэрквы. Першая згадка аб праваслаўным святары ў Дзісне адносіцца да 1570 года<ref name=":1" /><ref name=":3" />. [[Файл:Пётр Сліжык. Рыза абраза Маці Божая Адзігітрыя Смаленская. 1774. Дзісна.jpg|міні|280x280пкс|Абраз Маці Божай "Адзігітрыя" (XVI ст., шаты 1774 г.).]] Пасля заключанай у 1596 годзе [[Берасцейская унія|Берасцейскай царкоўнай уніі]] частка мяшчан адмовілася далучацца да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай царквы]], і засталася праваслаўнымі. У 1633 годзе, калі ўніяты захапілі Васкрасенскую царкву, кароль [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў IV Ваза]] загадаў вярнуць яе праваслаўным. У 1661 годзе кароль [[Ян II Казімір Ваза|Ян Казімір]] пацвердзіў права праваслаўных мяшчанаў Дзісны на Васкрасенскую царкву, а таксама на "новазбудаваную" царкву Святога Спаса. З 1633 года пры Васкрасенскай царкве дзейнічаў манастыр, пазней пры ёй існавалі таксама тры [[Царкоўнае брацтва|брацтвы]]<ref name=":5" />. У XVII-XVIII стагоддзях у Дзісне існавала грэка-каталіцкая царква святога Мікалая<ref name=":3" />. У час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] у ліпені 1654 года жыхары Дзісны прынеслі прысягу на вернасць маскоўскаму цару [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксею Міхайлавічу]]. У ліпені 1656 года Аляксей Міхайлавіч спыняўся з вайсковым лагерам каля Дзісны падчас паходу пад Рыгу. 10 красавіка 1661 г. шляхта, казакі, мяшчане і сяляне, што знаходзіліся ў [[Дзісенскі замак|замку]], выразалі маскоўскі гарнізон, а бурмістра, які супрацоўнічаў з непрыяцелем павесілі ў замкавай браме. З гэтай прычыны кароль Ян Казімір абвесціў амністыю для дзісненцаў, а з прычыны ваенных страт вызваліў горад ад падаткаў на чатыры гады. У 1661 годзе кароль наведаў Дзісну і поле [[Бітва пад Кушлікамі|бітвы пад Кушлікамі]]<ref name="EVKL-2" />. [[Файл:Цімафей і Ганна Барадульскія (Дзісна, XVIII ст).jpg|міні|Цімафей і Ганна Барадульскія - фундатары адбудовы Васкрасенскай царквы.]] У 1700 годзе Дзісна моцна пацярпела ад пажару. Згарэла Васкрасенская царква. Новая праваслаўная святыня збудаваная ў 1730 годзе на сродкі мяшчанаў Цімафея і Ганны Барадульскіх<ref name=":3" />. У 1773 годзе завяршылася будова мураванага [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзісна)|касцёла Беззаганнага Зачацця Дзевы Марыі]] пры кляштары францысканцаў<ref name=":4" />. У 1775 годзе згадваецца парафіяльная школа пры рымска-каталіцкім парафіяльным касцёле, у якой было больш за дзясятак вучняў<ref name=":3" />. У 1779 годзе збудаваная грэка-каталіцкая царква Святога Мікалая<ref>{{Кніга|аўтар=Адамковіч, Аляксандр|загаловак=Германавічы, Зорка (Сініцы), ваколіцы (да 1939 г.)|год=2017|месца=Вільня|старонкі=147|isbn=978-9955-578-17-8}}</ref>. У 1786 годзе згадваецца трэцяя праваслаўная царква - Увядзення ў храм Прасвятой Багародзіцы<ref name=":3" />. Гандаль і рамёствы ў Дзісне ў XVI - XVIII стагоддзях былі пераважна ў руках хрысціянаў. У прывілеі 1569 года Жыгімонт Аўгуст забараніў яўрэям сяліцца ў Дзісне, набываць нерухомасць і мець у горадзе кагал і сінагогу. У далейшым гэтую норму пацвярджалі каралі Ян Казімір, [[Ян Сабескі]], [[Аўгуст Моцны|Аўгуст ІІ]], [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуст ІІІ]]<ref name=":5" />. === У складзе Расійскай імперыі === [[Файл:Dzisna, Pahonia. Дзісна, Пагоня (1896).jpg|thumb|150px|злева|Герб [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]]]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Дзісна апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе зрабілася цэнтрам [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай]], з 1842 г. — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. [[Файл:Dzisienski manastyr. Дзісенскі манастыр (1896).jpg|thumb|160px|Драўляная Васкрасенская царква напярэдадні пажару 1882 года.]]У 1810 годзе зачынены манастыр пры Васкрасенскай царкве<ref name=":3" />. У 1819 - 1820 гадах пабудаваны новы драўляны парафіяльны касцёл<ref name=":4">{{Кніга|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Dzieje parafii i klasztorów katolickich na Białorusi. Część I - Diecezja Witebska. T. 2|год=2016|месца=Łomża|старонкі=261-280|isbn=978-83-87229-14-6}}</ref>. Падчас [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання за незалежнасць Рэчы Паспалітай]] 8 мая 1831 года паўстанцы занялі Дзісну, але праз тры дні былі вымушаныя пакінуць горад<ref>{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/66259/|загаловак=Powstanie 1831 r. na Litwie|адказны=wydał Henryk Mościcki|год=1931|месца=Wilno|старонкі=130-137}}</ref>. У 1840 годзе расійскія ўлады забралі парафіяльны касцёл, ён быў перароблены на праваслаўную Мікалаеўскую царкву. Былы францішканскі касцёл стаў парафіяльным<ref name=":4" /><ref name=":3" />. У 1870 годзе збудаваная мураваная [[Свята-Васкрасенская царква (Дзісна)|Свята-Васкрасенская царква]]<ref name=":3" />. У 1881 годзе ў Дзісне былі гарадская ўправа, сіроцкі суд, павятовыя паліцэйскае і фінансавае ўпраўленні, акцызнае ўпраўленне, пошта, з'езд міравых пасярэднікаў, міравы суд, рэзідэнцыя павятовага маршалка шляхты і следчага суддзі, павятовая двухкласная школа, шэсць праваслаўных цэркваў, у тым ліку дзве прыхадскія, парафіяльны касцёл. Насельніцтва Дзісны складала 6646 чалавек, у тым ліку 2773 каталікоў, 883 праваслаўных, 16 лютаранаў, 6 старавераў, 2962 іўдзеі, 6 мусульманаў. Дамоў - 500, з якіх 6 - мураваных<ref>{{Кніга|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 2, [Derenek - Gżack]|год=1881|частка=Dzisna|спасылка частка=https://polona.pl/item-view/b6bc8a10-d0dc-4e72-95a8-0a811cc81d70?page=301|месца=Warszawa|старонкі=296-297}}</ref>. Значную шкоду Дзісне і яе гаспадарцы прычынілі пажары і паводкі (у 1865, 1870, 1872, 1878 і 1882 гг.). У час катастрафічнага пажару 1882 года згарэла Мікалаеўская царква (не была адноўленая), пашкоджаныя Уваскрасенская царква і касцёл. Напярэдадні пажару [[1882]] г. вядомы расійскі падарожнік [[Пётр Пятровіч Сямёнаў-Цян-Шанскі|П. Сямёнаў-Цян-Шанскі]] назваў Дзісну найлепшым горадам Віленскай губерні. 21 жніўня (3 верасня) 1910 года ў Дзісне адбылася беларуская вечарына, якую арганізаваў [[Першая беларуская трупа|першы беларускі тэатр]] [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]]. Была пастаўленая камедыя [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] "Модны шляхцюк", прадэкламаваныя вершы [[Альберт Францавіч Паўловіч|Альберта Паўловіча]] і [[Янка Купала|Янкі Купалы]], пасля чаго былі беларускія народныя танцы пад [[Беларуская дуда|дуду]] і [[цымбалы]]<ref>{{Артыкул|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Nasa_Niva_1906-1915,1920.djvu_pdf.zip/mab.lt/1910-34.lat.pdf|загаловак=З Беларусі і Літвы. Дзісна|год=1910|мова=be|выданне=Наша Ніва|тып=газета|нумар=34|старонкі=525}}</ref>. === У складзе Польскай Рэспублікі === Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Дзісна апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. === Другая сусветная вайна === У 1939 г. Дзісна ўвайшла ў [[БССР]], дзе 15 студзеня 1940 г. зрабілася цэнтрам раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай]], з 20 верасня 1944 г. [[Полацкая вобласць|Полацкай]], з 8 студзеня 1954 г. [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 5 ліпеня 1941 да 4 ліпеня 1944 гг. Дзісна пад нямецкай акупацыяй. У чэрвені 1942 г. у горадзе было знішчана 2181 жыхароў яўрэйскай нацыянальнасці<ref>Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 1с/р-370. — Воп. 1. — Спр. 483. — Л. 15.</ref> === Пасляваенны час === З 3 кастрычніка 1959 г. Дзісна ўваходзіць у склад [[Мёрскі раён|Мёрскага раёна]], з 1960 года - у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. <center><gallery widths="160" heights="150" caption="Горад на старых выявах"> Файл:Dzisna, Dźvina-Słabada. Дзісна, Дзьвіна-Слабада (J. Dulevič, 1934).jpg|Востраў Баторыя, замак XVI-XVIII стст. Фота: Ежы Дулевіч. Файл:Dzisna, Dźvina. Дзісна, Дзьвіна (1882).jpg|Панарама горада (1882) Файл:Dzisna (XX).jpg|Панарама Файл:Dzisna, Vaskrasienskaja, Дзісна, Васкрасенская.jpg|Васкрасенская царква (фота міжваеннага перыяду). Файл:Dzisna, Kaścielnaja, Franciškanski. Дзісна, Касьцельная, Францішканскі (P. Vałyncevič, 1919-39).jpg|Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі (фота 1901 г.) Файл:Dzisna, Zamkavaja-Mytnaja. Дзісна, Замкавая-Мытная (P. Vałyncevič, 1903-39).jpg|Панарама. Фота Паўла Валынцэвіча, каля 1903 г. Файл:Dzisna, Daraškoŭskaja. Дзісна, Дарашкоўская (1901-17) (2).jpg|Вуліца каля шпіталя (паштоўка пач. ХХ ст.) Файл:Dzisna Дзісна Дисна cінагога 1935-39.jpg|Сінагога (фота 30-х гг. ХХ ст.) Файл:Dzisna Дзісна Дисна Дзісёнка мост 1935-39.jpg|Мост праз Дзісёнку (фота 30-х гг. ХХ ст.) Файл:Dzisna, Kaścielnaja-Prabojnaja. Дзісна, Касьцельная-Прабойная (04.1931).jpg|Паводка (фота Эпштэйна, 1931 г.) Файл:Dzisna, Ryhora Piramoviča. Дзісна, Рыгора Пірамовіча (1936).jpg|Гімназія (фота міжваеннага перыяду). Файл:Dzisna, Dźvina-Słabada. Дзісна, Дзьвіна-Слабада (1935).jpg|Крыж і польскі памежны слуп над Дзвіной (фота міжваеннага перыяду). </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:150 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:10 right:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:8000 ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1811 from:0 till:1405 bar:1825 from:0 till:2801 bar:1897 from:0 till:6756 bar:1909 from:0 till:7138 bar:1921 from:0 till:4413 bar:1939 from:0 till:6073 bar:1959 from:0 till:2500 bar:1995 from:0 till:2700 bar:2007 from:0 till:2747 bar:2017 from:0 till:1500 bar:2026 from:0 till:1339 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1811 — 1&nbsp;405 чал.; 1825 — 2&nbsp;801 чал.; 1897 — 6&nbsp;756 чал. * '''XX стагоддзе''': 1904 — 9&nbsp;113 чал.; 1909 — 7&nbsp;138 чал.; 1921 — 4&nbsp;413 чал.; 1939 — 6&nbsp;073 чал.; 1944 — 1,2 тыс. чал.; 1959 — 2,5 тыс. чал.; 1993 — 2,5 тыс. чал.<ref name="EHB"/>; 1995 — 2,7 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 — 2,8 тыс. чал.; 2007 — 2&nbsp;747 чал.; 2016 — 1&nbsp;537 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 1&nbsp;500 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 — 1&nbsp;339 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы лёгкай, будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасці. {| class="wikitable standard collapsible collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Дзісны |- | * Філіял Віцебскага швацкага аб’яднання «Віцябчанка» * Філіял Мёрскага камбіната бытавога абслугоўвання * Кансервавы завод * Камбінат будаўнічых матэрыялаў * Лясная гаспадарка |} == Інфраструктура == У Дзісне працуюць сярэдняя і музычная школы, школа-інтэрнат. Медыцынскія паслугі аказвае бальніца. Дзейнічаюць дом культуры, 2 бібліятэкі, дом рамёстваў. Спыніцца можна ў гарадской гасцініцы<ref name="TEB"/>. == Славутасці == * Гістарычная забудова (канец XIX — пачатак XX стст.) * Замчышча (XVI ст.), каля ўпадзення р. Дзісны ў Заходнюю Дзвіну * [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзісна)|Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1773) * [[Царква ў гонар Смаленскай іконы Божай Маці (Дзісна)|Царква ў гонар Смаленскай іконы Маці Божай «Адзігітрыя»]] (1904) * [[Свята-Васкрасенская царква (Дзісна)|Царква Уваскрэшання Хрыстова]] (канец XIX ст.) {{ГККРБ 4|213Г000555}} * Руіны бальніцы (пачатак XX ст.) * Гасцініца «Рыга» * Будынак Павятовага аддзялення апякунства цвярозасці (пачатак XX ст.) * Сінагога (XIX ст.) * Сядзіба Кастравіцкіх * Каталіцкая царква на могілках * Мост цераз раку Дзісну === Страчаная спадчына === * Званіца * Кляштар францысканцаў (1816) * Фарны касцёл == Памятныя мясціны == * Могілкі яўрэйскія * Брацкая магіла (1941—1944) на вуліцы Леніна, пахаванне воінаў і партызан, якія загінулі ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У 1959 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптуры 2 воінаў — {{ГККРБ 4|213Д000556}}. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[Файл:Church_of_the_Immaculate_Conception_in_Dzisna_(2022).jpg|center|350px]] |width="25%"|[[Файл:Дзясна_(былая_сінагога).jpg|center|350px]] |width="25%"|[[Файл:Dzisna,_lakarnia_(08.05.2022).jpg|center|350px]] |- |Адноўлены касцёл |Сінагога |Руіны бальніцы |} == Вядомыя асобы == * [[Святлана Уладзіміраўна Андрыеўская]] (нар. 1977) — беларускі [[гісторык]], [[этнограф]], [[педагог]], [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Валянцін Вікенцьевіч Арлоўскі]] (1900—1961) — савецкі военачальнік, генерал-лейтэнант. * {{нп5|Гілел Гільдзін||en|Hilail Gildin}} * [[Антон Грыневіч]] (1877—1937) — беларускі грамадска-культурны дзеяч, збіральнік музычнага [[фальклор]]у. * {{нп5|Абрахам Ёфэ||en|Abraham Z. Joffe}} (1909—2000) — ізраільскі міколаг. * [[Антон Ігнатавіч Зянкевіч]] (1888—1949) — беларускі каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч. * [[Якаў Сямёнавіч Іцхокі]] (1906—1984) — савецкі інжынер, спецыяліст у галіне [[Радыёлакацыя|радыёлакацыі]] і імпульснай тэхнікі. * [[Навум Сямёнавіч Леках]] (1908—1996) — беларускі ўрач. * [[Уладзімір Аляксеевіч Палуэктаў]] — беларускі кампазітар. * [[Ісаак Майсеевіч Разет]] (1927—1992) — псіхолаг і педагог. * [[Майсей Мендзелевіч Смірын]] (1895—1975) — навуковец-гісторык. * [[Аляксандр Мікалаевіч Стома]] (нар. 1965) — беларускі ўрач, дэпутат. * [[Фёкла Фёдараўна Струй]] (1916—?) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Аляксандр Шкленнік]] (1864—1921) — інжынер, грамадскі дзеяч, аўтар дзённіка пра акупацыю Вільні. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Дзісны]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="EVKL-1">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=586|артыкул=Дзісна|аўтар=[[Язэп Бунто|Бунто Я.]]}}</ref> <ref name="knihi">[http://knihi.com/hierb/dzisn.html Дзісна] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}}</ref> <ref name="EVKL-2">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=586|артыкул=Дзісенскі замак|аўтар=[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]]}}</ref> <ref name="EHB">[[Язэп Бунто]]. Дзісна // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 231.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Дисна}} С. 174.</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Мёрскі раён}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Дзісна|267}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * ''[[Аркадзь Уладзіміравіч Русецкі|Русецкі А. У.]]'' Мастацкая культура Віцебскага Паазер’я: ад старажытнасці да пачатку XX стагоддзя. — Мн., 2005. * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Dzisna|Дзісна}} {{OSM relation|6722318|Дзісна}} * {{ГБ|http://globustut.by/disna/index.htm}} * [http://radzima.org/be/pub/2549_m/ м. Дзісна] на [[Radzima.org]] * [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/VELCOME/Miory_v1.htm Дзісна]{{Недаступная спасылка}} на [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/index-Pridvinie.htm Прыдзвінскі край: Гісторыя і сучаснасць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110706163508/http://vlib.by/PRIDVINIE-1/index-Pridvinie.htm |date=6 ліпеня 2011 }} * [http://miory.vitebsk-region.gov.by/ru/disna Мёрскі раённы выканаўчы камітэт пра Дзісну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090925160913/http://miory.vitebsk-region.gov.by/ru/disna |date=25 верасня 2009 }} {{ref-ru}} * [http://kresy.cp6.win.pl/dzisna.php3 Dzisna] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111123033525/http://kresy.cp6.win.pl/dzisna.php3 |date=23 лістапада 2011 }} на [http://kresy.cp6.win.pl/ Rzeczpospolita wirtualna]{{Недаступная спасылка}}{{ref-pl}} * [http://www.disna.by Дзісна — самы маленькі горад Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210126233413/http://disna.by/ |date=26 студзеня 2021 }}{{ref-en}}{{ref-ru}} {{Міёрскі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзісна| ]] [[Катэгорыя:Гарады на Дзвіне]] dsikvabjwii4jxqrv8se1fdcv975gwo 5216934 5216400 2026-10-12T11:49:48Z K.shytal 58227 /* У складзе Польскай Рэспублікі */ дапаўненне 5216934 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Дзісна (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Дзісна |арыгінальная назва = Дзісна |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Dzisna, Belarus.svg |сцяг = Flag of Dzisna.svg |апісанне сцяга = Сцяг Дзісны |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 33|lat_sec = 46 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 13|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Мёрскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1374]] |ранейшыя назвы = '''Капец-гарадок''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 2152 |паштовы індэкс = 211950 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Dzisna |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 130206091 }} '''Дзісна́'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Dzisna}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на [[Дзісна (рака)|р. Дзісна]], пры ўпадзенні яе ў [[Заходняя Дзвіна|Заходнюю Дзвіну]]. За 45 км на ўсход ад [[Мёры|г. Мёры]], за 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Боркавічы (станцыя)|Боркавічы]] на лініі [[Полацк]] — [[Даўгаўпілс]] (Латвія), аўтамабільнай дарогай {{Таблічка-by|Р|14}} звязаны з Мёрамі і Полацкам. Насельніцтва налічвае 1&nbsp;500 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Назва == Назва паселішча ад рачной назвы [[Дзісна (рака)|Дзісна]] — гідроніма балцкага паходжання. У назве Дзісна аснова ''Di-s-'' можа быць звязаная з індаеўрапейскім ''*dei- / dī-'' «свяціць» (> літоўскае ''diena'' «(светлы) дзень»), які таксама бачаць у назве [[Дзітва]]<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 88.</ref>. == Гісторыя == === Полацкае княства === [[Файл:Dzisna, Barysaŭ kamień. Дзісна, Барысаў камень (1882).jpg|thumb|злева|200px|[[Барысавы камяні|«Барысаў камень»]] ХІІ ст. у Дзвіне каля Дзісны]]Старажытнае паселішча, папярэднік сучаснага горада, існавала на мысе правага берага ракі Дзісна яшчэ ў X—XI стст. З XIII ст. пачалося паступовае засяленне левага берага. У 1301 г. мясцовасць далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="EVKL-1" />. === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Частка даследчыкаў атаясамлівае з Дзісной "Новы замак рускіх", што згадваецца ў хроніках [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] ў 1374 і 1377 гадах<ref name="EVKL-2" />. Двор Дзісна згадваецца ў [[Полацкая рэвізія 1552 года|Полацкай рэвізіі 1552 года]] як спадчынны маёнтак полацкага [[Харунжы|харунжага]] [[Іван Міхайлавіч Корсак|Івана Міхайлавіча Корсака]]. Да двара належалі 33 гаспадаркі слугаў, агароднікаў і даннікаў<ref>{{Кніга|спасылка=https://dn760001.eu.archive.org/0/items/Lappo/Polotskaia_revizija_1552.pdf|загаловак=Полоцкая ревизия 1552 года|адказны=К изданию подготовил И. И. Лаппо|год=1905|месца=Москва|старонкі=81}}</ref>. [[Дзісенскі замак]] і горад Дзісна былі закладзеныя ў перыяд [[Лівонская вайна|Інфлянцкай вайны]], калі 15 лютага 1563 года войскі [[Цары маскоўскія|маскоўскага цара]] [[Іван IV Грозны|Івана Грознага]] захапілі [[Полацк]]. Дзісна стала важным умацаваннем, месцам пасялення ўцекачоў з акупаванай маскоўскімі войскамі часткі Падзвіння, сядзібай судоў Полацкага ваяводства<ref name=":1">{{Кніга|спасылка=https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/49067/edition/55931/dzisna-i-druja-magdeburskie-miasta-hedemann-otton-1887-1937|аўтар=Hedemann, Otton|загаловак=Dzisna i Druja magdeburskie miasta|год=1934|месца=Wilno|старонкі=15-26}}</ref>. [[Файл:Barkułab_Korsak._Баркулаб_Корсак_(XVII).jpg|thumb|злева|180x180px|[[Баркулаб Корсак]], першы стараста дзісенскі.]]Паводле гісторыка [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|Аляксея Сапунова]], замак на востраве пры ўпадзенні Дзісны ў Дзвіну заклаў [[Баркулаб Корсак]] на зямлі [[Епіскапы полацкія|полацкага архіепіскапа.]] Па іншых звестках, [[кароль польскі]] і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонт Аўгуст]] накіраваў Баркулаба Корсака ў Дзісну не раней за верасень 1565 года, калі замак ужо існаваў<ref name=":2" />. У маскоўскіх дакументах, складзеных у чэрвені 1563 года, згадваецца ''"Копец городок"'' у сутоку Дзвіны і Дзісны<ref>{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/moscha-regia/page/n1/mode/2up|загаловак=Писцовые книги XVI века. Ч. 1. Отделение II|адказны=под редакцией Н. В. Калачова|год=1877|месца=Санкт-Петербург|старонкі=421}}</ref>, што можа сведчыць аб існаванні ў гэтым месцы ўмацаванага паселішча. У 1564 годзе "Замак Дзісна" згадваецца ў дакументах ВКЛ<ref name=":1" />. 25 сакавіка 1566 года кароль польскі і вялікі князь літоўскі Жыгімонт Аўгуст прызначыў Баркулаба Корсака дзісненскім [[Староста|старастам]]<ref name=":2">{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/121802549/Urz%C4%99dnicy_Wielkiego_Ksi%C4%99stwa_Litewskiego_spisy_t_V_Ziemia_po%C5%82ocka_i_wojew%C3%B3dztwo_po%C5%82ockie_XIV_XVIII_wiek_red_Henryk_Lulewicz_oprac_Henryk_Lulewicz_Andrzej_Rachuba_Andrzej_Haratym_Andrej_Macuk_i_Andrej_Radaman_przy_wsp%C3%B3%C5%82pracy_Witala_Ha%C5%82ubowicza_i_Przemys%C5%82awa_P_Romaniuka|загаловак=Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego : spisy, t. V : Ziemia połocka i województwo połockie XIV–XVIII wiek|адказны=pod redakcją Henryka Lulewicza|год=2018|месца=Warszawa|выдавецтва=Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk|старонкі=257|isbn=978-83-65880-49-9}}</ref>. Горад Дзісна быў закладзены на левым беразе ракі Дзісна, на зямлі, вядомай як ''"Окатаева и Лукианова доля"''<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://adverbum.org/ru/materialy-disn-vil|аўтар=Сапунов, Алексей|загаловак=Материалы по истории и географии Дисненского и Вилейского уездов Виленской губернии|год=1896|месца=Витебск|старонкі=75-95}}</ref>. У 1566 годзе Жыгімонт Аўгуст вызваліў дзісненскіх мяшчан ад выплаты [[мыта]]. [[Файл:Дзісна, гарадская пячатка, Дисна, городская печать, Dzisna, pieczęć miejska (1569-1930).jpg|злева|міні|180x180пкс|Гарадская пячатка з выявай герба Дзісны.]] 28 лютага 1567 года кароль надаў гораду герб ''"тры вежы з муру".'' [[Файл:Дзісна, Жыгімонт Аўгуст, прывілей, Дисна, Сигизмунд Август, привилей, Dzisna, Zygmunt August, przywilej (28.02.1567).jpg|міні|323x323пкс|Прывілей [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] для дзісенскіх мяшчанаў, выдадзены 28 лютага 1567 года.]] 12 студзеня 1569 года Жыгімонт Аўгуст надаў Дзісне [[Магдэбургскае права]], а таксама новы герб, на якім выяўленая ладдзі з парусам<ref name=":1" /> - сюжэт, які раней быў на гербе Полацка. У 1579 - 1581 гадах Дзісна была месцам канцэнтрацыі войск Рэчы Паспалітай. Кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Стэфан Баторый]] шмат часу праводзіў у Дзісне. 4 жніўня 1579 года ў Дзісне ўрачыста вызнаў васальную залежнасць перад Баторыем [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|герцаг Курляндыі]] [[Готхард Кетлер]]. У пачатку жніўня таго ж года кароль вырушыў з войскам з Дзісны для адбіцця Полацка з рук маскоўскіх войскаў. 15 ліпеня 1581 года Стэфан Баторый вырушыў з Дзісны з войскам на [[Пскоў]]<ref name=":1" />. У 1581 годзе Стэфан Баторый пабудаваў у Дзісне драўляны касцёл, у 1583 годзе - даручыў полацкім [[Езуіты|езуітам]] заснаваць пры ім місію. Пазней езуіты перадалі касцёл і фальварак Паўловічы [[Віленскае біскупства|Віленскай дыяцэзіі]] дзеля заснавання самастойнай парафіі<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/49067/edition/55931/dzisna-i-druja-magdeburskie-miasta-hedemann-otton-1887-1937|аўтар=Hedemann, Otton|загаловак=Dzisna i Druja magdeburskie miasta|год=1934|месца=Wilno|старонкі=52-56}}</ref>. У 1630 годзе Кшыштаф Мальхевіч-Хяльхоўскі заснаваў у Дзісне кляштар [[Канвентуальныя францысканцы|францішканаў канвентуальных]]<ref name=":4" />. У прывілеі 1569 года Жыгімонт Аўгуст пацвердзіў права дзіснян мець існуючыя і будаваць новыя праваслаўныя цэрквы. Першая згадка аб праваслаўным святары ў Дзісне адносіцца да 1570 года<ref name=":1" /><ref name=":3" />. [[Файл:Пётр Сліжык. Рыза абраза Маці Божая Адзігітрыя Смаленская. 1774. Дзісна.jpg|міні|280x280пкс|Абраз Маці Божай "Адзігітрыя" (XVI ст., шаты 1774 г.).]] Пасля заключанай у 1596 годзе [[Берасцейская унія|Берасцейскай царкоўнай уніі]] частка мяшчан адмовілася далучацца да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай царквы]], і засталася праваслаўнымі. У 1633 годзе, калі ўніяты захапілі Васкрасенскую царкву, кароль [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў IV Ваза]] загадаў вярнуць яе праваслаўным. У 1661 годзе кароль [[Ян II Казімір Ваза|Ян Казімір]] пацвердзіў права праваслаўных мяшчанаў Дзісны на Васкрасенскую царкву, а таксама на "новазбудаваную" царкву Святога Спаса. З 1633 года пры Васкрасенскай царкве дзейнічаў манастыр, пазней пры ёй існавалі таксама тры [[Царкоўнае брацтва|брацтвы]]<ref name=":5" />. У XVII-XVIII стагоддзях у Дзісне існавала грэка-каталіцкая царква святога Мікалая<ref name=":3" />. У час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] у ліпені 1654 года жыхары Дзісны прынеслі прысягу на вернасць маскоўскаму цару [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксею Міхайлавічу]]. У ліпені 1656 года Аляксей Міхайлавіч спыняўся з вайсковым лагерам каля Дзісны падчас паходу пад Рыгу. 10 красавіка 1661 г. шляхта, казакі, мяшчане і сяляне, што знаходзіліся ў [[Дзісенскі замак|замку]], выразалі маскоўскі гарнізон, а бурмістра, які супрацоўнічаў з непрыяцелем павесілі ў замкавай браме. З гэтай прычыны кароль Ян Казімір абвесціў амністыю для дзісненцаў, а з прычыны ваенных страт вызваліў горад ад падаткаў на чатыры гады. У 1661 годзе кароль наведаў Дзісну і поле [[Бітва пад Кушлікамі|бітвы пад Кушлікамі]]<ref name="EVKL-2" />. [[Файл:Цімафей і Ганна Барадульскія (Дзісна, XVIII ст).jpg|міні|Цімафей і Ганна Барадульскія - фундатары адбудовы Васкрасенскай царквы.]] У 1700 годзе Дзісна моцна пацярпела ад пажару. Згарэла Васкрасенская царква. Новая праваслаўная святыня збудаваная ў 1730 годзе на сродкі мяшчанаў Цімафея і Ганны Барадульскіх<ref name=":3" />. У 1773 годзе завяршылася будова мураванага [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзісна)|касцёла Беззаганнага Зачацця Дзевы Марыі]] пры кляштары францысканцаў<ref name=":4" />. У 1775 годзе згадваецца парафіяльная школа пры рымска-каталіцкім парафіяльным касцёле, у якой было больш за дзясятак вучняў<ref name=":3" />. У 1779 годзе збудаваная грэка-каталіцкая царква Святога Мікалая<ref>{{Кніга|аўтар=Адамковіч, Аляксандр|загаловак=Германавічы, Зорка (Сініцы), ваколіцы (да 1939 г.)|год=2017|месца=Вільня|старонкі=147|isbn=978-9955-578-17-8}}</ref>. У 1786 годзе згадваецца трэцяя праваслаўная царква - Увядзення ў храм Прасвятой Багародзіцы<ref name=":3" />. Гандаль і рамёствы ў Дзісне ў XVI - XVIII стагоддзях былі пераважна ў руках хрысціянаў. У прывілеі 1569 года Жыгімонт Аўгуст забараніў яўрэям сяліцца ў Дзісне, набываць нерухомасць і мець у горадзе кагал і сінагогу. У далейшым гэтую норму пацвярджалі каралі Ян Казімір, [[Ян Сабескі]], [[Аўгуст Моцны|Аўгуст ІІ]], [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуст ІІІ]]<ref name=":5" />. === У складзе Расійскай імперыі === [[Файл:Dzisna, Pahonia. Дзісна, Пагоня (1896).jpg|thumb|150px|злева|Герб [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]]]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Дзісна апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе зрабілася цэнтрам [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай]], з 1842 г. — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. [[Файл:Dzisienski manastyr. Дзісенскі манастыр (1896).jpg|thumb|160px|Драўляная Васкрасенская царква напярэдадні пажару 1882 года.]]У 1810 годзе зачынены манастыр пры Васкрасенскай царкве<ref name=":3" />. У 1819 - 1820 гадах пабудаваны новы драўляны парафіяльны касцёл<ref name=":4">{{Кніга|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Dzieje parafii i klasztorów katolickich na Białorusi. Część I - Diecezja Witebska. T. 2|год=2016|месца=Łomża|старонкі=261-280|isbn=978-83-87229-14-6}}</ref>. Падчас [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання за незалежнасць Рэчы Паспалітай]] 8 мая 1831 года паўстанцы занялі Дзісну, але праз тры дні былі вымушаныя пакінуць горад<ref>{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/66259/|загаловак=Powstanie 1831 r. na Litwie|адказны=wydał Henryk Mościcki|год=1931|месца=Wilno|старонкі=130-137}}</ref>. У 1840 годзе расійскія ўлады забралі парафіяльны касцёл, ён быў перароблены на праваслаўную Мікалаеўскую царкву. Былы францішканскі касцёл стаў парафіяльным<ref name=":4" /><ref name=":3" />. У 1870 годзе збудаваная мураваная [[Свята-Васкрасенская царква (Дзісна)|Свята-Васкрасенская царква]]<ref name=":3" />. У 1881 годзе ў Дзісне былі гарадская ўправа, сіроцкі суд, павятовыя паліцэйскае і фінансавае ўпраўленні, акцызнае ўпраўленне, пошта, з'езд міравых пасярэднікаў, міравы суд, рэзідэнцыя павятовага маршалка шляхты і следчага суддзі, павятовая двухкласная школа, шэсць праваслаўных цэркваў, у тым ліку дзве прыхадскія, парафіяльны касцёл. Насельніцтва Дзісны складала 6646 чалавек, у тым ліку 2773 каталікоў, 883 праваслаўных, 16 лютаранаў, 6 старавераў, 2962 іўдзеі, 6 мусульманаў. Дамоў - 500, з якіх 6 - мураваных<ref>{{Кніга|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 2, [Derenek - Gżack]|год=1881|частка=Dzisna|спасылка частка=https://polona.pl/item-view/b6bc8a10-d0dc-4e72-95a8-0a811cc81d70?page=301|месца=Warszawa|старонкі=296-297}}</ref>. Значную шкоду Дзісне і яе гаспадарцы прычынілі пажары і паводкі (у 1865, 1870, 1872, 1878 і 1882 гг.). У час катастрафічнага пажару 1882 года згарэла Мікалаеўская царква (не была адноўленая), пашкоджаныя Уваскрасенская царква і касцёл. Напярэдадні пажару [[1882]] г. вядомы расійскі падарожнік [[Пётр Пятровіч Сямёнаў-Цян-Шанскі|П. Сямёнаў-Цян-Шанскі]] назваў Дзісну найлепшым горадам Віленскай губерні. 21 жніўня (3 верасня) 1910 года ў Дзісне адбылася беларуская вечарына, якую арганізаваў [[Першая беларуская трупа|першы беларускі тэатр]] [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]]. Была пастаўленая камедыя [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] "Модны шляхцюк", прадэкламаваныя вершы [[Альберт Францавіч Паўловіч|Альберта Паўловіча]] і [[Янка Купала|Янкі Купалы]], пасля чаго былі беларускія народныя танцы пад [[Беларуская дуда|дуду]] і [[цымбалы]]<ref>{{Артыкул|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Nasa_Niva_1906-1915,1920.djvu_pdf.zip/mab.lt/1910-34.lat.pdf|загаловак=З Беларусі і Літвы. Дзісна|год=1910|мова=be|выданне=Наша Ніва|тып=газета|нумар=34|старонкі=525}}</ref>. 21 ліпеня 1917 года з дазволу [[Біскупы віленскія|віленскага біскупа]] [[Эдвард Роп|Эдварда Ропа]], які праводзіў візітацыю Дзісенскага дэканата, ксёндз [[Адам Станкевіч]] прамовіў у дзісенскім касцёле казанне [[Беларуская мова|па-беларуску]], якое стала пачаткам ужывання беларускай мовы ў каталіцкім рэлігійным жыцці на Дзісеншчыне<ref>{{Артыкул|спасылка=https://drive.google.com/file/d/1UFi8ocX6YZ3I68mqXe0Z5pVfbfwhnypG/view|аўтар=Шыталь, Кастусь|загаловак=Біскуп Эдвард Роп і беларускія казанні ў касцёлах Дзісненскага павета|год=2022|мова=be|выданне=Каталіцкі Веснік|тып=газета|месяц=7|нумар=7|старонкі=3|issn=2224-9621}}</ref>. === У складзе Польскай Рэспублікі === Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Дзісна апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. === Другая сусветная вайна === У 1939 г. Дзісна ўвайшла ў [[БССР]], дзе 15 студзеня 1940 г. зрабілася цэнтрам раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай]], з 20 верасня 1944 г. [[Полацкая вобласць|Полацкай]], з 8 студзеня 1954 г. [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 5 ліпеня 1941 да 4 ліпеня 1944 гг. Дзісна пад нямецкай акупацыяй. У чэрвені 1942 г. у горадзе было знішчана 2181 жыхароў яўрэйскай нацыянальнасці<ref>Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 1с/р-370. — Воп. 1. — Спр. 483. — Л. 15.</ref> === Пасляваенны час === З 3 кастрычніка 1959 г. Дзісна ўваходзіць у склад [[Мёрскі раён|Мёрскага раёна]], з 1960 года - у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. <center><gallery widths="160" heights="150" caption="Горад на старых выявах"> Файл:Dzisna, Dźvina-Słabada. Дзісна, Дзьвіна-Слабада (J. Dulevič, 1934).jpg|Востраў Баторыя, замак XVI-XVIII стст. Фота: Ежы Дулевіч. Файл:Dzisna, Dźvina. Дзісна, Дзьвіна (1882).jpg|Панарама горада (1882) Файл:Dzisna (XX).jpg|Панарама Файл:Dzisna, Vaskrasienskaja, Дзісна, Васкрасенская.jpg|Васкрасенская царква (фота міжваеннага перыяду). Файл:Dzisna, Kaścielnaja, Franciškanski. Дзісна, Касьцельная, Францішканскі (P. Vałyncevič, 1919-39).jpg|Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі (фота 1901 г.) Файл:Dzisna, Zamkavaja-Mytnaja. Дзісна, Замкавая-Мытная (P. Vałyncevič, 1903-39).jpg|Панарама. Фота Паўла Валынцэвіча, каля 1903 г. Файл:Dzisna, Daraškoŭskaja. Дзісна, Дарашкоўская (1901-17) (2).jpg|Вуліца каля шпіталя (паштоўка пач. ХХ ст.) Файл:Dzisna Дзісна Дисна cінагога 1935-39.jpg|Сінагога (фота 30-х гг. ХХ ст.) Файл:Dzisna Дзісна Дисна Дзісёнка мост 1935-39.jpg|Мост праз Дзісёнку (фота 30-х гг. ХХ ст.) Файл:Dzisna, Kaścielnaja-Prabojnaja. Дзісна, Касьцельная-Прабойная (04.1931).jpg|Паводка (фота Эпштэйна, 1931 г.) Файл:Dzisna, Ryhora Piramoviča. Дзісна, Рыгора Пірамовіча (1936).jpg|Гімназія (фота міжваеннага перыяду). Файл:Dzisna, Dźvina-Słabada. Дзісна, Дзьвіна-Слабада (1935).jpg|Крыж і польскі памежны слуп над Дзвіной (фота міжваеннага перыяду). </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:150 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:10 right:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:8000 ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1811 from:0 till:1405 bar:1825 from:0 till:2801 bar:1897 from:0 till:6756 bar:1909 from:0 till:7138 bar:1921 from:0 till:4413 bar:1939 from:0 till:6073 bar:1959 from:0 till:2500 bar:1995 from:0 till:2700 bar:2007 from:0 till:2747 bar:2017 from:0 till:1500 bar:2026 from:0 till:1339 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1811 — 1&nbsp;405 чал.; 1825 — 2&nbsp;801 чал.; 1897 — 6&nbsp;756 чал. * '''XX стагоддзе''': 1904 — 9&nbsp;113 чал.; 1909 — 7&nbsp;138 чал.; 1921 — 4&nbsp;413 чал.; 1939 — 6&nbsp;073 чал.; 1944 — 1,2 тыс. чал.; 1959 — 2,5 тыс. чал.; 1993 — 2,5 тыс. чал.<ref name="EHB"/>; 1995 — 2,7 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 — 2,8 тыс. чал.; 2007 — 2&nbsp;747 чал.; 2016 — 1&nbsp;537 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 1&nbsp;500 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 — 1&nbsp;339 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы лёгкай, будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасці. {| class="wikitable standard collapsible collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Дзісны |- | * Філіял Віцебскага швацкага аб’яднання «Віцябчанка» * Філіял Мёрскага камбіната бытавога абслугоўвання * Кансервавы завод * Камбінат будаўнічых матэрыялаў * Лясная гаспадарка |} == Інфраструктура == У Дзісне працуюць сярэдняя і музычная школы, школа-інтэрнат. Медыцынскія паслугі аказвае бальніца. Дзейнічаюць дом культуры, 2 бібліятэкі, дом рамёстваў. Спыніцца можна ў гарадской гасцініцы<ref name="TEB"/>. == Славутасці == * Гістарычная забудова (канец XIX — пачатак XX стст.) * Замчышча (XVI ст.), каля ўпадзення р. Дзісны ў Заходнюю Дзвіну * [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзісна)|Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1773) * [[Царква ў гонар Смаленскай іконы Божай Маці (Дзісна)|Царква ў гонар Смаленскай іконы Маці Божай «Адзігітрыя»]] (1904) * [[Свята-Васкрасенская царква (Дзісна)|Царква Уваскрэшання Хрыстова]] (канец XIX ст.) {{ГККРБ 4|213Г000555}} * Руіны бальніцы (пачатак XX ст.) * Гасцініца «Рыга» * Будынак Павятовага аддзялення апякунства цвярозасці (пачатак XX ст.) * Сінагога (XIX ст.) * Сядзіба Кастравіцкіх * Каталіцкая царква на могілках * Мост цераз раку Дзісну === Страчаная спадчына === * Званіца * Кляштар францысканцаў (1816) * Фарны касцёл == Памятныя мясціны == * Могілкі яўрэйскія * Брацкая магіла (1941—1944) на вуліцы Леніна, пахаванне воінаў і партызан, якія загінулі ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У 1959 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптуры 2 воінаў — {{ГККРБ 4|213Д000556}}. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[Файл:Church_of_the_Immaculate_Conception_in_Dzisna_(2022).jpg|center|350px]] |width="25%"|[[Файл:Дзясна_(былая_сінагога).jpg|center|350px]] |width="25%"|[[Файл:Dzisna,_lakarnia_(08.05.2022).jpg|center|350px]] |- |Адноўлены касцёл |Сінагога |Руіны бальніцы |} == Вядомыя асобы == * [[Святлана Уладзіміраўна Андрыеўская]] (нар. 1977) — беларускі [[гісторык]], [[этнограф]], [[педагог]], [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Валянцін Вікенцьевіч Арлоўскі]] (1900—1961) — савецкі военачальнік, генерал-лейтэнант. * {{нп5|Гілел Гільдзін||en|Hilail Gildin}} * [[Антон Грыневіч]] (1877—1937) — беларускі грамадска-культурны дзеяч, збіральнік музычнага [[фальклор]]у. * {{нп5|Абрахам Ёфэ||en|Abraham Z. Joffe}} (1909—2000) — ізраільскі міколаг. * [[Антон Ігнатавіч Зянкевіч]] (1888—1949) — беларускі каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч. * [[Якаў Сямёнавіч Іцхокі]] (1906—1984) — савецкі інжынер, спецыяліст у галіне [[Радыёлакацыя|радыёлакацыі]] і імпульснай тэхнікі. * [[Навум Сямёнавіч Леках]] (1908—1996) — беларускі ўрач. * [[Уладзімір Аляксеевіч Палуэктаў]] — беларускі кампазітар. * [[Ісаак Майсеевіч Разет]] (1927—1992) — псіхолаг і педагог. * [[Майсей Мендзелевіч Смірын]] (1895—1975) — навуковец-гісторык. * [[Аляксандр Мікалаевіч Стома]] (нар. 1965) — беларускі ўрач, дэпутат. * [[Фёкла Фёдараўна Струй]] (1916—?) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Аляксандр Шкленнік]] (1864—1921) — інжынер, грамадскі дзеяч, аўтар дзённіка пра акупацыю Вільні. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Дзісны]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="EVKL-1">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=586|артыкул=Дзісна|аўтар=[[Язэп Бунто|Бунто Я.]]}}</ref> <ref name="knihi">[http://knihi.com/hierb/dzisn.html Дзісна] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}}</ref> <ref name="EVKL-2">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=586|артыкул=Дзісенскі замак|аўтар=[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]]}}</ref> <ref name="EHB">[[Язэп Бунто]]. Дзісна // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 231.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Дисна}} С. 174.</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Мёрскі раён}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Дзісна|267}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * ''[[Аркадзь Уладзіміравіч Русецкі|Русецкі А. У.]]'' Мастацкая культура Віцебскага Паазер’я: ад старажытнасці да пачатку XX стагоддзя. — Мн., 2005. * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Dzisna|Дзісна}} {{OSM relation|6722318|Дзісна}} * {{ГБ|http://globustut.by/disna/index.htm}} * [http://radzima.org/be/pub/2549_m/ м. Дзісна] на [[Radzima.org]] * [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/VELCOME/Miory_v1.htm Дзісна]{{Недаступная спасылка}} на [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/index-Pridvinie.htm Прыдзвінскі край: Гісторыя і сучаснасць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110706163508/http://vlib.by/PRIDVINIE-1/index-Pridvinie.htm |date=6 ліпеня 2011 }} * [http://miory.vitebsk-region.gov.by/ru/disna Мёрскі раённы выканаўчы камітэт пра Дзісну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090925160913/http://miory.vitebsk-region.gov.by/ru/disna |date=25 верасня 2009 }} {{ref-ru}} * [http://kresy.cp6.win.pl/dzisna.php3 Dzisna] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111123033525/http://kresy.cp6.win.pl/dzisna.php3 |date=23 лістапада 2011 }} на [http://kresy.cp6.win.pl/ Rzeczpospolita wirtualna]{{Недаступная спасылка}}{{ref-pl}} * [http://www.disna.by Дзісна — самы маленькі горад Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210126233413/http://disna.by/ |date=26 студзеня 2021 }}{{ref-en}}{{ref-ru}} {{Міёрскі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзісна| ]] [[Катэгорыя:Гарады на Дзвіне]] e336frlbbfi6z5fj7092scf1jqiqedm 0 16406 5216589 5131168 2026-10-11T22:14:37Z Zadorenko V 175157 5216589 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Арыгінальная назва = {{lang-ru|Республика Дагестан}} <ref group="кам." name="transl">{{lang-av|Дагъистан Жумгьурият}}, {{lang-agx|Дагъустан Жумгьурият}}, {{lang-az|Дағыстан Республикасы}}, {{lang-dar|Дагъистан Республика}}, {{lang-kum|Дагъыстан Республикасы}}, {{lang-lbe|Дагъустаннал Республика}}, {{lang-lez|Дагъустан Республика}}, {{lang-nog|Дагыстан Республикасы}}, {{lang-rut|Дагъустан Республика}}, {{lang-tab|Дагъустан Республика}}, {{lang-ttt|Республикей Догъисту}}, {{lang-tkr|Дагъыстан Республика}}, {{lang-ce|ДегIeстан Республика}}</ref> }} '''Рэспубліка Дагестан''' ({{Lang-ru|Республика Дагестан}}) — суб’ект [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], размешчаны ва ўсходняй частцы [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]]. Сталіца — [[Махачкала|горад Махачкала]]. З усходу абмываецца водамі [[Каспійскае мора|Каспійскага мора]]. Мяжуе з [[Грузія]]й, [[Азербайджан]]ам, [[Чачня|Чачнёй]], [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краем]] і [[Калмыкія]]й. На тэрыторыі Дагестана знаходзіцца самы паўднёвы пункт Расіі — [[гара Базардзюзю]]. Абмежаваны на паўночным сходзе [[Гімрынскі хрыбет|Гімрынскім хрыбтом]]. Поўдзень рэспублікі займаюць горы і перадгор’і [[Каўказ]]а, на поўначы — пачынаецца [[Прыкаспійская нізіна]]. Плошча складае 50,3 тыс. км². == Геаграфія == [[Файл:Чиркейское вдхр. Дагестан.jpg|thumb|left|Чыркейскае вадасховішча]] Дагестан размешчаны ва ўсходняй частцы [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]], на ўсходзе абмываецца [[Каспійскае мора|Каспійскім морам]]. Берагавая лінія (530 км) слаба раздзеленая. На поўначы — Аграханскі і Кізлярскі залівы і [[Аграханскі паўвостраў]]. Дагестан ўключае астравы [[востраў Чэчэнь|Чэчэнь]], [[Цюленевы (Каспійскае мора)|Цюленевы]] і інш. Паверхні тэрыторыя Дагестана дзеліцца на 4 часткі. Нізінная (значная частка тэрыторыі ляжыць ніжэй за ўзровень мора) — паўднёвы захад [[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспійскай нізіны]], падзяляецца на Церска-Кумскую, Церска-Сулакскую і Прыморскую нізіны. Перадгор’і складаюцца з асобных хрыбтоў паўночна-заходняга і паўночна-ўсходняга распасцірання, падзеленыя шырокімі далінамі і катлавінамі. Унутраны горны Дагестан характарызуецца спалучэннем шырокіх плато (Арактаў, Гунібскае, Хунзахскага і інш.) і вузкіх монаклінальных грабянёў (хрыбет Салатаў, [[Гімрынскі хрыбет|Гімрынскі]] і інш.). Вышыня да 2500 м. Горныя хрыбты ў многіх месцах прарэзаны глыбокімі цяснінамі-каньёнамі, сярод якіх па сваёй глыбіні (да 1800 м) вылучаецца Галоўны каньён [[Сулак (рака)|ракі Сулак]]. Высакагорны Дагестан уключае 2 асноўныя ланцугі гор — Галоўны, або Водападзельны, хрыбет Вялікага Каўказа (Дагестану належыць паўночны схіл) і яго Бакавы хрыбет. Вышэйшы пункт Дагестана — [[гара Базардзюзю]], 4466 м (на мяжы з [[Азербайджан]]ам). З [[карысныя выкапні|карысных выкапняў]] прамысловае значэнне маюць радовішча [[нафта|нафты]], гаручых газаў, [[каменны вугаль|каменнага вугалю]], [[сера|серы]], [[мергель|мергеляў]], кварцавых пяскоў. Мінеральныя крыніцы. Клімат у цэлым характарызуецца багаццем цяпла і сухасцю. Сярэдняя тэмпература [[студзень|студзеня]] на нізіне ад + 1,4 °C да −3 °C (у гарах ад — 5 °C да — 11 °C), [[ліпень|ліпеня]] да + 24 °C. [[Ападкі|Ападкаў]] выпадае ў сярэднім за год 200—300 мм на паўночна-усходняй нізіне і 600—800 мм у гарах (максімум у вясенне-летні перыяд). Безмарозны перыяд на нізіне ад 160—180 дзён на поўначы да 235—250 дзён на поўдні. Рачная сетка Дагестана адрозніваецца значнай гушчынёй. Жыўленне рэк пераважна дажджавое і снегавое. Галоўныя рэкі: [[Церак]], [[рака Сулак|Сулак]] з Аварскім Койсу, Андыйскім Койсу, Казікумухскім Койсу і Каракойсу, [[Самур]]. Рэкі выкарыстоўваюцца для гідраэнергетыкі, меліярацыі, водазабеспячэння, часткова для сплаву лесу. Звыш 100 невялікіх азёр з агульнай плошчай каля 150 км², найбольшая колькасць іх у нізоўях Церака і Сулака. Глебы на нізіне каштанавыя, лугавыя, саланчакі. У перадгор’ях сустракаюцца [[каштанавыя глебы|каштанавыя]] і горна-лясныя глебы. На спадзістых паўночна-ўсходніх схілах перадгор’яў, а таксама на плато ўнутраных горных частак развіты горныя [[чарназём]]ы. Для гор характэрныя таксама горна-стэпавыя, горныя бурыя лясныя і горна-лугавыя глебы. Расліннасць на нізіне і ў ніжніх частках схілаў гор пераважна пустынная палынова-салянкавая і паўпустынная палынова-злакавая. Вышэй 500—600 м да 1500—1600 м — лясныя масівы пераважна з [[дуб]]а, [[граб]]а, [[бук]]а, а ва ўнутраным і высакагорным Дагестана — з [[бяроза|бярозы]], [[хвоя|хвоі]] і інш. == Насельніцтва == [[Image:Dagestan.svg|thumb|250px|right]] === Дэмаграфія === Насельніцтва 2 910 249 чалавек (2010). З іх у гарадах жывуць 45,2 % (2022). === Этнічны склад === [[Файл:Этно-лингвистическая карта Дагестана.png|thumb|right|370px|Этна-лінгвістычная карта Дагестана па муніцыпальных утварэннях згодна з перапісам 2010 г.]] Дзяржаўнымі мовамі Рэспублікі Дагестан з'яўляюцца руская мова і [[Мовы Дагестана|мовы народаў Дагестана]]<ref>{{Cite web |url=http://constitution.garant.ru/region/cons_dagest/chapter/1/#100 |title=Глава 1, Статья 11 // Конституция Республики Дагестан (2003 г.) |access-date=2012-03-18 |archive-date=2018-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180109230232/http://constitution.garant.ru/region/cons_dagest/chapter/1/#100 |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" !Народ ||Колькасць у 2010 годзе, тыс.<ref name="Demo">{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|publisher=«[[Демоскоп]]»|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117101551/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=2019-11-17|access-date=2015-12-05|url-status=live}}</ref> |- |[[Аварцы]]|| 850,0 (29,4 %) |- |у т. л. [[Андыйцы]]|| 11,7 |- |у т. л. [[Дыдойцы]]|| 11,6 |- |у т. л. [[Ахвахцы]]|| 7,9 |- |у т.л. [[Бежцінцы]]|| 5,9 |- |у т.л. [[Карацінцы]]|| 4,7 |- |у т.л. [[Гінухцы]]|| 0,4 |- |[[Даргінцы]]|| 490,4 (17,0 %) |- |[[Кумыкі]]|| 431,7 (14,9 %) |- |[[Лезгіны]]|| 385,2 (13,3 %) |- |[[Лакцы]]|| 161,3 (5,6 %) |- |[[Рускія]]|| 104,02 (3,6 %) |- |[[Азербайджанцы]]|| 130,9 (4,5 %) |- |[[Табасараны]]|| 118,9 (4,1 %) |- |[[Чачэнцы]]|| 93,7 (3,2 %) |- |[[Нагайцы]]|| 40,4 (1,4 %) |- |[[Рутульцы]]|| 27,8 (1 %) |- |[[Агулы]]|| 28,1 (1 %) |- |[[Цахуры]]|| 9,8 |- |[[Армяне]]|| 3,3 |- |[[Татары]]|| 2,5 |- |[[Украінцы]]|| 0,6 |- |<small> паказаны народы з колькасцю больш за 1000 чаловек </small> |} Дагестан падзяляецца на 38 адміністрацыйных раёнаў. Сёлы: [[Ахты|Ахты]], [[Чынар|Чынар]]. == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Васільевіч Вішнеўскі]] == Каментарыі == <references group="кам."/> == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5}} == Спасылкі == {{commons|Category:Dagestan}} * [http://rd.dgu.ru/ Рэспубліка Дагестан — Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101126094852/http://rd.dgu.ru/ |date=26 лістапада 2010 }} * [http://www.e-dag.ru/ Сайт урада Рэспублікі Дагестан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110512012439/http://www.e-dag.ru/ |date=12 мая 2011 }} * [http://www.dagestan.kuliev.org/index.htm Інфармацыйны сайт Рэспублікі Дагестан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050316133731/http://www.dagestan.kuliev.org/index.htm |date=16 сакавіка 2005 }} * [http://www.nns.ru/press-file/dagestan/spr_dagestan.html Рэспубліка Дагестан — кароткая даведка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070922010656/http://www.nns.ru/press-file/dagestan/spr_dagestan.html |date=22 верасня 2007 }} {{ВС}} {{Дагестан}} {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} [[Катэгорыя:Дагестан| ]] agc18gv9hpctq5szxq364fmf142xtj4 0 16524 5216715 5182314 2026-10-12T02:48:11Z Zadorenko V 175157 5216715 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Сунжа''' ({{Lang-ru|Сунжа}}) — [[горад]] у [[Інгушэція|Інгушэціі]] ([[Расія]]), цэнтр [[Сунжанскі раён|Сунжанскага раёна]]. Былыя назвы ''Сляпцоўская i Арджанікідзаўская''. Размешчаны ў даліне [[Сунжа (рака)|Сунжы]], за 22 км на паўночны ўсход ад [[Назрань|Назрані]], за 47 км на захад ад [[Грозны|Грознага]] (па дарозе). Гістарычнае ядро размешчана на левым (паўночным) беразе, але ў цяперашні час жылая забудова раскінулася па абодва бакі ракі. На поўначы размешчаны Сунжанскі хрыбет. З захаду прымыкае станіца Троіцкая, на ўсходзе знаходзіцца сяло Сернаводскае (былая станіца Міхайлоўская), якое ўваходзіць у Сунжанскага раён Чачні. Чыгуначная станцыя Сляпцоўская Паўночна-Каўказскай чыгункі — тупіковая на лініі, якая ідзе ад вузлавой станцыі Беслан (Паўночная Асеція). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Таццяна Дзмітрыеўна Удавенка]] (нар. 1954) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Барыс Сцяпанавіч Чудакоў]] (нар. 1932) — беларускі ваенны дырыжор. * [[Генадзь Аляксеевіч Обухаў]] (1966—1977) — беларускі ўрач-псіхіятр, перакладчык (з нямецкай). [[Доктар медыцынскіх навук]] (1973), [[прафесар]] (1974). * [[Віктар Барысавіч Яржэмбіцкі]] (1945—2004) — беларускі спецыяліст у галіне цвердацельнай электронікі і вымяральнай тэхнікі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарады Інгушэціі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Інгушэціі]] oslhnfagx42zwafnwxok3u3tmpi0moq 0 16896 5216429 5197770 2026-10-11T16:44:00Z Ілля Касакоў 21245 5216429 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Бешанковічы |выява = Beshenkovichi 2a.jpg |подпіс = Агульны выгляд Бешанковічаў |вобласць = Віцебская |раён = Бешанковіцкі |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = 1938 }} '''Бешанко́вічы'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Biešankovičy}}) — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]]. Прыстань на левым беразе ракі [[Дзвіна]]. Месціцца за 51 км ад [[Віцебск]]а, 38 км ад чыгуначнай станцыі [[Чашнікі (станцыя)|Чашнікі]] на лініі [[Орша]] — [[Лепель]]. Вузел аўтамабільных дарог на [[Віцебск]], [[Шуміліна]], [[Лепель]], [[Чашнікі]], [[Сянно]]. == Назва == Назва Бешанковічаў прыцягнула ўвагу многіх даследчыкаў: * Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], у аснове назвы — прозвішча Бешанковіч. Блізкія прозвішчы: Бешаны, Бешчань, Бешчаў, Бешанкоў<ref>Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. Стар. 27-28.</ref>. * Паводле кнігі «[[Памяць (энцыклапедычнае выданне)|Памяць]]», назву Бешанковічы атрымалі ад слова «бешань» — надзвычай імклівая плынь на сярэдзіне ракі<ref name="pam" />. {{няма АК 2|Слова бешань у слоўніках не зафіксавана.|11|04|2026}} * На думку гомельскага філолага [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|Аляксандра Рогалева]], назва Бешанковічы звязана з мянушкай Бешанок або Башанок, якую трэба разумець як «меншы ў сям’і (сын) Бешана ці Башана». Мянушка Бешан (Башан) суадносіцца з рускім дыялектным словам ''башыла'' — «свавольнік, гарэза»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 95.</ref>. * У «[[Настаўніцкая газета|Настаўніцкай газеце]]» прыводзілася легенда, як два браты-яўрэі Шэнкі пасяліліся ў гэтым краі. «Два» па-лацінску «бі», два браты па прозвішчы Шэнкі — бі Шэнкі. Так атрымаліся Бешанковічы. Па іншай легендзе, назву пасёлку далі немцы. Па-нямецку beschenken азначае «адорваць». Маўляў, населеным пунктам валодаў нейкі немец і гэта быў ягоны падарунак<ref>І. Грэчка. Туман над Дзвіною // Настаўніцкая газета. 11 лістапада 2017 г.</ref>. З іншага боку, быў антрапонім XV ст. з-пад Наваградка ([[Забердава]]) — «Яковъ Бешенка»<ref>Lietuvos Metrika. Kn. 3 (1440—1498). Vilnius, 1998. С. 53.</ref>. І менавіта ў тым жа рэгіёне (па іншы бок Нёмана) тапонім [[Бешанкі|Бе́шанкі]]. У 1800 годзе фіксавалася старое літоўскае (з-пад [[Вількамір]]а) прозвішча Бешэніс<ref>{{Cite web|url=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-viewer/?manifest=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/view/266606985/273169598/lt/iiif/manifest&lang=lt&page=80|title=Ukmergės dekanato RKB gimimo metrikų aktų knyga}}</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Паводле падання, спачатку Бешанковічы месціліся вышэй па цячэнні [[Дзвіна|Дзвіны]], на левым беразе, на месцы цяперашніх [[Мількавічы (Бешанковіцкі раён)|Мількавічаў]]. Пазней былі перанесены на 6,5 км ніжэй<ref name="pam">Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / БелСЭ; [Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Мастак А. М. Хількевіч]. — Мн.: БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. — 423 с.: іл. — С. 18. — ISBN 5-85700-053-X.</ref>. Паводле гісторыка [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|Аляксея Сапунова]], населены пункт упершыню ўпамінаецца ў 1447 годзе, калі вялікі князь ''«[[Казімір IV Ягелончык|Казімір]] у памяць выратавання сваёй жонкі ў 20-ы дзень ліпеня ад утаплення загадаў пабудаваць у Беларусі шэсць цэркваў у імя святога Ільі-прарока»''<ref>Витебская губерния: историко-географический и статистический обзор / Сост. по программе и под ред. В. М. Долгорукова. Вып. 1: История. Природа. Население. Просвещение. — Витебск: Губернская типография, 1890. — [2], 387 с., [16] л. ил., цв. карт. — С. 32.</ref>. Гісторык [[Восіп Вікенцьевіч Турчыновіч|Восіп Турчыновіч]] называе 1460 год, калі ''«у памяць выратавання каралевы Елісаветы ад утаплення 20 ліпеня ў дзень прарока Ільі Казімір загадаў пабудаваць у Беларусі некалькі цэркваў праваслаўных па берагах рэк Дзвіны, Дняпра і Сажа: у Віцебску, Бешанковічах, Магілёве, Крычаве, Оршы і Чэрыкаве, падараваў гэтым храмам у карыстанне перавозы»''<ref>Турчинович, И. В. Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен / сочинение О. Турчиновича. — СПб.: издание В. А. Исакова, 1857. — XII, 303 с. — С. 115.</ref>. У пачатку XVI стагоддзя вёска Бешанковічы ўваходзіла ў склад Крывінскай воласці [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і належала [[Друцкія-Сакалінскія|Друцкім-Сакалінскім]]. У 1605 годзе Бешанковічы перайшлі да [[Язерскія|Язерскіх]], з 1615 года — у валоданні аршанскага маршалка [[М. Адравонж]]а. У 1630 годзе Бешанковічы набыў ваявода віленскі [[Казімір Леў Сапега]], неўзабаве паселішча атрымала статус [[мястэчка]], а ў 1634 годзе [[магдэбургскае права]]. Пры Сапегах Бешанковічы разбудаваліся, у мястэчку штогод праводзіліся 2 кірмашы, самы вядомы быў [[Бешанковіцкі кірмаш|Петрапаўлаўскі]], які пачынаўся 29 чэрвеня (дзень святых Пятра і Паўла) і стаяў 4 тыдні. Штогод на яго з’язджалася да 4—5 тысяч чалавек. У 1650 годзе Казімір Леў Сапега збудаваў тут касцёл. У 1656 годзе пасля смерці Сапегі Бешанковічы перайшлі ў спадчыну яго стрыечнай пляменніцы Ганне Сапега, якая была жонкай [[Станіслаў Нарушэвіч (сын Крыштафа)|Станіслава Нарушэвіча]]. З канца XVII ст. праз шлюб іх дачкі Яаны Тэадоры з [[Ян Агінскі|Янам Агінскім]] Бешанковічы перайшлі ва ўласнасць [[Агінскія|Агінскім]], пры якіх у мястэчку пабудаваны першыя камяніцы. У [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночную вайну]] (1700—1721) у 1708 годзе тут размяшчаліся маскоўскія войскі, тры разы мястэчка наведаў маскоўскі цар [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]]. З сярэдзіны XVIII ст. Бешанковічы — горад (места), у якім было каля 1,5 тысячы двароў; цэнтр ганчарнага і мылаварнага рамёстваў, вырабу гонты; працаваў гасціны двор. Князь [[Міхал Казімір Агінскі]] 2 лютага 1762 года выдаў мяшчанам ліст, якім вызваляў іх ад значнай часткі [[Паншчына|паншчыны]], акрамя згону за млын. Міхал Казімір Агінскі збудаваў у горадзе палац, заклаў парк з некалькімі экзотамі, вадаёмамі, гаспадарчымі пабудовамі. [[Файл:Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (N. Orda, 20.06.1876).jpg|міні|230пкс|[[Бешанковіцкі палацава-паркавы ансамбль|Палац Храптовічаў]]. [[Напалеон Орда]], 1876 г.]] Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) Бешанковічы былі падзелены на 2 часткі, задзвінская частка Бешанковічаў з 500 дварамі апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Граніца праходзіла па Дзвіне, праз што была пабудавана галоўная [[мытня]]. У 1783 годзе Агінскі зрабіў даравальны запіс, паводле якога Бешанковічы сталі ўласнасцю [[Іахім Храптовіч|Іахіма Храптовіча]]. З 1785 года пачаўся эканамічны заняпад Бешанковічаў, прычынай былі некалькі пажараў і перавод галоўнай мытні ў [[Полацк]] і [[Талачын]]. На 1785 год на частцы Вялікага Княства Літоўскага было 1000 двароў, дзейнічалі касцёл і царква. === Пад уладай Расійскай імперыі === [[Файл:Biešankovičy, Illinskaja. Бешанковічы, Ільлінская (1863).jpg|thumb|злева|230пкс|Праект [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|царквы]], 1863 г.]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Бешанковічы цалкам апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Расійскія ўлады панізілі статус паселішча да [[мястэчка]] [[Лепельскі павет|Лепельскага павета]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]; у гэты час больш за чвэрць ягоных жыхароў займаліся толькі сельскай гаспадаркай. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] з 11 ліпеня да 20 кастрычніка Бешанковічы займалі французскія войскі, некалькі дзён тут месціўся штаб [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. У верасні 1821 года на агляд расійскай гвардыі ў мястэчка прыязджаў расійскі імператар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]]. На 1868 год у Бешанковічах 392 будынкі; працавалі [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]], 2 гарбарныя заводы, бровар, 115 крам, у наваколлі 17 вадзяных і ветраных млыноў. Ужо ў сярэдзіне XIX стагоддзя галоўныя вуліцы былі брукаванымі. З 1881 года Дзвіной з [[Ула (аграгарадок)|Улы]] на [[Віцебск]] рэгулярна хадзіў параход, а з 1892 года — 4 параходы. Паводле вынікаў перапісу 1897 года, у мястэчку было 1099 будынкаў. У пачатку XX стагоддзя — 7 мураваных і 1243 драўляныя дамы, пошта, тэлеграф, царкоўна-прыходская школа, 3 народныя вучылішчы, 127 крам, лякарня. <gallery caption="Бешанковічы за часамі [[вайна 1812 года|вайны 1812 года]]" widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Агульны выгляд мястэчка Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Царква Святога Мікалая Biešankovičy, Chraptovič-Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Храптовіч-Петрапаўлаўская (C. Faber du Faur, 28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла Biešankovičy, Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Петрапаўлаўская (28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Палац Храптовічаў Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 30.07.1812) (2).jpg|Сінагога Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Пераход цераз раку Biešankovičy. Бешанковічы (A. Adam, 25.07.1812).jpg|Каля мястэчка </gallery> === Найноўшы час === 26 лістапада 1917 года ўладу ў мястэчку захапілі [[бальшавікі]]. Пасля лютаўскага наступлення 1918 года нямецкіх войскаў Бешанковічы апынуліся ў прыфрантавой паласе. У сувязі з заняццем немцамі большай часткі Лепельскага павета яго выканаўчы камітэт часова быў пераведзены ў Бешанковічы. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Бешанковічы абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], аднак 16 студзеня мястэчка ўвайшло ў склад [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]; у [[Лепельскі павет|Лепельскім]] (1919—1923) і [[Бачэйкаўскі павет|Бачэйкаўскім]] паветах (1923—1924). У 1924 годзе ў выніку [[Узбуйненне БССР|першага ўзбуйнення]] Бешанковічы вернуты ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 1924 года цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] (да 1930 года), з 1938 года — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 6 ліпеня 1941 года да 25 чэрвеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 7 чэрвеня 1966 года ў мяжу гарадскога пасёлка Бешанковічы ўключана вёска [[Стрэлка (Бешанковіцкі раён)|Стрэлка]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>. <gallery caption="Бешанковічы на старых здымках" widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1901-17).jpg|Палац Храптовічаў, да {{nowrap|1918 г.}} Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1903).jpg|Палац Храптовічаў, 1903 г. Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913).jpg|Касцёл Святых Казіміра і Рафала, 1913 г. Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (2).jpg|Касцёл з боку апсіды, {{nowrap|1913 г.}} </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (3).jpg|Інтэр’ер касцёла, 1913 г. Biešankovičy, Rynak. Бешанковічы, Рынак (1910-17).jpg|Помнік, 1910-я гг. Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (1901-17).jpg|Царква на Задзвінскай Слабодцы, да 1918 г. Biešankovičy, Dźvina, Chraptovič. Бешанковічы, Дзьвіна, Храптовіч (1901-17).jpg|Параходная прыстань і свірны Храптовічаў, да 1918 г. </gallery> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=250|height=250|type=rect|x=1897,1939,1969,2004,2008,2009,2010,2016,2017|y=4423, 4300,4700,8200,7900,7900,7300,6701,6647}}</div> * 1552 — 34 двары * 1750 — 5,5 тыс. чал. * 1897 — 4&nbsp;423 чал.<ref name="blr" /> * 1939 — 4,3 тыс. чал.<ref name="blr" /> * 1969 — 4,7 тыс. чал.<ref name="blr" /> * 2004 — 8,2 тыс. чал. * 2008 — 7,9 тыс. чал. * 2009 — 7,9 тыс. чал. * 2010 — 7,3 тыс. чал. * 2016 — 6&nbsp;701 чал.<ref name="2016-Estimate" /> * 2017 — 6&nbsp;647 чал.<ref name="2017-Estimate" /> == Эканоміка == [[Файл:Бешенковичи. Детская школа искусств.jpg|міні|Дзіцячая школа мастацтваў.]] [[Файл:Бешенковичи. Центр культуры.jpg|міні|Цэнтр культуры.]] Прадпрыемствы лёгкай (ільнозавод), харчовай прамысловасці (малочны завод), камбінат будматэрыялаў. Вядомыя як цэнтр традыцыйных ганчарных вырабаў, так званай бешанковіцкай керамікі (фабрыка мастацкіх вырабаў). Гасцініца (вул. Камуністычная, 22). Дом паляўнічага. == Культура і адукацыя == Дзейнічаюць [[Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей]], Цэнтр культуры, Дзіцячая школа мастацтваў, сярэдняя школа. == Славутасці == [[Файл:Belarus-Beshankovichy-Church of Prophet Elijah-5.jpg|thumb|Свята-Ільінская царква.]] [[Файл:Ghetto Beshenkovichi 2f.jpg|thumb|Пантонны мост.]] * [[Бешанковіцкая сядзіба|Ансамбль былога палаца Храптовічаў]] (ХVII — ХХ) — {{ГККРБ 4|212Г000141}}. Цяпер размяшчаецца Дзіцячая школа мастацтваў. ** Палац (1770-я гады), вул. Камуністычная, 18 (інв. № 231/С-8046) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|212Г000947}}. ** Былая гаспадарчая пабудова (ХVII — першая палова ХVIII стагоддзя), вул. Камуністычная, 24а (інв. № 231/С-9392). ** Дзве былыя гаспадарчыя пабудовы (ХVIІI — ХIХ стагоддзі), вул. Камуністычная, 24, 26а (інв. № 231/С-9544). ** Фрагменты парку (ХVII — ХХ стагоддзі), вакол палаца. * [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|Свята-Ільінская царква]] (1870), вул. Урыцкага, 2 (інв. № 231/С-11289) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|213Г000143}}. * [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Пятра і Паўла]] (2011). * Земляныя ўмацаванні [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]] * Памятны купальны крыж царквы Св. Мікалая. * Капліца на могілках. * Драўляны падвесны мост. * [[Пантонны мост]], прыкладна да 2010 года на яго месцы размяшчалася паромная пераправа. * [[Курган Славы (Бешанковічы)|Курган Славы]]. * [[Дуб Напалеона]]. * Музей пад адкрытым небам — алея якароў, у гарадскім парку. Памятны знак маракам<ref name=":0">{{Cite web|url=https://vitvesti.by/turizm/alleia-iakorei-i-dvoretc-v-kotorom-byvali-napoleon-i-aleksandr-i-chem-eshche-udivit-beshenkovichskii-raion.html|title=Аллея якорей и дворец в котором бывали Наполеон и Александр I. Чем ещё удивит Бешенковичский район?|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. На алеі помнік землякам, «плыты вадзілі ў Рыгу і ахоўвалі горад ад ворагаў». На гербе раёна не выпадкова намаляваны карабель: Бешанковічы калісьці былі найбуйнейшай прыстанню для гандлёвых суднаў на [[Дзвіна|Заходняй Дзвіне]]. === Памятныя мясціны === * [[Брацкая магіла (Бешанковічы)|Брацкая магіла]] (1941—1944), вул. Інтэрнацыянальная — {{ГККРБ 4|213Д000142}}. * Яўрэйскія могілкі. === Помнікі, скульптура === * 6 жніўня 2022 года каля будынка [[Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей|музея]] адкрыта Алея Герояў Савецкага Саюза, ураджэнцаў [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]], устаноўлены бюсты Герояў Савецкага Саюза — [[Канстанцін Антонавіч Абазоўскі|К. А. Абазоўскага]], [[Міхаіл Амосавіч Высагорац|М. А. Высагорца]], [[Леў Міхайлавіч Даватар|Л. М. Даватара]], [[Іван Іванавіч Строчка|І. І. Строчкі]], [[Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка|М. М. Ткачэнкі]]<ref>{{Cite web|url=https://beshenkovichi.museum.by/node/48208|title=Герои Советского Союза - уроженцы Бешенковичского района|archive-url=https://web.archive.org/web/20260312185308/http://beshenkovichi.museum.by/node/48208|archive-date=12 сакавіка 2026|access-date=|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://izvezda.by/ru/monuments-ru/getElement/6181/|title=Аллея Героев Советского Союза, уроженцев Бешенковичского района|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>, у 2024 годзе — бюст Героя Савецкага Саюза [[Павел Мінаевіч Раманаў|П. М. Раманава]]<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/primer-mnogim-pokolenijam-bjust-geroja-sovetskogo-sojuza-pavla-romanova-otkryli-v-beshenkovichah-664553-2024/|title=Пример многим поколениям. Бюст Героя Советского Союза Павла Романова открыли в Бешенковичах|website=[[БелТА]]|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла]]. == Вядомыя асобы == * [[Віктар Васільевіч Аўчыннікаў]] (нар. 1952), беларускі ўрач і палітык. * [[Іаакім Іванавіч Берасцень]] (1877—1926), палітык і рэвалюцыянер. * [[Аркадзь Андрэевіч Гейнэ]] (1919—1942), беларускі паэт. * [[Эльвіра Ціханаўна Круцько]] (нар. 1949), беларуская спецыялістка ў галіне хіміі. * [[Таццяна Сяргееўна Маркевіч]] (нар. 1988), беларуская валейбалістка. * [[Фёдар Іосіфавіч Нікановіч]] (1854—1911), святар і палітык. * [[Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка]] (1922—1948), лётчык-штурмавік, [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Саламон Барысавіч Юдовін]] (1892—1954), беларускі графік. * [[Майсей Ісакавіч Юдовін]] (1898—1966), беларускі паэт. *[[Лейб Хейфец]] *[[Заліве Сабшын]] * [[Валерыя Турчына]] (нар. 2005) — беларуская валейбалістка. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="blr">{{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыклапедычны даведнік|адказны=Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонак=800|isbn =985-11-0026-9|тыраж=5000}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)}} * {{кніга|аўтар=Долготович Б. Д.|загаловак=Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник|адказны=Б. Д. Долготович|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|год=2008|старонкі=71—72|старонак=368|isbn=978-985-01-0784-8|тыраж=2000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{OSM relation|6722290|Бешанковічы}} * {{Radzima2|beshankovichy}} * {{ГБ|http://globustut.by/beshenkovi/index.htm}} {{Бешанковіцкі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бешанковічы| ]] s9q1q8287woyu6fpnao8epjtbprcr6z 5216437 5216429 2026-10-11T17:00:26Z Ілля Касакоў 21245 5216437 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Бешанковічы |выява = Beshenkovichi 2a.jpg |подпіс = Агульны выгляд Бешанковічаў |вобласць = Віцебская |раён = Бешанковіцкі |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = 1938 }} '''Бешанко́вічы'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Biešankovičy}}) — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]]. Прыстань на левым беразе ракі [[Дзвіна]]. Месціцца за 51 км ад [[Віцебск]]а, 38 км ад чыгуначнай станцыі [[Чашнікі (станцыя)|Чашнікі]] на лініі [[Орша]] — [[Лепель]]. Вузел аўтамабільных дарог на [[Віцебск]], [[Шуміліна]], [[Лепель]], [[Чашнікі]], [[Сянно]]. == Назва == Назва Бешанковічаў прыцягнула ўвагу многіх даследчыкаў: * Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], у аснове назвы — прозвішча Бешанковіч. Блізкія прозвішчы: Бешаны, Бешчань, Бешчаў, Бешанкоў<ref>Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. Стар. 27-28.</ref>. * Паводле кнігі «[[Памяць (энцыклапедычнае выданне)|Памяць]]», назву Бешанковічы атрымалі ад слова «бешань» — надзвычай імклівая плынь на сярэдзіне ракі<ref name="pam" />. {{няма АК 2|Слова бешань у слоўніках не зафіксавана.|11|04|2026}} * На думку гомельскага філолага [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|Аляксандра Рогалева]], назва Бешанковічы звязана з мянушкай Бешанок або Башанок, якую трэба разумець як «меншы ў сям’і (сын) Бешана ці Башана». Мянушка Бешан (Башан) суадносіцца з рускім дыялектным словам ''башыла'' — «свавольнік, гарэза»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 95.</ref>. * У «[[Настаўніцкая газета|Настаўніцкай газеце]]» прыводзілася легенда, як два браты-яўрэі Шэнкі пасяліліся ў гэтым краі. «Два» па-лацінску «бі», два браты па прозвішчы Шэнкі — бі Шэнкі. Так атрымаліся Бешанковічы. Па іншай легендзе, назву пасёлку далі немцы. Па-нямецку beschenken азначае «адорваць». Маўляў, населеным пунктам валодаў нейкі немец і гэта быў ягоны падарунак<ref>І. Грэчка. Туман над Дзвіною // Настаўніцкая газета. 11 лістапада 2017 г.</ref>. З іншага боку, быў антрапонім XV ст. з-пад Наваградка ([[Забердава]]) — «Яковъ Бешенка»<ref>Lietuvos Metrika. Kn. 3 (1440—1498). Vilnius, 1998. С. 53.</ref>. І менавіта ў тым жа рэгіёне (па іншы бок Нёмана) тапонім [[Бешанкі|Бе́шанкі]]. У 1800 годзе фіксавалася старое літоўскае (з-пад [[Вількамір]]а) прозвішча Бешэніс<ref>{{Cite web|url=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-viewer/?manifest=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/view/266606985/273169598/lt/iiif/manifest&lang=lt&page=80|title=Ukmergės dekanato RKB gimimo metrikų aktų knyga}}</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Паводле падання, спачатку Бешанковічы месціліся вышэй па цячэнні [[Дзвіна|Дзвіны]], на левым беразе, на месцы цяперашніх [[Мількавічы (Бешанковіцкі раён)|Мількавічаў]]. Пазней былі перанесены на 6,5 км ніжэй<ref name="pam">Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / БелСЭ; [Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Мастак А. М. Хількевіч]. — Мн.: БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. — 423 с.: іл. — С. 18. — ISBN 5-85700-053-X.</ref>. Паводле гісторыка [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|Аляксея Сапунова]], населены пункт упершыню ўпамінаецца ў 1447 годзе, калі вялікі князь ''«[[Казімір IV Ягелончык|Казімір]] у памяць выратавання сваёй жонкі ў 20-ы дзень ліпеня ад утаплення загадаў пабудаваць у Беларусі шэсць цэркваў у імя святога Ільі-прарока»''<ref>Витебская губерния: историко-географический и статистический обзор / Сост. по программе и под ред. В. М. Долгорукова. Вып. 1: История. Природа. Население. Просвещение. — Витебск: Губернская типография, 1890. — [2], 387 с., [16] л. ил., цв. карт. — С. 32.</ref>. Гісторык [[Восіп Вікенцьевіч Турчыновіч|Восіп Турчыновіч]] называе 1460 год, калі ''«ў памяць выратавання [[Эльжбета Ракушанка|каралевы Лізаветы]] ад утаплення 20 ліпеня ў дзень прарока Ільі Казімір загадаў пабудаваць у Беларусі некалькі цэркваў праваслаўных па берагах рэк Дзвіны, Дняпра і Сажа: у Віцебску, Бешанковічах, Магілёве, Крычаве, Оршы і Чэрыкаве, падараваў гэтым храмам у карыстанне перавозы»''<ref>Турчинович, И. В. Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен / сочинение О. Турчиновича. — СПб.: издание В. А. Исакова, 1857. — XII, 303 с. — С. 115.</ref>. У пачатку XVI стагоддзя вёска Бешанковічы ўваходзіла ў склад Крывінскай воласці [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і належала [[Друцкія-Сакалінскія|Друцкім-Сакалінскім]]. У 1605 годзе Бешанковічы перайшлі да [[Язерскія|Язерскіх]], з 1615 года — у валоданні аршанскага маршалка [[М. Адравонж]]а. У 1630 годзе Бешанковічы набыў ваявода віленскі [[Казімір Леў Сапега]], неўзабаве паселішча атрымала статус [[мястэчка]], а ў 1634 годзе [[магдэбургскае права]]. Пры Сапегах Бешанковічы разбудаваліся, у мястэчку штогод праводзіліся 2 кірмашы, самы вядомы быў [[Бешанковіцкі кірмаш|Петрапаўлаўскі]], які пачынаўся 29 чэрвеня (дзень святых Пятра і Паўла) і стаяў 4 тыдні. Штогод на яго з’язджалася да 4—5 тысяч чалавек. У 1650 годзе Казімір Леў Сапега збудаваў тут касцёл. У 1656 годзе пасля смерці Сапегі Бешанковічы перайшлі ў спадчыну яго стрыечнай пляменніцы Ганне Сапега, якая была жонкай [[Станіслаў Нарушэвіч (сын Крыштафа)|Станіслава Нарушэвіча]]. З канца XVII ст. праз шлюб іх дачкі Яаны Тэадоры з [[Ян Агінскі|Янам Агінскім]] Бешанковічы перайшлі ва ўласнасць [[Агінскія|Агінскім]], пры якіх у мястэчку пабудаваны першыя камяніцы. У [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночную вайну]] (1700—1721) у 1708 годзе тут размяшчаліся маскоўскія войскі, тры разы мястэчка наведаў маскоўскі цар [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]]. З сярэдзіны XVIII ст. Бешанковічы — горад (места), у якім было каля 1,5 тысячы двароў; цэнтр ганчарнага і мылаварнага рамёстваў, вырабу гонты; працаваў гасціны двор. Князь [[Міхал Казімір Агінскі]] 2 лютага 1762 года выдаў мяшчанам ліст, якім вызваляў іх ад значнай часткі [[Паншчына|паншчыны]], акрамя згону за млын. Міхал Казімір Агінскі збудаваў у горадзе палац, заклаў парк з некалькімі экзотамі, вадаёмамі, гаспадарчымі пабудовамі. [[Файл:Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (N. Orda, 20.06.1876).jpg|міні|230пкс|[[Бешанковіцкі палацава-паркавы ансамбль|Палац Храптовічаў]]. [[Напалеон Орда]], 1876 г.]] Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) Бешанковічы былі падзелены на 2 часткі, задзвінская частка Бешанковічаў з 500 дварамі апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Граніца праходзіла па Дзвіне, праз што была пабудавана галоўная [[мытня]]. У 1783 годзе Агінскі зрабіў даравальны запіс, паводле якога Бешанковічы сталі ўласнасцю [[Іахім Храптовіч|Іахіма Храптовіча]]. З 1785 года пачаўся эканамічны заняпад Бешанковічаў, прычынай былі некалькі пажараў і перавод галоўнай мытні ў [[Полацк]] і [[Талачын]]. На 1785 год на частцы Вялікага Княства Літоўскага было 1000 двароў, дзейнічалі касцёл і царква. === Пад уладай Расійскай імперыі === [[Файл:Biešankovičy, Illinskaja. Бешанковічы, Ільлінская (1863).jpg|thumb|злева|230пкс|Праект [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|царквы]], 1863 г.]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Бешанковічы цалкам апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Расійскія ўлады панізілі статус паселішча да [[мястэчка]] [[Лепельскі павет|Лепельскага павета]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]; у гэты час больш за чвэрць ягоных жыхароў займаліся толькі сельскай гаспадаркай. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] з 11 ліпеня да 20 кастрычніка Бешанковічы займалі французскія войскі, некалькі дзён тут месціўся штаб [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. У верасні 1821 года на агляд расійскай гвардыі ў мястэчка прыязджаў расійскі імператар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]]. На 1868 год у Бешанковічах 392 будынкі; працавалі [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]], 2 гарбарныя заводы, бровар, 115 крам, у наваколлі 17 вадзяных і ветраных млыноў. Ужо ў сярэдзіне XIX стагоддзя галоўныя вуліцы былі брукаванымі. З 1881 года Дзвіной з [[Ула (аграгарадок)|Улы]] на [[Віцебск]] рэгулярна хадзіў параход, а з 1892 года — 4 параходы. Паводле вынікаў перапісу 1897 года, у мястэчку было 1099 будынкаў. У пачатку XX стагоддзя — 7 мураваных і 1243 драўляныя дамы, пошта, тэлеграф, царкоўна-прыходская школа, 3 народныя вучылішчы, 127 крам, лякарня. <gallery caption="Бешанковічы за часамі [[вайна 1812 года|вайны 1812 года]]" widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Агульны выгляд мястэчка Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Царква Святога Мікалая Biešankovičy, Chraptovič-Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Храптовіч-Петрапаўлаўская (C. Faber du Faur, 28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла Biešankovičy, Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Петрапаўлаўская (28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Палац Храптовічаў Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 30.07.1812) (2).jpg|Сінагога Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Пераход цераз раку Biešankovičy. Бешанковічы (A. Adam, 25.07.1812).jpg|Каля мястэчка </gallery> === Найноўшы час === 26 лістапада 1917 года ўладу ў мястэчку захапілі [[бальшавікі]]. Пасля лютаўскага наступлення 1918 года нямецкіх войскаў Бешанковічы апынуліся ў прыфрантавой паласе. У сувязі з заняццем немцамі большай часткі Лепельскага павета яго выканаўчы камітэт часова быў пераведзены ў Бешанковічы. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Бешанковічы абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], аднак 16 студзеня мястэчка ўвайшло ў склад [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]; у [[Лепельскі павет|Лепельскім]] (1919—1923) і [[Бачэйкаўскі павет|Бачэйкаўскім]] паветах (1923—1924). У 1924 годзе ў выніку [[Узбуйненне БССР|першага ўзбуйнення]] Бешанковічы вернуты ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 1924 года цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] (да 1930 года), з 1938 года — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 6 ліпеня 1941 года да 25 чэрвеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 7 чэрвеня 1966 года ў мяжу гарадскога пасёлка Бешанковічы ўключана вёска [[Стрэлка (Бешанковіцкі раён)|Стрэлка]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>. <gallery caption="Бешанковічы на старых здымках" widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1901-17).jpg|Палац Храптовічаў, да {{nowrap|1918 г.}} Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1903).jpg|Палац Храптовічаў, 1903 г. Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913).jpg|Касцёл Святых Казіміра і Рафала, 1913 г. Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (2).jpg|Касцёл з боку апсіды, {{nowrap|1913 г.}} </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (3).jpg|Інтэр’ер касцёла, 1913 г. Biešankovičy, Rynak. Бешанковічы, Рынак (1910-17).jpg|Помнік, 1910-я гг. Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (1901-17).jpg|Царква на Задзвінскай Слабодцы, да 1918 г. Biešankovičy, Dźvina, Chraptovič. Бешанковічы, Дзьвіна, Храптовіч (1901-17).jpg|Параходная прыстань і свірны Храптовічаў, да 1918 г. </gallery> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=250|height=250|type=rect|x=1897,1939,1969,2004,2008,2009,2010,2016,2017|y=4423, 4300,4700,8200,7900,7900,7300,6701,6647}}</div> * 1552 — 34 двары * 1750 — 5,5 тыс. чал. * 1897 — 4&nbsp;423 чал.<ref name="blr" /> * 1939 — 4,3 тыс. чал.<ref name="blr" /> * 1969 — 4,7 тыс. чал.<ref name="blr" /> * 2004 — 8,2 тыс. чал. * 2008 — 7,9 тыс. чал. * 2009 — 7,9 тыс. чал. * 2010 — 7,3 тыс. чал. * 2016 — 6&nbsp;701 чал.<ref name="2016-Estimate" /> * 2017 — 6&nbsp;647 чал.<ref name="2017-Estimate" /> == Эканоміка == [[Файл:Бешенковичи. Детская школа искусств.jpg|міні|Дзіцячая школа мастацтваў.]] [[Файл:Бешенковичи. Центр культуры.jpg|міні|Цэнтр культуры.]] Прадпрыемствы лёгкай (ільнозавод), харчовай прамысловасці (малочны завод), камбінат будматэрыялаў. Вядомыя як цэнтр традыцыйных ганчарных вырабаў, так званай [[Бешанковіцкая кераміка|бешанковіцкай керамікі]] (фабрыка мастацкіх вырабаў). Гасцініца (вул. Камуністычная, 22). Дом паляўнічага. == Культура і адукацыя == Дзейнічаюць [[Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей]], Цэнтр культуры, Дзіцячая школа мастацтваў, сярэдняя школа. == Славутасці == [[Файл:Belarus-Beshankovichy-Church of Prophet Elijah-5.jpg|thumb|Свята-Ільінская царква.]] [[Файл:Ghetto Beshenkovichi 2f.jpg|thumb|Пантонны мост.]] * [[Бешанковіцкая сядзіба|Ансамбль былога палаца Храптовічаў]] (ХVII — ХХ) — {{ГККРБ 4|212Г000141}}. Цяпер размяшчаецца Дзіцячая школа мастацтваў. ** Палац (1770-я гады), вул. Камуністычная, 18 (інв. № 231/С-8046) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|212Г000947}}. ** Былая гаспадарчая пабудова (ХVII — першая палова ХVIII стагоддзя), вул. Камуністычная, 24а (інв. № 231/С-9392). ** Дзве былыя гаспадарчыя пабудовы (ХVIІI — ХIХ стагоддзі), вул. Камуністычная, 24, 26а (інв. № 231/С-9544). ** Фрагменты парку (ХVII — ХХ стагоддзі), вакол палаца. * [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|Свята-Ільінская царква]] (1870), вул. Урыцкага, 2 (інв. № 231/С-11289) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|213Г000143}}. * [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Пятра і Паўла]] (2011). * Земляныя ўмацаванні [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]] * Памятны купальны крыж царквы Св. Мікалая. * Капліца на могілках. * Драўляны падвесны мост. * [[Пантонны мост]], прыкладна да 2010 года на яго месцы размяшчалася паромная пераправа. * [[Курган Славы (Бешанковічы)|Курган Славы]]. * [[Дуб Напалеона]]. * Музей пад адкрытым небам — алея якараў, у гарадскім парку. Памятны знак маракам<ref name=":0">{{Cite web|url=https://vitvesti.by/turizm/alleia-iakorei-i-dvoretc-v-kotorom-byvali-napoleon-i-aleksandr-i-chem-eshche-udivit-beshenkovichskii-raion.html|title=Аллея якорей и дворец в котором бывали Наполеон и Александр I. Чем ещё удивит Бешенковичский район?|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. На алеі помнік землякам, «плыты вадзілі ў Рыгу і ахоўвалі горад ад ворагаў». На гербе раёна не выпадкова намаляваны карабель: Бешанковічы калісьці былі найбуйнейшай прыстанню для гандлёвых суднаў на [[Дзвіна|Заходняй Дзвіне]]. === Памятныя мясціны === * [[Брацкая магіла (Бешанковічы)|Брацкая магіла]] (1941—1944), вул. Інтэрнацыянальная — {{ГККРБ 4|213Д000142}}. * Яўрэйскія могілкі. === Помнікі, скульптура === * 6 жніўня 2022 года каля будынка [[Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей|музея]] адкрыта Алея Герояў Савецкага Саюза, ураджэнцаў [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]], устаноўлены бюсты Герояў Савецкага Саюза — [[Канстанцін Антонавіч Абазоўскі|К. А. Абазоўскага]], [[Міхаіл Амосавіч Высагорац|М. А. Высагорца]], [[Леў Міхайлавіч Даватар|Л. М. Даватара]], [[Іван Іванавіч Строчка|І. І. Строчкі]], [[Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка|М. М. Ткачэнкі]]<ref>{{Cite web|url=https://beshenkovichi.museum.by/node/48208|title=Герои Советского Союза - уроженцы Бешенковичского района|archive-url=https://web.archive.org/web/20260312185308/http://beshenkovichi.museum.by/node/48208|archive-date=12 сакавіка 2026|access-date=|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://izvezda.by/ru/monuments-ru/getElement/6181/|title=Аллея Героев Советского Союза, уроженцев Бешенковичского района|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>, у 2024 годзе — бюст Героя Савецкага Саюза [[Павел Мінаевіч Раманаў|П. М. Раманава]]<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/primer-mnogim-pokolenijam-bjust-geroja-sovetskogo-sojuza-pavla-romanova-otkryli-v-beshenkovichah-664553-2024/|title=Пример многим поколениям. Бюст Героя Советского Союза Павла Романова открыли в Бешенковичах|website=[[БелТА]]|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла]]. == Вядомыя асобы == * [[Віктар Васільевіч Аўчыннікаў]] (нар. 1952), беларускі ўрач і палітык. * [[Іаакім Іванавіч Берасцень]] (1877—1926), палітык і рэвалюцыянер. * [[Аркадзь Андрэевіч Гейнэ]] (1919—1942), беларускі паэт. * [[Эльвіра Ціханаўна Круцько]] (нар. 1949), беларуская спецыялістка ў галіне хіміі. * [[Таццяна Сяргееўна Маркевіч]] (нар. 1988), беларуская валейбалістка. * [[Фёдар Іосіфавіч Нікановіч]] (1854—1911), святар і палітык. * [[Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка]] (1922—1948), лётчык-штурмавік, [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Саламон Барысавіч Юдовін]] (1892—1954), беларускі графік. * [[Майсей Ісакавіч Юдовін]] (1898—1966), беларускі паэт. * [[Лейб Хейфец]] * [[Залман Сабшын]] * [[Валерыя Турчына]] (нар. 2005) — беларуская валейбалістка. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="blr">{{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыклапедычны даведнік|адказны=Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонак=800|isbn =985-11-0026-9|тыраж=5000}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)}} * {{кніга|аўтар=Долготович Б. Д.|загаловак=Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник|адказны=Б. Д. Долготович|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|год=2008|старонкі=71—72|старонак=368|isbn=978-985-01-0784-8|тыраж=2000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{OSM relation|6722290|Бешанковічы}} * {{Radzima2|beshankovichy}} * {{ГБ|http://globustut.by/beshenkovi/index.htm}} {{Бешанковіцкі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бешанковічы| ]] kplq7k2f7r158w4uvj7i3gbyuin3uy3 0 18743 5216763 4931726 2026-10-12T04:25:44Z Zadorenko V 175157 5216763 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Баграціёнаўск |арыгінальная назва = {{lang-ru|Багратионовск}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat_of_Arms_of_Bagrationovsk_(Kaliningrad_oblast).png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 23|lat_sec = 00 |lon_dir = |lon_deg = 20|lon_min = 38|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(6900)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Калінінградская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1946 |плошча = 8 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 70 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}} 6579 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = 40156 |паштовы індэкс = 238420 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 39, 91 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Баграціёнаўск''' ({{Lang-ru|Багратионовск}}, да [[1946]] — '''Прэйсіш-Эйлаў''') — горад у [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], адміністірацыйны цэнтр [[Баграціёнаўскаі раён|Баграціёнаўскага раёна]]. Насельніцтва 6,4 тыс. чалавек (2025). Горад размешчаны на захядняй мяжы Расіі з [[Польшча]]й. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Прамысловасць — машынабудаванне (халадзільнае і гандлёвае абсталяванне), мэблевая вытворчасць, харчовая прамысловасць, перапрацоўга сельгаспрадукцыі. == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} {{зноскі}} {{Гарады Калінінградскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Калінінградскай вобласці]] 8rkldgul6j975y3ot6h0igq49xykr6a 0 18852 5216714 5182311 2026-10-12T02:47:44Z Zadorenko V 175157 5216714 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Магас''' ({{Lang-ru|Магас}}, {{Lang-inh|Магас}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Інгушэція|Інгушэціі]] (з 2000). Заснаваны ў 1995 годзе, статус горада з 2000 года. Самы малады населены пункт, які з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам суб’екта Расійскай Федэрацыі. Горад рэспубліканскага значэння, утварае аднайменную гарадскую акругу. Знаходзіцца за 4 км на паўднёвы ўсход ад [[Назрань|Назрані]]. Размяшчаецца на спадзіста-нахільнай тэрасе і прыпадняты над рэчышчам ракі [[Сунжа (рака)|Сунжа]] на 6-8 метраў, абсалютная вышыня — ад 520 да 650 м над узроўнем мора. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Гарады Інгушэціі}} [[Катэгорыя:Гарады Інгушэціі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1995 годзе]] ildwhub8ou1mskv83uq1jztykrtps3h 0 19234 5216807 4922354 2026-10-12T04:48:07Z Zadorenko V 175157 5216807 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сухінічы}} {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Сухінічы |арыгінальная назва = {{lang-ru|Сухиничи}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Sukhinichi COA (Kaluga Governorate) (1842).png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 06|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 35|lon_min = 21|lon_sec = |CoordAddon = type:city(16200)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Калужская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1840 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}} 15 445<ref>http://web.archive.org/web/20090828062338/http://www.gks.ru/wps/PA_1_0_S5/Documents/jsp/Detail_default.jsp?category=1112178611292&elementId=1140096199984 - Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 48451 |паштовы індэкс = 249275 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 40 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = http://info-suhinichi.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сухінічы''' ({{Lang-ru|Сухиничи}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Сухініцкі раён|Сухініцкага раёна]] [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]]. Размешчаны на левым беразе ракі [[Брынь]]. Буйны чыгуначны вузел. Насельніцтва 14,2 тыс. чалавек (2025). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Андрэй Іванавіч Грышан]] (нар. [[1969]]) — беларускі архітэктар. == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарады Калужскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Калужскай вобласці]] l3ujuuniw2hl93zho3af4ibfrk4vr1o 0 20459 5216664 4554632 2026-10-12T00:23:54Z Zadorenko V 175157 5216664 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Пятроўск-Забайкальскі |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = Coat_of_Arms_of_Petrovsk-Zabaikalsky_(Chita_oblast)_(1984).png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_deg = 51 |lat_min = 17 |lat_sec = |lon_deg = 108 |lon_min = 50 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(14000)_region:RU |CoordScale = 50000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1789 |ранейшыя імёны = |статус з = 1926 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 800 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}} 18 400<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 года]</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +6 |DST = |тэлефонны код = 30236 |паштовы індэкс = 673002,673005,673009 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 75 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = 76415 |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Пятроўск-Забайкальскі''' ({{lang-ru|Петровск-Забайкальский}}) — горад (з 1926) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Пятроўск-Забайкальскі раён|Пятроўск-Забайкальскага раёна]] [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]]. Насельніцтва 20,7 тыс. чал. ([[2005]]). Заснаваны ў [[1789]] годзе як пасёлак Пятроўскі Завод, у [[1926]] яму быў прысвоены статус горада і сучасная назва. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Забайкальскі край}} [[Катэгорыя:Гарады Забайкальскага края]] p6e05mpjc14zrzhc2ddiy838zs17bw0 0 20465 5216666 3901613 2026-10-12T00:25:04Z Zadorenko V 175157 5216666 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Хілок |арыгінальная назва = Хилок |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 21|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 110|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city(10700)_region:RU |CoordScale = 40000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Забайкальскі край |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1951 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}} 10 162<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}]</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +9 |DST = |тэлефонны код = 30237 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 75, 80 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Хілок''' ({{lang-ru|Хилок}}) — горад (з 1951) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Хілоцкі раён|Хілоцкага раёна]] [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]]. Насельніцтва 10,7 тыс. чал. ([[2005]]). Заснаваны ў [[1895]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Хілок (рака)|Хілок]], за 261 км ад [[Чыта|Чыты]]. Чыгуначная станцыя на Транссібірскай магістралі. == Геаграфія == === Клімат === <div style="max-width:75%">{{Клімат горада |Горад_род = Хілока |Крыніца = [https://khilok.pogoda-segodnya.ru/ Погода Хилок] |Сту_а_макс = -1.0 |Лют_а_макс = 6.4 |Сак_а_макс = 18.2 |Кра_а_макс = 27.4 |Май_а_макс = 33.4 |Чэр_а_макс = 38.2 |Ліп_а_макс = 38.6 |Жні_а_макс = 36.2 |Вер_а_макс = 30.5 |Кас_а_макс = 26.1 |Ліс_а_макс = 12.0 |Сне_а_макс = 3.0 |Жыл__а_макс = 38.6 |Сту_а_мін = -48.7 |Лют_а_мін = -51.0 |Сак_а_мін = -38.7 |Кра_а_мін = -38.9 |Май_а_мін = -13.5 |Чэр_а_мін = -7.2 |Ліп_а_мін = -2.5 |Жні_а_мін = -5.7 |Вер_а_мін = -13.3 |Кас_а_мін = -32.6 |Ліс_а_мін = -40.1 |Сне_а_мін = -44.2 |Жыл__а_мін = -51.0 |Сту_сяр_макс = -16.7 |Лют_сяр_макс = -9.2 |Сак_сяр_макс = -0.8 |Кра_сяр_макс = 8.4 |Май_сяр_макс = 17.1 |Чэр_сяр_макс = 23.4 |Ліп_сяр_макс = 25.2 |Жні_сяр_макс = 22.4 |Вер_сяр_макс = 15.6 |Кас_сяр_макс = 5.9 |Ліс_сяр_макс = -5.9 |Сне_сяр_макс = -14.6 |Жыл__сяр_макс = 5.9 |Сту_сяр_мін = -32.0 |Лют_сяр_мін = -28.6 |Сак_сяр_мін = -19.3 |Кра_сяр_мін = -7.3 |Май_сяр_мін = -0.7 |Чэр_сяр_мін = 5.5 |Ліп_сяр_мін = 9.8 |Жні_сяр_мін = 7.8 |Вер_сяр_мін = 0.2 |Кас_сяр_мін = -8.3 |Ліс_сяр_мін = -19.7 |Сне_сяр_мін = -27.9 |Жыл__сяр_мін = -10.0 |Сту_сяр = -24.4 |Лют_сяр = -18.9 |Сак_сяр = -10.1 |Кра_сяр = 0.5 |Май_сяр = 8.2 |Чэр_сяр = 14.5 |Ліп_сяр = 17.5 |Жні_сяр = 15.1 |Вер_сяр = 7.9 |Кас_сяр = -1.2 |Ліс_сяр = -12.8 |Сне_сяр = -21.3 |Жыл__сяр = -2.1 |Сту_сяр_апад = 5.2 |Лют_сяр_апад = 3.7 |Сак_сяр_апад = 5.1 |Кра_сяр_апад = 14.8 |Май_сяр_апад = 29.3 |Чэр_сяр_апад = 63.7 |Ліп_сяр_апад = 88.2 |Жні_сяр_апад = 90.2 |Вер_сяр_апад = 46.8 |Кас_сяр_апад = 12.7 |Ліс_сяр_апад = 11.3 |Сне_сяр_апад = 9.2 |Жыл__сяр_апад = 380.2 |}} </div> == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} [[Катэгорыя:Гарады Забайкальскага края]] nuvxp5gk31nuszkpwov112b90pts1dl 0 20467 5216665 4347126 2026-10-12T00:24:21Z Zadorenko V 175157 5216665 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Срэценск |арыгінальная назва = Сретенск |падначаленне = |герб = Coat_of_Arms_of_Sretensk_(Chita_oblast)_(1790).png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 15|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 117|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city(7900)_region:RU |CoordScale = 40000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Забайкальскі край |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1926 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}} 7870<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}]</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +9 |DST = |тэлефонны код = 30246 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 75, 80 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Срэценск''' ({{lang-ru|Сретенск}}) — горад (з 1926 года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Срэценскі раён|Срэценскага раёна]] [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]]. Насельніцтва 7,9 тыс. чал. ([[2005]]). Заснаваны ў [[1689]] годзе. Горад размешчаны на левым беразе ракі [[Шылка (рака)|Шылка]], за 385 км ад [[Чыта|Чыты]]. == Геаграфія == === Клімат === <div style="max-width:75%">{{Клімат горада |Горад_род = Срэценска |Крыніца = [https://meteolabs.ru/погода_сретенск/ Сретенск погода] |Сту_а_макс = -2.7 |Лют_а_макс = 2.2 |Сак_а_макс = 18.4 |Кра_а_макс = 31.7 |Май_а_макс = 34.3 |Чэр_а_макс = 41.3 |Ліп_а_макс = 38.5 |Жні_а_макс = 36.7 |Вер_а_макс = 31.7 |Кас_а_макс = 26.7 |Ліс_а_макс = 11.7 |Сне_а_макс = 1.9 |Жыл__а_макс = 41.3 |Сту_а_мін = -48.5 |Лют_а_мін = -48.6 |Сак_а_мін = -36.6 |Кра_а_мін = -23.9 |Май_а_мін = -9.7 |Чэр_а_мін = -3.0 |Ліп_а_мін = 3.2 |Жні_а_мін = -2.6 |Вер_а_мін = -12.5 |Кас_а_мін = -24.2 |Ліс_а_мін = -39.8 |Сне_а_мін = -46.7 |Жыл__а_мін = -48.6 |Сту_сяр_макс = -21.5 |Лют_сяр_макс = -13.3 |Сак_сяр_макс = -2.3 |Кра_сяр_макс = 9.3 |Май_сяр_макс = 18.3 |Чэр_сяр_макс = 24.5 |Ліп_сяр_макс = 26.1 |Жні_сяр_макс = 23.5 |Вер_сяр_макс = 16.6 |Кас_сяр_макс = 6.5 |Ліс_сяр_макс = -8.3 |Сне_сяр_макс = -19.8 |Жыл__сяр_макс = 5.0 |Сту_сяр_мін = -33.7 |Лют_сяр_мін = -29.2 |Сак_сяр_мін = -18.8 |Кра_сяр_мін = -5.3 |Май_сяр_мін = 2.2 |Чэр_сяр_мін = 9.3 |Ліп_сяр_мін = 13.0 |Жні_сяр_мін = 10.9 |Вер_сяр_мін = 2.7 |Кас_сяр_мін = -6.9 |Ліс_сяр_мін = -20.7 |Сне_сяр_мін = -30.9 |Жыл__сяр_мін = -8.9 |Сту_сяр = -27.6 |Лют_сяр = -21.3 |Сак_сяр = -10.6 |Кра_сяр = 2.0 |Май_сяр = 10.3 |Чэр_сяр = 16.9 |Ліп_сяр = 19.6 |Жні_сяр = 17.2 |Вер_сяр = 9.7 |Кас_сяр = -0.2 |Ліс_сяр = -14.5 |Сне_сяр = -25.3 |Жыл__сяр = -2.0 |Сту_сяр_апад = 3.9 |Лют_сяр_апад = 3.2 |Сак_сяр_апад = 4.2 |Кра_сяр_апад = 11.9 |Май_сяр_апад = 33.9 |Чэр_сяр_апад = 63.9 |Ліп_сяр_апад = 96.0 |Жні_сяр_апад = 86.5 |Вер_сяр_апад = 44.0 |Кас_сяр_апад = 12.8 |Ліс_сяр_апад = 9.0 |Сне_сяр_апад = 9.6 |Жыл__сяр_апад = 378.9 |}} == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}</div> == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Уладзімір Георгіевіч Цітоў]] (нар. 1947) — савецкі [[касманаўт]]. {{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Забайкальскага края]] 7a7ppjfroea2i75uf6s0t8bmaadzj3q 0 20895 5216748 5131327 2026-10-12T04:14:09Z Zadorenko V 175157 /* Транспарт */ 5216748 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Іркуцк''' ({{lang-ru|Иркутск}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]], утварае гарадскую акругу Іркуцк. Насельніцтва горада — 605 708 (2025) чалавек; шосты па колькасці насельніцтва горад Сібіры і 25-ы па колькасці насельніцтва горад Расіі. Размешчаны ва [[Усходняя Сібір|Усходняй Сібіры]], на берагах ракі [[Ангара|Ангары]], пры ўпадзенні ў яе ракі [[Іркут]], за 66 км ад [[Байкал]]а. Клімат рэзка кантынентальны, са значнымі перападамі тэмператур. З-за блізкасці да сейсмічна актыўнага Байкальскага рыфту рэгулярна адбваюцца слабыя землятрусы. Буйны навукова-адукацыйны цэнтр. Сярод галін прамысловасці: авіябудаванне, гідраэнергетыка і вытворчасць прадуктаў харчавання. Транспартны вузел на [[Транссібірская магістраль|Транссібірскай магістралі]] і федэральных аўтамагістралях «[[Байкал (аўтадарога)|Байкал]]» і «[[Сібір (аўтадарога)|Сібір]]». Заснаваны як астрог у 1661 годзе. Моцна пацярпеў пры пажары 1716 года. Наступны буйны пажар 1879 года выклікаў настолькі моцныя разбурэнні, што для поўнага аднаўлення горада спатрэбілася больш за 10 гадоў. Аднесены да гістарычных паселішчаў Расіі. Гістарычны цэнтр горада ўнесены ў папярэдні спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Да Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года быў купецкім горадам, які доўгі час квітнеў на расійска-кітайскім гандлі, а пазней на сібірскай золатаздабычы. Таксама з’яўляўся месцам палітычнай ссылкі. З 1803 па 1822 год быў цэнтрам Сібірскага, з 1822 па 1884 гады быў цэнтрам Усходне-Сібірскага, а з 1884 па 1917 гады быў цэнтрам Іркуцкага генерал-губернатарства. У горадзе пражывае шмат беларусаў, дзейнічае [[Іркуцкае таварыства беларускай культуры імя Яна Чэрскага]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Культура == * [[Іркуцкі абласны краязнаўчы музей]] * [[Іркуцкі акадэмічны драматычны тэатр імя М. П. Ахлопкава]] == Транспарт == * [[Іркуцкі трамвай]] * [[Іркуцкі тралейбус]] == Памятныя мясціны == * [[Харлампіеўская царква (Іркуцк)|Харлампіеўская царква]] == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Іркуцка}} * [[Аляксей Паўлавіч Федчанка|Аляксей Федчанка]] (1844—1873) — рускі вучоны-натураліст, падарожнік, даследчык Сярэдняй Азіі * [[Інакенцій Іванавіч Якаўкін|Інакенцій Якаўкін]] (1881—1949) — расійскі гісторык права, бібліятэказнавец, бібліёграф * [[Аляксандр Леанідавіч Шэманскі|Аляксандр Шэманскі]] (1900—1976) — артыст оперы (тэнар) і драматычны акцёр * [[Барыс Іпалітавіч Райскі|Барыс Райскі]] (1915—1993) — беларускі дырыжор, заслужаны артыст [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] * [[Любоў Дзмітрыеўна Усава|Любоў Усава]] (нар. 1921) — беларускі архітэктар * [[Леанід Іванавіч Барадзін|Леанід Барадзін]] (1938—2011) — рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч * [[Рудольф Хаметавіч Нурыеў|Рудольф Нурыеў]] (1938—1993) — савецкі і брытанскі артыст балета, балетмайстар * [[Міхаіл Ільіч Ром]] — савецкі кінарэжысёр * [[Сяргей Віталевіч Саладоўнікаў|Сяргей Саладоўнікаў]] (нар. 1958) — савецкі і беларускі футбаліст, а потым трэнер * [[Аляксей Аляксандравіч Негадайла|Аляксей Негадайла]] (нар. 1989) — расійскі бабслеіст * [[Любоў Абрамаўна Нардштэйн]] (нар. [[1942]]) — беларускі архітэктар. * [[Галіна Мікалаеўна Бараноўская]] (1936—2021) — беларускі і расійскі [[архітэктар]]. * [[Віктар Барысавіч Сачава]] (1905—1978) — савецкі географ, акадэмік АН СССР, дырэктар Інстытута геаграфіі Сібіры і Далёкага Усходу СА АН СССР * [[Валяр’ян Афанасьевіч Снытко]] (1939—2021) — расійскі географ, [[член-карэспандэнт]] Расійскай акадэміі навук * [[Наталля Пятроўна Жукава]] (нар. 1956) — урач-акушэр-гінеколаг. Доктар медыцынскіх навук (2003), прафесар (2007). * [[Міхаіл Веніямінавіч Навучыцель]] (1924—2005) — эканаміст. Доктар эканамічных навук (1969), прафесар (1970). {{зноскі}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 {{Іркуцкі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Іркуцк| ]] ppbut724be1mn6twpkf8nk3r72y277v 0 23445 5216345 5195538 2026-10-11T12:00:48Z DzBar 156353 удакладненне 5216345 wikitext text/x-wiki '''Адно́ўнік''' (таксама '''аднаві'''{{Націск}}'''цель'''<ref>[[Беларуская энцыклапедыя|Бел. эн.]], Т.1, С.192</ref>, '''аднаўля'''{{Націск}}'''льнік''') — [[атам]], [[малекула]], [[іон]], якія аддаюць [[Валентныя электроны|электроны]] падчас [[Акісляльна-аднаўленчыя рэакцыі|акісляльна-аднаўленчай рэакцыі]]. Сам А. пры гэтым [[Акісленне|акісляецца]]. Тыповымі моцнымі А. з’яўляюцца [[простыя рэчывы]]: [[метал]]ы, якія ў [[электрахімічны рад напружанняў металаў|электрахімічным радзе напружанняў]] стаяць перад [[вадарод]]ам, [[іон]]ы [[метал]]аў і [[неметал]]аў (напрыклад, [[Сера|серы]]) у нізкай [[Ступень акіслення|ступені акіслення]]. == Гл. таксама == * [[Акісляльнік]] * [[Электроліз]] * [[Электрахімія]] * [[Акісляльна-аднаўленчыя рэакцыі ў біяхіміі]] {{commonscat}} == Зноскі == <references /> {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Хімічная тэрміналогія]] [[Катэгорыя:Акісляльна-аднаўленчыя рэакцыі]] aoilgfaldocpammk6ue5p3cnmcbx9c1 0 24433 5216359 4819588 2026-10-11T12:48:52Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Kingdom of Savoy.svg]] → [[File:Captain Galley of the Savoyard States (18th century).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 5216359 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Вайна за польскую спадчыну |частка = |выява = Siege of Danzig 1734.PNG |загаловак = Аблога [[Данцыг]]а рускімі войскамі ў [[1734]] г. |дата = [[1733]]—[[1735]] |месца = Польшча, Рэйнская вобласць, паўночная Італія |прычына = франка-аўстра-рускія супярэчнасці |змены = |вынік = [[Венскі мірны дагавор (1738)|Венскі мірны дагавор]], [[Аўгуст III (кароль Польшчы)|Аўгуст III]] прызнаны польскім каралём, Францыя прызнала [[Прагматычная санкцыя (1713)|Прагматычную санкцыю]] |праціўнік1 = [[Выява:Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodow.svg|24px]] [[Станіслаў Ляшчынскі|Ст. Ляшчынскі]]<br /> [[Выява:Flag_of_Royalist_France.svg|20px|border]] [[Францыя]]<br /> [[Выява:Flag of Spain (1701–1760).svg|24px]] [[Іспанія]] <br /> [[Выява:Captain Galley of the Savoyard States (18th century).svg|24px]] [[Сардзінія]] |праціўнік2 = [[Выява:Flag of Electoral Saxony.svg|24px]] [[курфюрства Саксонія|Саксонія]]<br /> {{Сцяг Расіі}} [[Расія]]<br /> {{Сцяг Аўстрыйскай імперыі}} [[Аўстрыя]]<br /> |праціўнік3 = |камандзір1 = |камандзір2 = |камандзір3 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |заўвага = }} '''Вайна за польскую спадчыну''' — вайна паміж [[Расія]]й, [[Аўстрыя]]й і [[Курфюрства Саксонія|Саксоніяй]] з аднаго боку, і [[Францыя]]й з другога ў 1733—1735 гадах. Прычынай былі выбары польскага караля пасля смерці [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II]] (1733). Францыя падтрымлівала кандыдатуру [[Станіслаў Рафалавіч Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]], цесця Людовіка XV, які раней ужо займаў польскі сталец падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў]], Расія і Аўстрыя — саксонскага курфюрста [[Аўгуст Саксонскі|Фрыдрыха Аўгуста II]], сына нябожчыка караля. Перамагла антыфранцузская кааліцыя. Паводле Венскага міра 1738 года курфюрст Фрыдрых Аўгуст быў прызнаны польскім каралём як [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуст III]], а Ляшчынскі атрымаў [[Латарынгія|герцагства Латарынгскае]]; у абмен Францыя прызнала Прагматычную санкцыю, паводле якой пераемніцай [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператара]] [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] [[Карл VI Габсбург|Карла VI]] у спадчынных уладаннях прызнавалася яго дачка [[Марыя Тэрэзія]], а імператарам павінен быў стаць яе муж [[Франц I Стэфан]], які адмовіўся ад спадчыннай Латарынгіі на карысць Станіслава Ляшчынскага. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Beyrich R.'' Kursachsen und die polnische Thronfolge 1733-36. — Lpz., 1913. * ''Carre H.'' L’héroique aventure du comte de Plélo et l’expédition de Dantzig. — Paris, 1946. * ''Massuet P.'' Histoire de la dernière guerre et des négotiations pour la paix, V. 1-2. — Amsterdam, 1736-37. * ''Rostworowski E.'' O polska korone. Politika Francji w latach 1725—1733. — Wr.-Kr., 1958. * ''Strobl W.'' Österreich und der polnische Thron 1733. — W., 1950. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Польская спадчына}} [[Катэгорыя:Гісторыя Польшчы]] [[Катэгорыя:Войны Аўстрыі]] [[Катэгорыя:Войны Францыі]] [[Катэгорыя:Войны Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Войны Саксоніі]] [[Катэгорыя:Руска-польскія войны]] [[Катэгорыя:Войны XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:1733 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Войны за спадчыны]] [[Катэгорыя:1734 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:1735 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1733 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1734 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1735 года]] j4q4d1rgjci49kzojvy7zywkhg84ba3 0 25508 5216692 3283224 2026-10-12T02:20:27Z Zadorenko V 175157 5216692 wikitext text/x-wiki [[Выява:Map of Russia - Time Zones (April 2010).svg|370px|thumb|right|'''[[Часавыя паясы Расіі]]''':<br /> {| style="background-color:inherit;" | USZ1 | {{Легенда|#00a008;|[[Калінінградскі час]]}} | [[MSK-1]] ([[UTC+2]]) |- | MSK | {{Легенда|#e32525;|Маскоўскі час}} | [[MSK]] ([[UTC+3]]) |- | YEKT | {{Легенда|#ffe000;|[[Екацерынбургскі час]]}} | [[MSK+2]] ([[UTC+5]]) |- | OMST | {{Легенда|#4feeee;|[[Омскі час]]}} | [[MSK+3]] ([[UTC+6]]) |- | KRAT | {{Легенда|#c0ce90;|[[Краснаярскі час]]}} | MSK+4 ([[UTC+7]]) |- | IRKT | {{Легенда|#cc66cc;|[[Іркуцкі час]]}} | [[MSK+5]] ([[UTC+8]]) |- | YAKT | {{Легенда|#4466cc;|[[Якуцкі час]]}} | [[MSK+6]] ([[UTC+9]]) |- | VLAT | {{Легенда|#b1f940;|[[Уладзівастоцкі час]]}} | [[MSK+7]] ([[UTC+10]]) |- | MAGT | {{Легенда|#ffa060;|[[Магаданскі час]]}} | [[MSK+8]] ([[UTC+11]]) |} ]] '''Маскоўскі час''' ({{Lang-ru|Московское время}}, '''MSK''') — [[часавы пояс]] [[Універсальны каардынаваны час|UTC]]+3. Хоць [[Масква]] геаграфічна знаходзіцца ў 2-м часавым поясе, на тэрыторыі Расіі дзейнічае так званы [[дэкрэтны час]], уведзены [[16 чэрвеня]] [[1930]] года, калі стрэлкі гадзіннікаў былі пераведзены на 1 гадзіну наперад. Маскоўскі час з’яўляецца стандартным для Расіі, усе мясцовыя [[часавыя паясы Расіі]] (іх 9 — ад MSK-1 да MSK+8, пояс MSK+1 адсутнічае) адлічваюцца ад яго. Маскоўскі час таксама выкарыстоўваецца ў [[расклад цягнікоў|раскладах цягнікоў]] на тэрыторыі ўсёй краіны. [[Катэгорыя:Часавыя паясы]] d72n82hyag0q0knmaruefrca935sw7f 0 25570 5216691 4425097 2026-10-12T02:19:23Z Zadorenko V 175157 5216691 wikitext text/x-wiki [[Выява:Map of Russia - Time Zones (April 2010).svg|370px|thumb|right|'''[[Часавыя паясы Расіі]]''':<br /> {| style="background-color:inherit;" | USZ1 | {{Легенда|#00a008;|[[Калінінградскі час]]}} | [[MSK-1]] ([[UTC+2]]) |- | MSK | {{Легенда|#e32525;|[[Маскоўскі час]]}} | [[MSK]] ([[UTC+3]]) |- | YEKT | {{Легенда|#ffe000;|Екацярынбургскі час}} | [[MSK+2]] ([[UTC+5]]) |- | OMST | {{Легенда|#4feeee;|[[Омскі час]]}} | [[MSK+3]] ([[UTC+6]]) |- | KRAT | {{Легенда|#c0ce90;|[[Краснаярскі час]]}} | MSK+4 ([[UTC+7]]) |- | IRKT | {{Легенда|#cc66cc;|[[Іркуцкі час]]}} | [[MSK+5]] ([[UTC+8]]) |- | YAKT | {{Легенда|#4466cc;|[[Якуцкі час]]}} | [[MSK+6]] ([[UTC+9]]) |- | VLAT | {{Легенда|#b1f940;|[[Уладзівастоцкі час]]}} | [[MSK+7]] ([[UTC+10]]) |- | MAGT | {{Легенда|#ffa060;|[[Магаданскі час]]}} | [[MSK+8]] ([[UTC+11]]) |} ]] '''Екацярынбургскі час''' ({{Lang-ru|Екатеринбургское время}}, '''YEKT'''), [[часавы пояс]], які адрозніваецца ад [[Універсальны каардынаваны час|UTC]] на 5 гадзін ([[UTC+5]]) і на 2 гадзіны ад маскоўскага часу. Гэты афіцыйны час у [[Башкартастан]]е, [[Пермскі край|Пермскім краі]], [[Курганская вобласць|Курганскай]], [[Арэнбургская вобласць|Арэнбургскай]], [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай]], [[Цюменская вобласць|Цюменскай]], [[Чалябінская вобласць|Чалябінскай]] абласцях, [[Ханты-Мансійская аўтаномная акруга|Ханты-Мансійскай]] і [[Ямала-Ненецкая аўтаномная акруга|Ямала-Ненецкай]] аўтаномных акругах. Асноўныя гарады: * [[Екацярынбург]] * [[Курган (горад)|Курган]] * [[Перм]] * [[Цюмень]] * [[Уфа]] * [[Чалябінск]] [[Катэгорыя:Часавыя паясы]] 0u9nzpzucmvu9d9ry110ktw2pjz7r5a 0 25572 5216690 4767699 2026-10-12T02:18:41Z Zadorenko V 175157 5216690 wikitext text/x-wiki [[Выява:Map of Russia - Time Zones (April 2010).svg|370px|thumb|right|'''[[Часавыя паясы Расіі]]''':<br /> {| style="background-color:inherit;" | USZ1 | {{Легенда|#00a008;|[[Калінінградскі час]]}} | [[MSK-1]] ([[UTC+2]]) |- | MSK | {{Легенда|#e32525;|[[Маскоўскі час]]}} | [[MSK]] ([[UTC+3]]) |- | YEKT | {{Легенда|#ffe000;|[[Екацерынбургскі час]]}} | [[MSK+2]] ([[UTC+5]]) |- | OMST | {{Легенда|#4feeee;|Омскі час}} | [[MSK+3]] ([[UTC+6]]) |- | KRAT | {{Легенда|#c0ce90;|[[Краснаярскі час]]}} | MSK+4 ([[UTC+7]]) |- | IRKT | {{Легенда|#cc66cc;|[[Іркуцкі час]]}} | [[MSK+5]] ([[UTC+8]]) |- | YAKT | {{Легенда|#4466cc;|[[Якуцкі час]]}} | [[MSK+6]] ([[UTC+9]]) |- | VLAT | {{Легенда|#b1f940;|[[Уладзівастоцкі час]]}} | [[MSK+7]] ([[UTC+10]]) |- | MAGT | {{Легенда|#ffa060;|[[Магаданскі час]]}} | [[MSK+8]] ([[UTC+11]]) |} ]] '''Омскі час''' ({{Lang-ru|Омское время}}, '''OMST''') — [[часавы пояс]], які адрозніваецца ад [[Універсальны каардынаваны час|UTC]] на 6 гадзін ([[UTC+6]]) і на 3 гадзіны ад маскоўскага часу. Гэты афіцыйны час у [[Омская вобласць|Омскай вобласці]] і, (на 2006) у большасці рэгіёнаў [[Заходняя Сібір|Заходняй Сібіры]]. Часам Омскі час называюць «Новасібірскім». Зімой ў паўночным паўшар'і гэты час таксама выкарыстоўваецца ў цэнтральным і ўсходнім [[Казахстан]]е і на ўсёй тэрыторыі [[Кіргізія|Кіргізіі]]. == Гісторыя == Да [[1991]], Омскі час быў адным з двух часавых паясоў, якія выкарыстоўваліся ў савецкай [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]]. Акрамя [[Омская вобласць|Омскай вобласці]] ў [[РСФСР]], ён таксама пакрываў усходнія дзве трэці тэрыторыі [[Казахская ССР|Казахскай ССР]], усю [[Кіргізская ССР|Кіргізскую]] і [[Таджыкская ССР|Таджыкскую ССР]], а таксама ўсходнюю частку [[Узбекская ССР|Узбекскай ССР]]. На працягу 2 гадоў пасля распаду СССР, Омская вобласць была адзіным рэгіёнам Расіі ў гэтым часавым поясе. Атрымаўшыя незалежнасць сярэднеазіяцкія рэспублікі адмовіліся ад пераходу на [[летні час]], а [[Узбекістан]] і [[Таджыкістан]], акрамя таго, яшчэ і «перасунуліся на захад», перавёўшы стрэлкі на гадзіну назад. У 1990-х—2000-х гадах у Расіі адбыўся паўсюдны зрух часавых паясоў у бок Масквы. Па стане на 2006, усе (за выключэннем аднаго) заходне-сібірскія рэгіёны, якія раней знаходзіліся ў зоне MSK+4, перайшлі на час MSK+3, далучыўшыся да Омскага часу: [[Новасібірская вобласць]] 23 мая 1993 у 00:00, [[Алтайскі край]] і [[Рэспубліка Алтай]] 28 мая 1995 у 4:00, [[Томская вобласць]] 1 мая 2002 у 3:00, [[Кемераўская вобласць]] 28 сакавіка 2010. == Тэрыторыі == Асноўныя гарады: * [[Омск]] [[Катэгорыя:Часавыя паясы]] leb9vrndv39gk90v5j6g95jkmt59hq0 0 25895 5216607 4324612 2026-10-11T23:57:55Z Zadorenko V 175157 5216607 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Ізбербаш |арыгінальная назва = {{lang-ru|Избербаш}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 42|lat_min = 34|lat_sec = 00 |lon_dir = |lon_deg = 47|lon_min = 52|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(41200)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Дагестан |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1948 |плошча = 23 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Рост}} 51 597 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 87245 |паштовы індэкс = 368500 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 05 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Izberbash |сайт = http://www.mo-izberbash.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ізбербаш''' ({{lang-ru|Избербаш}}) — горад (з [[1948]] года) у [[Расія|Расіі]], у складзе [[Дагестан]]а. Насельніцтва 41,2 тыс. чал. ([[2006]]). Заснаваны ў [[1932]] годзе. Размешчаны на беразе [[Каспійскае мора|Каспійскага мора]], за 56 км ад [[Махачкала|Махачкалы]]. Заводы электратэхнічнага абсталявання, фільтруючага абсталявання, харчовая прамысловасць. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{Гарады Дагестана}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Дагестана]] ot56gaxaslo7hga6cupodcscrj760w9 0 25901 5216608 4302055 2026-10-11T23:59:03Z Zadorenko V 175157 5216608 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Хасавюрт |арыгінальная назва = {{lang-ru|Хасавюрт}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 43|lat_min = 15|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 46|lon_min = 35|lon_sec = |CoordAddon = RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Дагестан |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1931 |плошча = 40 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 135 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 87231 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 368000—368009 |аўтамабільны код = 05 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = http://xacavurt.ru |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Хасавюрт''' ({{lang-ru|Хасавюрт}}) — горад (з [[1931]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Хасавюртаўскі раён|Хасавюртаўскага раёна]] [[Дагестан]]а. Насельніцтва 125,0 тыс. чал. ([[2006]]). Заснаваны ў [[1846]] годзе. Размешчаны ля мяжы з Чачнёй. Харчовая прамысловасць, прыборабудаўнічы завод, цагельня, завод жалезабетонных вырабаў, лёгкая прамысловасць. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Мурад Гайдараў]] — беларускі барэц * [[Мікалай Аляксандравіч Сахачэўскі]] (1894—1966) — інжынер-механік шляхоў зносін, спецыяліст у галіне рухомага саставу чыгунак, цягі паяздоў. {{зноскі}} {{Гарады Дагестана}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Дагестана]] [[Катэгорыя:Хасавюрт| ]] sb665pnijm2jlznfp1wkujb1n8ovhqu 5216609 5216608 2026-10-11T23:59:28Z Zadorenko V 175157 5216609 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Хасавюрт |арыгінальная назва = {{lang-ru|Хасавюрт}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 43|lat_min = 15|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 46|lon_min = 35|lon_sec = |CoordAddon = RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Дагестан |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1931 |плошча = 40 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 135 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 87231 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 368000—368009 |аўтамабільны код = 05 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = http://xacavurt.ru |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Хасавюрт''' ({{lang-ru|Хасавюрт}}) — горад (з [[1931]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Хасавюртаўскі раён|Хасавюртаўскага раёна]] [[Дагестан]]а. Насельніцтва 161,1 тыс. чал. (2025). Заснаваны ў [[1846]] годзе. Размешчаны ля мяжы з Чачнёй. Харчовая прамысловасць, прыборабудаўнічы завод, цагельня, завод жалезабетонных вырабаў, лёгкая прамысловасць. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Мурад Гайдараў]] — беларускі барэц * [[Мікалай Аляксандравіч Сахачэўскі]] (1894—1966) — інжынер-механік шляхоў зносін, спецыяліст у галіне рухомага саставу чыгунак, цягі паяздоў. {{зноскі}} {{Гарады Дагестана}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Дагестана]] [[Катэгорыя:Хасавюрт| ]] ee51eykup57xtbqu53eyvpbccxk0uze 0 26068 5216865 3055128 2026-10-12T09:45:00Z Zadorenko V 175157 5216865 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Карачаеўск |арыгінальная назва = {{lang-ru|Карачаевск}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 43|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 41|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Карачаева-Чаркесія |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1929 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 900 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}} 19 604 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 87879 |паштовы індэкс = 369200, 369201, 369221, 369238, 369241 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 09 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Karachayevsk |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Карачаеўск''' ({{lang-ru|Карачаевск}}) — горад (з [[1929]]) у [[Расія|Расіі]], у складзе [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркесіі]]. Насельніцтва 20,9 тыс. чал. ([[2005]]). Заснаваны ў [[1926]] годзе. Размешчаны за 60 км на паўднёвы захад ад [[Чаркеск]]а, у адгор'ях Скалістага хрыбта Вялікага Каўказа, на Ваенна-Сухумской аўтамабільнай дарозе. Вышыня над узроўнем мора — каля 900 м. Кандэнсатарны і жалезабетонны заводы, прадпрыемствы харчовай прамысловасці (хлебазавод, малочны і піваварны заводы; вытворчасць мінеральнай вады). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Гарады Карачаева-Чаркесіі}} [[Катэгорыя:Гарады Карачаева-Чаркесіі]] 3ratvpl9wz8fk42at3tbktqecd9kum5 0 26074 5216866 4834090 2026-10-12T09:45:20Z Zadorenko V 175157 5216866 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Усць-Джэгута |арыгінальная назва = {{lang-ru|Усть-Джегута}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 44|lat_min = 5|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 41|lon_min = 58|lon_sec = 56 |CoordAddon = type:city(32100)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Карачаева-Чаркесія |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1975 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}} 29 857 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 87875 |паштовы індэкс = 369300 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 09 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Усць-Джэгута''' ({{lang-ru|Усть-Джегута}}) — горад (з [[1975]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Усць-Джэгуцінскі раён|Усць-Джэгуцінскага раёна]] [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркесіі]]. Насельніцтва 32,1 тыс. чал. ([[2005]]). Горад размешчаны на правым беразе ракі [[Кубань]], за 15 км ад [[Чаркеск]]а. Завод жалезабетонных вырабаў, цэментавы завод, вапнавы завод, завод сілікатнай цэглы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Гарады Карачаева-Чаркесіі}} [[Катэгорыя:Гарады Карачаева-Чаркесіі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1861 годзе]] 6lzrz1sazqua2xlddc29bb1cjj9c2r3 0 26445 5216894 5192832 2026-10-12T10:11:07Z Zadorenko V 175157 5216894 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Петразаводск |арыгінальная назва = {{lang3|krl|fi|vep| }} Petroskoi, ''Петроской''<br>{{lang-ru|Петрозаводск}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Petrozavodsk COA.gif |сцяг = Flag_of_Petrozavodsk_(Karelia).png{{!}}border |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Petrozavodsk montage 2017.png |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 61|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 34|lon_min = 21|lon_sec = |CoordAddon = type:city(270601)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = 200 |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Карэлія |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны ={{s|''Шуйскі Завод'' (1703-1704)}}<ref>Петразаводск. 300 год гісторыі. Том 1. Петразаводск, Карэлія. 2001</ref><br>{{s|''Пятроўскі Завод'' (1704-1777)}}<br>''Петразаводск'' (ад 1777)<br>({{lang-fi| }} Äänislinna, ''Яанісліна'' падчас акупацыі з Фінляндыі 1941—1944)<!-- найменне, паказванае акупацыйнымі ўладамі на беларускай мове --> |статус з = 21 сакавіка{{ъъ}} {{хх}}1777 |плошча = 135<ref name="city">{{cite web |url = http://www.petrozavodsk-mo.ru/petrozavodsk/gorod/info/spravka.htm |title = Петрозаводск. Официальный сайт |accessdate = 2009-08-03 |lang = ru |description = Краткая справка о Петрозаводске |archiveurl = https://www.webcitation.org/618pqvcTP?url=http://www.petrozavodsk-mo.ru/petrozavodsk/gorod/info/spravka.htm |archivedate = 23 жніўня 2011 |url-status = dead }}</ref> |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 50-60 <ref name="genplan">{{cite web |url = http://www.petrozavodsk-mo.ru/petrozavodsk/people/genplan.htm |title = Петрозаводск. Официальный сайт |accessdate = 2009-08-03 |lang = ru |description = Генеральный план г. Петрозаводска |archiveurl = https://www.webcitation.org/618prfayt?url=http://www.petrozavodsk-mo.ru/petrozavodsk/people/genplan.htm |archivedate = 23 жніўня 2011 |url-status = dead }}</ref> |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{рост}} 278 551 |год перапісу = 2017 |шчыльнасць = 2063,34 |нацыянальны склад = [[рускія]], [[карэлы]], [[фіны]], [[Беларусы|беларусы]] |канфесійны склад = [[праваслаўе]] |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 8142 |паштовы індэкс = 1850xx |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 10 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Petrozavodsk |сайт = http://www.petrozavodsk-mo.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Петразаводск''' ({{lang-ru|Петрозаводск}}, {{lang-krl|Petroskoi}}, {{lang-fi|Petroskoi}}, {{lang-vep|Zavod}}) — горад (з [[1777]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Карэлія|Карэліі]]. Насельніцтва 234,5 тыс. чалавек (2025). Заснаваны ў [[1703]] годзе. Петразаводск размешчаны на заходнім беразе [[Анежскае возера|Анежскага возера]] (на беразе Петразаводскай губы) і выцягнуты ўздоўж берага на 21,7 км. Буйны навуковы, культурны, адукацыйны і прамысловы цэнтр на паўночным захадзе [[Расія|Расіі]]. Адлегласць да [[Санкт-Пецярбург]]а каля 400 км. Адлегласць да [[Масква|Масквы]] каля 1100 км. == Гісторыя == [[Горад]] Петразаводск заснаваны [[25 чэрвеня]] [[1703]] года на беразе [[Анежскае возера|Анежскага возера]]. === Назвы горада === * '''Шуйскі завод''' ([[1703]]—[[1704]]) * '''Пятроўскі завод''' ([[1704]]—[[1777]]) * '''Петразаводск''' ([[1777]]—[[1941]]) * '''Яанісліна''' ([[1941]]—[[1944]]) * '''Петразаводск''' (з [[1944]]) == Дэмаграфія == === Насельніцтва === {{Wikidata/Population}} === Нацыянальны склад === * [[рускія]] — 85 % * [[карэлы]] — 5 % * [[фіны]] — 4 % * [[беларусы]] — 3 % * [[украінцы]] — 2 % * [[вепсы]] — 1 % == Вуліцы == * [[Плошча Гагарына, Петразаводск|Плошча Гагарына]] * [[Плошча Леніна, Петразаводск|Плошча Леніна]] * [[Плошча Кірава, Петразаводск|Плошча Кірава]] * [[Праспект Леніна, Петразаводск|Праспект Леніна]] * [[Праспект Карла Маркса, Петразаводск|Праспект Карла Маркса]] == Транспарт == * [[Петразаводскі аўтобус]] * [[Петразаводскі тралейбус]] * [[Станцыя Петразаводск]] * [[Петразаводск, водны вакзал]] * [[Аэрапорт Петразаводск]] == Адукацыя == * [[Петразаводскі дзяржаўны ўніверсітэт]] == Вядомыя асобы == * [[Лідзія Фёдараўна Ажгірэвіч]], беларускі геолаг * [[Уладзімір Рыгоравіч Бандарэнка]] * [[Сяргей Лявонцьевіч Гаранін]] (нар. 1965) — беларускі літаратуразнавец. * [[Вадзім Леанідавіч Сашурын]], беларускі біятланіст == Гарады-пабрацімы == З [[1965]] па [[2011]] гады Петразаводск устанавіў пабрацімскія і партнёрскія адносіны з 18 гарадамі свету: * {{Сцяг Фінляндыі|20px}} [[Варкаус]], [[Фінляндыя]]<ref>Пабрацімскія адносіны ўстаноўлены ў жніўні 1965 года, дагавор складзены 13 жніўня 1975 года.</ref> * {{Сцяг Германіі|20px}} [[Нойбрандэнбург]], [[Германія]]<ref>Пабрацімскія адносіны ўстаноўлены ў 1969 годзе, дагавор складзены ў 1983 годзе.</ref> * {{Сцяг Францыі|20px}} [[Ла-Рашэль]], [[Францыя]]<ref>Дагавор складзены 6 лістапада 1973 года.</ref> * {{Сцяг Швецыі|20px}} [[Умеа]], [[Швецыя]]<ref>Дагавор складзены 5 жніўня 1976 года.</ref> * {{Сцяг ЗША|20px}} [[Дулут]], [[ЗША]]<ref>Дагавор складзены ў 1987 годзе.</ref> * {{Сцяг Германіі|20px}} [[Цюбінген]], [[Германія]]<ref>Дагавор складзены 9 кастрычніка 1989 года.</ref> * {{Сцяг Нарвегіі|20px}} [[Му-і-Рана]] ([[:en:Mo i Rana|Mo i Rana]]), [[Нарвегія]]<ref>Дагавор складзены ў чэрвені 1992 года.</ref> * {{Сцяг Фінляндыі|20px}} [[Ёэнсуу]], [[Фінляндыя]]<ref>Дагавор складзены ў 1994 годзе.</ref> * {{Сцяг Італіі|20px}} [[Портамаджорэ]], [[Італія]]<ref>Дагавор складзены 18 лютага 1999 года. Фактычна пабрацімскія адносіны спыніліся ў 2003 годзе пасля змены кіраўніцтва абодвух муніцыпалітэтаў і непадаўжэння дагавора.</ref> * {{Сцяг Літвы|20px}} [[Цяльшай]], [[Літва]]<ref>Дагавор складзены 26 жніўня 1999 года. Фактычна пабрацімскія адносіны спыніліся ў 2003 годзе пасля змены кіраўніцтва муніцыпалітэтаў і непадаўжэння дагавора.</ref> * {{Сцяг Расіі|20px}} [[Кіраўскі раён Санкт-Пецярбурга]], [[Расія]]<ref>Дагавор складзены 13 студзеня 1999 года.</ref> * {{Сцяг Расіі|20px}} [[Сургут]], [[Расія]]<ref>Дагавор складзены 25 чэрвеня 2000 года</ref> * {{Сцяг Украіны|20px}} [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў]], [[Украіна]]<ref>Дагавор складзены 24 сакавіка 2002 года.</ref> * {{Сцяг Беларусі|20px}} [[Брэст]], [[Беларусь]]<ref>Дагавор складзены 10 красавіка 2002 года.</ref> * {{Сцяг Расіі|20px}} [[Яраслаўль]], [[Расія]]<ref>Дагавор складзены ў верасні 2003 года.</ref> * {{Сцяг Арменіі|20px}} [[Вагаршапат]], [[Арменія]]<ref>Дагавор складзены 17 мая 2004 года.</ref> * {{Сцяг Эстоніі|20px}} [[Нарва]], [[Эстонія]]<ref>Пабрацімскія адносіны ўстаноўлены ў 2005 годзе пры ўдзеле Кіраўскага раёна Санкт-Пецярбурга (дагавор не складзены).</ref> * {{Сцяг Літвы|20px}} [[Алітус]], [[Літва]]<ref>Дагавор пра намеры супрацоўніцтва складзены ў лістападзе 2007 года.</ref> == Гл. таксама == * [[Авіякатастрофа пад Петразаводскам 20 чэрвеня 2011]] {{зноскі}} {{Гарады Карэліі}} [[Катэгорыя:Гарады Карэліі]] [[Катэгорыя:Петразаводск| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1703 годзе]] 2u84txaiplrpo62xxd3319v3zzgd36f 0 26776 5216399 5023750 2026-10-11T14:56:32Z DzBar 156353 шаблон 5216399 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Порхаў |арыгінальная назва = {{lang-ru|Порхов}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Porkhov COA (Pskov Governorate) (1781).png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 57|lat_min = 46|lat_sec = 00 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 33|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(11900)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Пскоўская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1777 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 55 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}} 11 066<ref name="gks">[http://pskovstat.gks.ru/digital/region1/DocLib/nas100408_1.htm Численность населения районов Псковской области на 1 января 2010 г. Псковстат] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100502021642/http://pskovstat.gks.ru/digital/region1/DocLib/nas100408_1.htm |date=2 мая 2010 }}{{ref-ru}}</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 81134 |паштовы індэкс = 182620 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 60 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Porkhov |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''По́рхаў''' ({{lang-ru|Порхов}}) — [[горад]] (з [[1777]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Порхаўскі раён|Порхаўскага раёна]] [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай вобласці]]. Насельніцтва 11,9 тыс. чалавек ([[2005]]). Заснаваны ў [[1239]] годзе. Горад размешчаны на Шалонскай нізіне, на рацэ [[Шалонь]] (басейн возера [[Ільмень]]), за 88 км ад [[Пскоў|Пскова]]. Вапнавы завод, рэлейны завод, харчовая прамысловасць. == Насельніцтва == * [[1989]] год — 14,1 тыс. чал.<ref name="">{{кніга|загаловак=Большой энциклопедический словарь: В 2-х т.|адказны=Гл. ред. А. М. Прохоров|месца=М.|выдавецтва=Сов. энциклопедия|год=1991|том=2|старонкі=186|старонак=768|isbn=5-85270-044-4 (т. 2.)|тыраж=2 000 000}}{{ref-ru}}</ref> * [[2005]] год — 11,9 тыс. чал. * [[2010]] год — 11 066 чал.<ref name="gks" /> == Вядомыя асобы == * [[Павел Паўлавіч Кракалёў]] (нар. 1936) — беларускі архітэктар. {{зноскі}} == Літаратура == * Порхов // {{кніга|загаловак=Большой энциклопедический словарь: В 2-х т.|адказны=Гл. ред. А. М. Прохоров|месца=М.|выдавецтва=Сов. энциклопедия|год=1991|том=2|старонкі=186|старонак=768|isbn=5-85270-044-4 (т. 2.)|тыраж=2 000 000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://porhov.com/ Сайт города Порхова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120218202736/http://porhov.com/ |date=18 лютага 2012 }}{{ref-ru}} * [https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geo/3938 Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.]{{ref-ru}} {{Порхаўскі раён}} {{Пскоўская вобласць}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці]] pqf06w9sshrfmbqy74o9b5hgsm6eqvq 0 27709 5216494 5212992 2026-10-11T18:35:02Z Için warum 153459 /* Назва */ 5216494 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Сіняя}} {{Рака |Назва = Сіняя |Арыгінальная назва = |Выява = Siniaja_river.jpg |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 23 |Плошча басейна = 508 |Басейн = Свіслач (прыток Бярэзіны)/Бярэзіна/Дняпро/Чорнае мора |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= за 3 км на захад ад вёскі [[Паплавы (Асіповіцкі раён)|Паплавы]], |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 53|s_lat_min = 16|s_lat_sec = 13.6 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 28|s_lon_min = 27|s_lon_sec = 15.8 |Вусце = Свіслач (прыток Бярэзіны) |Месцазнаходжанне вусця = за 2,8 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Цяплухі]] |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 53|m_lat_min = 20|m_lat_sec = 59.4 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 28|m_lon_min = 42|m_lon_sec = 57.0 |Ухіл ракі = 0,5 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Магілёўская вобласць |Раён = Асіповіцкі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Сі́няя'''{{sfn|БелЭн|2002}}, '''Сінія''' — [[рака]] ў [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы [[прыток]] ракі [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]] (басейн [[Дняпро|Дняпра]]). == Геаграфія == На карце ХІХ ст. (Шуберта) рака Сінія працякае праз [[Пратасевічы]], на сучасных картах гэта [[Пратасевіцкі канал]]. Там, дзе цяпер паўднёвая ўскраіна сучасных [[Асіповічы|Асіповічаў]], у Сінію, згодна з той жа картай, уцякаў прыток з памяншальнай назвай Сi̇́ніца (на сучасных картах гэты прыток пазначаны як рака "Сіняя"). == Назва == На картах ХІХ ст. (Шуберта, Фіцінгофа) рака пазначаная як '''Сінія'''. Гэты варыянт пазначаны адзіным і ў складальніка спісу гідронімаў дняпроўскага басейна П. Маштакова (1913)<ref>П. Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. С.-Петербургъ, 1913. С. 101.</ref>. Даследчык верхнедняпроўскай гідраніміі [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|Ул. Тапароў]] бачыў тут суфікс ''-ija'' і пісаў, што магчыма існуе сувязь з літоўскімі назвамі ''Seina, Sienis''<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.</ref>. Літоўскія гідронімы ''Seina, Sainas'' [[Аляксандрас Ванагас|А. Ванагас]] звязваў з літоўскім ''at-sainus'' «павольны, неахайны, лянівы»<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.</ref>, далей далей да індаеўрапейскага ''*sei- : si-'' «слабець; вялы, слабы; апускацца, пагружацца»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.</ref>. Паводле беларускага географа [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва ракі Сіняя ўтвораная ад асновы ''сінь, сінец'' — выхады закісу жалеза на забалочаным лугу, таксама зараснікі [[сінюха|сінелы, сінюхі]]<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 344, 343.</ref>. {{няма АК 2|Назва Сіняя з'яўляецца на савецкіх даваенных картах.|11|10|2026}} == Гідраграфія == Даўжыня ракі 23 км. Плошча [[вадазбор]]у 508 км². Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 0,5 [[праміле|‰]]. Пачынаецца за 3 км на захад ад вёскі [[Паплавы (Асіповіцкі раён)|Паплавы]], вусце за 2,8 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Цяплухі]]. [[Рэчышча]] каналізаванае. '''Асноўныя прытокі''': На карце XVIII ст. (ПГМ) у правы прыток ракі Сініі рэчку Сi̇́ніцу (цяпер на картах яна пазначаецца як рака Сінія) уцякаюць справа прытокі Пярэста (цяпер "канал Халадцова" <ref name="atl" />) і [[Точанка|Крадуч]] (цяпер Точанка, Каранскі канал<ref name="epb5">{{Крыніцы/ЭПБ|5|||95}}</ref><ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=22—23|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10000}}{{ref-ru}}</ref>). У сучаснасці пазначаецца таксама рака [[Млынка (рака)|Млынка]]<ref name="atl" /> (справа), [[Пратасевіцкі канал]] (злева, былое цячэнне ракі Сініі). '''На рацэ''': горад [[Асіповічы]]. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сіняя||420}} * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/ЭПБ|4|Сіняя||508}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=22—23|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20170831042829/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Mogilev/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{ref-ru}} * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Mogilev/tabl4.pdf Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 км²) Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240629092949/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Mogilev/tabl4.pdf |date=29 чэрвеня 2024 }} {{ref-ru}} {{Свіслач (прыток Бярэзіны)}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Асіповіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Прытокі Свіслачы (прыток Бярэзіны)]] h161wtmmjg6yac9aj14tmlrpjot7ous 0 29378 5216507 4624454 2026-10-11T18:52:28Z D.L.M.I. Bel 33064 5216507 wikitext text/x-wiki '''Абра́маўшчына''' — тапонім у [[Беларусь|Беларусі]]. == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Віцебская вобласць]]: ** [[Абрамаўшчына (Пастаўскі раён)|Абрамаўшчына]] — вёска ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] * [[Гродзенская вобласць]]: ** [[Абрамаўшчына 1]] — вёска ў [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] ** [[Абрамаўшчына 2]] — былы хутар у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] ** [[Абрамаўшчына 3]] — вёска ў [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Абрамаўшчына (Валожынскі раён)|Абрамаўшчына]] — былая вёска ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] == Рэкі == * [[Абрамаўшчына (рака)|Абрамаўшчына]] — рака ў [[Шчучынскі раён|Шчучынскім]] і [[Мастоўскі раён|Мастоўскім]] раёнах [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], левы прыток ракі [[Ельня (прыток Нёмана)|Ельня]] (басейн [[Нёман]]а) {{Неадназначнасць}} kcv2yegg8om4j2288heyyerfd7lvguw 0 29881 5216514 5216078 2026-10-11T19:52:58Z Змітрок Бядуля 175208 Афармленне: прыбрана паўторная ўнутраная спасылка (ВП:УС) 5216514 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Новік}} '''Сяргей Новік-Пяюн''', сапр.: '''Сяргей Міхайлавіч Новік''' ({{ВДП}}) — беларускі [[паэт]], [[празаік]], [[кампазітар]], аўтар песень «Зорачкі» і «Над Шчарай» («Слонімскі вальс»)<ref name="nestor"/><ref name="csl"/>. Вязень польскіх, нямецкіх і савецкіх турмаў і лагераў<ref name="nn2006"/>. == Псеўданімы == Выкарыстоўваў таксама псеўданімы: ''Алесь Бярозка''; ''С. Каліноўскі''; ''Малады Дзядок''; ''Сяргей Пяюн''; ''С. Стапанчык''; ''Н. Сяргееў''; ''Od naszego morza''; ''Dziecko Pomorza''; ''Głos Świecki''; ''Krasnoludek''; ''Krasnoludek z Borów Tucholskich''; ''Stary Dziadok''; крыптанімы: ''Н.''; ''С. Н.''; ''С. П.''; ''N.'' Паводле ўспамінаў самога паэта, напісанне прозвішча праз злучок — «Новік-Пяюн» — параіў яму [[Янка Купала]]<ref name="svaboda2021"/>. == Біяграфія == === Ранія гады === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і<ref name="csl"/>. У 1918—1924 гадах вучыўся ў [[Нясвіжская беларуская гімназія|Нясвіжскай гімназіі]]{{Заўвага|Шэраг крыніц называе яе Нясвіжскай рускай гімназіяй<ref name="csl"/><ref name="nn2006"/><ref name="kaety"/>.}}, прымаў удзел у [[Скаўцкі рух|скаўцкім руху]]<ref name="моцны">{{cite web |url=https://mocny.by/uchitsja/skautyng-u-sjercy-kazki-u-dushy/ |title=Скаўтынг у сэрцы, казкі ў душы |author=Юры Тамковіч |date=21 лютага 2020 |publisher=mocny.by |accessdate=24 лютага 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200224073038/https://mocny.by/uchitsja/skautyng-u-sjercy-kazki-u-dushy/ |archivedate=24 лютага 2020 |url-status=dead }}</ref>; восьмігадовы курс прайшоў за шэсць гадоў, двойчы здаўшы іспыты экстэрнам. Вывучаў французскую і нямецкую мовы, захапіўся [[эсперанта]]<ref name="budzma"/>. У 1925—1926 гадах вучыўся на беларускіх настаўніцкіх курсах у [[Вільня|Вільні]]<ref name="csl"/>; навучаўся таксама музыцы ў выкладчыкаў Віленскай кансерваторыі, іграў на скрыпцы і мандаліне<ref name="nestor"/><ref name="budzma"/>. === Дзейнасць у Заходняй Беларусі === Улетку 1926 года вярнуўся ў Лявонавічы настаўнікам. Стварыў у вёсцы хор (цяпер — [[Лявонавіцкі народны хор]]) і тэатр, у якім паставіў п’есу [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]] «[[Птушка шчасця]]» і сам сыграў галоўную ролю; арганізаваў гурток [[Таварыства беларускай школы|ТБШ]], беларускую бібліятэку і тайныя школы ў Лявонавічах і наваколлі<ref name="svaboda2021"/><ref name="budzma"/><ref name="marakou"/>. У жніўні 1926 года арыштаваны, кароткі час утрымліваўся ў паліцэйскім пастарунку ў [[Салтанаўшчына|Салтанаўшчыне]], а 1 верасня 1926 года на пяць гадоў высланы польскімі ўладамі ў [[Свецце]] над Віслай ([[Паморскае ваяводства (1919—1939)|Паморскае ваяводства]])<ref name="budzma"/>. Там у сакавіку 1929 года напісаў песню «Зорачкі» (першапачатковая назва — «На выгнанні»), прысвечаную бацькам<ref name="budzma"/><ref name="nn2006"/>. У ліпені 1927 года нелегальна наведаў Вільню, дзе пазнаёміўся з [[Зоська Верас|Зоськай Верас]] і стаў пастаянным аўтарам яе дзіцячага часопіса «[[Заранка (часопіс)|Заранка]]» (1927—1931, псеўданім «Малады Дзядок»); з 1927 года друкаваўся таксама ў газеце «[[Беларуская крыніца]]»<ref name="budzma"/><ref name="marakou"/>. Пасля вяртання ў родныя мясціны ў 1931 годзе зноў арыштаваны і высланы пад нагляд паліцыі ў [[Слонім]]<ref name="marakou"/>. У пачатку 1930-х гадоў на некаторы час выехаў у Францыю, працягваў трымаць кантакт праз ліставанне з беларускім асяродкам у Вільні<ref>Chryścijanskaja Dumka, Nr. 2, 1932 - с. 7.</ref>. === Слонім === У Слоніме ажаніўся з Людмілай Гарусавай, каталічкай; у сям’і нарадзіліся дзве дачкі (апошняя — у 1941 годзе)<ref name="budzma"/>. Разам з жонкай у 1938—1939 гадах выдаваў польскамоўную газету «[[Газета Слонімская|Gazeta Słonimska]]»<ref name="marakou"/>. У сакавіку 1939 года зноў арыштаваны польскімі ўладамі і зняволены ў турме ў [[Баранавічы|Баранавічах]]; на патрабаванне запісацца ў пашпарце палякам адказаў: «Пішыце беларусам. Я нацыянальнасцю не гандлюю»<ref name="budzma"/>. Вызвалены пасля прыходу Чырвонай Арміі ў верасні 1939 года<ref name="marakou"/><ref name="noweuropa"/>. У 1939—1940 гадах працаваў у сістэме народнай адукацыі, потым — дырэктарам [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя Іосіфа Іосіфавіча Стаброўскага|Слонімскага краязнаўчага музея]]; у час канфіскацыі маёнткаў выратаваў для музея шмат гістарычных прадметаў<ref name="csl"/><ref name="budzma"/>. У чэрвені 1941 года выратаваў экспанаты музея разам з [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі|І. Стаброўскім]], схаваўшы іх на ўскраіне горада<ref name="csl"/><ref name="noweuropa"/>. === Нямецкая акупацыя. Калдычэва === У 1941 годзе быў паранены падчас бамбёжкі<ref name="nn2006"/>. Падчас акупацыі працягваў працу ў музеі, тэатры і хоры, падтрымліваў сувязі з партызанамі і падпольшчыкамі, дапамагаў ім паперай, лекамі, улёткамі<ref name="csl"/><ref name="budzma"/>. У 1943 годзе праз маці атрымаў сшытак вершаў 12-гадовага [[Алег Антонавіч Лойка|Алега Лойкі]] і дапамог надрукаваць яго верш «Восень» у баранавіцкай газеце<ref name="budzma"/>. 25 лістапада 1943 года арыштаваны [[Служба бяспекі (Трэці рэйх)|СД]] і прыгавораны да смяротнага пакарання<ref name="budzma"/><ref name="csl"/>. 27 лістапада 1943 года яго разам з сябрамі сем разоў выводзілі на расстрэл і вярталі ў турму; за адну ноч ён пасівеў<ref name="svaboda2021"/>. З 1944 года — вязень [[Калдычэўскі лагер смерці|лагера смерці Калдычэва]]; туды ж трапіла і яго жонка, якая прасіла за мужа і была расстраляна ў ноч на 1—2 ліпеня 1944 года<ref name="svaboda2021"/><ref name="noweuropa"/>. 4 ліпеня 1944 года падчас расстрэлу групы вязняў (600 чалавек) Новік-Пяюн быў паранены, прыкінуўся мёртвым, выбраўся з магілы і вярнуўся ў Слонім<ref name="noweuropa"/>. Пазней ён распавёў сем’ям святароў [[Мікалай Аляксандравіч Хільтоў|Мікалая]] і Георгія Хільтовых, загінулых у Калдычэве, пра іх апошнія дні<ref name="kleck2014"/>. Пасля вызвалення Слоніма зноў узначаліў краязнаўчы музей<ref name="marakou"/>. === Савецкія рэпрэсіі === 14 снежня 1944 года арыштаваны органамі [[Народны камісарыят дзяржаўнай бяспекі БССР|НКДБ]]{{Заўвага|Паводле артыкула І. Мельнікава, арышт адбыўся 23 снежня 1944 года<ref name="noweuropa"/>.}}<ref name="budzma"/>; 24 сакавіка 1945 года ваенным трыбуналам паводле арт. 63-2 КК БССР прыгавораны за «''здраду радзіме''» да 10 гадоў пазбаўлення волі і 5 гадоў паражэння ў правах<ref name="marakou"/>. Адбываў пакаранне на [[Калыма|Калыме]]: працаваў на лесапавале і ў руднях; у лагеры яму пашкодзілі пальцы, і ён больш не мог іграць на скрыпцы<ref name="budzma"/><ref name="svaboda2021"/><ref name="csl"/>. Насіў крыж, выразаны з косці маманта, знойдзенай на малібдэнавым руднiку, з надпісам «1945—1958. Калыма», і пярсцёнкі, зробленыя з лагерных кайданоў<ref name="svaboda2021"/>. Пасля лагера жыў на высылцы ў [[Усць-Нера|Усць-Нэры]] ([[Якуцкая Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Якуцкая АССР]]), працаваў фельчарам<ref name="marakou"/><ref name="csl"/>, друкаваў вершы ў раённай газеце «Северная заря»<ref name="svaboda2021"/>. 29 верасня 1954 года цешча Леакадзія Гарусава звярнулася да [[Георгій Малянкоў|Г. Малянкова]] з просьбай вызваліць зяця і адпусціць яго да дзяцей у Польшчу; сам Новік-Пяюн 27 студзеня 1955 года пісаў, што ехаць у Польшчу ніколі не меўся<ref name="svaboda2021"/>. Вызвалены 18 снежня 1958 года; рэабілітаваны ваенным трыбуналам Беларускай ваеннай акругі 5 лістапада 1958 года<ref name="marakou"/>. Асабовая справа № П-5614 з фотаздымкам захоўваецца ў архіве УКДБ Гродзенскай вобласці<ref name="marakou"/>. === Апошнія гады === У 1959 годзе вярнуўся ў Беларусь. Жыў у Слоніме, Нясвіжы; з 1960 года — у [[Мінск]]у<ref name="marakou"/>. Дочкі выхоўваліся ў бабулі і пазней жылі ў Польшчы і Ленінградзе (Санкт-Пецярбургу); пасля вызвалення бацькі яны да яго не прыязджалі<ref name="svaboda2021"/><ref name="budzma"/>. Восем гадоў пісаў раман «Подласць», але ў роспачы спаліў рукапіс<ref name="svaboda2021"/>. Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі|СП Беларусі]] (з 1984)<ref name="csl"/>. У 1985 годзе перадаў свой асабісты архіў у [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральную навуковую бібліятэку НАН Беларусі]] (фонд 61, 227 адзінак захоўвання за 1908—1986 гады)<ref name="csl"/>. Памёр 26 жніўня 1994 года, напярэдадні свайго 88-годдзя<ref name="budzma"/>. Пахаваны на могілках у вёсцы [[Лявонавічы (Нясвіжскі раён)|Лявонавічы]]; на пахаванні гучалі «Зорачкі»<ref name="budzma"/><ref name="svaboda2021"/>. == Творчасць == Дэбютаваў вершам «Не бядуй» у часопісе «Студэнцкая думка» (№ 4, 1925). Пісаў на беларускай, рускай, польскай мовах і на эсперанта. З 1960-х выступаў у беларускім рэспубліканскім друку. Аўтар зборнікаў вершаў «Заўсёды з песняй» (1984), «Песні з-за кратаў» (1993). Вершы, паводле ўласнага прызнання, ніколі не перапрацоўваў, лічачы іх «помнікамі» моманту натхнення<ref name="svaboda2021"/>. Сам пісаў музыку да многіх сваіх вершаў; пасля таго як у лагеры яму пашкодзілі пальцы, складаў мелодыі ў памяці і запісваў на магнітафон<ref name="csl"/><ref name="svaboda2021"/>. Некаторыя песні на словы С. Новіка-Пяюна лічацца народнымі, найбольш вядомыя з іх «Зорачкі» і «Над Шчарай» («Слонімскі вальс»)<ref name="nestor"/><ref name="budzma"/>. == Бібліяграфія == * Заўсёды з песняй. Мн., 1984; * Зорачкі ясныя: Вершы. Мн., 1986. * «[[Песні з-за кратаў]]». Вершы, песні, паэмы. Мн., 1993. == Памяць == У серыі «Беларускі музычны архіў» выйшаў музычны альбом ''«Дні лятуць. Песні з-за кратаў»'' прысвечаны 100-годдзю нараджэння С. Новіка-Пяюна (выдавецтва BMAgroup, 2005; 23 трэкі). Песні выконваюць, у прыватнасці, [[Данчык]], [[Віктар Антонавіч Шалкевіч|Віктар Шалкевіч]], гурты «Чырвоным па белым», ZIGZAG, «Голая манашка» і іншыя<ref name="nestor"/>. У 2022 годзе часопіс «Нясвіжскія каеты» апублікаваў лісты паэта<ref name="kaety9"/>. == Заўвагі == {{Спіс заўваг}} == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="csl">{{cite web |url=https://csl.bas-net.by/proekty/virtualnye-proekty-biblioteki/rukapisy-ne-garacz/sergej-mihajlovich-novik-peyun/ |title=Сергей Михайлович Новик-Пеюн |website=Центральная научная библиотека имени Якуба Коласа НАН Беларуси (праект «Рукапісы не гараць») |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="marakou">Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Т. II. — Мінск, 2003; [https://by.openlist.wiki/Новік_Сяргей_Міхайлавіч_(1906) Новік Сяргей Міхайлавіч (1906)] // Адкрыты спіс.</ref> <ref name="budzma">{{cite web |url=https://budzma.org/news/nyedastrelyeny-syarhyey-novik-pyayun.html |title=«Недастрэлены». Сяргей Новік-Пяюн |author=Андрэй Мельнікаў |website=Будзьма беларусамі! |date=2018-02-28 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="svaboda2021">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/siarhiej-novik-piajun/27948318.html |title=Раіў маладым не пісаць пра палітыку, рабіў пярсьцёнкі з кайданоў. 20 нечаканых фактаў пра Сяргея Новіка-Пяюна |author=Васіль Дэ Эм |website=Радыё Свабода |date=2021-08-27 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="nn2006">{{cite web |url=https://nashaniva.com/3534 |title=«Я за ўсімі ўладамі сядзеў!» |author=Уладзімер Содаль |website=Наша Ніва |date=2006-08-29 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="noweuropa">{{cite web |url=https://new.org.pl/2831,trudna_droga_bialorusina.html |title=Poeta w potrzasku. Niemcy go rozstrzelali, a Sowieci uwięzili |author=Ihar Melnikau |website=Nowa Europa Wschodnia |date=2023-05-11 |accessdate=2026-10-10 |lang=pl}}</ref> <ref name="nestor">{{cite web |url=https://nestor.minsk.by/mg/2007/12/mg71201.html |title=Сяргей Новік-Пяюн «Дні лятуць (песьні з-за кратаў)» |website=Музыкальная газета |date=2007-03-26 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="kaety">[https://pawet.net/files/kaet08.pdf Нясвіжскія каеты]: краязнаўчы, гісторыка-літаратурны часопіс. — 2021. — № 8. — С. 10—11.</ref> <ref name="kaety9">[https://www.nslowa.by/wp-content/uploads/2018/08/kaet9_compressed.pdf Лісты Сяргея Новіка-Пеюна] // Нясвіжскія каеты. — 2022. — № 9. — С. 63—68.</ref> <ref name="kleck2014">{{cite web |url=http://www.kleck.by/?p=16241 |title=Подвиг любви и веры |author=Валентина Сенкевич |website=Клецк. Новости |date=2014-09-06 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|||371}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} — С. 332. * {{крыніцы/ЭКБ|6|}} — C. 92. * {{крыніцы/БП (1992-95)||''Новік-Пяюн Сяргей''}} — Т. 4. — С. 397. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** Ліс А. Іскры з вогнішча // ЛіМ. 1966, 22 лют.; ** Пяткевіч А. Сцежкамі роднага краю // Наднёманскія былі. Мн., 1968; ** Лойка А. Душа рвалася да песень // ЛіМ. 1981, 9 кастр.; ** Шишигина К. Музы Несвижа. Мн., 1986; * Содаль У. «Я за ўсімі ўладамі сядзеў!» // Наша Ніва. — 2006. — 29 жніўня. == Спасылкі == * [http://vershy.ru/category/syargei-novik-pyayun Вершы C. Новік-Пяюна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110116093012/http://vershy.ru/category/syargei-novik-pyayun |date=16 студзеня 2011 }} на Нацыянальным паэтычным партале «Вершы.ru» * [https://www.svaboda.org/a/siarhiej-novik-piajun/27948318.html Раіў маладым не пісаць пра палітыку, рабіў пярсьцёнкі з кайданоў. 20 нечаканых фактаў пра Сяргея Новіка-Пяюна] {{DEFAULTSORT:Новік-Пяюн Сяргей}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты-песеннікі]] [[Катэгорыя:Паэты-песеннікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] bnh8o1sbabf0ezpjkskno1sac3z8f00 5216550 5216514 2026-10-11T21:20:37Z Змітрок Бядуля 175208 Выявы: партрэт 1925 года і віншавальны адрас з высылкі (1930) 5216550 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Новік}} '''Сяргей Новік-Пяюн''', сапр.: '''Сяргей Міхайлавіч Новік''' ({{ВДП}}) — беларускі [[паэт]], [[празаік]], [[кампазітар]], аўтар песень «Зорачкі» і «Над Шчарай» («Слонімскі вальс»)<ref name="nestor"/><ref name="csl"/>. Вязень польскіх, нямецкіх і савецкіх турмаў і лагераў<ref name="nn2006"/>. == Псеўданімы == Выкарыстоўваў таксама псеўданімы: ''Алесь Бярозка''; ''С. Каліноўскі''; ''Малады Дзядок''; ''Сяргей Пяюн''; ''С. Стапанчык''; ''Н. Сяргееў''; ''Od naszego morza''; ''Dziecko Pomorza''; ''Głos Świecki''; ''Krasnoludek''; ''Krasnoludek z Borów Tucholskich''; ''Stary Dziadok''; крыптанімы: ''Н.''; ''С. Н.''; ''С. П.''; ''N.'' Паводле ўспамінаў самога паэта, напісанне прозвішча праз злучок — «Новік-Пяюн» — параіў яму [[Янка Купала]]<ref name="svaboda2021"/>. == Біяграфія == === Ранія гады === [[Файл:Siarhiej Novik-Piajun. Сяргей Новік-Пяюн (1925).jpg|міні|злева|Сяргей Новік-Пяюн у 1925 годзе]] Нарадзіўся ў сялянскай сям’і<ref name="csl"/>. У 1918—1924 гадах вучыўся ў [[Нясвіжская беларуская гімназія|Нясвіжскай гімназіі]]{{Заўвага|Шэраг крыніц называе яе Нясвіжскай рускай гімназіяй<ref name="csl"/><ref name="nn2006"/><ref name="kaety"/>.}}, прымаў удзел у [[Скаўцкі рух|скаўцкім руху]]<ref name="моцны">{{cite web |url=https://mocny.by/uchitsja/skautyng-u-sjercy-kazki-u-dushy/ |title=Скаўтынг у сэрцы, казкі ў душы |author=Юры Тамковіч |date=21 лютага 2020 |publisher=mocny.by |accessdate=24 лютага 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200224073038/https://mocny.by/uchitsja/skautyng-u-sjercy-kazki-u-dushy/ |archivedate=24 лютага 2020 |url-status=dead }}</ref>; восьмігадовы курс прайшоў за шэсць гадоў, двойчы здаўшы іспыты экстэрнам. Вывучаў французскую і нямецкую мовы, захапіўся [[эсперанта]]<ref name="budzma"/>. У 1925—1926 гадах вучыўся на беларускіх настаўніцкіх курсах у [[Вільня|Вільні]]<ref name="csl"/>; навучаўся таксама музыцы ў выкладчыкаў Віленскай кансерваторыі, іграў на скрыпцы і мандаліне<ref name="nestor"/><ref name="budzma"/>. === Дзейнасць у Заходняй Беларусі === [[Файл:Віншавальны адрас паэта Новік-Пяюна кіраўніцтву Беларускага студэнцкага саюза.jpg|міні|Віншавальны адрас Беларускаму студэнцкаму саюзу ў Вільні, напісаны паэтам у высылцы ў Свецці 20 лістапада 1930 года]] Улетку 1926 года вярнуўся ў Лявонавічы настаўнікам. Стварыў у вёсцы хор (цяпер — [[Лявонавіцкі народны хор]]) і тэатр, у якім паставіў п’есу [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]] «[[Птушка шчасця]]» і сам сыграў галоўную ролю; арганізаваў гурток [[Таварыства беларускай школы|ТБШ]], беларускую бібліятэку і тайныя школы ў Лявонавічах і наваколлі<ref name="svaboda2021"/><ref name="budzma"/><ref name="marakou"/>. У жніўні 1926 года арыштаваны, кароткі час утрымліваўся ў паліцэйскім пастарунку ў [[Салтанаўшчына|Салтанаўшчыне]], а 1 верасня 1926 года на пяць гадоў высланы польскімі ўладамі ў [[Свецце]] над Віслай ([[Паморскае ваяводства (1919—1939)|Паморскае ваяводства]])<ref name="budzma"/>. Там у сакавіку 1929 года напісаў песню «Зорачкі» (першапачатковая назва — «На выгнанні»), прысвечаную бацькам<ref name="budzma"/><ref name="nn2006"/>. У ліпені 1927 года нелегальна наведаў Вільню, дзе пазнаёміўся з [[Зоська Верас|Зоськай Верас]] і стаў пастаянным аўтарам яе дзіцячага часопіса «[[Заранка (часопіс)|Заранка]]» (1927—1931, псеўданім «Малады Дзядок»); з 1927 года друкаваўся таксама ў газеце «[[Беларуская крыніца]]»<ref name="budzma"/><ref name="marakou"/>. Пасля вяртання ў родныя мясціны ў 1931 годзе зноў арыштаваны і высланы пад нагляд паліцыі ў [[Слонім]]<ref name="marakou"/>. У пачатку 1930-х гадоў на некаторы час выехаў у Францыю, працягваў трымаць кантакт праз ліставанне з беларускім асяродкам у Вільні<ref>Chryścijanskaja Dumka, Nr. 2, 1932 - с. 7.</ref>. === Слонім === У Слоніме ажаніўся з Людмілай Гарусавай, каталічкай; у сям’і нарадзіліся дзве дачкі (апошняя — у 1941 годзе)<ref name="budzma"/>. Разам з жонкай у 1938—1939 гадах выдаваў польскамоўную газету «[[Газета Слонімская|Gazeta Słonimska]]»<ref name="marakou"/>. У сакавіку 1939 года зноў арыштаваны польскімі ўладамі і зняволены ў турме ў [[Баранавічы|Баранавічах]]; на патрабаванне запісацца ў пашпарце палякам адказаў: «Пішыце беларусам. Я нацыянальнасцю не гандлюю»<ref name="budzma"/>. Вызвалены пасля прыходу Чырвонай Арміі ў верасні 1939 года<ref name="marakou"/><ref name="noweuropa"/>. У 1939—1940 гадах працаваў у сістэме народнай адукацыі, потым — дырэктарам [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя Іосіфа Іосіфавіча Стаброўскага|Слонімскага краязнаўчага музея]]; у час канфіскацыі маёнткаў выратаваў для музея шмат гістарычных прадметаў<ref name="csl"/><ref name="budzma"/>. У чэрвені 1941 года выратаваў экспанаты музея разам з [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі|І. Стаброўскім]], схаваўшы іх на ўскраіне горада<ref name="csl"/><ref name="noweuropa"/>. === Нямецкая акупацыя. Калдычэва === У 1941 годзе быў паранены падчас бамбёжкі<ref name="nn2006"/>. Падчас акупацыі працягваў працу ў музеі, тэатры і хоры, падтрымліваў сувязі з партызанамі і падпольшчыкамі, дапамагаў ім паперай, лекамі, улёткамі<ref name="csl"/><ref name="budzma"/>. У 1943 годзе праз маці атрымаў сшытак вершаў 12-гадовага [[Алег Антонавіч Лойка|Алега Лойкі]] і дапамог надрукаваць яго верш «Восень» у баранавіцкай газеце<ref name="budzma"/>. 25 лістапада 1943 года арыштаваны [[Служба бяспекі (Трэці рэйх)|СД]] і прыгавораны да смяротнага пакарання<ref name="budzma"/><ref name="csl"/>. 27 лістапада 1943 года яго разам з сябрамі сем разоў выводзілі на расстрэл і вярталі ў турму; за адну ноч ён пасівеў<ref name="svaboda2021"/>. З 1944 года — вязень [[Калдычэўскі лагер смерці|лагера смерці Калдычэва]]; туды ж трапіла і яго жонка, якая прасіла за мужа і была расстраляна ў ноч на 1—2 ліпеня 1944 года<ref name="svaboda2021"/><ref name="noweuropa"/>. 4 ліпеня 1944 года падчас расстрэлу групы вязняў (600 чалавек) Новік-Пяюн быў паранены, прыкінуўся мёртвым, выбраўся з магілы і вярнуўся ў Слонім<ref name="noweuropa"/>. Пазней ён распавёў сем’ям святароў [[Мікалай Аляксандравіч Хільтоў|Мікалая]] і Георгія Хільтовых, загінулых у Калдычэве, пра іх апошнія дні<ref name="kleck2014"/>. Пасля вызвалення Слоніма зноў узначаліў краязнаўчы музей<ref name="marakou"/>. === Савецкія рэпрэсіі === 14 снежня 1944 года арыштаваны органамі [[Народны камісарыят дзяржаўнай бяспекі БССР|НКДБ]]{{Заўвага|Паводле артыкула І. Мельнікава, арышт адбыўся 23 снежня 1944 года<ref name="noweuropa"/>.}}<ref name="budzma"/>; 24 сакавіка 1945 года ваенным трыбуналам паводле арт. 63-2 КК БССР прыгавораны за «''здраду радзіме''» да 10 гадоў пазбаўлення волі і 5 гадоў паражэння ў правах<ref name="marakou"/>. Адбываў пакаранне на [[Калыма|Калыме]]: працаваў на лесапавале і ў руднях; у лагеры яму пашкодзілі пальцы, і ён больш не мог іграць на скрыпцы<ref name="budzma"/><ref name="svaboda2021"/><ref name="csl"/>. Насіў крыж, выразаны з косці маманта, знойдзенай на малібдэнавым руднiку, з надпісам «1945—1958. Калыма», і пярсцёнкі, зробленыя з лагерных кайданоў<ref name="svaboda2021"/>. Пасля лагера жыў на высылцы ў [[Усць-Нера|Усць-Нэры]] ([[Якуцкая Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Якуцкая АССР]]), працаваў фельчарам<ref name="marakou"/><ref name="csl"/>, друкаваў вершы ў раённай газеце «Северная заря»<ref name="svaboda2021"/>. 29 верасня 1954 года цешча Леакадзія Гарусава звярнулася да [[Георгій Малянкоў|Г. Малянкова]] з просьбай вызваліць зяця і адпусціць яго да дзяцей у Польшчу; сам Новік-Пяюн 27 студзеня 1955 года пісаў, што ехаць у Польшчу ніколі не меўся<ref name="svaboda2021"/>. Вызвалены 18 снежня 1958 года; рэабілітаваны ваенным трыбуналам Беларускай ваеннай акругі 5 лістапада 1958 года<ref name="marakou"/>. Асабовая справа № П-5614 з фотаздымкам захоўваецца ў архіве УКДБ Гродзенскай вобласці<ref name="marakou"/>. === Апошнія гады === У 1959 годзе вярнуўся ў Беларусь. Жыў у Слоніме, Нясвіжы; з 1960 года — у [[Мінск]]у<ref name="marakou"/>. Дочкі выхоўваліся ў бабулі і пазней жылі ў Польшчы і Ленінградзе (Санкт-Пецярбургу); пасля вызвалення бацькі яны да яго не прыязджалі<ref name="svaboda2021"/><ref name="budzma"/>. Восем гадоў пісаў раман «Подласць», але ў роспачы спаліў рукапіс<ref name="svaboda2021"/>. Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі|СП Беларусі]] (з 1984)<ref name="csl"/>. У 1985 годзе перадаў свой асабісты архіў у [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральную навуковую бібліятэку НАН Беларусі]] (фонд 61, 227 адзінак захоўвання за 1908—1986 гады)<ref name="csl"/>. Памёр 26 жніўня 1994 года, напярэдадні свайго 88-годдзя<ref name="budzma"/>. Пахаваны на могілках у вёсцы [[Лявонавічы (Нясвіжскі раён)|Лявонавічы]]; на пахаванні гучалі «Зорачкі»<ref name="budzma"/><ref name="svaboda2021"/>. == Творчасць == Дэбютаваў вершам «Не бядуй» у часопісе «Студэнцкая думка» (№ 4, 1925). Пісаў на беларускай, рускай, польскай мовах і на эсперанта. З 1960-х выступаў у беларускім рэспубліканскім друку. Аўтар зборнікаў вершаў «Заўсёды з песняй» (1984), «Песні з-за кратаў» (1993). Вершы, паводле ўласнага прызнання, ніколі не перапрацоўваў, лічачы іх «помнікамі» моманту натхнення<ref name="svaboda2021"/>. Сам пісаў музыку да многіх сваіх вершаў; пасля таго як у лагеры яму пашкодзілі пальцы, складаў мелодыі ў памяці і запісваў на магнітафон<ref name="csl"/><ref name="svaboda2021"/>. Некаторыя песні на словы С. Новіка-Пяюна лічацца народнымі, найбольш вядомыя з іх «Зорачкі» і «Над Шчарай» («Слонімскі вальс»)<ref name="nestor"/><ref name="budzma"/>. == Бібліяграфія == * Заўсёды з песняй. Мн., 1984; * Зорачкі ясныя: Вершы. Мн., 1986. * «[[Песні з-за кратаў]]». Вершы, песні, паэмы. Мн., 1993. == Памяць == У серыі «Беларускі музычны архіў» выйшаў музычны альбом ''«Дні лятуць. Песні з-за кратаў»'' прысвечаны 100-годдзю нараджэння С. Новіка-Пяюна (выдавецтва BMAgroup, 2005; 23 трэкі). Песні выконваюць, у прыватнасці, [[Данчык]], [[Віктар Антонавіч Шалкевіч|Віктар Шалкевіч]], гурты «Чырвоным па белым», ZIGZAG, «Голая манашка» і іншыя<ref name="nestor"/>. У 2022 годзе часопіс «Нясвіжскія каеты» апублікаваў лісты паэта<ref name="kaety9"/>. == Заўвагі == {{Спіс заўваг}} == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="csl">{{cite web |url=https://csl.bas-net.by/proekty/virtualnye-proekty-biblioteki/rukapisy-ne-garacz/sergej-mihajlovich-novik-peyun/ |title=Сергей Михайлович Новик-Пеюн |website=Центральная научная библиотека имени Якуба Коласа НАН Беларуси (праект «Рукапісы не гараць») |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="marakou">Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Т. II. — Мінск, 2003; [https://by.openlist.wiki/Новік_Сяргей_Міхайлавіч_(1906) Новік Сяргей Міхайлавіч (1906)] // Адкрыты спіс.</ref> <ref name="budzma">{{cite web |url=https://budzma.org/news/nyedastrelyeny-syarhyey-novik-pyayun.html |title=«Недастрэлены». Сяргей Новік-Пяюн |author=Андрэй Мельнікаў |website=Будзьма беларусамі! |date=2018-02-28 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="svaboda2021">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/siarhiej-novik-piajun/27948318.html |title=Раіў маладым не пісаць пра палітыку, рабіў пярсьцёнкі з кайданоў. 20 нечаканых фактаў пра Сяргея Новіка-Пяюна |author=Васіль Дэ Эм |website=Радыё Свабода |date=2021-08-27 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="nn2006">{{cite web |url=https://nashaniva.com/3534 |title=«Я за ўсімі ўладамі сядзеў!» |author=Уладзімер Содаль |website=Наша Ніва |date=2006-08-29 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="noweuropa">{{cite web |url=https://new.org.pl/2831,trudna_droga_bialorusina.html |title=Poeta w potrzasku. Niemcy go rozstrzelali, a Sowieci uwięzili |author=Ihar Melnikau |website=Nowa Europa Wschodnia |date=2023-05-11 |accessdate=2026-10-10 |lang=pl}}</ref> <ref name="nestor">{{cite web |url=https://nestor.minsk.by/mg/2007/12/mg71201.html |title=Сяргей Новік-Пяюн «Дні лятуць (песьні з-за кратаў)» |website=Музыкальная газета |date=2007-03-26 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="kaety">[https://pawet.net/files/kaet08.pdf Нясвіжскія каеты]: краязнаўчы, гісторыка-літаратурны часопіс. — 2021. — № 8. — С. 10—11.</ref> <ref name="kaety9">[https://www.nslowa.by/wp-content/uploads/2018/08/kaet9_compressed.pdf Лісты Сяргея Новіка-Пеюна] // Нясвіжскія каеты. — 2022. — № 9. — С. 63—68.</ref> <ref name="kleck2014">{{cite web |url=http://www.kleck.by/?p=16241 |title=Подвиг любви и веры |author=Валентина Сенкевич |website=Клецк. Новости |date=2014-09-06 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|||371}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} — С. 332. * {{крыніцы/ЭКБ|6|}} — C. 92. * {{крыніцы/БП (1992-95)||''Новік-Пяюн Сяргей''}} — Т. 4. — С. 397. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} ** Ліс А. Іскры з вогнішча // ЛіМ. 1966, 22 лют.; ** Пяткевіч А. Сцежкамі роднага краю // Наднёманскія былі. Мн., 1968; ** Лойка А. Душа рвалася да песень // ЛіМ. 1981, 9 кастр.; ** Шишигина К. Музы Несвижа. Мн., 1986; * Содаль У. «Я за ўсімі ўладамі сядзеў!» // Наша Ніва. — 2006. — 29 жніўня. == Спасылкі == * [http://vershy.ru/category/syargei-novik-pyayun Вершы C. Новік-Пяюна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110116093012/http://vershy.ru/category/syargei-novik-pyayun |date=16 студзеня 2011 }} на Нацыянальным паэтычным партале «Вершы.ru» * [https://www.svaboda.org/a/siarhiej-novik-piajun/27948318.html Раіў маладым не пісаць пра палітыку, рабіў пярсьцёнкі з кайданоў. 20 нечаканых фактаў пра Сяргея Новіка-Пяюна] {{DEFAULTSORT:Новік-Пяюн Сяргей}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты-песеннікі]] [[Катэгорыя:Паэты-песеннікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] r5mlh8j55tbau61wolsvbvo2yew77gc 0 29979 5216497 5212986 2026-10-11T18:39:01Z Için warum 153459 /* Назва */ там напісана, што гэта легенда 5216497 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Гальшаны |арыгінальная назва = Гальшаны |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Halszany, Belarus.svg |сцяг = Flag of Halšany.svg |шырыня герба = 80 |шырыня сцяга = 160 |выява = Haĺšany_(07).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 15|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 00|lon_sec = |CoordAddon = source:yandexmaps_type:city_region:BY-HR |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Ашмянскі |сельсавет = Гальшанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1280]] |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 1075 |год перапісу = 2006 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 1593 |паштовы індэкс = 231120 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 4 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Halshany |сайт = |мова сайта = ru |мова сайта 2 = de |мова сайта 3 = zh |мова сайта 4 = ml |мова сайта 5 = zw |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242995231 }} '''Гальша́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haĺšany}}, {{lang-ru|Гольшаны}}) — [[аграгарадок]] у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на левым беразе [[Альшанка (рака)|р. Гальшанка]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Гальшанскі сельсавет|Гальшанскага сельсавета]]. Размешчаны за 20 км ад [[Ашмяны|Ашмян]], 12 км ад чыгуначнай станцыі Багданаў; на шашы Ашмяны — [[Валожын]], 1277 жыхароў, 487 двароў ([[1993]]). == Назва == Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], у 1640 г. згадваюцца як ''Ольшаны'', што дае падставу лічыць пачатковае ''г'' пратэтычным. У аснове, верагодна, назва дрэва [[вольха|вольхі]]<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 76.</ref>. Паводле легенды, назва Гальшаны ад імя прыхадня з Літвы на імя [[Гольша]]. {{Змест злева}} == Гісторыя == Упершыню згадваецца з 13 ст. Паводле [[Хроніка Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага|Хронікі ВКЛ]] і [[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]], [[Гольша]] заклаў горад на р. Карабель, пачаў там княжыць і назваўся князем Гальшанскім. Гісторыкі 19 ст. лічылі, што гэта адбылося каля [[1280]] года. Гальшаны згадваюцца таксама ў «[[Хроніка Літоўская і Жамойцкая|Хроніцы Літоўскай і Жамойцкай]]», у «[[Наўгародскі летапіс|Наўгародскім летапісе]]» пад [[1387]] і [[1406]] гадамі. Да сяр. 16 ст. уладанне князёў [[Гальшанскія|Гальшанскіх]]. Адсюль паходзіць [[Соф’я Гальшанская]], жонка вял.кн. і караля [[Ягайла|Ягайлы]] — родапачынальніца [[Ягелоны|Ягелонаў]]. У кан. 14 — пач. 15 ст. вядомы як горад, цэнтр гандлю і рамёстваў, у т.л. вырабу з мясцовай гліны кафлі. 3 15 ст. у Гальшанах быў касцёл, з [[1536]] згадваецца праваслаўная царква, у 16 ст. дзейнічаў кальвінскі збор. 3 16 ст. уладанне [[Сапегі|Сапегаў]]. Пры іх у [[1618]] пабудаваны новы будынак касцёла францысканцаў, у 17 ст. жылы корпус кляштара, у канцы 16 ст.— пач. 17 ст. [[Гальшанскі замак]], паперня (існавала да кан. 17 ст.), якая выпускала вялікую колькасць паперы высокай якасці. Падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] (1700—1721) у выніку баявых дзеянняў мястэчка спалена. 3 [[1795]] у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цэнтр воласці Ашмянскага павета. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812]] года тут адбыліся баі расійскіх і напалеонаўскіх войскаў. Пасля [[паўстанне 1830-1831|паўстання 1830—1831 гадоў]] у 1832 закрыты [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля і кляштар францысканцаў (Гальшаны)|кляштар францысканцаў]], у яго будынках размясціўся расійскі ваенны [[гарнізон]]. Падчас [[паўстанне 1863-1864|паўстання 1863—1864 гадоў]] адзін з арганізатараў паўстанняў [[Зыгмунт Мінейка|З. Мінейка]] планаваў зрабіць Гальшаны цэнтрам паўстання ў павеце. У [[1871]] адбылося выступленне сялян супраць мясцовага памешчыка і царскіх улад. У [[1897]] у Гальшанах 2883 жыхары. У кан. 19 — пач. 20 ст. у мястэчку 4 невялікія заводы, некалькі майстэрняў, гандлёвыя крамы, млыны, касцёл, праваслаўная царква, 2 капліцы, сінагога, 4 яўрэйскія малітоўныя дамы. Акрамя штотыднёвых таргоў, некалькі разоў на год праводзіліся буйныя гальшанскія кірмашы. Спецыфічным заняткам местачкоўцаў было вязанне рукавіц, панчох, «гальшанскіх каптаноў». Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915—1918 гады Гальшаны акупаваны германскім войскам. На пач. [[1919]] заняты [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]]. У ваколіцах дзейнічалі антыбальшавіцкія ўзброеныя фарміраванні. У канцы красавіка 1919 года Гальшаны заняла польскае войска, летам 1920 — Чырвоная Армія, пазней зноў палякі. З 1920 у складзе [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]], з 1922 — [[Польшча|Польшчы]], цэнтр гміны Ашмянскага павета. Дзейнічалі суд, польская і 2 яўрэйскія школы, касцёл, царква, сінагога, крэдытна-ашчадная каса, пастаялы двор, карчма, пошта, тэлефонная станцыя на 10 абанентаў, аптэка, паліцэйскі ўчастак, банк. Быў развіты [[гандаль]]. На пачатку 1920-х гадоў у ваколіцах Гальшанаў дзейнічалі партызаны. У [[1926]] — 1702 жыхары. З [[1939]] года Гальшаны ў складзе [[БССР]]. У 1941 — 1944 акупаваны. У 1970 — 1945 жыхароў, 425 двароў. == Культура == Раней у будынку кляштара размяшчаўся філіял Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі, але філіял быў зачынены, а будынак кляштара перададзены касцёлу. == Славутасці == * гарадзішча і селішча 12—14 ст. — за 1,5 км да ўсходу ад вёскі * селішча 15—18 ст. — у вёсцы, на левым беразе р. Гальшанка * [[Гальшанскі касцёл і кляштар францысканцаў]] * [[Гальшанскі замак]] (руіны) * [[Свята-Георгіеўская царква (Гальшаны)|Гальшанская Георгіеўская царква]] (пач. 20 ст.) * [[Капліца з драўлянай скульптурай (Гальшаны)|Капліца з драўлянай скульптурай]] (1897) == Вядомыя асобы == * [[Янка Вярсоцкі]] (1888—1937) — беларускі грамадскі дзеяч, каталіцкі святар. * Язэп Германовіч ([[Вінцук Адважны]]) (1890—1978) — паэт, рэлігійны і грамадскі дзеяч. * [[Бен Цыён Гольдберг]] (1895—1972) — яўрэйскі журналіст, псіхолаг. * {{нп5|Рубен Кац||he|ראובן כץ}} * [[Анастаз Людвік Керсніцкі]] (1678—1733) — педагог, каталіцкі публіцыст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Крот]] (нар. 1960) — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі. * [[Віктар Паўлавіч Сазонаў]] (нар. 1963) — беларускі грамадскі дзеяч, палітык, журналіст і літаратар. * [[Канстанцін Канстанцінавіч Стрыеўскі]] (1885—1938) — рэвалюцыйны і дзяржаўны дзеяч. * [[Сара Львоўна Фібіх]] (1895—1947) — яўрэйская тэатральная актрыса. * {{нп5|Меір Шэлі||he|מאיר שלי}} == Цікавыя факты == У ХІХ ст. фіксаваліся слонімскія прозвішчы Гальш, Гальшэўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-4S7W-Z?i=190&cat=1054770</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-4SQT-Q?i=221&cat=1054770&lang=ru&cc=4166194</ref>. Ёсць латышскае ''Galšs''.<ref>https://uzvardi.lv/surname/819744</ref> == Галерэя == <gallery widths="px" heights="px"> Файл:Halšany Castle 04.jpg|Адна з замкавых вежаў - від з нутры Файл:Halšany Castle 08.jpg|Сцены замка - від з нутры Файл:Halschany Häuser.JPG|Вуліца ў Гальшанах Файл:Halšanski zamak. Гальшанскі замак (V. Dmachoŭski, 1853).jpg|Руіны замка ў Гальшанах на выяве [[Вікенцій Ігнатавіч Дмахоўскі|В. І. Дмахоўскага]].1853 </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * Корзун Э. С. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 2. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя», 1994. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/galyshany.html Здымкі на Radzima.org] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Гальшанскі сельсавет}} {{DEFAULTSORT:Гальшаны}} [[Катэгорыя:Гальшанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёна]] [[Катэгорыя:Гальшаны| ]] aocjdzzkny1z7uvuyjsdkkox6mx2n2k 5216541 5216497 2026-10-11T21:04:11Z JerzyKundrat 174 5216541 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Гальшаны |выява = Haĺšany_(07).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Ашмянскі |сельсавет = Гальшанскі |першае згадванне = 1280 }} '''Гальша́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haĺšany}}, {{lang-ru|Гольшаны}}) — [[аграгарадок]] у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на левым беразе [[Альшанка (рака)|р. Гальшанка]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Гальшанскі сельсавет|Гальшанскага сельсавета]]. Размешчаны за 20 км ад [[Ашмяны|Ашмян]], 12 км ад чыгуначнай станцыі Багданаў; на шашы Ашмяны — [[Валожын]], 1277 жыхароў, 487 двароў ([[1993]]). == Назва == Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], у 1640 г. згадваюцца як ''Ольшаны'', што дае падставу лічыць пачатковае ''г'' пратэтычным. У аснове, верагодна, назва дрэва [[вольха|вольхі]]<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 76.</ref>. Паводле легенды, назва Гальшаны ад імя прыхадня з Літвы на імя [[Гольша]]. == Гісторыя == Упершыню згадваецца з 13 ст. Паводле [[Хроніка Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага|Хронікі ВКЛ]] і [[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]], [[Гольша]] заклаў горад на р. Карабель, пачаў там княжыць і назваўся князем Гальшанскім. Гісторыкі 19 ст. лічылі, што гэта адбылося каля [[1280]] года. Гальшаны згадваюцца таксама ў «[[Хроніка Літоўская і Жамойцкая|Хроніцы Літоўскай і Жамойцкай]]», у «[[Наўгародскі летапіс|Наўгародскім летапісе]]» пад [[1387]] і [[1406]] гадамі. Да сяр. 16 ст. уладанне князёў [[Гальшанскія|Гальшанскіх]]. Адсюль паходзіць [[Соф’я Гальшанская]], жонка вял.кн. і караля [[Ягайла|Ягайлы]] — родапачынальніца [[Ягелоны|Ягелонаў]]. У кан. 14 — пач. 15 ст. вядомы як горад, цэнтр гандлю і рамёстваў, у т.л. вырабу з мясцовай гліны кафлі. 3 15 ст. у Гальшанах быў касцёл, з [[1536]] згадваецца праваслаўная царква, у 16 ст. дзейнічаў кальвінскі збор. 3 16 ст. уладанне [[Сапегі|Сапегаў]]. Пры іх у [[1618]] пабудаваны новы будынак касцёла францысканцаў, у 17 ст. жылы корпус кляштара, у канцы 16 ст.— пач. 17 ст. [[Гальшанскі замак]], паперня (існавала да кан. 17 ст.), якая выпускала вялікую колькасць паперы высокай якасці. Падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] (1700—1721) у выніку баявых дзеянняў мястэчка спалена. 3 [[1795]] у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цэнтр воласці Ашмянскага павета. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812]] года тут адбыліся баі расійскіх і напалеонаўскіх войскаў. Пасля [[паўстанне 1830-1831|паўстання 1830—1831 гадоў]] у 1832 закрыты [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля і кляштар францысканцаў (Гальшаны)|кляштар францысканцаў]], у яго будынках размясціўся расійскі ваенны [[гарнізон]]. Падчас [[паўстанне 1863-1864|паўстання 1863—1864 гадоў]] адзін з арганізатараў паўстанняў [[Зыгмунт Мінейка|З. Мінейка]] планаваў зрабіць Гальшаны цэнтрам паўстання ў павеце. У [[1871]] адбылося выступленне сялян супраць мясцовага памешчыка і царскіх улад. У [[1897]] у Гальшанах 2883 жыхары. У кан. 19 — пач. 20 ст. у мястэчку 4 невялікія заводы, некалькі майстэрняў, гандлёвыя крамы, млыны, касцёл, праваслаўная царква, 2 капліцы, сінагога, 4 яўрэйскія малітоўныя дамы. Акрамя штотыднёвых таргоў, некалькі разоў на год праводзіліся буйныя гальшанскія кірмашы. Спецыфічным заняткам местачкоўцаў было вязанне рукавіц, панчох, «гальшанскіх каптаноў». Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915—1918 гады Гальшаны акупаваны германскім войскам. На пач. [[1919]] заняты [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]]. У ваколіцах дзейнічалі антыбальшавіцкія ўзброеныя фарміраванні. У канцы красавіка 1919 года Гальшаны заняла польскае войска, летам 1920 — Чырвоная Армія, пазней зноў палякі. З 1920 у складзе [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]], з 1922 — [[Польшча|Польшчы]], цэнтр гміны Ашмянскага павета. Дзейнічалі суд, польская і 2 яўрэйскія школы, касцёл, царква, сінагога, крэдытна-ашчадная каса, пастаялы двор, карчма, пошта, тэлефонная станцыя на 10 абанентаў, аптэка, паліцэйскі ўчастак, банк. Быў развіты [[гандаль]]. На пачатку 1920-х гадоў у ваколіцах Гальшанаў дзейнічалі партызаны. У 1926 годзе — 1702 жыхары. З [[1939]] года Гальшаны ў складзе [[БССР]]. У 1941 — 1944 акупаваны нацыстамі. У 1970 годзе — 1945 жыхароў, 425 двароў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Культура == Раней у будынку кляштара размяшчаўся філіял Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі, але філіял быў зачынены, а будынак кляштара перададзены касцёлу. == Славутасці == * гарадзішча і селішча 12—14 ст. — за 1,5 км да ўсходу ад вёскі * селішча 15—18 ст. — у вёсцы, на левым беразе р. Гальшанка * [[Гальшанскі касцёл і кляштар францысканцаў]] * [[Гальшанскі замак]] (руіны) * [[Свята-Георгіеўская царква (Гальшаны)|Гальшанская Георгіеўская царква]] (пач. 20 ст.) * [[Капліца з драўлянай скульптурай (Гальшаны)|Капліца з драўлянай скульптурай]] (1897) == Вядомыя асобы == * [[Янка Вярсоцкі]] (1888—1937) — беларускі грамадскі дзеяч, каталіцкі святар. * Язэп Германовіч ([[Вінцук Адважны]]) (1890—1978) — паэт, рэлігійны і грамадскі дзеяч. * [[Бен Цыён Гольдберг]] (1895—1972) — яўрэйскі журналіст, псіхолаг. * {{нп5|Рубен Кац||he|ראובן כץ}} * [[Анастаз Людвік Керсніцкі]] (1678—1733) — педагог, каталіцкі публіцыст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Крот]] (нар. 1960) — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі. * [[Віктар Паўлавіч Сазонаў]] (нар. 1963) — беларускі грамадскі дзеяч, палітык, журналіст і літаратар. * [[Канстанцін Канстанцінавіч Стрыеўскі]] (1885—1938) — рэвалюцыйны і дзяржаўны дзеяч. * [[Сара Львоўна Фібіх]] (1895—1947) — яўрэйская тэатральная актрыса. * {{нп5|Меір Шэлі||he|מאיר שלי}} == Цікавыя факты == У ХІХ ст. фіксаваліся слонімскія прозвішчы Гальш, Гальшэўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-4S7W-Z?i=190&cat=1054770</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-4SQT-Q?i=221&cat=1054770&lang=ru&cc=4166194</ref>. Ёсць латышскае ''Galšs''.<ref>https://uzvardi.lv/surname/819744</ref> == Галерэя == <gallery widths="px" heights="px"> Файл:Halšany Castle 04.jpg|Адна з замкавых вежаў - від з нутры Файл:Halšany Castle 08.jpg|Сцены замка - від з нутры Файл:Halschany Häuser.JPG|Вуліца ў Гальшанах Файл:Halšanski zamak. Гальшанскі замак (V. Dmachoŭski, 1853).jpg|Руіны замка ў Гальшанах на выяве [[Вікенцій Ігнатавіч Дмахоўскі|В. І. Дмахоўскага]].1853 </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * Корзун Э. С. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 2. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя», 1994. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/galyshany.html Здымкі на Radzima.org] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Гальшанскі сельсавет}} {{DEFAULTSORT:Гальшаны}} [[Катэгорыя:Гальшанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёна]] [[Катэгорыя:Гальшаны| ]] aumbnvkf7mvlpjw6026mdahcf5yvaub 0 30377 5216515 5216211 2026-10-11T19:53:20Z Змітрок Бядуля 175208 Афармленне: зноска перад кропкай, {{Бібліяінфармацыя}} (ВП:АА) 5216515 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Цітовіч}} {{Музыкант | Імя = Генадзь Іванавіч Цітовіч | Подпіс = | Лога = | Фота = | Апісанне_фота = | Поўнае_імя = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Гады = | Нацыянальнасць = | Краіна = | Прафесіі = | Інструменты = | Жанры = | Псеўданімы = | Гурты = | Узнагароды = | Супрацоўніцтва = | Лэйблы = | Сайт = | Выява = Генадзь Іванавіч Цітовіч.jpg | Педагог = [[Тадэвуш Шалігоўскі]] }} '''Генадзь Іванавіч Цітовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі [[хор|харавы]] {{дырыжор|Беларусі|СССР|XX стагоддзя}}, [[музыказнавец]], [[этнограф]]. [[Народны артыст СССР]] (1968). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і вясковых настаўнікаў; першапачатковую адукацыю атрымаў дома ад маці<ref name="belta2020" />. У дзяцінстве атрымаў першую навуку мастацтва і культуры ад [[Флор Данатавіч Манцэвіч|Флора Манцэвіча]]<ref name="Цітовіч">{{кніга |аўтар = Г.И.Цитович |частка = Мой первый учитель |загаловак = Люди Нарочанского края. Воспоминания участников революционной борьбы и Великой Отечественной войны |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1975 |том = |старонкі = 94-101 |старонак = 592 |серыя = |isbn = |тыраж = 75 000 }}</ref>. У 1924 годзе паступіў у трэці клас [[Літоўская духоўная семінарыя|Віленскай праваслаўнай духоўнай семінарыі]], спяваў у хоры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]] пад кіраўніцтвам [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгора Шырмы]], якога лічыў сваім настаўнікам. Пасля семінарыі адмовіўся ад святарства і паступіў на матэматычна-прыродазнаўчы факультэт Віленскага ўніверсітэта<ref name="belta2020"/><ref name="hor"/>. Вучыўся ва [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэце Стэфана Баторыя]] (1936—1939), дзе кіраваў універсітэцкім хорам; па парадзе прафесара [[Тадэвуш Шалігоўскі|Тадэвуша Шалігоўскага]] адначасова паступіў у [[Віленская кансерваторыя|Віленскую кансерваторыю]], якую скончыў у 1939 годзе<ref name="belcanto"/><ref name="hor"/><ref name="ritual"/>. Першы свой фальклорны запіс — вяснянку ў выкананні бабулі — зрабіў у 22 гады; у 1936 годзе ў кракаўскім штотыднёвіку быў надрукаваны яго артыкул «Беларуская народная музыка»<ref name="belta2020"/><ref name="hor"/>. У 1939—1941 і 1944—1951 гадах — рэдактар музычных праграм абласнога радыё, кансультант Дома народнай творчасці ў [[Баранавічы|Баранавічах]], дапамагаў самадзейным харам<ref name="belcanto"/><ref name="hor"/><ref name="sb2022"/>. Яшчэ да вайны пачаў працаваць з самадзейным хорам вёскі [[Падлессе (Ляхавіцкі раён)|Вялікае Падлессе]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]], які ў 1940 годзе заняў першае месца на абласным конкурсе. Падчас нямецкай акупацыі Цітовіч разам з жонкай Вольгай Мацвееўнай, якая загадвала аптэкай, перадаваў партызанам медыкаменты. Пасля вайны аднавіў Падлескі хор, які ў 1945 годзе зноў перамог на абласным і рэспубліканскім конкурсах і выступіў у Маскве, атрымаўшы высокія водгукі кампазітара Марыяна Каваля і дырыжора Аляксандра Свешнікава<ref name="belta2020"/><ref name="ritual"/>. Член [[Беларускі саюз кампазітараў|Беларускага саюза кампазітараў]] з 1946 года. У 1952 годзе на аснове Падлескага хору стварыў і ўзначаліў дзяржаўны народны хор, рэарганізаваны ў 1959 годзе ў [[Беларускі дзяржаўны ансамбль песні і танца]], у 1964 годзе — у [[Дзяржаўны народны хор БССР]]; кіраваў ім да 1974 года, пасля чаго перадаў мастацкае кіраўніцтва свайму вучню М. П. Дрынеўскаму<ref name="sb2022"/><ref name="belta2020"/><ref name="hor"/>. Хор гастраляваў у Польшчы, Румыніі, Венгрыі, Фінляндыі і іншых краінах; у 1966 годзе з яго складу вылучыўся жаночы вакальны квартэт «Купалінка», заснавальнікам якога лічыцца Цітовіч<ref name="belta2020"/><ref name="sb2022"/>. У 1974—1975 гадах — старшы навуковы супрацоўнік [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору]] [[АН БССР]]<ref name="belta2020"/>. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] у Мінску<ref name="ritual" />. == Дзейнасць і творчасць == Запісаў больш за 3 тыс. беларускіх (пераважна), рускіх, украінскіх, польскіх, балгарскіх, літоўскіх, латышскіх народных песень, танцаў, інструментальных найгрышаў. Зрабіў для хору шмат канцэртных апрацовак уласных запісаў. Складальнік шэрагу фальклорных зборнікаў. Даследаваў міжславянскія і славяна-балцкія народна-песенныя сувязі, гістарычнае развіццё беларускай народнай музыкі, беларускае народнае шматгалоссе, традыцыйны і сучасны фальклор у музычным побыце вёскі. Зрабіў значны ўклад у станаўленне і развіццё самадзейнага [[музыка Беларусі|музычнага мастацтва Беларусі]]. Актыўна выступаў у перыядычным друку, аўтар шэрагу цыклаў тэле- і радыёперадач. Складзеныя ім зборнікі ўласных запісаў ахопліваюць усе асноўныя меладычныя стылі і жанры беларускай народнай песні. Аўтар 12 арыгінальных песень на ўласныя словы і вершы беларускіх паэтаў, больш за 60 апрацовак беларускіх народных мелодый («Жавароначкі, прыляціце», «Ой, рана на Йвана», «Рэчанька» і інш.). У тэарэтычных працах параўнальнае даследаванне музычнай творчасці славянскіх народаў, аналіз беларускага народнага шматгалосся, народнага выканальніцтва, стыляў сучаснай народнай песні. Аўтар прац «Беларускія народныя песні» (двухгалосыя, 1948), «Песні шчасця» (сучасныя беларускія народныя песні, 1950), «Песні, беларускага народа» (1959), «Сучасная беларуская песня» (1961), «Польскія народныя песні» (выбраныя, 1962), «Новыя стылявыя рысы традыцыйнай беларускай народнай песні» (1964), «Анталогія беларускай народнай песні» (1968, 2-е выд. 1975), «Аб беларускім песенным фальклоры: Выбраныя нарысы» (1976), зборніка «Добры вечар!» (1986). Музычны рэдактар тамоў «Радзінная паэзія» (1971), «Жартоўныя песні» (1974) з шматтомнага выдання «Беларуская народная творчасць», а таксама аўтар тэле- і радыёперадач і інш. == Прызнанне і ўзнагароды == * член [[Беларускі саюз кампазітараў|Беларускага саюза кампазітараў]] з 1946 года. * [[Народны артыст СССР]] (1968), * лаўрэат [[прэмія Ленінскага камсамола Беларусі|прэміі Ленінскага камсамола Беларусі]] (1968), * лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]] (1978). * 16 лютага 1980 года калгас у Падлессі надаў Цітовічу званне «Заслужаны калгаснік»; ён стаў першым беларускім музыкантам з такім званнем<ref name="belta2020" /><ref name="hor" />. Узнагароджаны: * [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|ордэн Дружбы народаў]], * трыма [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга]], * медалі<ref name="belta2020" /><ref name="ritual" />. == Памяць == Імя Генадзя Цітовіча нададзена [[Нацыянальны акадэмічны народны хор Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча|Нацыянальнаму акадэмічнаму народнаму хору Рэспублікі Беларусь]]. == Бібліяграфія == * Польскія народныя песні. — Mн., 1962; * Анталогія беларускай народнай песні. — Mн., 1968; * Аб беларускім песенным фальклоры. [Выбр. нарысы]. — Мн., 1976. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="belta2020">{{cite web |url=https://belta.by/culture/view/dose-k-110-letiju-narodnogo-artista-belarusi-gennadija-tsitovicha-401746-2020/ |title=ДОСЬЕ: К 110-летию народного артиста Беларуси Геннадия Цитовича |website=БелТА |date=2020-08-07 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="sb2022">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/pesennaya-dusha-naroda-narodnyy-khor-imeni-tsitovicha-otmetil-svoe-70-letie.html |title=Песенная душа народа: Народный хор имени Цитовича отметил свое 70-летие |author=Юлия Андреева |website=СБ. Беларусь сегодня |date=2022-03-19 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="hor">{{cite web |url=https://hor.by/en/conductors/zitovich-gi/ |title=Цитович Геннадий Иванович |website=ХОР.by |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="belcanto">Соломаха Е. А. Цитович Г. И. // Музыкальная энциклопедия. — М., 1973—1982; [https://www.belcanto.ru/citovic.html Геннадий Иванович Цитович] // Belcanto.ru. {{ref-ru}}</ref> <ref name="ritual">{{cite web |url=https://ritual.by/articles/mogila-narodnogo-artista-gennadiya-tsitovicha-na-vostochnom-kladbishche-minska/ |title=Могила народного артиста Геннадия Цитовича на Восточном кладбище Минска |website=Ritual.by |date=2020-10-21 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> }} == Літаратура == * Жураўлёў Д. М. Генадзь Цітовіч. — Mн., 1969. * Цітовіч Генадзь Іванавіч // Этнаграфія Беларусі : энцыклапедыя / гал. рэд. І. П. Шамякін. — Мн., 1989. — С. 521. * Цітовіч Генадзь Іванавіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. / рэдкал. І. П. Шамякін [і інш.]. — Мн., 1986. — Т. 5. — С. 477—478. * Марціновіч А. Самы шчаслівы чалавек / А. Марціновіч // Беларуская думка. — 2000. — № 8. — С. 28-35. == Спасылкі == * [http://www.rh.by/by/160/70/4397/ Манцэвіч Барыс. А Беларусь — даражэй за ўсё. Успаміны пра Генадзя Цітовіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120605031009/http://rh.by/by/160/70/4397/ |date=5 чэрвеня 2012 }}// //«[[Рэгіянальная газета]]» {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цітовіч Генадзь Іванавіч}} [[Катэгорыя:Народныя артысты СССР]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага народнага хору Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча]] [[Катэгорыя:Харавыя дырыжоры Беларусі]] pfe973hd6fjx3kwra91eq9n96rpnwjp 5216551 5216515 2026-10-11T21:20:52Z Змітрок Бядуля 175208 Выява: магіла на Усходніх могілках 5216551 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Цітовіч}} {{Музыкант | Імя = Генадзь Іванавіч Цітовіч | Подпіс = | Лога = | Фота = | Апісанне_фота = | Поўнае_імя = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Гады = | Нацыянальнасць = | Краіна = | Прафесіі = | Інструменты = | Жанры = | Псеўданімы = | Гурты = | Узнагароды = | Супрацоўніцтва = | Лэйблы = | Сайт = | Выява = Генадзь Іванавіч Цітовіч.jpg | Педагог = [[Тадэвуш Шалігоўскі]] }} '''Генадзь Іванавіч Цітовіч''' ({{ВДП}}) — беларускі [[хор|харавы]] {{дырыжор|Беларусі|СССР|XX стагоддзя}}, [[музыказнавец]], [[этнограф]]. [[Народны артыст СССР]] (1968). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і вясковых настаўнікаў; першапачатковую адукацыю атрымаў дома ад маці<ref name="belta2020" />. У дзяцінстве атрымаў першую навуку мастацтва і культуры ад [[Флор Данатавіч Манцэвіч|Флора Манцэвіча]]<ref name="Цітовіч">{{кніга |аўтар = Г.И.Цитович |частка = Мой первый учитель |загаловак = Люди Нарочанского края. Воспоминания участников революционной борьбы и Великой Отечественной войны |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1975 |том = |старонкі = 94-101 |старонак = 592 |серыя = |isbn = |тыраж = 75 000 }}</ref>. У 1924 годзе паступіў у трэці клас [[Літоўская духоўная семінарыя|Віленскай праваслаўнай духоўнай семінарыі]], спяваў у хоры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]] пад кіраўніцтвам [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгора Шырмы]], якога лічыў сваім настаўнікам. Пасля семінарыі адмовіўся ад святарства і паступіў на матэматычна-прыродазнаўчы факультэт Віленскага ўніверсітэта<ref name="belta2020"/><ref name="hor"/>. Вучыўся ва [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэце Стэфана Баторыя]] (1936—1939), дзе кіраваў універсітэцкім хорам; па парадзе прафесара [[Тадэвуш Шалігоўскі|Тадэвуша Шалігоўскага]] адначасова паступіў у [[Віленская кансерваторыя|Віленскую кансерваторыю]], якую скончыў у 1939 годзе<ref name="belcanto"/><ref name="hor"/><ref name="ritual"/>. Першы свой фальклорны запіс — вяснянку ў выкананні бабулі — зрабіў у 22 гады; у 1936 годзе ў кракаўскім штотыднёвіку быў надрукаваны яго артыкул «Беларуская народная музыка»<ref name="belta2020"/><ref name="hor"/>. У 1939—1941 і 1944—1951 гадах — рэдактар музычных праграм абласнога радыё, кансультант Дома народнай творчасці ў [[Баранавічы|Баранавічах]], дапамагаў самадзейным харам<ref name="belcanto"/><ref name="hor"/><ref name="sb2022"/>. Яшчэ да вайны пачаў працаваць з самадзейным хорам вёскі [[Падлессе (Ляхавіцкі раён)|Вялікае Падлессе]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]], які ў 1940 годзе заняў першае месца на абласным конкурсе. Падчас нямецкай акупацыі Цітовіч разам з жонкай Вольгай Мацвееўнай, якая загадвала аптэкай, перадаваў партызанам медыкаменты. Пасля вайны аднавіў Падлескі хор, які ў 1945 годзе зноў перамог на абласным і рэспубліканскім конкурсах і выступіў у Маскве, атрымаўшы высокія водгукі кампазітара Марыяна Каваля і дырыжора Аляксандра Свешнікава<ref name="belta2020"/><ref name="ritual"/>. Член [[Беларускі саюз кампазітараў|Беларускага саюза кампазітараў]] з 1946 года. У 1952 годзе на аснове Падлескага хору стварыў і ўзначаліў дзяржаўны народны хор, рэарганізаваны ў 1959 годзе ў [[Беларускі дзяржаўны ансамбль песні і танца]], у 1964 годзе — у [[Дзяржаўны народны хор БССР]]; кіраваў ім да 1974 года, пасля чаго перадаў мастацкае кіраўніцтва свайму вучню М. П. Дрынеўскаму<ref name="sb2022"/><ref name="belta2020"/><ref name="hor"/>. Хор гастраляваў у Польшчы, Румыніі, Венгрыі, Фінляндыі і іншых краінах; у 1966 годзе з яго складу вылучыўся жаночы вакальны квартэт «Купалінка», заснавальнікам якога лічыцца Цітовіч<ref name="belta2020"/><ref name="sb2022"/>. У 1974—1975 гадах — старшы навуковы супрацоўнік [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору]] [[АН БССР]]<ref name="belta2020"/>. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] у Мінску<ref name="ritual" />. == Дзейнасць і творчасць == Запісаў больш за 3 тыс. беларускіх (пераважна), рускіх, украінскіх, польскіх, балгарскіх, літоўскіх, латышскіх народных песень, танцаў, інструментальных найгрышаў. Зрабіў для хору шмат канцэртных апрацовак уласных запісаў. Складальнік шэрагу фальклорных зборнікаў. Даследаваў міжславянскія і славяна-балцкія народна-песенныя сувязі, гістарычнае развіццё беларускай народнай музыкі, беларускае народнае шматгалоссе, традыцыйны і сучасны фальклор у музычным побыце вёскі. Зрабіў значны ўклад у станаўленне і развіццё самадзейнага [[музыка Беларусі|музычнага мастацтва Беларусі]]. Актыўна выступаў у перыядычным друку, аўтар шэрагу цыклаў тэле- і радыёперадач. Складзеныя ім зборнікі ўласных запісаў ахопліваюць усе асноўныя меладычныя стылі і жанры беларускай народнай песні. Аўтар 12 арыгінальных песень на ўласныя словы і вершы беларускіх паэтаў, больш за 60 апрацовак беларускіх народных мелодый («Жавароначкі, прыляціце», «Ой, рана на Йвана», «Рэчанька» і інш.). У тэарэтычных працах параўнальнае даследаванне музычнай творчасці славянскіх народаў, аналіз беларускага народнага шматгалосся, народнага выканальніцтва, стыляў сучаснай народнай песні. Аўтар прац «Беларускія народныя песні» (двухгалосыя, 1948), «Песні шчасця» (сучасныя беларускія народныя песні, 1950), «Песні, беларускага народа» (1959), «Сучасная беларуская песня» (1961), «Польскія народныя песні» (выбраныя, 1962), «Новыя стылявыя рысы традыцыйнай беларускай народнай песні» (1964), «Анталогія беларускай народнай песні» (1968, 2-е выд. 1975), «Аб беларускім песенным фальклоры: Выбраныя нарысы» (1976), зборніка «Добры вечар!» (1986). Музычны рэдактар тамоў «Радзінная паэзія» (1971), «Жартоўныя песні» (1974) з шматтомнага выдання «Беларуская народная творчасць», а таксама аўтар тэле- і радыёперадач і інш. == Прызнанне і ўзнагароды == * член [[Беларускі саюз кампазітараў|Беларускага саюза кампазітараў]] з 1946 года. * [[Народны артыст СССР]] (1968), * лаўрэат [[прэмія Ленінскага камсамола Беларусі|прэміі Ленінскага камсамола Беларусі]] (1968), * лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]] (1978). * 16 лютага 1980 года калгас у Падлессі надаў Цітовічу званне «Заслужаны калгаснік»; ён стаў першым беларускім музыкантам з такім званнем<ref name="belta2020" /><ref name="hor" />. Узнагароджаны: * [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|ордэн Дружбы народаў]], * трыма [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга]], * медалі<ref name="belta2020" /><ref name="ritual" />. == Памяць == [[Файл:Могила народного артиста СССР Геннадия Цитовича.JPG|міні|Магіла Г. І. Цітовіча на Усходніх могілках Мінска]] Імя Генадзя Цітовіча нададзена [[Нацыянальны акадэмічны народны хор Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча|Нацыянальнаму акадэмічнаму народнаму хору Рэспублікі Беларусь]]. == Бібліяграфія == * Польскія народныя песні. — Mн., 1962; * Анталогія беларускай народнай песні. — Mн., 1968; * Аб беларускім песенным фальклоры. [Выбр. нарысы]. — Мн., 1976. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="belta2020">{{cite web |url=https://belta.by/culture/view/dose-k-110-letiju-narodnogo-artista-belarusi-gennadija-tsitovicha-401746-2020/ |title=ДОСЬЕ: К 110-летию народного артиста Беларуси Геннадия Цитовича |website=БелТА |date=2020-08-07 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="sb2022">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/pesennaya-dusha-naroda-narodnyy-khor-imeni-tsitovicha-otmetil-svoe-70-letie.html |title=Песенная душа народа: Народный хор имени Цитовича отметил свое 70-летие |author=Юлия Андреева |website=СБ. Беларусь сегодня |date=2022-03-19 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="hor">{{cite web |url=https://hor.by/en/conductors/zitovich-gi/ |title=Цитович Геннадий Иванович |website=ХОР.by |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="belcanto">Соломаха Е. А. Цитович Г. И. // Музыкальная энциклопедия. — М., 1973—1982; [https://www.belcanto.ru/citovic.html Геннадий Иванович Цитович] // Belcanto.ru. {{ref-ru}}</ref> <ref name="ritual">{{cite web |url=https://ritual.by/articles/mogila-narodnogo-artista-gennadiya-tsitovicha-na-vostochnom-kladbishche-minska/ |title=Могила народного артиста Геннадия Цитовича на Восточном кладбище Минска |website=Ritual.by |date=2020-10-21 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> }} == Літаратура == * Жураўлёў Д. М. Генадзь Цітовіч. — Mн., 1969. * Цітовіч Генадзь Іванавіч // Этнаграфія Беларусі : энцыклапедыя / гал. рэд. І. П. Шамякін. — Мн., 1989. — С. 521. * Цітовіч Генадзь Іванавіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. / рэдкал. І. П. Шамякін [і інш.]. — Мн., 1986. — Т. 5. — С. 477—478. * Марціновіч А. Самы шчаслівы чалавек / А. Марціновіч // Беларуская думка. — 2000. — № 8. — С. 28-35. == Спасылкі == * [http://www.rh.by/by/160/70/4397/ Манцэвіч Барыс. А Беларусь — даражэй за ўсё. Успаміны пра Генадзя Цітовіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120605031009/http://rh.by/by/160/70/4397/ |date=5 чэрвеня 2012 }}// //«[[Рэгіянальная газета]]» {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цітовіч Генадзь Іванавіч}} [[Катэгорыя:Народныя артысты СССР]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага народнага хору Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча]] [[Катэгорыя:Харавыя дырыжоры Беларусі]] oeqhmcx1y7q65aoiy7uaib5fvhnh8ve 0 32217 5216689 3283239 2026-10-12T02:16:56Z Zadorenko V 175157 5216689 wikitext text/x-wiki [[Выява:Map of Russia - Time Zones (April 2010).svg|370px|thumb|right|'''[[Часавыя паясы Расіі]]''':<br /> {| style="background-color:inherit;" | USZ1 | {{Легенда|#00a008;|[[Калінінградскі час]]}} | [[MSK-1]] ([[UTC+2]]) |- | MSK | {{Легенда|#e32525;|[[Маскоўскі час]]}} | [[MSK]] ([[UTC+3]]) |- | YEKT | {{Легенда|#ffe000;|[[Екацерынбургскі час]]}} | [[MSK+2]] ([[UTC+5]]) |- | OMST | {{Легенда|#4feeee;|[[Омскі час]]}} | [[MSK+3]] ([[UTC+6]]) |- | KRAT | {{Легенда|#c0ce90;|Краснаярскі час}} | MSK+4 ([[UTC+7]]) |- | IRKT | {{Легенда|#cc66cc;|[[Іркуцкі час]]}} | [[MSK+5]] ([[UTC+8]]) |- | YAKT | {{Легенда|#4466cc;|[[Якуцкі час]]}} | [[MSK+6]] ([[UTC+9]]) |- | VLAT | {{Легенда|#b1f940;|[[Уладзівастоцкі час]]}} | [[MSK+7]] ([[UTC+10]]) |- | MAGT | {{Легенда|#ffa060;|[[Магаданскі час]]}} | [[MSK+8]] ([[UTC+11]]) |} ]] '''Краснаярскі час''' ({{Lang-ru|Красноярское время}}, '''KRAT''') — [[часавы пояс]], які адрозніваецца ад [[Універсальны каардынаваны час|UTC]] на 7 гадзін ([[UTC+7]]) і на 4 гадзіны ад маскоўскага часу. Гэты афіцыйны час у [[Краснаярскі край|Краснаярскам краі]] і ў большасці рэгіёнаў [[Усходняя Сібір|Усходняй Сібіры]] ([[Хакасія]], [[Тува]]. Раней ён называўся «Новасібірскім», але ў [[1993]] годзе [[Новасібірская вобласць]] перайшла на [[Омскі час]] (MSK+3). Асноўныя гарады: * [[Абакан]] * [[Краснаярск]] * [[Кызыл]] *[[Новакузнецк|Навакузнецк]] [[Катэгорыя:Часавыя паясы]] sgjel2ull5e98ynjk4e63rfdeiqewqz 0 32218 5216688 4064491 2026-10-12T02:16:34Z Zadorenko V 175157 5216688 wikitext text/x-wiki [[Выява:Map of Russia - Time Zones (April 2010).svg|370px|thumb|right|'''[[Часавыя паясы Расіі]]''':<br /> {| style="background-color:inherit;" | USZ1 | {{Легенда|#00a008;|[[Калінінградскі час]]}} | [[MSK-1]] ([[UTC+2]]) |- | MSK | {{Легенда|#e32525;|[[Маскоўскі час]]}} | [[MSK]] ([[UTC+3]]) |- | YEKT | {{Легенда|#ffe000;|[[Екацерынбургскі час]]}} | [[MSK+2]] ([[UTC+5]]) |- | OMST | {{Легенда|#4feeee;|[[Омскі час]]}} | [[MSK+3]] ([[UTC+6]]) |- | KRAT | {{Легенда|#c0ce90;|[[Краснаярскі час]]}} | MSK+4 ([[UTC+7]]) |- | IRKT | {{Легенда|#cc66cc;|Іркуцкі час}} | [[MSK+5]] ([[UTC+8]]) |- | YAKT | {{Легенда|#4466cc;|[[Якуцкі час]]}} | [[MSK+6]] ([[UTC+9]]) |- | VLAT | {{Легенда|#b1f940;|[[Уладзівастоцкі час]]}} | [[MSK+7]] ([[UTC+10]]) |- | MAGT | {{Легенда|#ffa060;|[[Магаданскі час]]}} | [[MSK+8]] ([[UTC+11]]) |} ]] '''Іркуцкі час''' ({{Lang-ru|Иркутское время}}, '''IRKT''') — [[часавы пояс]], які адрозніваецца ад [[Універсальны каардынаваны час|UTC]] на 8 гадзін ([[UTC+8]]) і на 5 гадзін ад маскоўскага часу. Гэты афіцыйны час у [[Бурація|Бураціі]] і ў [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]]. Асноўныя гарады: * [[Іркуцк]] * [[Улан-Удэ]] [[Катэгорыя:Часавыя паясы]] m9zdg2j5ih74ex21cnxacp8bbn7rxxv 0 32221 5216687 4064493 2026-10-12T02:16:03Z Zadorenko V 175157 5216687 wikitext text/x-wiki [[Выява:Map of Russia - Time Zones (September 2011).svg|370px|thumb|right|'''[[Часавыя паясы Расіі]]''':<br /> {| style="background-color:inherit;" | USZ1 | {{Легенда|#00a008;|[[Калінінградскі час]]}} | [[MSK-1]] ([[UTC+3]]) |- | MSK | {{Легенда|#e32525;|[[Маскоўскі час]]}} | [[MSK]] ([[UTC+4]]) |- | YEKT | {{Легенда|#ffe000;|[[Екацерынбургскі час]]}} | [[MSK+2]] ([[UTC+6]]) |- | OMST | {{Легенда|#4feeee;|[[Омскі час]]}} | [[MSK+3]] ([[UTC+7]]) |- | KRAT | {{Легенда|#c0ce90;|[[Краснаярскі час]]}} | MSK+4 ([[UTC+8]]) |- | IRKT | {{Легенда|#cc66cc;|[[Іркуцкі час]]}} | [[MSK+5]] ([[UTC+9]]) |- | YAKT | {{Легенда|#4466cc;|[[Якуцкі час]]}} | [[MSK+6]] ([[UTC+10]]) |- | VLAT | {{Легенда|#b1f940;|[[Уладзівастоцкі час]]}} | [[MSK+7]] ([[UTC+11]]) |- | MAGT | {{Легенда|#ffa060;|[[Магаданскі час]]}} | [[MSK+8]] ([[UTC+12]]) |} ]] '''Якуцкі час''' ({{Lang-ru|Якутское время}}, '''YAKT''') — [[часавы пояс]], які адрозніваецца ад [[Універсальны каардынаваны час|UTC]] на 10 гадзін (UTC+10) і на 6 гадзін ад маскоўскага часу (MSK+6). Гэта афіцыйны час у [[Амурская вобласць|Амурскай вобласці]], [[Забайкальскі край|Забайкальскім краі]] і ў заходняй частцы [[Якуція|Якуціі]], уключаючы [[Якуцк]]. Асноўныя гарады: * [[Благавешчанск]] * [[Чыта]] * [[Якуцк]] [[Катэгорыя:Часавыя паясы]] ie798gewhlbb4dgo18ypnfxlhph1azh 0 32223 5216693 5089889 2026-10-12T02:20:53Z Zadorenko V 175157 5216693 wikitext text/x-wiki [[Выява:Map of Russia - Time Zones (September 2011).svg|370px|thumb|right|'''[[Часавыя паясы Расіі]]''':<br /> {| style="background-color:inherit;" | USZ1 | {{Легенда|#00a008;|[[Калінінградскі час]]}} | [[MSK-1]] ([[UTC+3]]) |- | MSK | {{Легенда|#e32525;|[[Маскоўскі час]]}} | [[MSK]] ([[UTC+4]]) |- | YEKT | {{Легенда|#ffe000;|[[Екацерынбургскі час]]}} | [[MSK+2]] ([[UTC+6]]) |- | OMST | {{Легенда|#4feeee;|[[Омскі час]]}} | [[MSK+3]] ([[UTC+7]]) |- | KRAT | {{Легенда|#c0ce90;|[[Краснаярскі час]]}} | MSK+4 ([[UTC+8]]) |- | IRKT | {{Легенда|#cc66cc;|[[Іркуцкі час]]}} | [[MSK+5]] ([[UTC+9]]) |- | YAKT | {{Легенда|#4466cc;|[[Якуцкі час]]}} | [[MSK+6]] ([[UTC+10]]) |- | VLAT | {{Легенда|#b1f940;|[[Уладзівастоцкі час]]}} | [[MSK+7]] ([[UTC+11]]) |- | MAGT | {{Легенда|#ffa060;|[[Магаданскі час]]}} | [[MSK+8]] ([[UTC+12]]) |} ]] '''Уладзівастокскі час''' ({{Lang-ru|Владивостокское время}}, '''VLAT''') — [[часавы пояс]], які адрозніваецца ад [[Універсальны каардынаваны час|UTC]] на 11 гадзін (UTC+11) і на 7 гадзіны ад маскоўскага часу (MSK+7). Гэта афіцыйны час у цэнтральнай частцы [[Якуція|Якуціі]] (уключаючы [[Новасібірскія астравы]]), у [[Прыморскі край|Прыморскім]] і [[Хабараўскі край|Хабараўскам]] краях, у [[Яўрэйская аўтаномная вобласць|Яўрэйскай аўтаномнай вобласці]] і на востраве [[Сахалін]]. Асноўныя гарады: * [[Уладзівасток]] * [[Камсамольск-на-Амуры]] * [[Хабараўск]] * [[Южна-Сахалінск]] [[Катэгорыя:Часавыя паясы]] [[Катэгорыя:Геаграфія Расіі]] ss7woboe0s5i83vlsr24gc02u669l0x 0 32224 5216694 3283223 2026-10-12T02:22:17Z Zadorenko V 175157 5216694 wikitext text/x-wiki [[Выява:Map of Russia - Time Zones (September 2011).svg|370px|thumb|right|'''[[Часавыя паясы Расіі]]''':<br /> {| style="background-color:inherit;" | USZ1 | {{Легенда|#00a008;|[[Калінінградскі час]]}} | [[MSK-1]] ([[UTC+3]]) |- | MSK | {{Легенда|#e32525;|[[Маскоўскі час]]}} | [[MSK]] ([[UTC+4]]) |- | YEKT | {{Легенда|#ffe000;|[[Екацерынбургскі час]]}} | [[MSK+2]] ([[UTC+6]]) |- | OMST | {{Легенда|#4feeee;|[[Омскі час]]}} | [[MSK+3]] ([[UTC+7]]) |- | KRAT | {{Легенда|#c0ce90;|[[Краснаярскі час]]}} | MSK+4 ([[UTC+8]]) |- | IRKT | {{Легенда|#cc66cc;|[[Іркуцкі час]]}} | [[MSK+5]] ([[UTC+9]]) |- | YAKT | {{Легенда|#4466cc;|[[Якуцкі час]]}} | [[MSK+6]] ([[UTC+10]]) |- | VLAT | {{Легенда|#b1f940;|[[Уладзівастоцкі час]]}} | [[MSK+7]] ([[UTC+11]]) |- | MAGT | {{Легенда|#ffa060;|Магаданскі час}} | [[MSK+8]] ([[UTC+12]]) |} ]] '''Магаданскі час''' ({{Lang-ru|Магаданское время}}, '''MAGT''') — [[часавы пояс]], які адрозніваецца ад [[Універсальны каардынаваны час|UTC]] на 12 гадзін (UTC+12) і на 8 гадзін ад маскоўскага часу (MSK+8). Гэты афіцыйны час ва ўсходняй частцы [[Якуція|Якуціі]], у [[Магаданская вобласць|Магаданскай вобласці]], [[Камчацкі край|Камчацкім краі]], [[Чукоцкая аўтаномная акруга|Чукоцкай аўтаномнай акрузе]] і на [[Курыльскія астравы|Курыльскіх астравах]]. [[Катэгорыя:Часавыя паясы]] k9rfwm6rpbao3ty9xopgw7l4c9puwfr 0 32569 5216448 5136464 2026-10-11T17:43:56Z Pabojnia 135280 афармленне 5216448 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Міхась Багун | Фота = Міхась Багун фота.jpg | Імя пры нараджэнні = Міхаіл Фёдаравіч Блошкін | Дэбют = 1925 | Вікікрыніцы = Катэгорыя:Міхась Багун }} '''Міхась Багун''', сапр. '''Міхаіл Фёдаравіч Блошкін''' ({{ДН|9|11|1908}}, [[Мінск]] — {{ДС|17|2|1938}}; Іншыя псеўданімы і крыптанімы: ''Асака М; Багунец; М. Б.; Міх. Б.; Баг.'') — беларускі [[паэт]], [[празаік]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == [[Файл:Родители и дед писателя Михася Багуна.jpg|міні|злева|Бацькі і дзед пісьменніка Міхася Багуна]] Скончыў курсы пры [[Мінскі беларускі педагагічны тэхнікум|Мінскім беларускім педагагічным тэхнікуме]] (1928). 3 1929 года настаўнічаў у вёсцы [[Рожна]] [[Бягомльскі раён|Бягомльскага раёна]]. У 1931—1932 гадах працаваў у газеце «[[Полацкі веснік|Чырвоная Полаччына]]». У 1932 годзе вярнуўся ў Мінск, дзе працаваў стыльрэдактарам [[Белдзяржвыдавецтва]], у 1935—1936 гадах літсупрацоўнік газеты «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]»<ref name="БС">{{кніга |частка = Багун Михась |загаловак = Биографический справочник |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 37 |старонак = 737 |тыраж = }}.</ref>. Арыштаваны 4 лістапада 1936 года, прыгавораны да 8 гадоў пазбаўлення волі. Знясілены і хворы памёр у перасыльным лагерным пункце. Рэабілітаваны Вярхоўным судом [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] 29 снежня 1954 года. У Гродне, на [[Праваслаўныя могілкі (Гродна)|Праваслаўных могілках]] (паблізу [[Фарныя могілкі|Фарных каталіцкіх могілак]]) на магіле яго маці, Веры Блошкінай, устаноўлены кенатаф з партрэтам паэта. == Творчасць == [[Файл:Міхась Багун. Рэволюцыі.jpg|thumb|злева|Вокладка кнігі «Рэволюцыі» М. Багуна]] Пачаў друкавацца ў 1925 годзе. Яго лірыка рамантычна-акрыленая, жыццесцвярджальная, у сваёй рамантычнай творчасці адгукаўся на падзеі ў краіне (зборнікі «Рэха бур», 1931, «Рэвалюцыі», 1932). Паэма «Крокі ў вяках» (1930) і некаторыя вершы напісаны пад уплывам [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|У. Маякоўскага]]<ref name="БС"/>. Паэма «Канчыта з-пад Таледа» (1936) пра нацыянальна-рэвалюцыйную вайну ў Іспаніі. Пісаў апавяданні для дзяцей («Жэнька», 1934). Пераклаў на беларускую мову раманы [[Мікалай Аляксеевіч Астроўскі|М. Астроўскага]] «{{нп3|Як гартавалася сталь, раман|Як гартавалася сталь|ru|Как закалялась сталь (роман)}}» (1936), {{нп3|Леанід Саламонавіч Первамайскі|Л. Первамайскага|ru|Леонид Соломонович Первомайский}} «Ваколіцы» (1931, са [[Змітрок Астапенка|З. Астапенкам]]), [[Фёдар Іванавіч Панфёраў|Ф. Панфёрава]] «Брускі» (1932, з [[Тодар Кляшторны|Т. Кляшторным]]), вершы [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. С. Пушкіна]], [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|У. Маякоўскага]], [[Эдуард Георгіевіч Багрыцкі|Э. Багрыцкага]] і інш<ref name="БС"/>. Некаторыя яго вершы, пакладзеныя на музыку, шырока вядомыя ў народзе, увайшлі ў [[фальклор]]ныя запісы. Займаўся перакладамі з рускай мовы. == Бібліяграфія == * Выбранае. — Мн., 1961. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|||210}} * ''[[Алесь Звонак|Звонак А.]]'' Паэзія Міхася Багуна // [[ЛіМ]]. 1958, 2 жн. * ''[[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Грахоўскі С.]]'' Другое жыццё паэта // ЛіМ. 1961, 5 мая * ''[[Мікола Хведаровіч|Хведаровіч М.]]'' Пясняр залатой рані: Да 60-годдзя з дня нараджэння М. Багуна // ЛіМ. 1968, 15 ліст. * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|1|||180}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i/index_19254.html БАГУН Міхась] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210604163611/http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i/index_19254.html |date=4 чэрвеня 2021 }} // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * [http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak/index_27644.html БАГУН Міхась] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210604163610/http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak/index_27644.html |date=4 чэрвеня 2021 }} // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Багун Міхась}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] pvn6yjlljrbw3u84fomzx5bidhjzypb 0 32618 5216924 4430117 2026-10-12T10:48:42Z Zadorenko V 175157 5216924 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Кацельніч |арыгінальная назва = {{lang-ru|Котельнич}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat of Arms of Kotelnich (Kirov oblast).png |сцяг = Flag of Kotelnich (Kirov oblast).png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 58|lat_min = 18|lat_sec = 00 |lon_dir = |lon_deg = 48|lon_min = 20|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(27600)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Кіраўская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1780 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}}25 858<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}]</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 83342 |паштовы індэкс = 612600, 607 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 43 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = http://www.kotelnich.info/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Кацельніч''' ({{lang-ru|Котельнич}}) — горад (з [[1780]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Кацельніцкі раён|Кацельніцкага раёна]] [[Кіраўская вобласць|Кіраўскай вобласці]]. Насельніцтва 19,2 тыс. чалавек (2025). Заснаваны ў [[1143]] годзе. Размешчаны на правым беразе ракі [[Вятка (рака)|Вяткі]], за 87 км на паўднёвы захад ад [[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Кірава]]. З'яўляецца водным і чыгуначным вузлом, якія злучае [[Паўночная чыгунка|Паўночную]] і [[Горкаўская чыгунка|Горкаўскую]] чыгункі. Развіта дрэваперапрацоўка, лёгкая і харчовая прамысловасць. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Валянцін Мікалаевіч Аўдзееў]] (1915—1972) — савецкі вучоны, спецыяліст у галіне электронікі. * [[Іраіда Паўлаўна Сітнікава]] (нар. 1935) — беларускі архітэктар. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарады Кіраўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Кіраўскай вобласці]] 6if0cosqs08chswatrwpfhhm4z9jsx7 0 32620 5216919 4410446 2026-10-12T10:38:07Z Zadorenko V 175157 5216919 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Арлоў}} {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Арлоў |арыгінальная назва = {{lang-ru|Орлов}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Orlov COA (Vyatka Governorate) (1781).png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 58|lat_min = 32|lat_sec = 00 |lon_dir = |lon_deg = 48|lon_min = 53|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(8400)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Кіраўская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1780 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}}7640<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}]</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 83365 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 43 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Арлоў''' ({{lang-ru|Орлов}}) — горад (з [[1780]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Арлоўскі раён|Арлоўскага раёна]] [[Кіраўская вобласць|Кіраўскай вобласці]]. Насельніцтва 5,2 тыс. чалавек (2025). Заснаваны ў [[1459]] годзе. З [[1923]] па [[1992]] называўся '''Халтурын'''. Размешчаны на правым беразе ракі [[Вятка (рака)|Вяткі]], за 77 км на паўднёвы захад ад [[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Кірава]]. Хлебазавод, масласыраробчы завод, фабрыка культавараў, мэблевая фабрыка. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Канстанцін (Булычоў)]] — праваслаўны дзеяч, епіскап. * [[Аляксандр Ісакавіч Бараховіч]] (1918—2004) — спецыяліст у галіне горнай электрамеханікі. {{зноскі}} {{Гарады Кіраўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Кіраўскай вобласці]] it3i54chohy0q6gpvgd143vrue54xjy 0 32621 5216920 4826558 2026-10-12T10:44:31Z Zadorenko V 175157 5216920 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Белая Халуніца |арыгінальная назва = {{lang-ru|Белая Холуница}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = |сцяг = Flag of Belaya Holunitsa (Kirov oblast).png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 58|lat_min = 50|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 50|lon_min = 51|lon_sec = |CoordAddon = type:city(11700)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Кіраўская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1965 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}}11 363<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}]</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 83364 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 43 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = [http://www.bhregion.ru Информационный портал города Белая Холуница] |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Белая Халуніца''' ({{lang-ru|Белая Холуница}}) — горад (з [[1965]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Белахалуніцкі раён|Белахалуніцкага раёна]] [[Кіраўская вобласць|Кіраўскай вобласці]]. Насельніцтва 9,3 тыс. чалавек (2025). Заснаваны ў [[1764]] годзе. Размешчаны на рацэ [[Рака Белая Халуніца|Белая Халуніца]] (прыток [[Вятка (рака)|Вяткі]]), за 87 км ад [[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Кірава]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Гарады Кіраўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Кіраўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1764 годзе]] 6uhtqbo6lybl9pwhtq6hcoz6gj2ozys 0 32622 5216921 4862966 2026-10-12T10:45:04Z Zadorenko V 175157 5216921 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Вяцкія Паляны |арыгінальная назва = {{lang-ru|Вятские Поляны}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat of Arms of Vyatskie Polyany (Kirov oblast).png |сцяг = Flag of Vyatskie Polyany (Kirov oblast).png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 13|lat_sec = 06.3 |lon_dir = E|lon_deg = 51|lon_min = 4|lon_sec = 06.9 |CoordAddon = type:city(466300)_region:RU |CoordScale = 50000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Кіраўская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 28 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}}38 260<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}]</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 83334 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 612960-612966 |аўтамабільны код = 43 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vyatskiye Polyany |сайт = http://www.vpolyany.kirov.ru. |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Вяцкія Паляны''' ({{lang-ru|Вятские Поляны}}) — горад (з [[1942]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Вяцка-Палянскі раён|Вяцка-Палянскага раёна]] [[Кіраўская вобласць|Кіраўскай вобласці]]. Насельніцтва 28,5 тыс. чалавек (2025). Заснаваны ў [[1596]] годзе. Размешчаны на правым беразе ракі [[Вятка (рака)|Вяткі]]. Машынабудаўнічы завод «Молат». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Гарады Кіраўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Кіраўскай вобласці]] 2etp6w5wtvezuwlh4pwlfcpgrf00z2f 0 32623 5216923 4479375 2026-10-12T10:45:52Z Zadorenko V 175157 5216923 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Зуеўка |арыгінальная назва = {{lang-ru|Зуевка}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 58|lat_min = 24|lat_sec = 12.0 |lon_dir = |lon_deg = 51|lon_min = 07|lon_sec = 49.3 |CoordAddon = type:city(12400)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Кіраўская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1944 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}}12 092<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}]</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 83337 |паштовы індэкс = 612410 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 43 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Зуеўка''' ({{lang-ru|Зуевка}}) — горад (з [[1944]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Зуеўскі раён|Зуеўскага раёна]] [[Кіраўская вобласць|Кіраўскай вобласці]]. Насельніцтва 9,3 тыс. чалавек (2025). Заснаваны ў [[1898]] годзе. Горад размешчаны ў Прыўраллі, за 121 км на ўсход ад [[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Кірава]]. Рамонтна-механічны завод, механічны завод нестандартызаванага абсталявання, масларобчы завод, харчакамбінат, хлебазавод, птушкафабрыка, вагоннае дэпо. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Фаіна Міхайлаўна Кірылава]] {{зноскі}} {{Гарады Кіраўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Кіраўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1898 годзе]] jyks5kovv4llwclruchruwrf63lcym1 0 32689 5216918 4408649 2026-10-12T10:37:42Z Zadorenko V 175157 5216918 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Амутнінск |арыгінальная назва = {{lang-ru|Омутнинск}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 58|lat_min = 40|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 52|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Кіраўская вобласць |від раёна = |раён = Амутнінскі раён |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1921 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}}24 373<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}]</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 83352 |паштовы індэкс = 612740 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 43 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = http://omutninsk.com/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Амутні́нск''' ({{lang-ru|Омутни́нск}}) — горад (з [[1921]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Амутнінскі раён|Амутнінскага раёна]] [[Кіраўская вобласць|Кіраўскай вобласці]]. Насельніцтва 25,4 тыс. чалавек ([[2005]]). Заснаваны ў [[1773]] годзе. Размешчаны ў Прыўраллі, на схілах [[Верхнякамскае ўзвышша|Верхнякамскага ўзвышша]], у паўночна-усходняй частцы Кіраўскай вобласці, у месцы скрыжавання ракі Амутнай (прыток [[Вятка (рака)|Вяткі]]) з [[чыгунка]]й Яр — Верхнякамская (станцыя Сталёвая), за 232 км па чыгунцы ад [[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Кірава]]. [[Металургія|Металургічны]] завод, прадпрыемствы дрэваапрацоўчай і [[Харчовая прамысловасць|харчовай]] прамысловасці, цагельня, 3 леспрамгасы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Іван Антонавіч Басманаў]] (1917—1974) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне бухгалтарскага ўліку і эканамічнага аналізу. {{зноскі}} {{Гарады Кіраўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Кіраўскай вобласці]] rwrk053tmijdsd9054iapaa28l9aic4 0 46447 5216449 5189357 2026-10-11T17:45:17Z Pabojnia 135280 /* Спадчына */ афармленне 5216449 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Вебер}} {{Вучоны |Вядомы як = стваральнік «разумеючай сацыялогіі» }} '''Максімілія́н Карл Эмі́ль Ве́бер''' ({{lang-de|Max Weber}}; {{ВД-Прэамбула}}) — нямецкі [[Сацыялогія|сацыёлаг]], [[Гісторыя|гісторык]], [[Эканоміка|эканаміст]] і [[юрыст]]. [[Прафесар]] у [[Берлін]]е, [[Фрайбург]]у, [[Гайдэльберг]]у, [[Мюнхен]]е. Даследаваў аграрную гісторыю старажытнага свету і становішча сялян Германіі канца XIX стагоддзя, вывучаў сацыялогію рэлігіі і метадалогію грамадскіх навук. Быў блізкі да {{нп5|неакантыянства|неакантыянства|ru|Неокантианство}}, [[пазітывізм]]у, ''[[Філасофія жыцця|«філасофіі жыцця»]]''. Стварыў і абгрунтаваў сістэму суб’ектыўна-ідэалістычнага разумення гісторыі, сутнасць якога ў распрацоўцы сацыялагічных паняццяў — «''ідэальных тыпаў''», быццам закліканых упарадкаваць эмпірычныя даныя аб рэчаіснасці. Гэтыя сацыялагічныя паняцці, паводле Вебера, распрацоўваюцца на базе каштоўнасцей культуры, якімі кіруецца сацыёлаг. Прынцыпы, выстаўленыя ім, абгрунтоўвалі метадалагічны плюралізм і былі накіраваны супраць матэрыялістычнага манізму і марксісцкага разумення гісторыі. Даследаваў «''харызматычны''» тып палітычнага лідарства. Сярод галоўных прац — «''Пратэстанцкая этыка і дух капіталізму''» (1904—1905), «''Эканоміка і грамадства''» (1922), «''Эканамічная этыка сусветных рэлігій''» (1916—1917), «''Палітыка як прызванне''» (1919) і іншыя. Найбольшае прызнанне ідэі Вебера атрымалі пасля яго смерці і сістэматычнай публікацыі яго шматлікіх прац. Канцэптуальныя палажэнні Вебера працяглы час разглядаліся як найбольш сур’ёзная альтэрнатыва [[марксізм]]у. Макс Вебер лічыў культуру каштоўнасным паняццем і сцвярджаў, што эмпірычная рэальнасць з’яўляецца для нас культурай таму, што мы заўжды суадносім яе з каштоўнаснымі ідэямі. Ён разважаў пра спецыфічны рацыяналізм, уласцівы заходняй культуры. На яго думку, «''ва ўсіх культурах існавалі самыя розныя рацыяналізацыі ў самых розных жыццёвых сферах''». == Біяграфія == === Дзяцінства === [[Файл:Max Weber and brothers 1879.jpg|thumb|185px|left|upright|Вебер з братамі [[Альфрэд Вебер|Альфрэдам]] і Карлам. 1879 год.]] Вебер нарадзіўся ў 1864 годзе ў [[Эрфурт|Эрфурце]], цэнтральным горадзе [[Цюрынгія|Цюрынгіі]]. Максіміліян Карл Эміль стаў першым з сямі дзяцей Макса Вебера-старэйшага, заможнага і вядомага дзяржаўнага служачага, члена [[Нацыянал-ліберальная партыя (Германія)|Нацыянал-ліберальнай партыі]]. Маці Макса-малодшага — Элена (у дзявоцтве Фаленштэйн) — мела ў ліку іншых французскія [[Гугеноты|гугеноцкія]] карані. На працягу ўсяго жыцця Элена Вебер выяўляла адданасць сваім {{нп3|Маральны абсалютызм|маральным|en|Moral absolutism}} прынцыпам<ref>Periodical, Sociology Volume 250, September 1999, 'Max Weber'</ref>. Характар ​​заняткаў Вебера-старэйшага прадвызначыў палітычную і акадэмічную прыроду сямейных дыскусій, салон чыноўніка збіраў мноства бачных навукоўцаў і грамадскіх дзеячаў. Старэйшы сын Вебера разам са сваім братам [[Альфрэд Вебер|Альфрэдам]], які таксама выбраў прафесію сацыёлага і эканаміста, паспяхова развіваўся ў гэтак інтэлектуальнай атмасферы. На [[Раство Хрыстова|Каляды]] 1876 года трынаццацігадовы Макс-малодшы падарыў бацькам два гістарычныя [[эсэ]], «''Аб кірунку германскай гісторыі, з асаблівым указаннем на фігуры Імператара і Папы Рымскага''» і «''Аб [[Рымская імперыя|рымскім імперскім перыядзе]], ад [[Канстанцін I Вялікі|Канстанціна]] да [[Вялікае перасяленне народаў|перасялення народаў]]''»<ref>Sica, Alan (2004). ''Max Weber and the New Century''. London: Transaction Publishers, p. 24. ISBN 0-7658-0190-6.</ref>. Заняткі з настаўнікамі не рабілі на хлопчыка ніякага ўражання і былі для яго сумныя. У той час як выкладчыкі выказвалі абурэнне гэтак непачцівымі паводзінамі, Вебер-малодшы ў таямніцы прачытаў усе сорак тамоў поўнага збору твораў [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Гётэ]]<ref name="Calhoun2002-165">{{cite book|author=Craig J. Calhoun|title=Classical sociological theory|url=http://books.google.com/books?id=6mq-H3EcUx8C&pg=PA165|accessdate=19 March 2011|year=2002|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-0-631-21348-2|page=165}}</ref><ref name="Käsler1988">{{cite book|author=Dirk Käsler|title=Max Weber: an introduction to his life and work|url=http://books.google.com/books?id=v915AC-dflsC&pg=PA2|accessdate=24 March 2011|year=1988|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-42560-3|page=2}}</ref>. Яшчэ да паступлення ва ўніверсітэт Максіміліян азнаёміўся з вялікім лікам твораў іншых класікаў<ref name="Käsler1988"/>. З часам адносіны паміж мужам і жонкай сталі больш напружанымі: бацька быў схільны да «''зямных асалод''»{{efn|{{lang-en|"a man who enjoyed earthly pleasures"}}}}, а маці па-ранейшаму непахісна следавала догмам [[кальвінізм]]у і «''імкнулася весці аскетычнае жыццё''»{{efn|{{lang-en|"who sought to lead an ascetic life"}}}}<ref name="Ritzer2009-32">{{cite book|author=George Ritzer|title=Contemporary Sociological Theory and Its Classical Roots: The Basics|url=http://books.google.com/books?id=pX6pPwAACAAJ|accessdate=22 March 2011|date=29 September 2009|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0-07-340438-7|page=32}}</ref><ref name="LK">Lutz Kaelber [http://www.uvm.edu/~lkaelber/research/weber2.html Max Weber’s Personal Life, 1886—1893]</ref>. === Адукацыя === У 1882 годзе Вебер паступіў на юрыдычны факультэт [[Гайдэльбергскі ўніверсітэт|Гайдэльбергскага ўніверсітэта]]<ref name="Bendix1">{{cite book |last=Bendix |first=Reinhard |authorlink=Reinhard Bendix |title=Max Weber: An Intellectual Portrait |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA1&lpg=PA1 |date=1 July 1977 |publisher=University of California Press |isbn=0-520-03194-6 |page=1 }}</ref>. Пасля гадавой службы ва ўзброеных сілах краіны Вебер быў пераведзены ў [[Берлінскі ўніверсітэт імя Гумбальта|Берлінскі ўніверсітэт]]<ref name="Calhoun2002-165"/>. Першыя некалькі гадоў вучобы будучы вучоны з сусветным імем правёў «''ужываючы піва і займаючыся фехтаваннем''». Падчас сямейных сварак ён усё часцей станавіўся на бок маці, паступова адасабляючыся ад бацькі<ref name="Ritzer2009-32"/><ref name=LK/><ref name="AllanAllan2005-146">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|page=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/146 146]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/146}}</ref>. Адначасова з навучаннем ва ўніверсітэце Вебер працаваў у якасці малодшага [[адвакат]]а<ref name="Calhoun2002-165"/>. У 1886 годзе ён здаў экзамен, які дазваляў яму займацца дадзеным відам дзейнасці. У другой палове 1880-х гадоў ён працягнуў вывучаць права і гісторыю<ref name="Calhoun2002-165"/>. Вебер атрымаў ступень доктара юрыдычных навук у 1889 годзе, абараніўшы гісторыка-прававую дысертацыю аб салідарнай адказнасці і паасобных капіталах у гандлёвых кампаніях італьянскіх гарадоў. Дадзеная праца пасля стала часткай буйной працы «''Пра гісторыю сярэднявечных гандлёвых кампаній, з выкарыстаннем паўднёва-еўрапейскіх крыніц''», апублікаванай у тым жа годзе<ref>Weber, Max. «Political Writings». Cambridge University Press, 1994, p. ix.</ref>. Праз два гады Вебер прайшоў працэдуру [[Хабілітацыя|хабілітацыі]], тэмай яго новай дысертацыі стала сельскагаспадарчая гісторыя Рыма і яе ўздзеянне на [[Прыватнае і публічнае права|публічнае]] і [[Прыватнае і публічнае права|прыватнае]] права. Сааўтарам доктара Вебера тады выступіў Аўгуст Мейцэн<ref name="diss">Lutz Kaelber, [http://www.uvm.edu/~lkaelber/research/weber1.html Max Weber’s Dissertation]</ref><ref name="Bendix2">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA2&lpg=PA2 |page=2 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977 }}</ref>. Стаўшы [[прыват-дацэнт]]ам, Вебер стаў выкладаць у Берлінскім універсітэце і даваць кансультацыі ўрадавым органам<ref name="Lachmann1970">{{cite book|author=Ludwig M. Lachmann|title=The legacy of Max Weber|url=http://books.google.com/books?id=pxAlydwrvcAC&pg=PA143|accessdate=22 March 2011|year=1970|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-1-61016-072-8|page=143}}</ref>. === Ранні перыяд творчасці === У перыяд паміж абаронай дысертацыі і хабілітацыяй Вебер займаўся вывучэннем сучаснай [[Сацыяльная палітыка|сацыяльнай палітыкі]]. У [[1888]] годзе ён далучыўся да {{нп3|Саюз сацыяльнай палітыкі|Саюза сацыяльнай палітыкі|ru|Союз социальной политики}} ({{lang-de|Verein für Socialpolitik}})<ref name="WaSI">{{cite book|author=Gianfranco Poggi|title=Weber: a short introduction|url=http://books.google.com/books?id=c5a2LWRh7uEC&pg=PA5|accessdate=22 March 2011|year=2006|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-3489-0|page=5}}{{Недаступная спасылка}}</ref> — нядаўна створанай прафесійнай асацыяцыі нямецкіх эканамістаў {{нп3|Гістарычная школа (эканоміка)|гістарычнай школы|en|Historical school of economics}}. Прадстаўнікі саюза прытрымліваліся думкі пра тое, што эканамічная навука з’яўляецца ў першую чаргу інструментам для вырашэння сацыяльных праблем адпаведнай эпохі. Тады ж Вебер дэбютаваў у палітыцы, далучыўшыся да левацэнтрысцкай арганізацыі «''{{нп3|Евангелічны сацыяльны кангрэс|Евангелічны сацыяльны кангрэс|en|Evangelical Social Congress}}''»<ref name="Max Weber and German Politics, 1890–1920">{{cite book|author=Wolfgang Justin Mommsen|title=Max Weber and German Politics, 1890–1920|url=https://archive.org/details/maxwebergermanpo0000momm|year=1984|publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-53399-9|page=[https://archive.org/details/maxwebergermanpo0000momm/page/19 19]}}</ref>. У [[1890]] годзе па ініцыятыве Саюза сацыяльнай палітыкі стартавала праграма па вывучэнні так званага «''польскага пытання''», {{нп3|Остфлюхт|Остфлюхта|en|Ostflucht}}: польскія фермеры з усходняй часткі краіны масава мігравалі ў гарады германскага захаду. Вебер узначаліў групу даследчыкаў і стаў аўтарам значнай часткі выніковага дакладу Саюза па дадзенай тэме<ref name="WaSI"/>. Даклад прыцягнуў увагу шматлікіх экспертаў і стаў нагодай для шырокіх дыскусій, а Вебер упершыню заявіў пра сябе як пра даследчыка ў галіне сацыялогіі. У 1893—1899 гадах вучоны ўваходзіў у склад крайне правай палітычнай арганізацыі «''{{нп3|Пангерманскі саюз|Пангерманскі саюз|en|Pan-German League}}''» ({{lang-de|Alldeutscher Verband}}), члены якой пратэставалі супраць далейшай міграцыі палякаў. Зрэшты, ступень падтрымкі Веберам ідэй {{нп3|Германізацыя палякаў у Прусіі|германізацыі славянскага этнасу|ru|Германизация поляков в Пруссии}} і іншых нацыяналістычных праектаў цяпер з’яўляецца прадметам дыскусій<ref name="MommsenSteinberg1990">{{cite book|author1=Wolfgang J. Mommsen|author2=Michael Steinberg|title=Max Weber and German Politics, 1890–1920|url=http://books.google.com/books?id=a99RC3rJoIgC&pg=PA54|accessdate=22 March 2011|date=25 July 1990|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-53399-5|pages=54–56}}</ref><ref name="Hobsbawm1987">{{cite book|author=Eric J. Hobsbawm|title=The age of empire, 1875–1914|url=http://books.google.com/books?id=Xc4NAQAAMAAJ|accessdate=22 March 2011|year=1987|publisher=Pantheon Books|isbn=978-0-394-56319-0|page=152}}</ref>. У шэрагу прац, у прыватнасці, у супярэчлівай лекцыі «''Нацыянальная дзяржава і эканамічная палітыка''» (1895) сацыёлаг выступае супраць іміграцыі палякаў і абвінавачвае ў сітуацыі клас {{нп3|Юнкер (памешчык)|юнкераў|en|Junker (Prussia)}}, інтарэсам якіх наплыў славян цалкам адпавядаў<ref>Weber, Max. «Political Writings». University of Cambridge Press, 1994. стр. 1-28.</ref>. [[Файл:MarianneWeberInLemgo.jpg|thumb|right|185px|Партрэт Марыяны Вебер, 1896 год.]] У [[1893]] годзе Вебер ажаніўся з далёкай сваячкай Марыянай Шнітгер. Жонка сацыёлага, якая сама займалася навукай, пазней занялася абаронай правоў жанчын<ref name="Marianne">[http://www.webster.edu/~woolflm/weber.html Marianne Weber] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20020620111309/http://www.webster.edu/~woolflm/weber.html |date=20 чэрвеня 2002 }}. Last accessed on 18 September 2006. Based on Lengermann, P., & Niebrugge-Brantley, J.(1998). The Women Founders: Sociology and Social Theory 1830—1930. New York: McGraw-Hill.</ref>. Пасля смерці Вебера яна збірала і публікавала працы мужа, а яе біяграфічная кніга праліла святло на многія бакі жыцця вучонага<ref name="LehmannRoth1995">{{cite book|author1=Hartmut Lehmann|author2=Guenther Roth|title=Weber's Protestant Ethic: Origins, Evidence, Contexts|url=http://books.google.com/books?id=HF3jdg0peNYC&pg=PA95|accessdate=24 March 2011|date=29 September 1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-55829-7|page=95}}</ref><ref name="HonigsheimSica2003">{{cite book|author1=Paul Honigsheim|author2=Alan Sica|title=The unknown Max Weber|url=http://books.google.com/books?id=YoHSBnN9DY4C&pg=PA86|accessdate=24 March 2011|year=2003|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-0-7658-0953-7|page=86}}</ref>. Шлюб Вебера быў бяздзетным, больш за тое, лічыцца, што не мела месца нават {{нп3|кансумацыя|кансумацыя|ru|Консуммация}}<ref name="AllanAllan2005-146"/>. Жаніцьба з Шнітгер дазволіла Веберу здабыць доўгачаканую фінансавую незалежнасць, і ён нарэшце змог пакінуць дом сям’і<ref name=LK/>. У [[1894]] годзе Вебер з жонкай пераехалі ў [[Фрайбург]], дзе сацыёлаг стаў [[Фрайбургскі ўніверсітэт|універсітэцкім]] выкладчыкам эканомікі<ref name="Bendix2"/><ref name="Lachmann1970"/>. Праз два гады ён заняў аналагічную пазіцыю ў [[Гайдэльбергскі ўніверсітэт|Гайдэльбергскім універсітэце]]<ref name="Bendix2"/><ref name="Lachmann1970"/>. Там вучоны стаў цэнтральнай фігурай супольнасці інтэлектуалаў, «''круга Вебера''», які аб’яднаў таксама Марыяну, [[Георг Елінек|Георга Елінека]], {{нп3|Эрнст Трольч|Эрнста Трольча|en|Ernst Troeltsch}}, [[Вернер Зомбарт|Вернера Зомбарта]], [[Марк Блок|Марка Блока]], {{нп3|Роберт Міхельс|Роберта Міхельса|en|Robert Michels}} і [[Дзьёрдзь Лукач|Дзьёрдзя Лукача]]. Працягваючы дзейнасць у Саюзе сацыяльнай палітыкі і Евангелічным кангрэсе, Вебер сканцэнтраваўся на вывучэнні эканомікі і гісторыі права<ref name="Calhoun2002-166">{{cite book|author=Craig J. Calhoun|title=Classical sociological theory|url=http://books.google.com/books?id=6mq-H3EcUx8C&pg=PA166|accessdate=19 March 2011|year=2002|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-0-631-21348-2|page=166}}</ref>. У [[1897]] годзе, праз два месяцы пасля цяжкай сваркі з сынам, памёр Вебер-старэйшы<ref name="EESoc-7">{{cite book|author1=Max Weber|author2=Richard Swedberg|title=Essays in economic sociology|url=http://books.google.com/books?id=WaV7Q35jy_AC&pg=PA7|accessdate=22 March 2011|year=1999|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-00906-3|page=7}}</ref>. Гэтая акалічнасць паклала пачатак [[Дэпрэсія|дэпрэсіі]], [[Стымул|нервовасці]] і [[Бяссоніца|бяссоніцы]] сына, якая ўзмацнялася з часам і адбілася на яго здольнасці выкладаць<ref name="Calhoun2002-165"/><ref name="Bendix2"/>. Стан здароўя вымусіў Вебера скараціць працоўны час і нават перапыніць навучальны курс восенню [[1899]] года. Пасля некалькіх месяцаў у санаторыі Вебера адправіліся ў канцы [[1900]] года ў [[Італія|Італію]] і вярнуліся ў [[Хайдэльберг]] толькі вясной [[1902]] года. Тым не менш, ужо ў наступным годзе прафесар зноў адмовіўся ад выкладання і не працаваў са студэнтамі да 1919 года. Храналогія цяжкага перыяду жыцця і адхіленні псіхікі былі ў дэталях апісаныя самім Веберам, аднак запісы былі знішчаныя Марыянай. Мяркуецца, што прычынай гэтага ўчынку стала боязь агалоскі псіхічных разладаў навукоўца, якая дазволіла б [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя|нацыстам]] раскрытыкаваць яго працы<ref>[http://www.newyorker.com/archive/2004/11/29/041129crbo_books Why Work? : The New Yorker]</ref>. === Позні перыяд творчасці === Калі ў пачатку 1890-х гадоў Вебер быў вельмі прадукцыйны, то ў 1898—1902 гадах навуковец не апублікаваў ніводнай працы. Вызваліўшыся ад абавязкаў прафесара ў 1903 годзе, Вебер уступіў на пасаду памочніка рэдактара ў навуковым часопісе ''Archiv für Sozialwissenschaft und Sozialpolitik'' («''Архіў сацыяльных навук і грамадскага дабрабыту''»)<ref name="Bendix3">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA3&lpg=PA2 |page=3 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977 }}</ref>, где работал с коллегами Эдгаром Яффе и Вернером Зомбартом<ref name="GRMW">Guenther Roth: «History and sociology in the work of Max Weber», in: British Journal of Sociology, 27(3), 1979</ref>. Навуковыя інтарэсы Вебера сталі звязаны з фундаментальнымі пытаннямі сацыялогіі і іншых грамадскіх навук — яго пазнейшыя працы ўяўляюць выключную цікавасць для сучасных навукоўцаў<ref name="Calhoun2002-166"/>. У 1904 годзе «''Архіў''» апублікаваў некаторыя асноватворныя працы Вебера, у тым ліку яго самую вядомую працу — «''{{нп3|Пратэстанцкая этыка і дух капіталізму|Пратэстанцкая этыка і дух капіталізму|en|The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism}}''»<ref name="EESoc-22">{{cite book|author1=Max Weber|author2=Richard Swedberg|title=Essays in economic sociology|url=http://books.google.com/books?id=WaV7Q35jy_AC&pg=PA22|accessdate=22 March 2011|year=1999|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-00906-3|page=22}}</ref>. Менавіта тады быў закладзены падмурак яго далейшых пошукаў, прысвечаным уздзеянню культурных і рэлігійных фактараў на фарміраванне эканамічных інстытутаў і сістэм<ref>Iannaccone, Laurence (1998). [http://www.religionomics.com/old/erel/S2-Archives/Iannaccone%20-%20Introduction%20to%20the%20Economics%20of%20Religion.pdf «Introduction to the Economics of Religion»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110715171833/http://www.religionomics.com/old/erel/S2-Archives/Iannaccone%20-%20Introduction%20to%20the%20Economics%20of%20Religion.pdf |date=15 ліпеня 2011 }}. ''Journal of Economic Literature'' '''36''', 1465—1496.</ref>. «''Этыка''» стала адзіным эсэ Вебера таго перыяду, якое было выдадзена ў фармаце кнігі пры жыцці сацыёлага. Іншыя работы, якія напісаныя ў першыя пятнаццаць гадоў XX стагоддзя і выйшлі ў свет ужо пасля смерці аўтара, звязаныя з даследаваннямі ў галіне [[Сацыялогія рэлігіі|сацыялогіі рэлігіі]], [[Сацыялогія права|сацыялогіі права]] і {{нп3|Эканамічная сацыялогія|эканамічнай сацыялогіі|ru|Экономическая социология}}. У [[1904]] годзе Вебер наведаў [[ЗША|Злучаныя Штаты]] і прыняў удзел у Кангрэсе мастацтваў і навук, прымеркаваным да [[Сусветная выстаўка (1904)|Сусветнай выстаўкі]] ў [[Сент-Луіс]]е. Нягледзячы на частковае выздараўленне, Вебер усё яшчэ не мог аднавіць выкладанне і працягваў даследаванні ў якасці незалежнага навукоўца дзякуючы спадчыне, атрыманай у 1907 годзе<ref name="Lachmann1970"/><ref name="Bendix3"/>. У [[1909]] годзе, расчараваўшыся ў дзейнасці Саюза сацыяльнай палітыкі, Вебер сумесна з {{нп3|Рудольф Голдшыд|Рудольфам Голдшыдам|de|Rudolf Goldscheid}}, [[Георг Зімель|Георгам Зімелем]], {{нп3|Фердынанд Цёніс|Фердынандам Цёнісам|en|Ferdinand Tönnies}} і [[Вернер Зомбарт|Вернерам Зомбартам]] стаў сузаснавальнікам {{нп3|Нямецкая сацыялагічная асацыяцыя|Нямецкай сацыялагічнай асацыяцыі|de|Deutsche Gesellschaft für Soziologie}}<ref>Vgl. Otthein Rammstedt, Die Frage der Wertfreiheit und die Gründung der Deutschen Gesellschaft für Soziologie, in: Lars Clausen/Carsten Schlüter[-Knauer] (Hgg.), Hundert Jahre «Gemeinschaft und Gesellschaft», Leske + Budrich, Opladen 1991, S. 549—560.</ref><ref>Коллинз Р. Социология философий: глобальная теория интеллектуального изменения. (Пер. с англ. Н. С. Розова и Ю. Б. Вертгейм). — Новосибирск: Сибирский хронограф, 2002. — С. 898. — 1280 с. — ISBN 5-87550-165-0</ref>. Ён стаў першым казначэем гэтай арганізацыі ({{lang-de|Deutsche Gesellschaft für Soziologie}}). У 1912 годзе Вебер выйшаў з складу асацыяцыі і распачаў спробу стварэння палітычнай партыі левага крыла, якая аб’яднала б [[Сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратаў]] і [[Лібералізм|лібералаў]]. Ініцыятыва не ўвянчалася поспехам, паколькі прыхільнікі ліберальнай ідэалогіі не падзялялі рэвалюцыйных ідэалаў левых палітыкаў<ref name="TPaSToMW">Wolfgang J. Mommsen, ''The Political and Social Theory of Max Weber'', University of Chicago Press, 1992, ISBN 0-226-53400-6, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0226534006&id=kgF9bjMoocYC&pg=PA81&lpg=PA81&dq=Weber+1912+socialist&sig=AeL6fb399L7S_Mg0xvwigRHnZsQ Google Print, p.81,] [http://books.google.com/books?vid=ISBN0226533999&id=fcNJc-p2bjwC&pg=PA60&lpg=PA60&vq=Poland&dq=Max+Weber+hospital&sig=l3OeQlt7f9ePLosslRvI8gNY87Q p. 60,] [http://books.google.com/books?vid=ISBN0226533999&id=fcNJc-p2bjwC&pg=PA327&lpg=PA327&dq=Weber+Munich+left+1919&sig=kdzDUJ3wQb6DDhBiKmypM6S-XcY p. 327]</ref>. === Палітычная дзейнасць === [[Файл:Max Weber 1917.jpg|thumb|185px|left|Вебер (на пярэднім плане) і [[Эрнст Толер]] (анфас, справа ад Вебера), 1917 год.]] Пасля пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] пяцідзясяцігадовы Вебер добраахвотна паступіў на ваенную службу і быў прызначаны афіцэрам рэзерву. Па абавязку службы ён займаўся арганізацыяй армейскіх бальніц у Хайдэльбергу аж да канца 1915 года<ref name="Bendix3"/><ref name="Kaesler">[[Dirk Kaesler|Kaesler, Dirk]] (1989). ''Max Weber: An Introduction to His Life and Work''. University of Chicago Press, p. [http://books.google.com/books?vid=ISBN0226425606&id=shR9fsW9W8oC&pg=PA18&lpg=PA18&dq=Max+Weber+hospital&sig=38uV8JO6Z_TpXVF_FnjO9HdY3KE 18.] ISBN 0-226-42560-6</ref>. З цягам вайны яго погляды на канфлікт і экспансію {{нп3|Калоніі Германіі|Германскай імперыі|ru|Колонии Германии}} мяняліся<ref name="TPaSToMW"/><ref name=Kaesler/><ref>Gerth, H.H. and [[C. Wright Mills]] (1948). ''From Max Weber: Essays in Sociology''. London: Routledge (UK), ISBN 0-415-17503-8</ref>. У самым пачатку вайны ён падзяляў погляды нацыяналістаў і падтрымліваў ідэю вядзення ваенных дзеянняў. У той жа час ён лічыў, што ўдзел у вайне з’яўляецца абавязкам Германіі як адной з вядучых дзяржаў. Пазней пазіцыя Вебера кардынальна змянілася і навуковец стаў адным з паслядоўных крытыкаў далейшай экспансіі імперыі і ваеннай палітыкі [[Вільгельм II Гогенцолерн|караля]]. Ён таксама публічна асуджаў ідэі [[План Шліфена|захопу Бельгіі]] і {{нп3|Неабмежаваная падводная вайна|неабмежаванай падводнай вайны|en|Unrestricted submarine warfare}}. Яшчэ праз некаторы час Вебер выступіў у падтрымку канстытуцыйных рэформаў, дэмакратызацыі германскай палітычнай сістэмы і ўвядзення ўсеагульнага выбарчага права. У [[1918]] годзе Вебер далучыўся да хайдэльбергскага савета рабочых і салдат. У наступным годзе Вебер адправіўся на [[Парыжская мірная канферэнцыя|Парыжскую мірную канферэнцыю]] ў складзе германскай дэлегацыі. Будучы дарадцам пры канфідэнцыйным камітэце па канстытуцыйнай рэформе, ён паспрыяў распрацоўцы {{нп3|Веймарская канстытуцыя|Веймарскай канстытуцыі|de|Weimarer Verfassung}} (1919)<ref name="Bendix3"/>. Вебер добра разумеў будову палітычнай сістэмы [[ЗША]] і выступаў за стварэнне выбарчага магутнага інстытута [[прэзідэнт|прэзідэнцтва]], які служыў бы процівагай [[Бюракратыя|бюракратычнай уладзе]]. Спрэчным з’яўляецца меркаванне пра тое, што Вебер настойваў на замацаванні ў дакуменце надзвычайных паўнамоцтваў прэзідэнта. Артыкул 48 Веймарскай канстытуцыі сапраўды змяшчае падобнае палажэнне, якое было пасля выкарыстана [[Адольф Гітлер|Адольфам Гітлерам]] для падрыву іншых канстытуцыйных норм, падаўлення апазіцыі і ўстанаўлення таталітарнага рэжыму<ref>Sven Eliaeson, "Constitutional Caesarism: Weber’s Politics in their German Context, " in Turner, Stephen (ed) (2000). ''The Cambridge Companion to Weber.'' Cambridge: Cambridge University Press, [http://books.google.com/books?vid=ISBN052156753X&id=XfGZ3ivPR4cC&pg=PA142&lpg=PA142&dq=Weber+Article+48&sig=HOzFBwFSo6UbjqiH4CYktsAgm8k p. 142.]</ref>. [[Файл:Max weber.JPG|thumb|185px|Магіла Вебера ў [[Хайдэльберг]]у.]] Вебер беспаспяхова балатаваўся ў парламент ад [[Нямецкая дэмакратычная партыя|Нямецкай дэмакратычнай партыі]], арганізацыі ліберальнага толку, адным з заснавальнікаў якой быў ён сам<ref name="SchieVoermann2006">{{cite book|author1=P. G. C. van Schie|author2=Gerrit Voermann|title=The dividing line between success and failure: a comparison of liberalism in the Netherlands and Germany in the 19th and 20th centuries|url=http://books.google.com/books?id=PWFMt03C6h0C&pg=PA64|accessdate=22 March 2011|year=2006|publisher=LIT Verlag Münster|isbn=978-3-8258-7668-5|page=64}}</ref>. Вебер выступіў як супраць [[Лістападаўская рэвалюцыя|лістападаўскай рэвалюцыі]], так і супраць ратыфікацыі [[Версальскі дагавор|Версальскага мірнага дагавора]], што зрабіла яго апанентам практычна ўсіх палітычных сіл Германіі. Лічыцца, што менавіта гэтая прынцыповая пазіцыя перашкодзіла Веберу заняць дзяржаўную пасаду ў перыяд праўлення [[Фрыдрых Эберт|Фрыдрыха Эберта]], новага [[Федэральны прэзідэнт Германіі|прэзідэнта]] ад сацыял-дэмакратаў<ref name=Kaesler />. У той час фігура Вебера была вельмі паважанай, аднак ён не меў уплыву на палітычную сітуацыю ў краіне. Гісторыкі па-ранейшаму не дасягнулі кансенсусу ў дачыненні да ролі Вебера ў палітычным жыцці Германіі. === Апошнія гады жыцця === Расчараваны ў палітыцы Вебер вярнуўся да выкладчыцкай працы ў 1919 годзе. Пасля некалькіх месяцаў працы ў [[Венскі ўніверсітэт|Вене]] ён пераехаў у [[Мюнхенскі ўніверсітэт|Мюнхен]]<ref name="Lachmann1970"/><ref name="Bendix3"/>. У Мюнхене Вебер узначаліў першы германскі інстытут сацыялогіі, пры гэтым пазіцыю прафесара сацыялогіі ён не займаў. Яго апошнія лекцыі сабраныя ў кнігах «''Навука як пакліканне і прафесія''» ({{lang-de|Wissenschaft als Beruf}}, 1918), «''Палітыка як пакліканне і прафесія''» ({{lang-de|Politik als Beruf}}, 1919) і «''Агульная эканамічная гісторыя''» ({{lang-de|Wirtschaftsgeschichte}}, 1923). Баварскія калегі і студэнты Вебера рэзка раскрытыкавалі яго пункт гледжання ў дачыненні да лістападаўскай рэвалюцыі, і прадстаўнікі правага студэнцтва наладзілі дэманстрацыю насупраць дома вучонага<ref name="TPaSToMW"/>. У Мюнхене Вебер заразіўся [[Іспанскі грып|іспанскім грыпам]] і памёр ад [[Пнеўманія|пнеўманіі]] 14 чэрвеня 1920 года. Перад смерцю ён працаваў над сваім [[Шэдэўр|magnum opus]] «''Гаспадарка і грамадства''» ({{lang-de|Wirtschaft und Gesellschaft}}), якое было выдадзена пры садзейнічанні Марыяны ў 1921—1922 гадах. == Навуковая дзейнасць == === Вонкавыя ўплывы === Прадстаўнікі {{нп3|Нямецкі ідэалізм|нямецкага ідэалізму|de|Deutscher Idealismus}} і, у асаблівасці, {{нп3|неакантыянства|неакантыянства|ru|Неокантианство}} аказалі моцны ўплыў на фарміраванне Вебера як мысляра. Вебер пазнаёміўся з працамі неакантыянцаў дзякуючы парадам яго калегі з [[Фрайбургскі ўніверсітэт|Фрайбургскага ўніверсітэта]] {{нп3|Генрых Рыкерт|Генрыха Рыкерта|en|Heinrich Rickert}}. Асабліва важнай для сацыёлага была вера неакантыянцаў у тое, што рэальнасць уяўляе сабой нешта хаатычнае і неспасціжнае, а ўсё рацыянальнае і спарадкаванае ёсць прадукт канцэнтрацыі чалавечага мыслення на тых ці іншых аспектах рэчаіснасці і сістэматызацыі атрыманых звонку даных. Погляды Вебера на метадалогію грамадскіх навук пераклікаюцца з пунктам гледжання вядомага неаканыяанца і піянера сацыялогіі [[Георг Зімель|Георга Зімеля]]<ref>David Frisby, ''Georg Simmel (Key Sociologists)'', second ed., (Routledge, London), 2002. ISBN 0-415-28535-6.</ref>. Вебер таксама знаходзіўся пад уплывам {{нп3|кантыянства|кантыянскай|ru|Кантианство}} [[Этыка|этыкі]], хоць ён і лічыў, што маральная сістэма [[Імануіл Кант|Канта]] састарэла для сучаснага свету, пазбаўленага рэлігійнай строгасці. Падобнае меркаванне выразна паказвае на наяўнасць уплыву з боку [[Фрыдрых Ніцшэ|філасофіі Фрыдрыха Ніцшэ]]. Згодна са Стэнфардскай энцыклапедыяй філасофіі, «''глыбокая супярэчнасць паміж кантыянскімі маральнымі імператывамі і ніцшэанскім дыягназам сучаснага культурнага свету, верагодна, і ёсць тое, што надае этычнаму светапогляду Вебера гэтак змрочна-трагічнае і [[агнастыцызм|агнастычнае]] адценне''»{{efn|{{lang-en|"deep tension between the Kantian moral imperatives and a Nietzschean diagnosis of the modern cultural world is apparently what gives such a darkly tragic and agnostic shade to Weber's ethical worldview"}}}}. Іншай важнейшай крыніцай натхнення для Вебера паслужылі працы [[Карл Маркс|Карла Маркса]] і іншыя акадэмічныя даследаванні сацыялізму. Вебер падзяляў некаторыя асцярогі Маркса ў дачыненні да развіцця бюракратычных сістэм, лічачы, што ім даступныя алгарытмы наўмыснага падаўлення чалавечай волі. На думку Вебера, канфлікт паміж чынавенствам і іншымі саслоўямі сталы і непазбежны<ref>Weber, Max. «Political Writings». Cambridge University Press, 1994, p. 288.</ref>. Відавочным у працах Вебера з’яўляецца след, пакінуты рэлігійнасцю маці. Аднак нягледзячы на наяўнасць цікавасці да правядзення сацыёлага-рэлігійных даследаванняў, Вебер ніколі не хаваў сваёй свецкасці<ref>H. H. Gerth and C. W. Mills, [http://books.google.com/books?id=Y_pqZS5q72UC&pg=PA25 "A Biographical View,''] in ''From Max Weber: Essays in Sociology''.</ref><ref>Alan Mittleman, [http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all?content=10.1006/reli.1999.0176 "Leo Strauss and Relativism: the Critique of Max Weber, "] ''Religion'', '''29''', pp. 15-27.</ref>. Вебер як эканаміст належаў нямецкай {{нп3|Гістарычная школа, эканоміка|гістарычнай школе|ru|Историческая школа (экономика)}}. Сярод іншых вядомых прадстаўнікоў плыні варта адзначыць {{нп3|Густаў фон Шмолер|Густава фон Шмолера|de|Gustav von Schmoller (Ökonom)}} і [[Вернер Зомбарт|Вернера Зомбарта]], студэнта Вебера. Пры ўсёй адпаведнасці навуковых інтарэсаў Вебера агульнаму кірунку даследаванні ў рамках школы яго погляды на тэорыю кошту розніліся з меркаваннямі іншых гістарыцыстаў. Канцэпцыя кошту Вебера была шмат у чым падобная з тэорыяй [[Карл Менгер|Карла Менгера]], які прадстаўляў канкуруючую [[Аўстрыйская школа эканомікі|аўстрыйскую школу]]<ref name="Swedberg-econ-soc">Richard Swedberg, "[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0254/is_4_58/ai_58496750/ Max Weber as an Economist and as a Sociologist: Towards a Fuller Understanding of Weber’s View of Economics — Critical Essay] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041117045114/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0254/is_4_58/ai_58496750/print |date=17 лістапада 2004 }}, " ''American Journal of Economics and Sociology'', (1999).</ref><ref name="StanfordIndividualism">[http://plato.stanford.edu/entries/methodological-individualism/ "Methodological individualism, "] ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Retrieved 30 January 2010</ref>. === Метадалогія === У адрозненне ад іншых класікаў сацыялагічнай думкі, напрыклад, [[Агюст Конт|Конта]] і [[Эміль Дзюркгейм|Дзюркгейма]], Вебер не імкнуўся стварыць нейкі звод правіл, якія рэгламентуюць парадак правядзення сацыяльных даследаванняў. У супрацьлегласць Дзюркгейму і Марксу Вебер канцэнтраваў увагу на індывідзе і культуры — яго метад выразна сведчыць пра гэта<ref name="Calhoun2002-165"/>. Калі Дзюркгейм надаваў увагу ў першую чаргу грамадству, то Вебер канцэнтраваўся на асобных яго прадстаўніках і іх дзеяннях. Маркс сцвярджаў, што матэрыяльны свет пераважае над ідэальным, а Вебер лічыў, што ідэі з’яўляюцца асноўнымі матывуючымі фактарамі дзеянняў індывідаў, па меншай меры ў макраскапічнай карціне<ref name="Calhoun2002-165"/><ref name="AllanAllan2005-144">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|page=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/144 144]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/144}}</ref><ref name="AllanAllan2005-148">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|page=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/148 148]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/148}}</ref>. Вучоны гаварыў пра сацыялогію наступнае: {{quote|…навука, якая спрабуе дасягнуць інтэрпрэтатыўнага разумення сацыяльнага дзеяння з мэтай знаходжання каузальнага тлумачэння яго кірункаў і эфектаў<ref name="Denhardt2010">{{cite book|author=Robert B. Denhardt|title=Theories of Public Organization|url=http://books.google.com/books?id=0mt5MF9EBJgC&pg=PA27|accessdate=14 April 2011|date=2 March 2010|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-4390-8623-0|page=27}}</ref>.}} Вебер быў заклапочаны праблемай суадносін [[Аб’ектыўнае|аб’ектыўнасці]] і {{нп3|суб'ектыўнасць|суб'ектыўнасці|en|Subjectivity}}. Ён адрозніваў паняцці {{нп3|Сацыяльнае дзеянне|сацыяльнага дзеяння|en|Social actions}} і {{нп3|Сацыяльныя паводзіны|сацыяльных паводзін|ru|Социальное поведение}}. Ён адзначаў, што сацыяльнае дзеянне можна даследаваць праз прызму суб’ектыўных узаемаадносін паміж індывідамі<ref name="Ritzer2009-31">{{cite book|author=George Ritzer|title=Contemporary Sociological Theory and Its Classical Roots: The Basics|url=http://books.google.com/books?id=pX6pPwAACAAJ|accessdate=22 March 2011|date=29 September 2009|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0-07-340438-7|page=31}}</ref>. Аналіз сацыяльнага дзеяння з дапамогай {{нп3|разумеючая сацыялогія|інтэрпрэтатыўных спосабаў|en|Verstehen}} ({{lang-de|Verstehen}}) павінен грунтавацца на разуменні суб’ектыўных сэнсаў і мэтаў, якія індывіды надаюць сваім дзеянням<ref name="Calhoun2002-166"/>. Вебер адзначаў, што роля суб’ектыўнага фактару ў сацыяльных навуках ускладняе працэс вывядзення агульных законаў таго ці іншага боку грамадскага жыцця. Сацыёлаг пісаў, што аб’ём аб’ектыўных ведаў, які калі-небудзь будзе атрыманы ў сферы грамадскіх навук, вельмі малы. У цэлым Вебер падтрымліваў імкненне да пабудовы аб’ектыўнай сістэмы грамадска-навуковых ведаў, хоць і лічыў гэтую мэту недасяжнай. {{quote|Не існуе зусім ніякага «''аб'ектыўнага''» навуковага аналізу культуры… Усё веданне культурнай рэчаіснасці… заўсёды з'яўляецца веданнем, скажоным пунктам гледжання. …«''Аб'ектыўны''» аналіз культурных падзей, які праводзіцца ў адпаведнасці з тэзісам аб тым, што ідэалам навукі з'яўляецца рэдукцыя эмпірычнай рэчаіснасці да «''законаў''», бессэнсоўны… [паколькі]… веданне законаў супольнасці не раўназначнае веданню грамадскай рэчаіснасці, але з'яўляецца хутчэй адным з многіх спосабаў, якія наш розум выкарыстоўвае для дасягнення гэтай мэты [веды]<ref>[http://www.marxists.org/reference/subject/philosophy/works/ge/weber.htm Max Weber, Sociological Writings], Excerpts</ref>.}} У працах Вебера прыкметна прымяненне прынцыпу метадалагічнага індывідуалізму, згодна з якім варта разглядаць розныя калектыўныя інстытуты (нацыі, палітычныя і рэлігійныя структуры, прадпрыемствы) выключна як прадукт дзеянняў асобных асоб. Асабліва ярка гэты падыход выяўляецца ў першым раздзеле «''Эканомікі і грамадства''», дзе Вебер кажа, што толькі індывіды могуць разглядацца ў якасці дзеючых асоб пры развіцці нейкай падзеі, якая суб’ектыўна разумеецца<ref name="StanfordIndividualism"/><ref name="Ritzer2009-31"/>. Іншымі словамі, патэнцыял вывучэння сацыяльных з’яў абмежаваны вобласцю прымянення некаторых мадэлей паводзін індывідаў (Вебер называў гэтыя мадэлі «''ідэальнымі тыпамі''», ''Idealtypus'')<ref name="StanfordIndividualism"/>. Ідэальныя тыпы ніколі не сустракаюцца ў чыстым выглядзе, але з’яўляюцца пэўнымі стандартамі, якія дазваляюць супастаўляць канкрэтных асоб<ref name="AllanAllan2005-149">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|page=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/149 149]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/149}}</ref>. Метадалогія Вебера распрацоўвалася ў кантэксце спрэчак адносна агульнай метадалогіі сацыяльных навук, якія ўвайшлі ў гісторыю пад назвай ''Methodenstreit'' («''спрэчкі аб метадах''»)<ref name="Calhoun2002-166"/>. Пазіцыя Вебера была блізкая да парадыгмы гістарыцызму: ён лічыў, што сацыяльныя дзеянні шмат у чым вызначаюцца асаблівасцямі гістарычнага асяроддзя, і, такім чынам, для іх поўнага разумення патрабуецца аналіз усіх істотных характарыстык перыяду<ref name="Calhoun2002-166"/>. Для гістарычнага аналізу Вебер ужываў у тым ліку параўнальныя (кампаратыўныя) метады<ref name="AllanAllan2005-153">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|page=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/153 153]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/153}}</ref>. Важнай рысай творчасці сацыёлага з’яўлялася тое, што ён імкнуўся вытлумачыць падзеі мінулага або сучаснасці, а не прадказваць будучае развіццё працэсаў<ref name="AllanAllan2005-148"/>. === «Разумеючая» сацыялогія і тэорыя сацыяльнага дзеяння === Сваю канцэпцыю Вебер называў [[разумеючая сацыялогія|«разумеючай» сацыялогіяй]]. Ён лічыў, што мэтай сацыялагічнай навукі з’яўляецца аналіз сацыяльнага дзеяння і абгрунтаванне прычын яго ўзнікнення. Разуменнем у дадзеным кантэксце пазначаецца працэс пазнання сацыяльнага дзеяння праз сэнс, які ўкладвае ў дадзенае дзеянне сам яго суб’ект<ref name="Malahov">В. Малахов, В. Филатов. Современная западная философия: Словарь, 1998 г.</ref>. Такім чынам, прадмет сацыялогіі складаюць ўсе ідэі і светапогляды, якія дэтэрмінуюць паводзіны чалавека. Вебер адмовіўся ад спроб выкарыстання натуральна-навуковага метаду ў аналізе і лічыў сацыялогію «''навукай аб культуры''»<ref name="Malahov"/>. Сацыяльным дзеяннем, піша Вебер, лічыцца дзеянне, якое па сэнсе суадносіцца з дзеяннямі іншых людзей і арыентуецца на іх<ref name="Osnovnye">Вебер М. Основные социологические понятия // Вебер М. Избранные произведения. — М.: Прогресс, 1990.</ref>. Так, Вебер вылучае 2 прыкметы сацыяльнага дзеяння: # Асэнсаваны характар; # Арыентацыя на чаканую рэакцыю іншых асоб<ref name="Osnovnye" />. Вебер вылучае чатыры тыпы сацыяльнага дзеяння ў парадку змяншэння іх асэнсаванасці: # Мэтарацыянальны — калі прадметы або людзі тлумачацца як сродкі для дасягнення ўласных рацыянальных мэтаў. Суб’ект дакладна ўяўляе мэту і выбірае аптымальны варыянт яе дасягнення. Гэта чыстая мадэль фармальна-інструментальнай жыццёвай арыентацыі, такія дзеянні часцей за ўсё сустракаюцца ў сферы эканамічнай практыкі; # Каштоўнасна-рацыянальны — вызначаецца ўсвядомленай верай у каштоўнасць вызначанага дзеяння незалежна ад яго поспеху, здзяйсняецца ў імя якой-небудзь каштоўнасці, прычым яе дасягненне аказваецца важней пабочных наступстваў: капітан апошнім пакідае тонучы карабель; # Традыцыйны — вызначаецца традыцыяй або звычкай. Індывід проста прайгравае той шаблон сацыяльнай актыўнасці, які выкарыстоўваўся ў падобных сітуацыях раней ім або навакольнымі: селянін едзе на кірмаш у той жа час, што і яго бацькі і дзяды. # Афектыўны — вызначаецца эмоцыямі<ref name="Ferrante">Joan Ferrante, ''Sociology: A Global Perspective'', Thomson Wadsworth, 2005, ISBN 0-495-00561-4, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0495005614&id=Idjxdi1IlFAC&pg=PA21&lpg=PA21&dq=Weber+Traditional+affectional+value+rational+instrumental&sig=Ib8EP0Ze_EPQgij7ns6lUSbNs2U Google Print, p.21]</ref><ref name="Ritzer2009-33">{{cite book|author=George Ritzer|title=Contemporary Sociological Theory and Its Classical Roots: The Basics|url=http://books.google.com/books?id=pX6pPwAACAAJ|accessdate=22 March 2011|date=29 September 2009|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0-07-340438-7|page=33}}</ref>. Сацыяльнае стаўленне паводле Вебера з’яўляецца сістэмай сацыяльных дзеянняў, да сацыяльных адносiн адносяцца такія паняцці як барацьба, каханне, сяброўства, канкурэнцыя, абмен і г. д.<ref name="Malahov"/>. Сацыяльнае стаўленне, успрыманае індывідам як абавязковае, набывае статус законнага сацыяльнага парадку. У адпаведнасці з відамі сацыяльных дзеянняў вылучаюцца чатыры тыпы законнага (легітымнага) парадку: традыцыйны, афектыўны, каштоўнасна-рацыянальны і легальны<ref name="Malahov"/>. === Рацыяналізацыя === Многія гісторыкі паказваюць, што вывучэнне працэсу рацыяналізацыі, г. зн. пераходу грамадства ад традыцыйнага стану да сучаснага, і феномен асабістай свабоды складаюць цэнтральную тэму творчай біяграфіі Вебера<ref name="Calhoun2002-167">{{cite book|author=Craig J. Calhoun|title=Classical sociological theory|url=http://books.google.com/books?id=6mq-H3EcUx8C&pg=PA166|accessdate=19 March 2011|year=2002|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-0-631-21348-2|page=167}}</ref><ref name="Ritzer2009-30">{{cite book|author=George Ritzer|title=Contemporary Sociological Theory and Its Classical Roots: The Basics|url=http://books.google.com/books?id=pX6pPwAACAAJ|accessdate=22 March 2011|date=29 September 2009|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0-07-340438-7|page=30}}</ref><ref name="AllanAllan2005-151">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|page=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/151 151]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/151}}</ref>. Дадзеная тэматыка была выдзелена з больш шырокага кола доследных Веберам з’яў: псіхалагічных [[Матывацыя|матывацый]], культурных каштоўнасцей, рэлігійных вераванняў і структуры грамадства, часта вызначаецца эканамічным укладам<ref name="AllanAllan2005-148"/>. Асноўнымі характарыстыкамі новага рацыянальнага грамадства Вебер бачыў, па-першае, індывідуальны падыход да ўліку даходаў і выдаткаў кожнай хатняй гаспадаркі, па-другое, больш шырокае распаўсюджанне бюракратыі, і, нарэшце, адмова ад інтэрпрэтацыі таго, што адбываецца з пункту гледжання містыкі або магіі (працэс дэмістыфікацыі)<ref name="AllanAllan2005-151"/>: {{quote|Доля нашага часу характарызуецца працэсамі рацыяналізацыі і інтэлектуалізацыя і, звыш таго, «''дэмістыфікацыяй свету''»<ref name="Koshul2005">{{cite book|author=Basit Bilal Koshul|title=The postmodern significance of Max Weber's legacy: disenchanting disenchantment|url=http://books.google.com/books?id=BZwEI-o3PCIC&pg=PA11|accessdate=23 March 2011|year=2005|publisher=Macmillan|isbn=978-1-4039-6784-8|page=11}}</ref>.}} Вебер прыступіў да аналізу названых пытанняў у працы «''{{нп3|Пратэстанцкая этыка і дух капіталізму|Пратэстанцкая этыка і дух капіталізму|ru|Протестантская этика и дух капитализма}}''». Ён пісаў пра тое, што пераасэнсаванне працы як цноты ў [[Пратэстантызм|пратэстанцкім асяроддзі]], асабліва ў яе аскетычнай [[Дэнамінацыя (рэлігія)|дэнамінацыі]], зрабіла людзей больш рацыянальнымі ў спробах дасягнуць дабрабыту<ref name="Bendix60">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA60&lpg=PA60&vq=Calvinism |pages=60–61 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977 }}</ref><ref name="AllanAllan2005-162">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|page=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/162 162]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/162}}</ref>. Згодна з пратэстанцкімі вучэннямі, веруючы чалавек выказвае сваю адданасць богу стараннасцю ў выкананні свайго свецкага паклікання<ref name="AllanAllan2005-162"/>. Аднак неўзабаве рацыянальная парадыгма стала несумяшчальнай са сваімі рэлігійнымі каранямі, і ў выніку рэлігія была адвергнутая грамадствам<ref name="Andrew J. Weigert">{{cite book|author=Andrew J. Weigert|title=Mixed emotions: certain steps toward understanding ambivalence|url=http://books.google.com/books?id=uH0srBp2W4YC&pg=PA110|accessdate=22 March 2011|date=July 1991|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-0600-7|page=110}}</ref>. Разгляд дадзенага пытання быў працягнуты ў далейшых працах, прысвечаных аналізу [[Бюракратыя|бюракратычнай сістэмы]]. Там жа Вебер вылучыў тры тыпы легітымнай [[Улада|улады]]: традыцыйны, харызматычны і рацыянальна-легальны — апошні, на яго думку, стаў у сучасным свеце дамінуючым. Працэс рацыяналізацыі, абумовіў станаўленне капіталістычнай формы гаспадарання, стаў, на думку Вебера, прычынай разыходжання заходнееўрапейскага шляху развіцця і напрамкаў развіцця іншых цывілізацый. Разам з тым, рацыяналізацыя кардынальна змяніла этыку, рэлігію, псіхалогію і культуру Захаду ў цэлым. Сярод асаблівасцей рацыяналізацыі Вебер адзначаў узбагачэнне навуковых ведаў, прагрэсуючую абязлічанасць і кантроль за жыццём грамадства. Стаўленне самога сацыёлага да працэсу было дваістым: з аднаго боку, ён прызнаваў за новай парадыгмай шэраг важных заваяванняў, у прыватнасці, вызваленне чалавека ад традыцыйных ірацыянальных дырэктыў, з другога, Вебер крытыкаваў механістычнасць новага грамадства і абмежаванне свабоды асобы як яго часткі<ref name="Calhoun2002-167"/><ref name="Ritzer2009-38-42">{{cite book|author=George Ritzer|title=Contemporary Sociological Theory and Its Classical Roots: The Basics|url=http://books.google.com/books?id=pX6pPwAACAAJ|accessdate=22 March 2011|date=29 September 2009|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0-07-340438-7|pages=38–42}}</ref><ref name="AllanAllan2005-177">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|page=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/177 177]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/177}}</ref>. Спачатку грамадства адмовілася ад [[політэізм|політэістычных]] рэлігій, а затым ад любых містычных вераванняў зусім, і гэтую адмову Вебер палічыў дэструктыўнай у каштоўнасных і творчых адносінах<ref name="AllanAllan2005-151-152">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|pages=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/151 151–152]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/151}}</ref>. Згодна з Веберам, рацыянальнае грамадства нарадзілася дзякуючы індывідуалістычнаму духу [[Рэфармацыя|пратэстанцкай Рэфармацыі]], але з цягам часу станавілася ўсё менш прыдатным для праявы індывідуалізму. === Сацыялогія рэлігіі === «''[[Пратэстанцкая этыка і дух капіталізму|Пратэстанцкая этыка]]''» стала першым эсэ вучонага ў галіне сацыялогіі, затым былі працы «''Рэлігія Кітая: канфуцыянства і даасізм''», «''Рэлігія Індыі: сацыялогія індуізму і будызму''», а таксама «''Старажытны іўдаізм''». Аналіз іншых вераванняў, у тым ліку ранняга хрысціянства і [[іслам]]у, быў перапынены раптоўнай смерцю сацыёлага ў 1920 годзе<ref name="Bendix285">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA285&lpg=PA285 |page=285 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977 }}</ref>. Трыма асноўнымі пытаннямі, разгляданымі ў названых працах, сталі ўздзеянне рэлігійнай дактрыны на гаспадарчы ўклад грамадства, яе ўплыў на структуру соцыума і прычыны, якія абумовілі выбар цывілізацыяй шляху развіцця, альтэрнатыўнага заходняму<ref name="BendixChapter9">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA285&lpg=PA285 |chapter=IX: Basic Concepts of Political Sociology |no-pp=yes |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977 }}</ref>. Безумоўна, Вебер лічыў рэлігію адной з цэнтральных рухаючых сіл грамадства<ref name="AllanAllan2005-153"/>. Параўноўваючы нейкую культуру з заходнееўрапейскай цывілізацыяй, ён імкнуўся пазбегнуць ацэначных меркаванняў, што адрознівала яго ад даследчыкаў-сучаснікаў, часта схільных да трактоўкі ў духу [[сацыял-дарвінізм]]у<ref name="BendixChapter9"/>. У сваіх даследаваннях Вебер прыйшоў да высновы аб рэлігійным характары перадумоў хуткага развіцця Захаду, аднак ён не лічыў іх адзінымі фактарамі дыферэнцыяцыі таварыстваў. Вебер таксама пісаў пра імкненне еўрапейцаў да рацыянальнага навуковага ведання, сістэматызацыі і бюракратызацыі дзяржаўнага і эканамічнага кіравання<ref name="BendixChapter9"/>. Вебер прапанаваў сацыяльна-эвалюцыйную мадэль развіцця рэлігіі, паказаўшы, што ў агульным выпадку грамадства рухаецца ад містычных вераванняў да [[палітэізм]]у, затым да [[пантэізм]]у, [[манатэізм]]у і, нарэшце, [[этычны манатэізм|этычнаму манатэізму]]<ref name="AllanAllan2005-154">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|page=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/154 154]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/154}}</ref>. Ён пісаў, што такога роду эвалюцыя вынікала за стабілізацыяй эканамічнай сістэмы грамадства, якая зрабіла магчымай прафесіяналізацыю, і за развіццём [[духавенства]] як саслоўя<ref name="AllanAllan2005-155">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|page=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/155 155]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/155}}</ref>. Іерархія [[Бог|бажаствоў]] сфармавалася пад уплывам падзелу грамадства на групы, у той час як працэс [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі ўлады]] прадвызначыў поспех канцэпцыі адзінага ўсемагутнага бога<ref name="AllanAllan2005-158">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|page=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/158 158]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/158}}</ref>. ==== «Пратэстанцкая этыка і дух капіталізму» ==== {{Main|Пратэстанцкая этыка і дух капіталізму}} [[Файл:Die protestantische Ethik und der 'Geist' des Kapitalismus original cover.jpg|thumb|185px|upright|Вокладка арыгінальнага выдання «Пратэстанцкай этыкі» на нямецкай мове.]] Эсэ стала найбольш папулярнай працай Вебера<ref name="EESoc-22"/>. На думку некаторых даследчыкаў, працу варта ўспрымаць не як суцэльнае падрабязнае даследаванне пратэстантызму, але хутчэй як уступ да яго наступных прац у гэтай галіне<ref name="Ritzer2009-35-37">{{cite book|author=George Ritzer|title=Contemporary Sociological Theory and Its Classical Roots: The Basics|url=http://books.google.com/books?id=pX6pPwAACAAJ|accessdate=22 March 2011|date=29 September 2009|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0-07-340438-7|pages=35–37}}</ref>. У самой жа «''Этыцы''» Вебер пісаў пра тое, што асаблівая этычная сістэма [[кальвінізм]]у як адной з дэнамінацый пратэстанцкай плыні паслужыла прычынай пераносу эканамічнага цэнтра Еўропы з [[Каталіцызм|каталіцкіх]] французскіх, іспанскіх і італьянскіх гарадоў у нідэрландскія, англійскія, шатландскія і нямецкія. На думку Вебера, грамадства з большай доляй прыхільнікаў [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] здолелі стварыць больш развітую капіталістычную эканоміку<ref>Weber ''The Protestant Ethic…'', стр. 15-16</ref>. Аналагічна ў шматканфесіянальных краінах некалькі найбуйнейшых прадпрымальнікаў былі пратэстантамі<ref name="Ritzer2009-35-37"/>. Так, Вебер сцвярджаў, што рымскае каталіцтва, гэтак жа як [[канфуцыянства]] і [[будызм]], стала перашкодай для таварыстваў на шляху да развіцця капіталістычнага гаспадаркі<ref name="Ritzer2009-35-37"/>. {{quote|Развіццё канцэпцыі паклікання неўзабаве адарыў сучаснага прадпрымальніка крышталёва чыстым сумленнем — а таксама працавітымі работнікамі; ён жа, наўзамен на іх аскетычную адданасць прызванню і непраціўленню бязлітаснай капіталістычнай эксплуатацыі, даваў ім перспектыву вечнага выратавання<ref name="AllanAllan2005-162"/>.}} Хрысціянская вера гістарычна прадугледжвала адмову ад апускання ў мірскія справы, у тым ліку звязаныя з пераследам выгады<ref name="Bendix57">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA57&lpg=PA57&vq=mundane+affairs|page=57 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977}}</ref>. Вебер паказаў, што дадзены тэзіс і ў дачыненні не да ўсіх плыняў хрысціянства, і некаторыя канфесіі не толькі падтрымліваюць разумны ўдзел у гаспадарчых справах, але і надзяляюць іх маральным і духоўным значэннем<ref name="Bendix60"/>. Этычная сістэма кальвіністаў матывавала паслядоўнікаў да ўпартай працы, рацыянальнаму вядзенню гаспадаркі і ўкладання прыбылі ў далейшую вытворчасць<ref name="Ritzer2009-35-37"/>. Канцэпцыя чароўнай прыроды паклікання паказвала, што гаспадарчая дзейнасць з’яўляецца неабходнай умовай вечнага выратавання, праведнасць ва ўсіх іншых баках жыцця была недастатковай<ref name="AllanAllan2005-162"/>. Вучэнне пра прадвызначанасць кожнай лёсу зніжала градус сацыяльнай напружанасці ў дачыненні да {{нп3|Эканамічная няроўнасць|эканамічнай няроўнасці|en|Economic inequality}}, больш за тое, багацце прызнавалася важным індыкатарам блажэннага замагільнага жыцця<ref name="Ritzer2009-35-37"/><ref name="Ritzer2009-37-38">{{cite book|author=George Ritzer|title=Contemporary Sociological Theory and Its Classical Roots: The Basics|url=http://books.google.com/books?id=pX6pPwAACAAJ|accessdate=22 March 2011|date=29 September 2009|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0-07-340438-7|pages=37–38}}</ref>. Такім чынам, пагоня за дабрабытам лічылася прыкметай не грахоўнай прагнасці або славалюбства, але маральнасці і праведнасці<ref name="Ritzer2009-35-37"/>. Вебер называў гэта «''духам капіталізму''», падкрэсліваючы нематэрыяльны характар перадумоў фарміравання капіталістычнай сістэмы гаспадарання<ref name="Ritzer2009-35-37"/>. Некаторыя даследчыкі разглядаюць гэтую канцэпцыю як зваротную марксісцкай эканамічнаму «''{{нп3|Гістарычны матэрыялізм|базісу|en|Historical materialism}}''», які, наадварот, быў падмуркам кожнага соцыума і вызначаў сутнасць «''надбудовы''» — прававых, рэлігійных, сямейных і іншых грамадскіх адносін<ref name="Bendix60"/>. Вебер адмовіўся ад далейшых даследаванняў пратэстанцкай этыкі, так як яго калега {{нп3|Эрнст Трольч|Эрнст Трольч|ru|Трёльч, Эрнст}}, прафесійны [[Тэалогія|тэолаг]], пачаў працу над кнігай «''Сацыяльнае вучэнне аб хрысціянскіх цэрквах і сектах''». Папярэднія працы Трольча ўжо задаволілі даследчыя намеры Вебера і, на яго думку, заклалі асновы далейшага аналізу рэлігіі як сацыялагічнай катэгорыі<ref name="Bendix49">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA49&lpg=PA49 |page=49 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977}}</ref>. Тэрмін «''{{нп3|Пратэстанцкая працоўная этыка|працоўная этыка|en|Work ethic}}''», які выкарыстоўваецца ў сучасных тэкстах аб Веберы, з’яўляецца вытворным ад ужытнай ім «''пратэстанцкай этыкі''». Увядзенне агульнай тэрміна стала неабходным пасля таго, як ідэі пра сувязь рэлігіі і эканомікі былі перанесены з еўрапейскага на іншыя грамадствы<ref name="SwedbergAgevall2005">{{cite book|author1=Richard Swedberg|author2=Ola Agevall|title=The Max Weber dictionary: key words and central concepts|url=http://books.google.com/books?id=_c3Mcnh8hCgC&pg=PA310|accessdate=22 March 2011|year=2005|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-5095-0|page=310}}</ref>. ==== «Рэлігія Кітая: канфуцыянства і даасізм» ==== {{Main|Рэлігія Кітая: канфуцыянства і даасізм}} Кніга «''Рэлігія Кітая: канфуцыянства і даасізм''» стала другой буйной працай Вебера ў галіне сацыялогіі рэлігіі. Тут ён надаў увагу тым характарыстыкам кітайскага грамадства, якія адрознівалі яго ад заходняга, асаблівым чынам паказаўшы на супярэчнасць некаторых з іх [[Пурытане|пурытанскай]] этыцы. Даследуючы кітайскія рэлігіі, Вебер спрабаваў растлумачыць, чаму капіталізм не быў народжаны кітайскай культурай без вонкавага ўплыву<ref name="Bendix98">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA98&lpg=PA98 |pages=98–99 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977}}</ref>. Ён пісаў аб развіцці гарадоў Кітая, кітайскім чынавенстве і [[Патрыярхат|патрыярхальным]] укладзе грамадства, мясцовай рэлігіі і філасофіі, па большай частцы — аб [[Канфуцыянства|канфуцыянстве]] і [[даасізм]]е. На думку Вебера, гэтыя інстытуты адрозніваліся ад сваіх еўрапейскіх аналагаў больш, чым іншыя<ref name="Bendix98"/>. Згодна з Веберам, канфуцыянства і пурытанства з’яўляюцца ўзаемавыключальнымі формамі рацыянальнага вучэння, пры гэтым абедзве сістэмы патрабуюць ад паслядоўніка пабудовы жыцця ў строгай адпаведнасці з рэлігійнымі догмамі<ref name="Bendix135">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA135&lpg=PA135|pages=135–141 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977}}</ref>. І ў кітайскім, і ў еўрапейскім вучэнні высока цэніцца самакантроль і стрыманасць, а назапашванне багацця не забараняецца<ref name="Bendix135"/>. Аднак нягледзячы на агульныя рысы, мэты канфуцыянства і пурытанства прынцыпова адрозніваюцца<ref name="Ritzer2009-37-38"/>: калі для прадстаўнікоў першага найважнейшай задачай з’яўляецца зацвярджэнне строгай сацыяльнай іерархіі, то пурытанства павінна было зрабіць усіх людзей «''прыладамі ў руках бога''»<ref name="Bendix135"/>{{efn|{{lang-en|"tools of God"}}}}. У адрозненне ад пратэстантаў, канфуцыянцы рэдка дэманстравалі глыбокую веру і волю да дзейнасці<ref name="Bendix135"/>, праца як спосаб дасягнення дабрабыту лічыўся ў канфуцыянскім асяроддзі непрыстойным<ref name="Ritzer2009-37-38"/>. Вебер лічыў, што дадзеная асаблівасць прадвызначыла далейшае эканамічнае развіццё Кітая<ref name="Bendix135"/>. ==== «Рэлігія Індыі: сацыялогія індуізму і будызму» ==== {{Main|Рэлігія Індыі: сацыялогія індуізму і будызму}} Трэцяя буйная сацыёлага-рэлігійная праца Вебера была прысвечана традыцыйным вераванням Індыі. Ён даследаваў уплыў [[Артадоксія|артадаксальнага]] [[індуізм]]у і [[Гетэрадоксія|гетэрадаксальнага]] [[будызм]]у на сацыяльную структуру і свецкую этыку індыйскага грамадства<ref name="Bendix142">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA142&lpg=PA142 |pages=142–158 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977}}</ref>. Калі ў кітайскай культуры галоўнай перашкодай на шляху да станаўлення капіталістычных адносін была канфуцыянская сістэма матывацыі, то мадэрнізацыі Індыі, на думку Вебера, перашкодзіў індуізм<ref name="Ritzer2009-37-38"/>. [[Каста|Каставая сістэма]] рабіла немагчымай вертыкальную {{нп3|Сацыяльная мабільнасць|сацыяльную мабільнасць|en|Social mobility}}, а гаспадарчая дзейнасць не ўяўляла для індуістаў ніякай важнасці, паколькі не спрыяла ўзвышэнню [[Душа|душы]]<ref name="Ritzer2009-37-38"/>. Вебер завяршыў свой аналіз параўнаннем індыйскай рэлігійнай культуры з кітайскай, разгледжанай у папярэдняй працы<ref name="Bendix199">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA199&lpg=PA199 |page=199 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977}}</ref>. Сэнс жыцця кітайцаў і індыйцаў, звязаны з містычным духоўным досведам, быў лакалізаваны па-за матэрыяльнага свету<ref name="Bendix199"/>. Сацыяльная структура абодвух таварыстваў меркавала выразны падзел адукаваных эліт, якія рухаліся за мудрым словам прарока або мудраца, і неадукаваных мас, чые вераванні былі прасякнуты містыкай<ref name="Bendix199"/>. Азіяцкія культуры не стварылі [[Месія|месіянскіх прароцтваў]], і таму розныя сацыяльныя пласты не знаходзілі ў рэлігіі аб’ядноўваючага пачатку<ref name="Bendix199"/>. У адрозненне ад месіянскіх прароцтваў, увабраных заходняй культурай, азіяцкія святыя тэксты былі адрасаваны ў першую чаргу прадстаўнікам вышэйшых слаёў сацыяльнай іерархіі, яны ўтрымлівалі каноны праведнага жыцця і, як правіла, не паведамлялі аб неабходнасці ўпартай працы і іншых праявах матэрыяльнага свету<ref name="Bendix199"/><ref name="Bendix90">{{cite book|author=Reinhard Bendix|title=Max Weber: an intellectual portrait|url=http://books.google.com/books?id=65IUL-VaFGsC&pg=PA90|accessdate=5 April 2011|year=1977|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-03194-4|page=90}}</ref>. Вебер лічыў, што менавіта таму заходнія супольнасці не рушылі ўслед шляхам развіцця кітайскай і індыйскай цывілізацый. Новая праца «''Старажытны іўдаізм''» павінна была пацвердзіць гэтую гіпотэзу<ref name="Bendix199"/>. ==== «Старажытны іўдаізм» ==== {{Main|Старажытны іўдаізм}} Кніга прысвечана аналізу ранніх формаў [[іўдаізм]]у, але маштаб разгляданых у ёй праблем шырокі — у чарговай працы Вебер паспрабаваў даць тлумачэнне першасным адрозненням рэлігій Усходу і Захаду<ref name="Bendix200">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA200&lpg=PA200 |pages=200–201 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977}}</ref>. Ён супрацьпаставіў развіты ў заходнім хрысціянстве аскетызм унутранага свету, які дапускае ўдзел у зямной працы, містычнаму сузіранню, якое характэрна для ўсходніх вераванняў. Сацыёлаг адзначаў, што некаторыя рысы хрысціянства не дазвалялі прыхільнікам прымірыцца з недахопамі рэчаіснасці, але прымушалі захопліваць свет і змяняць яго<ref name="Bendix200"/>. Вебер знаходзіў вытокі гэтага дамагання ў старажытных іўдзейскіх вяшчунствах<ref name="Bendix204">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA204&lpg=PA204 |pages=204–205 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977}}</ref>. Вучоны лічыў, што рэлігія старажытных яўрэяў, якая спарадзіла хрысціянскую і [[іслам]]скую культуру і аказала ўплыў на [[Старажытная Грэцыя|грэчаскую]] і [[Старажытны Рым|рымскую]] цывілізацыі, абумовіла поспех заходняга грамадства. Вебер планаваў даследаваць тэксты [[Псалтыр]]а, [[Кніга Іова|Кнігі Іова]], [[Талмуд]]а, прааналізаваць раннюю гісторыю хрысціянства і ісламу, аднак гэтым намерам перашкодзіла смерць сацыёлага ў 1920 годзе. ==== «Гаспадарка і грамадства» ==== {{Main|Гаспадарка і грамадства}} У сваёй найбуйнейшай працы «''Гаспадарка і грамадства''» Вебер вылучыў тры [[Ідэальны тып|ідэальныя тыпы]] рэлігійнага светаадчування: містыцызм, які адмаўляе свет аскетызм і аскетызм унутранага свету. Магію ён вызначыў як нешта, папярэдняе рэлігіі<ref>Pawel Zaleski «Ideal Types in Max Weber’s Sociology of Religion: Some Theoretical Inspirations for a Study of the Religious Field», ''Polish Sociological Review'' No. 3(171)/2010</ref>. ==== Тэадыцэя шчасця і няшчасці ==== Пад {{нп3|Тэадыцэя|тэадыцэей|ru|Теодицея}} шчасця і няшчасці як сацыялагічнай тэорыяй Вебер разумеў тое, як прадстаўнікі розных сацыяльных груп выкарыстоўваюць рэлігійныя тэзісы для тлумачэння свайго становішча ў грамадстве<ref name="Plye, Davidson">{{cite web|last=Plye, Davidson|first=Ralph, James|title=Stratification|url=http://hirr.hartsem.edu/ency/stratification.htm|publisher=Encyclopedia of Religion and Society|accessdate=27 May 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GFPWt04y?url=http://hirr.hartsem.edu/ency/stratification.htm|archivedate=29 красавіка 2013|url-status=live}}</ref>. Вебер, які прывярнуў увагу навуковай супольнасці да этычны бок рэлігіі, узбагаціў утрыманне тэадыцэі як філасофскай катэгорыі ў цэлым. Вылучалася два этычныя складнікі рэлігіі: {{нп3|сатэрыялогія|сатэрыялогія|en|Soteriology}}, г. зн. паняцце чалавека пра свае ўзаемаадносіны з вышэйшымі сіламі, і тэадыцэя, якая дазваляе зразумець прыроду зла або растлумачыць, чаму яму схільныя праведныя людзі<ref name="Christiano, Swatos, Kivisto 2008 7">{{cite book|last=Christiano, Swatos, Kivisto|first=Kevin, William, Peter|title=Sociology of Religion|url=https://archive.org/details/sociologyofrelig0000chri_x4i6|year=2008|publisher=Rowman & Littlefield Publishers Inc|location=New York|isbn=9780742561113|pages=[https://archive.org/details/sociologyofrelig0000chri_x4i6/page/7 7]}}</ref>. Прадстаўнікі розных сацыяльных груп займаюць розныя месцы ў іерархіі грамадства і, такім чынам, маюць патрэбу ў розных абгрунтаваннях сваёй долі. Тэадыцэі, якія абгрунтоўваюць няшчасце, паведамляюць, што разнастайныя грамадскія прывілеі з’яўляюцца праявамі зла, тэадыцэі ж шчасця лічаць іх заслужаным блаславёным падарункам звыш<ref name="Christiano, Swatos, Kivisto 2008 7"/>. Іншымі словамі, заможныя хрысціяне бачаць у сваім становішчы дабраславенне Бога, у той час як лёс бедных вернікаў дае ім надзею на выратаванне пасля смерці<ref name="Plye, Davidson"/>. Падобная дваістасць характэрная не толькі для саслоўнай дыферэнцыяцыі грамадства, але таксама для субканфесіанальнай і этнічнай. Вебер прааналізаваў, наколькі сацыяльны статус чалавека важны пры яго кантакце з рэлігійнымі інстытутамі. Канцэпцыя працоўнай этыкі апісвалася тэадыцэей шчасця, паколькі прадпрымальнікі былі багацей і адукаваней іншых пратэстантаў<ref>{{cite book|last=Christiano, Swatos, Kivisto|first=Kevin, William, Peter|title=Sociology of Religion|url=https://archive.org/details/sociologyofrelig0000chri_x4i6|year=2008|publisher=Rowman & Littlefield Publishers Inc|location=New York|isbn=9780742561113|pages=[https://archive.org/details/sociologyofrelig0000chri_x4i6/page/142 142]}}</ref>. Тыя ж, хто не валодаў матэрыяльным дабрабытам, звярталіся да тэадыцэі няшчасця і разлічвалі на багацце ў замагільным свеце. Бедныя пратэстанты дэманстравалі глыбокую веру і адданасць Богу, у той час як заможныя прыхаджане верылі ў тую частку вучэнні, якая пацвярджала іх права на багацце<ref name="Plye, Davidson"/>. Падзел вернікаў па субканфесінальнай прыкмеце асабліва ярка выяўляўся на прыкладзе асноўных пратэстанцкіх цэркваў і [[пяцідзясятнікі|евангелічных]] дэнамінацый. Цэнтральная царква падтрымлівала грамадскую іерархію, так як яе сіла шмат у чым забяспечвалася ахвяраваннямі багатай часткі паствы<ref name="Christiano, Swatos, Kivisto 2008 137">{{cite book|last=Christiano, Swatos, Kivisto|first=Kevin, William, Peter|title=Sociology of Religion|url=https://archive.org/details/sociologyofrelig0000chri_x4i6|year=2008|publisher=Rowman & Littlefield Publishers Inc|location=New York|isbn=9780742561113|pages=[https://archive.org/details/sociologyofrelig0000chri_x4i6/page/137 137]}}</ref>. [[Пяцідзясятнікі]], насупраць, падзялялі тэадыцэю няшчасця і выступалі за ўсталяванне сацыяльнай справядлівасці<ref name="Christiano, Swatos, Kivisto 2008 137"/>. === Палітычная сацыялогія === ==== Сацыялогія ўлады ==== Галоўнай працай Вебера ў галіне {{нп3|Палітычная сацыялогія|палітычнай сацыялогіі|en|Political sociology}} стала эсэ «''Палітыка як пакліканне і прафесія''». Сацыёлаг прапанаваў сваё вызначэнне дзяржавы — на думку Вебера, гэта інстытут, які валодае {{нп3|Манаполія на гвалт|манапольным правам|en|Monopoly on violence}} на легітымнае прымяненне гвалту<ref name="E-PoV">{{cite book|author=Daniel Warner|title=An ethic of responsibility in international relations|url=http://books.google.com/books?id=jNc4mc_MYdIC&pg=PA9|accessdate=5 April 2011|year=1991|publisher=Lynne Rienner Publishers|isbn=978-1-55587-266-3|pages=9–10}}</ref>. Ён пісаў, што палітыка ўяўляе сабой працэс размеркавання дзяржаўнай улады паміж рознымі групамі, палітычных ж лідараў ён разумеў як уладальнікаў гэтай улады<ref name="E-PoV"/>. Вебер не лічыў, што палітык павінен падзяляць «''сапраўдную хрысціянскую этыку''», якая атаясамліваецца ім з этыкай [[Нагорная пропаведзь|Нагорнай пропаведзі]]. Вебер лічыў, што палітыка — не месца для праведнікаў, і што палітык павінен адпавядаць этыцы перакананняў і этыцы адказнасці, гэта значыць быць верным сваім ідэалам і адказваць за свае дзеянні. Палітычная дзейнасць, пісаў сацыёлаг, патрабуе ад чалавека страсці да свайго занятку і здольнасці дыстанцыявацца ад аб’екта свайго кіравання<ref name="PaV">{{cite book|author=Randal Marlin|title=Propaganda and the ethics of persuasion|url=http://books.google.com/books?id=Zp38Ot2g7LEC&pg=PA155|accessdate=5 April 2011|year=2002|publisher=Broadview Press|isbn=978-1-55111-376-0|page=155}}</ref>. Вебер вылучыў тры ідэальныя тыпы палітычнай улады: # Харызматычны, характэрны для сямейных і рэлігійных уладных інстытутаў; # Традыцыйны, уласцівы патрыярхальным таварыствам і феадалізму; # Рацыянальна-легальны, уласцівы сучаснай дзяржаве і бюракратыі<ref name="WolfJM">{{cite book|author=Wolfgang J. Mommsen|title=The Political and Social Theory of Max Weber: Collected Essays|url=http://books.google.com/books?id=kgF9bjMoocYC&pg=PA46|accessdate=22 March 2011|year=1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-53400-8|page=46}}</ref>. Дадзены падыход дазваляў класіфікаваць любы гістарычны ўзор уладных адносін<ref name="Bendix296">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber|url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA296&lpg=PA296|page=296 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977}}</ref>. Вебер лічыў харызматычны тып улады нестабільным і схільным да трансфармацыі ў больш структураваную форму<ref name="Ritzer2009-38-42"/>. Традыцыйны тып панавання можа быць пераадолены пры паспяховым супрацьдзеянні лідару ў рамках «''традыцыйнай рэвалюцыі''». Згодна з Веберам, на некаторай стадыі развіцця грамадства непазбежна звяртаецца да рацыянальна-легальнага тыпу, адным з пераваг якога з’яўляецца выкарыстанне інстытута дзяржаўнай службы<ref name="Bendix303">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber|url=http://books.google.com/?id=C_j_2nOUIpcC&pg=PA303&lpg=PA303|pages=303–305 |isbn=978-0-415-17453-4 |date=November 1998}}</ref>. Такім чынам, эвалюцыя ўлады ў прадстаўленні Вебера з’яўляецца часткай агульнай {{нп3|Сацыяльная эвалюцыя|сацыяльнай эвалюцыі|ru|Социальная эволюция}}. Тэорыя рацыяналізацыі Вебера таксама мяркуе непазбежнасць эвалюцыі ўладных адносін<ref name="Ritzer2009-38-42"/>. У кнізе «''Гаспадарка і грамадства''» Вебер вылучыў мноства тыпаў дзяржаўнага кіравання. Частка кнігі, прысвечаная аналізу бюракратызацыі грамадства, з’яўляецца адной з самых аб’ёмных<ref name="Ritzer2009-38-42"/><ref name="Bureaucratic">{{cite book|author1=Richard Swedberg|author2=Ola Agevall|title=The Max Weber dictionary: key words and central concepts|url=http://books.google.com/books?id=_c3Mcnh8hCgC&pg=PA19|accessdate=23 March 2011|year=2005|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-5095-0|pages=18–21}}</ref>. Менавіта Вебер упершыню даследаваў чынавенства як сацыяльны інстытут — папулярнасць дадзенага тэрміна шмат у чым забяспечана яго творчасцю<ref name="BuSach">{{cite book|author1=Marshall Sashkin|author2=Molly G. Sashkin|title=Leadership that matters: the critical factors for making a difference in people's lives and organisations' success|url=http://books.google.com/books?id=q12zbgs-jyYC&pg=PA52|accessdate=22 March 2011|date=28 January 2003|publisher=Berrett-Koehler Publishers|isbn=978-1-57675-193-0|page=52}}</ref>. Многія аспекты сучаснага дзяржаўнага кіравання ўзыходзяць да прац Вебера, акрамя таго, класічная строга структураваная сістэма грамадзянскай службы кантынентальнага тыпу носіць імя сацыёлага<ref name="Hooghe2001">{{cite book|author=Liesbet Hooghe|title=The European Commission and the integration of Europe: images of governance|url=http://books.google.com/books?id=e15KnRiGipYC&pg=PA40|accessdate=23 March 2011|year=2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-00143-4|page=40}}</ref>. Бюракратызацыя як найбольш дзейсны і рацыянальны спосаб арганізацыі дзяржаўнага кіравання з’яўляецца для Вебера ключавой характарыстыкай рацыянальна-легальнага тыпу ўлады і адным з найважнейшых складнікаў працэсу мадэрнізацыі заходняга грамадства<ref name="Ritzer2009-38-42"/><ref name="Bureaucratic"/>. Вучоны вылучыў некаторыя неабходныя ўмовы фарміравання бюракратычнага апарата: * Павелічэнне адмініструемай тэрыторыі і колькасці падкантрольных асоб; * Павышэнне складанасці выканання адміністрацыйных заданняў; * З’яўленне [[Манетарная эканоміка|манетарнай эканомікі]], у якой адбываецца актыўны абарот грашовых сродкаў<ref name="AllanAllan2005-172-176">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|pages=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/172 172–176]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/172}}</ref>. Развіццё шляхоў зносін і сродкаў камунікацыі зрабіла дзяржаўнае кіраванне больш эфектыўным, адначасова спарадзіўшы патрабаванні [[Дэмакратыя|дэмакратызацыі]] грамадства<ref name="AllanAllan2005-172-176"/>. Ідэальны тып бюракратыі паводле Вебера мяркуе наяўнасць выразнай іерархіі пасад, строга вызначаных кампетэнцый, пісаных правіл вядзення дзейнасці, новыя ж нормы павінны насіць нейтральны характар. Чыноўнікі ў мадэлі навукоўца павінны атрымліваць кваліфікаванае навучанне і прасоўвацца па службе выключна на падставе прафесійнай сталасці, узровень якой павінен вызначацца не асобнымі суб’ектамі, але групамі экспертаў<ref name="Bureaucratic"/><ref name="AllanAllan2005-172-176"/>. {{quote|Вырашальным аргументам, які вызначае перавагу бюракратычнай арганізацыі, з'яўляецца яе чыста тэхнічная перавага над любой іншай формай арганізацыі<ref name="Hooghe2001"/>.}} Прызнаючы бюракратыю найбольш эфектыўнай і нават незаменнай формай арганізацыі сучаснага дзяржаўнага кіравання, Вебер бачыў у ёй і пагрозу асабістай свабодзе грамадзян. Усё больш рацыянальны падыход да арганізацыі жыцця ў грамадстве заганяў людзей у «[[Жалезная клетка|жалезную клетку]]» бюракратычнага кантролю<ref name="Bureaucratic"/><ref name="GRitzer">George Ritzer, ''Enchanting a Disenchanted World: Revolutionizing the Means of Consumption'', Pine Forge Press, 2004, ISBN 0-7619-8819-X, [http://books.google.com/books?vid=ISBN076198819X&id=DznT_TbfKzMC&pg=PA55&lpg=PA55&dq=rationalization+%22iron+cage%22+%22polar+night+of+icy+darkness%22&sig=T4GVWJHDLYKbPVBg7lXN5KJFSb4 Google Print, p.55]</ref>. Для стрымлівання чыноўнікаў грамадству патрабуюцца моцныя палітыкі і прадпрымальнікі<ref name="Bureaucratic"/>. ==== Сацыяльная стратыфікацыя ==== Вебер сфармуляваў трохкампанентную тэорыю стратыфікацыі, у якой вылучыў {{нп3|Сацыяльны клас|клас|en|Social class}}, {{нп3|сацыяльны статус|сацыяльны статус|en|Social status}} і прыналежнасць да [[Палітычная партыя|палітычнай партыі]] у якасці асноўных характарыстык становішча індывіда ў грамадскай іерархіі<ref name="Bendix85">{{cite book |last=Bendix |title=Max Weber |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA85&lpg=PA85 |pages=85–87 |isbn=978-0-520-03194-4 |year=1977}}</ref>. Вебер адрозніваў паняцці класа і сацыяльнага класа. Пад «''класам''» ён разумеў набор эканамічна дэтэрмінаваных адносін індывіда, які ўвогуле супадае з вызначэннем [[Карл Маркс|Маркса]]. Нераўнамернае размеркаванне эканамічных рэсурсаў абумоўлівае няроўнае размеркаванне «''жыццёвых шанцаў''» і разам з гэтым, паводле Вебера, з’яўляецца асноўнай умовай фарміравання класа<ref>Bendix, Reinhard. Max Weber. das Werk. Darstellung, Analyse, Ergebnisse, 1964. — S. 69. Цит. по: Schöllgen, Gregor. Max Weber. — München 1998. — S. 90</ref><ref>Schöllgen, Gregor. Max Weber. — München 1998. — S. 90</ref>. Клас заможных уяўляе сабой разнастайных ранцье, якія жывуць выключна або пераважна на даход ад арэнды дамоў, зямлі або дывідэндаў з акцый<ref>Groß, Martin. Klassen, Schichten, Mobilität. Eine Einführung. — Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, 2008. — 248 s. — ISBN 3-531-14777-3. — S. 22.</ref>. Яны супрацьпастаўляюцца класу немаёмных: дэкласаваным, даўжнікам. Аднак для Вебера класавы падыход быў з’явай значна больш складанай. Ён дапоўніў апісаны Марксам канфлікт паміж капіталістам і рабочым апісаннем канфліктаў паміж фінансавымі капіталістамі і іх пазычальнікамі, а таксама паміж прадаўцом і пакупніком і ўвёў паняцце {{нп3|Сацыяльны клас|сацыяльнага класа|ru|Социальный класс}}. Сацыяльны клас вызначаецца не па адносінах да сродкаў вытворчасці, а сваёй пазіцыяй на [[Рынак|рынку]]. [[Сацыяльны клас|Сацыяльныя класы]] змагаюцца адзін з адным, выкарыстоўваючы розныя шляхі для ўстанаўлення кантролю за рынкамі: грошы і крэдыт, зямля, розныя вырабляюць індустрыі, розныя працоўныя ўменні. {{нп3|Сацыяльны статус|Сацыяльны статус|ru|Социальный статус}} разумеецца як супрацьлегласць эканамічнай сацыяльнай стратыфікацыі. Статутныя групы знаходзяцца ў сферы культуры. Гэта не проста статыстычныя катэгорыі, а рэальныя супольнасці, людзі, якія ідэнтыфікуюць сябе праз прыналежнасць да групы і якіх звязвае агульны стыль жыцця і [[светапогляд]]. Паміж класам і статуснай групай ёсць глыбокая сувязь, і кожны паспяховы пануючы клас павінен быць арганізаваны ў статутную групу, якая заўсёды ідэалізуе сябе і настойвае на сваёй выключнасці ў культурным сэнсе. Вебер падкрэсліваў у сваім параўнальным аналізе, што вышэйшыя класы заўсёды аддаюць перавагу [[Рэлігія|рэлігім]], перапоўненай дзяржаўнага цырыманіялу, сярэднія класы — аскетычнай маралістычнай рэлігіі, а ніжэйшыя класы адносяцца да рэлігіі, як да [[Магія|магіі]], якая прыносіць поспех. Вебер таксама звярнуў увагу на ролю [[Адукацыя|адукацыі]] ў стварэнні статусных груп<ref name="Коллинз,2009">Коллинз, Рэндалл. Четыре социологических традиции. — М.: Издательский дом «Территория будущего», 2009. (Серия «Университетская библиотека Александра Погорельского»). — 317 с. — ISBN 978-5-91129-051-1.</ref>{{rp|103—105}}. Трэці кампанент тэорыі стратыфікацыі — гэта [[Палітычная партыя|партыі]] ці групы ўлады. Вебер паказвае, што барацьба [[палітык]]аў не зводзіцца да барацьбы эканамічных класаў або статусных груп, так як у іх ёсць свае ўласныя інтарэсы. Партыі ў Вебера знаходзяцца «''ў доме ўлады''», гэта значыць засяляюць [[дзяржава|дзяржаву]]; яны выразна аддзеленыя ад дзелавых і фінансавых арганізацый. У тэрміналогіі Вебера паспяховая дзяржава падахвочвае большасць насельніцтва ўнутры сваіх межаў адчуваць сябе членамі адзінай статуснай групы — нацыі<ref name="Коллинз,2009"/>{{rp|106—107}}. Кожны з трох статусаў індывіда даруе яму некаторыя магчымасці для паляпшэння сваіх пазіцый у грамадстве — Вебер назваў іх «''жыццёвымі шанцамі''»<ref name="Bendix85"/>. === Сацыялогія горада === Вебер даследаваў яшчэ адну асаблівасць заходняга свету — унікальную ролю гарадоў у развіцці сацыяльных і эканамічных адносін, палітычнага ладу і думкі Захаду. Вынікі яго аналізу, праведзенага, верагодна, у 1911—1913 гадах, былі апублікаваныя ў кнізе «''Горад''» (1921). У 1924 годзе матэрыялы кнігі ўвайшлі ў другі том выдання «''Эканомікі і грамадства''». Вебер пісаў, што горад уяўляе сабой палітычна аўтаномнае і фізічна аддзеленае ад навакольнага свету ўтварэнне, у якім шчыльна жывуць людзі, якія займаюцца спецыялізаванай працай. У поўнай меры дадзеным вызначэнні адпавядаюць толькі гарады Захаду, якія аказалі значны ўплыў на культурную эвалюцыю Еўропы: {{quote|Вытокі рацыянальнай этыкі і этыкі ўнутранага свету звязаны са з'яўленнем на Захадзе мысляроў і прарокаў, …якія развіваліся ў адмысловых грамадскіх умовах, чужых азіяцкім культурам. Гэтымі ўмовамі былі палітычныя праблемы, спароджаныя гарадской [[Буржуазія|буржуазнай]] [[Сацыяльны статус|статус-групай]], без якіх ні [[іўдаізм]], ні [[хрысціянства]], ні развіццё [[Эліністычная Грэцыя|эліністычнай]] думкі былі б немагчымыя<ref name="City">Quoted in {{cite book |last=Bendix |first=Reinhard |authorlink=Reinhard Bendix |title=Max Weber: An Intellectual Portrait |url=http://books.google.com/?id=63sC9uaYqQsC&pg=PA1&lpg=PA79 |date=1 July 1977 |publisher=University of California Press |isbn=0-520-03194-6 |page=79}}</ref>.}} Вебер сцвярджаў, што з’яўленне іўдаізму, ранняга хрысціянства, [[Тэалогія|тэалогіі]], а затым — палітычнай партыі і сучаснай навукі было магчыма выключна ў гарадскіх умовах, вышэйшай ступені развіцця якіх дасягнуў толькі Захад<ref name="SwedbergAgevall-city">{{cite book|author1=Richard Swedberg|author2=Ola Agevall|title=The Max Weber dictionary: key words and central concepts|url=http://books.google.com/books?id=_c3Mcnh8hCgC&pg=PA283|accessdate=30 October 2011|year=2005|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-5095-0|pages=283}}</ref>. У развіцці [[Сярэдневякоўе|сярэдневяковых]] еўрапейскіх гарадоў ён адзначаў з’яўленне ўнікальнай формы нелегітымнай улады, якая кідала выклік легітымнай (харызматычнай, традыцыйнай і рацыянальна-легальнай) — гэтая новая ўлада падтрымлівалася каласальнай эканамічнай і ваеннай магутнасцю арганізаваных супольнасцей гараджан<ref name="SwedbergAgevall-nonlegitimate">{{cite book|author1=Richard Swedberg|author2=Ola Agevall|title=The Max Weber dictionary: key words and central concepts|url=http://books.google.com/books?id=_c3Mcnh8hCgC&pg=PA64|accessdate=30 October 2011|year=2005|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-5095-0|pages=64–65}}</ref>. === Эканоміка === Вебер лічыў асноўнай вобласцю сваіх даследаванняў {{нп3|Палітычная эканомія|палітычную эканомію|en|Political economy}}<ref name="WPet">[[William Petersen]], ''Against the Stream'', Transaction Publishers, ISBN 0-7658-0222-8, 2004, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0765802228&id=FHlTJ6HbY50C&pg=PA29&lpg=PA29&dq=weber+founder+of+sociology&sig=zxYCUTaFFvrlqcIX4guqG8pPyfU Google Print, p.24]</ref><ref name="PRBaehr">Peter R. Baehr, ''Founders Classics Canons'', Transaction Publishers, 2002, ISBN 0-7658-0129-9, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0765801299&id=iRrnCPe66PYC&pg=PA22&lpg=PA22&dq=weber+founder+of+sociology&sig=2j-I_jptUjtqaKbiCjJpQgt0ohM Google Print, p.22]</ref>, хоць цяпер ён вядомы як адзін з заснавальнікаў сучаснай сацыялогіі. Эканамічныя гледжанні навукоўца былі блізкія да дактрыны нямецкай [[Гістарычная школа, эканоміка|гістарычнай школы]]<ref name="capa">[http://www.newschool.edu/nssr/het/profiles/weber.htm Max Weber, 1864—1920] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110411170016/http://www.newschool.edu/nssr/het/profiles/weber.htm |date=11 красавіка 2011 }}, New School for Social Research</ref>. Адсутнасць належнай увагі да эканамічных даследаванняў Вебера збольшага тлумачыцца тым, што сфера інтарэсаў і метад гістарыцыстаў значна адрозніваліся ад метадалогіі {{нп3|Неакласічная эканамічная школа|неакласічнай школы|be-x-old|Нэаклясычная школа эканамічнай думкі}}, якая складае аснову сучаснага эканамічнага мэйнстрыму<ref>[http://homepage.newschool.edu/~het/schools/historic.htm «The German Historical School»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110220030838/http://homepage.newschool.edu/~het/schools/historic.htm |date=20 лютага 2011 }}, New School for Social Research</ref>. ==== Метадалагічны індывідуалізм ==== Важнейшыя працы Вебера ў эканоміцы звязаны з інтэрпрэтацыяй {{нп3|гісторыя эканомікі|эканамічнай гісторыі|ru|История экономики}}. У гэтым пытанні ён прытрымліваўся канцэпцыі метадалагічнага індывідуалізму, што супярэчыла агульнай метадалогіі гістарыцызму. Дадзеная канцэпцыя пабудавана на здагадцы аб тым, што любыя сацыяльныя з’явы могуць быць у дакладнасці апісаны пры разглядзе іх у якасці прадукту пэўных намераў індывідаў. Спрэчкі вакол метадалагічнага індывідуалізму сталі часткай больш шырокага круга метадалагічных дыскусій канца XIX стагоддзя — ''Methodenstreit''<ref name="StanfordIndividualism"/>. Пасля некаторыя навукоўцы паспрабавалі выкарыстоўваць канцэпцыю як злучнае звяно паміж [[мікраэканоміка]]й і [[макраэканоміка]]й, а сам тэрмін «''метадалагічны індывідуалізм''» быў уведзены вядомым аўстра-амерыканскім эканамістам [[Ёзэф Шумпетэр|Ёзэфам Шумпетэрам]] для апісання поглядаў Вебера<ref name="StanfordIndividualism"/>. Вебер лічыў, што даследаванне грамадскіх з’яў не можа быць цалкам {{нп3|Індуктыўная выснова|індуктыўным|en|Inductive reasoning}} або [[Аналітычная філасофія|дэскрыптыўным]], так як ''разуменне'' нейкага феномену мае на ўвазе не толькі простае засваенне апісання з’явы, але і яго ''інтэрпрэтацыю''. Інтэрпрэтацыя ж патрабуе супастаўлення з адным з абстрактных [[Ідэальны тып|ідэальных тыпаў]]<ref name="capa"/>. Гэтае зацвярджэнне ў сукупнасці з антыпазітывісцкім падыходам [[разумеючая сацыялогія|разумеючай сацыялогіі]] ({{lang-de|Verstehen}}) можа служыць метадалагічнай базай мадэлі [[Homo economicus|рацыянальнага эканамічнага агента]] (homo economicus), на якой грунтуецца ўвесь сучасны [[Эканамічны мэйнстрым|мэйнстрым]]<ref name="StanfordIndividualism"/><ref name="capa"/>. ==== Маржыналізм і псіхафізіка ==== У адрозненне ад іншых прадстаўнікоў гістарычнай школы, Вебер падзяляў погляды [[Маржыналізм|маржыналістаў]] на прынцып фарміравання кошту ў эканоміцы. Выкладаючы студэнтам эканамічную тэорыю, Вебер прытрымліваўся менавіта маржынальнага падыходу<ref name="Swedberg-econ-soc"/><ref name="Schweitzer">Arthur Schweitzer, [http://hope.dukejournals.org/cgi/pdf_extract/7/3/279 "Frank Knight’s Social Economics, "] ''History of Political Economics'', '''7''', 279—292 (1975).</ref>. Асаблівасць вучэнні маржыналістаў складаецца ў тым, што яны разглядаюць гранічныя эканамічныя велічыні ({{нп3|Лімітавая карыснасць|лімітавую карыснасць даброты|en|Marginal utility}}, [[Лімітавая прадукцыйнасць працы|лімітавую прадукцыйнасць працы]] і інш.) у якасці асноўных дэтэрмінантаў кошту. У 1908 годзе Вебер апублікаваў артыкул, у якім выразна паказаў на адрозненне метадаў псіхалогіі і эканомікі, адкінуўшы тым самым базаваліся на {{нп3|Закон Вебера — Фехнера|законе Вебера — Фехнера|en|Weber–Fechner law}}{{efn|Дадзены псіхафізіялагічны закон названы ў гонар [[Эрнст Генрых Вебер|Эрнста Вебера]] і не звязаны з імем Макса Вебера.}} здагадкі аб тым, што маржынальная тэорыя кошту апісвае форму псіхалагічнай рэакцыі чалавека на эканамічныя стымулы. Аўтарытэтныя эканамісты {{нп3|Лаёнел Робінс|Лаёнел Робінс|en|Lionel Robbins}}, [[Джордж Стыглер]]<ref>George Stigler, [http://www.jstor.org/pss/1825710 «The Development of Utility Theory. Ii»], ''The Journal of Political Economy'' '''58''', 373 (1950).</ref> і [[Фрыдрых Аўгуст фон Хаек|Фрыдрых фон Хаек]] прызналі артыкул Вебера канчатковым аспрэчаннем сувязі паміж эканамічнай тэорыяй кошту і законамі {{нп3|Псіхафізіка|псіхафізікі|en|Psychophysics}}. Тым не менш, з развіццём {{нп3|Паводніцкая эканоміка|паводніцкай эканомікі|ru|Поведенческая экономика}} дадзенае пытанне зноў здабыло актуальнасць<ref>Harro Mass, [http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=6773500 "Disciplining Boundaries: Lionel Robbins, Max Weber, and the Borderlands of Economics, History, and Psychology, "] ''Journal of the History of Economic Thought'' '''31''', 500 (2009).</ref>. ==== Эканамічная гісторыя ==== Найважнейшым дасягненнем Вебера з пункту гледжання эканамічнай навукі стаў аналіз рэлігійных перадумоў генезісу капіталістычнага шляху развіцця грамадства<ref name="capa"/>. Мысляр сцвярджаў, што бюракратызаваныя палітычная і эканамічная сістэмы, якія сфармаваліся ў [[Сярэднія вякі]], а таксама новыя спосабы вядзення гаспадарчага ўліку і арганізацыі фармальна вольнага працы сталі не менш важнымі фактарамі ў развіцці сучаснага капіталізму. З іншага боку, палітыка і эканоміка [[Старажытнасць|старажытных цывілізацый]], для якіх былі характэрныя рэгулярныя заваявальныя вайны, рабства і прыбярэжная размяшчэнне гарадоў, перашкаджалі станаўленню капіталістычных адносін<ref>Weber, Max. ''Selections in Translation.'' Trans. Eric Matthews. Ed. W. G. Runciman. Cambridge: Cambridge University Press. "Urbanisation and Social Structure in the Ancient World, " pg. 290—314.</ref>. У 1891 і 1892 гадах адпаведна Вебер прадставіў працы аб сельскагаспадарчай эканамічнай гісторыі [[Рымская імперыя|Рыма]] і працоўных адносінах ва Усходняй Германіі, а ў 1889 годзе была апублікавана праца па гісторыі камерцыйных партнёрстваў Сярэдневякоўя. Вебер крытыкаваў [[Марксізм|марксісцкі погляд на эканоміку]], супастаўляў [[Ідэалізм|ідэалістычны]] і [[Матэрыялізм|матэрыялістычны]] падыходы да фарміравання капіталізму. Яго прыналежнасць эканамічнай школе гістарыцысты прасочваецца ў працах «''Гаспадарка і грамадства''» (1922) і «''Агульная эканамічная гісторыя''» (1923)<ref name="capa"/>. Эканамічныя даследаванні Вебера аказалі ўплыў на {{нп3|Фрэнк Найт|Фрэнка Найта|en|Frank Knight}}, амерыканскага эканаміста, які стаяў ля вытокаў [[Неакласічная эканамічная тэорыя|неакласічнай]] {{нп3|Чыкагская школа, эканоміка|Чыкагскай школы|en|Chicago school of economics}}. У 1927 годзе выйшаў у свет яго пераклад «''Агульнай эканамічнай гісторыі''» на [[англійская мова|англійскую мову]]<ref name="Emmett">{{cite book|author1=Ross B. Emmett|title=Frank Knight and the Chicago School in American Economics|url=http://books.google.com/books?id=h0iLWOEln-EC&pg=PA111|accessdate=1 April 2011|year=2005|publisher=Routledge |pages=111–123}}</ref>. Пазней Найт пісаў, што Вебер быў адзіным эканамістам, якія займаліся пытаннем фарміравання капіталізму з пункту гледжання кампаратыўнай гісторыі, якая з’яўляецца выключным метадам у вырашэнні падобных праблем<ref name="Schweitzer" />{{efn|{{lang-en|"from the angle which alone can yield an answer to such questions, that is, the angle of comparative history in the broad sense"}}}}. ==== Гаспадарчы ўлік ==== Вебер, як і [[Вернер Зомбарт]], разглядаў эвалюцыю колькасных метадаў вядзення гаспадаркі і, у прыватнасці, з’яўленне метаду {{нп3|Двайны запіс|двайнога запісу|en|Double-entry bookkeeping system}} пры ўліку, у якасці аднаго з найважнейшых складнікаў працэсу рацыяналізацыі<ref name="SwedbergAgevall2005-22">{{cite book|author1=Richard Swedberg|author2=Ola Agevall|title=The Max Weber dictionary: key words and central concepts|url=http://books.google.com/books?id=_c3Mcnh8hCgC&pg=PA22|accessdate=22 March 2011|year=2005|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-5095-0|pages=22–23}}</ref>. Вебер, зацікаўлены пытаннем эвалюцыі эканамічных разлікаў, выступіў з крытыкай сацыялістычнай сістэмы гаспадарання, так як, на яго думку, яна не валодала ўнутраным механізмам аптымальнага размеркавання рэсурсаў паміж прадпрыемствамі і хатнімі гаспадаркамі<ref name="Tribe">{{cite book|author1=Keith Tribe|title=Strategies of Economic Order: German Economic Discourse, 1750–1950|url=http://books.google.com/books?id=Y3Z4V9A8LzoC&pg=PA140|accessdate=30 March 2011|year=1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-61943-1|pages=140–168}}</ref>. Прадстаўнікі левай інтэлігенцыі, у тым ліку {{нп3|Ота Нейрат|Ота Нейрат|en|Otto Neurath}}, выявілі, што пры поўнай адсутнасці рынкавага механізму ў эканоміцы [[Цана|цэны]] не будуць існаваць, таму [[Планавая эканоміка|цэнтральны плануючы орган]] будзе вымушаны звярнуцца да вядзення разлікаў у натуральнай, безграшовай форме<ref name="Tribe" /><ref name="StanfordNeurathSup">Jordi Cat, [http://plato.stanford.edu/entries/neurath/political-economy.html «Political Economy: Theory, Practice, and Philosophical Consequences»], supplement to "Otto Neurath, " ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'' (Fall 2010 Edition).</ref>. Вебер лічыў, што дадзены метад планавання не будзе эфектыўным, у прыватнасці, з-за немагчымасці вырашэння праблемы {{нп3|Тэорыя стаўлення|стаўлення|ru|Теория вменения}}, г. зн. вызначэння ўдзельных вагаў {{нп3|Фактары вытворчасці|капітальных выгод|ru|Факторы производства}} у стварэнні канчатковай даброты<ref name="Tribe"/><ref name="StanfordNeurathSup"/>. Вебер пісаў пра сацыялістычную эканоміку: {{quote|Каб зрабіць магчымым рацыянальнае выкарыстанне [[Сродкі вытворчасці|сродкаў вытворчасці]], сістэма натуральнага ўліку павінна будзе вызначыць «''кошт''» — некаторыя паказчыкі капітальных выгод, якія павінны заняць месца «''коштаў''», якія выкарыстоўваюцца ў запісах сучаснай дзелавой справаздачнасці. Аднак не зусім зразумела, як гэтыя паказчыкі могуць быць устаноўлены і, у асаблівасці, правераныя; ці павінны яны, напрыклад, змяняцца ад адной вытворчай адзінкі да іншай (на падставе іх размяшчэння ў гаспадарцы) або быць адзінымі для ўсёй эканомікі на падставе прынцыпу «''грамадскай карыснасці''», гэта значыць залежаць ад (сапраўдных і будучых) патрэб… Бесперспектыўна здагадка аб тым, што калі б праблема безграшовай эканомікі была разгледжана досыць сур'ёзна, можна было б выявіць ці распрацаваць прыдатную методыку уліку. Гэтая праблема фундаментальная для любога віду поўнай сацыялізацыі [эканомікі]. Мы не можам казаць аб рацыянальнай «''[[Планавая эканоміка|планавай эканоміцы]]''» да таго часу, пакуль не будзе вырашана найважнейшы ў гэтых адносінах пытанне — пошук інструмента, прыдатнага для распрацоўкі рацыянальнага «''плану''»<ref name="EconSoc-calculation">Max Weber, ''[http://books.google.com/books?id=pSdaNuIaUUEC Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology]'', Guenther Roth and Claus Wittich, eds. (Berkeley: University of California Press, 1978), vol. I, ch. 2., sec. 12, pp. 100–03.</ref>.}} Прыкладна ў той жа час незалежна ад Вебера гэты аргумент быў вынесены прадстаўніком [[Аўстрыйская школа эканомікі|аўстрыйскай школы]] [[Людвіг фон Мізес|Людвігам фон Мізесам]]<ref name="Tribe" /><ref name="Hulsmann">{{cite book|author1=Jörg Guido Hülsmann|title=Mises: The Last Knight of Liberalism|url=http://mises.org/books/lastknight.pdf|accessdate=30 March 2011|year=1995|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=1-933550-18-X|pages=392–396}}</ref>. Пры гэтым Вебер і Мізес былі знаёмыя з 1918 года, калі абодва працавалі ў [[Венскі ўніверсітэт|Венскім універсітэце]]<ref name="Mises-Weber">F. A. Hayek, [http://mises.org/books/memoirs_mises.pdf Introduction] to Mises’s ''Memoirs'', pp. xvi-xvii (1977).</ref>. Вебер паўплываў на погляды аўстрыйца і іншых яго калегаў, якія працавалі ў гэтым напрамку<ref name="Haberler">"Between Mises and Keynes: An Interview with [[Gottfried Haberler|Gottfried von Haberler]] (1900—1995), ''The Austrian Economics Newsletter'', '''20'''(1), 2000. [http://mises.org/journals/aen/aen20_1_1.asp Mises.org]</ref>. Напрыклад, [[Фрыдрых Аўгуст фон Хаек|Фрыдрых фон Хаек]] паклаў довады Вебера і Мізеса ў аснову сваёй аргументацыі супраць сацыялістычнага падыходу да арганізацыі эканомікі. Акрамя таго, гэтыя ідэі былі выкарыстаныя ў яго мадэлі спантаннай каардынацыі «''[[Рассеянае веданне|Рассеяных ведаў]]''» у рынкавых умовах<ref>Friedrich Hayek, «[http://mises.org/daily/4590/media.aspx?action=author&ID=425 Socialist Calculation]», in ''Individualism and Economic Order'', (University of Chicago Press, 1948).</ref><ref>[http://vimeo.com/4063439 Interview] with F. A. Hayek, 1985</ref><ref name="HayekNobel">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1974/press.html Press release], Nobel Memorial Prize in Economics for 1974.</ref>. == Спадчына == {{цытата|аўтар=Ганс Генрых Герт і Чарлз Райт Мілс, ''From Max Weber: Essays in Sociology'', 1991.|Аўтарытэт Макса Вебера сярод еўрапейскіх даследчыкаў грамадства складана пераацаніць. Згодна з распаўсюджаным меркаваннем, ён з'яўляецца найвялікшым нямецкім сацыёлагам і… яго працы прадвызначылі развіццё еўрапейскай і амерыканскай думкі.}} Працы ў галіне {{нп3|Эканамічная сацыялогія|эканамічнай|ru|Экономическая социология}}, {{нп3|Палітычная сацыялогія|палітычнай|ru|Политическая социология}} сацыялогіі і [[Сацыялогія рэлігіі|сацыялогіі рэлігіі]] паставілі Вебера ў адзін шэраг з [[Карл Маркс|Карлам Марксам]] і [[Эміль Дзюркгейм|Эмілем Дзюркгеймам]], якія лічацца заснавальнікамі сучаснай навукі аб грамадстве<ref name="WPet"/>. Аднак у адрозненне ад Дзюркгейма, які прымяняў у сваёй творчасці ўзыходзячы да [[Агюст Конт|Конта]] метад [[пазітывізм]]у, Вебер распрацаваў антыпазітывісцкі, [[Герменеўтыка|герменеўтычны]] метад {{нп3|разумеючая сацыялогія|разумеючай сацыялогіі|ru|Понимающая социология}}<ref name="JKRhoads">John K. Rhoads, ''Critical Issues in Social Theory'', Penn State Press, 1991, ISBN 0-271-00753-2, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0271007532&id=XVhOtKF3fKsC&pg=PA40&lpg=PA40&dq=Weber+antipositivist&sig=ZLl08PAGOCL2Z-B-aEn9zhhldfI Google Print, p.40]</ref>. [[Вернер Зомбарт]], [[Георг Зімель]], [[Вільгельм Дзільтэй]] і іншыя нямецкія мысляры прытрымліваліся падобных поглядаў і паказвалі на прынцыповыя адрозненні ў метадзе грамадскіх і прыродазнаўчых навук<ref name="JKRhoads"/>. Вебер прадставіў сацыялогію як навуку, якая вывучае {{нп3|сацыяльнае дзеянне|сацыяльнае дзеянне|ru|Социальное действие}} чалавека. Вучоны вылучыў чатыры тыпы сацыяльнага дзеяння ў парадку змяншэння іх асэнсаванасці: мэтарацыянальнае, каштоўнасна-рацыянальнае, традыцыйнае і афектыўнае<ref name="Ferrante"/><ref name="Ritzer2009-33"/>. Разам з тым для сучаснікаў Вебер быў у першую чаргу гісторыкам і эканамістам<ref name="WPet"/><ref name="PRBaehr"/>. Шырыня яго навуковых інтарэсаў адбілася на глыбіні яго аналізу грамадства. {{цытата|аўтар=Яахім Радкау, ''Max Weber: A Biography'', 2005<ref>Radkau, Joachim ''Max Weber: A Biography''. 1995. Polity Press. (''Inside sleeve'')</ref>.|Блізкасць капіталізму і пратэстантызму, рэлігійныя вытокі заходняга свету, сіла харызмы ў рэлігіі гэтак жа як і ў палітыцы, усёахопны працэс рацыяналізацыі і бюракратычная цана прагрэсу, роля легітымнасці і гвалту як прадукту лідарства, «''дэмістыфікацыя''» сучаснага свету разам з бясконцай сілай рэлігіі, антаганістычнае стаўленне інтэлектуалізму і эратызму: усё гэта ключавыя канцэпцыі, якія сведчаць аб несумненным зачараванні мыслення Вебера.}} Многія вядомыя цяпер працы Вебера былі падрыхтаваныя і апублікаваныя пасля смерці мысляра. {{нп3|Толкат Парсанс|Толкат Парсанс|en|Talcott Parsons}}, [[Чарлз Райт Мілс]] і іншыя вядомыя сацыёлагі выпусцілі шырокія тлумачэння яго творчасці. Парсанс паглядзеў на працы Вебера з функцыяналісцкага, [[Тэлеалогія|тэлеалагічнага]] пункту гледжання — гэты падыход быў пасля раскрытыкаваны за схаваны кансерватызм<ref>Fish, Jonathan S. 2005. 'Defending the Durkheimian Tradition. Religion, Emotion and Morality' Aldershot: Ashgate Publishing.</ref>. Згодна з ацэнкай {{нп3|Міжнародная сацыялагічная асацыяцыя|Міжнароднай сацыялагічнай асацыяцыі|en|International Sociological Association}}, працы Вебера «''Гаспадарка і грамадства''» займае першае, а «''Пратэстанцкая этыка і дух капіталізму''» — чацвёртае месца ў спісе 10 лепшых сацыялагічных кніг ХХ стагоддзя<ref>ISA, [http://www.isa-sociology.org/books/books10.htm Books of the Century]</ref>. Працы Вебера аказалі ўплыў на цэлую плеяду тэарэтыкаў сацыялогіі, у тым ліку [[Тэадор Адорна|Тэадора Адорна]], [[Макс Хоркхаймер|Макса Хоркхаймера]], [[Дзьёрдзь Лукач|Дзьёрдзя Лукача]] і [[Юрген Хабермас|Юргена Хабермаса]]. Некаторыя канцэпцыі Вебера прыцягвалі ўвагу {{нп3|Карл Шміт|Карла Шміта|de|Carl Schmitt}}, [[Ёзэф Шумпетэр|Ёзэфа Шумпетэра]], {{нп3|Леа Штраўс|Леа Штраўса|en|Leo Strauss}}, {{нп3|Ганс Моргентау|Ганса Моргентау|en|Hans Morgenthau}} і {{нп3|Райман Арон|Раймана Арона|en|Raymond Aron}}. [[Людвіг фон Мізес]] пісаў: {{цытата|аўтар=[[Людвіг фон Мізес]], 1940<ref>Ludwig von Mises, ''[http://mises.org/books/memoirs_mises.pdf Memoirs]'', (Mises Institute, Auburn, AL, 2009), p. 88.</ref>.|Ранняя смерць гэтага генія стала для Германіі катастрофай. Калі б Вебер пражыў даўжэй, нямецкія людзі сённяшняга дня маглі б бачыць гэты ўзор «''[[Арыйская раса|арыйца]]''», які не быў бы разбураны [[нацыянал-сацыялізм]]ам.}} Сябар Вебера, філосаф [[Карл Тэадор Ясперс|Карл Ясперс]] казаў пра яго як пра «''найвялікшага немца свайго стагоддзя''»<ref>Quoted in Peter Baehr, "[http://books.google.com/books?id=uN__U6VdHEgC&pg=PA410 The Grammar of Prudence: Arendt, Jaspers and the Appraisal of Max Weber], " in ''Hannah Arendt in Jerusalem'', edited by Steven E. Aschheim (University of California Press, 2001), стр. 410.</ref>. === Крытыка === Гіпотэзы Вебера глыбока спецыфічныя для тых гістарычных перыядаў, якія ён аналізаваў<ref name="AllanAllan2005-150-151">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|pages=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/150 150–151]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/150}}</ref>. Абагульненне гэтых высноў на больш буйныя перыяды ўяўляецца цяжкім<ref name="AllanAllan2005-150-151"/>. Крытыцы падвяргаліся і самі гіпотэзы навукоўца. Эканаміст [[Ёзэф Шумпетэр]] сцвярджаў, што станаўленне капіталізму пачалося не ў перыяд [[Прамысловая рэвалюцыя|прамысловай рэвалюцыі]], але яшчэ ў XIV стагоддзі ў Італіі<ref>Schumpeter, Joseph: «History of Economic Analysis», Oxford University Press, 1954</ref>. Урады італьянскіх гарадоў-дзяржаў ([[Міланскае герцагства|Мілана]], [[Венецыянская рэспубліка|Венецыі]], [[Фларэнтыйская рэспубліка|Фларэнцыі]]), на думку Шумпетэра, стварылі ўмовы для развіцця ранніх форм капіталістычных адносін<ref>Rothbard, Muarry N.: «Economic Thought Before Adam Smith», Ludwig von Mises Press, 1995, p. 142</ref>. З іншага боку, сумневу быў падвергнуты тэзіс аб пратэстанцкай этыцы як аб дастатковай умове развіцця капіталізму. Пераважна [[Кальвінізм|кальвінская]] [[Шатландыя]] не стала гэтак жа эканамічна паспяховай, як [[Нідэрланды]], [[Англія]] або [[Новая Англія]]. У XVI стагоддзі камерцыйным цэнтрам Еўропы стаў [[Антверпен]], кіраваны каталіцкім урадам. Таксама адзначалася, што ў XIX стагоддзі кальвінісцкія Нідэрланды прайшлі працэс індустрыялізацыі значна пазней, чым каталіцкая [[Бельгія]], якая стала адным з цэнтраў прамысловай рэвалюцыі ў кантынентальнай Еўропе<ref>Evans, Eric J.: «The Forging of the Modern State: Early Industrial Britain, 1783—1870», Longman, 1983, p. 114, ISBN 0-582-48969-5.</ref>. == Сачыненні == {| class="wikitable sortable" style="border:1px solid #CCCCCC" |- !bgcolor="#CCCCCC" width="350" |'''Арыгінальная назва''' !bgcolor="#CCCCCC" width="350" |'''Назва на беларускай''' !bgcolor="#CCCCCC" width="100" |'''Год арыгінальнага выдання''' |- | ''Zur Geschichte der Handelgesellschaften im Mittelalter''||Гісторыя камерцыйных партнёрстваў у Сярэдневякоўі||1889 |- | ''Die Römische Agrargeschichte in ihrer Bedeutung für das Staats — und Privatrecht''||Сельскагаспадарчая гісторыя Рыма і яе ўздзеянне на публічнае і прыватнае права||1891 |- | ''Die Verhältnisse der Landarbeiter im ostelbischen Deutschland''||Становішча сельскагаспадарчай працы ва Усходняй Германіі||1892 |- | ''Die Börse''||Біржа||1894—1896 |- | ''Der Nationalstaat und die Volkswirtschaftspolitik''||Нацыянальная дзяржава і эканамічная палітыка||1895 |- | ''Gesammelte Aufsatze zur Religionssoziologie''||Збор твораў па сацыялогіі рэлігіі||1920—1921 |- | ''Gesammelte Politische Schriften''||Палітычныя сачыненні||1921 |- | ''Die rationalen und soziologischen Grundlagen der Musik''||Рацыянальныя і сацыялагічныя асновы музыкі||1921 |- | ''Gesammelte Aufsätze zur Wissenschaftslehre''||Збор твораў па навукавучэнні||1922 |- | ''Gesammelte Aufsätze zur Soziologie und Sozialpolitik''||Збор твораў па сацыялогіі і сацыяльнай палітыцы||1924 |- | ''Wirtschaftsgeschichte''||Агульная эканамічная гісторыя||1924 |- | ''Wirtschaft und Gesellschaft''||Эканоміка і грамадства||1925 |- | ''Staatssoziologie''||Сацыялогія дзяржавы||1956 |} === Бібліяграфія === * ''Вебер М.'' Аграрная история древнего мира. — М., 1923; переиздание М.: Канон-пресс-Ц; Кучково поле, 2001. * ''Вебер М.'' Исследования по методологии наук — М.: ИНИОН, 1980. * ''Вебер М.'' Избранные произведения: Пер. с нем.; сост., общ. ред. и послесл. Ю. Н. Давыдова; предисл. П. П. Гайденко; коммент. А. Ф. Филиппова. — М.: Прогресс, 1990. * ''Вебер М.'' Работы М. Вебера по социологии, религии и культуре / АН СССР, ИНИОН, Всесоюз. межвед. центр наук о человеке при президиуме. Вып. 2. — М.: ИНИОН, 1991. * ''Вебер М.'' Избранное. Образ общества / Пер. с нем. — М.: Юрист, 1994. * ''Вебер М.'' История хозяйства: Город. — М.: Канон-пресс-Ц, Кучково поле, 2001. * ''Вебер М.'' Политические работы, 1895—1919 = Gesammelte Politische Schriften, 1895—1919 / Пер. с нем. Б. М. Скуратова; послесл. Т. А. Дмитриевой. — М.: Праксис, 2003. * ''Вебер М.'' Протестантская этика и дух капитализма. — М., 2003. * ''Вебер М.'' Хозяйство и общество / Пер. с нем. под научн. ред. Л. Г. Ионина. — М.: Изд-во ГУ-ВШЭ, 2010. ISBN 5-7598-0333-6 == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7 * ''Арон Р.'' Этапы развития социологической мысли / Общ.ред. и предисл. П. С. Гуревича. — М.: Издательская группа «Прогресс» — «Политика», 1992. * {{кніга |аўтар= Блауг М.|частка= Вебер, Макс|загаловак= 100 великих экономистов до Кейнса|арыгінал= Great Economists before Keynes: An introduction to the lives & works of one hundred great economists of the past|месца= {{СПб.}}|выдавецтва= Экономикус|год= 2008|том= |старонкі= 62-65|старонак= 352|серыя= Библиотека «Экономической школы», вып. 42|isbn= 978-5-903816-01-9|тыраж= 1 500|ref= Блауг}} * ''Вебер Марианна.'' Жизнь и творчество Макса Вебера. — М.: РОССПЭН, 2007. * ''Гайденко П. П., Давыдов Ю. Н.'' История и рациональность: Социология Макса Вебера и веберовский ренессанс. — М., 1991. * {{кніга |аўтар = Гайденко П.П. |частка = Социология Макса Вебера |загаловак = История буржуазной социологии XIX — начала XX века |адказны = Под ред. И. С. Кона. Утверждено к печати Институтом социологических исследований АН СССР |месца = М. |выдавецтва = Наука |год = 1979 |старонкі = 253-308 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = 6400 }} * ''Давыдов Ю. Н.'' Макс Вебер и современная теоретическая социология: Актуальные проблемы вебер. социологического учения. — М.: Мартис, 1998. * ''Кравченко Е. И.'' Макс Вебер. — М.: Весь Мир, 2002. — 224 с. — Серия «Весь мир знаний». — ISBN 5-7777-0196-5. * ''Льюис Дж.'' Марксистская критика социологических концепций Макса Вебера. — М., 1981. * ''Шпакова Р. П., Гергилов Р. Е.'' — Братья Макс и Альфред Веберы. — СПб: Журнал социологии и социальной антропологии (№ 2), 2006. == Спасылкі == {{commons|Max Weber}} * [http://www.politstudies.ru/universum/dossier/04/kust03.htm Комментарий Макса Вебера к русской революции] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120505032308/http://www.politstudies.ru/universum/dossier/04/kust03.htm |date=5 мая 2012 }} * [http://nationalism.org/library/science/sociology/kravchenko/kravchenko-sj-2001.htm Теория социального действия: от М. Вебера к феноменологам] * [http://www.gumer.info/authors.php?name=%C2%E5%E1%E5%F0+%CC. Книги Вебера] в библиотеке «Гумер» * [http://www.politnauka.org/library/classic/index.php Книги Вебера] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200122194519/http://www.politnauka.org/library/classic/index.php |date=22 студзеня 2020 }} на сайте «Политнаука» * [http://www.gumer.info/authors.php?name=%C2%E5%E1%E5%F0+%CC. Кнігі Вебера] ў бібліятэцы Гумер {{Бібліяінфармацыя}} {{Аўстрыйская школа}} {{Рэцэнзія}} {{DEFAULTSORT:Вебер Макс}} [[Катэгорыя:Сацыёлагі Германіі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Германіі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Германіі]] [[Катэгорыя:Дзяржаўнае кіраванне]] [[Катэгорыя:Сацыялогія горада]] [[Катэгорыя:Сацыялогія рэлігіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] okmoaxuw4p33ylpkdua5dyy10b4poiq 0 47056 5216925 5025540 2026-10-12T11:05:57Z BasiliusNorr 164739 5216925 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Спасылка=Пацы (значэнні)}} {{Род | Род = Пацы | Арыгінал = {{lang-pl|Pacowie}}, {{lang-lt|Pacai}} | Герб = Piotar Michał Pac, Gazdava. Пётар Міхал Пац, Газдава (1685).jpg | Апісанне герба = «[[Газдава (герб)|Газдава]]» | Перыяд = XV — 1835 | Роданачальнік = Пац Даўкшавіч | Апошні з роду = [[Людвік Міхал Пац]] († 1835, па мячы) | Падданства = * [[Вялікае Княства Літоўскае]] * [[Рэч Паспалітая]] * [[Расійская імперыя]] | Зямельныя ўладанні = * Ружанка, [[Езна]], Даўспуда * [[Стары Чартарыйск|Чартарыйск]], [[Відзы]], [[Астравец]] }} '''Пацы''' (у XV—XVI стст. таксама '''Пацэвічы'''; {{lang-pl|Pacowie}}, {{lang-lt|Pacai}}) — магнацкі род герба «[[Газдава (герб)|Газдава]]» ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Род вядомы з сярэдзіны XV ст.; яго прадстаўнікі з канца XV ст. займалі высокія дзяржаўныя і царкоўныя пасады, а ў канцы 1660-х — 1670-я гг. адначасова трымалі вышэйшыя ўрады ВКЛ: [[Міхал Казімір Пац]] быў [[гетман вялікі літоўскі|гетманам вялікім]] і [[ваявода віленскі|ваяводам віленскім]], [[Крыштаф Жыгімонт Пац]] — [[канцлер вялікі літоўскі|канцлерам]], [[Мікалай Стэфан Пац]] — біскупам віленскім, [[Казімір Пац]] — біскупам жамойцкім.<ref name="wolff">{{Cite book |last=Wolff |first=J. |title=Pacowie: materyjały historyczno-genealogiczne |location=Petersburg |publisher=Druk. F. Suszczyńskiego |year=1885 |url=https://archive.org/details/bc.radom.pl.05-3104 |lang=pl}}</ref>{{rp|132, 140}} Род згас па мячы ў 1835 г. са смерцю на эміграцыі генерала [[Людвік Міхал Пац|Людвіка Міхала Паца]]; яго адзіная дачка Людвіка была апошняй з роду.<ref name="wolff" />{{rp|316—317}} == Герб == [[Файл:Armorial curtain of Michał Kazimierz Pac with the Pac coat of arms.jpg|thumb|Гербавая партьера гетмана [[Міхал Казімір Пац|Міхала Казіміра Паца]], майстэрня Я. Лейнірса, Брусель, 1667—1669]] Пацы карысталіся гербам «Газдава»: у чырвоным полі дзве белыя лілеі, звязаныя залатой стужкай, адна ўверх, другая ўніз, злучаныя каранямі так, што ўтвараюць адну; у клейнодзе пяць паўлінавых пёраў з такімі ж лілеямі. Як герб трапіў да Пацаў, невядома: у [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] 1413 г. ніхто з літоўскіх паноў яго не прыняў, і Ю. Вольф услед за А. Каяловічам мяркуе, што гербы з лілеямі ўжываліся ў ВКЛ і да уніі. Паводле К. Нясецкага, Пацы ўжывалі варыянт герба, у якім у клейнодзе замест лілей быў паўмесяц; такі герб са зоркай і паўмесяцам над шаломам ёсць на панегірыку 1636 г., але ў пазнейшых панегірыках XVII ст. адрозненне знікае.<ref name="wolff" />{{rp|4—5}} == Паходжанне == Паводле Ю. Вольфа, род чыста літоўскага паходжання, а яго родапачынальнік — '''Пац Даўкшавіч''', які атрымаў ад караля [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра Ягелончыка]] некалькі невялікіх наданняў людзей, у тым ліку ў Гарадзенскім павеце. Звесткі [[Мацей Стрыйкоўскі|М. Стрыйкоўскага]] пра пасольствы «Паца» 1445 і 1453 гг. Вольф лічыць аспрэчанымі [[Ян Длугаш|Я. Длугашам]].<ref name="wolff" />{{rp|5—6}} Імя «Пац» у ВКЛ XV—XVI стст. было пашыранае, таму носьбіты прозвішча, не звязаныя з гэтым родам, сустракаюцца і пазней.<ref name="wolff" />{{rp|1—3}} Паводле даследавання Р. Пятраўскаса, пачатак роду адносіцца да канца XIV ст.: першым вядомым продкам быў Кімант (Kymunt), дзед Паца Даўкшавіча, згаданы ў прывілеі вялікага князя [[Вітаўт]]а 1388 г.<ref name="banmaq">{{Cite journal |last=Baniulytė |first=A. |title=The Pazzi Family in Lithuania: Myth and Politics in the European Court Society of the Early Modern Age |journal=Medium Aevum Quotidianum |issue=58 |year=2009 |pages=41—57 |url=https://memo.imareal.sbg.ac.at/wsarticle/maq/the-pazzi-family-in-lithuania-myth-and-politics-in-the-european-court-society-of-the-early-modern-age |lang=en}}</ref>{{rp|41}} === Генеалагічныя легенды === У XVII ст. Пацы, як і іншыя магнацкія роды, выводзілі сябе ад старажытных рымлян. Паводле сямейнай традыцыі, продкам роду быў член фларэнційскага роду {{нп3|Пацы (фларэнційскі род)|Пацы|it|Pazzi}} (Pazzi), які нібыта прыбыў у Літву разам з [[Палемон]]ам; у пацвярджэнне К. Нясецкі прыводзіць рэліквію {{нп3|Марыя Магдалена дэ Пацы|св. Марыі Магдалены дэ Пацы|it|Maria Maddalena de' Pazzi}}, якую вялікі князь Тасканскі прыслаў біскупу віленскаму Пацу разам з лістом, дзе прызнаваў Пацаў яе крэўнымі. Іншая версія выводзіла род ад нейкага Паца Гілевіча, сына Гінвіла, які нібыта атрымаў прывілеі ад [[Казімір III Вялікі|Казіміра Вялікага]] ў 1340 г.; да легендарных продкаў належаць і ваявода кіеўскі Юрый Пац часоў [[Ягайла|Ягайлы]] і яго нашчадкі.<ref name="wolff" />{{rp|5}} Паводле А. Баніулітэ, гісторыя пра сваяцтва з фларэнційскімі Пацы ўзнікла ў пачатку XVII ст. як вынік тэорыі пра рымскае паходжанне літоўцаў; яе падставай былі «агульны рымскі корань» абодвух родаў і падабенства прозвішчаў. Упершыню яна з'явілася ў геральдычных працах [[Альберт Віюк-Каяловіч|А. Віюка-Каяловіча]] і была распаўсюджана генеалогамі і прыдворнымі паэтамі Пацаў; у XVII ст. сваяцтва ўспрымалася абодвума родамі як рэальны факт.<ref name="ban03">{{Cite journal |last=Baniulytė |first=A. |title=Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės didikų Pacų kilmė iš Italijos: tarp iliuzijos ir tikrovės |journal=Acta Academiae Artium Vilnensis |volume=31 |year=2003 |pages=103—110 |lang=lt}}</ref>{{rp|107—108}} Важную ролю ў яе ўзнікненні маглі адыграць паездкі ў Італію [[Стэфан Пац|Стэфана Паца]]: у 1624—1625 гг. на аўдыенцыі [[Урбан VIII]] сказаў яму, што рады яго паходжанню з фларэнційскіх Пацы, і Пац, паводле ўласнага апісання, гэтаму «не пярэчыў».<ref name="banmaq" />{{rp|47}} Сваяцтва падтрымлівалі ў сваіх данясеннях у Рым і папскія нунцыі: у 1654 г. нунцый П. Відоні назваў Крыштафа Жыгімонта Паца «Christoforo de Pazzi». Баніулітэ мяркуе, што легенда служыла палітычным і гандлёвым інтарэсам [[Медычы|Медычы]] і папскага двара ў Рэчы Паспалітай.<ref name="banmaq" />{{rp|50—51}} == Гісторыя == === XV—XVI стст. === Сын Паца Даўкшавіча '''[[Юрый Пац|Юрый Пацэвіч]]''' каля 1480 г. быў маршалкам караля Казіміра і намеснікам коўнаскім, з 1486 г. — ваяводам кіеўскім, у 1492 г. — намеснікам навагрудскім, у 1496—1501 гг. — намеснікам полацкім; памёр у 1505 г.<ref name="wolff" />{{rp|6—8}} Яго сын '''[[Мікалай Юр’евіч Пац]]''', лоўчы гаспадарскі, стаў ваяводам падляшскім; у 1512 г. ён атрымаў у спадчыну значныя маёнткі мачахі Соф'і Радзівіл, што ўцягнула яго ў судовыя спрэчкі з князямі [[Слуцкія|Слуцкімі]] і [[Астрожскія|Астрожскімі]].<ref name="wolff" />{{rp|9—10}} Адным з іх была [[Магільна (Уздзенскі раён)|Магільна]], якая ў XVI ст. належала Пацам, а ў пачатку XVII ст. перайшла да нясвіжскай галіны [[Радзівілы|Радзівілаў]].<ref>{{Cite journal |last=Глінскі |first=Я. |title=Уваходжанне баяраў і мяшчанаў у зямянскую супольнасць маёнтка Магільна Наваградскага ваяводства ў XVII–XVIII стст. |journal=Герольд Litherland |issue=21 |location=Горадня; Менск |year=2019 |pages=24—34}}</ref>{{rp|24}} Сыны Мікалая Юр'евіча і княжны Аляксандры Гальшанскай займалі ўжо сенатарскія пасады: '''[[Мікалай Мікалаевіч Пац|Мікалай]]''' — біскуп кіеўскі і кашталян смаленскі, '''[[Станіслаў Мікалаевіч Пац|Станіслаў]]''' — з 1566 г. ваявода віцебскі, '''[[Дамінік Мікалаевіч Пац|Дамінік]]''' — кашталян смаленскі, '''[[Павел Мікалаевіч Пац|Павел]]''' — з 1566 г. кашталян віцебскі, пазней ваявода мсціслаўскі і з 1593 г. кашталян віленскі.<ref name="wolff" />{{rp|21, 29, 32—37}} Ад Дамініка і Паўла пайшлі дзве асноўныя лініі роду — «канцлерская» на Езне і «гетманская» на Ружанцы.<ref name="wolff" />{{rp|314—317}} === XVII ст. === [[Файл:Stefan Pac. Стэфан Пац (1601-39).jpg|thumb|upright|Падканцлер [[Стэфан Пац]]]] [[Файл:Pažaislis Monastery exterior, Kaunas, Lithuania - Diliff.jpg|thumb|Кляштар камедулаў у Пажайслі, заснаваны К. Ж. Пацам]] Сын Дамініка '''[[Ян Дамінікавіч Пац|Ян]]''' з 1600 г. быў ваяводам мінскім і набыў у князя Юрыя Чартарыйскага [[Стары Чартарыйск|Чартарыйск]].<ref name="wolff" />{{rp|46—47}} Унук Дамініка '''[[Стэфан Пац]]''' (1587—1640) у 1630 г. стаў падскарбіем надворным, затым земскім, а ў 1635 г. — падканцлерам літоўскім.<ref name="wolff" />{{rp|80, 84, 87}} Яго сын '''[[Крыштаф Жыгімонт Пац]]''' (1621—1684) у 1656 г. стаў падканцлерам, а 2 сакавіка 1658 г. — канцлерам вялікім літоўскім;<ref name="wolff" />{{rp|160}} у 1664 г. ён набыў маёнтак Пажайслі каля Коўна і заснаваў там {{нп3|Пажайслісскі кляштар|кляштар камедулаў|lt|Pažaislio vienuolynas}}.<ref name="wolff" />{{rp|163—164}} [[Файл:Michał Kazimier Pac. Міхал Казімер Пац (1675-99).jpg|thumb|upright|Гетман [[Міхал Казімір Пац]]]] [[Файл:St. Peter and St. Paul's Church Exterior, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|thumb|Касцёл Святых Пятра і Паўла на Антокалі, месца пахавання М. К. Паца]] У «гетманскай» лініі ўнук Паўла '''[[Міхал Казімір Пац]]''' у 1663 г. атрымаў Смаленскае ваяводства і булаву польнага гетмана, у 1667 г. — Віленскую кашталянію і булаву вялікага гетмана, а 22 верасня 1669 г. стаў ваяводам віленскім.<ref name="wolff" />{{rp|129—132}} Вольф называе гэты час «найсвятлейшай хвілінай» роду, калі яго члены трымалі ўсе вышэйшыя ўрады Літвы.<ref name="wolff" />{{rp|132}} Міхал Казімір памёр у 1682 г. і быў пахаваны ў заснаваным ім [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Вільня)|касцёле Святых Пятра і Паўла]] на Антокалі ў Вільні.<ref name="wolff" />{{rp|138}} === XVIII — пачатак XIX ст. === '''[[Міхал Ян Пац]]''', стараста зёлаўскі, быў адным з кіраўнікоў [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]]: у 1769 г. на з'ездзе ў Бялай ён быў абраны маршалкам літоўскім і замяшчаў адсутнага маршалка кароннага; памёр бяздзетным у Страсбургу.<ref name="wolff" />{{rp|281, 285}} Стараста вілейскі Юзаф Пац (1736—1797) завяшчаў усе свае маёнткі далёкаму сваяку Людвіку Пацу як «адзінаму нашчадку роду Пацаў».<ref name="wolff" />{{rp|311—312}} [[Файл:Ludvik Michał Pac. Людвік Міхал Пац (1834).jpg|thumb|upright|Генерал [[Людвік Міхал Пац]], апошні мужчына роду]] '''[[Людвік Міхал Пац]]''' (1778—1835) — генерал, удзельнік напалеонаўскіх войнаў і [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гг.]]; пасля яго падаўлення эміграваў у Парыж, а яго маёнткі ў Літве былі канфіскаваныя. Ён памёр 31 жніўня 1835 г. у Смірне і быў апошнім мужчынам роду; яго адзіная дачка Людвіка ў 1840 г. выйшла замуж за князя Ксаверыя Сапегу.<ref name="wolff" />{{rp|311, 315—317}} == Фундацыі == Пацы былі фундатарамі шэрагу касцёлаў і кляштараў, перадусім у Вільні і ў сваіх маёнтках: * Мачаха Мікалая Юр'евіча Соф'я Радзівіл у тэстаменце 1512 г. абавязала яго збудаваць мураваны касцёл у Ружанцы.<ref name="wolff" />{{rp|9}} * Падкаморы берасцейскі Мікалай Дамінікавіч Пац, які перайшоў з пратэстантызму ў каталіцтва, разам з жонкай Соф'яй Сапегай заснаваў і забяспечыў драўляны касцёл у сваім маёнтку Ківачыцы. Сама Соф'я ў 1609 г. павялічыла фундушы праваслаўных цэркваў у сваіх маёнтках і збудавала царкву ў сяле [[Пашукі]].<ref name="wolff" />{{rp|54, 56—57}} * [[Стэфан Пац]] заснаваў у Вільні два касцёлы для [[Кармеліты|кармелітаў]]: у 1626 г. {{нп3|Касцёл Святой Тэрэзы (Вільня)|Святой Тэрэзы|lt|Vilniaus šv. Teresės bažnyčia}} на [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамскай вуліцы]] і ў 1638 г. {{нп3|Касцёл Святога Юзафа і кляштар кармелітак (Вільня)|Святога Юзафа з кляштарам кармелітак|pl|Kościół św. Józefa Oblubieńca i klasztor Karmelitanek Bosych w Wilnie}}; пахаваны ў віленскіх кармелітаў босых, фундатарам якіх быў.<ref name="wolff" />{{rp|89}} * [[Міхал Казімір Пац]] разам з братам, біскупам [[Казімір Пац|Казімірам]], 29 чэрвеня 1666 г. заклаў [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Вільня)|касцёл Святых Пятра і Паўла]] на Антокалі. Сойм зацвердзіў тры яго фундацыі: касцёл з кляштарам ордэна святога Аўгусціна, якому гетман запісаў маёнтак [[Відзы]]; сукнавальню для [[Бернардзінцы|бернардзінцаў]] [[Касцёл Святых Францыска і Бернарда (Вільня)|віленскага кляштара]]; маёнтак Галавачы для місіянераў-[[Езуіты|езуітаў]] пры фарным касцёле ў [[Мерач|Мерачы]], а таксама касцёл у [[Рацніча|Ротніцы]].<ref name="wolff" />{{rp|129, 135}} * [[Крыштаф Жыгімонт Пац]] заснаваў {{нп3|Пажайслісскі кляштар|кляштар у Пажайслі|lt|Pažaislio vienuolynas}} для [[Камедулы|камедулаў]]: фундацыю зацвердзіў сойм 1662 г., у 1664 г. канцлер набыў маёнтак і запісаў яго ўвесь кляштару, названаму «Mons Pacis», а таксама абавязаўся выплаціць 40 000 злотых на ўтрыманне 12 манахаў.<ref name="wolff" />{{rp|163—164}} * [[Мікалай Стэфан Пац]] заснаваў {{нп3|Кляштар дамініканцаў (Хорашч)|кляштар дамініканцаў|pl|Kościół i klasztor Dominikanów w Choroszczy}} у сваім родавым маёнтку [[Хорашч]].<ref name="wolff" />{{rp|179, 181}} * Падкаморы вялікі літоўскі [[Фелікс Ян Пац]] быў фундатарам і дабрадзеем [[Касцёл Святой Кацярыны і кляштар бенедыкцінак (Вільня)|кляштара бенедыкцінак Святой Кацярыны]] ў Вільні, куды ўступілі дзве яго дачкі.<ref name="wolff" />{{rp|208}} * Харунжы надворны [[Канстанцін Уладзіслаў Пац]] заснаваў у 1681 г. кляштар [[Дамініканцы|дамініканцаў]] у [[Княжыцы (Магілёўскі раён)|Княжыцах]], а ў 1682 г. — [[Касцёл і кляштар бернардзінцаў (Беразіно)|касцёл і кляштар бернардзінцаў]] у Беразіне.<ref name="wolff" />{{rp|150}} == Вядомыя прадстаўнікі == Паводле Ю. Вольфа (нумар артыкула ў яго генеалогіі і старонка):<ref name="wolff" />{{rp|314—317}} * [[Юрый Пац]] († 1505) — ваявода кіеўскі, намеснік полацкі (№ 2, с. 6) * [[Мікалай Юр’евіч Пац]] († да 1550) — ваявода падляшскі (№ 3, с. 9) * [[Мікалай Мікалаевіч Пац]] († 1585) — біскуп кіеўскі, кашталян смаленскі (№ 4, с. 21) * [[Станіслаў Мікалаевіч Пац]] († 1588) — ваявода віцебскі (№ 5, с. 28) * [[Дамінік Мікалаевіч Пац]] († 1579) — кашталян смаленскі (№ 6, с. 32) * [[Павел Мікалаевіч Пац]] († 1595) — ваявода мсціслаўскі, кашталян віленскі (№ 7, с. 34) * [[Ян Дамінікавіч Пац]] († 1610) — ваявода мінскі (№ 14, с. 44) * [[Мікалай Паўлавіч Пац]] (1570—1624) — біскуп жамойцкі (№ 16, с. 58) * [[Пётр Пац]] († 1642) — ваявода трокскі (№ 17, с. 60) * [[Стэфан Пац]] (1587—1640) — падканцлер літоўскі (№ 27, с. 80) * [[Самуіл Пац]] († 1627) — харунжы вялікі літоўскі (№ 28, с. 91) * [[Міхал Казімір Пац]] († 1682) — ваявода віленскі, гетман вялікі літоўскі (№ 42, с. 125) * [[Казімір Пац]] († 1695) — біскуп жамойцкі (№ 43, с. 139) * [[Крыштаф Жыгімонт Пац]] (1621—1684) — канцлер вялікі літоўскі (№ 47, с. 152) * [[Мікалай Стэфан Пац]] († 1684) — ваявода трокскі, біскуп віленскі (№ 48, с. 176) * [[Казімір Міхал Пац]] († 1719) — маршалак надворны, кавалер Мальтыйскага ордэна (№ 61, с. 222) * [[Міхал Ян Пац]] — стараста зёлаўскі, маршалак Барскай канфедэрацыі (№ 81, с. 278) * [[Людвік Міхал Пац]] (1778—1835) — генерал (№ 96, с. 311) == Галерэя == <gallery widths="150" heights="180"> Файл:Kryštap Žygimont Pac. Крыштап Жыгімонт Пац (1651-1700).jpg|[[Крыштаф Жыгімонт Пац]] Файл:Klara Isabelle Pac (de Mailly). Клара Ізабэла Пац (дэ Майлі) (D. Schultz, 1670).jpg|Клара Ізабела Пац (дэ Маі), жонка канцлера Файл:Mikałaj Stefan Pac. Мікалай Стэфан Пац (1683).jpg|[[Мікалай Стэфан Пац]] Файл:Kazimier Pac. Казімер Пац (XVII).jpg|[[Казімір Пац]] Файл:Kazimier Michał Pac. Казімер Міхал Пац.jpg|[[Казімір Міхал Пац]] Файл:Michał Jan Pac. Міхал Ян Пац (A. Roslin, XVIII).jpg|[[Міхал Ян Пац]] </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Cite book |last=Wolff |first=J. |title=Pacowie: materyjały historyczno-genealogiczne |location=Petersburg |publisher=Druk. F. Suszczyńskiego |year=1885 |url=https://archive.org/details/bc.radom.pl.05-3104 |lang=pl}} * {{Cite journal |last=Baniulytė |first=A. |title=Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės didikų Pacų kilmė iš Italijos: tarp iliuzijos ir tikrovės |journal=Acta Academiae Artium Vilnensis |volume=31 |year=2003 |pages=103—110 |lang=lt}} * {{Cite journal |last=Baniulytė |first=A. |title=The Pazzi Family in Lithuania: Myth and Politics in the European Court Society of the Early Modern Age |journal=Medium Aevum Quotidianum |issue=58 |year=2009 |pages=41—57 |lang=en}} * Грыцкевіч А. Пацы // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 422. [[Катэгорыя:Пацы| ]] j9h75679f7a7etasyyc9nqmgfha2rto 5216926 5216925 2026-10-12T11:08:46Z M.L.Bot 261 /* Генеалагічныя легенды */ 5216926 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Спасылка=Пацы (значэнні)}} {{Род | Род = Пацы | Арыгінал = {{lang-pl|Pacowie}}, {{lang-lt|Pacai}} | Герб = Piotar Michał Pac, Gazdava. Пётар Міхал Пац, Газдава (1685).jpg | Апісанне герба = «[[Газдава (герб)|Газдава]]» | Перыяд = XV — 1835 | Роданачальнік = Пац Даўкшавіч | Апошні з роду = [[Людвік Міхал Пац]] († 1835, па мячы) | Падданства = * [[Вялікае Княства Літоўскае]] * [[Рэч Паспалітая]] * [[Расійская імперыя]] | Зямельныя ўладанні = * Ружанка, [[Езна]], Даўспуда * [[Стары Чартарыйск|Чартарыйск]], [[Відзы]], [[Астравец]] }} '''Пацы''' (у XV—XVI стст. таксама '''Пацэвічы'''; {{lang-pl|Pacowie}}, {{lang-lt|Pacai}}) — магнацкі род герба «[[Газдава (герб)|Газдава]]» ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Род вядомы з сярэдзіны XV ст.; яго прадстаўнікі з канца XV ст. займалі высокія дзяржаўныя і царкоўныя пасады, а ў канцы 1660-х — 1670-я гг. адначасова трымалі вышэйшыя ўрады ВКЛ: [[Міхал Казімір Пац]] быў [[гетман вялікі літоўскі|гетманам вялікім]] і [[ваявода віленскі|ваяводам віленскім]], [[Крыштаф Жыгімонт Пац]] — [[канцлер вялікі літоўскі|канцлерам]], [[Мікалай Стэфан Пац]] — біскупам віленскім, [[Казімір Пац]] — біскупам жамойцкім.<ref name="wolff">{{Cite book |last=Wolff |first=J. |title=Pacowie: materyjały historyczno-genealogiczne |location=Petersburg |publisher=Druk. F. Suszczyńskiego |year=1885 |url=https://archive.org/details/bc.radom.pl.05-3104 |lang=pl}}</ref>{{rp|132, 140}} Род згас па мячы ў 1835 г. са смерцю на эміграцыі генерала [[Людвік Міхал Пац|Людвіка Міхала Паца]]; яго адзіная дачка Людвіка была апошняй з роду.<ref name="wolff" />{{rp|316—317}} == Герб == [[Файл:Armorial curtain of Michał Kazimierz Pac with the Pac coat of arms.jpg|thumb|Гербавая партьера гетмана [[Міхал Казімір Пац|Міхала Казіміра Паца]], майстэрня Я. Лейнірса, Брусель, 1667—1669]] Пацы карысталіся гербам «Газдава»: у чырвоным полі дзве белыя лілеі, звязаныя залатой стужкай, адна ўверх, другая ўніз, злучаныя каранямі так, што ўтвараюць адну; у клейнодзе пяць паўлінавых пёраў з такімі ж лілеямі. Як герб трапіў да Пацаў, невядома: у [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] 1413 г. ніхто з літоўскіх паноў яго не прыняў, і Ю. Вольф услед за А. Каяловічам мяркуе, што гербы з лілеямі ўжываліся ў ВКЛ і да уніі. Паводле К. Нясецкага, Пацы ўжывалі варыянт герба, у якім у клейнодзе замест лілей быў паўмесяц; такі герб са зоркай і паўмесяцам над шаломам ёсць на панегірыку 1636 г., але ў пазнейшых панегірыках XVII ст. адрозненне знікае.<ref name="wolff" />{{rp|4—5}} == Паходжанне == Паводле Ю. Вольфа, род чыста літоўскага паходжання, а яго родапачынальнік — '''Пац Даўкшавіч''', які атрымаў ад караля [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра Ягелончыка]] некалькі невялікіх наданняў людзей, у тым ліку ў Гарадзенскім павеце. Звесткі [[Мацей Стрыйкоўскі|М. Стрыйкоўскага]] пра пасольствы «Паца» 1445 і 1453 гг. Вольф лічыць аспрэчанымі [[Ян Длугаш|Я. Длугашам]].<ref name="wolff" />{{rp|5—6}} Імя «Пац» у ВКЛ XV—XVI стст. было пашыранае, таму носьбіты прозвішча, не звязаныя з гэтым родам, сустракаюцца і пазней.<ref name="wolff" />{{rp|1—3}} Паводле даследавання Р. Пятраўскаса, пачатак роду адносіцца да канца XIV ст.: першым вядомым продкам быў Кімант (Kymunt), дзед Паца Даўкшавіча, згаданы ў прывілеі вялікага князя [[Вітаўт]]а 1388 г.<ref name="banmaq">{{Cite journal |last=Baniulytė |first=A. |title=The Pazzi Family in Lithuania: Myth and Politics in the European Court Society of the Early Modern Age |journal=Medium Aevum Quotidianum |issue=58 |year=2009 |pages=41—57 |url=https://memo.imareal.sbg.ac.at/wsarticle/maq/the-pazzi-family-in-lithuania-myth-and-politics-in-the-european-court-society-of-the-early-modern-age |lang=en}}</ref>{{rp|41}} === Генеалагічныя легенды === У XVII ст. Пацы, як і іншыя магнацкія роды, выводзілі сябе ад старажытных рымлян. Паводле сямейнай традыцыі, продкам роду быў член фларэнційскага роду {{нп3|Пацы (фларэнційскі род)|Пацы|it|Pazzi}} (Pazzi), які нібыта прыбыў у Літву разам з [[Палемон (князь літоўскі)|Палемонам]]; у пацвярджэнне К. Нясецкі прыводзіць рэліквію {{нп3|Марыя Магдалена дэ Пацы|св. Марыі Магдалены дэ Пацы|it|Maria Maddalena de' Pazzi}}, якую вялікі князь Тасканскі прыслаў біскупу віленскаму Пацу разам з лістом, дзе прызнаваў Пацаў яе крэўнымі. Іншая версія выводзіла род ад нейкага Паца Гілевіча, сына Гінвіла, які нібыта атрымаў прывілеі ад [[Казімір III Вялікі|Казіміра Вялікага]] ў 1340 г.; да легендарных продкаў належаць і ваявода кіеўскі Юрый Пац часоў [[Ягайла|Ягайлы]] і яго нашчадкі.<ref name="wolff" />{{rp|5}} Паводле А. Баніулітэ, гісторыя пра сваяцтва з фларэнційскімі Пацы ўзнікла ў пачатку XVII ст. як вынік тэорыі пра рымскае паходжанне літоўцаў; яе падставай былі «агульны рымскі корань» абодвух родаў і падабенства прозвішчаў. Упершыню яна з'явілася ў геральдычных працах [[Альберт Віюк-Каяловіч|А. Віюка-Каяловіча]] і была распаўсюджана генеалогамі і прыдворнымі паэтамі Пацаў; у XVII ст. сваяцтва ўспрымалася абодвума родамі як рэальны факт.<ref name="ban03">{{Cite journal |last=Baniulytė |first=A. |title=Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės didikų Pacų kilmė iš Italijos: tarp iliuzijos ir tikrovės |journal=Acta Academiae Artium Vilnensis |volume=31 |year=2003 |pages=103—110 |lang=lt}}</ref>{{rp|107—108}} Важную ролю ў яе ўзнікненні маглі адыграць паездкі ў Італію [[Стэфан Пац|Стэфана Паца]]: у 1624—1625 гг. на аўдыенцыі [[Урбан VIII]] сказаў яму, што рады яго паходжанню з фларэнційскіх Пацы, і Пац, паводле ўласнага апісання, гэтаму «не пярэчыў».<ref name="banmaq" />{{rp|47}} Сваяцтва падтрымлівалі ў сваіх данясеннях у Рым і папскія нунцыі: у 1654 г. нунцый П. Відоні назваў Крыштафа Жыгімонта Паца «Christoforo de Pazzi». Баніулітэ мяркуе, што легенда служыла палітычным і гандлёвым інтарэсам [[Медычы|Медычы]] і папскага двара ў Рэчы Паспалітай.<ref name="banmaq" />{{rp|50—51}} == Гісторыя == === XV—XVI стст. === Сын Паца Даўкшавіча '''[[Юрый Пац|Юрый Пацэвіч]]''' каля 1480 г. быў маршалкам караля Казіміра і намеснікам коўнаскім, з 1486 г. — ваяводам кіеўскім, у 1492 г. — намеснікам навагрудскім, у 1496—1501 гг. — намеснікам полацкім; памёр у 1505 г.<ref name="wolff" />{{rp|6—8}} Яго сын '''[[Мікалай Юр’евіч Пац]]''', лоўчы гаспадарскі, стаў ваяводам падляшскім; у 1512 г. ён атрымаў у спадчыну значныя маёнткі мачахі Соф'і Радзівіл, што ўцягнула яго ў судовыя спрэчкі з князямі [[Слуцкія|Слуцкімі]] і [[Астрожскія|Астрожскімі]].<ref name="wolff" />{{rp|9—10}} Адным з іх была [[Магільна (Уздзенскі раён)|Магільна]], якая ў XVI ст. належала Пацам, а ў пачатку XVII ст. перайшла да нясвіжскай галіны [[Радзівілы|Радзівілаў]].<ref>{{Cite journal |last=Глінскі |first=Я. |title=Уваходжанне баяраў і мяшчанаў у зямянскую супольнасць маёнтка Магільна Наваградскага ваяводства ў XVII–XVIII стст. |journal=Герольд Litherland |issue=21 |location=Горадня; Менск |year=2019 |pages=24—34}}</ref>{{rp|24}} Сыны Мікалая Юр'евіча і княжны Аляксандры Гальшанскай займалі ўжо сенатарскія пасады: '''[[Мікалай Мікалаевіч Пац|Мікалай]]''' — біскуп кіеўскі і кашталян смаленскі, '''[[Станіслаў Мікалаевіч Пац|Станіслаў]]''' — з 1566 г. ваявода віцебскі, '''[[Дамінік Мікалаевіч Пац|Дамінік]]''' — кашталян смаленскі, '''[[Павел Мікалаевіч Пац|Павел]]''' — з 1566 г. кашталян віцебскі, пазней ваявода мсціслаўскі і з 1593 г. кашталян віленскі.<ref name="wolff" />{{rp|21, 29, 32—37}} Ад Дамініка і Паўла пайшлі дзве асноўныя лініі роду — «канцлерская» на Езне і «гетманская» на Ружанцы.<ref name="wolff" />{{rp|314—317}} === XVII ст. === [[Файл:Stefan Pac. Стэфан Пац (1601-39).jpg|thumb|upright|Падканцлер [[Стэфан Пац]]]] [[Файл:Pažaislis Monastery exterior, Kaunas, Lithuania - Diliff.jpg|thumb|Кляштар камедулаў у Пажайслі, заснаваны К. Ж. Пацам]] Сын Дамініка '''[[Ян Дамінікавіч Пац|Ян]]''' з 1600 г. быў ваяводам мінскім і набыў у князя Юрыя Чартарыйскага [[Стары Чартарыйск|Чартарыйск]].<ref name="wolff" />{{rp|46—47}} Унук Дамініка '''[[Стэфан Пац]]''' (1587—1640) у 1630 г. стаў падскарбіем надворным, затым земскім, а ў 1635 г. — падканцлерам літоўскім.<ref name="wolff" />{{rp|80, 84, 87}} Яго сын '''[[Крыштаф Жыгімонт Пац]]''' (1621—1684) у 1656 г. стаў падканцлерам, а 2 сакавіка 1658 г. — канцлерам вялікім літоўскім;<ref name="wolff" />{{rp|160}} у 1664 г. ён набыў маёнтак Пажайслі каля Коўна і заснаваў там {{нп3|Пажайслісскі кляштар|кляштар камедулаў|lt|Pažaislio vienuolynas}}.<ref name="wolff" />{{rp|163—164}} [[Файл:Michał Kazimier Pac. Міхал Казімер Пац (1675-99).jpg|thumb|upright|Гетман [[Міхал Казімір Пац]]]] [[Файл:St. Peter and St. Paul's Church Exterior, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|thumb|Касцёл Святых Пятра і Паўла на Антокалі, месца пахавання М. К. Паца]] У «гетманскай» лініі ўнук Паўла '''[[Міхал Казімір Пац]]''' у 1663 г. атрымаў Смаленскае ваяводства і булаву польнага гетмана, у 1667 г. — Віленскую кашталянію і булаву вялікага гетмана, а 22 верасня 1669 г. стаў ваяводам віленскім.<ref name="wolff" />{{rp|129—132}} Вольф называе гэты час «найсвятлейшай хвілінай» роду, калі яго члены трымалі ўсе вышэйшыя ўрады Літвы.<ref name="wolff" />{{rp|132}} Міхал Казімір памёр у 1682 г. і быў пахаваны ў заснаваным ім [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Вільня)|касцёле Святых Пятра і Паўла]] на Антокалі ў Вільні.<ref name="wolff" />{{rp|138}} === XVIII — пачатак XIX ст. === '''[[Міхал Ян Пац]]''', стараста зёлаўскі, быў адным з кіраўнікоў [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]]: у 1769 г. на з'ездзе ў Бялай ён быў абраны маршалкам літоўскім і замяшчаў адсутнага маршалка кароннага; памёр бяздзетным у Страсбургу.<ref name="wolff" />{{rp|281, 285}} Стараста вілейскі Юзаф Пац (1736—1797) завяшчаў усе свае маёнткі далёкаму сваяку Людвіку Пацу як «адзінаму нашчадку роду Пацаў».<ref name="wolff" />{{rp|311—312}} [[Файл:Ludvik Michał Pac. Людвік Міхал Пац (1834).jpg|thumb|upright|Генерал [[Людвік Міхал Пац]], апошні мужчына роду]] '''[[Людвік Міхал Пац]]''' (1778—1835) — генерал, удзельнік напалеонаўскіх войнаў і [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гг.]]; пасля яго падаўлення эміграваў у Парыж, а яго маёнткі ў Літве былі канфіскаваныя. Ён памёр 31 жніўня 1835 г. у Смірне і быў апошнім мужчынам роду; яго адзіная дачка Людвіка ў 1840 г. выйшла замуж за князя Ксаверыя Сапегу.<ref name="wolff" />{{rp|311, 315—317}} == Фундацыі == Пацы былі фундатарамі шэрагу касцёлаў і кляштараў, перадусім у Вільні і ў сваіх маёнтках: * Мачаха Мікалая Юр'евіча Соф'я Радзівіл у тэстаменце 1512 г. абавязала яго збудаваць мураваны касцёл у Ружанцы.<ref name="wolff" />{{rp|9}} * Падкаморы берасцейскі Мікалай Дамінікавіч Пац, які перайшоў з пратэстантызму ў каталіцтва, разам з жонкай Соф'яй Сапегай заснаваў і забяспечыў драўляны касцёл у сваім маёнтку Ківачыцы. Сама Соф'я ў 1609 г. павялічыла фундушы праваслаўных цэркваў у сваіх маёнтках і збудавала царкву ў сяле [[Пашукі]].<ref name="wolff" />{{rp|54, 56—57}} * [[Стэфан Пац]] заснаваў у Вільні два касцёлы для [[Кармеліты|кармелітаў]]: у 1626 г. {{нп3|Касцёл Святой Тэрэзы (Вільня)|Святой Тэрэзы|lt|Vilniaus šv. Teresės bažnyčia}} на [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамскай вуліцы]] і ў 1638 г. {{нп3|Касцёл Святога Юзафа і кляштар кармелітак (Вільня)|Святога Юзафа з кляштарам кармелітак|pl|Kościół św. Józefa Oblubieńca i klasztor Karmelitanek Bosych w Wilnie}}; пахаваны ў віленскіх кармелітаў босых, фундатарам якіх быў.<ref name="wolff" />{{rp|89}} * [[Міхал Казімір Пац]] разам з братам, біскупам [[Казімір Пац|Казімірам]], 29 чэрвеня 1666 г. заклаў [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Вільня)|касцёл Святых Пятра і Паўла]] на Антокалі. Сойм зацвердзіў тры яго фундацыі: касцёл з кляштарам ордэна святога Аўгусціна, якому гетман запісаў маёнтак [[Відзы]]; сукнавальню для [[Бернардзінцы|бернардзінцаў]] [[Касцёл Святых Францыска і Бернарда (Вільня)|віленскага кляштара]]; маёнтак Галавачы для місіянераў-[[Езуіты|езуітаў]] пры фарным касцёле ў [[Мерач|Мерачы]], а таксама касцёл у [[Рацніча|Ротніцы]].<ref name="wolff" />{{rp|129, 135}} * [[Крыштаф Жыгімонт Пац]] заснаваў {{нп3|Пажайслісскі кляштар|кляштар у Пажайслі|lt|Pažaislio vienuolynas}} для [[Камедулы|камедулаў]]: фундацыю зацвердзіў сойм 1662 г., у 1664 г. канцлер набыў маёнтак і запісаў яго ўвесь кляштару, названаму «Mons Pacis», а таксама абавязаўся выплаціць 40 000 злотых на ўтрыманне 12 манахаў.<ref name="wolff" />{{rp|163—164}} * [[Мікалай Стэфан Пац]] заснаваў {{нп3|Кляштар дамініканцаў (Хорашч)|кляштар дамініканцаў|pl|Kościół i klasztor Dominikanów w Choroszczy}} у сваім родавым маёнтку [[Хорашч]].<ref name="wolff" />{{rp|179, 181}} * Падкаморы вялікі літоўскі [[Фелікс Ян Пац]] быў фундатарам і дабрадзеем [[Касцёл Святой Кацярыны і кляштар бенедыкцінак (Вільня)|кляштара бенедыкцінак Святой Кацярыны]] ў Вільні, куды ўступілі дзве яго дачкі.<ref name="wolff" />{{rp|208}} * Харунжы надворны [[Канстанцін Уладзіслаў Пац]] заснаваў у 1681 г. кляштар [[Дамініканцы|дамініканцаў]] у [[Княжыцы (Магілёўскі раён)|Княжыцах]], а ў 1682 г. — [[Касцёл і кляштар бернардзінцаў (Беразіно)|касцёл і кляштар бернардзінцаў]] у Беразіне.<ref name="wolff" />{{rp|150}} == Вядомыя прадстаўнікі == Паводле Ю. Вольфа (нумар артыкула ў яго генеалогіі і старонка):<ref name="wolff" />{{rp|314—317}} * [[Юрый Пац]] († 1505) — ваявода кіеўскі, намеснік полацкі (№ 2, с. 6) * [[Мікалай Юр’евіч Пац]] († да 1550) — ваявода падляшскі (№ 3, с. 9) * [[Мікалай Мікалаевіч Пац]] († 1585) — біскуп кіеўскі, кашталян смаленскі (№ 4, с. 21) * [[Станіслаў Мікалаевіч Пац]] († 1588) — ваявода віцебскі (№ 5, с. 28) * [[Дамінік Мікалаевіч Пац]] († 1579) — кашталян смаленскі (№ 6, с. 32) * [[Павел Мікалаевіч Пац]] († 1595) — ваявода мсціслаўскі, кашталян віленскі (№ 7, с. 34) * [[Ян Дамінікавіч Пац]] († 1610) — ваявода мінскі (№ 14, с. 44) * [[Мікалай Паўлавіч Пац]] (1570—1624) — біскуп жамойцкі (№ 16, с. 58) * [[Пётр Пац]] († 1642) — ваявода трокскі (№ 17, с. 60) * [[Стэфан Пац]] (1587—1640) — падканцлер літоўскі (№ 27, с. 80) * [[Самуіл Пац]] († 1627) — харунжы вялікі літоўскі (№ 28, с. 91) * [[Міхал Казімір Пац]] († 1682) — ваявода віленскі, гетман вялікі літоўскі (№ 42, с. 125) * [[Казімір Пац]] († 1695) — біскуп жамойцкі (№ 43, с. 139) * [[Крыштаф Жыгімонт Пац]] (1621—1684) — канцлер вялікі літоўскі (№ 47, с. 152) * [[Мікалай Стэфан Пац]] († 1684) — ваявода трокскі, біскуп віленскі (№ 48, с. 176) * [[Казімір Міхал Пац]] († 1719) — маршалак надворны, кавалер Мальтыйскага ордэна (№ 61, с. 222) * [[Міхал Ян Пац]] — стараста зёлаўскі, маршалак Барскай канфедэрацыі (№ 81, с. 278) * [[Людвік Міхал Пац]] (1778—1835) — генерал (№ 96, с. 311) == Галерэя == <gallery widths="150" heights="180"> Файл:Kryštap Žygimont Pac. Крыштап Жыгімонт Пац (1651-1700).jpg|[[Крыштаф Жыгімонт Пац]] Файл:Klara Isabelle Pac (de Mailly). Клара Ізабэла Пац (дэ Майлі) (D. Schultz, 1670).jpg|Клара Ізабела Пац (дэ Маі), жонка канцлера Файл:Mikałaj Stefan Pac. Мікалай Стэфан Пац (1683).jpg|[[Мікалай Стэфан Пац]] Файл:Kazimier Pac. Казімер Пац (XVII).jpg|[[Казімір Пац]] Файл:Kazimier Michał Pac. Казімер Міхал Пац.jpg|[[Казімір Міхал Пац]] Файл:Michał Jan Pac. Міхал Ян Пац (A. Roslin, XVIII).jpg|[[Міхал Ян Пац]] </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Cite book |last=Wolff |first=J. |title=Pacowie: materyjały historyczno-genealogiczne |location=Petersburg |publisher=Druk. F. Suszczyńskiego |year=1885 |url=https://archive.org/details/bc.radom.pl.05-3104 |lang=pl}} * {{Cite journal |last=Baniulytė |first=A. |title=Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės didikų Pacų kilmė iš Italijos: tarp iliuzijos ir tikrovės |journal=Acta Academiae Artium Vilnensis |volume=31 |year=2003 |pages=103—110 |lang=lt}} * {{Cite journal |last=Baniulytė |first=A. |title=The Pazzi Family in Lithuania: Myth and Politics in the European Court Society of the Early Modern Age |journal=Medium Aevum Quotidianum |issue=58 |year=2009 |pages=41—57 |lang=en}} * Грыцкевіч А. Пацы // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 422. [[Катэгорыя:Пацы| ]] q831trv36szcm3ifjrgxprrbzk9q05l 0 47722 5216915 5178279 2026-10-12T10:35:00Z BasiliusNorr 164739 /* Гісторыя */ Гісторыя: зямянская супольнасць маёнтка ў XVII—XVIII стст. паводле Я. Глінскага 5216915 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Магільна}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Магільна |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 24|lat_sec = 44 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 59|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Уздзенскі |сельсавет2 = Нёманскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 416 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243005307 }} '''Магі́льна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mahiĺna}}, {{lang-ru|Могильно}}, у 1979—1991 гг. — '''Нёман''') — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910n0029020&q_id=11322476|title=Решение Узденского районного Совета депутатов от 30 декабря 2009 года № 131 "О преобразовании деревни Могильно в агрогородок"|access-date=22 красавіка 2026|archive-date=25 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250425133845/https://etalonline.by/document/?regnum=d910n0029020&q_id=11322476|url-status=dead}}</ref> ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Нёман]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Нёманскі сельсавет (Уздзенскі раён)|Нёманскага сельсавета]]. Размешчаны за 16 км да паўднёвага захаду ад г. Узда, 90 км ад Мінска, 12 км ад [[чыгун]]ачнай ст. Коласава на лініі Мінск—Баранавічы, аўтадарогай злучана з Уздой. == Гісторыя == У [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскіх летапісах]] «[[Хроніка Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага|Хроніцы Литоўскай и Жмойтской]]» і «[[Хроніка Быхаўца|Хроніцы Быхаўца]]» згадваецца ў [[1284]] г. як месца [[Магільнянская бітва|бітвы]] паміж наваградскім князем [[Рынгольд]]ам і саюзным войскам заволжскіх татар, Святаслава Кіеўскага, Льва Уладзімірскага і Дзмітрыя Друцкага<ref>Полное собрание русских летописей / АН СССР, Ин-т истории. Т. 32: Хроники: Литовская и Жмойтская, и Быховца. Летописи: Баркулабовская, Аверки и Панцырного / сост. и ред. тома Н. Н. Улащик. — М.: Наука, 1975. — 233, [1] с., [4] л. факс. — С. 25, 132.</ref>. Пазней, у [[14 стагоддзе|XIV ст.]], князь [[Вітаўт]] перадаў паселішча Монвідам Дарагастайскім, якія парадніліся ў канцы [[15 стагоддзе|XV ст.]] з [[Радзівілы|Радзівіламі]]. У [[1520]] г. князёўна Соф’я Радзівіл з дома Монвідаў у сваім тастаменце запісала, што «она добра свои властные матернистые… Могильно с Двором Святым пасынку своему Пацу записала»<ref>Ткачоў, М. А. Замкі і людзі / М. А. Ткачоў; [пад рэд. Г. В. Штыхава]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 182, [2] с. — ISBN 5-343-00880-1. — С. 129.</ref>. У [[16 стагоддзе|XVI ст.]] у Магільна дзейнічала прыстань, у [[16 стагоддзе|XVI]] — [[17 стагоддзе|XVII стст.]] існаваў [[Магільнянскі замак]]. У XVI ст. маёнтак Магільна, вядомы таксама як Святы Двор, належаў [[Пацы|Пацам]], а ў пачатку XVII ст. перайшоў да нясвіжскай галіны [[Радзівілы|Радзівілаў]]. Апрача цяглых і чыншавых сялян, у маёнтку жылі баяры — як сяляне-слугі, так і баяры-шляхта, якіх у XVII—XVIII стст. звычайна называлі [[зямяне|зямянамі]].<ref name="glinski-magilna">{{Cite journal |last=Глінскі |first=Я. |title=Уваходжанне баяраў і мяшчанаў у зямянскую супольнасць маёнтка Магільна Наваградскага ваяводства ў XVII–XVIII стст. |journal=Герольд Litherland |issue=21 |location=Горадня; Менск |year=2019 |pages=24—34}}</ref>{{rp|24}} Пасля вайны 1654—1667 гг. на запусцелыя зямянскія надзелы перасяляліся магільнянскія [[мяшчане]], якія сталі асноўнай крыніцай папаўнення зямянскіх засценкаў маёнтка. Сярод родаў, што такім чынам увайшлі ў зямянскую супольнасць, — Занкевічы (пазней Зянковічы), Жагалковічы і [[Туміловічы герба «Астоя»|Таміловічы (Туміловічы)]]. З канца XVIII ст. гэтая супольнасць лічылася ўжо дробнай шляхтай і ў часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] з розным поспехам даказвала свае правы на шляхецтва.<ref name="glinski-magilna" />{{rp|24, 31—34}} З [[1793]] г. цэнтр воласці [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[1800]] г. — 92 двары, 374 жыхары, на той час у паселішчы была ўніяцкая царква, [[млын]], [[карчма]], верф. У [[1884]] г. — 84 двары, 700 жыхароў, у паселішчы знаходзілася валасное праўленне, праваслаўная царква, [[капліца]], сінагога, народнае вучылішча, 4 крамы. З [[20 жніўня]] [[1924]] г. — вёска, цэнтр [[Магільненскі сельсавет|Магільненскага сельсавета]] Уздзенскага раёна [[Мінская акруга|Мінскай акругі]], з [[20 лютага]] [[1938]] г. Мінскай вобласці. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 акупавана нямецкімі захопнікамі. У [[1943]] г. нямецкія акупацыйныя ўлады часткова спалілі вёску, за перыяд акупацыі загінула 56 мірных жыхароў. У 1999 годзе — 218 гаспадарак, 515 жыхароў. У 2007 годзе — 188 гаспадарак, 416 жыхароў. Магільна з’яўляецца цэнтрам СВК «Наднеман». Дзейнічаюць дзіцячы сад, сярэдняя школа, Дом культуры, лясніцтва, бібліятэка, медыцынская амбулаторыя, камбінат побытавага абслугоўвання, 2 крамы, аддзяленні сувязі і АСБ «Беларусбанк». На тэрыторыі вёскі знаходзяцца: брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан, загінулых у Вялікую Айчынную вайну; помнік 36 землякам, загінулым у Вялікую Айчынную вайну; гарадзішча, рэшткі феадальнага замка і курганны магільнік — помнікі археалогіі. == Вядомыя асобы == * [[Шая Нісан Гольдберг]] * [[Яўген Савельевіч Зак]] * [[Генадзь Міхайлавіч Лыч]] * [[Леанід Міхайлавіч Лыч]] * [[Абрам Хаімавіч Шкляр]] (1910—1977) — беларускі географ i кліматолаг. * [[Міхаіл Яўхімавіч Шкляр]] (1916—1978) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1961), прафесар (1963). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Уздзенскі раён}} * Минская область: Энциклопедия в 2 томах. — Мн.: БелЭн, 2007. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{radzima|}} * {{ГБ|}} * [http://www.pravoby.info/documentf/part9/aktf9179.htm Указ Президиума Верховного Совета Республики Беларусь от 6 марта 1991 г. № 666-XII «О возвращении деревне Неман Узденского района Минской области бывшего наименования Могильно»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090109022919/http://www.pravoby.info/documentf/part9/aktf9179.htm |date=9 студзеня 2009 }} {{Нёманскі сельсавет (Уздзенскі раён)}} [[Катэгорыя:Нёманскі сельсавет (Уздзенскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна]] [[Катэгорыя:Магільна (Уздзенскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] 7yfyl3tjby8tjljidnkjoejkmzoztcz 0 48044 5216516 5216067 2026-10-11T19:53:47Z Змітрок Бядуля 175208 Афармленне: прыбраны вікіспасылкі на даты (ВП:УС) 5216516 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Садовая}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Садовая |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Sadovaja,_Klieck_District_(05).jpg |подпіс = Царква Св. Іаана Прадцечы |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 05|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 43|lon_sec = 40 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Зубкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = '''Блячына''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Sadovaja, Klieck District |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002550 }} '''Садо́вая'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бля́чына, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Sadovaja}}, {{lang-ru|Садовая}}) (да 1964 — '''Бля́чын''') — [[вёска]] ў [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Зубкаўскі сельсавет|Зубкаўскага сельсавета]]. Жывёлагадоўчая (малочная) ферма СГК «Клецкі». == Гісторыя == У часы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] Блячын уваходзіў у [[Навагрудскае ваяводства]]; у 1640 годзе тут была пабудавана царква. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) — у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref name="sgkp"/>, у XIX — пачатку XX стагоддзя — у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1921—1939 гадах — у складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у [[Нясвіжскі павет|Нясвіжскім павеце]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. Тады існавалі вёскі Блячын I і Блячын II і фальварак Блячын, якія да 1 кастрычніка 1927 года належалі да гміны Лань, а потым былі далучаны да гміны Клецк, а таксама вёска і фальварак Блячын у гміне Клецк<ref name="pl1921"/><ref name="dzu1927"/>. Паводле перапісу 1921 года, у трох вёсках Блячын было 64 будынкі і 356 жыхароў, амаль усе — беларусы праваслаўнага веравызнання; у двух фальварках жылі 14 чалавек, пераважна палякі-каталікі<ref name="pl1921"/>. Суседняя вёска Брыкаўшчына (да 1927 года — у гміне Лань, потым — у гміне Клецк) налічвала 27 будынкаў і 157 жыхароў, усе — праваслаўныя беларусы<ref name="pl1921"/><ref name="dzu1927"/>. З 1939 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] настаяцель мясцовай царквы святар Мікалай Хільтоў з красавіка 1942 года быў сувязным партызанскага атрада; яго дом служыў адначасова шпіталем, базай адпачынку і складам зброі і боепрыпасаў. 6 красавіка 1944 года па даносе ён быў арыштаваны разам з братам Георгіем, святаром у [[Клецк]]у. Мікалай Хільтоў загінуў у [[Калдычэўскі лагер смерці|Калдычэўскім лагеры смерці]] ў канцы мая 1944 года, Георгій — падчас апошняга расстрэлу ў лагеры 1—2 ліпеня 1944 года; загінулі таксама іх жонкі Наталля і Лідзія<ref name="kleck-hram"/><ref name="kleck-pamiac"/>. 30 ліпеня 1964 года вёскі Блячын і Брыкаўшчына зліліся ў адзін населены пункт і былі перайменаваны ў вёску Садовая<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>. == Славутасці == * Царква святога прарока Іаана Прадцечы. Першая царква ў Блячыне пабудавана ў 1640 годзе<ref name="sgkp"/><ref name="radzima"/>; сучасны храм адноўлены і асвячоны ў 2006 годзе. Належыць да [[Клецкае благачынне|Клецкага благачыння]] [[Слуцкая епархія|Слуцкай епархіі]]; настаяцель (2026) — іерамонах Серапіён (Сянькевіч)<ref name="kleck-hram"/><ref name="sluck2026"/>. * Памятны знак з партрэтам святара Мікалая Хільтова каля царквы<ref name="kleck-hram"/><ref name="kleck-pamiac"/>. == Насельніцтва == * 1921 год — 356 жыхароў у трох вёсках Блячын і 14 — у фальварках; у Брыкаўшчыне — 157 жыхароў<ref name="pl1921"/> * 1982 год — каля 410 жыхароў (паводле тапаграфічнай карты)<ref name="n35102"/> * 2009 год — 183 жыхары<ref name="mashke2019"/> * 2019 год — 108 жыхароў<ref name="mashke2019"/> == Вядомыя асобы == * [[Георгій Вікенцьевіч Кулага]] (1919—1990) — беларускі вучоны-рэўматолаг. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="sgkp">Blaczyn // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1900. — T. XV, cz. 1. — S. 160. {{ref-pl}}</ref> <ref name="radzima">{{cite web |url=https://www.radzima.org/eng/miesca/sadovaya-blyachyn.html |title=Садовая (Блячын) |website=Radzima.org |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="pl1921">[https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/1966/edition/3085/content Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. VII: Województwo nowogródzkie]. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923. {{ref-pl}}</ref> <ref name="dzu1927">[https://www.prawo.pl/akty/dz-u-1927-83-745,16873859.html Zmiany terytorjalne na obszarze powiatu nieświeskiego w województwie nowogródzkiem] // Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. — 1927. — Nr 83, poz. 745. {{ref-pl}}</ref> <ref name="kleck-hram">{{cite web |url=https://www.kleck.by/2026/07/02/xram-v-d-sadovaya-otmechaet-svoe-20-letie-so-dnya-vosstanovleniya/ |title=Храм в д. Садовая отмечает свое 20-летие со дня восстановления |website=Клецк. Новости |date=2026-07-02 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="kleck-pamiac">{{cite web |url=https://www.kleck.by/2026/07/02/po-pamyatnym-mestam-kletchiny/ |title=По памятным местам Клетчины |author=Л. Иванейчик |website=Клецк. Новости |date=2026-07-02 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="sluck2026">{{cite web |url=https://sluck-eparchiya.by/2026/07/07/v-den-prestolnogo-prazdnika-hrama-v-d-sadovaya-kleczkogo-rajona-molitvenno-otmetili-20-letie-ego-vosstanovleniya-i-osvyashheniya/ |title=В день престольного праздника храма в д. Садовая Клецкого района молитвенно отметили 20-летие его восстановления и освящения |website=Слуцкая епархия |date=2026-07-07 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="n35102">[https://maps.vlasenko.net/smtm100/n-35-102.jpg Ліст карты N-35-102 (Несвиж)]. Маштаб 1:100 000. Стан мясцовасці на 1982 г. Выданне 1986 г. {{ref-ru}}</ref> <ref name="mashke2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/pub/1620_m/ Радзіма.орг: Садовая] {{Зубкаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Зубкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] hyw3eyk240ke1f30llzr98l384l7p3v 0 51204 5216415 5216266 2026-10-11T16:21:36Z 5216266 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Аляксей Валер’евіч Дзéрмант'''<ref name="beldumka.belta.by">[https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_908341.pdf Государственная идеология Беларуси: миф или реальность?] // [[Беларуская думка (часопіс)|Беларуская думка]] № 6, 2015. — С. 95—100</ref>, сапраўднае прозвішча '''Дзерман''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі публіцыст, [[філосаф]], палітолаг, прапагандыст [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ў Беларусі<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://mediaiq.info/razvernulsya-ot-evropy-k-azii-no-ne-izbavilsya-ot-neoyazychestva-razbiraem-rol-v-propagande-alekseya-dzermanta|title=Разбираем роль в пропаганде Алексея Дзерманта|website=MediaIQ {{!}} Путеводитель в мире новостей|date=2023-07-13|access-date=2024-04-30}}</ref>. Раней прыхільнік [[Неаязычніцтва|неаязычніцкага]] руху і еўрапейскіх новых правых<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/300184|title=Дзермант: метамарфозы. Як неанацыст і паганец палюбіў Лукашэнку, Расію і вайну|website=Наша Ніва|date=2022-09-30|access-date=2025-02-05}}</ref>, цяпер прапагандуе [[еўразійства]], [[камунізм]] і культ асобы [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і вайскоўцаў. Скончыў [[Акадэмія кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] (2001) па спецыяльнасці «юрыст», аспірантуру Інстытута філасофіі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]]. Выкладаў у 2008—2009 гадах палітычную гісторыю і гісторыю палітычных ідэй Беларусі ў [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|ЕГУ]], адкуль сышоў у 2010 годзе з групай іншых выкладчыкаў нібыта праз парушэнне акадэмічнай свабоды. З 2007 года — навуковы супрацоўнік [[Інстытут філасофіі НАН Беларусі|Інстытута філасофіі НАН Беларусі]]<ref name="beldumka.belta.by"/>. У 2002 годзе разам з [[Алесь Мікус|Алесем Мікусам]] быў заснавальнікам суполкі «Гега рух»<ref>{{cite web|url =https://news.arche.by/by/page/ideas/cultura-idei/9106|title =Вобразы Крывіі ў творчасьці музычных гуртоў сучаснай Беларусі|author =І. Лысюк|date =2012-08-23|publisher =[[ARCHE Пачатак|Arche.by]]|archive-url =https://web.archive.org/web/20191204230121/https://news.arche.by/by/page/ideas/cultura-idei/9106|archive-date =2019-12-04|access-date = }}</ref>. У 2005—2012 гадах быў укладальнікам і выпускаючым рэдактарам часопіса «Друвіс» («DRUVIS», выйшла тры нумары — 2005, 2008, 2011). У студзені 2012 года пакінуў склад [[Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі)|Цэнтра «Крыўя»]] і рэдакцыі часопіса «Друвіс». Цяпер уваходзіць у склад суполкі «Цытадэль». Галоўны рэдактар альманаха «Сівер». Пасля [[Плошча 2010|беларускіх падзей 2010 года]] і [[Еўрамайдан|ўкраінскіх падзей 2013—2014 гадоў]], паводле ўласных слоў, трымаецца «антыфашысцкіх»<ref>[http://imhoclub.by/ru/material/mi_pobedili_no_vojna_ne_zakonchena Мы победили, но война не закончена]: «Есть и ещё один аспект — из памяти выхолащивается смысл той войны и той Победы. Ведь это было не просто противостояние двух геополитических гигантов, мировоззрений и систем. Тогда объединились все, кто противостоял абсолютному злу. Никогда до того в истории идеология, провозглашавшая своим принципом культ неравенства людей, не получала таких механизмов уничтожения всех тех, кто попадал на низшие ступени этнической и расовой иерархии. Никогда до того не создавалась настолько рационально и технологически оснащённо организационная машина массового уничтожения людей.»</ref> і «антынацыяналістычных»<ref>[http://imhoclub.by/ru/material/belorusskij_proekt_buduschego Белорусский проект будущего]: «Националистическая идеология в Беларуси повторяет существующий восточноевропейский канон национализма и обязательно предполагает глубокое вовлечение в проблемы древней истории, вопросы символики и эстетики, апологию лингвоцентризма и сильный антироссийский аффект. К сожалению или к счастью, никакого другого национализма и его наполнения в Восточной Европе сейчас нет и не предвидится. Очевиден и результат его сколь-либо длительного влияния на общество: Украина, Грузия, Молдова, страны Балтии никак не могут быть примерами реализации позитивной программы и выбора, показывающего достойный пример для белорусов».</ref> поглядаў. Дырэктар Цэнтра вывучэння і развіцця кантынентальнай інтэграцыі «Паўночная Еўразія», які быў зарэгістраваны ў Мінску ў сакавіку 2020 года<ref>[http://eurasia-sever.by/eksperty/ Центр «Северная Евразия»]</ref>. Падтрымлівае рэпрэсіі рэжыму Лукашэнкі пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбараў 2020 года]] і вайну [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|Расіі супраць Украіны]]<ref name=":0" />. 26 красавіка 2024 года ўступіў у [[Камуністычная партыя Беларусі|Камуністычную партыю Беларусі]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/dzermant/7516|title=Дзермант|website=Telegram|access-date=2024-04-30}}</ref>. Сябра Бюро ЦК Камуністычнай партыі Беларусі, загадчык Аддзела тэорыі і практыкі сацыялізму ЦК КПБ. == Навуковая дзейнасць == Кірункі навуковай дзейнасці: [[беларуская міфалогія|беларуская]] і [[балцкая міфалогія]], палітычная і сацыяльная філасофія, філасофія [[традыцыяналізм]]у, праблемы [[этнагенез беларусаў|этнагенезу беларусаў]], міфалогія ўлады, палітычная і этнічная гісторыя Беларусі, філасофія традыцыяналізму, гісторыя ідэй, [[геапалітыка]]<ref name="beldumka.belta.by" />. Аўтар больш за 50 публікацый у навуковых і навукова-папулярных выданнях Беларусі, Літвы, Польшчы, Украіны, Расіі. Выдаў артыкулы пра этнагенез беларусаў («Крывічы» і «Этнагенез беларусаў», апошні разам з С. Санько), гісторыю паганства ў Беларусі («Паганскае адраджэньне на Беларусі»), гісторыі ідэй («Arcana imperii. Casus Lithuaniae», «Русь і Крывія», апошні разам з Я. Чурылавым). Аўтар кнігі «Беларусь — Еўразія. Памежжа Расіі і Еўропы». == Узнагароды == Узнагароджаны [[Ганаровая грамата Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Ганаровай граматай Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]]. У 2021 годзе атрымаў [[Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://president.gov.by/be/events/sherag-kiraunikou-i-supracounikau-roznyh-ustanou-uznagarodzhany-medalyami-i-udastoeny-padzyaki-prezidenta Шэраг кіраўнікоў і супрацоўнікаў розных устаноў узнагароджаны медалямі і ўдастоены Падзякі Прэзідэнта]</ref>. == Паходжанне прозвішча == Прозвішча Дзерман сустракаюцца сярод беларусаў, латышоў<ref>[http://libpers.narod.ru/derman-t1.htm Генриетта Карловна Дерман]</ref>, палякаў<ref>{{Cite web |url=http://lists.memo.ru/index5.htm |title=Дерман Юзефа Адамовна |access-date=31 кастрычніка 2016 |archive-date=28 снежня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121228114855/http://lists.memo.ru/index5.htm |url-status=dead }}</ref>, яўрэяў<ref>[http://www.jewishgen.org/Belarus/misc/JewishEncycRussia/d/index.html Jewish Encyclopedia of Russia — Surnames starting with the letter D]: DERMAN Abram Borisovich, 1880, Lisichansk, Ekaterinoslav; DERMAN Grigory Lvovich, 1889, Bakhmut, Ekaterinoslav</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * http://tverzha.ru/archives/1145 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150722103441/http://tverzha.ru/archives/1145 |date=22 ліпеня 2015 }} — Кривичи. Историко-этногенетический очерк * http://arche.bymedia.net/2005-5/dziermant505.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151017183103/http://arche.bymedia.net/2005-5/dziermant505.htm |date=17 кастрычніка 2015 }} — Этнагенез беларусаў: навука і ідэалогія * http://naviny.by/rubrics/opinion/2012/01/15/ic_articles_410_176505 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120319053050/http://naviny.by/rubrics/opinion/2012/01/15/ic_articles_410_176505/ |date=19 сакавіка 2012 }} — Русь и Кривия — два начала Большого Севера * http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/dzer26?OpenDocument {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130619065431/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/dzer26?OpenDocument |date=19 чэрвеня 2013 }} — Паганскае адраджэнне на Беларусі * http://www.manarchija.org/Arcana {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111126144202/http://www.manarchija.org/Arcana |date=26 лістапада 2011 }} — Arcana imperii. Casus Lithuaniae * http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/31/Homo_Historicus_2008.html#155 — Генезіс правасвядомасці як фактар сацыяльна-гістарычных пераўтварэнняў * http://siver.by/ — Сівер. Альманах Вялікай Поўначы * http://cytadel.org/authors/dziermant {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140305221347/http://cytadel.org/authors/dziermant |date=5 сакавіка 2014 }} — статьи на сайте проекта «Цитадель» {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзермант Аляксей}} [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Філосафы Беларусі]] 39kjicvae4aql8lncxdpsq40oh1i3w9 5216456 5216415 2026-10-11T17:56:28Z 5216266 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Аляксей Валер’евіч Дзéрмант'''<ref name="beldumka.belta.by">[https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_908341.pdf Государственная идеология Беларуси: миф или реальность?] // [[Беларуская думка (часопіс)|Беларуская думка]] № 6, 2015. — С. 95—100</ref>, сапраўднае прозвішча '''Дзерман''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі публіцыст, [[філосаф]], палітолаг, прапагандыст [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ў Беларусі<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://mediaiq.info/razvernulsya-ot-evropy-k-azii-no-ne-izbavilsya-ot-neoyazychestva-razbiraem-rol-v-propagande-alekseya-dzermanta|title=Разбираем роль в пропаганде Алексея Дзерманта|website=MediaIQ {{!}} Путеводитель в мире новостей|date=2023-07-13|access-date=2024-04-30}}</ref>. Раней прыхільнік [[Неаязычніцтва|неаязычніцкага]] руху і еўрапейскіх новых правых<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/300184|title=Дзермант: метамарфозы. Як неанацыст і паганец палюбіў Лукашэнку, Расію і вайну|website=Наша Ніва|date=2022-09-30|access-date=2025-02-05}}</ref>, цяпер прапагандуе [[еўразійства]], [[камунізм]] і культ асобы [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і вайскоўцаў. Скончыў [[Акадэмія кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] (2001) па спецыяльнасці «юрыст», аспірантуру Інстытута філасофіі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]]. Выкладаў у 2008—2009 гадах палітычную гісторыю і гісторыю палітычных ідэй Беларусі ў [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|ЕГУ]], адкуль сышоў у 2010 годзе з групай іншых выкладчыкаў нібыта праз парушэнне акадэмічнай свабоды. З 2007 года — навуковы супрацоўнік [[Інстытут філасофіі НАН Беларусі|Інстытута філасофіі НАН Беларусі]]<ref name="beldumka.belta.by"/>. У 2002 годзе разам з [[Алесь Мікус|Алесем Мікусам]] быў заснавальнікам суполкі «Гега рух»<ref>{{cite web|url =https://news.arche.by/by/page/ideas/cultura-idei/9106|title =Вобразы Крывіі ў творчасьці музычных гуртоў сучаснай Беларусі|author =І. Лысюк|date =2012-08-23|publisher =[[ARCHE Пачатак|Arche.by]]|archive-url =https://web.archive.org/web/20191204230121/https://news.arche.by/by/page/ideas/cultura-idei/9106|archive-date =2019-12-04|access-date = }}</ref>. У 2005—2012 гадах быў укладальнікам і выпускаючым рэдактарам часопіса «Друвіс» («DRUVIS», выйшла тры нумары — 2005, 2008, 2011). У студзені 2012 года пакінуў склад [[Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі)|Цэнтра «Крыўя»]] і рэдакцыі часопіса «Друвіс». Цяпер уваходзіць у склад суполкі «Цытадэль». Галоўны рэдактар альманаха «Сівер». Пасля [[Плошча 2010|беларускіх падзей 2010 года]] і [[Еўрамайдан|ўкраінскіх падзей 2013—2014 гадоў]], паводле ўласных слоў, трымаецца «антыфашысцкіх»<ref>[http://imhoclub.by/ru/material/mi_pobedili_no_vojna_ne_zakonchena Мы победили, но война не закончена]: «Есть и ещё один аспект — из памяти выхолащивается смысл той войны и той Победы. Ведь это было не просто противостояние двух геополитических гигантов, мировоззрений и систем. Тогда объединились все, кто противостоял абсолютному злу. Никогда до того в истории идеология, провозглашавшая своим принципом культ неравенства людей, не получала таких механизмов уничтожения всех тех, кто попадал на низшие ступени этнической и расовой иерархии. Никогда до того не создавалась настолько рационально и технологически оснащённо организационная машина массового уничтожения людей.»</ref> і «антынацыяналістычных»<ref>[http://imhoclub.by/ru/material/belorusskij_proekt_buduschego Белорусский проект будущего]: «Националистическая идеология в Беларуси повторяет существующий восточноевропейский канон национализма и обязательно предполагает глубокое вовлечение в проблемы древней истории, вопросы символики и эстетики, апологию лингвоцентризма и сильный антироссийский аффект. К сожалению или к счастью, никакого другого национализма и его наполнения в Восточной Европе сейчас нет и не предвидится. Очевиден и результат его сколь-либо длительного влияния на общество: Украина, Грузия, Молдова, страны Балтии никак не могут быть примерами реализации позитивной программы и выбора, показывающего достойный пример для белорусов».</ref> поглядаў. Дырэктар Цэнтра вывучэння і развіцця кантынентальнай інтэграцыі «Паўночная Еўразія», які быў зарэгістраваны ў Мінску ў сакавіку 2020 года<ref>[http://eurasia-sever.by/eksperty/ Центр «Северная Евразия»]</ref>. Падтрымлівае рэпрэсіі рэжыму Лукашэнкі пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбараў 2020 года]] і вайну [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|Расіі супраць Украіны]]<ref name=":0" />. 26 красавіка 2024 года ўступіў у [[Камуністычная партыя Беларусі|Камуністычную партыю Беларусі]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/dzermant/7516|title=Дзермант|website=Telegram|access-date=2024-04-30}}</ref>. Сябра Бюро ЦК Камуністычнай партыі Беларусі, загадчык Аддзела тэорыі і практыкі сацыялізму ЦК КПБ. == Навуковая дзейнасць == Кірункі навуковай дзейнасці: [[беларуская міфалогія|беларуская]] і [[балцкая міфалогія]], палітычная і сацыяльная філасофія, філасофія [[традыцыяналізм]]у, праблемы [[этнагенез беларусаў|этнагенезу беларусаў]], міфалогія ўлады, палітычная і этнічная гісторыя Беларусі, філасофія традыцыяналізму, гісторыя ідэй, [[геапалітыка]]<ref name="beldumka.belta.by" />. Аўтар больш за 50 публікацый у навуковых і навукова-папулярных выданнях Беларусі, Літвы, Польшчы, Украіны, Расіі. Выдаў артыкулы пра этнагенез беларусаў («Крывічы» і «Этнагенез беларусаў», апошні разам з С. Санько), гісторыю паганства ў Беларусі («Паганскае адраджэньне на Беларусі»), гісторыі ідэй («Arcana imperii. Casus Lithuaniae», «Русь і Крывія», апошні разам з Я. Чурылавым). Аўтар кнігі «Беларусь — Еўразія. Памежжа Расіі і Еўропы». == Узнагароды == Узнагароджаны [[Ганаровая грамата Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Ганаровай граматай Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]]. У 2021 годзе атрымаў [[Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://president.gov.by/be/events/sherag-kiraunikou-i-supracounikau-roznyh-ustanou-uznagarodzhany-medalyami-i-udastoeny-padzyaki-prezidenta Шэраг кіраўнікоў і супрацоўнікаў розных устаноў узнагароджаны медалямі і ўдастоены Падзякі Прэзідэнта]</ref>. == Паходжанне прозвішча == Прозвішча Дзерман сустракаюцца сярод беларусаў, латышоў<ref>[http://libpers.narod.ru/derman-t1.htm Генриетта Карловна Дерман]</ref>, палякаў<ref>{{Cite web |url=http://lists.memo.ru/index5.htm |title=Дерман Юзефа Адамовна |access-date=31 кастрычніка 2016 |archive-date=28 снежня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121228114855/http://lists.memo.ru/index5.htm |url-status=dead }}</ref>, яўрэяў<ref>[http://www.jewishgen.org/Belarus/misc/JewishEncycRussia/d/index.html Jewish Encyclopedia of Russia — Surnames starting with the letter D]: DERMAN Abram Borisovich, 1880, Lisichansk, Ekaterinoslav; DERMAN Grigory Lvovich, 1889, Bakhmut, Ekaterinoslav</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * http://tverzha.ru/archives/1145 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150722103441/http://tverzha.ru/archives/1145 |date=22 ліпеня 2015 }} — Кривичи. Историко-этногенетический очерк * http://arche.bymedia.net/2005-5/dziermant505.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151017183103/http://arche.bymedia.net/2005-5/dziermant505.htm |date=17 кастрычніка 2015 }} — Этнагенез беларусаў: навука і ідэалогія * http://naviny.by/rubrics/opinion/2012/01/15/ic_articles_410_176505 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120319053050/http://naviny.by/rubrics/opinion/2012/01/15/ic_articles_410_176505/ |date=19 сакавіка 2012 }} — Русь и Кривия — два начала Большого Севера * http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/dzer26?OpenDocument {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130619065431/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/dzer26?OpenDocument |date=19 чэрвеня 2013 }} — Паганскае адраджэнне на Беларусі * http://www.manarchija.org/Arcana {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111126144202/http://www.manarchija.org/Arcana |date=26 лістапада 2011 }} — Arcana imperii. Casus Lithuaniae * http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/31/Homo_Historicus_2008.html#155 — Генезіс правасвядомасці як фактар сацыяльна-гістарычных пераўтварэнняў * http://siver.by/ — Сівер. Альманах Вялікай Поўначы * http://cytadel.org/authors/dziermant {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140305221347/http://cytadel.org/authors/dziermant |date=5 сакавіка 2014 }} — статьи на сайте проекта «Цитадель» {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзермант Аляксей}} [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Філосафы Беларусі]] 39kjicvae4aql8lncxdpsq40oh1i3w9 0 54743 5216512 4975956 2026-10-11T19:12:34Z Natalia KT 102670 5216512 wikitext text/x-wiki [[Файл:Аграгарадок Баравое, Лельчыцкі раён (02).jpg|thumb|300пкс|Тыповая забудова аграгарадка]] '''А́грагарадо́к''' — [[Адміністрацыйны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларусі]], добраўпарадкаваны [[населены пункт]] у сельскай мясцовасці, у якім створаная вытворчая і сацыяльная інфраструктура для забеспячэння сацыяльных стандартаў насельніцтва. Як правіла, у аграгарадку пражывае менш за тысячу чалавек. [[Файл:Аграгарадок Баравое, Лельчыцкі раён (01).jpg|міні|злева|300пкс|Тыповая забудова аграгарадка]] Феномен «аграгарадка» з'явіўся ў сярэдзіне 2000-х у [[Беларусь|Беларусі]] ў сувязі з прыняццем '''Дзяржаўнай праграмы адраджэння і развіцця сяла на 2005—2010 гады'''. Першым створаным аграгарадком сталі Езеры Чэрыкаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Планавалася, што да канца 2011 года будзе скончанае стварэнне сеткі аграгарадкоў, а іх колькасць перавысіць 1,5 тысяч. У канцы 2000-х пачалося паступовае распаўсюджванне гэтага тыпу паселішча і адпаведнай арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці ў іншых краінах ([[Венесуэла]]). Згодна з Тэхнічнай інструкцыяй аб перадачы найменняў геаграфічных аб'ектаў з рускай мовы на беларускую, аграгарадок мае скарачэнне аг. {{Беларусь у тэмах}} {{Населеныя пункты}} [[Катэгорыя:Прэзідэнцтва Аляксандра Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасля 1990 года)]] 8hw28p6fn1htmawj8v45yk7ahuct1su 5216887 5216512 2026-10-12T10:02:13Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Natalia KT|Natalia KT]]) і адноўлена версія 4975956, зробленая DBatura 5216887 wikitext text/x-wiki [[Файл:Аграгарадок Баравое, Лельчыцкі раён (02).jpg|thumb|300пкс|Тыповая забудова аграгарадка]] '''А́грагарадо́к''' — [[Адміністрацыйны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларусі]], добраўпарадкаваны [[населены пункт]] у сельскай мясцовасці, у якім створана вытворчая і сацыяльная інфраструктура для забеспячэння сацыяльных стандартаў насельніцтва. Як правіла, у аграгарадку пражывае менш за тысячу чалавек. [[Файл:Аграгарадок Баравое, Лельчыцкі раён (01).jpg|міні|злева|300пкс|Тыповая забудова аграгарадка]] Феномен «аграгарадка» з'явіўся ў сярэдзіне 2000-х у [[Беларусь|Беларусі]] ў сувязі з прыняццем '''Дзяржаўнай праграмы адраджэння і развіцця сяла на 2005—2010 гады'''. Першым створаным аграгарадком сталі Езеры Чэрыкаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Планавалася, што да канца 2011 года будзе завяршана стварэнне сеткі аграгарадкоў, а іх колькасць перавысіць 1,5 тысяч. У канцы 2000-х пачалося паступовае распаўсюджванне гэтага тыпу паселішча і адпаведнай арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці ў іншых краінах ([[Венесуэла]]). Згодна з Тэхнічнай інструкцыяй аб перадачы найменняў геаграфічных аб'ектаў з рускай мовы на беларускую, аграгарадок мае скарачэнне аг. {{Беларусь у тэмах}} {{Населеныя пункты}} [[Катэгорыя:Прэзідэнцтва Аляксандра Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасля 1990 года)]] t5hjfih1zktm1ojjskuq2bje3m34w3d 5216895 5216887 2026-10-12T10:12:45Z M.L.Bot 261 вычытка, афармленне 5216895 wikitext text/x-wiki [[Файл:Аграгарадок Баравое, Лельчыцкі раён (02).jpg|thumb|Тыповая забудова аграгарадка.]] [[Файл:Аграгарадок Баравое, Лельчыцкі раён (01).jpg|міні|Тыповая забудова аграгарадка.]] '''А́грагарадо́к''' — [[Адміністрацыйны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларусі]], добраўпарадкаваны [[населены пункт]] у сельскай мясцовасці, у якім створана вытворчая і сацыяльная інфраструктура для забеспячэння сацыяльных стандартаў жыццё насельніцтва. Звычайна, у аграгарадку жыве меней за тысячу чалавек. Феномен «аграгарадка» з’явіўся ў сярэдзіне 2000-х гадоў у «Дзяржаўнай праграме адраджэння і развіцця сяла на 2005—2010 гады». Першы створаны аграгарадок — [[Язёры]] Чэрыкаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Планавалася, што да канца 2011 года будзе завершана стварэнне сеткі аграгарадкоў, а іх колькасць перавысіць 1,5 тысяч. У канцы 2000-х гадоў падобны тып паселішч і арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці пачалі ўкараняць у [[Венесуэла|Венесуэле]]. Паводле Тэхнічнай інструкцыі аб перадачы найменняў геаграфічных аб’ектаў з рускай мовы на беларускую, скарот для «аграгарадок» — '''аг'''. {{ НК}} {{Населеныя пункты}} {{Беларусь у тэмах}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прэзідэнцтва Аляксандра Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасля 1990 года)]] 5yzmc2dhwoubgdltkw69nykns20hjpv 0 55734 5216572 4973448 2026-10-11T21:44:59Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5216572 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | арыгінальная назва = Канів | падначаленне = | краіна = Украіна | герб = Coat of arms of Kaniv.jpg | сцяг = Kaniv_h.png | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = | подпіс = | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 44 | lat_sec = 41 | lon_dir = E | lon_deg = 31 | lon_min = 27 | lon_sec = 21 | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | від рэгіёна = | рэгіён = | від раёна = | раён = | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = 1147 | ранейшыя імёны = | статус з = | плошча = 17,42 | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = 26&nbsp;426 | год перапісу = 2005 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = +380 4736 | паштовы індэкс = 19000—19009 | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Kaniv | сайт = | мова сайта = | мова сайта 2 = | мова сайта 3 = | мова сайта 4 = | мова сайта 5 = | add1n = | add1 = | add2n = | add2 = | add3n = | add3 = }} '''Ка'''{{Націск}}'''неў''' ({{lang-uk|Канів}}) — горад у [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], на рацэ [[Дняпро]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Каніўскі раён|Канеўскага раёна]]. Насельніцтва 23&nbsp;849 чал. ([[2025]]). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Вера Рыгораўна Яравая]] (нар. 1924) — вучоны ў галіне [[Заатэхнія|заатэхніі]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]]<ref name="ЭПБ5">{{Крыніцы/ЭПБ|5}}</ref>. {{Чаркаская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} [[Катэгорыя:Гарады Чаркаскай вобласці]] [[Катэгорыя:Каніў| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] 36ml6tb533ey92vrlgpa8xugwvtfbqz 5216573 5216572 2026-10-11T21:45:09Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Каніў]] у [[Канеў]] па-над перасылкай: Назва з памылкай правапісу 5216572 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | арыгінальная назва = Канів | падначаленне = | краіна = Украіна | герб = Coat of arms of Kaniv.jpg | сцяг = Kaniv_h.png | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = | подпіс = | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 44 | lat_sec = 41 | lon_dir = E | lon_deg = 31 | lon_min = 27 | lon_sec = 21 | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | від рэгіёна = | рэгіён = | від раёна = | раён = | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = 1147 | ранейшыя імёны = | статус з = | плошча = 17,42 | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = 26&nbsp;426 | год перапісу = 2005 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = +380 4736 | паштовы індэкс = 19000—19009 | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Kaniv | сайт = | мова сайта = | мова сайта 2 = | мова сайта 3 = | мова сайта 4 = | мова сайта 5 = | add1n = | add1 = | add2n = | add2 = | add3n = | add3 = }} '''Ка'''{{Націск}}'''неў''' ({{lang-uk|Канів}}) — горад у [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], на рацэ [[Дняпро]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Каніўскі раён|Канеўскага раёна]]. Насельніцтва 23&nbsp;849 чал. ([[2025]]). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Вера Рыгораўна Яравая]] (нар. 1924) — вучоны ў галіне [[Заатэхнія|заатэхніі]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]]<ref name="ЭПБ5">{{Крыніцы/ЭПБ|5}}</ref>. {{Чаркаская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} [[Катэгорыя:Гарады Чаркаскай вобласці]] [[Катэгорыя:Каніў| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] 36ml6tb533ey92vrlgpa8xugwvtfbqz 0 56210 5216509 5213003 2026-10-11T18:59:55Z Için warum 153459 /* Назва */ 5216509 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Вясейка |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 28,1 |Плошча басейна = 307 |Басейн = Случ (прыток Прыпяці)/Прыпяць/Дняпро/Чорнае мора |Басейн рэк = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= |Вышыня вытоку = больш за 163,6<ref name="map" /> |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 53|s_lat_min = 14|s_lat_sec = 11 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 27|s_lon_min = 49|s_lon_sec = 02 |Вусце = [[Случ (прыток Прыпяці)|рака Случ]] |Месцазнаходжанне вусця = каля вёскі [[Вялікая Падзер]] |Вышыня вусця = 149,3<ref name="map" /> |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 53|m_lat_min = 02|m_lat_sec = 16 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 27|m_lon_min = 37|m_lon_sec = 11 |Ухіл ракі = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = Слуцкі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Вясе́йка''', '''Вясея''' — [[рака]] ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], левы [[прыток]] ракі [[Случ (прыток Прыпяці)|Случ]] (басейн [[Дняпро|Дняпра]]). == Назва == Паводле К. Бугі, адпачатная балцкая форма гідроніма — *''Vesija'', таго ж паходжання, што і назва літоўскай ракі ''Vėsa'' (што азначаюць назвы — ён не піша)<ref>{{Кніга|аўтар=K. Būga|загаловак=Rinktiniai raštai|год=1961|месца=Vilnius|том=III|старонкі=545}}</ref>. Гідронім ''Vėsa'' А. Ванагас звязваў з літоўскім ''vėsus'' "прахалодны"<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 376.</ref>. На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва рэчкі Вясейкі з'яўляецца вытворнай ад імені пасялення [[Вясея]]. Назва пасялення ад славянскага ''весь'' — «вёска». Тапонімаў з асновай ''весь'' у Беларусі больш за 30, а ў якасці агульнага імені — гэта звычайнае слова ў беларускай і польскай мовах<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 49.</ref>. На думку [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], у корані гідроніма Вясейка трэба бачыць старажытную гідранімічную аснову са значэннем «вада», «рака»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 196.</ref>. На думку А. Шылава, назва Вясея звязаная з фінскім, карэльскім, эстонскім ''vesi'' «вада» (у старажытнасці яшчэ і «рака, вадаём»)<ref>А. Л. Шилов. Ареальные связи топонимии Заволочья и географическая терминология заволочской чуди // Вопросы языкознания. № 6. 1997. С. 5.</ref>. == Гідраграфія == Даўжыня ракі 28,1 км. Плошча [[вадазбор]]у 307 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰. Пачынаецца каля вёскі [[Шантароўшчына]] (прыкладна за 2 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі [[Рудзіца]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]]<ref name="map">Ліст карты N-35-104. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1983 г.{{ref-ru}}</ref>) і цячэ па паўднёва-заходняй ускраіне [[Цэнтральнабярэзінская раўніна|Цэнтральнабярэзінскай раўніны]]. Упадае ў Случ за 2,5 км на ўсход ад [[Слуцк]]а, каля вёскі [[Вялікая Падзер]]. Асноўныя прытокі — [[Худра]], [[Сярэдняя Вясейка]] і [[Ніжняя Вясейка]] (леваруч). Каля ракі аграгарадок [[Вясея]]<ref name="bel4">{{Крыніцы/БелЭн|том=4|старонкі=401}}</ref>, вёскі [[Жылін Брод]], [[Ізбудзішча]], [[Новая Ніва (Слуцкі раён)|Новая Ніва]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{кніга|загаловак=Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия|адказны=Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др.|выданне=2-е изд|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1989|старонкі=137|старонак=599|isbn=5-85700-001-7|тыраж=40000|мова=ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=32—33|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20000|мова=ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=28—29|старонак=48|isbn=978-985-508-054-2|тыраж=10000|мова=ru}} == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf Агульная характарыстыка рачной сеткі Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211024110418/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf |date=24 кастрычніка 2021 }} {{ref-ru}} * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl4.pdf Асноўныя характарыстыкі рачных басейнаў (з плошчай вадазбору ≥ 200 км²) Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240607030055/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl4.pdf |date=7 чэрвеня 2024 }} {{ref-ru}} [[Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёна]] [[Катэгорыя:Прытокі Случы (прыток Прыпяці)]] 8dt15uw1lq308s8cuoa1b7e5a2ayt74 0 57478 5216453 4066596 2026-10-11T17:51:27Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1847 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5216453 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | image file =Side-striped Jackal.jpg | image descr = | regnum = Жывёлы | latin = Canis adustus | parent = Canis | author = [[Sundevall]], 1847 | rang = Від | wikispecies = Canis adustus | commons = Category:Canis adustus | syn = | iucnstatus =LC | iucn =3753 |range map = Side-striped Jackal area.png |range map caption = |range map width = |range legend = | itis = 183819 | ncbi = 68723 | eol = 328683 | children name = | children = }} '''Паласаты шакал''' (''Canis adustus'') — адзін з відаў роду {{bt-bellat|ваўкі (род){{!}}Ваўкі|Canis}}. Распаўсюджаны паўсюль у [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральнай]] і [[Паўднёвая Афрыка|Паўднёвай Афрыцы]]. {{дапісаць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сабачыя]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1847 годзе]] sclg1hq88ndy840b09165yxu9dc9r5o 0 60680 5216508 5213020 2026-10-11T18:53:10Z Için warum 153459 /* Назва */ 5216508 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Свольна}} {{Рака2 |Назва = Свольна |Арыгінальная назва = |Выява = Svolna river.jpg |Подпіс = Рака Свольна ля вёскі Валясы (Беларусь) |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 99 |Плошча басейна = 1510 |Басейн = Заходняя Дзвіна/Балтыйскае мора |Расход вады = 11,7 |Месца вымярэння = у вусці |Выток = [[Возера Нячэрыца]] |Месцазнаходжанне вытока= |Вышыня вытока = 125,5 |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 56|s_lat_min = 7|s_lat_sec =18.57 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 28|s_lon_min = 27|s_lon_sec =32.59 |Вусце = [[Дрыса (рака)|рака Дрыса]] |Месцазнаходжанне вусця = вёска Цясты |Вышыня вусця = 102 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 55|m_lat_min = 43|m_lat_sec = 34.03 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 28|m_lon_min = 2|m_lon_sec = 40.32 |Ухіл ракі = 0,2 |Краіна = Беларусь/Расія |Рэгіён = Віцебская вобласць |Раён = |Пазіцыйная карта = Беларусь Віцебская вобласць }} '''Свольна''' — [[рака]] ў [[Себежскі раён|Себежскім раёне]] [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]] і Верхнядзвінскім раёне [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы прыток ракі [[Дрыса (рака)|Дрыса]]. Даўжыня 99 км. Плошча [[вадазбор]]у 1510 км². == Назва == На карце XVIII ст. (ПГМ) рака пазначаная як «Сволна». [[Казімерас Буга|К. Буга]] выводзіў з формы *Своля, што ідэнтычная назве літоўскай ракі ''Svalia'' (пра значэнне назвы ён нічога не піша). [[Аляксандрас Ванагас|А. Ванагас]] гідронімы ''Svalia'', ''Svilė, Svyla'' выводзіў ад ''svilti'' «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]] назву бачыў як славянскую і чляніў яе як ''С-воль-н-а''. Пачатковае ''С-'', на яго думку, прэфіксальнага паходжання, а значэнне асновы: воля, вольнае<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 338.</ref>. Паводле [[Уладзімір Міхайлавіч Юрэвіч|У. Юрэвіча]], назва сведчыць аб тым, што рака вольна нясе свае воды, не маючы перашкод на шляху<ref>У. М. Юрэвіч. Слова жывое, роднае, гаваркое… Дапам. для настаўнікаў. Мінск, 1998. С. 220.</ref>. На думку [[Вадзім Іосіфавіч Шадыра|В. Шадыры]] і Р. Аўчыннікавай, гідронім Свольна ўзыходзіць да старажытнага фіна-угорскага тэрміна ''сав'' «выток ад возера»<ref>В. И. Шадыро, Р. И. Овчинникова. О финно-угорском субстрате на севере Белоруссии (гидронимия и археология) // Археология и история Пскова и Псковской земли. Псков, 1992. С. 60-62.</ref>. == Гідраграфія == Паводле карты XVIII ст. выцякае з возера [[Свольна (возера)|Свольна]], у якое з азёраў [[Лісна (возера)|Лісна]] і Зубрыя (цяпер [[Ізубрыца]]) цякуць рэчкі (пратокі) [[Лісна (рака)|Лісна]] і [[Зубрыя (рака)|Зубрыя]]. Паводле сучаснага гідраграфавання, выцякае з возера {{нп3|Возера Нячэрыца|Нячэрыца|ru|Нечерица}}(Себежскі раён), працякае праз возера [[Лісна (возера)|Лісна]], цячэ па [[Полацкая нізіна|Полацкай нізіне]] (даўжыня на Беларусі 93 км) па мяжы [[Расонскі раён|Расонскага]] і [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскага]] раёнаў, сярэдняе і ніжняе цячэнне — ў Верхнядзвінскім раёне, вусце насупраць вёскі [[Цясты]], размешчанай на левым беразе Дрысы. Верхняе і сярэдняе цячэнне ракі праходзіць ў лясістай мясцовасці. Цячэ праз азёры [[Лісна (возера)|Лісна]] і [[Бузянка]]. У басейне ракі азёры [[Асвейскае]], [[Белае (возера, Верхнядзвінскі раён, басейн Свольны)|Белае]], [[Купальнае]] (Верхнядзвінскі раён), [[Белае (возера, Расонскі раён, басейн Свольны, каля вёскі Дабраплёсы)|Белае]], [[Жабернае]] (Расонскі раён), [[Кабылінскае]], [[Гарбінец]], [[Белянец (возера)|Белянец]], [[Слотца]], [[Малы Тучок]], [[Брэдна]], [[Цялятнае]], [[Гута (возера)|Гута]], [[Дземя]], [[Плацічнае]], [[Страднае]], [[Селядцова (возера)|Селядцова]], [[Тутча]], [[Ізубрыца]], [[Баброўна]], [[Паўночны Шчучынец]] і інш. Густата рачной сеткі 0,54 км/км². [[Даліна]] пераважна трапецападобная, шырыня ў верхнім і сярэднім цячэнні 0,4—0,6 км, у ніжнім 0,8—1,5 км. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія вышынёй 10—20 метраў. [[Пойма]] перарывістая, лугавая, у паніжэннях забалочаная шырынёй ад 100 да 300 метраў. Рэчышча звілістае, месцамі моцназвілістае, шырыня 18—20 м. [[Бераг]]і стромкія. Рака замярзае ў сярэдзіне [[Снежань|снежня]], крыгалом у пачатку [[красавік]]а. Выкарыстоўваецца ў якасці прыёмніка [[Меліярацыя|меліярацыйных]] сістэм. === Асноўныя прытокі === '''Справа''': [[Піжаўка]], ручай Мошніца, [[Водзьга]]. '''Злева''': [[Лонніца (рака)|Лонніца]], [[Ласкагоўка]], ручай Лешня, ручай Рудня. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная||328}} * Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007. * {{Крыніцы/ЭПБ|4|Свольна}} * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свольна|Макарэвіч А. А.|269}} * {{кніга|загаловак=Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия|адказны=Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др|выданне=2-е изд|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1989|старонкі=221|старонак=599|isbn=5-85700-001-7|тыраж=40000}}{{ref-ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=11, 52|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&000}}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прытокі Дрысы]] [[Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Пскоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Басейн Свольны| ]] n5lxi8sgf6vnmt8axmyejg8if266utb 5216535 5216508 2026-10-11T20:29:49Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5216535 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Свольна}} {{Рака2 |Назва = Свольна |Арыгінальная назва = |Выява = Svolna river.jpg |Подпіс = Рака Свольна ля вёскі Валясы (Беларусь) |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 99 |Плошча басейна = 1510 |Басейн = Заходняя Дзвіна/Балтыйскае мора |Расход вады = 11,7 |Месца вымярэння = у вусці |Выток = [[Возера Нячэрыца]] |Месцазнаходжанне вытока= |Вышыня вытока = 125,5 |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 56|s_lat_min = 7|s_lat_sec =18.57 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 28|s_lon_min = 27|s_lon_sec =32.59 |Вусце = [[Дрыса (рака)|рака Дрыса]] |Месцазнаходжанне вусця = вёска Цясты |Вышыня вусця = 102 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 55|m_lat_min = 43|m_lat_sec = 34.03 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 28|m_lon_min = 2|m_lon_sec = 40.32 |Ухіл ракі = 0,2 |Краіна = Беларусь/Расія |Рэгіён = Віцебская вобласць |Раён = |Пазіцыйная карта = Беларусь Віцебская вобласць }} '''Свольна''' — [[рака]] ў [[Себежскі раён|Себежскім раёне]] [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]] і Верхнядзвінскім раёне [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы прыток ракі [[Дрыса (рака)|Дрыса]]. Даўжыня 99 км. Плошча [[вадазбор]]у 1510 км². == Назва == На карце XVIII ст. (ПГМ) рака пазначаная як «Сволна». [[Казімерас Буга|К. Буга]] выводзіў з формы *Своля, што ідэнтычная назве літоўскай ракі ''Svalia'' (пра значэнне назвы ён нічога не піша). [[Аляксандрас Ванагас|А. Ванагас]] гідронімы ''Svalia'', ''Svilė, Svyla'' выводзіў ад ''svilti'' «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіч]] назву бачыў як славянскую і чляніў яе як ''С-воль-н-а''. Пачатковае ''С-'', на яго думку, прэфіксальнага паходжання, а значэнне асновы: воля, вольнае<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 338.</ref>. Паводле [[Уладзімір Міхайлавіч Юрэвіч|У. Юрэвіча]], назва сведчыць аб тым, што рака вольна нясе свае воды, не маючы перашкод на шляху<ref>У. М. Юрэвіч. Слова жывое, роднае, гаваркое… Дапам. для настаўнікаў. Мінск, 1998. С. 220.</ref>. На думку [[Вадзім Іосіфавіч Шадыра|В. Шадыры]] і Р. Аўчыннікавай, гідронім Свольна ўзыходзіць да старажытнага фіна-угорскага тэрміна ''сав'' «выток ад возера»<ref>В. И. Шадыро, Р. И. Овчинникова. О финно-угорском субстрате на севере Белоруссии (гидронимия и археология) // Археология и история Пскова и Псковской земли. Псков, 1992. С. 60-62.</ref>. == Гідраграфія == Паводле карты XVIII ст. выцякае з возера [[Свольна (возера)|Свольна]], у якое з азёраў [[Лісна (возера)|Лісна]] і Зубрыя (цяпер [[Ізубрыца]]) цякуць рэчкі (пратокі) [[Лісна (рака)|Лісна]] і [[Зубрыя (рака)|Зубрыя]]. Паводле сучаснага гідраграфавання, выцякае з возера {{нп3|Возера Нячэрыца|Нячэрыца|ru|Нечерица}}(Себежскі раён), працякае праз возера [[Лісна (возера)|Лісна]], цячэ па [[Полацкая нізіна|Полацкай нізіне]] (даўжыня на Беларусі 93 км) па мяжы [[Расонскі раён|Расонскага]] і [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскага]] раёнаў, сярэдняе і ніжняе цячэнне — ў Верхнядзвінскім раёне, вусце насупраць вёскі [[Цясты]], размешчанай на левым беразе Дрысы. Верхняе і сярэдняе цячэнне ракі праходзіць ў лясістай мясцовасці. Цячэ праз азёры [[Лісна (возера)|Лісна]] і [[Бузянка]]. У басейне ракі азёры [[Асвейскае]], [[Белае (возера, Верхнядзвінскі раён, басейн Свольны)|Белае]], [[Купальнае]] (Верхнядзвінскі раён), [[Белае (возера, Расонскі раён, басейн Свольны, каля вёскі Дабраплёсы)|Белае]], [[Жабернае]] (Расонскі раён), [[Кабылінскае]], [[Гарбінец]], [[Белянец (возера)|Белянец]], [[Слотца]], [[Малы Тучок]], [[Брэдна]], [[Цялятнае]], [[Гута (возера)|Гута]], [[Дземя]], [[Плацічнае]], [[Страднае]], [[Селядцова (возера)|Селядцова]], [[Тутча]], [[Ізубрыца]], [[Баброўна]], [[Паўночны Шчучынец]] і інш. Густата рачной сеткі 0,54 км/км². [[Даліна]] пераважна трапецападобная, шырыня ў верхнім і сярэднім цячэнні 0,4—0,6 км, у ніжнім 0,8—1,5 км. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія вышынёй 10—20 метраў. [[Пойма]] перарывістая, лугавая, у паніжэннях забалочаная шырынёй ад 100 да 300 метраў. Рэчышча звілістае, месцамі моцназвілістае, шырыня 18—20 м. [[Бераг]]і стромкія. Рака замярзае ў сярэдзіне [[Снежань|снежня]], крыгалом у пачатку [[красавік]]а. Выкарыстоўваецца ў якасці прыёмніка [[Меліярацыя|меліярацыйных]] сістэм. === Асноўныя прытокі === '''Справа''': [[Піжаўка]], ручай Мошніца, [[Водзьга]]. '''Злева''': [[Лонніца (рака)|Лонніца]], [[Ласкагоўка]], ручай Лешня, ручай Рудня. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная||328}} * Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007. * {{Крыніцы/ЭПБ|4|Свольна}} * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свольна|Макарэвіч А. А.|269}} * {{кніга|загаловак=Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия|адказны=Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др|выданне=2-е изд|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1989|старонкі=221|старонак=599|isbn=5-85700-001-7|тыраж=40000}}{{ref-ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=11, 52|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&000}}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прытокі Дрысы]] [[Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Пскоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Басейн Свольны| ]] 077ws802azapmcrzyd29vza90k1tvc4 0 61979 5216353 4327093 2026-10-11T12:36:00Z Ueschar 151377 дапаўненне 5216353 wikitext text/x-wiki [[Image:Arapaima049.JPG|thumb|Рыба Арапайма]] '''Нектон''' ({{Іншамоўны тэкст|грэчаская|nektós}} — які плавае, які плыве) — сукупнасць актыўна плаваючых водных жывёл, здольных процістаяць сіле цячэння і актыўна перамяшчацца на значныя адлегласці.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%95%D0%9A%D0%A2%D0%9E%D0%9D|title=НЕКТОН - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> Форма цела ў большасці нектонных жывёл абцякальная (верацёна- або тарпедападобная), добра развіты органы руху — ласты і плаўнікі. Да нектону адносяць [[Ракападобныя|ракападобных]], [[Галаваногія|галаваногіх малюскаў]], асноўную частку [[Рыбы|рыб]], водных [[Змеі|змей]], [[Чарапаха|чарапах,]] [[Пінгвіны|пінгвінаў]], [[Кітападобныя|кітападобных]], [[Ластаногія|ластаногіх]], у прэсных водах таксама [[Насякомыя|насякомых]] і [[Земнаводныя|земнаводных]]. У вадаёмах [[Беларусь|Беларусі]] да нектону належаць пераважна ракападобныя і рыбы.<ref name=":1" /> == Гл. таксама == * [[Бентас]] * [[Плейстон]] * [[Планктон]] == Літаратура == {{Крыніцы/БелЭн|том=11|артыкул=Нектон|старонкі=280}}{{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гідрабіялогія]] qgbaeijsupgfxjv19pm8kcpg8xqcqds 5216354 5216353 2026-10-11T12:36:54Z Ueschar 151377 афармленне 5216354 wikitext text/x-wiki [[Image:Arapaima049.JPG|thumb|Рыба Арапайма]] '''Нектон''' ({{Іншамоўны тэкст|грэчаская|nektós}} — які плавае, які плыве) — сукупнасць актыўна плаваючых водных жывёл, здольных процістаяць сіле цячэння і актыўна перамяшчацца на значныя адлегласці.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%95%D0%9A%D0%A2%D0%9E%D0%9D|title=НЕКТОН - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> Форма цела ў большасці нектонных жывёл абцякальная (верацёна- або тарпедападобная), добра развіты органы руху — ласты і плаўнікі. Да нектону адносяць [[Ракападобныя|ракападобных]], [[Галаваногія|галаваногіх малюскаў]], асноўную частку [[Рыбы|рыб]], водных [[Змеі|змей]], [[Чарапаха|чарапах,]] [[Пінгвіны|пінгвінаў]], [[Кітападобныя|кітападобных]], [[Ластаногія|ластаногіх]], у прэсных водах таксама [[Насякомыя|насякомых]] і [[Земнаводныя|земнаводных]]. У вадаёмах [[Беларусь|Беларусі]] да нектону належаць пераважна ракападобныя і рыбы.<ref name=":1" /> == Гл. таксама == * [[Бентас]] * [[Плейстон]] * [[Планктон]] == Літаратура == {{Крыніцы/БелЭн|том=11|артыкул=Нектон|старонкі=280}} == Зноскі == [[Катэгорыя:Гідрабіялогія]] <references />{{Бібліяінфармацыя}} pka66qjs07e6n6v9l5ul7w7l6yuclkk 5216355 5216354 2026-10-11T12:38:31Z Ueschar 151377 афармленне 5216355 wikitext text/x-wiki [[Image:Arapaima049.JPG|thumb|Рыба Арапайма]] '''Нектон''' ({{Іншамоўны тэкст|грэчаская|νηκτόν|пісьмо=грэчаскае пісьмо|тэкст2=nektós|пісьмо2=лацінка}} — які плавае, які плыве) — сукупнасць актыўна плаваючых водных жывёл, здольных процістаяць сіле цячэння і актыўна перамяшчацца на значныя адлегласці.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%95%D0%9A%D0%A2%D0%9E%D0%9D|title=НЕКТОН - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> Форма цела ў большасці нектонных жывёл абцякальная (верацёна- або тарпедападобная), добра развіты органы руху — ласты і плаўнікі. Да нектону адносяць [[Ракападобныя|ракападобных]], [[Галаваногія|галаваногіх малюскаў]], асноўную частку [[Рыбы|рыб]], водных [[Змеі|змей]], [[Чарапаха|чарапах,]] [[Пінгвіны|пінгвінаў]], [[Кітападобныя|кітападобных]], [[Ластаногія|ластаногіх]], у прэсных водах таксама [[Насякомыя|насякомых]] і [[Земнаводныя|земнаводных]]. У вадаёмах [[Беларусь|Беларусі]] да нектону належаць пераважна ракападобныя і рыбы.<ref name=":1" /> == Гл. таксама == * [[Бентас]] * [[Плейстон]] * [[Планктон]] == Літаратура == {{Крыніцы/БелЭн|том=11|артыкул=Нектон|старонкі=280}} == Зноскі == [[Катэгорыя:Гідрабіялогія]] <references />{{Бібліяінфармацыя}} 8alkslfc3j71ltz619mrdyaldifpz0u 0 62439 5216805 5205190 2026-10-12T04:46:42Z Zadorenko V 175157 5216805 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Калуга |арыгінальная назва = {{lang-ru|Калуга}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat_of_Arms_of_Kaluga.svg |сцяг = Flag_of_Kaluga.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 36|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city(341300)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Калужская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1371 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 125,5 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{рост}} 327 650<ref>http://web.archive.org/web/20090828062338/http://www.gks.ru/wps/PA_1_0_S5/Documents/jsp/Detail_default.jsp?category=1112178611292&elementId=1140096199984 - Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі па гарадах, пасёлках гарадскога тыпу і раёнах на 1 студзеня 2010 года {{ref-ru}}</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 4842 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 248xxx |аўтамабільны код = 40 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Kaluga |сайт = http://www.kaluga-gov.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Калуга''' ({{Lang-ru|Калуга}}) — горад у цэнтральнай [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр (з 1944 года) [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]]. Насельніцтва: 324,9 тыс. чалавек (2025). Горад размешчаны на берагах [[Ака|Акі]], паблізу ракі Ячэнкі, за 190 км на паўднёвы захад ад [[Масква|Масквы]]. Чыгуначная станцыя на лініі Масква — [[Кіеў]]. == Гісторыя == Упершыню згадваецца ў [[1371]] годзе ў грамаце вялікалітоўскага князя [[Альгерд]]а. Узнік як памежная крэпасць на паўднёва-заходніх межах [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]]. З 15 стагоддзя Калуга ўваходзіць у склад [[Маскоўскае княства|Маскоўскага княства]] (у 1505-18 гадах — самастойнае ўдзельнае княства). У 1607 годзе Калуга — цэнтр [[Паўстанне Балотнікава|сялянскага паўстання пад правадырствам І. І. Балотнікава]]. У 1708 годзе Калуга ўвайшла ў [[Маскоўская губерня|Маскоўскую губерню]], з 1777 года цэнтр Калужскага намесніцтва, з 1796 года — [[Калужская губерня|Калужскай губерні]]. У 17-19 ст. гуляла значную ролю як гандлёвы цэнтр. У Калузе пражыў большую частку свайго жыцця і пахаваны [[Канстанцін Эдуардавіч Цыялкоўскі|К. Э. Цыялкоўскі]]. У кастрычніку 1941 года акупавана нацысцкімі захопнікамі, вызвалена 30 снежня 1941 года. == Беларусы ў Калузе == * [[Беларуская вучнёўская грамада]] == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == {{main|Вядомыя асобы Калугі}} * [[Мікалай Азараў]] — украінскі палітычны, дзяржаўны дзеяч. * [[Аляксандр Валянцінавіч Амфітэатраў]] — рускі пісьменнік. * [[Ігар Аляксандравіч Гапонаў]] (нар. 1935) — беларускі архітэктар. * [[Усевалад Вітольдавіч Кухта]] — беларускі рэжысёр. * [[Людміла Міхайлаўна Красіева]] (нар. 1949) — беларускі архітэктар. * [[Лілія Яфрэмаўна Стасевіч]] (1921—1999) — беларуская актрыса, дыктар радыё. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} {{DEFAULTSORT:Калуга}} {{Гарады Калужскай вобласці}} [[Катэгорыя:Калуга| ]] [[Катэгорыя:Гарады Калужскай вобласці]] i0n29q5u5aj12gigjey3rlcylpiui0c 0 65387 5216503 5212989 2026-10-11T18:44:09Z Için warum 153459 /* Назва */ 5216503 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Лошыца}} {{Рака |Назва = Лошыца |Нацыянальная назва = <!-- у фармаце "en/River", стары варыянт {{lang-en|River}} дасць памылку --> |Выява = |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 9,2 |Плошча вадазбору = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = каля жылога раёна [[Малінаўка (жылы раён)|Малінаўка]] |Вышыня вытока = |Каардынаты вытока = |Вусце = Свіслач (прыток Бярэзіны) |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |Каардынаты вусця = |Ухіл ракі = |Басейн = Свіслач (прыток Бярэзіны)/Бярэзіна/Дняпро/Чорнае мора |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінск |Раён = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Ло́шыца''' — [[рака]] ў [[Мінск]]у, правы прыток [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]]. Даўжыня 9,2 км<ref name="бел">[http://poseidon.by/content/reka-loshitsa река Лошица] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140818024601/http://poseidon.by/content/reka-loshitsa |date=18 жніўня 2014 }} {{ref-be}}</ref>. == Назва == Назва засведчаная ў памяншальнай форме (як Дубна і [[Дубніца (Лагойскі раён)|Дубніца]] ў гэтым жа рэгіёне). Звыш за дзясятак рэчак з назвай [[Лоша]] (гл. этымалогію) працякаюць на Верхнім Падняпроўі, на Верхнім Панёманні. Географ [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіч]] назву Лошыца звязваў са словамі "лош, лашак", якія ён падаваў як беларускія назвы рыбы лох, або ласось.<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Минск, 1974. С. 210.</ref> Беларуская мова не ведае слоў ''лох, лашак'' у значэнні рыбы<ref>https://verbum.by/esbm?q=%D0%BB%D0%BE%D1%85</ref><ref>https://verbum.by/esbm/lashak</ref>, але яны ёсць у паўночных гаворках расійскай мовы, дзе лічацца запазычаннямі з фінскага<ref>https://gufo.me/dict/dal/%D0%BB%D0%BE%D1%85</ref><ref>[https://nrd.iling.spb.ru/index.php/ru/node/200 Соболев А.И. Ихтиологическая лексика в свете славяно-финских этноязыковых связей] // Севернорусские говоры: межвуз. сб. Вып. 15 / Отв. ред. А.С. Герд, Е.В. Пурицкая. СПб.: Нестор-История, 2016. С. 97.</ref>. Паводле гомельскага філолага [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], у аснове наймення Лошыца ляжыць геаграфічны тэрмін ''лоша (лошыца)'' — «нізіна», «лагчына». Тое ж — ''лоск, ложа''<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 156.</ref>. У беларускай мове, аднак, слова ''лоша'' ў такім значэнні не засведчана<ref>https://verbum.by/esbm?q=%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%B0</ref>. На думку [[Аляксей Іванавіч Сабалеўскі|А. І. Сабалеўскага]] (1924), назва ракі Лошыца верагодна паходзіць ад ''Лошья'' — ад [[лось]]<ref>А. И. Соболевский. Русско-скифские этюды. ИОРЯС, XXVII. 1924. С. 280.</ref>. Паводле "балцкай" версіі, Лоша ад літоўскага ''lašėti'' “сачыцца, капаць”, ''lašas'' “кропля”, далей ад індаеўрапейскага *''lak̑''- “апырскваць, пакрываць кроплямі ці плямкамі”<ref>https://svajksta.com/2026/09/15/losza/</ref>{{не АК|11|10|2026}}. Яшчэ адна Лошыца ''—'' апошні правы прыток [[Пціч (рака)|Пцічы]]<ref>П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 151.</ref>. == Гідраграфія == На сучасных картах пазначана, што рэчка Лошыца пачынаецца ў раёне цяперашняга мінскага мікрараёна "Малінаўка", а ў раёне мікрараёна [[Брылевічы (жылы раён)|Брылевічы]] зліваецца са сваім левым прытокам — ракой [[Мышка]]й. У мікрараёне [[Курасоўшчына (жылы раён, Мінск)|Курасоўшчына]] рэчка ўтварае [[вадасховішча Лошыца]], на беразе якога размешчаны [[парк Курасоўшчына]]. У сярэднім цячэнні ракі ў межах Мінска створаны 2 [[сажалка|сажалкі]]<ref name="бел" />. Распрацоўваецца план рэканструкцыі Лошыцкай воднай сістэмы, які прадугледжвае стварэнне водна-паркавай сістэмы, якая стане зонай адпачынку для жыхароў Мінска<ref>[http://ais.by/story/2602 Водно-зеленая ландшафтно-рекреационная зона вдоль рек Лошица и Мышка]</ref>. == Лакалізацыя == Дакумент 1557 года (размежаванне земляў менскіх гарадскіх і земляў шляхецкіх) Лошыцай называе менавіта тую, якую цяпер прынята называць лошыцкім прытокам Мышкай і якая цячэ праз Пятроўшчыну ("двор Пятроўскі"), перасякае [[Койданаўскі тракт]], а пачынаецца каля Сухарава ("двор Сухараўскі"), паблізу рэчкі Дзівівелкі:<blockquote>«''Далей уверхъ тоеж речки до дороги, которая лежит з Менска до Койданова. (...) Тою ж речкою Лошицою уверхъ, которая делит кгрунты местские до прудца [[Пятроўшчына (Мінск)|Петровского]], где и двор за речкою. От того прудца через дорогу, тою ж речкою, которая идет з Менска до [[Воўкавічы (Мінскі раён)|Вовъчкович]]. Через тую дорогу переехавши по двор [[Сухарава (жылы раён)|Сухоровский]] пана Коревича до [[Выток|узникля]] тоеж речки Лошыцы. От узникли пошли логом ажъ до [[Чортаў камень (Мінск)|Чортова каменя]], на котором знаки ест, от каменя Чорътова логомъ ку узречью вверхъ речки [[Парк Дзівівелка|Дививелки]], прозываемой Тарасовки''»<ref>Менскія акты. Выпуск першы (XV—XVIII ст.). — Менск, 1931. — С. 22.</ref>.</blockquote>Там сама згадваецца і "двор Сухой Лошыцы" (пазней вёска [[Лошыца 2-я]]): "''А от того мостка по дорогу, которая идет з Менска до Слуцка, до двора Сухое Лошицы князя Одинцовы, до прудца''". У басейне [[Дзвіна|Дзвіны]] ёсць падобнага ўтварэння гідронім [[Сухадроўка]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Ло́шыца||353}} * {{Крыніцы/Блакітная|Ло́шыца|225}} == Спасылкі == * [http://minchanin.esmasoft.com/walks/loshitsa/index.html Выявы] {{Рэкі Мінска}} {{Свіслач (прыток Бярэзіны)}} {{Вілейска-Мінская водная сістэма}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прытокі Свіслачы (прыток Бярэзіны)]] [[Катэгорыя:Рэкі Мінска]] qvckt8eisyro9mw33o57cs7002eigej 0 69929 5216592 5188092 2026-10-11T22:30:57Z Rotondus 11765 афармленне, шаблон 5216592 wikitext text/x-wiki {{Свяшчэнныя пісанні індуізму}} {{Індуізм}} '''Рама́яна''' ({{lang-sa|रामायण}}, {{IAST|Rāmāyaṇa}} «вандраванне Рамы») — [[Індыя|старажытнаіндыйскі]] [[эпас]] на [[санскрыт|санскрыце]], аўтарам якога ў традыцыі [[індуізм]]у прынята лічыць мудраца Валмікі. З’яўляецца адным з найважнейшых свяшчэнных тэкстаў індуізму канону смрыці. Згодна з традыцыяй індуізму, дзеянне «Рамаяны» адбываецца ў эпоху Трэта-юга, каля 1,2 млн гадоў таму. Навукоўцамі «Рамаяна» датуецца IV стагоддзем да н. э. У ёй апавядаецца гісторыя сёмай аватары Вішну Рамы, чыю жонку Сіту выкрадае Равана — цар-ракшаса Ланкі. У эпасе асвятляюцца тэмы чалавечага існавання і паняцце дхармы. Таксама як і «[[Махабхарата]]», «Рамаяна» — гэта не проста звычайная гісторыя. У ёй утрымліваюцца вучэнні старажытных індыйскіх мудрацоў, якія прадстаўлены пасродкам алегарычнага апавядання ў спалучэнні з [[філасофія]]й і бхакці. Персанажы Рамы, Сіты, Лакшманы, Бхарата, Ханумана і Раваны з’яўляюцца неад’емнымі элементамі культурнай свядомасці [[Індыя|Індыі]]. «Рамаяна» складаецца з 24000 вершаў (480002 слоў — каля адной чвэрці тэксту «Махабхараты», што ў чатыры разы больш «[[Іліяда|Іліяды]]»), якія размеркаваны на сем кніг і 500 песень, званых «канд». Вершы «Рамаяны» складзеныя ў метры з трыццаці двух складоў, які завецца ануштубх. Эпас пабудаваны зусім адметна — ён пераносіць чытачоў у свет казачны, фантастычны. Тут адбіліся падзеі таго перыяду ў гісторыі Індыі, калі арыйцы рухаліся на поўдзень краіны, заваёўваючы [[Дэканскае пласкагор’е|Дэкан]]. У паэме знайшла адлюстраванне барацьба белай і чорнай рас, бо [[арыйцы]] — белыя, а спрадвек насялялі Індыю [[дравіды]] — народ зусім іншага расавага тыпу. Галоўны герой «Рамаяны» — Рама. Сюжэт паэмы наступны. Рама, старэйшы сын цара, жыў шчасліва са сваёй жонкай Сітай. Інтрыгі мачахі вымушаюць яго разам з Сітаю збегчы з дому. Жывучы ў лесе, Рама пакрыўдзіў лясную пачвару, якая паскардзілася свайму брату — магутнаму ўладару вострава Ланкі ([[Цэйлон]]а) дзесяцігаловаму цмоку Равану. Раван крадзе Сіту і пераносіць яе на Цэйлон. Тут ён спакушае жанчыну багаццем, раскошаю, магічнымі ведамі, але Сіта застаецца вернай жонкай. Пасля шматлікіх прыгодаў Рама са сваім войскам, якое ўключае жывёл — малпаў ды мядзведзяў,— перапраўляецца на Цэйлон і перамагае Равана. Праўда, Сіту Рама падазрае ў нявернасці. Але бог [[Агні]], які знаходзіцца ў Індыі літаральна ў кожным памяшканні і таму ведае ўсё, пераконвае героя ў чысціні яго жонкі. Пераможца Рама разам з Сітаю вяртаюцца на радзіму, дзе героя тут жа аб’яўляюць царом. Але ён працягвае пакутаваць ад рэўнасці. Сіта вымушана сысці ў лес, дзе нараджае двух хлопчыкаў-блізнят. Калі сыны падрастаюць, Сіта прыводзіць іх у сталіцу. Рама пазнае падобных да яго сыноў і тым не менш зноў патрабуе ад Сіты доказаў сваёй чысціні і вернасці. Сіта звяртаецца як да сведкі да Маці-Зямлі і просіць забраць яе ў свае нетры. Зямля раскрываецца і паглынае Сіту, адначасова даказаўшы яе вернасць, паколькі адгукнулася на просьбу жанчыны. Толькі пасля смерці, у іншасвеце, злучаюцца нарэшце муж ды жонка. Такім чынам, сюжэт паэмы трагічны. Дамінуючы матыў, які будзе неаднаразова сустракацца ў сусветнай літаратуры,— немагчымаснь для блізкіх людзей жыць разам — часта гэта абумоўлена характарамі і псіхалагічнымі асаблівасцямі саміх закаханых. У «Рамаяне» шмат пабочных ліній, устаўных эпізодаў. Многія з іх, ды і ў цэлым сюжэт, пазнаюцца ў народных казках. Паэма вельмі лірычная. У ёй часта сустракаюцца маналогі герояў, у якіх яны выказваюць свае пачуцці. Асабліва вядомы маналог Рамы, калі ён вяртаецца ў лясны будан, дзе жыве з жонкай, і не знаходзіць там яе (яе выкраў Раван). Рама бегае па лесе, шукае, кліча, плача, пытае пра каханую ў розных стыхій прыроды, звяртаецца да рэк і гор, да ветру і сонца. Тут мы можна заўважыць пераемнасць лірычнай традыцыі ў блізкіх па духу, па культуры індаеўрапейскіх народаў. Стыль «Рамаяны» незвычайны. Ён характарызуецца перш за ўсё дэталізаванымі і надзвычай маляўнічымі апісаннямі, сярод якіх важнейшае месца належыць апісанням прыроды. Увага да краявідаў, да кліматычных праяў, да сувязі паміж рознымі прыроднымі з’явамі, жывёламі і чалавекам — важнейшая рыса паэмы. Упершыню ў «Рамаяне», а потым па яе ўзору ва ўсёй эпічнай індыйскай паэзіі дадзены разгорнутыя апісанні пор года. Паэма ўражвае сваімі эстэтычнымі вартасцям. Велізарнае значэнне надаецца «Рамаяне», ў [[Індыя|Індыі]], а таксама ў краінах т.зв. індыйскага круга культуры — [[Непал]]е, [[Інданезія|Інданезіі]], [[Пакістан]]е, на [[Цэйлон]]е, у народаў [[Індакітай|Індакітая]]. Увесь народны тэатр тут заснаваны на матывах з «Рамаяны». Паэты, драматургі не перастаюць інтэрпрэтаваць яе сюжэт. Героям эпасу прысвечаны творы жывапісу, скульптуры, музыкі. Рама — ідэал мужчыны, Сіта — жанчыны, на іх прыкладах выхоўваюць дзяцей. Адно з важнейшых святаў Індыі — Дывалі, або асенняе Свята Агню, адзначаецца як памяць таго дня, калі вялікі і непераможны Рама вярнуўся ў родную краіну, а потым кіраваў у ёй мудра і справядліва. == Літаратура == * ''Шамякіна Т.'' Літаратура Старажытнай Індыі // Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ / [[Таццяна Шамякіна]]. — Мінск: Маст. літ., 2008. — С. 208—213. — ISBN 978-985-02-0925-2. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рамаяна| ]] kasbt2pt5qkvpy8lc1a9qs4sa9bio4x 0 70566 5216588 3483546 2026-10-11T22:11:36Z JerzyKundrat 174 5216588 wikitext text/x-wiki [[Выява:Swim bladder.jpg|thumb|250px|Плавальны пузыр [[Чырвонапёрка|чырвонапёркі]].]] '''Плавальны пузыр''' — няпарны або парны орган [[рыбы|рыб]]. Развіваецца як выраст пярэдняй часткі [[кішэчнік]]а. Выконвае гідрастатычную, у некаторых рыб — дыхальную ([[дваякадыхальныя]], [[касцявыя ганоіды]], мнагапёры), гукавыдаючую і гукаўспрымальную функцыі, а таксама ролю рэзанатара і пераўтваральніка гукавых хваль. У адных рыб плавальны пузыр звязаны з кішэчнікам (т.зв. адкрытапузырныя), у другіх поўнасцю ізаляваны (закрытапузырныя), і рэгуляванне ўтрымлівання газаў у ім ажыццяўляецца пры дапамозе т.зв. чырвонага цела, або авала (густое спляценне крывяносных капіляраў на ўнутранай сценцы); рэгуляцыя ажыццяўляецца рэфлекторна. Аб'ём плавальнага пузыра і суадносіны газаў у ім адрозніваюцца ад саставу атмасфернага паветра і могуць мяняцца. У некаторых рыб плавальны пузыр адсутнічае (напр., [[акулы]], месяц-рыба і рыбы, якія вядуць првдонны спосаб жыцця: [[камбалы]] і інш.). {{refless}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Іхтыялогія]] [[Катэгорыя:Органы жывёл]] eeho0q7vj9lm49qa8ao8uia6otr498l 0 76320 5216804 4922342 2026-10-12T04:45:47Z Zadorenko V 175157 5216804 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Казельск |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Расія |рэгіён = Калужская вобласць |першае згадванне = 1146 }} '''Казельск''' ({{Lang-ru|Козельск}}) — [[горад воінскай славы]] ў [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Казельскі раён|Казельскага раёна]]. Размешчаны на левым беразе [[Жыздра (рака)|ракі Жыздра]] (прыток [[Ака|Акі]]), за 72 км на паўднёвы захад ад [[Калуга|Калугі]]. Жыхароў горада называюць казельцамі або казяльчанамі. == Гісторыя == Да 1146 года адносіцца першае згадванне пра горад (у складзе [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскага княства]]). Першым Казельскі князем быў Мсціслаў Святаславіч, які загінуў у [[Бітва на Калцы|бітве з манголамі на Калцы]] (1223). У сакавіку-маі 1238 года горад сем тыдняў аказваў супраціў манголам. Быў спалены дашчэнту і названы Батыем «злым». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Валянціна Мікалаеўна Пашкевіч]] ([[1916]]—[[2004]]) — беларускі педагог, лексікограф, грамадска-культурны дзеяч беларускай дыяспары ў Канадзе. * [[Яўгеній Яўгеньевіч Жук]] (нар. 1968) — матэматык, спецыяліст у галіне тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2000), прафесар (2008). == Гл. таксама == * [[Казельскае княства]] == Крыніцы == {{Reflist}} {{Гарады Калужскай вобласці}} {{Горад воінскай славы|state=collapsed}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Калужскай вобласці]] [[Катэгорыя:Казельск| ]] [[Катэгорыя:Гарады Русі]] 9mypg9ouuq449csbqd9qlvbfu8l1k0c 0 80452 5216631 3839659 2026-10-12T00:09:38Z Zadorenko V 175157 /* Насельніцтва */ 5216631 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Сяло |беларуская назва = Ахты |арыгінальная назва = {{lang-ru|Ахты}} лезг.: ''Ахцегь'' |краіна = Расія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява=View_of_a_mountain_town_Akhty.jpg |lat_deg= 41|lat_min= 27|lat_sec=53 |lon_deg= 47|lon_min= 44|lon_sec=24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |выгляд рэгіёна = |рэгіён = Дагестан |рэгіён у табліцы = |від раёна = Раён |раён = Ахтынскі раён |раён у табліцы = |выгляд абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |унутранае дзяленне =Тры часткі |від главы = Кіраўнік сельскага селішча |глава = |выгляд раздзела = |раздзел = |дата заснавання = 5 стагоддзе да нашай эры |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Ахцах, Туры, Шахбані, Ухці, Кендушкент |статус з = |плошча = |выгляд вышыні = НУМ |вышыня цэнтра НП = 1054 |клімат = Умерана-кантынентальны |афіцыйная мова = руская, лезгінская |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 13,152 |год перапісу = 2002 |шчыльнасць = |агламерацыя = 17 тыс. |нацыянальны склад = лезгіны |канфесійны склад = мусульмане-суніты |этнохороним = ахты́нец, ахты́нка, ахты́нцы |часавы пояс = +3 |DST = так |тэлефонны код = 87263 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 368730, 368731 |аўтамабільны код = 05 |выгляд ідэнтыфікатара = 82 206 805 |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Akhty |сайт = http://www.ahty.ru/ |мова сайта = ru |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = }} '''Ахты''' ({{lang-ru|Ахты}}, лезг.: ''Ахцегь'') — сяло ў [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр Ахтынскага раёна [[Дагестан]]а. Найбуйнейшае сяло Дагестана. Адзін з найстаражытных населеных пунктаў у Дагестане (2500 гадоў). Самы паўднёвы райцэнтр ў Расіі. == Геаграфія == Ахты знаходзіцца на поўдні Дагестана, на скрыжаванні Самурскай і Ахтынскай далін, паміж Самурскім і Ахтынскім хрыбтамі і адгор'ямі Шалбуздага. Пры ўпадзенні ракі Ахтычай у Самур. У Ахтах найбольшая працягласць гадзін сонечнага ззяння ў Дагестане — 2553 гадзіны ў год. Клімат умерана-кантынентальны, зіма мяккая, лета жаркае, але не гарачае. Вільготнасць паветра нізкая. [[Атмасферны ціск]] — 675 мм ртутнага слупа. Сярэднегадавая колькасць [[Атмасферныя_ападкі|ападкаў]] складае 335 мм.<ref>[http://www.gismeteo.ru/city/daily/5283/ Прагноз надвор'я на Ахты] </ref> == Насельніцтва == Па выніках [[Усерасійскі перапіс насельніцтва|Усерасійскага перапісу насельніцтва]], у Ахтах пражывала 13152 чалавека на 2002 год. Аднак, па заяве кіраўніка Ахтынскагао раёна, у 2009 годзе насельніцтва вёскі складала звыш 15 тысяч чалавек. Па нацыянальнасці ўсе лезгіны, па веравызнанні [[мусульмане]]-суніты. {{Wikidata/Population}} == Гісторыя == Ахты вядомае з [[V стагоддзе да н.э.|V стагоддзя да н.э]]. Пад назвай Туры, у [[I стагоддзе|I стагоддзі н.э]]. увайшло у склад Каўказскай Албаніі. У [[VIII]] стагоддзі трапіла пад кантроль [[арабы|арабаў]]. Тады ж быў адбіты напад [[хазары|хазараў]]. Шмат разоў падвяргаўся разбурэнняў з боку азіяцкіх ордаў. У [[1839]] годзе ўзята [[Расійская імперыя|рускай арміяй]]. == Ахтынская мінеральная крыніца == У пяці вярстах на паўднёвы-захад ад вёскі на левым беразе ракі Ахтычай, у цясніне, знаходзіцца Ахтынская мінеральная крыніца. Ахтынскія крыніцы ўтрымліваюць тры віды мінеральных водаў: серавадародныя, [[радон]]авыя і [[ёд]]а-[[бром]]ная. Тэмпература крыніцы вагаецца ад 38-40 °C да 65-68 °C. Ваганні тэмпературы звязаныя з часам года. Тут размешчаны бальнеялагічны курорт «Ахты». {{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] pfyt86do7gtoolw4a14usrslpcnsi6n 0 90405 5216536 4426193 2026-10-11T20:36:05Z JerzyKundrat 174 5216536 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Mikrofoto.de-Dinobryon divergens.jpg | image title = Dinobryon divergens | image descr = Залацістая каланіяльная водарасць {{bt-bellat||Dinobryon divergens}} | regnum = Пратысты | parent = Ochrophyta | rang = Клас | latin = Chrysophyceae | author = [[Pascher]], [[1914]] | commons = Category:Chrysophyceae | children name = [[Атрад (біялогія)|Парадкі]]<ref>Паводле EOL. Гл. картку арганізму.</ref> | children = * {{bt-latbel|Chromalinales}} * {{bt-latbel|Chromulinales|}} * {{bt-latbel|Chrysamoebidales}} * {{bt-latbel|Chrysapiales}} * {{bt-latbel|Chrysocapsales|}} * {{bt-latbel|Chrysosphaerales}} * {{bt-latbel|Dictyochales}} * {{bt-latbel|Hibberidales|}} * {{bt-latbel|Hydrurales|}} * {{bt-latbel|Ochromonadales|}} * {{bt-latbel|Phaeothamniales|}} * {{bt-latbel|Thallochrysidales}} |wikispecies=Chrysophyta }} '''Залацістыя водарасці''' (''Chrysophyceae'') — клас [[водарасці|водарасцей]]; прадстаўнікі [[фітапланктон]]у. == Апісанне == Аднаклетачныя, каланіяльныя, радзей шматклетачныя арганізмы рознай формы. Рухомыя, плаваюць свабодна або прымацоўваюцца. [[Колер]] залаціста-жоўты, часам буравата-зялёны, радзей зеленавата-жоўты з-за [[хларафіл]]у, жоўтых [[пігмент]]аў (караціноідаў, фукаксанціну). [[Клетка|Клеткі]] рознай формы, аднаядравыя, без цвёрдай абалонкі, некаторыя ў крэменязёмным лускавінкавым панцыры з іголкамі, шыпамі або ў «хатцы» (своеасаблівы панцыр). Маюць 1—2 (3—4) жгуцікі, скарачальныя вакуолі і вочка. Хларапластаў 1-2, пасценныя, карытападобныя. Запасныя рэчывы — хрызаламінарын і алей. == Экалогія і віды == Каля 120 [[Род (біялогія)|родаў]]. Больш за 400 [[Біялагічны від|відаў]]. Пашыраны ўсюды, пераважна ў прэсных водах; характэрны для кіслых вод сфагнавых [[Балота|балот]]; жывуць у [[мора]]х і салёных [[Возера|азёрах]], зрэдку ў [[Глеба|глебе]]. [[Планктон]]ныя, эпіфітныя, [[бентас]]ныя арганізмы. З’яўляюцца важным звяном трафічнага цыкла [[вадаём]]аў (першасныя прадуцэнты арганічных рэчываў). На [[Беларусь|Беларусі]] 21 род, каля 50 відаў, напрыклад, {{bt-bellat|гіялобрыян|Hyalobryon}}, {{bt-bellat|дынобрыян|Dinobryon}}, {{bt-bellat|кефірыян|Kephyrion}}, {{bt-bellat|маламонас|Mallomonas}}, {{bt-bellat|сінура|Synura}}, {{bt-bellat|стэнакалікс|Stenokalyx}}, {{bt-bellat|ураглена|Uroglena}}, {{bt-bellat|урагленопсіс|Uroglenopsis}}, {{bt-bellat|хрызідаліс|Chrisydalis}}, {{bt-bellat|тылахрызіс|}} і інш. Большасць відаў [[аўтатрофы]], ёсць гетэратрофы. Пры неспрыяльных умовах утвараюць крамяністыя цысты. == Размнажэнне == Размнажэнне ў асноўным ажыццяўляецца шляхам дзялення мацярынскай асобіны на 2 даччыныя, а таксама шляхам распада калоній і плазмодыяў на часткі. У выніку бінарнага дзялення, не даведзенага да канца, утвараюцца калоніі пераважна шарападобнай і дрэвападобнай формы. Бясполае размнажэнне адбываецца таксама [[зааспоры|зааспорамі]] і аўтаспорамі. Палавое размнажэнне (іза-, гола-, аўтагамія) вядома толькі ў нешматлікіх відаў і вывучана недастаткова. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|6}} * Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Залацістыя водарасці| ]] sl5vgqqa2cjqpfqdg45sqs00xeqeaks 5216537 5216536 2026-10-11T20:37:22Z JerzyKundrat 174 5216537 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Mikrofoto.de-Dinobryon divergens.jpg | image title = Dinobryon divergens | image descr = Залацістая каланіяльная водарасць {{bt-bellat||Dinobryon divergens}} | regnum = Храмісты | parent = Ochrophyta | rang = Клас | latin = Chrysophyceae | author = [[Pascher]], 1914 | children name = [[Атрад (біялогія)|Парадкі]]<ref>Паводле EOL. Гл. картку арганізму.</ref> | children = * {{bt-latbel|Chromalinales}} * {{bt-latbel|Chromulinales|}} * {{bt-latbel|Chrysamoebidales}} * {{bt-latbel|Chrysapiales}} * {{bt-latbel|Chrysocapsales|}} * {{bt-latbel|Chrysosphaerales}} * {{bt-latbel|Dictyochales}} * {{bt-latbel|Hibberidales|}} * {{bt-latbel|Hydrurales|}} * {{bt-latbel|Ochromonadales|}} * {{bt-latbel|Phaeothamniales|}} * {{bt-latbel|Thallochrysidales}} |wikispecies=Chrysophyta }} '''Залацістыя водарасці''' (''Chrysophyceae'') — клас [[водарасці|водарасцей]]; прадстаўнікі [[фітапланктон]]у. == Апісанне == Аднаклетачныя, каланіяльныя, радзей шматклетачныя арганізмы рознай формы. Рухомыя, плаваюць свабодна або прымацоўваюцца. [[Колер]] залаціста-жоўты, часам буравата-зялёны, радзей зеленавата-жоўты з-за [[хларафіл]]у, жоўтых [[пігмент]]аў (караціноідаў, фукаксанціну). [[Клетка|Клеткі]] рознай формы, аднаядравыя, без цвёрдай абалонкі, некаторыя ў крэменязёмным лускавінкавым панцыры з іголкамі, шыпамі або ў «хатцы» (своеасаблівы панцыр). Маюць 1—2 (3—4) жгуцікі, скарачальныя вакуолі і вочка. Хларапластаў 1-2, пасценныя, карытападобныя. Запасныя рэчывы — хрызаламінарын і алей. == Экалогія і віды == Каля 120 [[Род (біялогія)|родаў]]. Больш за 400 [[Біялагічны від|відаў]]. Пашыраны ўсюды, пераважна ў прэсных водах; характэрны для кіслых вод сфагнавых [[Балота|балот]]; жывуць у [[мора]]х і салёных [[Возера|азёрах]], зрэдку ў [[Глеба|глебе]]. [[Планктон]]ныя, эпіфітныя, [[бентас]]ныя арганізмы. З’яўляюцца важным звяном трафічнага цыкла [[вадаём]]аў (першасныя прадуцэнты арганічных рэчываў). На [[Беларусь|Беларусі]] 21 род, каля 50 відаў, напрыклад, {{bt-bellat|гіялобрыян|Hyalobryon}}, {{bt-bellat|дынобрыян|Dinobryon}}, {{bt-bellat|кефірыян|Kephyrion}}, {{bt-bellat|маламонас|Mallomonas}}, {{bt-bellat|сінура|Synura}}, {{bt-bellat|стэнакалікс|Stenokalyx}}, {{bt-bellat|ураглена|Uroglena}}, {{bt-bellat|урагленопсіс|Uroglenopsis}}, {{bt-bellat|хрызідаліс|Chrisydalis}}, {{bt-bellat|тылахрызіс|}} і інш. Большасць відаў [[аўтатрофы]], ёсць гетэратрофы. Пры неспрыяльных умовах утвараюць крамяністыя цысты. == Размнажэнне == Размнажэнне ў асноўным ажыццяўляецца шляхам дзялення мацярынскай асобіны на 2 даччыныя, а таксама шляхам распада калоній і плазмодыяў на часткі. У выніку бінарнага дзялення, не даведзенага да канца, утвараюцца калоніі пераважна шарападобнай і дрэвападобнай формы. Бясполае размнажэнне адбываецца таксама [[зааспоры|зааспорамі]] і аўтаспорамі. Палавое размнажэнне (іза-, гола-, аўтагамія) вядома толькі ў нешматлікіх відаў і вывучана недастаткова. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|6}} * Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Залацістыя водарасці| ]] ne26uo66mdweli3ocoeke4nnscn35rs 5216538 5216537 2026-10-11T20:42:32Z JerzyKundrat 174 /* Экалогія і віды */ 5216538 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Mikrofoto.de-Dinobryon divergens.jpg | image title = Dinobryon divergens | image descr = Залацістая каланіяльная водарасць {{bt-bellat||Dinobryon divergens}} | regnum = Храмісты | parent = Ochrophyta | rang = Клас | latin = Chrysophyceae | author = [[Pascher]], 1914 | children name = [[Атрад (біялогія)|Парадкі]]<ref>Паводле EOL. Гл. картку арганізму.</ref> | children = * {{bt-latbel|Chromalinales}} * {{bt-latbel|Chromulinales|}} * {{bt-latbel|Chrysamoebidales}} * {{bt-latbel|Chrysapiales}} * {{bt-latbel|Chrysocapsales|}} * {{bt-latbel|Chrysosphaerales}} * {{bt-latbel|Dictyochales}} * {{bt-latbel|Hibberidales|}} * {{bt-latbel|Hydrurales|}} * {{bt-latbel|Ochromonadales|}} * {{bt-latbel|Phaeothamniales|}} * {{bt-latbel|Thallochrysidales}} |wikispecies=Chrysophyta }} '''Залацістыя водарасці''' (''Chrysophyceae'') — клас [[водарасці|водарасцей]]; прадстаўнікі [[фітапланктон]]у. == Апісанне == Аднаклетачныя, каланіяльныя, радзей шматклетачныя арганізмы рознай формы. Рухомыя, плаваюць свабодна або прымацоўваюцца. [[Колер]] залаціста-жоўты, часам буравата-зялёны, радзей зеленавата-жоўты з-за [[хларафіл]]у, жоўтых [[пігмент]]аў (караціноідаў, фукаксанціну). [[Клетка|Клеткі]] рознай формы, аднаядравыя, без цвёрдай абалонкі, некаторыя ў крэменязёмным лускавінкавым панцыры з іголкамі, шыпамі або ў «хатцы» (своеасаблівы панцыр). Маюць 1—2 (3—4) жгуцікі, скарачальныя вакуолі і вочка. Хларапластаў 1-2, пасценныя, карытападобныя. Запасныя рэчывы — хрызаламінарын і алей. == Экалогія і віды == Каля 120 [[Род (біялогія)|родаў]]. Больш за 400 [[Біялагічны від|відаў]]. Пашыраны ўсюды, пераважна ў прэсных водах; характэрны для кіслых вод сфагнавых [[Балота|балот]]; жывуць у [[мора]]х і салёных [[Возера|азёрах]], зрэдку ў [[Глеба|глебе]]. [[Планктон]]ныя, эпіфітныя, [[бентас]]ныя арганізмы. З’яўляюцца важным звяном трафічнага цыкла [[вадаём]]аў (першасныя прадуцэнты арганічных рэчываў). На [[Беларусь|Беларусі]] 21 род, каля 50 відаў, напрыклад, {{bt-bellat|гіялобрыян|Hyalobryon}}, {{bt-bellat|дынобрыян|Dinobryon}}, {{bt-bellat|кефірыян|Kephyrion}}, {{bt-bellat|маламонас|Mallomonas}}, {{bt-bellat|сінура|Synura}}, {{bt-bellat|стэнакалікс|Stenokalyx}}, {{bt-bellat|ураглена|Uroglena}}, {{bt-bellat|урагленопсіс|Uroglenopsis}}, {{bt-bellat|хрызідаліс|Chrisydalis}}, {{bt-bellat|тылахрызіс|}} і інш. Большасць відаў [[аўтатрофы]], ёсць [[гетэратрофы]]. Пры неспрыяльных умовах утвараюць крамяністыя цысты. == Размнажэнне == Размнажэнне ў асноўным ажыццяўляецца шляхам дзялення мацярынскай асобіны на 2 даччыныя, а таксама шляхам распада калоній і плазмодыяў на часткі. У выніку бінарнага дзялення, не даведзенага да канца, утвараюцца калоніі пераважна шарападобнай і дрэвападобнай формы. Бясполае размнажэнне адбываецца таксама [[зааспоры|зааспорамі]] і аўтаспорамі. Палавое размнажэнне (іза-, гола-, аўтагамія) вядома толькі ў нешматлікіх відаў і вывучана недастаткова. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|6}} * Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Залацістыя водарасці| ]] kzax4j134jaunlrj6c6v3r0eaoi3f4l 0 93291 5216594 5164116 2026-10-11T23:17:14Z Raippa-Valli 174722 File 5216594 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Буш}} {{Музыкант |Імя = Кейт Буш |Выява = Kate Bush at 1986 Comic Relief (cropped).png |Апісанне выявы = Кейт Буш перад выступам на дабрачынным канцэрце [[Разрадка смехам|Comic Relief]] (Лондан, 1986) |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Гады актыўнасці = з 1975 |Краіна = {{UK}} |Прафесіі = |Інструменты = [[фартэпіяна]], [[клавішныя]], [[віяланчэль]], [[бас-гітара]], [[гітара]] |Жанры = [[Арт-рок]], [[прагрэсіўны рок]], [[альтэрнатыўны рок]], [[барока-поп]] |Супрацоўніцтва = [[Пітэр Гэбрыэл]]<br />[[Дэвід Гілмар]] |Лэйблы = [[EMI]] |Сайт = [http://www.katebush.com/ www.katebush.com] |Вікісховішча = }} [[File:Kate Bush 1978.jpg|upright|thumb|Bush (1978)]] '''Кейт''' (народжаная '''Кэтрын''') '''Буш''' ({{lang-en|Kate [Catherine] Bush}}; нар. [[30 ліпеня]] [[1958]], Бексліхіт, [[Кент]], [[Англія]], [[Вялікабрытанія]]) — брытанская спявачка, якая працуе на стыку поп-музыкі і прагрэсіўнага року. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * 1978 — ''[[The Kick Inside]]'' * 1978 — ''[[Lionheart, альбом Кейт Буш|Lionheart]]'' * 1980 — ''[[Never for Ever]]'' * 1982 — ''[[The Dreaming]]'' * 1985 — ''[[Hounds of Love, альбом|Hounds of Love]]'' * 1989 — {{iw|The Sensual World|''The Sensual World''|en|The Sensual World}} * 1993 — {{iw|The Red Shoes|''The Red Shoes''|en|The Red Shoes (album)}} * 2005 — {{iw|Aerial|''Aerial''|en|Aerial (album)}} (2CD) * 2011 — ''[[50 Words for Snow]]'' === Зборнікі === * 1978 — ''[[Kate Bush Radio Special]]'' — матэрыял з двух першых сінглаў і інтэрв’ю Кейт Буш * 1983 — {{iw|Kate Bush (EP)|''Kate Bush (EP)''|en|Kate Bush (EP)}} ([[Міні-альбом|EP]]) — выпушчаны толькі ў ЗША і Канадзе * 1984 — {{iw|The Single File|''The Single File''|en|The Single File}} — калекцыйны зборнік сінглаў * 1986 — {{iw|The Whole Story|''The Whole Story''|en|The Whole Story}} — зборнік хітоў * 1990 — {{iw|This Woman’s Work: Anthology 1978–1990|''This Woman’s Work: Anthology 1978–1990''|en|This Woman's Work: Anthology 1978–1990}} — бокс-сэт з шасці студыйных альбомаў і двух дыскаў з рэдкімі запісамі * 2011 — {{iw|Director’s Cut|''Director’s Cut''|en|Director's Cut (Kate Bush album)}} — зборнік пераміксаваных аўтарскіх версій песень з альбомаў ''The Sensual World'' і ''The Red Shoes'' === Канцэртныя альбомы === * 1979 — {{iw|On Stage (EP)|''On Stage''|en|On Stage (EP)}} (EP) * 1994 — {{iw|Live at Hammersmith Odeon, альбом Кейт Буш|''Live at Hammersmith Odeon''|en|Live at Hammersmith Odeon (Kate Bush album)}} (запіс 1979 года) === Сінглы === * 1978 — «[[Wuthering Heights]]» * 1978 — «The Man with the Child in His Eyes» * 1978 — «Them Heavy People» * 1978 — «[[Hammer Horror, песня|Hammer Horror]]» * 1979 — «[[Wow, песня Кейт Буш|Wow]]» * 1979 — «[[Symphony in Blue]]» (выпушчаны толькі ў [[Японія|Японіі]]) * 1980 — «Breathing» * 1980 — «[[Babooshka]]» * 1980 — «Army Dreamers» * 1980 — «December Will Be Magic Again» (калядная кампазіцыя, якая не ўвайшла ні ў адзін альбом) * 1982 — «Sat in Your Lap» * 1982 — «The Dreaming» * 1982 — «There Goes a Tenner» * 1982 — «Suspended in Gaffa» * 1983 — «Night of the Swallow» (выпушчаны толькі ў [[Ірландыя|Ірландыі]]) * 1985 — «[[Running Up that Hill]]» * 1985 — «Cloudbusting» * 1986 — «Hounds of Love» * 1986 — «The Big Sky» * 1986 — «Experiment IV» * 1989 — «The Sensual World» * 1989 — «This Woman’s Work» * 1990 — «Love and Anger» * 1991 — «Rocket Man» (з альбома-прысвячэння [[Элтан Джон|Элтану Джону]] ''Two Rooms'') * 1993 — «Rubberband Girl» * 1993 — «Eat the Music» * 1993 — «Moments of Pleasure» * 1993 — «[[The Red Shoes, песня|The Red Shoes]]» * 1994 — «And So Is Love» * 1994 — «The Man I Love» (з альбома-прысвячэнні [[Джордж Гершвін|Джорджу Гершвіну]] ''The Glory of Gershwin'') * 2005 — «King of the Mountain» * 2011 — «[[Wild Man]]» * 2012 — «[[Running Up that Hill]]» {{зноскі}} == Спасылкі == * '''[http://www.katebush.com/ Афіцыйны сайт Кейт Буш]''' {{ref-en}} * [http://www.katebushnews.com/ Неафіцыйны навінавы сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160504002041/http://www.katebushnews.com/ |date=4 мая 2016 }} {{ref-en}} * [http://gaffa.org/ Gaffaweb Неафіцыйны сайт з архіўнай інфармацыяй, пачынаючы з 1985 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210306133653/http://gaffa.org/ |date=6 сакавіка 2021 }} {{ref-en}} * [http://home.att.net/~james51453/ ''Cathy'' — альбом дзіцячых фатаграфій Кейт Буш, зробленых яе братам Джонам Кардарам Бушам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060614214524/http://home.att.net/~james51453/ |date=14 чэрвеня 2006 }} {{ref-en}} * [http://www.ytime.com.ua/ru/50/2940 Рок-тлумачэнне песень Kate Bush] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210507170408/http://www.ytime.com.ua/ru/50/2940 |date=7 мая 2021 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Буш, Кейт}} [[Катэгорыя:Кейт Буш]] [[Катэгорыя:Музыканты прагрэсіўнага рока]] [[Катэгорыя:Рок-музыканты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Harvest Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы EMI Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы EMI Group]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Columbia Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы лэйбла Anti-]] [[Катэгорыя:Каратысткі]] 83dh8zcy6b56gtktjeyiisy0xp6ffa4 0 99622 5216463 4960731 2026-10-11T18:03:58Z Ueschar 151377 дапаўненне 5216463 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Ачакіў |арыгінальная назва = Очаків |падначаленне = |краіна = Украіна |герб = Ochakiv gerb.png |сцяг =Ocakiv prapor.png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 37|lat_sec = 7 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 32|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = [[1396]] |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 12,49 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +380 5154 |паштовы індэкс = 57500 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = [http://ochakiv.mk.ua Ачакіўскі гарадскі савет] |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ача́каў''' ({{lang-uk|Очаків}}) — [[горад]] у [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]], на беразе [[Дняпроўскі ліман|Дняпроўскага лімана]] [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Ачакіўскі раён|Ачакіўскага раёна]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%90%D0%A7%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%8E|title=АЧАКАЎ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> Знаходзіцца за 69 км на паўднёвы захад ад [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаева]] і найбліжэйшай чыгуначнай станцыі. Марскі порт. == Гісторыя == === Алектар === У 7—6 стагоддзі да нашай эры ў раёне сучаснага Ачакава існавалі грэчаская калонія з цэнтрам у горадзе Алектар.<ref name=":1" /> === Дашаў === [[Файл:January Suchodolski - Ochakiv siege.jpg|thumb|200px|Я. Сухадольскі «Штурм Ачакава»]] У 1396 годзе<ref name="kt">Станислав Власенко. [http://www.telegrafua.com/230/world/3041/ «Первая от моря страна…»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100224001445/http://www.telegrafua.com/230/world/3041/ |date=24 лютага 2010 }} // Кіевскій ТелеграфЪ № 40 (230)</ref> вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] заснаваў на месцы сучаснага Ачакава новы горад-[[крэпасць]]. Места Дашаў упершыню згадваецца ў дамове, складзенай паміж вялікім князем літоўскім [[Свідрыгайла]]м і каралём польскім [[Ягайла]]м у 1431 годзе. У 1480-я гады Дашаў захапілі крымскія татары.<ref name="kt"/> === Ачы-Кале === У 1492 годзе крымскі хан Менглі-Гірэй пабудаваў на месцы зруйнавага вялікалітоўскага Дашава крэпасць Кара-Кермен, якая неўзабаве перайшла да [[Турцыя|Турцыі]] і атрымала назву Ачы-Кале. Пазней крэпасць пераўтварылі ў ваенна-марскую базу — апору турэцкага панавання ў Паўночным Прычарнамор’і. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1735—1739)|руска-турэцкай вайны 1735—1739 гадоў]] расійскія войскі 2 ліпеня 1737 года занялі, аднак паводле Бялградскага перамір’я 1739 года горад застаўся за Турцыяй. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1787—1791)|руска-турэцкай вайны 1787—1791 гадоў]] падчас аблогі Ачы-Кале расійскі флот нанёс паражэнне турэцкаму флоту ў лімане, а расійскае войска пад камандаваннем [[Рыгор Аляксандравіч Пацёмкін|Рыгора Пацёмкіна]] 6 снежня 1788 года штурмам авалодала крэпасцю. === Ачакаў === Згодна з Яскім мірным дагаворам 1791 года горад адышоў да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе быў уключаны ў Херсонскую губерню. Турэцкую назву адапатавалі да рускай мовы праз суфікс -ов.<ref>Добровольський О. А. Литовська топоніміка на Миколаївщині (XV ст.) [http://bibl.kma.mk.ua/pdf/naukpraci/history/1999/4-1-2.pdf]{{Недаступная спасылка}} // Наукові праці. Науково-методичний журнал. Випуск: 1, Том: 4. ISSN 1609-7742</ref> У 1795 годзе Ачакаў увайшоў у склад Вазнясенскага намесніцтва, а ў наступным годзе — у Наварасійскую, з 1802 года — Мікалаеўскую губерню (у 1803 годзе пераназваная ў Херсонскую). З 1803 года Ачакаў — пазаштатны горад, з 1825 года — цэнтр Ачакаўскага павета. У 1855 годзе падчас [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] Ачакаў захоплены англа-французскімі войскамі, але затым горад вярнулі Расіі. У Ачакаве ў 1906 адбыўся суд над удзельнікамі паўстання на [[Ачакаў (крэйсер)|крэйсеры ''«Ачакаў»'']] на чале з [[Пётр Пятровіч ​Шміт|Пятром ​Шмітам]].<ref name=":1" /> У савецкі час у горадзе знаходзіліся ваенна-марская і ваенная верталётная база. З 1991 года ў складзе незалежнай Украіны, курорт і ваенна-марская база. == Насельніцтва == * 2-я пал. XIX ст. — 5347 чал.<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|372|Oczaków}}</ref> * 1974 год — 14,2 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/117691/Очаков Очаков] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> * 1991 год — 19,7 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/224610 Очаков] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> * 2008 год — 15 047 чал.<ref>Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2008 року»</ref> * 2024 год — 7 000 чал.<ref>{{Cite web|url=https://nikvesti.com/amp/articles/284009|title=Очаків: чим живе та про що мріє прифронтове місто|website=nikvesti.com|access-date=2025-03-23}}</ref> == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Sudkovsky museum.JPG|thumb|200px|Музей Р. Судкоўскага]] У Ачакаве знаходзіцца музей марыністычнага жывапісу імя мастака [[Р. Судкоўскі|Р. Судкоўскага]] (філіял Мікалаеўскай мастацкай галерэі). У наш час на Ачакаўскім узбярэжжы размяшчаецца больш за чатыры дзясяткі санаторый, дзе штогод адпачывае каля 100 тысяч чалавек. == Вядомыя асобы == * [[Леў Мікалаевіч Пагарэлаў]] (1929—2010) — беларускі архітэктар. * [[Генадзь Фёдаравіч Пацёмкін]] (1923—1943) — [[Герой Савецкага Саюза]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{Крыніцы/БелЭн|том=2|артыкул=Ачакаў|старонкі=164}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Мікалаеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] jbcoioqmvb63yh5kw98sh103ypl3aq1 5216464 5216463 2026-10-11T18:04:00Z KiranBOT 153639 выдалена адсочванне AMP з URL-адрасоў ([[:m:User:KiranBOT/AMP|падрабязнасці]]) ([[User talk:Usernamekiran|паведаміць пра памылку]]) v3.1.1s 5216464 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Ачакіў |арыгінальная назва = Очаків |падначаленне = |краіна = Украіна |герб = Ochakiv gerb.png |сцяг =Ocakiv prapor.png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 37|lat_sec = 7 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 32|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = [[1396]] |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 12,49 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +380 5154 |паштовы індэкс = 57500 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = [http://ochakiv.mk.ua Ачакіўскі гарадскі савет] |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ача́каў''' ({{lang-uk|Очаків}}) — [[горад]] у [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]], на беразе [[Дняпроўскі ліман|Дняпроўскага лімана]] [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Ачакіўскі раён|Ачакіўскага раёна]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%90%D0%A7%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%8E|title=АЧАКАЎ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> Знаходзіцца за 69 км на паўднёвы захад ад [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаева]] і найбліжэйшай чыгуначнай станцыі. Марскі порт. == Гісторыя == === Алектар === У 7—6 стагоддзі да нашай эры ў раёне сучаснага Ачакава існавалі грэчаская калонія з цэнтрам у горадзе Алектар.<ref name=":1" /> === Дашаў === [[Файл:January Suchodolski - Ochakiv siege.jpg|thumb|200px|Я. Сухадольскі «Штурм Ачакава»]] У 1396 годзе<ref name="kt">Станислав Власенко. [http://www.telegrafua.com/230/world/3041/ «Первая от моря страна…»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100224001445/http://www.telegrafua.com/230/world/3041/ |date=24 лютага 2010 }} // Кіевскій ТелеграфЪ № 40 (230)</ref> вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] заснаваў на месцы сучаснага Ачакава новы горад-[[крэпасць]]. Места Дашаў упершыню згадваецца ў дамове, складзенай паміж вялікім князем літоўскім [[Свідрыгайла]]м і каралём польскім [[Ягайла]]м у 1431 годзе. У 1480-я гады Дашаў захапілі крымскія татары.<ref name="kt"/> === Ачы-Кале === У 1492 годзе крымскі хан Менглі-Гірэй пабудаваў на месцы зруйнавага вялікалітоўскага Дашава крэпасць Кара-Кермен, якая неўзабаве перайшла да [[Турцыя|Турцыі]] і атрымала назву Ачы-Кале. Пазней крэпасць пераўтварылі ў ваенна-марскую базу — апору турэцкага панавання ў Паўночным Прычарнамор’і. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1735—1739)|руска-турэцкай вайны 1735—1739 гадоў]] расійскія войскі 2 ліпеня 1737 года занялі, аднак паводле Бялградскага перамір’я 1739 года горад застаўся за Турцыяй. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1787—1791)|руска-турэцкай вайны 1787—1791 гадоў]] падчас аблогі Ачы-Кале расійскі флот нанёс паражэнне турэцкаму флоту ў лімане, а расійскае войска пад камандаваннем [[Рыгор Аляксандравіч Пацёмкін|Рыгора Пацёмкіна]] 6 снежня 1788 года штурмам авалодала крэпасцю. === Ачакаў === Згодна з Яскім мірным дагаворам 1791 года горад адышоў да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе быў уключаны ў Херсонскую губерню. Турэцкую назву адапатавалі да рускай мовы праз суфікс -ов.<ref>Добровольський О. А. Литовська топоніміка на Миколаївщині (XV ст.) [http://bibl.kma.mk.ua/pdf/naukpraci/history/1999/4-1-2.pdf]{{Недаступная спасылка}} // Наукові праці. Науково-методичний журнал. Випуск: 1, Том: 4. ISSN 1609-7742</ref> У 1795 годзе Ачакаў увайшоў у склад Вазнясенскага намесніцтва, а ў наступным годзе — у Наварасійскую, з 1802 года — Мікалаеўскую губерню (у 1803 годзе пераназваная ў Херсонскую). З 1803 года Ачакаў — пазаштатны горад, з 1825 года — цэнтр Ачакаўскага павета. У 1855 годзе падчас [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] Ачакаў захоплены англа-французскімі войскамі, але затым горад вярнулі Расіі. У Ачакаве ў 1906 адбыўся суд над удзельнікамі паўстання на [[Ачакаў (крэйсер)|крэйсеры ''«Ачакаў»'']] на чале з [[Пётр Пятровіч ​Шміт|Пятром ​Шмітам]].<ref name=":1" /> У савецкі час у горадзе знаходзіліся ваенна-марская і ваенная верталётная база. З 1991 года ў складзе незалежнай Украіны, курорт і ваенна-марская база. == Насельніцтва == * 2-я пал. XIX ст. — 5347 чал.<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|372|Oczaków}}</ref> * 1974 год — 14,2 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/117691/Очаков Очаков] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> * 1991 год — 19,7 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/224610 Очаков] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> * 2008 год — 15 047 чал.<ref>Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2008 року»</ref> * 2024 год — 7 000 чал.<ref>{{Cite web|url=https://nikvesti.com/articles/284009|title=Очаків: чим живе та про що мріє прифронтове місто|website=nikvesti.com|access-date=2025-03-23}}</ref> == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Sudkovsky museum.JPG|thumb|200px|Музей Р. Судкоўскага]] У Ачакаве знаходзіцца музей марыністычнага жывапісу імя мастака [[Р. Судкоўскі|Р. Судкоўскага]] (філіял Мікалаеўскай мастацкай галерэі). У наш час на Ачакаўскім узбярэжжы размяшчаецца больш за чатыры дзясяткі санаторый, дзе штогод адпачывае каля 100 тысяч чалавек. == Вядомыя асобы == * [[Леў Мікалаевіч Пагарэлаў]] (1929—2010) — беларускі архітэктар. * [[Генадзь Фёдаравіч Пацёмкін]] (1923—1943) — [[Герой Савецкага Саюза]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{Крыніцы/БелЭн|том=2|артыкул=Ачакаў|старонкі=164}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Мікалаеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] 4l5g2hjeqksr9y6xc2d6c4xrgsv2s5x 5216465 5216464 2026-10-11T18:04:38Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Ачакіў]] у [[Ачакаў]] па-над перасылкай: Паводле БелЭн і іншых беларускамоўных крыніц 5216464 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Ачакіў |арыгінальная назва = Очаків |падначаленне = |краіна = Украіна |герб = Ochakiv gerb.png |сцяг =Ocakiv prapor.png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 37|lat_sec = 7 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 32|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = [[1396]] |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 12,49 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +380 5154 |паштовы індэкс = 57500 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = [http://ochakiv.mk.ua Ачакіўскі гарадскі савет] |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ача́каў''' ({{lang-uk|Очаків}}) — [[горад]] у [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]], на беразе [[Дняпроўскі ліман|Дняпроўскага лімана]] [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Ачакіўскі раён|Ачакіўскага раёна]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%90%D0%A7%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%8E|title=АЧАКАЎ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> Знаходзіцца за 69 км на паўднёвы захад ад [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаева]] і найбліжэйшай чыгуначнай станцыі. Марскі порт. == Гісторыя == === Алектар === У 7—6 стагоддзі да нашай эры ў раёне сучаснага Ачакава існавалі грэчаская калонія з цэнтрам у горадзе Алектар.<ref name=":1" /> === Дашаў === [[Файл:January Suchodolski - Ochakiv siege.jpg|thumb|200px|Я. Сухадольскі «Штурм Ачакава»]] У 1396 годзе<ref name="kt">Станислав Власенко. [http://www.telegrafua.com/230/world/3041/ «Первая от моря страна…»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100224001445/http://www.telegrafua.com/230/world/3041/ |date=24 лютага 2010 }} // Кіевскій ТелеграфЪ № 40 (230)</ref> вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] заснаваў на месцы сучаснага Ачакава новы горад-[[крэпасць]]. Места Дашаў упершыню згадваецца ў дамове, складзенай паміж вялікім князем літоўскім [[Свідрыгайла]]м і каралём польскім [[Ягайла]]м у 1431 годзе. У 1480-я гады Дашаў захапілі крымскія татары.<ref name="kt"/> === Ачы-Кале === У 1492 годзе крымскі хан Менглі-Гірэй пабудаваў на месцы зруйнавага вялікалітоўскага Дашава крэпасць Кара-Кермен, якая неўзабаве перайшла да [[Турцыя|Турцыі]] і атрымала назву Ачы-Кале. Пазней крэпасць пераўтварылі ў ваенна-марскую базу — апору турэцкага панавання ў Паўночным Прычарнамор’і. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1735—1739)|руска-турэцкай вайны 1735—1739 гадоў]] расійскія войскі 2 ліпеня 1737 года занялі, аднак паводле Бялградскага перамір’я 1739 года горад застаўся за Турцыяй. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1787—1791)|руска-турэцкай вайны 1787—1791 гадоў]] падчас аблогі Ачы-Кале расійскі флот нанёс паражэнне турэцкаму флоту ў лімане, а расійскае войска пад камандаваннем [[Рыгор Аляксандравіч Пацёмкін|Рыгора Пацёмкіна]] 6 снежня 1788 года штурмам авалодала крэпасцю. === Ачакаў === Згодна з Яскім мірным дагаворам 1791 года горад адышоў да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе быў уключаны ў Херсонскую губерню. Турэцкую назву адапатавалі да рускай мовы праз суфікс -ов.<ref>Добровольський О. А. Литовська топоніміка на Миколаївщині (XV ст.) [http://bibl.kma.mk.ua/pdf/naukpraci/history/1999/4-1-2.pdf]{{Недаступная спасылка}} // Наукові праці. Науково-методичний журнал. Випуск: 1, Том: 4. ISSN 1609-7742</ref> У 1795 годзе Ачакаў увайшоў у склад Вазнясенскага намесніцтва, а ў наступным годзе — у Наварасійскую, з 1802 года — Мікалаеўскую губерню (у 1803 годзе пераназваная ў Херсонскую). З 1803 года Ачакаў — пазаштатны горад, з 1825 года — цэнтр Ачакаўскага павета. У 1855 годзе падчас [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] Ачакаў захоплены англа-французскімі войскамі, але затым горад вярнулі Расіі. У Ачакаве ў 1906 адбыўся суд над удзельнікамі паўстання на [[Ачакаў (крэйсер)|крэйсеры ''«Ачакаў»'']] на чале з [[Пётр Пятровіч ​Шміт|Пятром ​Шмітам]].<ref name=":1" /> У савецкі час у горадзе знаходзіліся ваенна-марская і ваенная верталётная база. З 1991 года ў складзе незалежнай Украіны, курорт і ваенна-марская база. == Насельніцтва == * 2-я пал. XIX ст. — 5347 чал.<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|372|Oczaków}}</ref> * 1974 год — 14,2 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/117691/Очаков Очаков] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> * 1991 год — 19,7 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/224610 Очаков] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> * 2008 год — 15 047 чал.<ref>Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2008 року»</ref> * 2024 год — 7 000 чал.<ref>{{Cite web|url=https://nikvesti.com/articles/284009|title=Очаків: чим живе та про що мріє прифронтове місто|website=nikvesti.com|access-date=2025-03-23}}</ref> == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Sudkovsky museum.JPG|thumb|200px|Музей Р. Судкоўскага]] У Ачакаве знаходзіцца музей марыністычнага жывапісу імя мастака [[Р. Судкоўскі|Р. Судкоўскага]] (філіял Мікалаеўскай мастацкай галерэі). У наш час на Ачакаўскім узбярэжжы размяшчаецца больш за чатыры дзясяткі санаторый, дзе штогод адпачывае каля 100 тысяч чалавек. == Вядомыя асобы == * [[Леў Мікалаевіч Пагарэлаў]] (1929—2010) — беларускі архітэктар. * [[Генадзь Фёдаравіч Пацёмкін]] (1923—1943) — [[Герой Савецкага Саюза]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{Крыніцы/БелЭн|том=2|артыкул=Ачакаў|старонкі=164}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Мікалаеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] 4l5g2hjeqksr9y6xc2d6c4xrgsv2s5x 5216469 5216465 2026-10-11T18:05:36Z Ueschar 151377 афармленне 5216469 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |арыгінальная назва = Очаків |падначаленне = |краіна = Украіна |герб = Ochakiv gerb.png |сцяг =Ocakiv prapor.png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 37|lat_sec = 7 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 32|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = [[1396]] |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 12,49 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +380 5154 |паштовы індэкс = 57500 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = [http://ochakiv.mk.ua Ачакіўскі гарадскі савет] |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ача́каў''' ({{lang-uk|Очаків}}) — [[горад]] у [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]], на беразе [[Дняпроўскі ліман|Дняпроўскага лімана]] [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Ачакіўскі раён|Ачакіўскага раёна]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%90%D0%A7%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%8E|title=АЧАКАЎ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> Знаходзіцца за 69 км на паўднёвы захад ад [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаева]] і найбліжэйшай чыгуначнай станцыі. Марскі порт. == Гісторыя == === Алектар === У 7—6 стагоддзі да нашай эры ў раёне сучаснага Ачакава існавалі грэчаская калонія з цэнтрам у горадзе Алектар.<ref name=":1" /> === Дашаў === [[Файл:January Suchodolski - Ochakiv siege.jpg|thumb|200px|Я. Сухадольскі «Штурм Ачакава»]] У 1396 годзе<ref name="kt">Станислав Власенко. [http://www.telegrafua.com/230/world/3041/ «Первая от моря страна…»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100224001445/http://www.telegrafua.com/230/world/3041/ |date=24 лютага 2010 }} // Кіевскій ТелеграфЪ № 40 (230)</ref> вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] заснаваў на месцы сучаснага Ачакава новы горад-[[крэпасць]]. Места Дашаў упершыню згадваецца ў дамове, складзенай паміж вялікім князем літоўскім [[Свідрыгайла]]м і каралём польскім [[Ягайла]]м у 1431 годзе. У 1480-я гады Дашаў захапілі крымскія татары.<ref name="kt"/> === Ачы-Кале === У 1492 годзе крымскі хан Менглі-Гірэй пабудаваў на месцы зруйнавага вялікалітоўскага Дашава крэпасць Кара-Кермен, якая неўзабаве перайшла да [[Турцыя|Турцыі]] і атрымала назву Ачы-Кале. Пазней крэпасць пераўтварылі ў ваенна-марскую базу — апору турэцкага панавання ў Паўночным Прычарнамор’і. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1735—1739)|руска-турэцкай вайны 1735—1739 гадоў]] расійскія войскі 2 ліпеня 1737 года занялі, аднак паводле Бялградскага перамір’я 1739 года горад застаўся за Турцыяй. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1787—1791)|руска-турэцкай вайны 1787—1791 гадоў]] падчас аблогі Ачы-Кале расійскі флот нанёс паражэнне турэцкаму флоту ў лімане, а расійскае войска пад камандаваннем [[Рыгор Аляксандравіч Пацёмкін|Рыгора Пацёмкіна]] 6 снежня 1788 года штурмам авалодала крэпасцю. === Ачакаў === Згодна з Яскім мірным дагаворам 1791 года горад адышоў да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе быў уключаны ў Херсонскую губерню. Турэцкую назву адапатавалі да рускай мовы праз суфікс -ов.<ref>Добровольський О. А. Литовська топоніміка на Миколаївщині (XV ст.) [http://bibl.kma.mk.ua/pdf/naukpraci/history/1999/4-1-2.pdf]{{Недаступная спасылка}} // Наукові праці. Науково-методичний журнал. Випуск: 1, Том: 4. ISSN 1609-7742</ref> У 1795 годзе Ачакаў увайшоў у склад Вазнясенскага намесніцтва, а ў наступным годзе — у Наварасійскую, з 1802 года — Мікалаеўскую губерню (у 1803 годзе пераназваная ў Херсонскую). З 1803 года Ачакаў — пазаштатны горад, з 1825 года — цэнтр Ачакаўскага павета. У 1855 годзе падчас [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] Ачакаў захоплены англа-французскімі войскамі, але затым горад вярнулі Расіі. У Ачакаве ў 1906 адбыўся суд над удзельнікамі паўстання на [[Ачакаў (крэйсер)|крэйсеры ''«Ачакаў»'']] на чале з [[Пётр Пятровіч ​Шміт|Пятром ​Шмітам]].<ref name=":1" /> У савецкі час у горадзе знаходзіліся ваенна-марская і ваенная верталётная база. З 1991 года ў складзе незалежнай Украіны, курорт і ваенна-марская база. == Насельніцтва == * 2-я пал. XIX ст. — 5347 чал.<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|372|Oczaków}}</ref> * 1974 год — 14,2 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/117691/Очаков Очаков] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> * 1991 год — 19,7 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/224610 Очаков] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> * 2008 год — 15 047 чал.<ref>Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2008 року»</ref> * 2024 год — 7 000 чал.<ref>{{Cite web|url=https://nikvesti.com/articles/284009|title=Очаків: чим живе та про що мріє прифронтове місто|website=nikvesti.com|access-date=2025-03-23}}</ref> == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Sudkovsky museum.JPG|thumb|200px|Музей Р. Судкоўскага]] У Ачакаве знаходзіцца музей марыністычнага жывапісу імя мастака [[Р. Судкоўскі|Р. Судкоўскага]] (філіял Мікалаеўскай мастацкай галерэі). У наш час на Ачакаўскім узбярэжжы размяшчаецца больш за чатыры дзясяткі санаторый, дзе штогод адпачывае каля 100 тысяч чалавек. == Вядомыя асобы == * [[Леў Мікалаевіч Пагарэлаў]] (1929—2010) — беларускі архітэктар. * [[Генадзь Фёдаравіч Пацёмкін]] (1923—1943) — [[Герой Савецкага Саюза]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{Крыніцы/БелЭн|том=2|артыкул=Ачакаў|старонкі=164}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Мікалаеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] a24jtf2k1qd3eunxcdl2z63gdt2qozk 5216470 5216469 2026-10-11T18:08:19Z Ueschar 151377 афармленне 5216470 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |арыгінальная назва = Очаків |краіна = Украіна |герб = Ochakiv gerb.png |сцяг =Ocakiv prapor.png |lat_deg = 46|lat_min = 37|lat_sec = 7 |lon_deg = 31|lon_min = 32|lon_sec = 21 |першае згадванне = [[1396]] |плошча = 12,49 |часавы пояс = +2 |тэлефонны код = +380 5154 |паштовы індэкс = 57500 }} '''Ача́каў''' ({{lang-uk|Очаків}}) — [[горад]] у [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]], на беразе [[Дняпроўскі ліман|Дняпроўскага лімана]] [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Ачакіўскі раён|Ачакіўскага раёна]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%90%D0%A7%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%8E|title=АЧАКАЎ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> Знаходзіцца за 69 км на паўднёвы захад ад [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаева]] і найбліжэйшай чыгуначнай станцыі. Марскі порт. == Гісторыя == === Алектар === У 7—6 стагоддзі да нашай эры ў раёне сучаснага Ачакава існавалі грэчаская калонія з цэнтрам у горадзе Алектар.<ref name=":1" /> === Дашаў === [[Файл:January Suchodolski - Ochakiv siege.jpg|thumb|200px|Я. Сухадольскі «Штурм Ачакава»]] У 1396 годзе<ref name="kt">Станислав Власенко. [http://www.telegrafua.com/230/world/3041/ «Первая от моря страна…»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100224001445/http://www.telegrafua.com/230/world/3041/ |date=24 лютага 2010 }} // Кіевскій ТелеграфЪ № 40 (230)</ref> вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] заснаваў на месцы сучаснага Ачакава новы горад-[[крэпасць]]. Места Дашаў упершыню згадваецца ў дамове, складзенай паміж вялікім князем літоўскім [[Свідрыгайла]]м і каралём польскім [[Ягайла]]м у 1431 годзе. У 1480-я гады Дашаў захапілі крымскія татары.<ref name="kt"/> === Ачы-Кале === У 1492 годзе крымскі хан Менглі-Гірэй пабудаваў на месцы зруйнавага вялікалітоўскага Дашава крэпасць Кара-Кермен, якая неўзабаве перайшла да [[Турцыя|Турцыі]] і атрымала назву Ачы-Кале. Пазней крэпасць пераўтварылі ў ваенна-марскую базу — апору турэцкага панавання ў Паўночным Прычарнамор’і. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1735—1739)|руска-турэцкай вайны 1735—1739 гадоў]] расійскія войскі 2 ліпеня 1737 года занялі, аднак паводле Бялградскага перамір’я 1739 года горад застаўся за Турцыяй. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1787—1791)|руска-турэцкай вайны 1787—1791 гадоў]] падчас аблогі Ачы-Кале расійскі флот нанёс паражэнне турэцкаму флоту ў лімане, а расійскае войска пад камандаваннем [[Рыгор Аляксандравіч Пацёмкін|Рыгора Пацёмкіна]] 6 снежня 1788 года штурмам авалодала крэпасцю. === Ачакаў === Згодна з Яскім мірным дагаворам 1791 года горад адышоў да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе быў уключаны ў Херсонскую губерню. Турэцкую назву адапатавалі да рускай мовы праз суфікс -ов.<ref>Добровольський О. А. Литовська топоніміка на Миколаївщині (XV ст.) [http://bibl.kma.mk.ua/pdf/naukpraci/history/1999/4-1-2.pdf]{{Недаступная спасылка}} // Наукові праці. Науково-методичний журнал. Випуск: 1, Том: 4. ISSN 1609-7742</ref> У 1795 годзе Ачакаў увайшоў у склад Вазнясенскага намесніцтва, а ў наступным годзе — у Наварасійскую, з 1802 года — Мікалаеўскую губерню (у 1803 годзе пераназваная ў Херсонскую). З 1803 года Ачакаў — пазаштатны горад, з 1825 года — цэнтр Ачакаўскага павета. У 1855 годзе падчас [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] Ачакаў захоплены англа-французскімі войскамі, але затым горад вярнулі Расіі. У Ачакаве ў 1906 адбыўся суд над удзельнікамі паўстання на [[Ачакаў (крэйсер)|крэйсеры ''«Ачакаў»'']] на чале з [[Пётр Пятровіч ​Шміт|Пятром ​Шмітам]].<ref name=":1" /> У савецкі час у горадзе знаходзіліся ваенна-марская і ваенная верталётная база. З 1991 года ў складзе незалежнай Украіны, курорт і ваенна-марская база. == Насельніцтва == * 2-я пал. XIX ст. — 5347 чал.<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|372|Oczaków}}</ref> * 1974 год — 14,2 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/117691/Очаков Очаков] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> * 1991 год — 19,7 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/224610 Очаков] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> * 2008 год — 15 047 чал.<ref>Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2008 року»</ref> * 2024 год — 7 000 чал.<ref>{{Cite web|url=https://nikvesti.com/articles/284009|title=Очаків: чим живе та про що мріє прифронтове місто|website=nikvesti.com|access-date=2025-03-23}}</ref> == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Sudkovsky museum.JPG|thumb|200px|Музей Р. Судкоўскага]] У Ачакаве знаходзіцца музей марыністычнага жывапісу імя мастака [[Р. Судкоўскі|Р. Судкоўскага]] (філіял Мікалаеўскай мастацкай галерэі). У наш час на Ачакаўскім узбярэжжы размяшчаецца больш за чатыры дзясяткі санаторый, дзе штогод адпачывае каля 100 тысяч чалавек. == Вядомыя асобы == * [[Леў Мікалаевіч Пагарэлаў]] (1929—2010) — беларускі архітэктар. * [[Генадзь Фёдаравіч Пацёмкін]] (1923—1943) — [[Герой Савецкага Саюза]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{Крыніцы/БелЭн|том=2|артыкул=Ачакаў|старонкі=164}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Мікалаеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] 97d0bxvif6cw9st25e233c7w1at60n0 5216480 5216470 2026-10-11T18:16:23Z Ueschar 151377 Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах, перанесена: Ачакі → Ачака (2), typos fixed: Места → Горад з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5216480 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |арыгінальная назва = Очаків |краіна = Украіна |герб = Ochakiv gerb.png |сцяг =Ocakiv prapor.png |lat_deg = 46|lat_min = 37|lat_sec = 7 |lon_deg = 31|lon_min = 32|lon_sec = 21 |першае згадванне = [[1396]] |плошча = 12,49 |часавы пояс = +2 |тэлефонны код = +380 5154 |паштовы індэкс = 57500 }} '''Ача́каў''' ({{lang-uk|Очаків}}) — [[горад]] у [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]], на беразе [[Дняпроўскі ліман|Дняпроўскага лімана]] [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Ачакаўскі раён|Ачакаўскага раёна]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%90%D0%A7%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%8E|title=АЧАКАЎ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> Знаходзіцца за 69 км на паўднёвы захад ад [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаева]] і найбліжэйшай чыгуначнай станцыі. Марскі порт. == Гісторыя == === Алектар === У 7—6 стагоддзі да нашай эры ў раёне сучаснага Ачакава існавалі грэчаская калонія з цэнтрам у горадзе Алектар.<ref name=":1" /> === Дашаў === [[Файл:January Suchodolski - Ochakiv siege.jpg|thumb|200px|Я. Сухадольскі «Штурм Ачакава»]] У 1396 годзе<ref name="kt">Станислав Власенко. [http://www.telegrafua.com/230/world/3041/ «Первая от моря страна…»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100224001445/http://www.telegrafua.com/230/world/3041/ |date=24 лютага 2010 }} // Кіевскій ТелеграфЪ № 40 (230)</ref> вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] заснаваў на месцы сучаснага Ачакава новы горад-[[крэпасць]]. Места Дашаў упершыню згадваецца ў дамове, складзенай паміж вялікім князем літоўскім [[Свідрыгайла]]м і каралём польскім [[Ягайла]]м у 1431 годзе. У 1480-я гады Дашаў захапілі крымскія татары.<ref name="kt"/> === Ачы-Кале === У 1492 годзе крымскі хан Менглі-Гірэй пабудаваў на месцы зруйнавага вялікалітоўскага Дашава крэпасць Кара-Кермен, якая неўзабаве перайшла да [[Турцыя|Турцыі]] і атрымала назву Ачы-Кале. Пазней крэпасць пераўтварылі ў ваенна-марскую базу — апору турэцкага панавання ў Паўночным Прычарнамор’і. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1735—1739)|руска-турэцкай вайны 1735—1739 гадоў]] расійскія войскі 2 ліпеня 1737 года занялі, аднак паводле Бялградскага перамір’я 1739 года горад застаўся за Турцыяй. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1787—1791)|руска-турэцкай вайны 1787—1791 гадоў]] падчас аблогі Ачы-Кале расійскі флот нанёс паражэнне турэцкаму флоту ў лімане, а расійскае войска пад камандаваннем [[Рыгор Аляксандравіч Пацёмкін|Рыгора Пацёмкіна]] 6 снежня 1788 года штурмам авалодала крэпасцю. === Ачакаў === Згодна з Яскім мірным дагаворам 1791 года горад адышоў да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе быў уключаны ў Херсонскую губерню. Турэцкую назву адапатавалі да рускай мовы праз суфікс -ов.<ref>Добровольський О. А. Литовська топоніміка на Миколаївщині (XV ст.) [http://bibl.kma.mk.ua/pdf/naukpraci/history/1999/4-1-2.pdf]{{Недаступная спасылка}} // Наукові праці. Науково-методичний журнал. Випуск: 1, Том: 4. ISSN 1609-7742</ref> У 1795 годзе Ачакаў увайшоў у склад Вазнясенскага намесніцтва, а ў наступным годзе — у Наварасійскую, з 1802 года — Мікалаеўскую губерню (у 1803 годзе пераназваная ў Херсонскую). З 1803 года Ачакаў — пазаштатны горад, з 1825 года — цэнтр Ачакаўскага павета. У 1855 годзе падчас [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] Ачакаў захоплены англа-французскімі войскамі, але затым горад вярнулі Расіі. У Ачакаве ў 1906 адбыўся суд над удзельнікамі паўстання на [[Ачакаў (крэйсер)|крэйсеры ''«Ачакаў»'']] на чале з [[Пётр Пятровіч ​Шміт|Пятром ​Шмітам]].<ref name=":1" /> У савецкі час у горадзе знаходзіліся ваенна-марская і ваенная верталётная база. З 1991 года ў складзе незалежнай Украіны, курорт і ваенна-марская база. == Насельніцтва == * 2-я пал. XIX ст. — 5347 чал.<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|372|Oczaków}}</ref> * 1974 год — 14,2 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/117691/Очаков Очаков] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> * 1991 год — 19,7 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/224610 Очаков] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> * 2008 год — 15 047 чал.<ref>Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2008 року»</ref> * 2024 год — 7 000 чал.<ref>{{Cite web|url=https://nikvesti.com/articles/284009|title=Очаків: чим живе та про що мріє прифронтове місто|website=nikvesti.com|access-date=2025-03-23}}</ref> == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Sudkovsky museum.JPG|thumb|200px|Музей Р. Судкоўскага]] У Ачакаве знаходзіцца музей марыністычнага жывапісу імя мастака [[Р. Судкоўскі|Р. Судкоўскага]] (філіял Мікалаеўскай мастацкай галерэі). У наш час на Ачакаўскім узбярэжжы размяшчаецца больш за чатыры дзясяткі санаторый, дзе штогод адпачывае каля 100 тысяч чалавек. == Вядомыя асобы == * [[Леў Мікалаевіч Пагарэлаў]] (1929—2010) — беларускі архітэктар. * [[Генадзь Фёдаравіч Пацёмкін]] (1923—1943) — [[Герой Савецкага Саюза]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{Крыніцы/БелЭн|том=2|артыкул=Ачакаў|старонкі=164}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Мікалаеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] qx9oqng1l4f7f8qmfnlboomrr64iemc 0 102826 5216529 5216209 2026-10-11T19:58:56Z Змітрок Бядуля 175208 Афармленне: прыбраны трывіяльныя і паўторныя спасылкі, «годзе» пасля года 5216529 wikitext text/x-wiki {{Шляхецкі род | Прозвішча = Нарушэвічы | Герб = Herb Wadwicz.PNG | Подпіс= [[Вадвіч (герб)|Герб «Вадвіч»]] | Дэвіз = | Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]] | Тытул = | Прызнаныя ў = | Першы з роду = [[Наруш]] | Апошні з роду = | Адгалінаванне роду =[[Мантыгірдавічы|Мантыгірдавічаў]] | Адгалінаванні ад роду = }} '''Нарушэвічы''' ({{lang-pl|Naruszewicz}}, {{lang-lt|Naruševičiai}}) — шляхецкі род [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] гербу [[Вадвіч (герб)|«Вадвіч»]], галіна роду [[Мантыгірдавічы|Мантыгірдавічаў]]<ref name="evkl"/>. У XVI—XVII стагоддзях прадстаўнікі роду займалі вышэйшыя дзяржаўныя пасады ВКЛ — вялікага падскарбія, падканцлера, вялікага пісара, кашталянаў<ref name="evkl"/>. У [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] род быў унесены ў радаводныя кнігі шэрагу губерняў<ref name="esbe"/>. {{змест злева}} == Гісторыя == Пачынальнік роду літоўскі баярын [[Мантыгерд]] (Мантыгірд), намеснік полацкі (1396), адначасова і родапачынальнік Мантыгірдавічаў. Мантыгерд меў сына [[Пётр Мантыгердавіч|Пятрашку]], маршалка земскага літоўскага. Сын Пятрашкі [[Наруш]] даў імя роду, а ад унука Пятрашкі — [[Войтка Нарушэвіч|Войткі Нарушэвіча]], пайшлі галіны роду<ref name="evkl"/>. Сын Войткі [[Павел Нарушэвіч]] (памёр у 1544 годзе) быў пісарам канцылярыі ВКЛ і ў 1532 годзе ездзіў паслом у Маскву. Яго сын [[Станіслаў Паўлавіч Нарушэвіч|Станіслаў]] (памёр у 1589 годзе) стаў кашталянам смаленскім, а [[Мікалай Ян Нарушэвіч|Мікалай Ян]] (памёр у 1575 годзе) з 1566 года быў вялікім падскарбіем літоўскім. Сыны Мікалая Яна [[Мікалай Нарушэвіч (кашталян жамойцкі)|Мікалай]] і [[Ян Нарушэвіч (сын Мікалая Яна)|Ян]] займалі пасаду вялікага лоўчага літоўскага; Ян у 1582 годзе быў абраны першым маршалкам [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбунала ВКЛ]], а Мікалай у 1588—1603 гадах быў кашталянам жамойцкім. Іх брат [[Крыштоф Нарушэвіч|Крыштоф]] (каля 1570—1630) стаў надворным (1615), а потым вялікім (1618) падскарбіем літоўскім. З яго сыноў [[Станіслаў Нарушэвіч (сын Крыштафа)|Станіслаў]] з 1630 года быў [[Пісар вялікі літоўскі|вялікім пісарам літоўскім]], [[Ян Нарушэвіч (сын Крыштафа)|Ян]] з 1661 года — падскарбіем надворным, а [[Аляксандр Крыштоф Нарушэвіч|Аляксандр Крыштоф]] у 1658—1668 гадах — [[Падканцлер літоўскі|падканцлерам літоўскім]]<ref name="evkl"/>. У другой палове XVI — першай палове XVII стагоддзя многія Нарушэвічы вызнавалі кальвінізм: кальвіністамі былі Станіслаў Паўлавіч, кашталян Мікалай і лоўчы Ян, а сын апошняга [[Аляксандр Нарушэвіч|Аляксандр]], кашталян жамойцкі з 1645 года, старшынстваваў на кальвінісцкіх сінодах ВКЛ у 1628, 1650 і 1652 гадах. Крыштоф у 1611 годзе перайшоў з кальвінізму ў каталіцтва<ref name="evkl"/>. Нарушэвічам належалі маёнткі ў розных частках ВКЛ: [[Хомск]] і Жабер у Пінскім павеце (Мікалай Ян і яго сын Мікалай), палова мястэчка Косава і Палачаны ў Ашмянскім павеце (кашталян Мікалай), мястэчкі [[Круглае]] ў Аршанскім і [[Відзы]] ў Браслаўскім паветах (Станіслаў Паўлавіч), Ганусішкі ў Трокскім, Мажэйкава і Лебяда ў Лідскім паветах (Крыштоф)<ref name="evkl"/>. Пасля далучэння зямель ВКЛ да Расійскай імперыі род Нарушэвічаў быў унесены ў VI і I часткі [[Дваранская радаводная кніга|радаводных кніг]] [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Ковенская губерня|Ковенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Кіеўская губерня|Кіеўскай]] і [[Падольская губерня|Падольскай]] губерняў<ref name="esbe"/>. == Радавод == * [[Мантыгерд]], намеснік полацкі (1396) ** [[Пётр Мантыгірдавіч]] (каля 1390 — 1459), маршалак земскі літоўскі *** [[Наруш]] **** [[Войтка Нарушэвіч]] ***** [[Павел Нарушэвіч|Павел]] (? — 1544), пісар канцылярыі ВКЛ пры [[Жыгімонт Стары|Жыгімонце Старым]] ****** [[Станіслаў Паўлавіч Нарушэвіч|Станіслаў]] (? — 1589), [[кашталян смаленскі]] ****** [[Мікалай Ян Нарушэвіч]] (? — 16 красавіка 1575), [[вялікі падскарбі літоўскі]] (з 1566) ******* [[Мікалай Нарушэвіч (кашталян жамойцкі)|Мікалай]] (каля 1560 — лістапад 1603), [[Вялікі лоўчы літоўскі|вялікі лоўчы літоўскі]] (1582—1589), [[кашталян жамойцкі]] (1588—1603) ******* [[Ян Нарушэвіч (сын Мікалая Яна)|Ян]] (? — каля 1613), вялікі лоўчы літоўскі (з 1589), маршалак Трыбунала ВКЛ (1582) ******** [[Аляксандр Нарушэвіч|Аляксандр]] (? — каля 1653), кашталян жамойцкі (з 1645) ******* [[Крыштоф Нарушэвіч|Крыштоф]] (каля 1570 — 1630), [[падскарбі надворны літоўскі]] (1615—1618), вялікі падскарбі літоўскі (1618—1630) ******** [[Станіслаў Нарушэвіч (сын Крыштафа)|Станіслаў]] (? — 27 мая 1650), вялікі пісар літоўскі (з 1630), рэферэндар (1642—1650) ******** [[Ян Нарушэвіч (сын Крыштафа)|Ян]] (? — 1663), падскарбі надворны літоўскі (з 1661) ******** [[Аляксандр Крыштоф Нарушэвіч|Аляксандр Крыштоф]] (? — 21 чэрвеня 1668), вялікі пісар літоўскі (1654—1658), падканцлер літоўскі (1658—1668) == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Аляксандр Крыштоф Нарушэвіч]] (? — 1668) — падканцлер літоўскі<ref name="evkl"/><ref name="esbe"/> * [[Адам Нарушэвіч]] (1733—1796) — рымска-каталіцкі дзеяч, філолаг, гісторык, перакладчык, паэт і пісьменнік<ref name="esbe"/> == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=349|артыкул=Нарушэвічы|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}}</ref> <ref name="esbe">{{Крыніцы/БіЭ|Нарушевичи}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарушэвічы| ]] apf40lzvp3uxp0melu38pxkhrrivt47 0 103034 5216808 4847624 2026-10-12T04:48:55Z Zadorenko V 175157 5216808 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Таруса |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Tarusa COA (Kaluga Governorate) (1777).png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 37|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city(9700)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1246 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 12 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 140 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}} 9602<ref>http://web.archive.org/web/20090828062338/http://www.gks.ru/wps/PA_1_0_S5/Documents/jsp/Detail_default.jsp?category=1112178611292&elementId=1140096199984 - Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010а</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 48435 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 249100; 248901<ref>[http://www.tarusa.nndv.ru/postindex.aspx Почтовые индексы. Таруса]</ref> |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Tarusa |сайт = http://mo.tarusa.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Таруса''' ({{Lang-ru|Таруса}}) — старадаўні рускі горад, адміністрацыйны цэнтр Тарускага раёна [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]]. == Назва == Назва Таруса ад назвы ракі Таруса, на ўтоку якой у [[Ака|Аку]] паселішча паўстала. Назва Таруса старабалцкага паходжання. Корань ''Tar-'' лічыцца вельмі архаічным, звязаны з індаеўрапейскім ''*ter-, *tor-'' «хуткі, моцны»<ref name="H. Krahe 1964">H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 57.</ref>, шырэйшае значэнне «пранікаць, пераадольваць»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1074—1075.</ref>. З балцкай лексікі гэтае значэнне ў кораня знікла, выціснутае таго ж паходжання ''tarti'' «мовіць», ад ''*tor-'' «гучны, чутны», які эвалюцыянаваў ад «пранікаць» да «дасягаць голасам»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1088—1089.</ref>. Найбліжэйшыя гідранімічныя аналагі — латышскія водныя назвы ''Tara, Tar-upe'', літоўская азёрная назва ''Tarama''<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.</ref> (пашыральнік ''-m-'' як у гідроніме ''Ner-ema''<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 228.</ref>), таксама назва ракі Тара (у басейне дзесенскай Нярусы)<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 210.</ref>. У стараеўрапейскай гідраніміі рачная назва таго ж паходжання ''Tara'' вядомая тым, што з дапамогай пашыральніка ''-nt-'' ад яе ўтвораны тапонім ''Tarentum'', літаральна — «Тарскі» (месца на Тары)<ref name="H. Krahe 1964"/><ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 4. Vilnius, 1998. C. 919.</ref> (як ад гідроніма [[Піна]] ўтварыўся тапонім [[Пінск]], «пінскае месца, месца на Піне»). Такое ж назваўтварэнне з дапамогай гідранімічных пашыральнікаў вядомае і на ўсходзе старабалцкай тэрыторыі: у ракі [[Вопь|Вопі]] на Падняпроўі — прыток Опісна (''*Ap- > *Ap-esn-''), у ракі [[Упа]] на Павоччы — прытокі Уперта (''*Up- > *Up-ert-'') і Упская (з назвай-«перакладам»). У назве Таруса корань ''Tar-'' пашыраны пашыральнікам ''-us-'', які таксама ў назве дзесенскай ракі Няруса<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.</ref>. Ён жа мяркуецца ў дняпроўскай рачной назве Водса (< ''*Vad-usa'')<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 168.</ref>. Пашыральнік ''-us-'' вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: ''kristi'' «падаць» (< *''krit-sti'') — ''kritusys'' «пылінка, труха» (што падае)<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 314.</ref>. Роднасныя яму пашыральнікі ''-es-, -is-'' у назвах тыпу [[Лучоса]] (< ''*Lauk-esa''), [[Барысаў|Барыса]] (калі назва аўтэнтычная). Рачная назва Таруса была матываваная хуткаплыннасцю ракі. == Агульныя звесткі == Горад размешчаны пры ўпадзення ракі Тарусы ў раку Ака, за 36 км ад [[Серпухаў|Серпухава]], за 70 км ад [[Калуга|Калугі]]. Дзякуючы свайму унікальна захаванаму абліччу — большасць будынкаў аднапавярховыя, пабудаваныя ў XIX стагоддзі, горад мае статус прыродна-архітэктурнага запаведніка, занесены ў пералік гістарычных гарадоў Расіі. Значны культурны цэнтр Расіі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Гарады Калужскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Калужскай вобласці]] [[Катэгорыя:Таруса| ]] rkyn37id093fuo74q5mqw1indcqbh3c 0 103040 5216803 4922339 2026-10-12T04:45:11Z Zadorenko V 175157 5216803 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Балабанава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat_of_Arms_of_Balabanovo_(Kaluga_oblast).png |сцяг = Flag of Balabanovo (Kaluga oblast).png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 36|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1584 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 9,94 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{рост}} 23 533<ref>[http://web.archive.org/web/20090828062338/http://www.gks.ru/wps/PA_1_0_S5/Documents/jsp/Detail_default.jsp?category=1112178611292&elementId=1140096199984 Численность населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2010а]</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 48438 |паштовы індэкс = 249000 |паштовыя індэксы = 249001 — Балабаново 1<br />249004 — Балабаново 4 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Balabanovo |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Балабанава''' ({{Lang-ru|Балабаново}}) — горад (з 1972 года) раённага падпарадкавання ў Бароўскім раёне [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]]. Насельніцтва — 23,5 тыс. чалавек (2010); такім чынам, Балабанава — найбуйнейшы горад раёна. Размешчаны ў паўночнай частцы Калужскай вобласці, за 96 км ад [[Масква|Масквы]] па трасе М3. Уваходзіць у склад муніцыпальнага ўтварэння (гарадскога пасялення) «Горад Балабанава». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Балабанава}} {{Гарады Калужскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Калужскай вобласці]] h9mfw1fur2de5bdp4xclfkq8hffcj88 0 104457 5216712 5179157 2026-10-12T02:43:09Z Zadorenko V 175157 5216712 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Па́лех''' ({{Lang-ru|Палех}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]], адміністрацыйны цэнтр Палехскага раёна [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласці]]. Размешчаны на аўтадарозе [[Іванава (Расія)|Іванава]] — [[Ніжні Ноўгарад]], за 30 км на ўсход ад горада [[Шуя]]. Праз пасёлак працякае рака [[Плешка]]. Пасёлак уваходзіць у пералік гістарычных гарадоў [[Расія|Расіі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Павел Дзмітрыевіч Корын]], мастак == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Палех||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Іванаўская вобласць}} {{Залатое кальцо Расіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Іванаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Залатое кальцо Расіі]] d3kwtzkhw4yr37x9xxneqex8xhawtyk 0 108110 5216850 4769613 2026-10-12T09:16:59Z Алесандр Бусел 136752 арфаграфія, пунктуацыя, стыль 5216850 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Фрыдрых Аўгуст II | арыгінальнае імя = Friedrich August II. | партрэт = Friedrich August II of Saxony.jpg | подпіс = Фрыдрых Аўгуст II | тытул = 3-ці [[Спіс кіраўнікоў Саксоніі|кароль Саксоніі]] | сцяг = Flagge Königreich Sachsen (1815-1918).svg | сцяг2 = Coat of arms of Wettin House Albert Line.png | пад імем = Фрыдрых Аўгуст II | перыядпачатак = [[6 чэрвеня]] [[1836]] | перыядканец = [[9 жніўня]] [[1854]] | папярэднік = [[Антон, кароль Саксоніі|Антон]] | пераемнік = [[Іаган, кароль Саксоніі|Іаган]] | дата нараджэння = 18.5.1797 | месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Пільніц}}, [[курфюрства Саксонія|Саксонія]] | дата смерці = 9.8.1854 | месца смерці = {{Месца смерці|Брэнбіхль}}, [[Ціроль]] | дынастыя = [[File:Coat of arms of Wettin House Albert Line.png|20px|Ветыны]] [[Ветын]]ы | бацька = [[Максіміліян Саксонскі]] | маці = [[Караліна Пармская]] | муж = | жонка = [[Марыя Караліна Аўстрыйская, 1801—1832|Марыя Караліна Аўстрыйская]], [[Марыя Ганна Баварская, 1805—1877|Марыя Ганна Баварская]] | дзеці = | Commons = Frederick Augustus II of Saxony }} '''Фрыдрых Аўгуст II''' ({{lang-de|Friedrich August II.}}; {{ДН|18|5|1797}}, Пільніц (цяпер у складзе [[Дрэздэн]]а) — {{ДС|9|8|1854}} г., [[Брэнбіхль]], [[Ціроль]]) — трэці [[кароль]] [[Каралеўства Саксонія|саксонскі]] з [[1836]] г., пляменнік караля [[Антон Добразычлівы|Антона I]]. Сын прынца [[Максіміліян Саксонскі|Максіміліяна]] і прынцэсы [[Караліна Пармская|Караліны Пармскай]]. == Юнацтва == Фрыдрых Аўгуст быў афіцэрам у вызваленчых войнах, аднак да ваеннай справы цікавасці не выяўляў. У красавіку 1814 ён быў адпраўлены каралём [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрыхам Аўгустам I]] на галоўную кватэру князя Шварцэнберга ў якасці закладніка, як доказ шчырасці караля, які быў на той час найлепшым саюзнікам [[Напалеон Банапарт|Напалеона]]. З надыходам мірнага часу Фрыдрых Аўгуст стаў старанна займацца юрыспрудэнцыяй, дзяржаўным правам і ваеннымі справамі, але з асаблівай любоўю аддаваўся занятку мастацтвам і натуральнымі навукамі. Ён быў здольным пейзажыстам, набыў цудоўную калекцыю гравюр. Галоўным яго захапленнем была батаніка; ён сам сабраў і разам з [[Іаган Гётэ|Гётэ]] апісаў «Flora Marienbadensis». У тым ліку і дзеля збору раслін ён аб'ездзіў, акрамя нямецкіх гор, [[Італія|Італію]], [[Швейцарыя|Швейцарыю]], [[Істрыя|Істрыю]], [[Далмацыя|Далмацыю]], [[Чарнагорыя|Чарнагорыю]], [[Бельгія|Бельгію]], [[Англія|Англію]] і [[Шатландыя|Шатландыю]]. У гэты час і пазней, будучы ўжо каралём, ён любіў гутарыць з вучонымі і мастакамі, якіх збіраў у сябе па вечарах. == Сумеснае праўленне з каралём Антонам == [[Выява:Statue Friedrich August II König von Sachsen in Dresden.JPG|Помнік Фрыдрыху Аўгусту II у Дрэздэне|thumb|left|150px]] З 1819 ён атрымаў дазвол прысутнічаць у пасяджэннях тайнага савета, а ў 1821 годзе стаў паўнапраўным яго чальцом, але граф Эйнзідэль не дапускаў яго ўплыву ў кіраванні. У 1830 годзе ў розных месцах Саксоніі здараліся рэвалюцыйныя выбухі, дзеля падаўлення якіх была прызначаная камісія з Фрыдрыхам Аўгустам на чале. Услед за тым Фрыдрых Аўгуст быў прызначаны суправіцелем свайго дзядзькі, старога бяздзетнага караля Антона, і абвешчаны яго спадчыннікам (бацька Фрыдрыха Аўгуста, прынц Максіміліян, падчас рэвалюцыйных падзей 1830 адмовіўся ад спадчынных правоў). Дбайна і асцярожна пачаў Фрыдрых Аўгуст аднаўленне састарэлага дзяржаўнага ладу, і да ўвядзення новай канстытуцыі [[4 Верасня]] [[1831]] г., дзякуючы яму хваляванні ўлягліся вельмі хутка. У [[1833]] г. Саксонія далучылася да германскага мытнага саюзу, пасля таго як уся сістэма народнай гаспадаркі і фінансаў была ператворана і прыстасавана да новых умоў жыцця. У апошнія гады караля Антона сапраўдным кіраўніком быў Фрыдрых Аўгуст, а калі кароль памёр (6 чэрвеня 1836), ён заняў пасад. Была прынятая пастанова аб гарадах ад 2 лютага 1832 года, якая дала гарадам права на свабоднае самакіраванне. Указ ад 17 сакавіка 1832 г вызваліў сялян ад прыгоннай службы і наследнага падданства. Крымінальны кодэкс ад 1836 стварыў уніфікаваны правапарадак для Саксоніі. == Праўленне == З цягам часу ўрадавая дзейнасць пайшла больш павольнай хадой, што выклікала незадаволенасць у грамадстве. Калі ў Францыі разгулялася Лютаўская рэвалюцыя, яна адгукнулася і ў Лейпцыгу, які стаў на чале рэвалюцыйнага руху. [[2 сакавіка]] [[1848]] г. дэпутацыя лейпцыгскай гарадской думы запатрабавала ад караля ператварэння саюзнай германскай канстытуцыі, прадстаўніцтва германскага народа ў германскім парламенце, свабоды друку і т.п., але атрымала адмову. Другая дэпутацыя ад той жа думы патрабавала толькі абяцання склікаць чыны ў бліжэйшы час. Да [[Лейпцыг]]у далучыліся амаль усе гарады, акрамя Дрэздэна, але вёска заставалася яшчэ не закранутай рухам. Фалькенштэйн, міністр унутраных спраў, выйшаў у адстаўку. [[6 сакавіка]] кароль звярнуўся з заклікам «An meine Sachsen», у якім абяцаў скліканне чыноў і змену законаў аб друку. Жарсці, аднак, разгараліся ў Лейпцыгу ўсё мацней, а сцягванне войскаў вакол яго толькі падліло алею ў агонь. Фрыдрых Аўгуст адклікаў войскі ад Лейпцыга і даў адстаўку міністэрству Кенерытца. Кіраўнік апазіцыі ў 2-й палаце Браўн [[16 сакавіка]] стварыў новае міністэрства, вакол якога згрупаваліся ўсе ўмераныя элементы палаты і краіны; але радыкалы ўтварылі мноства саюзаў дэмакратычнага характару. Выбары ў германскі парламент у Франкфурце і ў саксонскі ландтаг падтрымлівалі хваляванні ў краіне. Фрыдрых Аўгуст прызнаў германскі цэнтральны ўрад, урачыста прыняў у Дрэздэне абранага кіраўніка імперыі, эрцгерцага Іагана, гатовы быў прынесці ахвяры дзеля ўсталявання моцнай саюзнай дзяржавы, але пры гэтым не жадаў зусім адмовіцца ад сваіх правоў. Выбары ў ландтаг далі моцную перавагу дэмакратыі. 24 лютага 1849 міністэрства падало ў адстаўку; яго змяніла міністэрства Гельда, але і яно сутыкнулася з палатамі і распусцла іх 28 красавіка. Кароль адмовіўся прызнаць новую імперскую канстытуцыю; рэвалюцыйная партыя зладзіла ў Дрэздэне паўстанне; кароль з сям'ёй з'ехаў у Кёнігштэйн; войскі, падмацаваныя прускімі батальёнамі, занялі Дрэздэн пасля крывавай барацьбы з народам (9 мая); пачаліся арышты, пошукі, працэсы; тысячы абвінавачаных былі асуджаныя, але Фрыдрых Аўгуст смяротныя прысуды адмяніў, а астатнія пакаранні змякчыў. 19 мая кароль адклікаў саксонскіх прадстаўнікоў з Франкфурта, а 30 мая заключыў саюз з Прусіяй (Dreikönigsbündnis). Але недавер да Прусіі хутка ўзяў верх, Фрыдрых Аўгуст стаў схіляцца да Аўстрыі; 1 чэрвеня ён распусціў палаты і склікаў чыны па законе 1831. Падчас паездкі ў Ціролі, які быў яго ўлюбёным месцазнаходжаннем, Фрыдрых Аўгуст быў выкінуты з экіпажа і, не прыходзячы ў прытомнасць, памёр (1854). {{зноскі}} == Літаратура == * Schladebach, «Friedrich-August II, König von Sachsen» (Дрэздэн, 1854); * Frenzel, «König Friedrich-August, als Kunstfreund und Kunstsammler» (1854); * Flathe, «Neuere Geschichte Sachsens von 1806-66» (Гота, 1873); * R. Freiherr von Friesen, «Erinnerungen aus meinem Leben» (т. I, Дрэздэн, 1880); * R. Mucke, «Die politischen Bewegungen in Deutschland, 1830—1835» (Лейпцыг, 1875); * K. Biedermann, «Dreissig Jahre deutscher Geschichte, 1840—1870» (Брэслаўль, 1883). {{Каралі Саксоніі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каралі саксонскія]] [[Катэгорыя:Ветыны]] [[Катэгорыя:Асобы на манетах]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дрэздэне]] pl9ywtbfxbolj1i8hnx1yp40l7eoutf 5216860 5216850 2026-10-12T09:40:50Z M.L.Bot 261 афармленне, ачыстка карткі 5216860 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | тытул = 3-ці [[Спіс кіраўнікоў Саксоніі|кароль Саксоніі]] | сцяг = Flagge Königreich Sachsen (1815-1918).svg | сцяг2 = Coat of arms of Wettin House Albert Line.png | пад імем = Фрыдрых Аўгуст II | перыядпачатак = [[6 чэрвеня]] [[1836]] | перыядканец = [[9 жніўня]] [[1854]] | папярэднік = [[Антон (кароль Саксоніі)|Антон]] | пераемнік = [[Іаган (кароль Саксоніі)|Іаган]] }} '''Фрыдрых Аўгуст II''' ({{lang-de|Friedrich August II.}}; {{ВДП}}) — трэці [[Каралеўства Саксонія|кароль саксонскі]] з 1836 года, пляменнік караля [[Антон Добразычлівы|Антона I]]. Сын прынца [[Максіміліян Саксонскі|Максіміліяна]] і прынцэсы [[Караліна Пармская|Караліны Пармскай]]. == Юнацтва == Фрыдрых Аўгуст быў афіцэрам у вызваленчых войнах, аднак да ваеннай справы цікавасці не выяўляў. У красавіку 1814 ён быў адпраўлены каралём [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрыхам Аўгустам I]] на галоўную кватэру князя Шварцэнберга ў якасці закладніка, як доказ шчырасці караля, які быў на той час найлепшым саюзнікам [[Напалеон Банапарт|Напалеона]]. З надыходам мірнага часу Фрыдрых Аўгуст стаў старанна займацца юрыспрудэнцыяй, дзяржаўным правам і ваеннымі справамі, але з асаблівай любоўю аддаваўся занятку мастацтвам і натуральнымі навукамі. Ён быў здольным пейзажыстам, набыў цудоўную калекцыю гравюр. Галоўным яго захапленнем была батаніка; ён сам сабраў і разам з [[Іаган Гётэ|Гётэ]] апісаў «Flora Marienbadensis». У тым ліку і дзеля збору раслін ён аб’ездзіў, акрамя нямецкіх гор, [[Італія|Італію]], [[Швейцарыя|Швейцарыю]], [[Істрыя|Істрыю]], [[Далмацыя|Далмацыю]], [[Чарнагорыя|Чарнагорыю]], [[Бельгія|Бельгію]], [[Англія|Англію]] і [[Шатландыя|Шатландыю]]. У гэты час і пазней, будучы ўжо каралём, ён любіў гутарыць з вучонымі і мастакамі, якіх збіраў у сябе па вечарах. == Сумеснае праўленне з каралём Антонам == [[Файл:Statue Friedrich August II König von Sachsen in Dresden.JPG|Помнік Фрыдрыху Аўгусту II у Дрэздэне|thumb|left|150px]] З 1819 ён атрымаў дазвол прысутнічаць у пасяджэннях тайнага савета, а ў 1821 годзе стаў паўнапраўным яго членам, але граф Эйнзідэль не дапускаў яго ўплыву ў кіраванні. У 1830 годзе ў розных месцах Саксоніі здараліся рэвалюцыйныя выбухі, дзеля падаўлення якіх была прызначаная камісія з Фрыдрыхам Аўгустам на чале. Услед за тым Фрыдрых Аўгуст быў прызначаны суправіцелем свайго дзядзькі, старога бяздзетнага караля Антона, і абвешчаны яго спадчыннікам (бацька Фрыдрыха Аўгуста, прынц Максіміліян, падчас рэвалюцыйных падзей 1830 адмовіўся ад спадчынных правоў). Дбайна і асцярожна пачаў Фрыдрых Аўгуст аднаўленне састарэлага дзяржаўнага ладу, і да ўвядзення новай канстытуцыі [[4 Верасня]] [[1831]] г., дзякуючы яму хваляванні ўлягліся вельмі хутка. У [[1833]] г. Саксонія далучылася да германскага мытнага саюзу, пасля таго як уся сістэма народнай гаспадаркі і фінансаў была ператворана і прыстасавана да новых умоў жыцця. У апошнія гады караля Антона сапраўдным кіраўніком быў Фрыдрых Аўгуст, а калі кароль памёр (6 чэрвеня 1836), ён заняў пасад. Была прынятая пастанова аб гарадах ад 2 лютага 1832 года, якая дала гарадам права на свабоднае самакіраванне. Указ ад 17 сакавіка 1832 г вызваліў сялян ад прыгоннай службы і наследнага падданства. Крымінальны кодэкс ад 1836 стварыў уніфікаваны правапарадак для Саксоніі. == Праўленне == З цягам часу ўрадавая дзейнасць пайшла больш павольнай хадой, што выклікала незадаволенасць у грамадстве. Калі ў Францыі разгулялася Лютаўская рэвалюцыя, яна адгукнулася і ў Лейпцыгу, які стаў на чале рэвалюцыйнага руху. [[2 сакавіка]] [[1848]] г. дэпутацыя лейпцыгскай гарадской думы запатрабавала ад караля ператварэння саюзнай германскай канстытуцыі, прадстаўніцтва германскага народа ў германскім парламенце, свабоды друку і т.п., але атрымала адмову. Другая дэпутацыя ад той жа думы патрабавала толькі абяцання склікаць чыны ў бліжэйшы час. Да [[Лейпцыг]]у далучыліся амаль усе гарады, акрамя Дрэздэна, але вёска заставалася яшчэ не закранутай рухам. Фалькенштэйн, міністр унутраных спраў, выйшаў у адстаўку. [[6 сакавіка]] кароль звярнуўся з заклікам «An meine Sachsen», у якім абяцаў скліканне чыноў і змену законаў аб друку. Жарсці, аднак, разгараліся ў Лейпцыгу ўсё мацней, а сцягванне войскаў вакол яго толькі падліло алею ў агонь. Фрыдрых Аўгуст адклікаў войскі ад Лейпцыга і даў адстаўку міністэрству Кенерытца. Кіраўнік апазіцыі ў 2-й палаце Браўн [[16 сакавіка]] стварыў новае міністэрства, вакол якога згрупаваліся ўсе ўмераныя элементы палаты і краіны; але радыкалы ўтварылі мноства саюзаў дэмакратычнага характару. Выбары ў германскі парламент у Франкфурце і ў саксонскі ландтаг падтрымлівалі хваляванні ў краіне. Фрыдрых Аўгуст прызнаў германскі цэнтральны ўрад, урачыста прыняў у Дрэздэне абранага кіраўніка імперыі, эрцгерцага Іагана, гатовы быў прынесці ахвяры дзеля ўсталявання моцнай саюзнай дзяржавы, але пры гэтым не жадаў зусім адмовіцца ад сваіх правоў. Выбары ў ландтаг далі моцную перавагу дэмакратыі. 24 лютага 1849 міністэрства падало ў адстаўку; яго змяніла міністэрства Гельда, але і яно сутыкнулася з палатамі і распусцла іх 28 красавіка. Кароль адмовіўся прызнаць новую імперскую канстытуцыю; рэвалюцыйная партыя зладзіла ў Дрэздэне паўстанне; кароль з сям’ёй з’ехаў у Кёнігштэйн; войскі, падмацаваныя прускімі батальёнамі, занялі Дрэздэн пасля крывавай барацьбы з народам (9 мая); пачаліся арышты, пошукі, працэсы; тысячы абвінавачаных былі асуджаныя, але Фрыдрых Аўгуст смяротныя прысуды адмяніў, а астатнія пакаранні змякчыў. 19 мая кароль адклікаў саксонскіх прадстаўнікоў з Франкфурта, а 30 мая заключыў саюз з Прусіяй (Dreikönigsbündnis). Але недавер да Прусіі хутка ўзяў верх, Фрыдрых Аўгуст стаў схіляцца да Аўстрыі; 1 чэрвеня ён распусціў палаты і склікаў чыны па законе 1831. Падчас паездкі ў Ціролі, які быў яго ўлюбёным месцазнаходжаннем, Фрыдрых Аўгуст быў выкінуты з экіпажа і, не прыходзячы ў прытомнасць, памёр (1854). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Schladebach, «Friedrich-August II, König von Sachsen» (Дрэздэн, 1854); * Frenzel, «König Friedrich-August, als Kunstfreund und Kunstsammler» (1854); * Flathe, «Neuere Geschichte Sachsens von 1806-66» (Гота, 1873); * R. Freiherr von Friesen, «Erinnerungen aus meinem Leben» (т. I, Дрэздэн, 1880); * R. Mucke, «Die politischen Bewegungen in Deutschland, 1830—1835» (Лейпцыг, 1875); * K. Biedermann, «Dreissig Jahre deutscher Geschichte, 1840—1870» (Брэслаўль, 1883). {{продкі}} {{Каралі Саксоніі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каралі саксонскія]] [[Катэгорыя:Ветыны]] [[Катэгорыя:Асобы на манетах]] 32fwqtecsr24oxrfx94vjsziftbzig3 0 115925 5216414 5212468 2026-10-11T16:20:39Z Plaga med 116903 5216414 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Алесь Мі́кус''' ({{ВДП}}) — беларускі [[музыкант]], [[перакладчык]], даследчык. Аўтар «Беларуска-літоўскага размоўніка»<ref>Беларуска-літоўскі размоўнік / [укладальнік А. Мікус]. — 2-е выд., дапоўненае. — Мінск : Зміцер Колас, 2011. — 159 с</ref>, даследчай кнігі «Вітаўты і Вітарты: Двухасноўныя імёны старабалцкага тыпу на ўсходзе»<ref>''Алесь Мікус''. Вітаўты і Вітарты: Двухасноўныя імёны старабалцкага тыпу на ўсходзе. — Масква: [https://rykopisi.ru Рукопись], 2025. — 224 с.</ref>, укладальнік зборніка артыкулаў «Пра паганства і балтаў»<ref>Пра паганства і балтаў: зборнік артыкулаў / Укладальнік Алесь Мікус. — Смаленск: Інбелкульт, 2018. — 192 с. ISBN 978-5-00076-046-8</ref>. Аўтар некалькіх даследчых артыкулаў у галіне літаратуразнаўства і фалькларыстыкі.<ref>Мікус А. Ярамір быў жабай. Раман Э. Бульвера «Раса, што ўжо ідзе» як прататып аповесці В. Ластоўскага «Лабірынты» // Arche. 2011. № 5 (104). С. 215—239.</ref><ref>Мікус А. Ці пазычыў Ян Баршчэўскі сюжэт у езуітаў? // Беларускі фальклор: матэрыялы і даследаванні. Збор.навуковых прац. Вып. 6. Мінск: Беларус. навука, 2019. С. 67-73.</ref> Заснавальнік і рэдактар альманаха «Svajksta», вакол якога згуртаваліся прыхільнікі паганства<ref>[https://www.svaboda.org/a/svajksta/28455683.html Алесь Мікус: у Беларусі няма каму гаварыць ад імя архаікі // Радыё Свабода. 27 красавіка 2017]</ref><ref>На тым тыдні… // Краязнаўчая газета. № 37 (678), кастрычнік 2017 г. С. 2.</ref>, і сайта svajksta.by<ref>[https://charter97.org/be/news/2017/9/14/262828 Алесь Мікус: Місія беларуса — творчае ўпарадкаванне хаосу // Хартыя’97. 14.09.2017]</ref><ref>[https://ethnoby.org/kalektyvy/592657060 Свайкста // Этнаўсё]</ref>. У 2002 годзе разам з [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксеем Дзермантам]] быў заснавальнікам суполкі «Гега рух»<ref>{{cite web|url =https://news.arche.by/by/page/ideas/cultura-idei/9106|title =Вобразы Крывіі ў творчасьці музычных гуртоў сучаснай Беларусі|author =І. Лысюк|date =2012-08-23|publisher =[[ARCHE Пачатак|Arche.by]]|archive-url =https://web.archive.org/web/20191204230121/https://news.arche.by/by/page/ideas/cultura-idei/9106|archive-date =2019-12-04|access-date = }}</ref>. З літоўскай і англійскай пераклаў кнігі [[Мечысловас Ючас|Мечысловаса Ючаса]] «Грунвальдская бітва»<ref>Мечысловас Ючас. Грунвальдская бітва / Пераклад з літ.: А. Мікус. — Вільня; Беласток, 2010. — 243 с.</ref>, [[Рымвідас Пятраўскас|Рымвідаса Пятраўскаса]] «Літоўская знаць у канцы XIV—XV ст.»<ref>Рымвідас Пятраўскас. Літоўская знаць у канцы XIV—XV ст.: склад — структура — улада / Пераклад з літ.: А. Мікус. — Смаленск, 2014. — 386 с.</ref>, [[Стывен Крыстафер Роўэл|Стывена Крыстафера Роўэла]] «Уздым Літвы: Паганская імперыя ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, 1295—1345»<ref>Стэфан Крыстафер Роўэл. Уздым Літвы: Паганская імперыя ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, 1295—1345 / Пераклад з англ.: А. Мікус. — Мінск, 2015. — 423 с.</ref>, [[Антанас Ціла|Антанаса Цілы]] «Скарб Вялікага Княства Літоўскага падчас Дваццацігадовай вайны (1648—1667 гг.)»<ref>Антанас Ціла. Скарб Вялікага Княства Літоўскага падчас Дваццацігадовай вайны (1648—1667 гг.) / Пераклад з літ.: А. Мікус. — Смаленск, 2015. — 384 с.</ref>, [[Ёнас Трынкунас|Ёнаса Трынкунаса]] «Шлях старалітоўскай веры»<ref>Ёнас Трынкунас. Шлях старалітоўскай веры / Пераклад з літ.: А. Мікус. — Смаленск, 2019. — 208 с.</ref>, [[Гінтарас Бераснявічус|Гінтараса Бераснявічуса]] «Вырай: паняцце пра пасмяротнае жыццё ў старалітоўскім светапоглядзе»<ref>Гінтарас Бераснявічус. Вырай: паняцце пра пасмяротнае жыццё ў старалітоўскім светапоглядзе / Пераклад з літ.: А. Мікус. — Смаленск, 2020. — 192 с.</ref>. Стваральнік мартыял-гурта «[[Kryvakryž|Крывакрыж]]» (альбом «[[Malitvy vajny|Малітвы вайны]]»<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=6ouiVbnyTDE&list=OLAK5uy_mgQBLcVCfdBORbh-yaa-oJmf_OUF-wRXc Крывакрыж. Малітвы вайны]</ref>, 2009). Таксама аўтар альбомаў, у 2012 годзе акустычнага «Вырай»<ref>{{Cite web|url=https://www.stigmata.name/2012/04/ales-mikus-vyraj/|title=Алесь Мікус «Вырай» — : STGMT.MGZN :|website=www.stigmata.name|access-date=2025-12-15}}</ref> (сола, гітара), у 2014 — «Рамантыка» (сола, раяль, скрыпка), у тым ліку з песнямі на словы [[Тодар Кляшторны|Тодара Кляшторнага]] і [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]]<ref>[https://soundcloud.com/ales-mikus/sets/ramantyka Алесь Мікус. Рамантыка]</ref>, у 2015 — «Марыйскія песні»<ref>[https://soundcloud.com/ales-mikus/sets/mari-songs Алесь Мікус. Марыйскія песні]</ref> (раяль, сола, паэтычнае дэкламаванне). Стваральнік музычнага праекта «[[EIZVA|Eizva]]». == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Мікус Алесь}} [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыканты Беларусі]] af9o06g4tt2wevanvatbu46kn86ezv7 0 117973 5216709 4816694 2026-10-12T02:38:54Z Zadorenko V 175157 5216709 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Іванава |герб = Coat-of-Arms-of-Ivanovo-(Ivanovskaya oblast).svg |сцяг = Flag of Ivanovo.svg |апісанне сцяга = Сцяг Іванава |апісанне герба = Герб Іванава |lat_deg =57 |lat_min = 00|lat_sec = |lon_deg =40 |lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city(406465)_region:RU |CoordScale = |Яндэкскарта = http://maps.yandex.ru/map_search.xml?map=5&lay=28&id=1665 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |рэгіён = Іванаўская вобласць |рэгіён у табліцы = Іванаўская вобласць |від раёна = |раён = |раён у табліцы = |від паселішча = [[гарадская акруга]] |паселішча = |паселішча ў табліцы = |унутранае дзяленне = 4 раёна:<br />[[Ленінскі раён Іванава|Ленінскі]], [[Кастрычніцкі раён Іванава|Кастрычніцкі]],<br />[[Савецкі раён Іванава|Савецкі]], [[Фрунзенскі раён Іванава|Фрунзенскі]] |глава = [[Вячаслаў Міхайлавіч Свярчкоў]] (з 28 красавіка 2010 г.) |дата заснавання = |першае згадванне = 1561 |ранейшыя імёны = {{НП-ПН|1932|Іванава-Вазнясенск}} |статус з = 1871 |дзень горада = 28 мая |плошча = 104,84<ref name="Плошча">[http://ivgoradm.ru/history/teritory.htm Тэрыторыя Іванова на сайце іванаўскай адміністрацыі]</ref> |вышыня цэнтра НП = 120 |насельніцтва = {{падзенне}} 358 437<ref>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Сhisl_MO_01-01-2024.xlsx Колькасць насельніцтва Іванаўскай вобласці па гарадскіх акругах і муніцыпальным раёнам па стане на 1 студзеня 2024 года]</ref> |год перапісу = 2024 |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = іванавец, іванаўка, іванаўцы |часавы пояс = +3 |паштовы індэкс = 153000 |паштовыя індэксы = |тэлефонны код = 4932 |аўтамабільны код = 37 |лічбавы ідэнтыфікатар = 24401 |катэгорыя ў Commons = Ivanovo |сайт = http://ivgoradm.ru/ |add1n = Узнагароды |add1 = {{ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі|тып=горад|1970}} |add3n = [[Мянушкі гарадоў|Мянушкі]] |add3 = Рускі Манчэстэр<br />Чырвоны Манчэстэр<br />Радзіма першага савета<br />[[Горад нявест]] }} {{значэнні}} '''Іванава''' ({{Lang-ru|Иваново}}) — горад у цэнтральнай [[Расія|Расіі]] на беразе ракі [[Увадзь]], адміністрацыйны цэнтр [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласці]]. Насельніцтва 356 735 чал. (на 2025 год). Іванава было заснавана шляхам зліцця вёскі Іванава і Вазнясенскага пасада ў [[1871]] годзе. Горад у першую чаргу вядомы сваёй прамысловасцю, адукацыйнымі ўстановамі і рэвалюцыйнай гісторыяй. Вядомы пад назвамі «Горад нявест», «Радзіма Першага Савета», тэкстыльная сталіца Расіі. == Адукацыя == * [[Тэкстыльны інстытут Іванаўскага дзяржаўнага політэхнічнага ўніверсітэта]] == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} == Вядомыя асобы і жыхары == * [[Наталі Сарот]] (1900—1999) — французская [[пісьменніца]]. * [[Уладзімір Мікалаевіч Калюноў]] (нар. [[1934]]) — беларускі вучоны-[[фізіёлаг]] і педагог. * [[Мікалай Канстанцінавіч Мышкін]] (нар. 1948) — беларускі вучоны ў галіне матэрыялазнаўства і трыбатэхнікі. * [[Валянцін Іванавіч Пакроўскі]] (1930—2020) — савецкі і расійскі інфекцыяніст і эпідэміёлаг. * [[Сяргей Сяргеевіч Смірноў]] (1895—1947) — савецкі [[геолаг]], акадэмік Акадэміі навук СССР. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БСГН|Ива́ново|236}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Залатое кальцо Расіі}} {{Гарады Іванаўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Іванаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Залатое кальцо Расіі]] [[Катэгорыя:Іванава (Расія)| ]] 49xkpqustpblfc8ar8n03eitvsziu1m 0 120543 5216375 5216288 2026-10-11T13:55:37Z K.shytal 58227 /* Расійская імперыя */ дапаўненне 5216375 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лужкі}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Лужкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = 1514 |ранейшыя назвы = |вобласць = Віцебская |раён = Шаркаўшчынскі |сельсавет2 = Лужкоўскі }} '''Лужкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lužki}}, {{lang-ru|Лужки}}) — [[аграгарадок]] у [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], на рацэ [[Мнюта (рака)|Мнюце]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Лужкоўскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкоўскага сельсавета]]. За 32 км на ўсход ад [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыны]], за 198 км ад [[Віцебск]]а, за 29 км ад чыгуначнай станцыі [[Падсвілле]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === [[Файл:Ivan Siamionavič Sapieha. Іван Сямёнавіч Сапега (1709).jpg|злева|міні|274x274пкс|[[Іван Сямёнавіч Сапега]].]] Упершыню згаданы як ''маёнтак Лужкі'' пад 1514 годам калі [[пісар вялікі літоўскі]] [[Іван Сямёнавіч Сапега]] набыў яго ад [[Путны баярын|путных людзей]] замка полацкага<ref name=":1">{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/preview/596803cb-2a04-4d1a-a757-0c3f9d756eb5|аўтар=Hedemann Otton|загаловак=Szkoły walerianowskie x. x. pijarów łużeckich|год=1937|месца=Wilno|старонкі=I-ІІІ|старонак=180}}</ref>. Лужкі належалі [[Сапегі|Сапегам]] да першай паловы XVIII стагоддзя. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў Лужкі ў складзе [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]]. У 1666 годзе Лужкі названыя [[Мястэчка|мястэчкам]], а іх жыхары - [[Мяшчане|мяшчанамі]]. У тым жа годзе згадваецца існаванне ў Лужках [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] царквы. Паводле візітацыі 1703 года, царква была драўляная, "добра накрытая і агароджаная", мела тытул у гонар [[Мікалай Цудатворац|святога Мікалая]]<ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://drive.google.com/file/d/1B5nRPLBN6YGGM-4_UGQy9xplM9Elnh77/view|аўтар=Шыталь, Кастусь|загаловак=Каталіцкія святыні мястэчка Лужкі і ваколіцаў|год=2024|мова=be|выданне=Каталіцкі Веснік|тып=газета|месяц=2|нумар=2|старонкі=4-5|issn=2224-9621}}</ref>. 25 чэрвеня 1727 года [[маршалак вялікі літоўскі]] [[Аляксандр Павел Сапега]] прадаў Лужкі [[Валерыян Антоні Жаба|Валяр'яну Антонію Жабу]], пазнейшаму полацкаму і берасцейскаму [[Кашталян|кашталяну]]<ref>{{Кніга|аўтар=Мацук, Андрэй|загаловак=Гісторыя і археалогія Полацка і Полацкай зямлі. Матэрыялы VIІ Міжнароднай навуковай канферэнцыі|год=2019|частка=Полацкі кашталян Валяр’ян Жаба ў грамадска-палітычным жыцці ВКЛ у першай палове XVIII ст.|спасылка частка=https://www.academia.edu/50054851/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%80_%D1%8F%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D1%9E_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%96_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%83_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5_XVIII_%D1%81%D1%82|месца=Полацк|выдавецтва=Полацкае кніжнае выдавецтва|старонкі=180|isbn=978-985-6936-92-3}}</ref>. Валяр'ян Жаба перайменаваў мястэчка Лужкі ў Валер'янава, аднак гэтая назва не прыжылася. У 1741 годзе Валяр'ян Жаба фундаваў у Лужках кляштар рыма-каталіцкага ордэна [[Піяры|піяраў]], які займаецца адукацыяй. У 1745 годзе пры кляштары была адчынена школа для дзяцей шляхты<ref name=":1" />. У 1747/48 навучальным годзе ў школе вывучалі [[Граматыка|граматыку]], [[Сінтаксіс (логіка)|сінтаксіс]], паэзію, [[Рыторыка|рыторыку]]. У 1779-1832 гадах навучанне працягвалася шэсць год, у праграме былі каталіцкая рэлігія, права, матэматыка, фізіка, хімія, руская, польская, французская, лацінская мовы. Школа мела бібліятэку да дзвюх тысяч тамоў, якая была адным з найбольшых кнігазбораў у рэгіёне. У фізічным кабінеце былі найноўшыя прыборы, такія як [[вольтаў слуп]] і [[мікраскоп]]. Школа мела [[батанічны сад]]<ref name=":2" />. Паводле каралеўскага прывілея ад 14 студзеня 1745 года, Лужкі атрымалі статус [[мястэчка]]. [[Выява:Łužki, Kaścielnaja, Pijarski. Лужкі, Касьцельная, Піярскі (1900).jpg|thumb|left|[[Касцёл Святога Архангела Міхаіла (Лужкі)|Касцёл святога Міхала Арханёла]]|249x249px]]Валяр'ян Жаба пачаў будаваць касцёл для айцоў піяраў, аднак святыня не была скончаная да яго смерці ў 1753 годзе. Будаўніцтва і ўнутранае аздабленне працягвалі ягоны сын, шамбелян Ігнацы Ян Жаба і ўнук, [[Ваяводы полацкія|полацкі ваявода]] Тадэвуш Жаба. Годам заканчэння будаўніцтва прынята лічыць 1756. Святыня была ўзведзеная ў стылі [[Віленскае барока|віленскага барока]] па праекце Абрагама Вюрцнэра<ref>{{Артыкул|спасылка=https://bibliotekanauki.pl/articles/24567385|аўтар=Boberski, Wojciech|загаловак=Architekt Abraham Würtzner (?). Przyczynek do dziejów wileńskiego baroku|год=2021|мова=pl|выданне=Biuletyn Historii Sztuki|том=3|старонкі=667-671|issn=0006-3967}}</ref>. [[Файл:Łužki, Haradziec, Plater. Лужкі, Гарадзец, Плятэр (1918).jpg|міні|[[Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў (Гарадзец)|Сядзіба ў Гарадцы]]]] Жабы заклалі [[Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў (Гарадзец)|сядзібна-паркавы комплекс з палацам]] у [[Гарадзец (Шаркаўшчынскі раён)|Гарадцы]], два кіламетры на ўсход ад Лужкоў<ref>{{Кніга|спасылка=https://orda.of.by/.lib/aftanazy/rezyd/t1/246|аўтар=Aftanazy, Roman|загаловак=Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Tom 1. Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie|год=1991|старонкі=246-250|isbn=83-04-037013-0}}</ref>. Уладальнікі перабудавалі мястэчка, заклаўшы прамавугольны рынак і запрасіўшы рамеснікаў розных спецыяльнасцяў. Некаторыя дакументы канца XVIII стагоддзя называюць Лужкі "горадам"<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/editions-content?id=14495|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r|год=2005|месца=Białystok|старонкі=98, 102}}</ref><ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://www.pbc.biaman.pl/dlibra/publication/14364/edition/13702/content|аўтар=Jodczyk, Krzysztof|загаловак=Opisy parafii diecezji wileńskiej z 1784 roku T. 1. Dekanat Brasław|год=2009|месца=Białystok|старонкі=209-210}}</ref>. <blockquote>''Лужкі кашталяна полацкага Жабы вядомыя выдатнымі рамеснікамі і загранічным парадкам у горадзе,'' </blockquote>- пісаў у 1784 годзе кс. Францішак Жаба, пробашч касцёла Найсвяцейшай Тройцы ў Пагосце<ref name=":4" />. Жабы пабудавалі на Мнюце два [[Вадзяны млын|вадзяныя млыны]] - адзін каля мястэчка, другі - з [[Лесапільня|тартаком]] і фолюшам ([[Сукнаробства|фабрыкай сукна]]) - каля двара Гарадзец<ref name=":3" />. У 1788 годзе збудаваная мураваная грэка-каталіцкая [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі)|царква Раства Багародзіцы]]<ref>{{Кніга|аўтар=Адамковіч, Аляксандр|загаловак=Германавічы, Зорка (Сініцы) і ваколіцы (да 1939 г.)|год=2017|месца=Вільня|выдавецтва=Таварыства беларускай культуры ў Літве|старонкі=148|isbn=978-9955-578-17-8}}</ref>. === Расійская імперыя === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Лужкі апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай]], з 1842 года — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У час [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання за незалежнасць Рэчы Паспалітай]] у красавіку 1831 года Лужкі сталі месцам збору паўстанцаў з Дзісенскага павета. Піяр айцец Адам Татур стаў сакратаром паўстанцкага камітэта. 1 мая года падчас набажэнства пад адкрытым небам паўстанцы прынялі прысягу. Праз некалькі дзён вырушылі заняць [[Дзісна|Дзісну]], якую захапілі 8 мая і кантралявалі тры дні. 15 мая паўстанцы пакінулі Лужкі, асцерагаючыся акружэння царскімі войскамі, і адступілі ў [[Жамойць]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/66259/|загаловак=Powstanie 1831 r. na Litwie|адказны=wydał Henryk Mościcki|год=1931|месца=Wilno|старонкі=128, 132-137}}</ref>. [[Файл:Łužki, Rynak, Baharodzickaja. Лужкі, Рынак, Багародзіцкая (1900).jpg|міні|200x200пкс|[[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі)|Царква Раства Багародзіцы]] (фота каля 1900 г.)]] У 1861 годзе Лужкі сталі цэнтрам [[Воласць|воласці]]. У 1862 годзе адчынена [[народнае вучылішча]]. Станам на 1886 год у мястэчку існавалі вадзяны млын, конная паштовая станцыя, [[сінагога]], народнае вучылішча, бровар, 14 крамаў. У 1884 годзе - 1168 жыхароў<ref>{{Кніга|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V|год=1884|частка=Łużki|спасылка частка=https://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/837|месца=Warszawa|старонкі=837}}</ref>. 12 (24) красавіка 1885 года пажар знішчыў больш за палову мястэчка. Была пашкоджаная царква. Падчас адбудовы дэмантаваныя элементы, характэрныя для грэка-каталіцкай царквы. Разабраныя франтон, закрыстыі, бакавыя алтары, надбудаваны купал - ''"каб зрабіць царкву чыста праваслаўнай".'' Перабудаваная царква асвечаная 22 снежня 1885 года (3 студзеня 1886 н. ст.)<ref>{{Кніга|аўтар=Булгаковский, Дмитрий|загаловак=На память христолюбивым благотворителям Лужецкой Рождество-Богородицкой церкви. По случаю возобновления и освящения ея|год=1886|месца=Санкт-Петербург|старонак=24}}</ref>. У 1901 годзе адкрылася царкоўнапрыходская школа. === Найноўшы час === Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Лужкі апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павета [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1939 годзе Лужкі ўвайшлі ў склад [[БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] года сталі цэнтрам сельсавета. Статус паселішча змянілі да вёскі. 10 ліпеня 1941 года вёска Лужкі была захоплена нямецкімі войскамі. Увосень 500 яўрэяў сагнаныя ў [[гета ў Лужках]]. Летам 1942 года гета было ліквідавана. Вязняў расстрэльвалі за два кіламетры на поўнач ад Лужкоў па дарозе на вёску Верацею, частка збегла ў лес да партызанаў. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1861 год — 639 чал.; 1886 год — 924 чал., 77 двароў. * '''XX стагоддзе''': 1905 год — 1357 чал. у ''мястэчку Лужкі'', 111 чал. у ''маёнтку Лужкі''; 1921 год — 1362 чал., 212 двароў; 1996 год — 969 чал., 443 двары<ref>[[Язэп Бунто]]. Лужкі // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} — С. 396.</ref>; 1999 год — 905 чал., 399 двароў<ref name="bel9">{{Крыніцы/БелЭн|9|||359}}</ref>. * '''XXI стагоддзе''': 2003 год — 870 чал., 381 двор<ref>{{Крыніцы/Памяць/Шаркаўшчынскі раён|Лужкі|488|}}</ref>; 2019 года — 586 чал. == Інфраструктура == У Лужках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, ветэрынарны пункт, амбулаторыя, бібліятэка, дом культуры, пошта. == Эканоміка == Лясніцтва, фермерскія гаспадаркі. == Памятныя мясціны == * [[Касцёл Святога Архангела Міхаіла (Лужкі)|Касцёл Святога Архангела Міхаіла]] (1742—1756) * [[Вадзяны млын (Лужкі)|Вадзяны млын]] (XIX ст.), на правым беразе р. [[Мнюта (рака)|Мнюта]] па вул. Млынавай — {{ГККРБ 4|212Г000840}} * Руіны сінагагальнага комплексу, паміж домаўладаннямі па вул. Млынавай, 1 і 3 — {{ГККРБ 4|213Д000919}} * Могілкі: хрысціянскія; польскіх салдат * [[Сінагога (Лужкі)|Сінагога]] (XIX ст.) * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі)|Царква Нараджэння Божай Маці]] (1788) * Брацкая магіла савецкіх воінаў<ref name="bel9" />. == Вядомыя асобы == * [[Эліэзер Бен-Егуда|Эліэзэр Бен-Егуда]] (1852—1922) — «бацька сучаснага іўрыту», заснавальнік гэбраізма. * [[Васіль Стома]] (1911—1992) — беларускі пісьменнік і грамадскі дзеяч эміграцыі. * [[Мікола Конан]] (нар. 1929) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву. * [[Мілецій Антонавіч Андзілеўка]] — [[беларусы|беларускі]] настаўнік біялогіі і хіміі, дырэктар Лужкаўскай сярэдняй школы, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларускай ССР. == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Лужкоў" mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Выява:Лужки костел.JPG|Касцёл Святога Архангела Міхаіла Царква Раства Багародзіцы Лужкі.JPG|Царква Нараджэння Божай Маці Orthodox church of the Birth of the Virgin ^amp, memorial to soldiers of WW2 - panoramio.jpg|Помнік на брацкай магіле Выява:Ruin of Synagogue in Łužki (22.05.2007).jpg|Руіны сінагогі Выява:Old Water-mill in Łužki (22.05.2007).jpg|Млын </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Шаркаўшчынскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|487—488|Дулеба Г. І.}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9|||359}} * Łużki // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} — S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/837 837]. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=18|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лужкоўскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)}} [[Катэгорыя:Лужкоўскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркаўшчынскага раёна]] [[Катэгорыя:Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства]] mzfy3awll96tdw3t0rot6c83s2fliti 5216383 5216375 2026-10-11T14:08:27Z K.shytal 58227 /* Найноўшы час */ дапаўненне 5216383 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лужкі}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Лужкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = 1514 |ранейшыя назвы = |вобласць = Віцебская |раён = Шаркаўшчынскі |сельсавет2 = Лужкоўскі }} '''Лужкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lužki}}, {{lang-ru|Лужки}}) — [[аграгарадок]] у [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], на рацэ [[Мнюта (рака)|Мнюце]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Лужкоўскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкоўскага сельсавета]]. За 32 км на ўсход ад [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыны]], за 198 км ад [[Віцебск]]а, за 29 км ад чыгуначнай станцыі [[Падсвілле]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === [[Файл:Ivan Siamionavič Sapieha. Іван Сямёнавіч Сапега (1709).jpg|злева|міні|274x274пкс|[[Іван Сямёнавіч Сапега]].]] Упершыню згаданы як ''маёнтак Лужкі'' пад 1514 годам калі [[пісар вялікі літоўскі]] [[Іван Сямёнавіч Сапега]] набыў яго ад [[Путны баярын|путных людзей]] замка полацкага<ref name=":1">{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/preview/596803cb-2a04-4d1a-a757-0c3f9d756eb5|аўтар=Hedemann Otton|загаловак=Szkoły walerianowskie x. x. pijarów łużeckich|год=1937|месца=Wilno|старонкі=I-ІІІ|старонак=180}}</ref>. Лужкі належалі [[Сапегі|Сапегам]] да першай паловы XVIII стагоддзя. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў Лужкі ў складзе [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]]. У 1666 годзе Лужкі названыя [[Мястэчка|мястэчкам]], а іх жыхары - [[Мяшчане|мяшчанамі]]. У тым жа годзе згадваецца існаванне ў Лужках [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] царквы. Паводле візітацыі 1703 года, царква была драўляная, "добра накрытая і агароджаная", мела тытул у гонар [[Мікалай Цудатворац|святога Мікалая]]<ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://drive.google.com/file/d/1B5nRPLBN6YGGM-4_UGQy9xplM9Elnh77/view|аўтар=Шыталь, Кастусь|загаловак=Каталіцкія святыні мястэчка Лужкі і ваколіцаў|год=2024|мова=be|выданне=Каталіцкі Веснік|тып=газета|месяц=2|нумар=2|старонкі=4-5|issn=2224-9621}}</ref>. 25 чэрвеня 1727 года [[маршалак вялікі літоўскі]] [[Аляксандр Павел Сапега]] прадаў Лужкі [[Валерыян Антоні Жаба|Валяр'яну Антонію Жабу]], пазнейшаму полацкаму і берасцейскаму [[Кашталян|кашталяну]]<ref>{{Кніга|аўтар=Мацук, Андрэй|загаловак=Гісторыя і археалогія Полацка і Полацкай зямлі. Матэрыялы VIІ Міжнароднай навуковай канферэнцыі|год=2019|частка=Полацкі кашталян Валяр’ян Жаба ў грамадска-палітычным жыцці ВКЛ у першай палове XVIII ст.|спасылка частка=https://www.academia.edu/50054851/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%80_%D1%8F%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D1%9E_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%96_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%83_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5_XVIII_%D1%81%D1%82|месца=Полацк|выдавецтва=Полацкае кніжнае выдавецтва|старонкі=180|isbn=978-985-6936-92-3}}</ref>. Валяр'ян Жаба перайменаваў мястэчка Лужкі ў Валер'янава, аднак гэтая назва не прыжылася. У 1741 годзе Валяр'ян Жаба фундаваў у Лужках кляштар рыма-каталіцкага ордэна [[Піяры|піяраў]], які займаецца адукацыяй. У 1745 годзе пры кляштары была адчынена школа для дзяцей шляхты<ref name=":1" />. У 1747/48 навучальным годзе ў школе вывучалі [[Граматыка|граматыку]], [[Сінтаксіс (логіка)|сінтаксіс]], паэзію, [[Рыторыка|рыторыку]]. У 1779-1832 гадах навучанне працягвалася шэсць год, у праграме былі каталіцкая рэлігія, права, матэматыка, фізіка, хімія, руская, польская, французская, лацінская мовы. Школа мела бібліятэку да дзвюх тысяч тамоў, якая была адным з найбольшых кнігазбораў у рэгіёне. У фізічным кабінеце былі найноўшыя прыборы, такія як [[вольтаў слуп]] і [[мікраскоп]]. Школа мела [[батанічны сад]]<ref name=":2" />. Паводле каралеўскага прывілея ад 14 студзеня 1745 года, Лужкі атрымалі статус [[мястэчка]]. [[Выява:Łužki, Kaścielnaja, Pijarski. Лужкі, Касьцельная, Піярскі (1900).jpg|thumb|left|[[Касцёл Святога Архангела Міхаіла (Лужкі)|Касцёл святога Міхала Арханёла]]|249x249px]]Валяр'ян Жаба пачаў будаваць касцёл для айцоў піяраў, аднак святыня не была скончаная да яго смерці ў 1753 годзе. Будаўніцтва і ўнутранае аздабленне працягвалі ягоны сын, шамбелян Ігнацы Ян Жаба і ўнук, [[Ваяводы полацкія|полацкі ваявода]] Тадэвуш Жаба. Годам заканчэння будаўніцтва прынята лічыць 1756. Святыня была ўзведзеная ў стылі [[Віленскае барока|віленскага барока]] па праекце Абрагама Вюрцнэра<ref>{{Артыкул|спасылка=https://bibliotekanauki.pl/articles/24567385|аўтар=Boberski, Wojciech|загаловак=Architekt Abraham Würtzner (?). Przyczynek do dziejów wileńskiego baroku|год=2021|мова=pl|выданне=Biuletyn Historii Sztuki|том=3|старонкі=667-671|issn=0006-3967}}</ref>. [[Файл:Łužki, Haradziec, Plater. Лужкі, Гарадзец, Плятэр (1918).jpg|міні|[[Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў (Гарадзец)|Сядзіба ў Гарадцы]]]] Жабы заклалі [[Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў (Гарадзец)|сядзібна-паркавы комплекс з палацам]] у [[Гарадзец (Шаркаўшчынскі раён)|Гарадцы]], два кіламетры на ўсход ад Лужкоў<ref>{{Кніга|спасылка=https://orda.of.by/.lib/aftanazy/rezyd/t1/246|аўтар=Aftanazy, Roman|загаловак=Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Tom 1. Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie|год=1991|старонкі=246-250|isbn=83-04-037013-0}}</ref>. Уладальнікі перабудавалі мястэчка, заклаўшы прамавугольны рынак і запрасіўшы рамеснікаў розных спецыяльнасцяў. Некаторыя дакументы канца XVIII стагоддзя называюць Лужкі "горадам"<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/editions-content?id=14495|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r|год=2005|месца=Białystok|старонкі=98, 102}}</ref><ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://www.pbc.biaman.pl/dlibra/publication/14364/edition/13702/content|аўтар=Jodczyk, Krzysztof|загаловак=Opisy parafii diecezji wileńskiej z 1784 roku T. 1. Dekanat Brasław|год=2009|месца=Białystok|старонкі=209-210}}</ref>. <blockquote>''Лужкі кашталяна полацкага Жабы вядомыя выдатнымі рамеснікамі і загранічным парадкам у горадзе,'' </blockquote>- пісаў у 1784 годзе кс. Францішак Жаба, пробашч касцёла Найсвяцейшай Тройцы ў Пагосце<ref name=":4" />. Жабы пабудавалі на Мнюце два [[Вадзяны млын|вадзяныя млыны]] - адзін каля мястэчка, другі - з [[Лесапільня|тартаком]] і фолюшам ([[Сукнаробства|фабрыкай сукна]]) - каля двара Гарадзец<ref name=":3" />. У 1788 годзе збудаваная мураваная грэка-каталіцкая [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі)|царква Раства Багародзіцы]]<ref>{{Кніга|аўтар=Адамковіч, Аляксандр|загаловак=Германавічы, Зорка (Сініцы) і ваколіцы (да 1939 г.)|год=2017|месца=Вільня|выдавецтва=Таварыства беларускай культуры ў Літве|старонкі=148|isbn=978-9955-578-17-8}}</ref>. === Расійская імперыя === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Лужкі апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай]], з 1842 года — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У час [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання за незалежнасць Рэчы Паспалітай]] у красавіку 1831 года Лужкі сталі месцам збору паўстанцаў з Дзісенскага павета. Піяр айцец Адам Татур стаў сакратаром паўстанцкага камітэта. 1 мая года падчас набажэнства пад адкрытым небам паўстанцы прынялі прысягу. Праз некалькі дзён вырушылі заняць [[Дзісна|Дзісну]], якую захапілі 8 мая і кантралявалі тры дні. 15 мая паўстанцы пакінулі Лужкі, асцерагаючыся акружэння царскімі войскамі, і адступілі ў [[Жамойць]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/66259/|загаловак=Powstanie 1831 r. na Litwie|адказны=wydał Henryk Mościcki|год=1931|месца=Wilno|старонкі=128, 132-137}}</ref>. [[Файл:Łužki, Rynak, Baharodzickaja. Лужкі, Рынак, Багародзіцкая (1900).jpg|міні|200x200пкс|[[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі)|Царква Раства Багародзіцы]] (фота каля 1900 г.)]] У 1861 годзе Лужкі сталі цэнтрам [[Воласць|воласці]]. У 1862 годзе адчынена [[народнае вучылішча]]. Станам на 1886 год у мястэчку існавалі вадзяны млын, конная паштовая станцыя, [[сінагога]], народнае вучылішча, бровар, 14 крамаў. У 1884 годзе - 1168 жыхароў<ref>{{Кніга|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V|год=1884|частка=Łużki|спасылка частка=https://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/837|месца=Warszawa|старонкі=837}}</ref>. Рамёствамі ў Лужках займаліся пераважна хрысціяне, а гандлем - яўрэі<ref name=":5" />. З мясцовай яўрэйскай супольнасці паходзіў [[Эліэзэр Бэн-Егуда]] (1858 - 1922), які прысвяціў жыццё адраджэнню [[Іўрыт|іўрыта]] ў якасці размоўнай мовы яўрэяў. 12 (24) красавіка 1885 года пажар знішчыў больш за палову мястэчка. Была пашкоджаная царква. Падчас адбудовы дэмантаваныя элементы, характэрныя для грэка-каталіцкай царквы. Разабраныя франтон, закрыстыі, бакавыя алтары, надбудаваны купал - ''"каб зрабіць царкву чыста праваслаўнай".'' Перабудаваная царква асвечаная 22 снежня 1885 года (3 студзеня 1886 н. ст.)<ref name=":5">{{Кніга|аўтар=Булгаковский, Дмитрий|загаловак=На память христолюбивым благотворителям Лужецкой Рождество-Богородицкой церкви. По случаю возобновления и освящения ея|год=1886|месца=Санкт-Петербург|старонак=24}}</ref>. У 1901 годзе адкрылася царкоўнапрыходская школа. === Найноўшы час === Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Лужкі апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павета [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1939 годзе Лужкі ўвайшлі ў склад [[БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] года сталі цэнтрам сельсавета. Статус паселішча змянілі да вёскі. 10 ліпеня 1941 года вёска Лужкі была захоплена нямецкімі войскамі. Увосень 500 яўрэяў сагнаныя ў [[гета ў Лужках]]. Летам 1942 года гета было ліквідавана. Вязняў расстрэльвалі за два кіламетры на поўнач ад Лужкоў па дарозе на вёску Верацею, частка збегла ў лес да партызанаў. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1861 год — 639 чал.; 1886 год — 924 чал., 77 двароў. * '''XX стагоддзе''': 1905 год — 1357 чал. у ''мястэчку Лужкі'', 111 чал. у ''маёнтку Лужкі''; 1921 год — 1362 чал., 212 двароў; 1996 год — 969 чал., 443 двары<ref>[[Язэп Бунто]]. Лужкі // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} — С. 396.</ref>; 1999 год — 905 чал., 399 двароў<ref name="bel9">{{Крыніцы/БелЭн|9|||359}}</ref>. * '''XXI стагоддзе''': 2003 год — 870 чал., 381 двор<ref>{{Крыніцы/Памяць/Шаркаўшчынскі раён|Лужкі|488|}}</ref>; 2019 года — 586 чал. == Інфраструктура == У Лужках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, ветэрынарны пункт, амбулаторыя, бібліятэка, дом культуры, пошта. == Эканоміка == Лясніцтва, фермерскія гаспадаркі. == Памятныя мясціны == * [[Касцёл Святога Архангела Міхаіла (Лужкі)|Касцёл Святога Архангела Міхаіла]] (1742—1756) * [[Вадзяны млын (Лужкі)|Вадзяны млын]] (XIX ст.), на правым беразе р. [[Мнюта (рака)|Мнюта]] па вул. Млынавай — {{ГККРБ 4|212Г000840}} * Руіны сінагагальнага комплексу, паміж домаўладаннямі па вул. Млынавай, 1 і 3 — {{ГККРБ 4|213Д000919}} * Могілкі: хрысціянскія; польскіх салдат * [[Сінагога (Лужкі)|Сінагога]] (XIX ст.) * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі)|Царква Нараджэння Божай Маці]] (1788) * Брацкая магіла савецкіх воінаў<ref name="bel9" />. == Вядомыя асобы == * [[Эліэзер Бен-Егуда|Эліэзэр Бен-Егуда]] (1852—1922) — «бацька сучаснага іўрыту», заснавальнік гэбраізма. * [[Васіль Стома]] (1911—1992) — беларускі пісьменнік і грамадскі дзеяч эміграцыі. * [[Мікола Конан]] (нар. 1929) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву. * [[Мілецій Антонавіч Андзілеўка]] — [[беларусы|беларускі]] настаўнік біялогіі і хіміі, дырэктар Лужкаўскай сярэдняй школы, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларускай ССР. == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Лужкоў" mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Выява:Лужки костел.JPG|Касцёл Святога Архангела Міхаіла Царква Раства Багародзіцы Лужкі.JPG|Царква Нараджэння Божай Маці Orthodox church of the Birth of the Virgin ^amp, memorial to soldiers of WW2 - panoramio.jpg|Помнік на брацкай магіле Выява:Ruin of Synagogue in Łužki (22.05.2007).jpg|Руіны сінагогі Выява:Old Water-mill in Łužki (22.05.2007).jpg|Млын </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Шаркаўшчынскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|487—488|Дулеба Г. І.}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9|||359}} * Łużki // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} — S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/837 837]. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=18|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лужкоўскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)}} [[Катэгорыя:Лужкоўскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркаўшчынскага раёна]] [[Катэгорыя:Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства]] k8mjgj8ditj404xhchgd4ct7t3336cg 5216388 5216383 2026-10-11T14:26:50Z K.shytal 58227 /* Расійская імперыя */ дапаўненне, удакладненне 5216388 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лужкі}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Лужкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = 1514 |ранейшыя назвы = |вобласць = Віцебская |раён = Шаркаўшчынскі |сельсавет2 = Лужкоўскі }} '''Лужкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lužki}}, {{lang-ru|Лужки}}) — [[аграгарадок]] у [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], на рацэ [[Мнюта (рака)|Мнюце]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Лужкоўскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкоўскага сельсавета]]. За 32 км на ўсход ад [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыны]], за 198 км ад [[Віцебск]]а, за 29 км ад чыгуначнай станцыі [[Падсвілле]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === [[Файл:Ivan Siamionavič Sapieha. Іван Сямёнавіч Сапега (1709).jpg|злева|міні|274x274пкс|[[Іван Сямёнавіч Сапега]].]] Упершыню згаданы як ''маёнтак Лужкі'' пад 1514 годам калі [[пісар вялікі літоўскі]] [[Іван Сямёнавіч Сапега]] набыў яго ад [[Путны баярын|путных людзей]] замка полацкага<ref name=":1">{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/preview/596803cb-2a04-4d1a-a757-0c3f9d756eb5|аўтар=Hedemann Otton|загаловак=Szkoły walerianowskie x. x. pijarów łużeckich|год=1937|месца=Wilno|старонкі=I-ІІІ|старонак=180}}</ref>. Лужкі належалі [[Сапегі|Сапегам]] да першай паловы XVIII стагоддзя. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў Лужкі ў складзе [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]]. У 1666 годзе Лужкі названыя [[Мястэчка|мястэчкам]], а іх жыхары - [[Мяшчане|мяшчанамі]]. У тым жа годзе згадваецца існаванне ў Лужках [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] царквы. Паводле візітацыі 1703 года, царква была драўляная, "добра накрытая і агароджаная", мела тытул у гонар [[Мікалай Цудатворац|святога Мікалая]]<ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://drive.google.com/file/d/1B5nRPLBN6YGGM-4_UGQy9xplM9Elnh77/view|аўтар=Шыталь, Кастусь|загаловак=Каталіцкія святыні мястэчка Лужкі і ваколіцаў|год=2024|мова=be|выданне=Каталіцкі Веснік|тып=газета|месяц=2|нумар=2|старонкі=4-5|issn=2224-9621}}</ref>. 25 чэрвеня 1727 года [[маршалак вялікі літоўскі]] [[Аляксандр Павел Сапега]] прадаў Лужкі [[Валерыян Антоні Жаба|Валяр'яну Антонію Жабу]], пазнейшаму полацкаму і берасцейскаму [[Кашталян|кашталяну]]<ref>{{Кніга|аўтар=Мацук, Андрэй|загаловак=Гісторыя і археалогія Полацка і Полацкай зямлі. Матэрыялы VIІ Міжнароднай навуковай канферэнцыі|год=2019|частка=Полацкі кашталян Валяр’ян Жаба ў грамадска-палітычным жыцці ВКЛ у першай палове XVIII ст.|спасылка частка=https://www.academia.edu/50054851/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%80_%D1%8F%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D1%9E_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%96_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%83_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5_XVIII_%D1%81%D1%82|месца=Полацк|выдавецтва=Полацкае кніжнае выдавецтва|старонкі=180|isbn=978-985-6936-92-3}}</ref>. У 1741 годзе Валяр'ян Жаба фундаваў у Лужках кляштар рыма-каталіцкага ордэна [[Піяры|піяраў]], які займаецца адукацыяй. У 1745 годзе пры кляштары была адчынена школа для дзяцей шляхты<ref name=":1" />. У 1747/48 навучальным годзе ў школе вывучалі [[Граматыка|граматыку]], [[Сінтаксіс (логіка)|сінтаксіс]], паэзію, [[Рыторыка|рыторыку]]. У 1779-1832 гадах навучанне працягвалася шэсць год, у праграме былі каталіцкая рэлігія, права, матэматыка, фізіка, хімія, руская, польская, французская, лацінская мовы. Школа мела бібліятэку да дзвюх тысяч тамоў, якая была адным з найбольшых кнігазбораў у рэгіёне. У фізічным кабінеце былі найноўшыя прыборы, такія як [[вольтаў слуп]] і [[мікраскоп]]. Школа мела [[батанічны сад]]<ref name=":2" />. Паводле каралеўскага прывілея ад 14 студзеня 1745 года, Лужкі атрымалі статус [[мястэчка]]. [[Выява:Łužki, Kaścielnaja, Pijarski. Лужкі, Касьцельная, Піярскі (1900).jpg|thumb|left|[[Касцёл Святога Архангела Міхаіла (Лужкі)|Касцёл святога Міхала Арханёла]]|249x249px]]Валяр'ян Жаба пачаў будаваць касцёл для айцоў піяраў, аднак святыня не была скончаная да яго смерці ў 1753 годзе. Будаўніцтва і ўнутранае аздабленне працягвалі ягоны сын, шамбелян Ігнацы Ян Жаба і ўнук, [[Ваяводы полацкія|полацкі ваявода]] Тадэвуш Жаба. Годам заканчэння будаўніцтва прынята лічыць 1756. Святыня была ўзведзеная ў стылі [[Віленскае барока|віленскага барока]] па праекце Абрагама Вюрцнэра<ref>{{Артыкул|спасылка=https://bibliotekanauki.pl/articles/24567385|аўтар=Boberski, Wojciech|загаловак=Architekt Abraham Würtzner (?). Przyczynek do dziejów wileńskiego baroku|год=2021|мова=pl|выданне=Biuletyn Historii Sztuki|том=3|старонкі=667-671|issn=0006-3967}}</ref>. [[Файл:Łužki, Haradziec, Plater. Лужкі, Гарадзец, Плятэр (1918).jpg|міні|[[Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў (Гарадзец)|Сядзіба ў Гарадцы]]]] Жабы заклалі [[Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў (Гарадзец)|сядзібна-паркавы комплекс з палацам]] у [[Гарадзец (Шаркаўшчынскі раён)|Гарадцы]], два кіламетры на ўсход ад Лужкоў<ref>{{Кніга|спасылка=https://orda.of.by/.lib/aftanazy/rezyd/t1/246|аўтар=Aftanazy, Roman|загаловак=Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Tom 1. Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie|год=1991|старонкі=246-250|isbn=83-04-037013-0}}</ref>. Уладальнікі перабудавалі мястэчка, заклаўшы прамавугольны рынак і запрасіўшы рамеснікаў розных спецыяльнасцяў. Некаторыя дакументы канца XVIII стагоддзя называюць Лужкі "горадам"<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/editions-content?id=14495|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r|год=2005|месца=Białystok|старонкі=98, 102}}</ref><ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://www.pbc.biaman.pl/dlibra/publication/14364/edition/13702/content|аўтар=Jodczyk, Krzysztof|загаловак=Opisy parafii diecezji wileńskiej z 1784 roku T. 1. Dekanat Brasław|год=2009|месца=Białystok|старонкі=209-210}}</ref>. <blockquote>''Лужкі кашталяна полацкага Жабы вядомыя выдатнымі рамеснікамі і загранічным парадкам у горадзе,'' </blockquote>- пісаў у 1784 годзе кс. Францішак Жаба, пробашч касцёла Найсвяцейшай Тройцы ў Пагосце<ref name=":4" />. Жабы пабудавалі на Мнюце два [[Вадзяны млын|вадзяныя млыны]] - адзін каля мястэчка, другі - з [[Лесапільня|тартаком]] і фолюшам ([[Сукнаробства|фабрыкай сукна]]) - каля двара Гарадзец<ref name=":3" />. У 1788 годзе збудаваная мураваная грэка-каталіцкая [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі)|царква Раства Багародзіцы]]<ref>{{Кніга|аўтар=Адамковіч, Аляксандр|загаловак=Германавічы, Зорка (Сініцы) і ваколіцы (да 1939 г.)|год=2017|месца=Вільня|выдавецтва=Таварыства беларускай культуры ў Літве|старонкі=148|isbn=978-9955-578-17-8}}</ref>. === Расійская імперыя === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Лужкі апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай]], з 1842 года — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У час [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання за незалежнасць Рэчы Паспалітай]] у красавіку 1831 года Лужкі сталі месцам збору паўстанцаў з Дзісенскага павета. Піяр айцец Адам Татур стаў сакратаром паўстанцкага камітэта. 1 мая года падчас набажэнства пад адкрытым небам паўстанцы прынялі прысягу. Праз некалькі дзён вырушылі заняць [[Дзісна|Дзісну]], якую захапілі 8 мая і кантралявалі тры дні. 15 мая паўстанцы пакінулі Лужкі, асцерагаючыся акружэння царскімі войскамі, і адступілі ў [[Жамойць]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/66259/|загаловак=Powstanie 1831 r. na Litwie|адказны=wydał Henryk Mościcki|год=1931|месца=Wilno|старонкі=128, 132-137}}</ref>. У маі 1832 года была зачыненая школа<ref>{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/2151/|аўтар=Hedemann, Otton|загаловак=Szkoły Walerianowskie x.x. pijarów łużeckich|год=1937|месца=Wilno|старонкі=148}}</ref>. Кляштар піяраў быў скасаваны, касцёл стаў выконваць функцыю парафіяльнага. [[Файл:Łužki, Rynak, Baharodzickaja. Лужкі, Рынак, Багародзіцкая (1900).jpg|міні|200x200пкс|[[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі)|Царква Раства Багародзіцы]] (фота каля 1900 г.)]] У 1861 годзе Лужкі сталі цэнтрам [[Воласць|воласці]]. У 1862 годзе адчынена [[народнае вучылішча]]. Станам на 1886 год у мястэчку існавалі вадзяны млын, конная паштовая станцыя, [[сінагога]], народнае вучылішча, бровар, 14 крамаў. У 1884 годзе - 1168 жыхароў<ref>{{Кніга|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V|год=1884|частка=Łużki|спасылка частка=https://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/837|месца=Warszawa|старонкі=837}}</ref>. Рамёствамі ў Лужках займаліся пераважна хрысціяне, а гандлем - яўрэі<ref name=":5" />. З мясцовай яўрэйскай супольнасці паходзіў [[Эліэзэр Бэн-Егуда]] (1858 - 1922), які прысвяціў жыццё адраджэнню [[Іўрыт|іўрыта]] ў якасці размоўнай мовы яўрэяў. 12 (24) красавіка 1885 года пажар знішчыў больш за палову мястэчка. Была пашкоджаная царква. Падчас адбудовы дэмантаваныя элементы, характэрныя для грэка-каталіцкай царквы. Разабраныя франтон, закрыстыі, бакавыя алтары, надбудаваны купал - ''"каб зрабіць царкву чыста праваслаўнай".'' Перабудаваная царква асвечаная 22 снежня 1885 года (3 студзеня 1886 н. ст.)<ref name=":5">{{Кніга|аўтар=Булгаковский, Дмитрий|загаловак=На память христолюбивым благотворителям Лужецкой Рождество-Богородицкой церкви. По случаю возобновления и освящения ея|год=1886|месца=Санкт-Петербург|старонак=24}}</ref>. У 1901 годзе адкрылася царкоўнапрыходская школа. === Найноўшы час === Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Лужкі апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павета [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1939 годзе Лужкі ўвайшлі ў склад [[БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] года сталі цэнтрам сельсавета. Статус паселішча змянілі да вёскі. 10 ліпеня 1941 года вёска Лужкі была захоплена нямецкімі войскамі. Увосень 500 яўрэяў сагнаныя ў [[гета ў Лужках]]. Летам 1942 года гета было ліквідавана. Вязняў расстрэльвалі за два кіламетры на поўнач ад Лужкоў па дарозе на вёску Верацею, частка збегла ў лес да партызанаў. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1861 год — 639 чал.; 1886 год — 924 чал., 77 двароў. * '''XX стагоддзе''': 1905 год — 1357 чал. у ''мястэчку Лужкі'', 111 чал. у ''маёнтку Лужкі''; 1921 год — 1362 чал., 212 двароў; 1996 год — 969 чал., 443 двары<ref>[[Язэп Бунто]]. Лужкі // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} — С. 396.</ref>; 1999 год — 905 чал., 399 двароў<ref name="bel9">{{Крыніцы/БелЭн|9|||359}}</ref>. * '''XXI стагоддзе''': 2003 год — 870 чал., 381 двор<ref>{{Крыніцы/Памяць/Шаркаўшчынскі раён|Лужкі|488|}}</ref>; 2019 года — 586 чал. == Інфраструктура == У Лужках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, ветэрынарны пункт, амбулаторыя, бібліятэка, дом культуры, пошта. == Эканоміка == Лясніцтва, фермерскія гаспадаркі. == Памятныя мясціны == * [[Касцёл Святога Архангела Міхаіла (Лужкі)|Касцёл Святога Архангела Міхаіла]] (1742—1756) * [[Вадзяны млын (Лужкі)|Вадзяны млын]] (XIX ст.), на правым беразе р. [[Мнюта (рака)|Мнюта]] па вул. Млынавай — {{ГККРБ 4|212Г000840}} * Руіны сінагагальнага комплексу, паміж домаўладаннямі па вул. Млынавай, 1 і 3 — {{ГККРБ 4|213Д000919}} * Могілкі: хрысціянскія; польскіх салдат * [[Сінагога (Лужкі)|Сінагога]] (XIX ст.) * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі)|Царква Нараджэння Божай Маці]] (1788) * Брацкая магіла савецкіх воінаў<ref name="bel9" />. == Вядомыя асобы == * [[Эліэзер Бен-Егуда|Эліэзэр Бен-Егуда]] (1852—1922) — «бацька сучаснага іўрыту», заснавальнік гэбраізма. * [[Васіль Стома]] (1911—1992) — беларускі пісьменнік і грамадскі дзеяч эміграцыі. * [[Мікола Конан]] (нар. 1929) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву. * [[Мілецій Антонавіч Андзілеўка]] — [[беларусы|беларускі]] настаўнік біялогіі і хіміі, дырэктар Лужкаўскай сярэдняй школы, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларускай ССР. == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Лужкоў" mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Выява:Лужки костел.JPG|Касцёл Святога Архангела Міхаіла Царква Раства Багародзіцы Лужкі.JPG|Царква Нараджэння Божай Маці Orthodox church of the Birth of the Virgin ^amp, memorial to soldiers of WW2 - panoramio.jpg|Помнік на брацкай магіле Выява:Ruin of Synagogue in Łužki (22.05.2007).jpg|Руіны сінагогі Выява:Old Water-mill in Łužki (22.05.2007).jpg|Млын </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Шаркаўшчынскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|487—488|Дулеба Г. І.}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9|||359}} * Łużki // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} — S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/837 837]. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=18|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лужкоўскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)}} [[Катэгорыя:Лужкоўскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркаўшчынскага раёна]] [[Катэгорыя:Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства]] ndz51um62uz86g51xz4j48tw664rp7l 5216390 5216388 2026-10-11T14:30:27Z K.shytal 58227 /* Найноўшы час */ удакладненне 5216390 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лужкі}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Лужкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = 1514 |ранейшыя назвы = |вобласць = Віцебская |раён = Шаркаўшчынскі |сельсавет2 = Лужкоўскі }} '''Лужкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lužki}}, {{lang-ru|Лужки}}) — [[аграгарадок]] у [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], на рацэ [[Мнюта (рака)|Мнюце]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Лужкоўскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)|Лужкоўскага сельсавета]]. За 32 км на ўсход ад [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыны]], за 198 км ад [[Віцебск]]а, за 29 км ад чыгуначнай станцыі [[Падсвілле]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === [[Файл:Ivan Siamionavič Sapieha. Іван Сямёнавіч Сапега (1709).jpg|злева|міні|274x274пкс|[[Іван Сямёнавіч Сапега]].]] Упершыню згаданы як ''маёнтак Лужкі'' пад 1514 годам калі [[пісар вялікі літоўскі]] [[Іван Сямёнавіч Сапега]] набыў яго ад [[Путны баярын|путных людзей]] замка полацкага<ref name=":1">{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/preview/596803cb-2a04-4d1a-a757-0c3f9d756eb5|аўтар=Hedemann Otton|загаловак=Szkoły walerianowskie x. x. pijarów łużeckich|год=1937|месца=Wilno|старонкі=I-ІІІ|старонак=180}}</ref>. Лужкі належалі [[Сапегі|Сапегам]] да першай паловы XVIII стагоддзя. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў Лужкі ў складзе [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]]. У 1666 годзе Лужкі названыя [[Мястэчка|мястэчкам]], а іх жыхары - [[Мяшчане|мяшчанамі]]. У тым жа годзе згадваецца існаванне ў Лужках [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] царквы. Паводле візітацыі 1703 года, царква была драўляная, "добра накрытая і агароджаная", мела тытул у гонар [[Мікалай Цудатворац|святога Мікалая]]<ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://drive.google.com/file/d/1B5nRPLBN6YGGM-4_UGQy9xplM9Elnh77/view|аўтар=Шыталь, Кастусь|загаловак=Каталіцкія святыні мястэчка Лужкі і ваколіцаў|год=2024|мова=be|выданне=Каталіцкі Веснік|тып=газета|месяц=2|нумар=2|старонкі=4-5|issn=2224-9621}}</ref>. 25 чэрвеня 1727 года [[маршалак вялікі літоўскі]] [[Аляксандр Павел Сапега]] прадаў Лужкі [[Валерыян Антоні Жаба|Валяр'яну Антонію Жабу]], пазнейшаму полацкаму і берасцейскаму [[Кашталян|кашталяну]]<ref>{{Кніга|аўтар=Мацук, Андрэй|загаловак=Гісторыя і археалогія Полацка і Полацкай зямлі. Матэрыялы VIІ Міжнароднай навуковай канферэнцыі|год=2019|частка=Полацкі кашталян Валяр’ян Жаба ў грамадска-палітычным жыцці ВКЛ у першай палове XVIII ст.|спасылка частка=https://www.academia.edu/50054851/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%80_%D1%8F%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D1%9E_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%96_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%83_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5_XVIII_%D1%81%D1%82|месца=Полацк|выдавецтва=Полацкае кніжнае выдавецтва|старонкі=180|isbn=978-985-6936-92-3}}</ref>. У 1741 годзе Валяр'ян Жаба фундаваў у Лужках кляштар рыма-каталіцкага ордэна [[Піяры|піяраў]], які займаецца адукацыяй. У 1745 годзе пры кляштары была адчынена школа для дзяцей шляхты<ref name=":1" />. У 1747/48 навучальным годзе ў школе вывучалі [[Граматыка|граматыку]], [[Сінтаксіс (логіка)|сінтаксіс]], паэзію, [[Рыторыка|рыторыку]]. У 1779-1832 гадах навучанне працягвалася шэсць год, у праграме былі каталіцкая рэлігія, права, матэматыка, фізіка, хімія, руская, польская, французская, лацінская мовы. Школа мела бібліятэку да дзвюх тысяч тамоў, якая была адным з найбольшых кнігазбораў у рэгіёне. У фізічным кабінеце былі найноўшыя прыборы, такія як [[вольтаў слуп]] і [[мікраскоп]]. Школа мела [[батанічны сад]]<ref name=":2" />. Паводле каралеўскага прывілея ад 14 студзеня 1745 года, Лужкі атрымалі статус [[мястэчка]]. [[Выява:Łužki, Kaścielnaja, Pijarski. Лужкі, Касьцельная, Піярскі (1900).jpg|thumb|left|[[Касцёл Святога Архангела Міхаіла (Лужкі)|Касцёл святога Міхала Арханёла]]|249x249px]]Валяр'ян Жаба пачаў будаваць касцёл для айцоў піяраў, аднак святыня не была скончаная да яго смерці ў 1753 годзе. Будаўніцтва і ўнутранае аздабленне працягвалі ягоны сын, шамбелян Ігнацы Ян Жаба і ўнук, [[Ваяводы полацкія|полацкі ваявода]] Тадэвуш Жаба. Годам заканчэння будаўніцтва прынята лічыць 1756. Святыня была ўзведзеная ў стылі [[Віленскае барока|віленскага барока]] па праекце Абрагама Вюрцнэра<ref>{{Артыкул|спасылка=https://bibliotekanauki.pl/articles/24567385|аўтар=Boberski, Wojciech|загаловак=Architekt Abraham Würtzner (?). Przyczynek do dziejów wileńskiego baroku|год=2021|мова=pl|выданне=Biuletyn Historii Sztuki|том=3|старонкі=667-671|issn=0006-3967}}</ref>. [[Файл:Łužki, Haradziec, Plater. Лужкі, Гарадзец, Плятэр (1918).jpg|міні|[[Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў (Гарадзец)|Сядзіба ў Гарадцы]]]] Жабы заклалі [[Сядзібна-паркавы ансамбль Зіберг-Плятэраў (Гарадзец)|сядзібна-паркавы комплекс з палацам]] у [[Гарадзец (Шаркаўшчынскі раён)|Гарадцы]], два кіламетры на ўсход ад Лужкоў<ref>{{Кніга|спасылка=https://orda.of.by/.lib/aftanazy/rezyd/t1/246|аўтар=Aftanazy, Roman|загаловак=Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Tom 1. Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie|год=1991|старонкі=246-250|isbn=83-04-037013-0}}</ref>. Уладальнікі перабудавалі мястэчка, заклаўшы прамавугольны рынак і запрасіўшы рамеснікаў розных спецыяльнасцяў. Некаторыя дакументы канца XVIII стагоддзя называюць Лужкі "горадам"<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/editions-content?id=14495|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r|год=2005|месца=Białystok|старонкі=98, 102}}</ref><ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://www.pbc.biaman.pl/dlibra/publication/14364/edition/13702/content|аўтар=Jodczyk, Krzysztof|загаловак=Opisy parafii diecezji wileńskiej z 1784 roku T. 1. Dekanat Brasław|год=2009|месца=Białystok|старонкі=209-210}}</ref>. <blockquote>''Лужкі кашталяна полацкага Жабы вядомыя выдатнымі рамеснікамі і загранічным парадкам у горадзе,'' </blockquote>- пісаў у 1784 годзе кс. Францішак Жаба, пробашч касцёла Найсвяцейшай Тройцы ў Пагосце<ref name=":4" />. Жабы пабудавалі на Мнюце два [[Вадзяны млын|вадзяныя млыны]] - адзін каля мястэчка, другі - з [[Лесапільня|тартаком]] і фолюшам ([[Сукнаробства|фабрыкай сукна]]) - каля двара Гарадзец<ref name=":3" />. У 1788 годзе збудаваная мураваная грэка-каталіцкая [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі)|царква Раства Багародзіцы]]<ref>{{Кніга|аўтар=Адамковіч, Аляксандр|загаловак=Германавічы, Зорка (Сініцы) і ваколіцы (да 1939 г.)|год=2017|месца=Вільня|выдавецтва=Таварыства беларускай культуры ў Літве|старонкі=148|isbn=978-9955-578-17-8}}</ref>. === Расійская імперыя === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Лужкі апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай]], з 1842 года — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У час [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання за незалежнасць Рэчы Паспалітай]] у красавіку 1831 года Лужкі сталі месцам збору паўстанцаў з Дзісенскага павета. Піяр айцец Адам Татур стаў сакратаром паўстанцкага камітэта. 1 мая года падчас набажэнства пад адкрытым небам паўстанцы прынялі прысягу. Праз некалькі дзён вырушылі заняць [[Дзісна|Дзісну]], якую захапілі 8 мая і кантралявалі тры дні. 15 мая паўстанцы пакінулі Лужкі, асцерагаючыся акружэння царскімі войскамі, і адступілі ў [[Жамойць]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/66259/|загаловак=Powstanie 1831 r. na Litwie|адказны=wydał Henryk Mościcki|год=1931|месца=Wilno|старонкі=128, 132-137}}</ref>. У маі 1832 года была школа была зачыненая па загадзе расійскіх уладаў<ref>{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/2151/|аўтар=Hedemann, Otton|загаловак=Szkoły Walerianowskie x.x. pijarów łużeckich|год=1937|месца=Wilno|старонкі=148}}</ref>. Кляштар піяраў быў скасаваны, касцёл стаў выконваць функцыю парафіяльнага. [[Файл:Łužki, Rynak, Baharodzickaja. Лужкі, Рынак, Багародзіцкая (1900).jpg|міні|200x200пкс|[[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі)|Царква Раства Багародзіцы]] (фота каля 1900 г.)]] У 1861 годзе Лужкі сталі цэнтрам [[Воласць|воласці]]. У 1862 годзе адчынена [[народнае вучылішча]]. Станам на 1886 год у мястэчку існавалі вадзяны млын, конная паштовая станцыя, [[сінагога]], народнае вучылішча, бровар, 14 крамаў. У 1884 годзе - 1168 жыхароў<ref>{{Кніга|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V|год=1884|частка=Łużki|спасылка частка=https://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/837|месца=Warszawa|старонкі=837}}</ref>. Рамёствамі ў Лужках займаліся пераважна хрысціяне, а гандлем - яўрэі<ref name=":5" />. З мясцовай яўрэйскай супольнасці паходзіў [[Эліэзэр Бэн-Егуда]] (1858 - 1922), які прысвяціў жыццё адраджэнню [[Іўрыт|іўрыта]] ў якасці размоўнай мовы яўрэяў. 12 (24) красавіка 1885 года пажар знішчыў больш за палову мястэчка. Была пашкоджаная царква. Падчас адбудовы дэмантаваныя элементы, характэрныя для грэка-каталіцкай царквы. Разабраныя франтон, закрыстыі, бакавыя алтары, надбудаваны купал - ''"каб зрабіць царкву чыста праваслаўнай".'' Перабудаваная царква асвечаная 22 снежня 1885 года (3 студзеня 1886 н. ст.)<ref name=":5">{{Кніга|аўтар=Булгаковский, Дмитрий|загаловак=На память христолюбивым благотворителям Лужецкой Рождество-Богородицкой церкви. По случаю возобновления и освящения ея|год=1886|месца=Санкт-Петербург|старонак=24}}</ref>. У 1901 годзе адкрылася царкоўнапрыходская школа. === Найноўшы час === Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Лужкі апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павета [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1939 годзе Лужкі ўвайшлі ў склад [[БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] года сталі цэнтрам сельсавета. Статус паселішча змянілі да вёскі. 10 ліпеня 1941 года вёска Лужкі была захоплена нямецкімі войскамі. Увосень 500 яўрэяў сагнаныя ў [[гета ў Лужках]]. Летам 1942 года гета было ліквідавана. Вязняў расстрэльвалі за два кіламетры на поўнач ад Лужкоў па дарозе на вёску Верацею, частка збегла ў лес да партызанаў. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1861 год — 639 чал.; 1886 год — 924 чал., 77 двароў. * '''XX стагоддзе''': 1905 год — 1357 чал. у ''мястэчку Лужкі'', 111 чал. у ''маёнтку Лужкі''; 1921 год — 1362 чал., 212 двароў; 1996 год — 969 чал., 443 двары<ref>[[Язэп Бунто]]. Лужкі // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} — С. 396.</ref>; 1999 год — 905 чал., 399 двароў<ref name="bel9">{{Крыніцы/БелЭн|9|||359}}</ref>. * '''XXI стагоддзе''': 2003 год — 870 чал., 381 двор<ref>{{Крыніцы/Памяць/Шаркаўшчынскі раён|Лужкі|488|}}</ref>; 2019 года — 586 чал. == Інфраструктура == У Лужках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, ветэрынарны пункт, амбулаторыя, бібліятэка, дом культуры, пошта. == Эканоміка == Лясніцтва, фермерскія гаспадаркі. == Памятныя мясціны == * [[Касцёл Святога Архангела Міхаіла (Лужкі)|Касцёл Святога Архангела Міхаіла]] (1742—1756) * [[Вадзяны млын (Лужкі)|Вадзяны млын]] (XIX ст.), на правым беразе р. [[Мнюта (рака)|Мнюта]] па вул. Млынавай — {{ГККРБ 4|212Г000840}} * Руіны сінагагальнага комплексу, паміж домаўладаннямі па вул. Млынавай, 1 і 3 — {{ГККРБ 4|213Д000919}} * Могілкі: хрысціянскія; польскіх салдат * [[Сінагога (Лужкі)|Сінагога]] (XIX ст.) * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі)|Царква Нараджэння Божай Маці]] (1788) * Брацкая магіла савецкіх воінаў<ref name="bel9" />. == Вядомыя асобы == * [[Эліэзер Бен-Егуда|Эліэзэр Бен-Егуда]] (1852—1922) — «бацька сучаснага іўрыту», заснавальнік гэбраізма. * [[Васіль Стома]] (1911—1992) — беларускі пісьменнік і грамадскі дзеяч эміграцыі. * [[Мікола Конан]] (нар. 1929) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву. * [[Мілецій Антонавіч Андзілеўка]] — [[беларусы|беларускі]] настаўнік біялогіі і хіміі, дырэктар Лужкаўскай сярэдняй школы, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларускай ССР. == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Лужкоў" mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Выява:Лужки костел.JPG|Касцёл Святога Архангела Міхаіла Царква Раства Багародзіцы Лужкі.JPG|Царква Нараджэння Божай Маці Orthodox church of the Birth of the Virgin ^amp, memorial to soldiers of WW2 - panoramio.jpg|Помнік на брацкай магіле Выява:Ruin of Synagogue in Łužki (22.05.2007).jpg|Руіны сінагогі Выява:Old Water-mill in Łužki (22.05.2007).jpg|Млын </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Шаркаўшчынскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|487—488|Дулеба Г. І.}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|9|||359}} * Łużki // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} — S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/837 837]. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=18|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лужкоўскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)}} [[Катэгорыя:Лужкоўскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркаўшчынскага раёна]] [[Катэгорыя:Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства]] nr41ij20vj8ni2rkqa6s2xtv0viiwwq 1 120700 5216467 2874299 2026-10-11T18:04:39Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Размовы:Ачакіў]] у [[Размовы:Ачакаў]] па-над перасылкай: Паводле БелЭн і іншых беларускамоўных крыніц 2874299 wikitext text/x-wiki {{Пераклад|be-x-old|Ачакаў|1175615}} p10rm0h8obp4zvs7nwwchf7xn49304u 0 121341 5216911 5206103 2026-10-12T10:22:08Z Pawa Ramonak 175360 /* */ Перафармулёўкі і дапаўненне 5216911 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Імя = Тэйлар Свіфт | Подпіс = {{lang-en|Taylor Swift}} | Фота = | Сучаснасць_імя = Тэйлар Элісан Свіфт | Гады = 2003 — цяперашні час | Прафесіі = {{Спявачка|ЗША}}, {{Актрыса|ЗША}} | Жанры = [[кантры]], [[Поп-музыка|поп]], альтэрнатыва | Узнагароды = [[Грэмі]], [[American Music Awards]], [[Эмі]], [[BRIT Awards]] і [[Billboard Music Awards]] | Інструменты = [[акустычная гітара]], [[банджа]], [[піяніна]],<ref>{{cite web|url=http://news.prnewswire.com/DisplayReleaseContent.aspx?ACCT=104&STORY=/www/story/01-30-2009/0004963493&EDATE=|title=Taylor Swift, Billboard's Best-Selling Artist of 2008, Announces 'Fearless 2009' Headlining Tour|date=January 30, 2009|publisher=Big Machine Records|access-date=2009-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090606151121/http://news.prnewswire.com/DisplayReleaseContent.aspx?ACCT=104&STORY=%2Fwww%2Fstory%2F01-30-2009%2F0004963493&EDATE=|archive-date=6 чэрвеня 2009|url-status=dead}}</ref> [[укулеле]]<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/chartblog/2009/02/taylor_swift_the_interview.shtml|title=Taylor Swift… The Interview!|date=February 17, 2009|publisher=BBC Radio One|access-date=2009-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007023747/http://www.bbc.co.uk/blogs/chartblog/2009/02/taylor_swift_the_interview.shtml|archive-date=7 кастрычніка 2013|url-status=dead}}</ref> | Супрацоўніцтва = Келі Піклер, The Civil Wars, B.o.B, Цім Макгро, Эд Шыран, Гары Лайтбодзі, Кендрык Ламар, Кельвін Харыс, Little Big Town, Зэйн Малік, Sugarland, Panic! At the Disco, The Chicks, Шон Мендэс, Bon Iver, The National, HAIM, Марэн Морыс, Кіт Урбан, Фібі Брыджэрс, Крыс Стэплатан, Big Red Machine | Лэйбл = Republic Records<br />Big Machine Records (раней)<br />RCA Records (раней) | Сайт = http://www.taylorswift.com Афіцыйны сайт }} {{Цёзкі2|Свіфт}} '''Тэйлар Элісан Свіфт''' ({{lang-en|Taylor Alison Swift}}; [[13 снежня]] [[1989]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[кантры]] і [[Поп-музыка|поп]] [[Спявак|спявачка]], [[Аўтар песні|аўтар песень]], [[рэжысёр]] і [[Акцёр|актрыса]]<ref name="Rolling Stone2">{{cite web|title=The 100 Greatest Songwriters of All Time|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-songwriters#taylor-swift|publisher=Rolling Stone|access-date=11 октября 2015|lang=en}}</ref><ref name="Rolling Stone2"/><ref>{{cite web|last1=Wilson|first1=Carl|title=Contemplating Taylor Swift’s Navel|url=http://www.slate.com/articles/arts/music_box/2014/10/taylor_swift_s_1989_reviewed_could_the_secret_to_the_pop_star_s_world_conquering.html|website=Slate|access-date=11 октября 2015|date=29 октября 2014|lang=en}}</ref>. Дэбютны альбом «[[Taylor Swift (альбом Тэйлар Свіфт)|Taylor Swift]]» выйшаў у [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] годзе і прынёс ёй першы поспех. Другі альбом «[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|Fearless]]» быў выпушчаны ў [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] годзе і стаў міжнародным прарывам. Папулярнасць сінглаў «[[Love Story (песня Тэйлар Свіфт)|Love Story]]» і «[[You Belong with Me (песня Тэйлар Свіфт)|You Belong with Me]]» дапамагла «[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|Fearless]]» заняць першае месца ў чарце «Billboard 200» і стаць самым прадаваным альбомам [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. «[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|Fearless]]» атрымаў чатыры прэміі «[[Грэмі]]», улічваючы галоўную намінацыю «Альбом года», у якой Свіфт стала самай маладой лаўрэаткай у гісторыі. Выпушчаны ў [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] годзе трэці альбом Тэйлар «[[Speak Now (альбом Тэйлар Свіфт)|Speak Now]]» дэбютаваў на першым месцы «Billboard 200», разышоўшыся накладам больш за мільён копій за першы тыдзень. Сінгл «[[Mean (песня Тэйлар Свіфт)|Mean]]» стаў уладальнікам «[[Грэмі]]» ў дзвюх намінацыях. У [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] годзе адбыўся рэліз чацвёртага студыйнага альбома «[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red]]», які дэбютаваў на першых месцах у [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Ірландыя|Ірландыі]], [[Канада|Канадзе]], [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]]. «[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red]]» таксама дэбютаваў з першага месца ў «Billboard 200» з тыднёвым накладам у 1,2 мільёна асобнікаў, што стала найвышэйшым паказчыкам за апошнія дзесяць гадоў. Сінглы «[[We Are Never Ever Getting Back Together (песня Тэйлар Свіфт)|We Are Never Ever Getting Back Together]]» і «[[I Knew You Were Trouble (песня Тэйлар Свіфт)|I Knew You Were Trouble]]» сталі сусветнымі хітамі. У [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] годзе выйшаў пяты студыйны альбом Тэйлар «[[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|1989]]», які прадставіў яе новы музычны стыль. Свіфт апісала пласцінку як ''«свой першы афіцыйны поп-альбом».'' Запіс дэбютаваў на першым месцы «Billboard 200» з {{Num|1287000}} прададзеных копій у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] — гэта абсалютны рэкорд за апошнія 12 гадоў. Такім чынам, Свіфт стала адзіным выканаўцам, у якога тры альбома адразу дэбютавалі з мільённымі тыражамі. Сінглы «[[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|Shake It Off]]», «[[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]» і «[[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]]» сталі сусветнымі хітамі. Акрамя таго, «[[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|1989]]» перамог у трох намінацыях прэміі «[[Грэмі]]». У [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] годзе адбыўся рэліз шостага студыйнага альбома спявачкі, які атрымаў назву «[[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|Reputation]]». Пласцінка дэбютавала на першым месцы «Billboard 200» з {{Num|1216000}} прададзеных копій у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Тэйлар пабіла свой жа рэкорд і стала першай спявачкай у гісторыі, чатыры альбома якой за тыдзень распрадаліся накладам у мільён копій і болей. Па выніках года «[[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|Reputation]]» стаў самым паспяховым альбомам. Лід-сінгл «[[Look What You Made Me Do (песня Тэйлар Свіфт)|Look What You Made Me Do]]» стаў міжнароднай сенсацыяй і атрымаў вялікую папулярнасць ва ўсім свеце. У [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]] годзе адбыўся рэліз сёмага студыйнага альбома Тэйлар і першага на лэйбле «Republic» — «[[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|Lover]]». Пласцінка дэбютавала на першым месцы «Billboard 200». У падтрымку альбома выйшлі сінглы «[[ME! (песня Тэйлар Свіфт)|ME!]]», «[[You Need to Calm Down (песня Тэйлар Свіфт)|You Need to Calm Down]]», «[[Lover (песня Тэйлар Свіфт)|Lover]]» і «[[The Man (песня Тэйлар Свіфт)|The Man]]». У [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] годзе Свіфт прадставіла восьмы студыйны альбом «[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]», паведаміўшы пра яго рэліз за дзень да прэм’еры. Гэта была эксперыментальная кружэлька, запісаная ў жанры альтэрнатыўнага попу і фолку. Спявачка запісала альбом за 3 месяцы, знаходзячыся на самаізаляцыі падчас пандэміі [[COVID-19]]. Альбом апынуўся для артысткі нечаканым поспехам: рэкордныя праслухоўванні і самыя высокія ацэнкі ад крытыкаў. «[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]» прынёс Свіфт узнагароду «Альбом года» на прэміі «[[Грэмі]]», што зрабіла Свіфт першай жанчынай у гісторыі з трыма перамогамі ў гэтай ганаровай намінацыі. У канцы [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] года Тэйлар нечакана выпусціла дзявятую пласцінку — «[[Evermore (альбом Тэйлар Свіфт)|Evermore]]», якая стала ідэйным і музычным працягам «[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]». Запіс узначаліў «Billboard 200» і ўсталяваў рэкорд па продажах вінілавых пласцінак у ЗША за ўсю гісторыю. У [[2021 год у гісторыі музыкі|2021]] годзе Свіфт пачала перавыпускаць сваю музыку з паметкай «Taylor’s Version» ''(бел. «Версія Тэйлар»)''. Гэта стала контрмерай супраць змяненняў валодання майстар-запісамі яе першых шасці студыйных альбомаў. Перазапісаныя «[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|Fearless]]» і «[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red]]», а пазней выпушчаныя перазапісы альбомаў «Speak Now» і «1989» атрымалі станоўчыя водгукі крытыкаў і камерцыйны поспех. Тэйлар Свіфт стала найбольш паспяховым лічбавым выканаўцам у гісторыі музыкі, уладальніцай больш за 400 прэмій, у тым ліку 11 статуэтак «[[Грэмі]]»<ref>{{Cite web|access-date=2016-02-17|title=Lessons From A Likeable Celebrity: Taylor Swift|url=https://www.forbes.com/sites/tomward/2016/02/15/lessons-from-a-likeable-celebrity-taylor-swift/#70efbfe8e0f8|publisher=Forbes}}</ref>, 34 «[[American Music Award]]s», 1 «[[Эмі]]», 2 «[[BRIT Awards]]» і 25 «[[Billboard Music Awards]]», а таксама ўваходзіць у спіс «Каралевы поп-музыкі» ({{Lang-en|Queens of Pop}}) часопіса «[[Rolling Stone]]»<ref>{{cite web|url=http://www.theboot.com/2011/07/01/taylor-swift-carrie-underwood-rolling-stone-queens-of-pop/|title=Taylor Swift, Carrie Underwood Named 'Queens of Pop'|publisher=The Boot|date=July 1, 2011|access-date=2011-07-17}}</ref>. Выданне «[[Forbes]]» змясціла Свіфт на другое месца ў спісе самых высокааплатных спявачак 2015 года, а ў 2016 годзе яе назвалі самай высокааплатнай знакамітасцю з прыбыткам у 170 мільёнаў долараў<ref>[http://www.ok-magazine.ru/stars/news/41249-teylor-svift-nazvali-samoy-vysokooplachivaemoy-znamenitostyu Тейлор Свифт назвали самой высокооплачиваемой знаменитостью]</ref>. Па выніках [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] года Тэйлар стала самай паспяховай спявачкай у свеце. У тым жа годзе часопіс «[[Forbes]]» паведаміў, што Свіфт стала першым артыстам у гісторыі амерыканскага музычнага рынку, у якога тры розных альбома былі прызнаныя самымі прадаванымі па выніках года («[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|Fearless]]», «[[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|1989]]» і «[[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|Reputation]]»). Па выніках [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] года Тэйлар стала другім самым прадаваным выканаўцам у свеце паводле звестак IFPI. У сваю чаргу Billboard паведаміў, што Свіфт апынулася самым высокааплатным музыкам у ЗША. У [[2021 год у гісторыі музыкі|2021]] годзе Свіфт зноў заняла другі радок у рэйтынгу самых прадаваных артыстаў свету ад IFPI. Таксама яна была аб’яўлена самай паспяховай спявачкай на Spotify. Billboard назваў Тэйлар найвялікшай поп-зоркай [[2021 год у гісторыі музыкі|2021]] года. 6 снежня 2023 года Тэйлар Свіфт названа чалавекам года па версіі часопіса «[[Time]]». 4 лютага 2024 года спявачка ў рэкордны чацвёрты раз стала пераможцай цырымоніі «[[Грэмі]]» ў катэгорыі «Альбом года». == Біяграфія == === Ранняе жыццё === Тэйлар Свіфт нарадзілася 13 снежня 1989 года ў горадзе [[Рэдынг (Пенсільванія)|Рэдынг]], а вырасла ў горадзе Ваёмісінг, штат [[Садружнасць Пенсільванія|Пенсільванія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Вялікі ўплыў на яе аказалі Шаная Твейн<ref name="swiftshania">{{cite web|url=http://www.timeforkids.com/TFK/kids/news/story/0,28277,1894626,00.html|title=Catching Up With Taylor Swift|publisher=Timeforkids.com|date=April 28, 2009|access-date=2009-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724021710/http://www.timeforkids.com/TFK/kids/news/story/0,28277,1894626,00.html|archive-date=24 ліпеня 2011|url-status=dead}}</ref>, Ліэн Раймс і яе бабуля, оперная спявачка Марджары Фінлі<ref>{{cite web|author=Hatza, George.|title=Taylor Swift: Growing into superstardom|url=http://www2.readingeagle.com/article.aspx?id=116460|date=2008-08-12|publisher=Reading Eagle|access-date=2015-11-20|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170722072138/http://www2.readingeagle.com/article.aspx?id=116460|archive-date=22 ліпеня 2017|url-status=dead}}</ref>. У 10 гадоў Тэйлар ужо выступала ў родным горадзе на кірмашах, фестывалях і спартыўных мерапрыемствах. Яна праспявала дзяржаўны гімн на адкрыцці 76-х Філадэльфійскіх гульняў у 12 гадоў<ref>{{cite news|first=Melissa|last=Castellanos|title=Second Cup Cafe: Taylor Swift|url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/05/16/earlyshow/saturday/secondcup/main4103339.shtml|format=HTML|work=CBSNEWS|date=2008-05-17|access-date=2012-01-15|language=en|quote=By age 12, she was already writing songs with local songwriters in Nashville. Back in Pennsylvania, she landed an important gig singing the National Anthem at the U.S. Open tennis tournament, which got a lot of buzz.}}</ref>. Тэйлар узяла ў рукі гітару ва ўзросце 10 гадоў і тады ж пачала пісаць песні. Ужо ў той час яна зразумела, што свае самыя патаемныя пачуцці можна выказаць з дапамогай музыкі<ref>{{cite news|first=Jon|last=Friedman|title=5 Things You Did Not Know About Taylor Swift (unless you read her Wikipedia page)|url=http://www.latenightwithjimmyfallon.com/blogs/2009/11/tonights-guest-taylor-swift/|format=HTML|work=Late Night with Jimmy Fallon|publisher=Jimmy Fallon|date=2009-11-02|access-date=2012-01-15|language=en|quote=At ten, Swift began writing songs... Swift first learned to play guitar from a computer repairman who showed her how to play three chords. After learning those three chords, she wrote her first song, "Lucky You".}}</ref>. Пераехаўшы ў адзін з прыгарадаў [[Нашвіл|Нэшвіла]], Тэйлар выступала ля вітрын кафэ са сваімі песнямі і аднойчы трапіла на вочы аднаму з ветэранаў музычнай індустрыі Скоту Барчэце, які нядаўна стварыў незалежны лэйбл Big Machine Records<ref>[http://www.songwriteruniverse.com/taylorswift123.htm Taylor Swift Discusses Her Debut Album, Early Hits, And How She Got Started]</ref>. З таго часу і пачалася кар’ера спявачкі. === 2006—2007: Taylor Swift === У жніўні [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] года выйшаў дэбютны сінгл Тэйлар [[Tim McGraw (песня Тэйлар Свіфт)|''Tim McGraw'']]. Альбом [[Taylor Swift (альбом Тэйлар Свіфт)|''Taylor Swift'']], рэліз якога адбыўся [[4 кастрычніка]] [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] года, прынёс ёй вядомасць і стаў для Свіфт сапраўдным поспехам. У кастрычніку [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] года яна была прызнаная Міжнароднай Асацыяцыяй аўтараў песень [[Нашвіл|Нэшвіла]] найлепшым выканаўцам і аўтарам года і стала самай маладой спявачкай, якая атрымала гэтую прэмію. Усе пяць сінглаў з альбома — [[Tim McGraw (песня Тэйлар Свіфт)|''Tim McGraw'']], [[Teardrops on My Guitar (песня Тэйлар Свіфт)|''Teardrops on My Guitar'']], [[Our Song (песня Тэйлар Свіфт)|''Our Song'']], [[Picture to Burn (песня Тэйлар Свіфт)|''Picture To Burn'']] і [[Should’ve Said No (песня Тэйлар Свіфт)|''Should’ve Said No'']] — атрымалі плацінавы статус у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Калядны міні-альбом Свіфт ''Sounds of the Season: The Taylor Swift Holiday Collection'' выйшаў у свет [[16 кастрычніка]] [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] года. === 2008—2009: Fearless === [[Файл:StaplesCenterFearless.jpg|міні|Тэйлар Свіфт на канцэрце ў Лос-Анджэлесе ў 2010 годзе падчас тура Fearless Tour.]] У [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] годзе быў выпушчаны міні-альбом ''Beautiful Eyes''. Тэйлар атрымала намінацыю на [[Грэмі]] за [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] год як «Найлепшы новы выканаўца», але саступіла ўзнагароду [[Эмі Уайнхаус|Эмі Уайнхаўс]]. Другі студыйны альбом Свіфт [[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|''Fearless'']] з’явіўся ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] [[11 лістапада]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] года<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/2008-08-07-coming-attractions_N.htm|title=Coming attractions: Not all boys make Taylor Swift cry|access-date=19 июня 2010|work=USA Today|first1=Brian|last1=Mansfield|first2=Donna|last2=Freydkin|first3=Bill|last3=Keveney}}</ref>. Альбом заняў першае месца ў чарце музычных альбомаў Billboard 200 і разышоўся тыражом у 592 000 асобнікаў за першы тыдзень, а па выніках [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] быў назаны самым прадаваным альбомам года<ref>[http://www.billboard.com/#/album/taylor-swift/fearless/1183852 Альбом ''Fearless'' в чартах Биллборда]</ref>. У [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] годзе Тэйлар атрымала прэмію Young Hollywood Awards (Малады [[Галівуд]]) у катэгорыі «Будучая суперзорка», а ў [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] годзе — узнагароду «Найлепшае жаночае відэа» на [[MTV|MTV Video Music Awards]] 2009 за свой кліп [[You Belong with Me (песня Тэйлар Свіфт)|''You Belong with Me'']]. Акрамя таго, Свіфт была ўзнагароджана прэміяй «Hal David Starlight Award» ад імя «Залы Славы аўтараў песень» і была названая «Найлепшым аўтарам і выканаўцам года» [[Нашвіл|Нэшвілскай]] асацыяцыяй аўтараў песень<ref>{{cite web|last=Richards|first=Kevin|title=Taylor Swift, Toby Keith, and Wynn Varble Win Big at NSAI Awards|url=http://www.americansongwriter.com/2009/10/taylor-swift-toby-keith-and-wynn-varble-win-big-at-nsai-awards/|access-date=May 15, 2012|date=October 19, 2009|archive-date=20 сакавіка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320091151/http://www.americansongwriter.com/2009/10/taylor-swift-toby-keith-and-wynn-varble-win-big-at-nsai-awards/|url-status=dead}}</ref>. Часопіс Billboard назваў Тэйлар найлепшым выканаўцам [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/266432/2009-artists-of-the-year|title=2009 Artists of the Year|work=Billboard|date=December 10, 2009|access-date=May 21, 2012}}</ref>. На 52-й цырымоніі ўзнагароджання [[Грэмі]] Свіфт атрымала ўзнагароды «Найлепшая кантры-выканаўца», «Найлепшая кантры-песня» за сінгл [[White Horse (песня Тэйлар Свіфт)|''White Horse'']], «Альбом года» і «Найлепшы кантры-альбом» за пласцінку [[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|''Fearless'']]. === 2010—2011: Speak Now === Тэйлар Свіфт выпусціла свой трэці студыйны альбом, [[Speak Now (альбом Тэйлар Свіфт)|''Speak Now'']], у кастрычніку [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года. Яна напісала ўсе 14 песень самастойна<ref name="NYT2">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/10/24/arts/music/24swift.html|title=Taylor Swift, Angry on 'Speak Now' – ''The New York Times''|last=Caramanica|first=Jon|work=The New York Times|date=October 20, 2010|access-date=October 23, 2010}}</ref>. У музычным плане альбом пашырыў межы [[кантры]]-[[Поп-музыка|поп]]-музыкі да альтэрнатыўнага [[Рок-музыка|рока]] і баблгам-[[Поп-музыка|поп]]-музыкі<ref name="LAT">{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2010/10/album-review-taylor-swifts-speak-now.html|title=Album review: Taylor Swift's 'Speak Now'|last=Powers|first=Ann|work=[[Los Angeles Times]]|date=October 25, 2010|access-date=October 25, 2010}}</ref>. Йон Караманіка з газеты The New York Times назваў новы альбом «музычна разнастайным і, магчыма, найлепшым за ўсю кар’еру спявачкі» (на той момант)<ref name="NYT2"/>. Тэона Вэбер з газеты The Village Voice адзначыў, што альбом дазволіў даць сапраўдную ацэнку таленту Свіфт, «які з’яўляецца не канфесійным, а драматычным»: «Як і некаторыя аўтары [[кантры]]-песень да яе, яна стварае персанажаў і сітуацыі, беручы іх з жыцця, і знаходзіць магутныя спосабы іх апісання»<ref name="Voice">{{cite web|url=http://www.villagevoice.com/2010-11-03/music/the-iceberg-songs-of-taylor-swift/|title=The Iceberg Songs of Taylor Swift|last=Weber|first=Theon|work=[[The Village Voice]]|date=November 3, 2010|access-date=November 3, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120707060458/http://www.villagevoice.com/2010-11-03/music/the-iceberg-songs-of-taylor-swift/|archive-date=7 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref>. Роб Шэфілд з часопіса [[Rolling Stone]] апісаў песні Свіфт як адны з самых інтэлектуальных у [[Поп-музыка|поп]], [[Рок-музыка|рок]] ці [[кантры]]-музыцы: «Свіфт таленавіты прафесіянал [[Нашвіл|Нэшвіла]], які ведае ўсе прыёмы стварэння хітоў, але яна таксама гіперрамантык з меладраматычнымі ноткамі»<ref name="RS">{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/reviews/album/45342/225745|title=Speak Now by Taylor Swift|last=Sheffield|first=Rob|work=Rolling Stone|date=October 26, 2010|access-date=October 26, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101202061419/http://www.rollingstone.com/music/reviews/album/45342/225745|archive-date=2 снежня 2010|url-status=dead}}</ref>. [[Файл:Taylor Swift 2011crop.jpg|міні|Тэйлар выступае ў рамках Speak Now World Tour, ліпень 2011.]] Свіфт пачала шырокую прамоўцінг-кампанію дзеля распаўсюджвання новага альбома<ref>{{cite news|last=Sisario|first=Ben|url=https://www.nytimes.com/2010/11/04/arts/music/04country.html|title=Taylor Swift Album Is a Sales Triumph|work=[[The New York Times]]|date=November 3, 2010|access-date=May 15, 2012}}</ref>. Яна наведвала розныя ток-шоў і дзённыя тэле-шоў, давала бясплатныя міні-канцэрты ў незвычайных месцах, у тым ліку на выступу на адкрытым двухпавярховым аўтобусе на [[Галівуд]]скім бульвары ў [[Лос-Анджэлес]]е і ў Зале вылету ў Міжнародным аэрапорце імя [[Джон Фіцджэральд Кенэдзі|Джона Фіцджэральда Кэнэдзі]] ў [[Нью-Ёрк]]у<ref>{{cite web|url=http://voices.yahoo.com/taylor-swifts-speak-now-moves-back-7466108.html?cat=33|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221114845/http://voices.yahoo.com/taylor-swifts-speak-now-moves-back-7466108.html?cat=33|archive-date=December 21, 2013|title=Taylor Swift's '˜Speak Now' Moves Back to Number One on Billboard's Hot 200, Finishes Third for Year|publisher=Yahoo! Voices|date=October 25, 2010|access-date=May 10, 2012}}</ref>. Альбомны лід-сінгл [[Mine (песня Тэйлар Свіфт)|''Mine'']] выйшаў у жніўні [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года, а затым яшчэ 5 сінглаў былі выпушчаныя ў [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]]—[[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] гадах: [[Back to December (песня Тэйлар Свіфт)|''Back to December'']], [[Mean (песня Тэйлар Свіфт)|''Mean'']], [[The Story of Us (песня Тэйлар Свіфт)|''The Story of Us'']], [[Sparks Fly (песня Тэйлар Свіфт)|''Sparks Fly'']] і [[Ours (песня Тэйлар Свіфт)|''Ours'']]<ref name="leak">{{cite web|url=http://www.cmt.com/news/news-in-brief/1645091/taylor-swifts-new-single-mine-shipped-to-country-radio-after-leak.jhtml|title=Taylor Swift's New Single, "Mine", Shipped to Country Radio After Leak|date=August 4, 2010|publisher=[[Country Music Television]]|access-date=August 4, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021211934/http://www.cmt.com/news/news-in-brief/1645091/taylor-swifts-new-single-mine-shipped-to-country-radio-after-leak.jhtml|archive-date=21 кастрычніка 2014|url-status=dead}}</ref>. [[Speak Now (альбом Тэйлар Свіфт)|''Speak Now'']] з’яўляецца адным з самых камерцыйна паспяховых альбомаў: ён дэбютаваў на першым месцы ў Billboard 200 у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], разышоўся тыражом у 1,047,000 копій за тыдзень<ref>{{cite web|url=http://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/week-ending-may-29-2011-albums-gaga-goes-on-sale.html|publisher=Yahoo! Music|title=Week Ending May 29, 2011. Albums: Gaga Goes On Sale|first=Paul|last=Grein|date=June 1, 2011|access-date=December 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130221132659/http://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/week-ending-may-29-2011-albums-gaga-goes-on-sale.html|archive-date=February 21, 2013}}</ref> і быў прададзены накладам больш за 5 мільёнаў копій ва ўсім свеце<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/taylor-swift-to-release-speak-now-world-tour---live-concert-cddvd--cdblu-ray-set-on-november-21st-130275878.html|title=Taylor Swift to Release SPEAK NOW WORLD TOUR – LIVE, Concert CD/DVD & CD/Blu-Ray Set, on November 21st|agency=PR Newswire|date=2011-09-21|access-date=2015-11-21}}</ref>. Тэйлар Свіфт гастралявала на працягу [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] і ў пачатку [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] года для падтрымкі [[Speak Now (альбом Тэйлар Свіфт)|''Speak Now'']]. За трынаццаць месяцаў яна дала 111 канцэртаў ва ўсім свеце: 7 — у [[Азія|Азіі]], 12 — [[Еўропа|Еўропе]], 80 — у [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] і 20 — у [[Аўстралія|Аўстраліі]]<ref name="billboard1">{{cite web|last=Allen|first=Bob|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/touring/hot-tours-taylor-swift-george-strait-cirque-1006619952.story|title=Hot Tours: Taylor Swift, George Strait, Cirque Du Soleil|work=Billboard|date=March 29, 2012|access-date=May 10, 2012}}</ref>. За тур, які наведала больш за 1,6 мільёна прыхільнікаў спявачкі было сабрана больш за 123 мільёна долараў, што зрабіла ''Speak Now World Tour'' адным з самых касавых у гісторыі<ref name="SpeakNowLiveAlbum">{{cite web|url=http://www.taylorswift.com/news/o1287965052241?post=taylor-to-release-live-cd-dvd#o1287965052241|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011141259/http://www.taylorswift.com/news/o1287965052241?post=taylor-to-release-live-cd-dvd|archive-date=October 11, 2011|title=Taylor Swift News and Blog|publisher=Taylorswift.com|date=September 21, 2011|access-date=September 21, 2011}}</ref><ref name="Roland 2">{{cite web|last=Roland|first=Tom|title=Taylor Swift: Billboard's Woman of the Year|url=http://www.billboard.com/articles/news/464865/taylor-swift-billboards-woman-of-the-year|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|page=2|access-date=May 15, 2012|date=December 2, 2011}}</ref><ref name="Roland 2"/>. На 54-й цырымоніі ўзнагароджання [[Грэмі]] Тэйлар атрымала прэміі «Найлепшае сольнае кантры-выкананне» і «Найлепшая кантры-песня» (усе за песню [[Mean (песня Тэйлар Свіфт)|''Mean'']]), а таксама была намінавана ў катэгорыі «Найлепшы кантры-альбом»<ref name="54th Grammys">{{cite web|last=Wyland|first=Sarah|title=Taylor Swift Takes Home Two GRAMMYs at Tribute-Filled Show|url=http://blog.gactv.com/blog/2012/02/12/taylor-swift-takes-home-two-grammys-at-tribute-filled-show/|publisher=Great American Country|access-date=February 13, 2012|date=February 12, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906065943/http://blog.gactv.com/blog/2012/02/12/taylor-swift-takes-home-two-grammys-at-tribute-filled-show/|archive-date=September 6, 2015}}</ref>. Яна таксама выканала песню падчас цырымоніі. Пасля выступлення на [[Грэмі]] Клейр Саддет з часопіса [[Time]] адзначыла, што Свіфт «з падвоенай сілай вярнулася на сцэну»<ref>{{cite news|last=Suddath|first=Claire|title=Taylor Swift, "Mean" &#124; The Best and Worst of the 2012 Grammys|url=http://entertainment.time.com/2012/02/12/the-best-and-worst-of-the-2012-grammys/slide/taylor-swift-mean/#taylor-swift-mean|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=April 22, 2012|date=February 12, 2012}}</ref>, а Джэймі Дзіруэстар з часопіса USA Today заўважыў, што Свіфт засвоіла крытыку [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года і стала лепш і як кампазітар, і як жывы выканаўца<ref>{{cite news|last=Deerwester|first=Jayme|title=Adoration for Adele: 6 Grammys|url=https://www.usatoday.com/life/music/awards/grammys/story/2012-02-12/live-grammys-story-2012/53063460/1|work=[[USA Today]]|access-date=April 22, 2012|date=February 12, 2012}}</ref>. У [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] годзе Тэйлар Свіфт заняла 20 месца ў спісе самых сексуальных жанчын свету па версіі часопіса [[Maxim|MAXIM]]<ref>[http://www.maxim.com/amg/GIRLS/Articles/2011+Hot+100 2011 Hot 100] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110513131714/http://www.maxim.com/amg/GIRLS/Articles/2011%20Hot%20100 |date=13 мая 2011 }} // MAXIM.com</ref>. === 2012—2013: Red === [[Файл:Taylor Swift Red Tour 2, 2013.jpg|злева|міні|311x311пкс|Свіфт на канцэрце ў Місуры ў сакавіку 2013 года падчас The Red Tour]] Чацвёрты альбом спявачкі, які атрымаў назву [[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|''Red'']], быў выпушчаны [[22 кастрычніка]] [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] года<ref name="yahoo1">{{cite web|last=Willman|first=Chris|url=http://music.yahoo.com/blogs/our-country/scott-borchetta-taylor-tim-martina-band-perry-personalized-005314825.html|title=Scott Borchetta on Taylor, Tim, Martina, the Band Perry&nbsp;... and the Personalized Machinery of Big Machine|publisher=Yahoo! Music|date=June 13, 2012|access-date=July 1, 2012}}</ref>. Тэйлар напісала 9 з 16 песень альбома самастойна, а астатнія былі створаны разам з іншымі аўтарамі<ref name="usatoday2">{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2012/10/17/taylor-swift-red-interview/1637307/|title=Taylor Swift sees 'Red' all over|work=USA Today|date=October 17, 2012|access-date=October 23, 2012|first=Brian|last=Mansfield}}</ref>. Нягледзячы на музычныя эксперыменты з [[Рок-музыка|хартленд-рокам]], энэрджы і [[Поп-музыка|данс-попам]], стыль Тэйлар застаўся традыцыйным<ref>{{cite news|author=Alex Macpherson|url=http://www.guardian.co.uk/music/2012/oct/18/taylor-swift-want-believe-pretty-lies|title=Taylor Swift: 'I want to believe in pretty lies'|work=The Guardian|access-date=October 23, 2012|location=London|date=October 18, 2012}}</ref><ref name="slantmagazine.com">{{cite web|url=http://www.slantmagazine.com/music/review/taylor-swift-red/2900|title=Taylor Swift: Red &#124; Music Review|work=Slant Magazine|access-date=February 25, 2013}}</ref>. Лід-сінгл альбома, [[We Are Never Ever Getting Back Together (песня Тэйлар Свіфт)|''We Are Never Ever Getting Back Together'']], стаў для Свіфт яе першым чарттоперам у амерыканскім мультыжанравым хіт-парадзе [[Billboard Hot 100|US Billboard Hot 100]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/480315/taylor-swift-scores-first-hot-100-no-1|title=Taylor Swift Scores First Hot 100 No.&nbsp;1|author=Trust, Gary|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=August 22, 2012|access-date=August 22, 2012}}</ref><ref name="officialcharts12">{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/artist/5387/TAYLOR-SWIFT/|title=Taylor Swift|publisher=Official Charts Company|access-date=April 11, 2015}}</ref>. З альбома выйшла яшчэ шэсць сінглаў: [[Begin Again (песня Тэйлар Свіфт)|''Begin Again'']] (для [[кантры]]-[[радыё]]), [[I Knew You Were Trouble (песня Тэйлар Свіфт)|''I Knew You Were Trouble'']], [[22 (песня Тэйлар Свіфт)|''22'']], [[Everything Has Changed (песня Тэйлар Свіфт)|''Everything Has Changed'']], [[The Last Time (песня Тэйлар Свіфт)|''The Last Time'']] і [[Red (песня Тэйлар Свіфт)|''Red'']] (для [[кантры]]-[[радыё]]). Два з іх — [[We Are Never Ever Getting Back Together (песня Тэйлар Свіфт)|''We Are Never Ever Getting Back Together'']] і [[I Knew You Were Trouble (песня Тэйлар Свіфт)|''I Knew You Were Trouble'']] — сталі хітамі ва ўсім свеце<ref name="officialcharts12"/>. [[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|''Red'']] дэбютаваў на № 1 у Billboard 200 з тыражом больш за 1,2 мільёна копій за першы тыдзень, што стала самым вялікім паказчыкам за апошнія дзесяць гадоў. Пасля гэтага Свіфт стала першай жанчынай з двума альбомамі з мільённымі накладамі ў дэбютны тыдзень<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/474400/taylor-swifts-red-sells-121-million-biggest-sales-week-for-an-album-since-2002|title=Taylor Swift's 'Red' Sells 1.21 Million; Biggest Sales Week for an Album Since 2002|work=Billboard|date=September 14, 2009|access-date=November 7, 2012}}</ref>. Да мая [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года тыраж [[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|''Red'']] перавысіў ужо 6 мільёнаў копій ва ўсім свеце<ref>{{cite web|url=http://www.adelaidenow.com.au/entertainment/music/taylor-swift-to-play-stadiums-on-australian-tour/story-e6freeuu-1226637858626|title=Taylor Swift to play stadiums on Australian Red tour|last=Adams|first=Cameron|publisher=[[The Advertiser (Adelaide)|''The Advertiser'' (Adelaide)]]|date=May 9, 2013|access-date=November 17, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710023150/http://www.adelaidenow.com.au/entertainment/music/taylor-swift-to-play-stadiums-on-australian-tour/story-e6freeuu-1226637858626|archive-date=10 ліпеня 2015|url-status=dead}}</ref>. Тур у падтрымку альбома пачаўся ў сакавіку [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года і ўключаў 86 канцэртаў у [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]], [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Еўропа|Еўропе]] і [[Азія|Азіі]]<ref>{{cite web|url=http://theboot.com/taylor-swift-2014-red-tour-dates-asia/|title=Taylor Swift Announces 2014 Red Tour Dates in Asia|publisher=Theboot.com|date=February 13, 2014|access-date=April 3, 2014}}</ref>. [[Эд Шыран]] удзельнічаў у турнэ па [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]], дзе праспяваў [[Everything Has Changed (песня Тэйлар Свіфт)|''Everything Has Changed'']] разам са Свіфт. Сярод запрошаных гасцей, якія спявалі з Тэйлар дуэтам на розных канцэртах, былі Карлі Сайман, Tegan and Sara, [[Джэніфер Лопес]], Люк Браян, Патрык Стамп (з гурта Fall Out Boy), Элі Голдзінг, Nelly, Сара Барэліс, Шэр Лойд, B.o.B, Гары Лайтбодзі, Train, Neon Trees, Flatts, Хантэр Хейз, Эмелі Санд і Сэм Сміт<ref>{{cite web|url=http://www.complex.com/music/2013/03/watch-nelly-and-taylor-swift-perform-in-st-louis|title=Watch Nelly and Taylor Swift Perform in St. Louis|publisher=Complex|date=March 21, 2013|access-date=March 29, 2013|archive-date=4 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071644/http://www.complex.com/music/2013/03/watch-nelly-and-taylor-swift-perform-in-st-louis|url-status=dead}}</ref>. Тур прыцягнуў больш за 1.7 мільёна фанатаў і сабраў больш за 150 мільёнаў даляраў<ref>{{cite web|first=Bob|last=Allen|url=http://www.billboard.com/articles/news/6150193/taylor-swift-red-all-time-country-tour|title=Taylor Swift's Red Wraps as All-Time Country Tour|publisher=Billboard|date=July 3, 2014|access-date=April 11, 2015}}</ref>. У гэты перыяд Свіфт супрацоўнічала са многімі музыкамі. Напрыклад, яна выканала песню ''As Tears Go By'' разам з гуртам [[The Rolling Stones]] у [[Чыкага]] падчас іх тура 50 & Counting<ref>{{cite web|author=Doyle, Patrick|url=https://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-to-join-the-rolling-stones-onstage-tonight-20130603|title=Taylor Swift Rolling Stones Chicago &#124; Music News|work=Rolling Stone|date=June 3, 2013|access-date=June 10, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729002725/http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-to-join-the-rolling-stones-onstage-tonight-20130603|archive-date=29 ліпеня 2017|url-status=dead}}</ref> і праспявала песню ''Highway Don’t Care'' разам з Цімам Макгро і Кітам Урбанам на цырымоніі ACM Awards [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года. [[21 кастрычніка]] [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года выйшла новая песня Тэйлар Свіфт — ''Sweeter Than Fiction'' (сааўтар — Джэк Антонаф). Песня была запісаная як саўндтрэк да фільма «Мары спраўджваюцца» (One Chance) і атрымала намінацыю на прэмію «[[Залаты глобус]]» за найлепшую песню да фільма<ref>{{cite news|author=Baz Bamigboye|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2406205/Taylor-Swift-pens-song-Paul-Potts-film-charting-Britains-Got-Talent-stars-rise-unlikely-maestro.html|title=Taylor Swift pens song for Paul Potts film charting Britain's Got Talent star's rise to unlikely maestro|work=Daily Mail|access-date=November 17, 2013|location=London|date=August 29, 2013}}</ref><ref>{{cite web|author=Jeff Labrecque|url=http://insidemovies.ew.com/2013/12/12/golden-globe-nominations-2013/|title='12 Years a Slave' and 'American Hustle' lead Golden Globe nominees|work=Entertainment Weekly|date=December 12, 2013|access-date=December 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212144444/http://insidemovies.ew.com/2013/12/12/golden-globe-nominations-2013/|archive-date=12 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. [[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|''Red'']] не прынёс Тэйлар ні адной узнагароды [[Грэмі]], хоць і атрымаў намінацыі ў чатырох катэгорыях. Песня [[We Are Never Ever Getting Back Together (песня Тэйлар Свіфт)|''We Are Never Ever Getting Back Together'']] была намінаваная ў катэгорыі «Запіс года» на 55-й цырымоніі [[Грэмі]], у той час як сам альбом [[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|''Red'']] быў намінаваны ў катэгорыі «Альбом года» на 56-й цырымоніі. Тое ж самае адбылося і на штогадовай цырымоніі [[Кантры|Country Music Association]], на якой альбом не атрымаў ні адной узнагароды з некалькіх намінацый. Аднак Свіфт атрымала спецыяльную ўзнагароду Pinnacle Award Асацыяцыі [[кантры]]-музыкі за «унікальныя» ўзроўні поспеху. Прэмію Тэйлар асабіста ўручалі такія [[кантры]]-зоркі, як Цім Макгро, Фэйт Хіл, Кіт Урбан, Раскал Флатс, Джордж Стрэйт і Брэд Пэйслі, у той час як [[Мік Джагер]], [[Джулія Робертс]], [[Рыз Уізерспун]], Этэль Кенэдзі і [[Джасцін Тымберлейк]] запісалі відэазварот. Свіфт выйграла тры ўзнагароды [[MTV|MTV Europe Music Awards]] у [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] годзе, уключаючы «Найлепшае жаночае відэа» і «Найлепшае жывое выступленне». Песня [[I Knew You Were Trouble (песня Тэйлар Свіфт)|''I Knew You Were Trouble'']] выйграла ўзнагароду ў катэгорыі «Найлепшае жаночае відэа» на цырымоніі [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] [[MTV|MTV Video Music Awards]]<ref>{{cite web|url=http://music-mix.ew.com/2013/08/25/vmas-winners-list/|title=VMAs: The 2013 Winner's List|work=Entertainment Weekly|date=August 25, 2013|access-date=August 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827082015/http://music-mix.ew.com/2013/08/25/vmas-winners-list/|archive-date=27 жніўня 2013|url-status=dead}}</ref>. Акрамя таго, Тэйлар была названая найлепшай выканаўцай [[кантры]] на цырымоніі [[American Music Awards]] [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] і выканаўцам года на цырымоніі [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года<ref>{{cite news|title=Taylor Swift AMA Awards 2012: Pop Star Performs 'I Knew You Were Trouble' (VIDEO)|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/11/19/taylor-swift-ama-performa_n_2158758.html|work=The Huffington Post|access-date=June 10, 2013|date=November 19, 2012|first=Carolyn|last=Gregoire}}</ref>. [[Нашвіл|Нэшвілская]] асацыяцыя аўтараў песень узнагародзіла Свіфт прэміяй «Найлепшы аўтар і выканаўца года» ужо ў 5-ы і 6-ы раз на цырымоніях у [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] і [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] гадах<ref>{{cite web|last=Hackett|first=Vernell|title=Nashville Songwriters Hall of Fame Adds Mary Chapin Carpenter and More|url=http://www.theboot.com/2012/10/08/nashville-songwriters-hall-of-fame-mary-chapin-carpenter/|work=The Boot|access-date=June 10, 2013|date=October 8, 2012}}</ref>.  === 2014—2016: 1989 === [[Файл:Taylor Swift 2 (18477753053).jpg|міні|злева|Тэйлар у 2015 годзе падчас 1989 World Tour.]] У кастрычніку [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] года выйшаў пяты студыйны альбом спявачкі — [[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|''1989'']]<ref>[https://itunes.apple.com/us/album/1989/id907242701 iTunes: «1989» Review]</ref>. Праца над ім праходзіла ў [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]]—[[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] гадах у супрацоўніцтве са шведскімі прадзюсарамі Максам Марцінам і Шалбэкам. Свіфт апісвала сваю будучую пласцінку як «свой першы афіцыйны поп-альбом», які прадэманструе яе новы музычны стыль і будзе адрознівацца ад ранніх работ у жанры [[кантры]]. Па гэтай прычыне Тэйлар рассталася з некаторымі членамі яе шматгадовага гурта<ref name="Re">{{cite web|title=The Reinvention of Taylor Swift|url=https://www.rollingstone.com/music/features/taylor-swift-1989-cover-story-20140908?page=2|work=Rolling Stone|access-date=2 February 2015|date=8 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150326001507/http://www.rollingstone.com/music/features/taylor-swift-1989-cover-story-20140908?page=2|archive-date=26 сакавіка 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="Slam">{{cite web|title=Taylor Swift Slams Hackers' Nude Photo Claims|url=http://www.accesshollywood.com/taylor-swift-slams-hackers-nude-photo-claims_article_103356|website=Access Hollywood|publisher=NBCUniversal, Inc|access-date=January 30, 2015|date=January 28, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nashvillegab.com/2014/08/taylor-swifts-new-direction.html|title=Taylor Swift's NEW direction – NashvilleGab – Country music news and Nashville celebrity gossip|access-date=November 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141029225733/http://www.nashvillegab.com/2014/08/taylor-swifts-new-direction.html|archive-date=29 кастрычніка 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-reveals-five-things-to-expect-on-1989-20140916|title=Taylor Swift Reveals Five Things to Expect on '1989'|work=Rolling Stone|access-date=November 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140916223427/http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-reveals-five-things-to-expect-on-1989-20140916|archive-date=16 верасня 2014|url-status=dead}}</ref>. Адну песню Свіфт напісала сама, а астатнія 12 стварыла разам з некалькімі аўтарамі. Дыск быў станоўча ацэнены музычнай крытыкай (напрыклад, [[Rolling Stone]])<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/taylor-swift-1989-20141024|title=Taylor Swift's New Album: 1989|work=Rolling Stone|access-date=October 25, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621221231/https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/taylor-swift-1989-20141024|archive-date=21 чэрвеня 2018|url-status=dead}}</ref> і ў першы ж тыдзень рэлізу быў прададзены ў колькасці 1 287 000 копій у [[ЗША]] — больш, чым любы іншы альбом за апошнія 12 гадоў. Гэта зрабіла Свіфт адзіным выканаўцам, у якога тры альбома адразу дэбютавалі з мільённымі тыражамі. Дыск стаў бэстсэлерам [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] года з агульным гадавым тыражом 3,66 мільёна копій. Да лютага [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] года наклад альбома [[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|''1989'']] склаў больш за 8,6 мільёна копій па ўсім свеце. У падтрымку альбома былі выпушчаныя 7 сінглаў: [[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|''Shake It Off'']], [[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|''Blank Space'']], [[Style (песня Тэйлар Свіфт)|''Style'']], [[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|''Bad Blood'']], [[Wildest Dreams (песня Тэйлар Свіфт)|''Wildest Dreams'']], [[Out of the Woods (песня Тэйлар Свіфт)|''Out of the Woods'']], [[New Romantics (песня Тэйлар Свіфт)|''New Romantics'']]. Тры з іх — [[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|''Shake It Off'']], [[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|''Blank Space'']] і [[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|''Bad Blood'']] — занялі першае месца ў амерыканскім мультыжанравым хіт-парадзе [[Billboard Hot 100|US Billboard Hot 100]] і сталі сусветнымі хітамі. Відэакліпы на [[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|''Shake It Off'']] і [[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|''Blank Space'']] на [[YouTube]] набралі звыш за 1 000 000 000 (зараз — больш за 2 000 000 000) праглядаў, што зрабіла Тэйлар першай жанчынай у гісторыі, якая дасягнула такіх вынікаў. У гэты перыяд Свіфт некалькі разоў выступала з іншым вядомымі музыкамі. Яна праспявала ''I Saw Her Standing There'' і [[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|''Shake It Off'']] разам з [[Пол Макартні|Полам Макартні]] на шоў Saturday Night Live 40th Anniversary Special<ref>{{cite web|last=Bacle|first=Ariana|url=http://www.ew.com/article/2015/02/16/paul-mccartney-jammed-out-taylor-swift-snl-afterparty|title=Paul McCartney jams with Taylor Swift at 'SNL' afterparty|publisher=EW.com|date=2015-02-16|access-date=2015-04-11|archive-date=28 сакавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150328140632/http://www.ew.com/article/2015/02/16/paul-mccartney-jammed-out-taylor-swift-snl-afterparty|url-status=dead}}</ref> і разам Кені Чэсні выканала яго песню ''Big Star'' падчас канцэртнага тура Чэсні Big Revival Tour у [[Нашвіл|Нэшвіле]]<ref>{{cite web|first=Cindy|last=Watts|url=http://www.tennessean.com/story/entertainment/music/2015/03/27/kenny-chesney-tops-taylor-swift-joe-walsh/70530696/|title=Kenny Chesney tops 12 a.m. with Taylor Swift, Joe Walsh|publisher=Tennessean.com|date=2015-03-27|access-date=2015-04-11}}</ref>. Яна таксама акампанавала [[Мадонна (спявачка)|Мадонне]] на гітары ў акустычным прадстаўленні на цырымоніі iHeartRadio Music Awards<ref>{{cite web|last=Sepinwall|first=Alan|url=http://www.hitfix.com/news/watch-taylor-swift-backed-up-madonna-at-the-iheartradio-music-awards|title=Watch: Taylor Swift backed up Madonna at the iHeartRadio Music Awards|publisher=Hitfix.com|date=2015-03-29|access-date=2015-04-11|archive-date=10 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150410073848/http://www.hitfix.com/news/watch-taylor-swift-backed-up-madonna-at-the-iheartradio-music-awards|url-status=dead}}</ref>. У [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] годзе Свіфт стала самай маладой жанчынай, якую ўключылі ў спіс самых значных і ўплывовых персон прыгожага полу, які склаў часопіс [[Forbes]] (№ 64 — «100 самых моцных жанчын»)<ref>{{cite web|title=#8 Taylor Swift|url=https://www.forbes.com/profile/taylor-swift/|publisher=Forbes|access-date=July 27, 2015}}</ref>. Таксама Тэйлар заняла першае месца ў спісе самых сексуальных жанчын па версіі часопіса [[Maxim|MAXIM]]<ref>[http://www.maxim.com/entertainment/music/article/taylor-swift-tops-2015-maxim-hot-100 Taylor Swift tops 2015 Maxim Hot 100]</ref>. 30 жніўня [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] года на 32-й цырымоніі прэміі [[MTV|MTV Video Music Awards]] Свіфт выйграла ўзнагароды ў 4 намінацыях і выступіла з Нікі Мінаж, а падчас прэ-шоў адбылася прэзентацыя новага відэакліпа спявачкі [[Wildest Dreams (песня Тэйлар Свіфт)|''Wildest Dreams'']]<ref>[http://billboard.com/articles/events/vma/6678697/taylor-swift-wildest-dreams-video-premiere-vma-watch Taylor Swift Debuts «Wildest Dreams»]</ref><ref>{{Cite web |url=http://time.com/4016434/vmas-2015-nicki-minaj-taylor-swift-opening/ |title=Nicki Minaj & Taylor Swift On VMA |access-date=29 кастрычніка 2017 |archive-date=1 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150901132039/http://time.com/4016434/vmas-2015-nicki-minaj-taylor-swift-opening/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/2248825/taylor-swift-wildest-dreams-vmas/|title=Taylor Swift’s ‘Wildest Dreams’ Video Will Premiere During The VMA Pre-Show|last=Hosken|first=Patrick|date=August 23, 2015|website=MTV.com|access-date=August 23, 2015|archive-date=26 жніўня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826222809/http://www.mtv.com/news/2248825/taylor-swift-wildest-dreams-vmas/|url-status=dead}}</ref>. 7 снежня [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] года Тэйлар была намінаваная на прэмію [[Грэмі]] ў 7 катэгорыях, у тым ліку: «Запіс года» ([[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|''Blank Space'']]), «Песня года» ([[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|''Blank Space'']]), «Альбом года» ([[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|''1989'']]), «Найлепшае сольнае поп-выступленне» ([[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|''Blank Space'']]), «Найлепшае поп-выступленне ў дуэце/гуртом» ([[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|''Bad Blood'']]), «Найлепшы вакальны поп-альбом» ([[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|''1989'']]), «Найлепшы музычны кліп» ([[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|''Bad Blood'']])<ref name="nominations2016">{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/grammys/6785974/grammy-nominations-2016-full-list|title=Grammy Nominations 2016: See the Full List of Nominees|date=7 декабря 2015|publisher=billboard.com|access-date=2015-12-07|lang=en}}</ref><ref name="grammynom11">[http://www.grammy.com/news/kendrick-lamar-taylor-swift-the-weeknd-top-58th-grammy-nominations Kendrick Lamar, Taylor Swift, The Weeknd Top 58th GRAMMY Nominations.] (December 07, 2015) — grammy.com</ref>. Спявачка атрымала перамогу ў трох з іх: «Альбом года» (Тэйлар стала першай жанчынай у гісторыі, якая двойчы атрымала ўзнагароду ў гэтай намінацыі), «Найлепшы музычны кліп» і «Найлепшы вакальны поп-альбом»<ref>{{cite web|url=http://www.metronews.ru/novosti/v-ssha-objavili-pobeditelej-gremmi-2016/Tpopbp---Ox9GXGMC0xjHE/|title=В США объявили победителей "Грэмми" 2016|date=2016-02-16|publisher=metronews.ru|access-date=2016-02-16}}</ref>. У маі [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]] года Тэйлар уручылі спецыяльную ўзнагароду — «Taylor Swift Award» на BMI Pop Awards. Гэта быў другі выпадак у гісторыі гэтай прэміі, калі артысту прысудзілі падобную ўзнагароду. У [[1990 год у гісторыі музыкі|1990]] годзе яе ўпершыню атрымаў [[Майкл Джэксан]]<ref>[http://www.billboard.com/articles/news/7325271/bmi-pop-awards-taylor-swift-award-barry-mann-cynthia-weil Taylor Swift to Receive First-Ever Taylor Swift Award From BMI]</ref>. У ноч з 22 на 23 кастрычніка Тэйлар выступіла на [[Формула-1|Формуле-1]], дзе выканала 15 песень. За сваё выступленне яна атрымала больш за 20 мільёнаў долараў. 9 снежня адбылася нечаканая прэм’ера новай песні Свіфт ''I Don’t Wanna Live Forever'', якая была запісаная разам з [[One Direction|Зэйнам Малікам]] і стала саўндтрэкам да фільма «На пяцьдзясят адценняў цямней»<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/i-dont-wanna-live-forever/id1184694375|title=I Don’t Wanna Live Forever – Single by ZAYN & Taylor Swift|work=[[iTunes]]|access-date=December 11, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161209091432/https://itunes.apple.com/us/album/i-dont-wanna-live-forever/id1184694375|archive-date=9 снежня 2016|url-status=dead}}</ref>. Кмпазіцыя дэбютавала за першай пазіцыі сусветнага чарта [[ITunes]], адначасова ўзначальваючы хіт-парады 75 краін. Акрамя таго, песня разышлася накладам у 80 000 копій за першы дзень. У галоўным амерыканскім чарце [[Billboard Hot 100|US Billboard Hot 100]] сінгл дэбютаваў з 6 радка, а таксама ўзначаліў чарт [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Billboard Digital Sales]], што грунтуецца на чыстых продажах, якія за першы тыдзень склалі 188 000 копій. 28 студзеня [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] года адбылася прэм’ера відэакліпа на песню, рэжысёрам якога выступіў Грант Сінгер. Дзякуючы гэтаму 30 студзеня ''I Don’t Wanna Live Forever'' дасягнула топ-5 чарта [[Billboard Hot 100|US Billboard Hot 100]], на наступным тыдні паднялася да 3 месца, а 21 лютага — да другога. === 2017—2018: Reputation === [[Файл:Taylor Swift Reputation Tour1 (cropped).jpg|злева|міні|311x311пкс|Свіфт падчас Reputation Stadium Tour]] У канцы жніўня [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] года Тэйлар выдаліла ўсе запісы і фотаздымкі ў [[Сацыяльная сетка|сацыяльных сетках]], што выклікала бурнае абмеркаванне ў грамадстве і чуткі пра хуткі анонс новага матэрыялу спявачкі<ref>{{Cite news|url=http://www.news.com.au/entertainment/music/music-videos/taylor-swift-appears-to-have-deleted-all-of-her-social-media-accounts/news-story/7e19aa3db991a58a6a5d73241608ffe0|title=Speculation rife over Swift’s social media disappearance|date=August 19, 2017|work=News.com.au|access-date=August 23, 2017}}</ref>. 23 жніўня Свіфт паведаміла, што рэліз яе шостага студыйнага альбома [[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|''Reputation'']] адбудзецца [[10 лістапада]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7941019/taylor-swift-reputation-new-album|title=Taylor Swift Reveals New Album 'Reputation' Coming In Nov., First Single Out Thursday|website=Billboard|first=Joe|last=Lynch|date=August 23, 2017|access-date=August 23, 2017}}</ref>. На наступны дзень была прэзентаваная вокладка будучага альбома, а ў хуткім часе стала вядома, што на пласцінцы будзе 15 песень. Адразу пасля рэлізу альбом быў даступны выключна для легальнага спампавання, і яго некалькі тыдняў нельга было праслухаць на стрымінгавых сэрвісах. У выніку ''[[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|Reputation]]'' узначаліў [[iTunes]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] за 6 хвілін, тым самым усталяваўшы новы рэкорд. У хуткім часе альбом дасягнуў вяршыні чартаў яшчэ ў 106 краінах, улічваючы і [[Беларусь]]. Праз тое, што пласцінка выклікала велізарны ажыятаж, сервер [[iTunes]] некаторы час быў перагружаны, спрабуючы забяспечыць новым альбомам спявачкі больш за 800 000 чалавек, што прывяло да ўзнікнення тэхнічных непаладак<ref>https://vk.com/wall-57721072_1048229</ref>. Праз тры дні пасля рэлізу [[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|''Reputation'']] атрымаў срэбную сертыфікацыю ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>http://www.officialcharts.com/chart-news/taylor-swifts-reputation-is-heading-for-number-1-on-the-uks-official-albums-chart__20994/</ref>, а праз чатыры — плацінавую ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref>http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8038287/taylor-swift-reputation-sold-105-million-copies-first-four-days</ref>. Таксама за тыдзень альбом стаў залатым у [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]]<ref>{{Cite web |url=https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4416 |title=Архіўная копія |access-date=21 лістапада 2017 |archive-date=15 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115144957/https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4416 |url-status=dead }}</ref> і плацінавым у [[Канада|Канадзе]]<ref>{{Cite web |url=http://fyimusicnews.ca/articles/2017/11/20/taylor-swifts-reputation-now-platinum-album |title=Архіўная копія |access-date=21 лістапада 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171123084343/http://www.fyimusicnews.ca/articles/2017/11/20/taylor-swifts-reputation-now-platinum-album |archive-date=23 лістапада 2017 |url-status=dead }}</ref>. У «Billboard 200» альбом дэбютаваў з вяршыні з продажамі ў 1 216 000 копій. Такім чынам Тэйлар стала першай спявачкай у гісторыі, 4 альбома якой за тыдзень распрадаліся накладам у 1 мільён копій і болей<ref>https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8038287/taylor-swift-reputation-sold-105-million-copies-first-four-days</ref>. У пачатку [[2018 год у гісторыі музыкі|2018]] года наклад альбома ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] перавысіў 3 мільёны копій. Першы сінгл у падтрымку [[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|''Reputation'']] атрымаў назву [[Look What You Made Me Do (песня Тэйлар Свіфт)|''Look What You Made Me Do'']] і выйшаў 25 жніўня [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] года. У гэты ж дзень на афіцыйным [[YouTube]]-канале выканаўцы выйшла лірык-відэа, а праз два дні на прэміі [[MTV|MTV Video Music Awards]] быў прэзентаваны афіцыйны кліп. 3 верасня адбылася прэм’ера першай кампазіцыі з трэкліста [[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|''Reputation'']] — [[...Ready for It? (песня Тэйлар Свіфт)|''…Ready for It?'']], якая стала прома-сінглам у падтрымку альбома<ref>{{Cite news|url=http://people.com/music/taylor-swift-new-song-ready-for-it-teaser/|title=Surprise! Taylor Swift Teases New Song 'Ready for It' — and the Fans Are Already Loving It|date=September 2, 2017|work=[[PEOPLE]]|access-date=September 3, 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.rollingstone.com/music/news/hear-taylor-swifts-assertive-new-song-ready-for-it-w500954|title=Hear Taylor Swift's Assertive New Song '...Ready for It?'|last=Kreps|first=Daniel|work=[[Rolling Stone]]|date=September 3, 2017}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.rollingstone.com/music/news/hear-taylor-swifts-assertive-new-song-ready-for-it-w500954 |access-date=8 верасня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908134513/http://www.rollingstone.com/music/news/hear-taylor-swifts-assertive-new-song-ready-for-it-w500954 |archive-date=8 верасня 2017 }}</ref>; [[24 кастрычніка]] песня стала паўнапраўным сінглам<ref name="US rhythmic">{{cite web|title=Top 40 Rhythmic Future Releases|url=https://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases|publisher=All Access Media Group|access-date=October 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023213344/https://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases|archive-date=October 23, 2017}}</ref>, а праз 3 дні выйшаў відэакліп<ref>{{Cite news|url=http://www.eonline.com/news/889571/taylor-swift-premieres-ready-for-it-music-video|title=Taylor Swift Premieres ...Ready for It? Music Video|work=E! Online|access-date=2017-10-27|language=en-US}}</ref>. [[14 лістапада]] песня ''[[End Game (песня Тэйлар Свіфт)|End Game]]'' была адпраўленая на французскія радыёстанцыі<ref>http://www.aficia.info/actualite-musique/taylor-swift-propose-end-game-aux-radios-francaises-titre-partage-ed-sheeran-future/131857</ref>, тым самым атрымаўшы статус сінгла; 12 студзеня [[2018 год у гісторыі музыкі|2018]] года выйшаў відэакліп на песню. [[1 сакавіка]] стала вядома, што трэк ''[[Delicate (песня Тэйлар Свіфт)|Delicate]]'' стане наступным сінглам у падтрымку альбома; прэм’ера відэакліпа адбылася [[12 сакавіка]] на прэміі iHeartRadio Music Awards<ref>{{Cite web |url=http://www.idolator.com/7675640/taylor-swift-next-single-delicate?adblock=1 |title=Архіўная копія |access-date=5 сакавіка 2018 |archive-date=25 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925094237/https://www.idolator.com/7675640/taylor-swift-next-single-delicate?adblock=1 |url-status=dead }}</ref>. [[30 сакавіка]] спецыяльна для сэрвісу «Spotify» спявачка выпусціла альтэрнатыўны, вертыкальны, варыянт кліпа. На гэтым жа партале ў хуткім часе з’явілася лайв-версія ''[[Delicate (песня Тэйлар Свіфт)|Delicate]]'' і кавер на песню ''September'' гурта «Earth, Wind & Fire». [[20 красавіка]] адбыўся рэліз трэка ''Babe'' [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[кантры]]-гурта «Sugarland», які напісала Тэйлар. Акрамя таго, Свіфт з’явілася на кампазіцыі як бэк-вакалістка. Прома-сінгламі сталі песні ''Gorgeous'' і ''Call It What You Want'', якія выйшлі [[20 кастрычніка]]<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.elle.com/culture/music/a13052130/taylor-swift-gorgeous-song-teaser/|title=Taylor Swift Announces a New "Gorgeous" Taylor Swift Song Is Coming|last=Bailey|first=Alyssa|date=October 19, 2017|website=[[Elle (magazine)|Elle]]|access-date=October 19, 2017}}</ref> і [[3 лістапада]]<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/8022314/taylor-swift-teases-new-song-call-it-what-you-want-reputation|title=Taylor Teases New Song, Call It What You Want"|last=Bailey|first=Alyssa|date=November 2, 2017|website=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=November 2, 2017}}</ref> [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] года адпаведна. Акрамя таго, [[27 лістапада]] трэк ''New Year’s Day'' зайграў на амерыканскім [[кантры]]-[[радыё]]<ref>https://www.billboard.com/pro/taylor-swift-new-years-day-reputation-country-radio</ref>. У пачатку снежня ''Gorgeous'' стала паўнапраўным сінглам на тэрыторыі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Часопіс [[Time|TIME]] назваў «Чалавекам года 2017» групу людзей, якія адважыліся расказаць пра сексуальныя дамаганні. Сярод іх апынулася і Свіфт, якая ў жніўні выйграла справу аб сексуальным дамаганні<ref>http://time.com/time-person-of-the-year-2017-silence-breakers/?xid=homepage{{Недаступная спасылка}}</ref>. У сваім артыкуле часопіс [[Forbes]] заявіў, што Тэйлар Свіфт стала першым артыстам у гісторыі амерыканскага музычнага рынку, у якога тры розных альбома былі прызнаныя самымі прадаванымі па выніках года ([[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|''Fearless'']], [[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|''1989'']] і [[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|''Reputation'']]). А World Music Awards, у сваю чаргу, афіцыйна пацвердзіў, што Свіфт стала самай паспяховай спявачкай у свеце ў [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] годзе. [[8 мая]] [[2018 год у гісторыі музыкі|2018]] года пачаўся першы ў кар’еры Тэйлар стадыённы тур «Reputation Stadium Tour». Да каманды Свіфт на час амерыканскай і еўрапейскай частак тура далучыліся спявачкі [[Каміла Кабэё]] і [[Charli XCX]]. Тэйлар была прадстаўленая ў 6 катэгорыях на прэміі [[MTV|MTV Europe Music Awards 2017]], улічваючы «Найлепшы відэакліп», але ніводнай узнагароды так і не выйграла<ref>{{Cite web |url=http://www.mtvema.com/ru-ru |title=Архіўная копія |access-date=8 кастрычніка 2017 |archive-date=11 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011021730/http://www.mtvema.com/ru-ru |url-status=dead }}</ref>. На 60-й цырымоніі прэміі [[Грэмі]] Тэйлар атрымала 2 намінацыі: «Найлепшая песня, напісаная для кіно, тэлебачання або іншага візуальнага прадстаўлення» (''I'' ''Don’t Wanna Live Forever'') і «Найлепшая кантры-песня» (як аўтар ''Better Man''), але зноў засталася без узнагарод; на [[BRIT Awards]] — 2 намінацыі: «Найлепшая міжнародная выканаўца», «Брытанскі відэакліп года» (''I'' ''Don’t Wanna Live Forever''), і зноў пройгрыш; на iHeartRadio Music Awards — 4 намінацыі: паспяховая «Найлепшая выканаўца» і безвыніковыя «Найлепшы тэкст песні» ([[Look What You Made Me Do (песня Тэйлар Свіфт)|''Look What You Made Me Do'']]), «Найлепшы кліп» ([[Look What You Made Me Do (песня Тэйлар Свіфт)|''Look What You Made Me Do'']]), "Найлепшы фандом; на Billboard Music Awards — 5 намінацый: пераможныя «Найлепшая выканаўца», «Найлепшы альбом» ([[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|''Reputation'']]) і безвыніковыя «Найлепшы артыст», «Найлепшы артыст чарта Billboard 200» і «Найлепшы альбом чарта Billboard 200» ([[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|''Reputation'']]). ''[[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|Reputation]]'' стаў апошнім альбомам Свіфт, запісаным на лэйбле Big Machine Records: 12-гадовы кантракт спявачкі з ім скончыўся ў лістападзе [[2018 год у гісторыі музыкі|2018]] года. === 2019—2020: Lover === [[Файл:Taylor Swift AMAs 2019.png|міні|злева|Тэйлар Свіфт на American Music Awards 2019]] [[26 красавіка]] [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]] года Свіфт выпусціла песню ''ME!'', запісаную пры ўдзеле саліста гурта Panic! At The Disco Брэндана Уры<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2019/04/25/entertainment/taylor-swift-new-song-me-trnd/index.html|title=Taylor Swift's snake era evolved into butterflies and pastels in her new song 'Me!'|access-date=2019-04-26|work=[[CNN]]}}</ref>. Незадоўга да гэтага яна пачала пакідаць у сацыяльных сетках намёкі на хуткае вяртанне з новай музыкай. ''ME!'' апынуўся лід-сінглам з будучай пласцінкі спявачкі. 13 чэрвеня [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]] года Тэйлар абвясціла ў прамым эфіры Instagram, што яе сёмы альбом будзе называцца ''[[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|Lover]]''. Дыск быў запісаны за тры месяцы, праца над ім завяршылася ў лютым [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]] года<ref name="EWMay">{{артыкул|загаловак=New Reputation: Taylor Swift shares intel on TS7, fan theories, and her next era|спасылка=https://ew.com/music/2019/05/09/taylor-swift-cover-story/|выданне=[[Entertainment Weekly]]|access-date=2019-08-17|мова=en|тып=magazine|аўтар=Suskind, Alex|дзень=9|месяц=5|год=2019}}</ref>. Рэліз другога сінгла ''You Need To Calm Down'' адбыўся 14 чэрвеня, а прэм’ера відэакліпа да яго — праз тры дні<ref name="release2">{{cite web|url=https://time.com/5606187/taylor-swift-album-release-date-2019/|author=Raisa Bruner|title=Taylor Swift Just Announced the Summer Release Date for Her New Album Lover and Next Song|date=2019-06-13|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=27 ліпеня 2020|archive-date=13 чэрвеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190613235726/https://time.com/5606187/taylor-swift-album-release-date-2019/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Taylor Swift Announces New Album ''Lover'', Releasing New Song Tonight|url=https://pitchfork.com/news/taylor-swift-announces-new-album-lover-releasing-new-song-tonight/|date=2019-06-13|access-date=2019-06-13|last=Bloom|first=Madison|website=[[Pitchfork (magazine)|Pitchfork]]}}</ref>. У гэтай песні Тэйлар выказала падтрымку [[ЛГБТ|ЛГБТ-супольнасці]] і суправадзіла яе петыцыяй аб роўных правах, звернутай да [[Белы дом|Белага дома]]. 23 ліпеня ў iTunes стаў даступны трэк ''The Archer'', які стаў промасінглам у падтрымку новай пласцінкі. 16 жніўня выйшла лірык-відэа на трэці сінгл з альбома — аднайменны ''Lover<ref name="youtubeLoverLyric">[https://www.youtube.com/watch?v=cvUAzpn48xA Taylor Swift — Lover (Lyric Video)]</ref>''. Кліп на яго выйшаў 22 жніўня, за дзень да рэлізу альбома<ref name=":0">{{артыкул|спасылка=https://variety.com/2019/music/news/taylor-swift-livestream-new-song-youtube-1203303749//|загаловак=Taylor Swift to Debut New Song, Take Part in Q&A on YouTube|выданне=[[Variety]]|access-date=2019-08-15|мова=en|тып=magazine|аўтар=Nissen, Dano|дзень=15|месяц=8|год=2019}}</ref>. ''[[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|Lover]]'' усталяваў рэкорд па найбольшай колькасці папярэдніх замоў сярод жанчын у першы дзень на сэрвісе Apple Music, сабраўшы 178 600 заказаў у свеце на гэтай платформе<ref>{{cite news|url=https://www.refinery29.com/en-us/2019/06/235356/taylor-swift-you-need-to-calm-down-new-song-lover-ts7-details|title=Everything We Know About Taylor Swift's Next Album Lover|first=Kaitlin|last=Reilly|work=[[Refinery29]]|date=2019-06-17|access-date=2019-06-17}}</ref>. На 18 чэрвеня гэты лік павялічыўся да 222 400. Сетка Target заявіла, што гэта самы паспяховы альбом па колькасці папярэдніх замоў за ўсю гісторыю кампаніі. Агульныя папярэднія продажы альбома ва ўсім свеце склалі амаль мільён копій<ref>{{артыкул|спасылка=https://variety.com/2019/music/news/taylor-swift-lover-million-copies-before-release-1203307292/|загаловак=Taylor Swift's ''Lover'' Has Sold Nearly a Million Copies Before Release (EXCLUSIVE)|выданне=[[Variety]]|access-date=2019-08-20|мова=en|тып=magazine|аўтар=Willman, Chris; Halperin, Shirley|дзень=20|месяц=8|год=2019}}</ref>. Прэм’ера ''Lover'' адбылася 23 жніўня [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]] года на новым для спявачкі лэйбле Republic Records. Стандартная версія альбома налічвала 18 трэкаў<ref>{{cite web|title=Taylor Swift Announces New Album ''Lover'', Releasing New Song Tonight|url=https://pitchfork.com/news/taylor-swift-announces-new-album-lover-releasing-new-song-tonight/|date=2019-06-13|access-date=2019-06-13|website=[[Pitchfork]]}}</ref>. Свіфт апісала альбом як рамантычны і распавяла пра сваё імкненне апісаць на ім любоў ва ўсіх яе праявах<ref name="release2"/>. Фота для вокладкі зрабіла Валерыя Роча. Акрамя асноўнай версіі, для пакупкі былі даступныя чатыры розныя дэлюкс-версіі [[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|''Lover'']], якія адрозніваліся бонусным кантэнтам і прома-матэрыяламі<ref name="billboardpop">{{cite web|last=Atkinson|first=Katie|title=Taylor Swift Announces New Song 'You Need to Calm Down' & 'Lover' Album Release Date|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8515910/taylor-swift-you-need-to-calm-down-lover-album-release-date-cover|website=Billboard Pop|publisher=Billboard|access-date=2019-06-13}}</ref>.<blockquote>'''Тэйлар Свіфт:''' ''«Гэты альбом — свята кахання, ва ўсёй яго складанасці, утульнасці і супярэчлівасці. Гэта першы альбом, які мой па-сапраўднаму. Мяне перапаўняе гонар. Я так усхваляваная, што ён выйшаў».''</blockquote>''[[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|Lover]]'' атрымаў станоўчыя водгукі музычнай крытыкі і інтэрнэт-выданняў, сярод якіх: [[AllMusic]], [[The Daily Telegraph]], [[The Guardian]], [[New Musical Express|NME]], [[Rolling Stone]], Slant Magazine, Variety, Vendetta Sports Media. [[Rolling Stone]] назваў альбом «усёпаглынальным шэдэўрам»<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-features/taylor-swift-lover-album-rob-sheffield-875724/|загаловак=Why 'Lover' Is the Ultimate Taylor Swift Album|выданне=[[Rolling Stone]]|access-date=2019-08-25|тып=magazine|мова=en|аўтар={{Нп3|Sheffield, Rob|Sheffield, Rob||Rob Sheffield}}|дзень=23|месяц=8|год=2019}}</ref>. У Vendetta Sports Media пласцінку апісалі як «прамое трапленне, таму што яна поўная музыкі, прывабнай і жаданай»<ref name="Vendetta">{{Cite web|url=http://vendettasportsmedia.com/the-new-taylor-swift-album-is-straight-fire/|title=The New Taylor Swift Album Is Straight Fire|last=Bauman|first=Chad|date=2019-09-02|publisher=[[Vendetta Sports Media]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113193929/http://vendettasportsmedia.com/the-new-taylor-swift-album-is-straight-fire/|archive-date=2019-11-13|access-date=2019-11-13}}</ref>. У [[The New York Times]] рэліз назвалі «моцным» і «зробленым з добрым густам»<ref name="NYTreview">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/08/23/arts/music/taylor-swift-lover-review.html|title=Taylor Swift Emerges From the Darkness Unbroken on 'Lover'|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|newspaper=[[The New York Times]]|date=2019-08-23|access-date=2019-08-25}}</ref>. Billboard рэзюмаваў альбом як «мудрагелісты, кранальны, хвалюючы», дадаўшы, што гэта «выбітная праца, якая заслугоўвае як стараннага аналізу ў навушніках, так і стадыённага праслухоўвання»<ref name="Billboardreview">{{артыкул|спасылка=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8528162/taylor-swift-lover-review-first-listen-analysis|загаловак=Taylor Swift's 'Lover' is Free-Spirited, Full of Passion & A Snapshot That Will Endure|выданне=[[Billboard]]|access-date=2019-08-25|мова=en|тып=magazine|аўтар=Lipshutz, Jason|дзень=23|месяц=8|год=2019|выдавецтва=Lynne Segall}}</ref>. Los Angeles Times высока ацаніла эмацыйную сталасць і мудрасць альбома, назваўшы яго «вельмі ўражлівым»<ref name="LATimesreview">{{cite news|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2019-08-23/taylor-swift-lover-review|title=Review: Taylor Swift's 'Lover' courts — gasp! — adults with grown-up emotional complexity|last=Wood|first=Mikael|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=2019-08-23|access-date=2019-08-25}}</ref>. Аўтарытэтнае Інтэрнэт-выданне Pitchfork напісала, што ''[[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|Lover]]'' — «яркі, вясёлы альбом з вялікай эмацыйнай сумленнасцю». Альбом таксама быў уключаны ў многія выніковыя гадавыя спісы найлепшых дыскаў<ref name="Variety">{{артыкул|спасылка=https://variety.com/2019/music/opinion/best-albums-2019-taylor-swift-billie-eilish-1203423079/|загаловак=Variety's Best Albums of 2019|выданне=[[Variety]]|access-date=2019-12-05|тып=magazine|мова=en|аўтар=Aswad, Jem; Barker, Andrew; Willman, Chris}}</ref><ref name="AVClub">{{cite web|url=https://music.avclub.com/the-best-albums-of-2019-the-ballots-1840412766#Zaleski|title=The best albums of 2019: The ballots|website=[[The A.V. Club]]|date=2019-12-19|access-date=2019-12-19|archive-date=31 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031082328/https://music.avclub.com/the-best-albums-of-2019-the-ballots-1840412766#Zaleski|url-status=dead}}</ref><ref name="billboard">{{cite news|url=https://www.billboard.com/articles/news/list/8545657/best-albums-of-2019-top-50|title=The 50 Best Albums of 2019: Staff Picks|date=2019-12-10|work=[[Billboard]]|access-date=2019-12-10}}</ref><ref name="USAToday">{{cite web|url=https://www.indystar.com/videos/entertainment/music/2019/12/20/best-albums-2019/2662916001/|title=The 10 Best Albums of 2019|website=[[USA Today]]|date=2019-12-17|access-date=2019-12-20}}</ref><ref name="RS2">{{артыкул|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2019-914750/taylor-swift-lover-915556/|загаловак=The 50 Best Albums of 2019|выданне=[[Rolling Stone]]|мова=en|access-date=2019-12-06|тып=magazine|аўтар=Bernstein, Jonathan; Blistein, Jon; Dolan, Jon; Doyle, Patrick; Ehrlich, Brenna; Exposito, Suzy; Freeman, Jon; Fricke, David; Grow, Kory; Hermes, Will; Hoard, Christian; Holmes, Charles; Hudak, Joseph; Klinkenberg, Brendan; Leight, Elias; Martoccio, Angie; Shaffer, Claire; Sheffield, Rob; Shteamer, Hank; Spanos, Brittany; Vozick-Levinson, Simon|дзень=5|месяц=12|год=2019}}</ref>. ''[[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|Lover]]'' атрымаў узнагароды MTV Video Music Awards, People’s Choice Awards<ref>{{cite magazine|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/2019-peoples-choice-awards-winners-list-full-1250529/item/movie-2019-peoples-choice-awards-nominations-2019-1236394|title=People's Choice Awards: 'Avengers: Endgame' Named Best Movie|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|first1=Kimberly|last1=Nordyke|first2=Annie|last2=Howard|date=November 10, 2019|access-date=November 1, 2019}}</ref>, [[American Music Awards]]<ref>{{Cite web|url=https://www.theamas.com/2019/10/the-american-music-awards-announces-2019-nominees/|title=The American Music Awards Announces 2019 Nominees|date=October 24, 2019|website=American Music Awards|access-date=October 24, 2019}}</ref>, ARIA Music Awards<ref name="Sheridan">{{Cite web|title=Taylor Swift wins Best International Artist at ARIA Awards|url=https://www.upi.com/Entertainment_News/Music/2019/11/27/Taylor-Swift-wins-Best-International-Artist-at-ARIA-Awards/3831574857636/|date=November 27, 2019|website=[[UPI]]|access-date=May 3, 2020}}</ref>, Japan Gold Disc Awards<ref>{{Cite web|title=第34回日本ゴールドディスク大賞|url=http://www.golddisc.jp/award/34/Prize_1.html|access-date=February 29, 2020|work=日本ゴールドディスク大賞|language=ja}}</ref>, RTHK International Pop Poll Awards<ref>{{Cite web|title=第三十一届国际流行音乐大奖 The 31st International Pop Poll|url=https://gbcode.rthk.hk/TuniS/app4.rthk.hk/special/poppoll31/|website=[[RTHK]]|language=ZH-CN|access-date=May 11, 2020}}</ref>, а таксама апынуўся ў ліку намінатнаў на [[Грэмі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.grammy.com/grammys/news/2020-grammy-awards-complete-winners-list|title=2020 GRAMMY Awards: Complete Winners List|date=January 26, 2020|website=GRAMMY.com|access-date=January 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508221351/https://www.grammy.com/grammys/news/2020-grammy-awards-complete-winners-list|archive-date=8 мая 2020|url-status=dead}}</ref>. З гэтым альбомам Тэйлар перамагла ў намінацыі «Поп-альбом года» на iHeart Radio Music Awards і стала самым паспяховым выканаўцам у гісторыі прэміі, атрымаўшы сваю 13-ю ўзнагароду. На [[Billboard Music Awards]] Свіфт атрымала 6 намінацый: «Выканаўца года», «Найлепшы жаночы выканаўца», «Найлепшы выканаўца ў альбомным чарце», «Найлепшы альбом», «Найлепшы выканаўца па продажах песень» і «За асаблівыя выдатныя дасягненні ў чартах». У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] было прададзена прыкладна 450 000 копій альбома на працягу аднаго дня, а да канца тыдня ён разышоўся накладам у 750 000 адзінак<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/8528664/taylor-swift-lover-biggest-week-since-reputation|title=In First Five Days, Taylor Swift's 'Lover' Has Earned Biggest Week for Any Album Since Her Own 'Reputation' in 2017|first=Keith|last=Caufield|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2019-08-28|access-date=2019-08-28}}</ref>. Гэта дазволіла яму ўзначаліць нацыянальны чарт. Па выніках года, пласцінка стала галоўным бэстсэлерам года ў краіне<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/8528285/taylor-swift-lover-us-biggest-sales-week-first-day|загаловак=Taylor Swift's 'Lover' Lands 2019's Biggest Sales Week in U.S. After First Day of Release|выданне=Billboard|access-date=2019-08-24|мова=en|тып=magazine|аўтар=Caulfield, Keith|дзень=24|месяц=8|год=2019|выдавецтва=Lynne Segall}}</ref>. У [[Канада|Канадзе]] ''[[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|Lover]]'' дэбютаваў на першым месцы альбомнага чарта з накладам 47 000 адзінак за першы тыдзень<ref name=":21">{{Cite web|date=September 7, 2019|title=TAYLOR SWIFT'S 7TH STUDIO ALBUM 'LOVER' IS THE WORLD'S BEST-SELLING ALBUM THIS WEEK WITH MASSIVE GLOBAL SALES!|url=http://worldmusicawards.com/index.php/news/taylor-swifts-7th-studio-album-lover-worlds-best-selling-album-week-massive-global-sales/|url-status=live|access-date=June 7, 2019|website=[[World Music Awards]]}}</ref>. У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] пласцінка стартавала з вяршыні хіт-парадзе з накладам у 53 000 адзінак<ref>{{cite news|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/taylor-swift-scores-fourth-uk-number-1-album-with-lover__27164/|title=Taylor Swift scores fourth UK Number 1 album with Lover|publisher=[[Official Charts Company]]|date=2019-08-30|access-date=2019-08-30|first=Rob|last=Copsey|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830155749/https://www.officialcharts.com/chart-news/taylor-swift-scores-fourth-uk-number-1-album-with-lover__27164/|archive-date=2019-08-30|url-status=live}}</ref>. У [[Аўстралія|Аўстраліі]] альбом таксама адразу трапіў на вяршыню мясцовага чарта<ref>{{cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/news/2019/lover-lands-taylor-swift-fifth-1-album|title=Lover lands Taylor Swift fifth #1 album|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|date=2019-08-31|access-date=2019-09-02}}</ref>. У [[Кітай|Кітаі]] [[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|''Lover'']] стаў першым міжнародным дыскам з накладам больш за 1 000 000 адзінак за адзін тыдзень<ref>{{cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-music-taylorswift-china/taylor-swifts-lover-album-breaks-new-record-in-china-idUKKCN1VK17J|publisher=[[Reuters]]|first=Tara|last=Oakes|editor-first=Gareth|editor-last=Jones|title=Taylor Swift's 'Lover' album breaks new record in China|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830105858/https://uk.reuters.com/article/uk-music-taylorswift-china/taylor-swifts-lover-album-breaks-new-record-in-china-idUKKCN1VK17J|archive-date=2019-08-30|url-status=live|date=2019-08-30|access-date=2019-08-30}}</ref>. Альбом Свіфт стаў самым прадаваным вялікім студыйным запісам [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]] года, патрапіўшы ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінеса]]<ref name="USSales">{{артыкул|спасылка=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/8546971/harry-styles-fine-line-album-no-1-billboard-200-chart|загаловак=Harry Styles' 'Fine Line' Album Earns Huge No. 1 Debut on Billboard 200 Chart|выданне=[[Billboard]]|access-date=2019-12-23|мова=en|тып=magazine|аўтар=Caulfield, Keith|дзень=22|месяц=12|год=2019|выдавецтва=Lynne Segall}}</ref>. [[13 лістапада]] [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]] года адбылася прэм’ера рэмікса на сінгл [[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|''Lover'']], запісанага пры ўдзеле канадскага спевака Шона Мендэса<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8524037/first-stream-taylor-swift-lil-nas-x-bts-dj-snake-cuco|title=First Stream: New Music From Chance The Rapper, Taylor Swift, Lil Nas X & RM of BTS & More|first=Jason|last=Lipshutz|website=Billboard|date=2019-07-26|access-date=2019-08-04}}</ref>. 27 студзеня [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] года песня ''The Man'' была адпраўлена на амерыканскія радыёстанцыі як чацвёрты і апошні сінгл з альбома<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8551175/taylor-swift-teases-the-man-live-from-paris-song-video-release-date|title=Taylor Swift Teases 'The Man -- Live from Paris' Song & Video Release Date|publisher=Billboard|access-date=2020-02-21}}</ref>. Праз месяц выйшаў кліп на песню, рэжысёрам якога выступіла сама спявачка. Свіфт дала некалькі выступаў падчас прома-кампаніі альбома. Яна выканала ''ME!'' падчас цырымоніі [[Billboard Music Awards]] 2019<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.spin.com/2019/05/taylor-swift-performs-me-billboard-music-awards-2019/|загаловак=Watch Taylor Swift Perform "Me!" at the 2019 BBMAs|выданне=[[Spin (журнал)|Spin]]|access-date=2019-08-18|тып=magazine|мова=en|аўтар=Gottsegen, Will|дзень=1|месяц=5|год=2019|выдавецтва=Spin Media}}</ref>, а затым у фінале 16 сезона амерыканскай<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.rollingstone.com/music/music-news/taylor-swift-brendon-urie-me-the-voice-838604/|загаловак=See Taylor Swift, Brendon Urie Perform 'ME!' With Giant Butterfly on 'The Voice'|выданне=[[Rolling Stone]]|access-date=2019-08-18|мова=en|тып=magazine|аўтар=Shaffer, Claire|дзень=22|месяц=5|год=2019}}</ref> і 8 сезона французскай<ref>{{cite news|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8513123/taylor-swift-shake-it-off-the-voice-france|title=Taylor Swift Performs 'Shake It Off' & 'ME!' on 'The Voice' in France: Watch|first=Ashley|last=Iasimone|work=Billboard|date=2019-05-25|access-date=2019-08-18}}</ref> версій шоў The Voice. Пазней з гэтай песняй Тэйлар з’явілася ў фінале 14 сезона конкурсу Germany’s Next Top Model<ref>{{cite news|url=https://www.spiegel.de/kultur/tv/germany-s-next-topmodel-taylor-swift-tritt-bei-finale-auf-a-1268999.html|title="Germany's Next Topmodel": Taylor Swift tritt bei Finale auf|trans-title=Taylor Swift performs at Finale|language=de|date=2019-05-23|work=[[Spiegel Online]]|access-date=2019-08-18}}</ref> і на The Graham Norton Show<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8513092/taylor-swift-me-without-brendon-urie-graham-norton-show|загаловак=Taylor Swift Performs 'ME!' Without Brendon Urie on 'The Graham Norton Show': Watch|выданне=Billboard|access-date=2019-08-18|мова=en|тып=magazine|аўтар=Iasimone, Ashley|дзень=24|месяц=5|год=2019|выдавецтва=Lynne Segall}}</ref>. Спявачка стала хэдлайнерам фестывалю Amazon Prime Day Concert 2019 у Нью-Ёрку, дзе выканала ''ME!'' і ''You Need to Calm Down'', а таксама некалькі песень з папярэдніх альбомаў<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.hollywoodreporter.com/news/inside-taylor-swift-headlined-amazon-prime-day-concert-1223804|загаловак=Inside Taylor Swift-Headlined Amazon Prime Day Concert With Gigi Hadid, 'Marvelous Mrs. Maisel' Star and More|выданне=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2019-08-18|мова=en|тып=magazine|аўтар=Schaffstall, Katherine|дзень=11|месяц=7|год=2019}}</ref>. Яна таксама адкрыла цырымонію MTV Video Music Awards 2019 з міксам з песень ''You Need To Calm Down'' і ''Lover<ref>{{cite news|url=http://www.mtv.com/news/3134067/taylor-swift-vmas-performance-2019/|title=Keep 'Calm': Taylor Swift Will Perform At The 2019 VMAs|first=Madeline|last=Roth|website=[[MTV]]|date=2019-08-07|access-date=2019-08-18|archive-date=9 жніўня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809222810/http://www.mtv.com/news/3134067/taylor-swift-vmas-performance-2019/|url-status=dead}}{{cite news|url=https://www.billboard.com/articles/news/8527728/2019-vmas-pre-show-performers-exclusive|title=2019 VMAs Reveal Three New Fan-Voted Categories, Pre-Show Performers: Exclusive|last=Lynch|first=Joe|website=Billboard|date=2019-08-19|access-date=2019-08-21}}</ref>''. Трэкі ''London Boy'', ''Lover'', ''The Archer'' і ''You Need to Calm Down'' Тэйлар выканала на радыёстанцыі [[BBC Radio 1]] у праграме Live Lounge ў верасні [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]]<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/taylor-swift-covers-phil-collins-cant-stop-loving-you-listen/|title=Taylor Swift Covers Phil Collins’ “Can’t Stop Loving You”: Listen|last=Hussey|first=Allison|last2=Monroe|first2=Jazz|date=2019-09-02|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|access-date=2019-09-02}}</ref>. У наступным месяцы яна з’явілася на SNL з трэкамі ''Lover'' і ''False God''. [[11 кастрычніка]] яна выканала ''Lover, The Man, Death by a Thousand Cuts'' на канцэрце NPR Music у Вашынгтоне. [[19 кастрычніка]] Свіфт выканала сінглы з альбома на дабрачынным мерапрыемстве We Can Survive ў Лос-Анджэлесе. У лістападзе яна выступіла на японскім і кітайскім тэлебачанні. [[24 лістапада]] Свіфт выканала папуры са сваіх галоўных хітоў на цырымоніі [[American Music Award]]s 2019. У снежні спявачка з’явілася на калядных фестывалях у Лондане і Нью-Ёрку. [[18 красавіка]] [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] года Свіфт выканала песню ''Soon You’ll Get Better'' на онлайн-канцэрце One World: Together at Home, які збіраў сродкі для барацьбы з [[COVID-19]]. 9 верасня [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]] года Свіфт сыграла спецыяльны аднаразовы асабісты канцэрт City of Lover у Парыжы, дзе выканала M''E!, The Archer, Death by a Thousand Cuts, Cornelia Street, The Man, Daylight, You Need to Calm Down'' і ''Lover'', а разам з імі трэкі з папярэдніх альбомаў. Пазней канцэрт быў паказаны на тэлебачанні. Тэйлар збіралася адправіцца ў фестывальны летні тур Lover Fest, аднак праз пандэмію [[COVID-19]] планы былі адмененыя. Па-за рамкамі альбома 6 снежня 2019 года спявачка выпусціла калядны сінгл ''Christmas Tree Farm'', які ў той жа дзень узначаліў амерыканскі iTunes. 31 студзеня [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] года пра Свіфт выйшаў дакументальны фільм «Міс Амерыкана» на [[Netflix]], для якога яна запісала песню ''Only The Young''. Яшчэ адзін саўндтрэк, ''Beautiful Ghosts'', яна стварыла для фільма «Кошкі», дзе выканала другарадную ролю<ref>{{Cite news|url=https://variety.com/2018/film/news/jennifer-hudson-taylor-swift-james-corden-cats-movie-andrew-lloyd-webber-1202879375-1202879375/|title=Jennifer Hudson, Taylor Swift, James Corden Cast in Movie Version of 'Cats'|last=Chu|first=Henry|date=2018-07-20|work=Variety|access-date=2018-07-20}}</ref>. === 2020—2021: Folklore і Evermore === 23 ліпеня [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] года Свіфт абвясціла ў сацыяльных сетках, што заўтра выпускае свой восьмы студыйны альбом [[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|''Folklore'']]. Пласцінка была створаная на самаізаляцыі падчас пандэміі [[COVID-19]]. Тэйлар дыстанцыйна працавала разам з Ааранам Дэснерам з амерыканскага рок-гурта [[The National]], Джэкам Антонафым і калектывам Bon Iver, які таксама з’явіўся на адной з кампазіцый у альбоме<ref>https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/taylor-swift-folklore-new-album-stream-release-date-tracklist-listen-a9634261.html</ref><ref>https://www.instagram.com/p/CC-9usjDzUw/</ref>. Пласцінка вельмі адрозніваецца ад папярэдняй творчасці спявачкі: трэкі запісаныя ў жанры альтэрнатывы і маюць павольнае гучанне, а іх лірыка кранаецца не толькі асабістых перажыванняў Тэйлар, але і гісторый, якія яна прыдумала. Стандартнае выданне альбома складаецца з 16 трэкаў. Фізічная дэлюкс-версія ўключае адзін бонус-трэк ''The Lakes''; рэліз гэтай песні адбыўся асобна, 18 жніўня. Усяго налічваецца восем дэлюкс-выданняў, кожнае з унікальным напаўненнем. Акрамя іх — 8 розных вінілаў, якія былі даступны толькі на працягу тыдня. Пазней Тэйлар патлумачыла, што ў яе прадстаўленні ўсе песні альбома складаюцца ў часткі ў залежнасці ад таго, як яны падыходзяць адна адной па тэме. 21 жніўня Свіфт выпусціла першую частку [[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|''Folklore'']] — «уцёкі ад рэчаіснасці», а праз тры дні выйшла другая частка «бяссонныя ночы». Трэцяя частка «вясковая хатка» з’явілася 27 жніўня, а заключная чацвёртая «я з’явіўся на тваёй вечарыне» — 21 верасня. На ўсе песні з ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' былі створаны лірык-відэа. У дзень прэм’еры альбома таксама адбыўся рэліз кліпа на трэк ''[[Cardigan (песня Тэйлар Свіфт)|Cardigan]]'', які стаў лід-сінглам з пласцінкі. Рэжысёрам выступіла сама спявачка. Сінгл апынуўся на першым месцы чарта [[Аўстралія|Аўстраліі]]. У гэтай краіне Тэйлар усталявала гістарычны рэкорд: усе 16 песень з альбома ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' дэбютавалі ў нацыянальным чарце краіны, што стала найлепшым вынікам у гісторыі. Акрамя таго, 5 трэкаў дасягнулі вяршыняў дзясяткі. У [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]] ''[[Cardigan (песня Тэйлар Свіфт)|Cardigan]]'' апынуўся на 2 радку. У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] песня дасягнула 6 пазіцыі; таксама ў хіт-парад краіны трапілі трэкі ''[[Exile (песня Тэйлар Свіфт)|Exile]]'' (№ 8) ''The 1'' (№ 10). Свіфт стала першай жанчынай у гісторыі каралеўства, якая дэбютавала адразу з 3 песнямі ў топ-10 нацыянальнага чарта. Аналагічны гістарычны рэкорд Тэйлар усталявала ў [[Ірландыя|Ірландыі]]. Як другі сінгл была абрана калабарацыя з Bon Iver — ''[[Exile (песня Тэйлар Свіфт)|Exile]]''. Трэк зайграў на альтэрнатыўным радыё 3 жніўня. А ў кантры-эфіры ў якасці сінгла з’явілася кампазіцыя ''[[Betty (песня Тэйлар Свіфт)|Betty]].''<blockquote>'''Тэйлар Свіфт:''' ''«Большасць рэчаў, якія я планавала на гэтае лета, у канчатковым выніку не адбылася, але ёсць сёе-тое, чаго я не планавала, але яно ўсё ж здарыцца. І гэта мой восьмы студыйны альбом, „folklore“. Сюрпрыз. Сёння апоўначы я выпушчу новы альбом з песень, у якія я ўклала ўсе свае капрызе, мары, страхі і разважанні».''</blockquote>Нечаканы рэліз незапланаванага альбома апынуўся для Свіфт вялікім поспехам. Яна ўсталявала мноства рэкордаў і атрымала станоўчыя водгукі ад крытыкаў. Пласцінка была праслухана 80 600 000 разоў за першыя суткі на Spotify. Гэта найлепшы вынік сярод жанчын і другі ў гісторыі сэрвісу. Тэйлар стала першай жанчынай у гісторыі, якая заняла ўвесь топ-16 Spotify [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], акупаваўшы яго з усімі сваімі песнямі з [[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|''Folklore'']]. Таксама ўсе песні ўвайшлі ў топ-25 сусветнага аддзялення Spotify. Акрамя таго, Свіфт стала самым паспяховым выканаўцам на Spotify за адны суткі ў [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] годзе, набраўшы 96 800 000 праслухванняў. Трэк ''The 1'' быў праслуханы 4 175 000 разоў на Spotify [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] за першыя суткі, гэта найлепшы дэбют сярод спявачак за ўсю гісторыю. Акрамя таго, песня ўзначаліла сусветны чарт Apple Music. За адзін дзень ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' пераадолеў парог у 100 000 000 праслухванняў на Spotify — хутчэй, чым які-небудзь іншы жаночы альбом у гісторыі сэрвісу. У канцы верасня пласцінка набрала ўжо мільярд стрымаў, і Тэйлар стала першай жанчынай у гісторыі Spotify, у якой 6 альбомаў пераадолелі дадзеную адзнаку праслухванняў на платформе. У [[Кітай|Кітаі]] было прададзена 706 690 копій альбома за першы дзень. Гэта найлепшы вынік сярод замежных выканаўцаў за ўсю гісторыю краіны. Усе 16 песень занялі топ-16 чарта Apple Music [[Кітай|Кітая]]. Акрамя таго, у гэтай краіне сінгл ''[[Cardigan (песня Тэйлар Свіфт)|Cardigan]]'' быў прададзены ў колькасці 1 000 000 копій усяго за тры дні. Па выніках сямі дзён пласцінка стала самай прадаванай у [[Кітай|Кітаі]] за год. Усе відэа ў падтрымку альбома на [[YouTube]] набралі звыш 44 000 000 праглядаў за першыя суткі. На гэтай жа пляцоўцы музычнае відэа на сінгл ''[[Cardigan (песня Тэйлар Свіфт)|Cardigan]]'' атрымала звыш 15 400 000 праглядаў і 1 100 000 лайкаў за першыя суткі. На Apple Music за 24 гадзіны пласцінка сабрала 35 470 000 праслухоўванняў. Таксама яна стала самым паспяховым дэбютам альтэрнатыўнага альбома на Amazon Music. Такім чынам, Тэйлар усталявала рэкорды найбуйнейшага жаночага дэбюту на Spotify, [[YouTube]] і Apple Music. Сусветныя продажы альбома за першыя суткі перавысілі адзнаку ў 1 300 000 копій. За тры дні пласцінка разышлася накладам у 500 000 копій у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], усталяваўшы тым самым рэкорд [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] года. Альбом таксама ўзначаліў рэкордную ў гэтым годзе для жанчын колькасць чартаў Apple Music — 76 краін. Па выніках тыдня ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' дэбютаваў з вынікам у 337 426 690 праслухванняў на сусветным Spotify. Гэта найлепшы вынік за [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] год і самы паспяховы старт альтэрнатыўнага альбома ў гісторыі сэрвісу. Сама Тэйлар за гэты час была праслуханая 433 000 000 разоў на сэрвісе, што стала найлепшым жаночым вынікам у гісторыі платформы. Акрамя таго, яна стала першай жанчынай, якая заняла топ-10 амерыканскага Spotify за тыдзень. Таксама Свіфт усталявала рэкорд у гісторыі азіяцкага Spotify. Яе альбом ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' дэбютаваў з 20 003 421 праслухваннем на тэрыторыі [[Філіпіны|Філіпін]] за першы тыдзень. Гэта не толькі найлепшы вынік у гісторыі краіны, але і найлепшы вынік сярод усіх азіяцкіх краін на сэрвісе за ўвесь час. Усяго за адзін тыдзень альбом ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' стаў адным з самых папулярных за год; яго вынік склаў больш 2 000 000 прададзеных копій. Пласцінка дэбютавала з першага радка ў нацыянальных чартах [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], [[Канада|Канады]], [[Нарвегія|Нарвегіі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і іншых. Таксама Тэйлар стала першай выканаўцай за стагоддзе, чые 6 альбомаў узначалілі хіт-парад [[Ірландыя|Ірлындыі]]. ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' дэбютаваў з першага радка чарта [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] Billboard 200 з накладам у 846 000 прададзеных копій; 615 000 з іх — чыстыя. Гэта найлепшы вынік з часоў папярэдняга альбома Свіфт [[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|''Lover'']]. Такім чынам, спявачка паўтарыла рэкорд [[The Beatles]], у якіх 7 альбомаў былі прададзеныя тыражом ад 500 000 копій за першы тыдзень у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Пласцінка пратрымалася на вяршыні 8 тыдняў, што стала найлепшым вынікам за [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] год сярод усіх выканаўцаў. Акрамя таго, гэта найлепшы вынік сярод альтэрнатыўных жаночых альбомаў за апошняе стагоддзе. Таксама Свіфт устанавіла новы гістарычны рэкорд, стаўшы першай жанчынай, якая за кар’еру правяла 47 тыдняў на вяршыні альбомнага чарта Billboard 200. Усе 16 песень з альбома ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' дэбютавалі ў [[Billboard Hot 100]], прычым лід-сінгл ''[[Cardigan (песня Тэйлар Свіфт)|Cardigan]]'' яго ўзначаліў, трэк ''The 1'' апынуўся на 4 радку, а песня ''[[Exile (песня Тэйлар Свіфт)|Exile]]'' заняла 6 месца. Тэйлар стала першым выканаўцам з часоў Лорд, які адначасова ўзначаліў хіт-парады [[Billboard Hot 100]] і Hot Rock & Alternative Songs. Таксама яна стала першым чалавекам у гісторыі, які за адзін тыдзень дэбютаваў з першага радка ў [[Billboard Hot 100]] (сінглавы чарт) і Billboard 200 (альбомны чарт). У гэты ж момант Тэйлар усталявала найлепшы жаночы вынік па колькасці песень, якія ўвайшлі ў чарт [[Billboard Hot 100]] за ўсю яго гісторыю, — 113. 17 верасня Тэйлар выступіла з песняй ''Betty'' на Academy of Country Music Awards. На гэтай цырымоніі спявачка з’явілася ўпершыню за апошнія 7 гадоў. Агульная ацэнка ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' складае 89 балаў. Гэта найлепшы рэзультат у кар’еры спявачкі. Часопіс [[Time|TIME]] назваў Свіфт найвялікшай поп-зоркай сучаснасці. У [[Rolling Stone]] ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' назвалі «самым лепшым альбомам Свіфт на дадзены момант» і «дэбютным альбомам цалкам новай Свіфт», у якім яе «апавядальная сфера адкрылася з шырокім спектрам персанажаў для сямнаццаці песень без прахадных элементаў». Часопіс рэзюмаваў, што Свіфт «прыдумала мноства персанажаў для таго, каб захаваць сваю кампанію ў альбоме», дзе «ўступленне ў іх жыццё раскрывае яе глыбокі досціп і спачуванне». [[BBC]] вызначылі ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' як «індзі-альбом Свіфт», які ўяўляе сабой «багаты пласт меланхоліі, ідэальна спалучаецца з часам»<ref>{{Cite news|last=Savage|first=Mark|date=2020-07-24|title=Taylor Swift's Folklore sees the singer go indie|language=en|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-53518044|access-date=2020-07-24}}</ref>. [[The Daily Telegraph]] вызначыў ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' як «вытанчаную калекцыю з 16 даўнтэмпа-песень пра каханне, страты, памяць, мары, сяброўства і нашу нязменную патрэбу ў чалавечай сувязі», якія ўмацоўваюць «статус Свіфт як сур’ёзнага аўтара-выканаўцы песень». Пласцінку таксама высока ацанілі ў [[New Musical Express|NME]], [[The Guardian]], [[The Independent]] і The Sydney Morning Herald. Брытанскае выданне [[Vogue]] уключыла рэліз ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' у спіс найлепшых рэчаў, якія адбыліся за перыяд ізаляцыі. На прэміі People Choice Awards 2020 Тэйлар атрымала тры намінацыі: «Спявачка года», «Альбом года» (''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]''), «Саўндтрэк года» (''Only The Young'') і перамагла ў апошняй. На Billboard Music Awards 2020 у артысткі было 6 намінацый, але ні адна з іх не аказалася трыумфам. На American Muisc Awards 2020 Тэйлар атрымала 4 намінацыі: галоўную «Артыст года», а таксама «Любімая выканаўца ў жанры поп/рок», «Любімае музычнае відэа» (''[[Cardigan (песня Тэйлар Свіфт)|Cardigan]]'') і «Любімы альбом у жанры поп/рок» (''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]''). Свіфт перамагла ў першых трох і такім чынам стала самым паспяховым артыстам за ўсю гісторыю прэміі з 32 узнагародамі. Акрамя таго, падчас цырымоніі Тэйлар паведаміла, што пачала перазапісваць свае першыя 6 студыйных альбомаў. На прэміі [[Грэмі]] Свіфт атрымала 6 намінацый: галоўныя «Альбом года» (''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'') і «Песня года», а таксама «Найлепшы вакальны поп-альбом» (''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]''), «Найлепшае сумеснае поп-выкананне» (''[[Exile (песня Тэйлар Свіфт)|Exile]]''), «Найлепшае сольнае поп-выкананне» (''[[Cardigan (песня Тэйлар Свіфт)|Cardigan]]'') і «Найлепшая песня для візуальных медыя» (''Beautiful Ghosts''). У выніку Тэйлар узяла ўзнагароду за «Альбом года» і стала першай спявачкай з трыма перамогамі ў гэтай намінацыі. 13 лістапада Тэйлар разам з [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]] з’явілася на вокладцы часопіса [[Rolling Stone]], прысвечанай спецыяльнаму выпуску «Muscians on Musicians». У гэтым выпуску артысты абмеркавалі свае падыходы да напісання кампазіцый, стварэння альбомаў і арганізацыі тураў. [[25 лістапада]] на сэрвісе Disney+ спявачка прэзентавала дакументальны фільм аб стварэнні альбома ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]].'' Выданні [[Time|TIME]], Billboard, Insider, Los Angeles Times і іншыя назвала альбом ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' найлепшым у [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] годзе. [[BBC]] дадала пласцінку ў свой артыкул, прысвечаны найлепшым альбомам [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] года, апісаўшы яе як «надзвычайную». 10 снежня Тэйлар Свіфт анансавала выхад новага альбома — ''[[Evermore (альбом Тэйлар Свіфт)|Evermore]].'' Рэліз праекта з 15 песень, сярод якіх апынуліся калабарацыі з HAIM, [[The National]] і Bon Iver, адбыўся на наступны дзень<ref>https://www.instagram.com/p/CInk1QnDdul/?utm_medium=copy_link</ref>. Пласцінка стала ідэйным і музычным працягам ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]''. У дэлюкс-версію ''[[Evermore (альбом Тэйлар Свіфт)|Evermore]]'' увайшлі дзве дадатковыя кампазіцыі. Рэліз ''[[Evermore (альбом Тэйлар Свіфт)|Evermore]]'' — гэта падарунак Тэйлар для фанатаў з нагоды яе дня нараджэння. <blockquote>'''Тэйлар Свіфт:''' ''«З 13 гадоў я чакала таго моманту, калі мне споўніцца 31 год, таму што гэта мой шчаслівы лік. І я вырашыла здзівіць вас. Вы былі такімі клапатлівымі, падтрымлівалі мяне і былі ўважлівыя да мяне ў мае дні нараджэння, таму на гэты раз я вырашыла, што сама падару вам што-небудзь».''</blockquote> З выхадам альбома адбыўся і рэліз кліпа на трэк ''[[Willow (песня Тэйлар Свіфт)|Willow]]'', які быў абраны ў якасці лід-сінгла з ''[[Evermore (альбом Тэйлар Свіфт)|Evermore]]''. За гэта працу Тэйлар пасля атрымала 4 намінацыі на прэміі Video Music Awards: «Выканаўца года», «Найлепшае поп-відэа», «Найлепшая рэжысура», «Найлепшая мастацкая праца». ''[[Evermore (альбом Тэйлар Свіфт)|Evermore]]'' стаў паспяховым ва ўсім свеце. Ён набраў больш за 66 мільёнаў праслухоўванняў на глабальнай пляцоўцы Spotify за першы дзень. Гэта трэці найлепшы вынік сярод жаночых альбомаў у гісторыі. За першы тыдзень ''[[Evermore (альбом Тэйлар Свіфт)|Evermore]]'' праслухалі больш за 260 мільёнаў разоў на тым жа сэрвісе. Гэта другі найлепшы вынік сярод выканаўцаў за [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] год. У выніку ''[[Evermore (альбом Тэйлар Свіфт)|Evermore]]'' дэбютаваў з першага радка ў амерыканскім чарце Billboard 200. Наклад склаў 329 тысяч прададзеных асобнікаў на тэрыторыі [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] без уліку продажаў ад CD-дыскаў, вінілавых пласцінак і касет. Лід-сінгл ''[[Willow (песня Тэйлар Свіфт)|Willow]]'' заняў вяршыню Billboard Hot 100. Для Тэйлар ён стаў сёмым нумарам адзін у гэтым хіт-парадзе. Акрамя таго, усе 15 песень з ''[[Evermore (альбом Тэйлар Свіфт)|Evermore]]'' увайшлі ў Billboard Hot 100. Альбом таксама ўсталяваў самы высокі паказчык па продажах вінілавых пласцінак у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] за ўсю гісторыю — 102 тысячы копій за тыдзень. ''[[Evermore (альбом Тэйлар Свіфт)|Evermore]]'' атрымаў станоўчыя ацэнкі ад музычных крытыкаў. Яго сярэдні бал на Metacritic складае 88 балаў<ref>https://www.metacritic.com/music/evermore/taylor-swift</ref>. Таксама ён трапіў у намінацыю «Альбом года» на «[[Грэмі]]». Па выніках [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] года Тэйлар Свіфт атрымала ўзнагароду найлепшага аўтара песень ад Apple Music Awards і стала другім самым прадаваным выканаўцам у свеце паводле звестак IFPI<ref>https://www.ifpi.org/wp-content/uploads/2020/03/GMR2021_STATE_OF_THE_INDUSTRY.pdf</ref>. У сваю чаргу Billboard паведаміў, што Свіфт апынулася самым высокааплатным музыкам у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. === з 2021 года: перазапісы === ==== Fearless (Taylor’s Version) ==== 11 лютага [[2021 год у гісторыі музыкі|2021]] года Тэйлар Свіфт анансавала выхад альбома ''[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|Fearless (Taylor’s Version)]]''. З гэтага пачаўся перыяд перазапісаў арыгінальных альбомаў спявачкі, на якія яна страціла правы праз канфлікт з менеджарам Скутэрам Браўнам і кіраўніцтвам свайго мінулага лэйбла. Акрамя перазапісаных старых песень, Тэйлар вырашыла дадаць у новую версію альбома нявыдадзеныя кампазіцыі, якія першапачаткова прызначаліся для яго. Такім чынам, у ''[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|Fearless (Taylor’s Version)]]'' трапілі 26 трэкаў<ref>https://www.instagram.com/p/CLJzk9MjcCe/?utm_medium=copy_link</ref>. 12 лютага выйшла адноўленая песня [[Love Story (песня Тэйлар Свіфт)|''Love Story (Taylor’s Version)'']]. Яна стала лід-сінглам з будучага альбома. Кампазіцыя дэбютавала з 7 мільёнамі праслухоўванняў на Spotify за першы дзень. Гэта найлепшы паказчык у жанры [[кантры]] ў гісторыі. [[19 лютага]] адбылася прэм’ера сумеснай песні гурта HAIM і Тэйлар Свіфт ''Gasoline''. 15 сакавіка спявачка прысутнічала на прэміі «[[Грэмі]]» і выканала адразу 3 песні: [[Cardigan (песня Тэйлар Свіфт)|''Cardigan'']], ''August'' і ''[[Willow (песня Тэйлар Свіфт)|Willow]]''. 26 сакавіка Свіфт выпусціла другі сінгл з альбома ''[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|Fearless (Taylor’s Version)]]''. Ім стала раней не выдадзеная песня [[You All Over Me (песня Тэйлар Свіфт)|''You All Over Me'']], запісаная пры ўдзеле Марэн Морыс. [[7 красавіка]] выйшла яшчэ адна новая песня — [[Mr. Perfectly Fine (песня Тэйлар Свіфт)|''Mr. Perfectly Fine'']]. 9 красавіка выйшаў у свет першы перазапісаны альбом Тэйлар Свіфт — ''[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|Fearless (Taylor’s Version)]]''. Ён набраў больш за 50 мільёнаў праслухоўванняў на Spotify за першыя суткі. Гэта найлепшы вынік для кантры-альбомаў у гісторыі платформы. Альбом узначаліў нацыянальны чарт [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], перасягнуўшы вынік арыгінала. Свіфт пабіла рэкорд [[The Beatles]], які трымаўся 54 гады: 3 яе розныя пласцінкі ўзначалілі хіт-парад Злучанага Каралеўства за 259 дзён, адпаведны рэкорд [[The Beatles]] складаў 364 дні<ref>https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-56769853.amp</ref>. ''[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|Fearless (Taylor’s Version)]]'' стартаваў з вяршыні амерыканскага чарта Billboard 200. Яго наклад ў краіне за першы тыдзень склаў 291 тысячу копій, што стала рэкордам у [[2021 год у гісторыі музыкі|2021]] годзе на той момант. За поспехі ў чартах Тэйлар Свіфт атрымала 4 намінацыі на [[Billboard Music Awards]]: «Выканаўца года», «Найлепшы выканаўца ў чарце Billboard 200», «Спявачка года», «Найлепшы альбом у чарце Billboard 200» ([[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|''Folklore'']]). У першых дзвюх катэгорыях яна перамагла<ref>https://www.billboard.com/music/awards/2021-amas-record-setters-bts-taylor-swift-1235001041/</ref>. Пазней Свіфт была ўручана ўзнагарода «Сусветнай іконы» на [[BRIT Awards]]. Яна стала першай жанчынай і самым маладым лаўрэатам гэтай унікальнай прэміі<ref name=":3">https://www.vulture.com/2021/05/brit-awards-2021-taylor-swift-accepts-global-icon-award.html</ref>. ==== Red (Taylor’s Version) ==== 18 чэрвеня [[2021 год у гісторыі музыкі|2021]] года Тэйлар Свіфт анансавала выхад другога перазапісанага альбома ''[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red (Taylor’s Version)]]''. Яго прэм’ера была прызначана на [[19 лістапада]], аднак пазней яе перанеслі на тыдзень раней<ref>https://www.instagram.com/p/CQRUBXtjZXT/?utm_medium=copy_link</ref>. У альбом увайшлі 30 кампазіцый, улічваючы 8 нявыдадзеных песень, дзесяціхвілінную версію [[All Too Well (песня Тэйлар Свіфт)|''All Too Well'']] і калабарацыі з [[Эд Шыран|Эдам Шыранам]], Фібі Брыджэрс, а таксама Крысам Стэплатанам<ref>https://www.instagram.com/p/CSPEsteMmE5/?utm_medium=copy_link</ref>. Да рэлізу пласцінкі не выйшла ні аднаго сінгла. 2 ліпеня адбылася прэм’ера сумеснай песні гурта Big Red Machine і Тэйлар — ''Renegade''. На альбоме калектыву апынуўся яшчэ адзін трэк, у запісе якога прыняла ўдзел Свіфт, — ''Birch''. 24 ліпеня адбылася прэм’ера арыгінальнай версіі песні ''The Lakes'' з альбома ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' з аркестравай аранжыроўкай. Рэліз быў прымеркаваны да гадавіны пласцінкі. 17 верасня Тэйлар раптам прадставіла перазапісаны трэк [[Wildest Dreams (песня Тэйлар Свіфт)|''Wildest Dreams'']] з альбома [[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|''1989'']]. Яна няпланава выпусціла ўласную версію песні, таму што яна набыла папулярнасць у [[TikTok]]. ''[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red (Taylor’s Version)]]'' выйшаў на ўсіх лічбавых пляцоўках 12 лістапада [[2021 год у гісторыі музыкі|2021]] года. Перазапіс набыў камерцыйны поспех ва ўсім свеце. Альбом дэбютаваў з вынікам у 90 мільёнаў праслухванняў на Spotify за першыя суткі. Гэта найлепшы дэбют жаночага альбома на платформе за ўвесь час. Раней рэкорд належаў альбому Свіфт ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]''. ''[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red (Taylor’s Version)]]'' узначаліў хіт-парад Billboard 200, прадаўшыся ў колькасці 605 тысяч копій за тыдзень. Таксама альбом пабіў рэкорд па чыстых продажах за тыдзень у [[2021 год у гісторыі музыкі|2021]] годзе і па продажах вінілу за ўвесь час. Такім чынам, Тэйлар стала першым артыстам, восем альбомаў якога прадалі паўмільёна копій за тыдзень у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Пласцінка таксама ўзышла на вяршыні чартаў [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Канада|Канады]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]] і [[Ірландыя|Ірландыі]]. ''[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red (Taylor’s Version)]]'' атрымаў усеагульнае прызнанне крытыкаў. На агрэгатары Metacritic ён набраў 91 бал, што стала найлепшым вынікам у кар’еры спявачкі<ref>https://www.metacritic.com/music/red-taylors-version/taylor-swift</ref>. 12 лістапада выйшаў кароткаметражны фільм Тэйлар Свіфт [[All Too Well (песня Тэйлар Свіфт)|''All Too Well'']]. Ён стаў візуалізацыяй аднайменнай песні. Галоўныя ролі ў карціне выканалі Сэйдзі Сінк і Дылан О’Браен<ref>https://www.instagram.com/p/CWIyzljLVjI/?utm_medium=copy_link</ref>. Дзесяціхвілінная версія кампазіцыі [[All Too Well (песня Тэйлар Свіфт)|''All Too Well'']] узначаліла глабальны чарт Spotify, набраўшы больш за 6 з паловай мільёнаў праслухоўванняў праз платформу за першыя суткі. У выніку песня ўзначаліла чарт Billboard Hot 100. Яна ўстанавіла новы рэкорд як самая працяглая кампазіцыя на вяршыні рэйтынгу (10 хвілін і 13 секунд). Трэк таксама быў прызнаны адным з найлепшых у 2021 годзе такімі выданнямі, як Daily Mail і Glamour. 15 лістапада адбылася прэм’ера музычнага відэа ''[[I Bet You Think About Me (песня Тэйлар Свіфт)|I Bet You Think About Me]]''. Рэжысёрам кліпа выступіла актрыса Блэйк Лайвлі. Па выніках [[2021 год у гісторыі музыкі|2021]] года Тэйлар Свіфт заняла другі радок у рэйтынгу самых прадаваных артыстаў свету ад IFPI<ref>{{Cite web |url=https://gmr2021.ifpi.org/report |title=Архіўная копія |access-date=22 сакавіка 2022 |archive-date=29 сакавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210329154944/https://gmr2021.ifpi.org/report |url-status=dead }}</ref>. Таксама яна была аб’яўлена самай паспяховай спявачкай на Spotify. Акрамя таго, Свіфт стала самай папулярнай спявачкай, а дзесяціхвіліннае [[All Too Well (песня Тэйлар Свіфт)|''All Too Well'']] — самай папулярнай песняй на партале Genius па выніках [[2021 год у гісторыі музыкі|2021]] года. Billboard назваў Тэйлар Свіфт найвялікшай поп-зоркай 2021 года. Выданне пастанавіла: «Тэйлар Свіфт перапісала правілы індустрыі і правяла адзін з самых уражлівых гадоў у сваёй легендарнай поп-кар’еры, нават не выпусціўшы зусім новага альбома»<ref>https://www.billboard.com/music/pop/taylor-swift-greatest-pop-star-2021-1235011392/</ref>. 11 лютага [[2022 год у гісторыі музыкі|2022]] года Тэйлар з’явілася на рэміксе песні [[Эд Шыран|Эда Шырана]] ''The Joker And The Queen''. Трэк заняў 2 месца ў чарце [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. ==== Midnights ==== 21 кастрычніка 2022 года выйшаў дзясяты студыйны альбом спявачкі ''[[Midnights]]''. У ім яна эксперыментавала з электронікай і стылем [[чыл-аўт]]. Крытыкі [[Rolling Stone]] назвалі альбом «імгненнай класікай». У камерцыйным плане [[Billboard]] назваў альбом блокбастэрам, а [[CNBC]] назваў яго самым вялікім поспехам Свіфт. Пабіўшы рэкорды ва ўсіх фарматах спажывання музыкі, ''Midnights'' і яго вядучы сінгл ''[[Anti-Hero]]'' сталі альбомам і песняй з найбольшай колькасцю трансляцый за адзін дзень у [[Spotify]] са 185 мільёнамі{{што?}} і 17,4 мільёнамі прайграванняў. Альбом дэбютаваў на вяршыні [[Billboard 200]] з 1,57 мільёнам адзінак і стаў пятым альбомам Свіфт, які адкрыўся з больш за мільёнам прададзеных копій. Яна зраўнялася з [[Барбра Стрэйзанд|Барбрай Стрэйзанд]] па колькасці альбомаў нумар адзін сярод жанчын (11) і стала першай выканаўцай у гісторыі, якая манапалізавала ўвесь топ-10 [[Hot 100]] з «Anti-Hero», «Lavender Haze», «Maroon» і «Снег на пляжы» з удзелам Ланы дэль Рэй у першай чацвёрцы. Тэйлар Свіфт адправіцца ў ''[[Eras Tour]]'' у 2023 годзе; ён пабіў рэкорд па колькасці білетаў на канцэрт, калі-небудзь прададзеных за адзін дзень. Тым не менш, [[Ticketmaster]] быў шырока асуджаны за тое, што кіраваў продажам тураў, што выклікала ўрадавыя расследаванні ў дачыненні да кампаніі. == 2024 год. Сусветнае турнэ == У 2024 годзе спявачка зладзіла грандыёзнае сусветнае турнэ. Тэйлар Свіфт зарабіла на ім больш за $1 млрд. Паводле звестак ''[[Forbes]]'', капітал Тэйлар Свіфт складае $1,6 млрд.<ref>[https://www.forbes.com/profile/taylor-swift/ forbes.com]</ref> Такім чынам, яна стала самай багатай жанчынай-музыкантам у свеце, абышоўшы [[Рыяна|Рыяну]]. == Асабістае жыццё == === Сям’я === Малодшы брат Тэйлар Свіфт, Осцін, скончыў Універсітэт [[Нотр-Дам]]<ref name="Stun">{{cite web|title=Taylor Swift on 'Blank Space' Video, Stunning '1989' Sales|url=https://www.youtube.com/watch?v=yrcfgbkYZHk|website=ABC News on YouTube|publisher=Google Inc|access-date=January 3, 2015|format=Video upload|date=November 11, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.yardbarker.com/backyard/articles/pop_star_taylor_swift_sides_with_notre_dame/3171826|title=Pop star Taylor Swift sides with Notre Dame|publisher=Yardbarker.com|date=September 4, 2010|access-date=October 23, 2012}}</ref>. У снежні 2014 года ў маці Свіфт дыягнаставалі [[Анкалогія|рак]]<ref name="Cancer-Blog">{{cite web|title=Just so you know…|url=http://taylorswift.tumblr.com/post/115942142045/just-so-you-know|website=Taylor Swift Tumblr|date=April 9, 2015|access-date=29 кастрычніка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720040439/http://taylorswift.tumblr.com/post/115942142045/just-so-you-know|archive-date=20 ліпеня 2017|url-status=dead}}</ref>. Тэйлар — хросная маці малодшага сына (нарадзіўся 16.07.2015) рэжысёра Кайла Ньюмана і актрысы Джэймі Кінг<ref>[http://celebritybabies.people.com/2015/07/20/jaime-king-welcomes-son-kyle-newman/ Kyle Newman and Jaime King Welcome Second Son] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721005709/http://celebritybabies.people.com/2015/07/20/jaime-king-welcomes-son-kyle-newman/ |date=21 ліпеня 2015 }}</ref>. === Рэзідэнцыі === Для сваіх бацькоў Свіфт набыла чатырохспальны асабняк, размешчаны ў Бэле Мідзе, штат [[Тэнэсі]]<ref>{{cite web|url=http://realestalker.blogspot.com.au/2011/08/taylor-swift-does-it-again-in-nashville.html|title=The Real Estalker: Taylor Swift Does It Again in Nashville|publisher=Realestalker.blogspot.com.au|date=August 22, 2011|access-date=June 10, 2013}}</ref>. Галоўнай рэзідэнцыяй самой Свіфт з’яўляецца пентхаус, размешчаны ў Трайбэке, у ваколіцах [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрк Сіці]]<ref>[https://www.rollingstone.com/music/features/taylor-swift-1989-cover-story-20140908?page=2 Page 2 of Cover Story: The Reinvention of Taylor Swift | Rolling Stone<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150326001507/http://www.rollingstone.com/music/features/taylor-swift-1989-cover-story-20140908?page=2 |date=26 сакавіка 2015 }}</ref><ref name="Pent">{{cite web|url=http://uk.eonline.com/news/528694/taylor-swift-buys-19-9-million-nyc-penthouse|title=Taylor Swift Buys $19.9 Million NYC Penthouse &#124; E! Online UK|publisher=E!|date=April 8, 2014|access-date=April 21, 2014}}</ref>. Таксама ёй належаць трохспальны катэдж у [[Каліфорнія|Каліфорніі]]<ref>{{cite web|url=http://realestalker.blogspot.com.au/2011/04/country-queen-taylor-swift-does-it.html|title=The Real Estalker: Country Queen Taylor Swift Does it Again|publisher=Realestalker.blogspot.com.au|date=April 21, 2011|access-date=June 10, 2013}}</ref>, пентхаус, размешчаны ў [[Нашвіл|Нэшвіле]], [[Тэнэсі]]<ref>[http://www.newyorker.com/magazine/2011/10/10/you-belong-with-me You Belong with Me — The New Yorker<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>{{cite web|url=http://shine.yahoo.com/haven/a-glimpse-inside-taylor-swifta-s-swanky-new-nashville-penthouse-581156.html|title=A glimpse inside Taylor Swift's swanky new Nashville penthouse|publisher=Yahoo!|date=February 5, 2010|access-date=April 10, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111014933/http://shine.yahoo.com/haven/a-glimpse-inside-taylor-swifta-s-swanky-new-nashville-penthouse-581156.html|archive-date=11 лістапада 2013|url-status=dead}}</ref>, васьміспальневы дом, які знаходзіцца ў Уотч-Хілі, [[Род-Айленд]]зе<ref>{{cite web|url=http://realestalker.blogspot.com.au/2013/04/taylor-swift-spends-big-in-rhode-island.html|title=The Real Estalker: Taylor Swift Spends Big in Rhode Island|publisher=Realestalker.blogspot.com.au|date=April 27, 2013|access-date=June 10, 2013}}</ref>. === Блізкія зносіны === З ліпеня па кастрычнік 2008 года спявачка сустракалася з удзельнікам гурта Jonas Brothers [[Джо Джонсан|Джо Джонасам]]<ref>{{cite web|last=Caplan|first=David|title=Scoop|url=http://www.people.com/people/article/0,,20230694,00.html|work=People (magazine)|access-date=2012-03-06|date=2008-09-08|archive-url=https://www.webcitation.org/6J0N6UomM?url=http://www.people.com/people/article/0,,20230694,00.html|archive-date=20 жніўня 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Rizzo|first=Monica|title=Scoop – Couples, Camilla Belle, Joe Jonas|url=http://www.people.com/people/article/0,,20245498,00.html|work=People|access-date=2012-03-06|date=2008-11-24|archive-url=https://www.webcitation.org/6J0N7aC1H?url=http://www.people.com/people/article/0,,20245498,00.html|archive-date=20 жніўня 2013|url-status=dead}}</ref>. У 2009 годзе з кастрычніка па снежань Тэйлар сустракалася з [[Тэйлар Лотнер|Тэйларам Лотнерам]], вядомым па фільме «Змярканне». Разам яны зняліся ў рамантычнай камедыі «Дзень Святога Валянціна». Калі яны рассталіся, Тэйлар прысвяціла яму песню [[Back to December (песня Тэйлар Свіфт)|''Back to December'']]<ref>{{cite web|title=Taylor & Taylor Romance Was Overblown, Says Source|url=http://www.people.com/people/article/0,,20333466,00.html|work=People|access-date=2012-03-06|coauthors=Michael Y. Park, Nicole Sia|archive-url=https://www.webcitation.org/6J0N8O3H5?url=http://www.people.com/people/article/0,,20333466,00.html|archive-date=20 жніўня 2013|url-status=live}}</ref><ref name="USW">{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebritynews/news/taylor-swift-taylor-lautner-split-20092912|title=Exclusive: Taylor Swift, Taylor Lautner Split!|work=[[US Magazine]]|access-date=2010-11-12|archive-url=https://www.webcitation.org/6J0N9GRJR?url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/taylor-swift-taylor-lautner-split-20092912|archive-date=20 жніўня 2013|url-status=live}}</ref>. У 2010 раскрыўся раман Тэйлар Свіфт з Джэйкам Джыленхалам<ref>[http://www.people.com/people/article/0,,20446149,00.html Taylor Swift and Jake Gyllenhaal Share Coffee — Again — Couples, Jake Gyllenhaal, Taylor Swift] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160521041954/http://www.people.com/people/article/0,,20446149,00.html |date=21 мая 2016 }} // People.com</ref>. З ліпеня па верасень 2012 года спявачка была ў адносінах з Конарам Кенэдзі<ref>{{cite web|last=Kaplan|first=Don|url=http://www.nypost.com/p/news/national/beautiful_music_by_rfk_kid_swift_ZlQJVWd0fPa1IRyGiKsodJ|title=RFK grandson Conor Kennedy spends weekend with singer Taylor Swift at Kennedy compound in Massachusetts|publisher=New York Post|date=2012-07-25|access-date=2012-07-31|archive-url=https://www.webcitation.org/6J0NAbxkp?url=http://www.nypost.com/p/news/national/beautiful_music_by_rfk_kid_swift_ZlQJVWd0fPa1IRyGiKsodJ|archive-date=20 жніўня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Taylor Swift|url=http://www.people.com/people/article/0,,20642336,00.html|title=Taylor Swift, Conor Kennedy Split; Couple Break Up|publisher=People.com|date=2012-10-30|access-date=2012-11-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6J0NBPFOa?url=http://www.people.com/people/article/0,,20642336,00.html|archive-date=20 жніўня 2013|url-status=dead}}</ref>. З кастрычніка 2012 па студзень 2013 года Тэйлар сустракалася з удзельнікам гурта [[One Direction]] Гары Стайлсам<ref>{{cite web|url=http://popcrush.com/taylor-swift-harry-styles-one-direction-photograph/|title=Taylor Swift + Harry Styles of One Direction Photographed Together|publisher=Popcrush.com|date=2012-12-02|access-date=2013-02-25|archive-url=https://www.webcitation.org/6J0NCCnfn?url=http://popcrush.com/taylor-swift-harry-styles-one-direction-photograph/|archive-date=20 жніўня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/taylor-swift-harry-styles-break-up-what-went-wrong-201381|title=Taylor Swift, Harry Styles Break Up: What Went Wrong|publisher=UsMagazine.com|date=2013-01-08|access-date=2013-02-25|archive-url=https://www.webcitation.org/6J0NDSUTa?url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/taylor-swift-harry-styles-break-up-what-went-wrong-201381|archive-date=20 жніўня 2013|url-status=live}}</ref>. З 2015 года Тэйлар сустракалася з дыджэем Кельвінам Харысам. Першыя чуткі пра раман з’явіліся ў сакавіку, калі пара стала часта з’яўляцца на публіцы разам, трымаючыся за рукі. Таксама яны пабывалі на адным з канцэртаў разам і, па словах відавочцаў, ні на крок не адыходзіліся адзін ад аднаго<ref>[http://www.elle.com/culture/celebrities/news/a27624/taylor-swift-calvin-harris-dating-rumors/ Taylor Swift and Calvin Harris dating?]</ref>. У маі пачалі хадзіць чуткі пра тое, што пара ўжо падумвае пра вяселле, але афіцыйнага пацверджання ад Тэйлар або Кельвіна не было<ref>[http://hollywoodlife.com/2015/05/29/taylor-swift-calvin-harris-getting-married-se rious-relationship/ Taylor Swift and Calvin Harris getting married?]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У ліпені пачала распаўсюджвацца інфармацыя пра заручыны пары<ref>[http://www.mtv.co.uk/calvin-harris/news/wait-a-minute-is-calvin-harris-about-to-propose-to-taylor-swift Calvin Harris wants to propose to Taylor Swift?]</ref>. Тэйлар і Кельвін сталі самай высокааплатнай парай у 2015 годзе<ref>{{Cite web |url=http://time.com/3936952/taylor-swift-calvin-harris-highest-paid/ |title=Taylor Swift and Calvin Harris Higgest Paid Couple In 2015 |access-date=29 кастрычніка 2017 |archive-date=30 чэрвеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630013226/http://time.com/3936952/taylor-swift-calvin-harris-highest-paid/ |url-status=dead }}</ref>. У маі 2016 года пара рассталася<ref>[http://www.people.com/people/package/article/0,,20981907_21010217,00.html Taylor Swift and Calvin Harris Split After 15 Months Together]</ref>. У маі 2016 года Тэйлар пазнаёмілася з брытанскім акцёрам Томам Хідлстанам<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3572733/Taylor-Swift-Tom-Hiddleston-hit-dancefloor-Met-Gala.html|title=They've got Style! Taylor Swift and Tom Hiddleston bust a move together as they hit the dancefloor during the Met Gala|work=[[Dailymail]]|date=May 4, 2016|access-date=June 16, 2016}}</ref>. У чэрвені з’явіліся першыя сумесныя здымкі пары з адпачынку на [[Род-Айленд]]зе<ref>{{cite web|url=http://popcrush.com/taylor-swift-tom-hiddleston-dating-photos/|title=Taylor Swift + Tom Hiddleston Pictured Kissing By Rocks, Are Possibly Dating|work=Popcrush|date=June 15, 2016|access-date=June 16, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/news/a59987/taylor-swift-tom-hiddleston-kissing-photos/|title=Taylor Swift and Tom Hiddleston Have Been Spotted KISSING|work=[[Cosmopolitan]]|date=June 15, 2016|access-date=June 16, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://toofab.com/2016/06/15/taylor-swift-dating-tom-hiddleston-calvin-harris/|title=Taylor Swift's Moved on From Calvin Harris -- Spotted Kissing Tom Hiddleston!|work=toofab.com|date=June 15, 2016|access-date=June 16, 2016}}</ref>. У верасні было абвешчана, што Тэйлар і Том рассталіся<ref>{{cite web|url=http://time.com/4481115/taylor-swift-tom-hiddleston-break-up/|title=Taylor Swift and Tom Hiddleston Break Up After Three Months|work=[[TIME]]|date=September 6, 2016|access-date=September 13, 2016|archive-date=15 верасня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220915175527/https://time.com/4481115/taylor-swift-tom-hiddleston-break-up/|url-status=dead}}</ref>. У маі 2017 года распаўсюдзіліся чуткі пра раман Свіфт з пачынаючым брытансім акцёрам Джо Элвінам. 1 чэрвеня пару заўважылі ў аэрапорце, а праз некалькі дзён — на балконе ў доме Тэйлар. Неўзабаве інфармацыя пра іх раман пацвердзілася<ref>https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/taylor-swift-and-boyfriend-joe-alwyn-are-very-much-in-love/</ref><ref>http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-5021529/Ed-Sheeran-approves-Taylor-Swift-s-new-beau-Joe-Alwyn.html</ref>. === Інцыдэнт на MTV VMA 2009 і яго наступствы === На цырымоніі ўзнагароджання [[MTV|MTV Video Music Awards 2009]] Тэйлар з кліпам на ''[[You Belong with Me (песня Тэйлар Свіфт)|You Belong With Me]]'' перамагла катэгорый «Найлепшае жаночае відэа», адной з галоўных намінацый прэміі. Яе выступленне з падзячнай прамовай перапыніў рэпер [[Канье Уэст]]. Ён выбег на сцэну, адабраў мікрафон у Тэйлар і сказаў, што перамогу заслугоўвала відэа [[Беёнсэ]] ''Single Ladies (Put a Ring on It)''<ref>[http://www.mtv.com/news/articles/1621389/20090913/west_kanye.jhtml Kanye West Crashes VMA Stage During Taylor Swift’s Award Speech] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101213065632/http://www.mtv.com/news/articles/1621389/20090913/west_kanye.jhtml |date=13 снежня 2010 }}, MTV 2009 Sep 13.</ref><ref name= "Cnn.com">{{cite news |first= Lisa |last= Respers |title= Anger over West's disruption at MTV awards |date= September 14, 2009 |access-date=September 15, 2009 |publisher= CNN |url=http://www.cnn.com/2009/SHOWBIZ/09/14/kanye.west.reaction/index.html| archive-url= https://web.archive.org/web/20090926191354/http://www.cnn.com/2009/SHOWBIZ/09/14/kanye.west.reaction/index.html| archive-date= September 26, 2009 | url-status= live}}</ref><ref name= "rollingstone.com">{{cite web|title=Kanye West Storms the VMAs Stage During Taylor Swift's Speech|date=September 13, 2009|work=[[Rolling Stone]]|access-date=September 13, 2009|url=https://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2009/09/13/kanye-west-storms-the-vmas-stage-during-taylor-swifts-speech/?rand=84857|archive-url=https://www.webcitation.org/65iBUSnNo?url=http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-storms-the-vmas-stage-during-taylor-swifts-speech-20090913?rand=84857|archive-date=25 лютага 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="Rolling Stone 2009-09-13">{{cite web|last=Kreps|first=Daniel|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-storms-the-vmas-stage-during-taylor-swifts-speech-20090913?rand=84857|title=Kanye West Storms the VMAs Stage During Taylor Swift's Speech|date=September 13, 2009|work=[[Rolling Stone]]|access-date=September 13, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20130119133749/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-storms-the-vmas-stage-during-taylor-swifts-speech-20090913?rand=84857|archive-date=19 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>. Гэтая выхадка была негатыўна ўспрынята аўдыторыяй<ref name=billboardoral>{{cite web |last1=Kaufman |first1=Gil |title=2009 VMAs Oral History: What You Didn't See When Kanye West Rushed the Stage on Taylor Swift |url=https://www.billboard.com/articles/news/television/8523549/2009-mtv-vmas-oral-history |website=Billboard |access-date=23 August 2019}}</ref>. Затым Уэст вярнуў мікрафон збянтэжанай і цалкам засмучанай Свіфт, якая не здолела завяршыць сваю прамову<ref name= "Rolling Stone 2009-09-13"/><ref name= "Beyonce1">{{cite web |title=Taylor Swift Thanks "Gracious" Beyonce for Inviting Her Onstage After Kanye Stunt at VMAs |url=https://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-thanks-gracious-beyonce-for-inviting-her-onstage-after-kanye-stunt-at-vmas-20090914 |work=[[Rolling Stone]] |access-date=May 15, 2012 |date=September 14, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120615184835/http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-thanks-gracious-beyonce-for-inviting-her-onstage-after-kanye-stunt-at-vmas-20090914 |archive-date=15 чэрвеня 2012 |url-status=dead }}</ref>. За свае дзеянні Канье быў выправаджаны з цырымоніі. З тых часоў паміж выканаўцамі усталявалася працяглая варожасць, якая суправаджаецца рознымі скандаламі. Сярод самых гучных — выпадак [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]] года. Тады Уэст у сваёй песні ''Famous'' назваў Тэйлар «сукай, якую ён зрабіў знакамітай» і ў кліпе на трэк выкарыстаў аголеную васковую фігруру спявачкі<ref name="rollingstone.ru">Леонид Фоменко (25 июня 2016). [http://www.rollingstone.ru/music/video/23193.html «Famous» груз: Канье Уэст снова доказывает, что он больше, чем знаменитость] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160628020006/http://www.rollingstone.ru/music/video/23193.html |date=28 чэрвеня 2016 }}. [[Rolling Stone]] rollingstone.ru (ВИДЕО)</ref><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/7416556/kanye-west-naked-taylor-swift-donald-trump-famous-video-premiere|title=Kanye West Nuzzles Naked Taylor Swift, Donald Trump & Bill Cosby in 'Famous' Video|work=Billboard|date=June 25, 2016|access-date=June 25, 2016}}</ref>. Спявачка адразу ж выказала сваё абурэнне, што выклікала шырокі грамадскі рэзананс. Пасля гэтага жонка рэпера Кім Кардаш’ян апублікавала незаконна запісаную тэлефонную размову Канье і Тэйлар, у якім Свіфт нібыта дазваляе Уэсту абражаць сябе ў песні. Пазней было даказана, што запіс быў змантаваны. Адсылкі да Уэста і сутычак з ім ёсць у альбомах Тэйлар [[Speak Now (альбом Тэйлар Свіфт)|''Speak Now'']], [[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|''Reputation'']], ''[[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|Lover]]'' і ''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' === Справа аб сексуальным дамаганні === 2 чэрвеня 2013 года падчас сустрэчы Тэйлар з фанатамі радыё-дыджэй Дэвід Мюлер задраў Свіфт спадніцу і схапіў яе за ягадзіцы. Пасля гэтага ахова вывела мужчыну з залы, а праз некалькі дзён кіраўніцтва радыё звольніла яго. Праз два гады, у верасні 2015 года, Дэвід Мюлер падаў на Тэйлар у суд. У пазове гаварылася, што Мюлер не чапаў спявачку і яна зблытала яго з іншым чалавекам. Мужчына абвінавачваў Тэйлар у паклёпе, наўмысным умяшанні ў кантракт і дзелавыя адносіны. Ён патрабаваў ад Свіфт грашовую кампенсацыю за страту працы (па некаторых дадзеных, сума складала каля 3 мільёнаў долараў). Праз месяц Тэйлар падала на яго сустрэчны пазоў аб сексуальным дамаганні. Спявачка сцвярджала, што дакладна ведае, што вінаватым быў менавіта Мюлер. У адпаведнасці з мясцовым заканадаўствам, пакаранне за сексуальнае дамаганне можа скласці да двух гадоў пазбаўлення волі, аднак справа Свіфт і Мюлера не з’яўлялася крымінальнай. Свіфт таксама паабяцала, што калі яна выйграе справу, то ўсе выйграныя грошы пойдуць у дабрачынныя арганізацыі, якія абараняюць правы жанчын, якія пацярпелі праз сексуальныя дамаганні.<blockquote>'''Тэйлар Свіфт'':''''' ''«Прама перад тым момантам, калі трэба было сфатаграфавацца, ён залез сваёй рукой да мяне пад сукенку і схапіў мяне за ягадзіцы. Я спрабавала адысці, але ён працягваў трымаць сваю руку. Ён зрабіў гэта спецыяльна, я ўпэўненая ў гэтым. Памятаю, што ніколі яшчэ не адчувала сябе настолькі сумнай, расчараванай і абражанай. Сустрэча з фанатамі павінна быць тым месцам, дзе ты дзякуеш людзям за тое, што яны прыйшлі на твой канцэрт. Я была проста агаломшаная».'' </blockquote>Першапачаткова мужчына сцвярджаў, што ўвогуле не дакранаўся да Свіфт, а потым змяніў свае паказанні і заявіў, што, магчыма, дакрануўся да яе выпадкова. У чэрвені 2017 года суд часткова адхіліў пазоў Дэвіда Мюлера супраць Тэйлар. Аднагадовы тэрмін даўніны для пазову аб паклёпе ўжо даўно скончыўся да таго часу, калі Мюлер падаў яго ў 2015 годзе. Суддзя таксама пастанавіў, што астатняя частка пазову Мюлера супраць Тэйлар будзе разглядацца далей. Судовае разбіральніцтва пачалося 7 жніўня 2017 года і павінна было скончыцца праз дзесяць дзён. Але ўжо 15 жніўня прысяжныя прызналі Мюлера вінаватым і адхілілі ўсе яго пазовы<ref>https://www.thesun.co.uk/news/4244962/taylor-swift-grope-picture-david-mueller/</ref><ref>http://www.eonline.com/news/873557/david-mueller-speaks-out-after-losing-taylor-swift-groping-lawsuit-i-can-pass-a-polygraph</ref><ref>http://www.dailymail.co.uk/news/article-4789486/Taylor-Swift-fights-DJ-1-token-award.html</ref>. === Страчаныя правы на музыку === Дагавор Свіфт з лэйблам Big Machine Records, на якім яна пачала кар’еру, скончыўся ў лістападзе [[2018 год у гісторыі музыкі|2018]] года. Спявачка перайшла на Republic Records, які належыць адной з найбуйнейшых кампаній у індустрыі [[Universal Music Group]], і заключыла кантракт, які не толькі замацаваў за ёй правы на ўсе будучыя запісы, але і абавязаў Universal дзяліцца даходамі ад продажу акцый Spotify з усімі сваімі артыстамі<ref>https://edition.cnn.com/2019/07/01/business/taylor-swift-rights-trnd/index.html</ref>. Гэта стала працягам барацьбы Тэйлар супраць абясцэньвання працы музыкаў<ref>https://www.rollingstone.com/pro/news/taylor-swift-universal-republic-deal-spotify-758102/</ref>. Высветлілася, што Свіфт, падпісваючы кантракт у падлеткавым узросце, аддала правы на майстарынг-запісы прадзюсару. Пасля заканчэння дагавора ён супраць яе волі прадаў іх старонняму чалавеку. Ім апынуўся медыямагнат Скутэр Браўн. Ён супрацоўнічаў, акрамя іншага, з [[Канье Уэст]]ам — даўнім апанентам Свіфт. Абвінавачванні Тэйлар у адрас Браўна і былых партнёраў сталі адной з галоўных тэм, якія абмяркоўваліся ў заходніх СМІ, што пішуць пра шоў-бізнэс. Кампанія Скутэра Браўна выкупіла за 300 мільёнаў долараў лэйбл Big Machine Records, на якім Тэйлар Свіфт выпусціла першыя шэсць альбомаў. Пасля здзелкі права на майстарынг-копіі шасці альбомаў Свіфт перайшлі да лэйбла Браўна, з якім у выканаўцы склаліся напружаныя адносіны. У сваім блогу на Tumblr яна распавяла, што даведалася аб пераходзе правоў на яе запісы са СМІ, а таксама паскардзілася на цкаванне з боку Браўна. У сваёй публікацыі Свіфт згадала і былога менеджэра, уладальніка Big Machine Records Скота Барчэту. Спявачка адзначыла, што спрабавала выкупіць правы на сваю музыку, але лэйбл прапанаваў ёй вярнуцца назад і «зарабляць» па альбоме за раз — па адным старым за кожны новы. Свіфт адмовілася<ref>https://taylorswift.tumblr.com/post/185958366550/for-years-i-asked-pleaded-for-a-chance-to-own-my</ref>. <blockquote>'''Тэйлар Свіфт:''' ''«На працягу многіх гадоў я прасіла, умольвала, каб мне далі магчымасць валодаць правамі на сваю музыку. Замест гэтага мне прапанавалі падпісаць новы кантракт з Big Machine Records, паводле якога я б „зарабляла“ па аднаму старому альбому за кожны запісаны новы. Мне прыйшлося сысці, таму што я ведала, што як толькі кантракт будзе падпісаны, Скот Барчэта прадасць лэйбл, тым самым прадаўшы мяне і маё мінулае. Мне давялося зрабіць пакутлівы выбар, пакінуўшы ўсё, што было ззаду: музыку, якую я напісала на падлозе сваёй спальні, кліпы, якія я прыдумала і аплачвала з грошай, заробленых выступамі ў барах, клубах, а ў наступстве на арэнах і стадыёнах. Цяпер Скутэр зняславіў працу майго жыцця, якую я сама ніколі не мела магчымасці набыць. Па сутнасці, мая музычная спадчына будзе знаходзіцца ў руках чалавека, які першапачаткова спрабаваў яго разбурыць. Для мяне гэта горшы варыянт развіцця падзей. Вось, што адбываецца, калі ты заключаеш кантракт у пятнаццаць гадоў з кімсьці, для каго такое паняцце, як „вернасць“, існуе толькі ў рамках дамовы».''</blockquote> Першапачаткова меркавалася, што Свіфт не зможа больш выконваць свае песні і зарабляць на іх іншым продажы. Аднак юрысты спявачкі знайшлі шчыліну ў дамове: сітуацыю выратавалі нюансы аўтарскага права [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. У кантракце, які Тэйлар падпісала пятнаццацігадовай дзяўчынкай, гаворка ішла не аб усіх аўтарскіх правах, а толькі аб правах на майстарынгі — арыгінальныя запісы, з якіх робяць копіі альбомаў. Такім чынам, у лэйбла апынуліся правы на запісаны матэрыял як суцэльны прадукт, а правы на арыгінальную лірыку і аранжыроўку засталіся за Свіфт, бо яна іх аднаасобны аўтар. У сувязі з гэтым яна не будзе атрымліваць адлічэнні за продаж стандартных запісаў, але зможа свабодна выконваць свае песні<ref>https://www.nytimes.com/2019/06/30/arts/music/taylor-swift-music-scooter-braun.html</ref>. Таксама яна зможа запісаць іх зноўку, абясцэніўшы тым самым тыя версіі, якія ў яе адабралі. Менавіта гэтым яна плануе заняцца: спявачка ўжо анансавала перавыпуск сваіх першых альбомаў у змененай форме<ref>https://daily.afisha.ru/news/29851-teylor-svift-sobralas-perezapisat-starye-albomy-izza-konflikta-s-leyblom/</ref>. Гэтым разам правы на музыку застануцца за ёй. Заява Свіфт, па выразе часопіса [[Rolling Stone]], справакавала «поп-музычную сусветную вайну»<ref>https://www.rollingstone.com/music/music-news/taylor-swift-scooter-braun-scott-borchetta-explainer-853424/</ref>. У падтрымку Тэйлар выказаліся спявачкі Холзі, Кеша, Скай Ферэйра і іншыя; [[Адэль (спявачка)|Адэль]], [[Рыяна]] і [[Майлі Сайрус]] адпісаліся ад Скутэра Браўна ў [[Instagram]]. 17 лістапада [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] года стала вядома, што Скутэр Браўн прадаў кампаніі Shamrock увесь музычны каталог спявачкі. На прэміі American Music Awards 2020 яна паведаміла, што пачала перазапісваць свае старыя песні, каб супрацьстаяць дзеянням Браўна. == Ацэнкі творчасці == У [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] годзе спявачка стала лаўрэатам прэміі маладых талентаў імя Хэла Дэвіда. Гэту ўзнагароду атрымліваюць таленавітыя аўтары песень, якія знаходзяцца на вяршыні сваёй кар’еры і аказваюць значны ўплыў на музычную індустрыю дзякуючы сваім песням. Па заяве iHeart Radio, Тэйлар — другая самая ўплывовая жанчына, якая змяніла музычную індустрыю<ref>https://www.iheart.com/</ref>. У спісе часопіса [[Forbes]] «Самыя маладыя жанчыны Амерыкі, якія стварылі сваю кар’еру самі» Свіфт заняла першы радок<ref>https://www.forbes.com/sites/katherinetaylor/2017/05/17/youngest-of-americas-richest-self-made-women/?ss=self-made-women#fddd9d9500cc</ref>. Часопіс Variety у артыкуле «500 самых уплывовых лідараў шоў-бізнесу» адзначыў, што ў Тэйлар ёсць неперасяжная асаблівасць смела супрацьстаяць іншым гігантам індустрыі. Па выніках [[2010-я|другога]] дзесяцігоддзя [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], Свіфт была прызнана многімі выданнямі і крытыкамі як адна з найлепшых і найбольш уплывовых артыстах гэтага перыяду. Сярод яе ўзнагарод і статусаў: * [[American Music Awards]]: артыст дзесяцігоддзя<ref>https://www.ctvnews.ca/entertainment/taylor-swift-crowned-artist-of-the-decade-at-american-music-awards-1.4700702#:~:text=Taylor%20Swift%20has%20moonwalked%20past,at%20the%20fan-voted%20show {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200727130958/https://www.ctvnews.ca/entertainment/taylor-swift-crowned-artist-of-the-decade-at-american-music-awards-1.4700702#:~:text=Taylor%20Swift%20has%20moonwalked%20past,at%20the%20fan-voted%20show |date=27 ліпеня 2020 }}.</ref>; * [[Billboard Music Awards|Billboard Women In Music]]: жанчына дзесяцігоддзя<ref>https://www.billboard.com/articles/news/awards/8546156/taylor-swift-woman-of-the-decade-speech-billboard-women-in-music</ref>; * YouGov: самы паважаны выканаўца ў свеце<ref>https://yougov.co.uk/topics/entertainment/explore/music_artist/Taylor_Swift</ref>; * YouGov: топ-10 самых паважаных жанчын у свеце; * [[Forbes]]: самая легендарная кантры-выканаўца гэтага стагоддзя<ref>https://www.forbes.com/sites/brittanyhodak/2019/08/31/heres-why-and-what-taylor-swift-should-perform-at-the-cma-awards/</ref>; * [[Грэмі]]: тытан поп-музыкі<ref>{{Cite web |url=https://www.grammy.com/grammys/news/taylor-swift-confirms-seventh-studio-album-lover |title=Архіўная копія |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017132439/https://www.grammy.com/grammys/news/taylor-swift-confirms-seventh-studio-album-lover |archive-date=17 кастрычніка 2021 |access-date=27 ліпеня 2020 |url-status=dead}}</ref>; * [[Time|TIME]]: самая ўплывовая артыстка<ref>{{Cite web |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567666/taylor-swift/ |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2020 |archive-date=4 снежня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204051826/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567666/taylor-swift/ |url-status=dead }}</ref>; * [[The Guardian]]: каралева поп-музыкі<ref>https://www.theguardian.com/music/2019/aug/24/taylor-swift-pop-music-hunger-games-gladiators</ref>; * [[Rolling Stone]]: апошняя са старой школы, хто рухае светам музыкі<ref>https://www.rollingstone.com/pro/features/taylor-swift-lover-is-a-guaranteed-success-873520/</ref>; * Refinery29: ключавая жанчына ў гэтым дзесяцігоддзі, якая змяніла правілы гульні музычнай індустрыі<ref>https://www.refinery29.com/en-us/2019/12/9094334/most-important-women-in-music-2010s-decade</ref>; * Brandwatch: самая ўплывовая жанчынай у [[Twitter|Твітэры]] за 2020 год. * [[BRIT Awards]]: сусветная ікона<ref name=":3" />. Часопіс [[Rolling Stone]] назваў [[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|''Red'']] найлепшым кантры-альбомам 2010-х гадоў, а выданне «UPROXX» выбрала яго найлепшым жаночым альбомам гэтага дзесяцігоддзя ў агульным. [[Billboard Music Awards|Billboard]], у сваю чаргу, назваў ''[[Speak Now (альбом Тэйлар Свіфт)|Speak Now]]'' найлепшым жаночым кантры-альбомам 2010-х гадоў. Выданне [[Billboard Hot 100|Billboard]] апублікавала спіс са 100 выканаўцаў з найвялікшымі відэа-працамі за ўвесь час, у якім была прадстаўлена і Тэйлар. Асабліва адзначылі кліпы на ''[[You Belong with Me (песня Тэйлар Свіфт)|You Belong With Me]]'' і [[Delicate (песня Тэйлар Свіфт)|''Delicate'']]: «Музычныя кліпы Тэйлар Свіфт вельмі падобныя на марозіва. Напрыклад, у ''[[White Horse (песня Тэйлар Свіфт)|White Horse]]'' класічны ванільны смак, а [[...Ready for It? (песня Тэйлар Свіфт)|''…Ready For It?'']] — гэта шакаладнае марозіва з кавалачкамі арэхаў унутры. Вы заўсёды зможаце знайсці сабе падыходны відэакліп Тэйлар, у залежнасці ад таго, які смак вам падабаецца і якія эмоцыі вы хочаце спазнаць». Відэакліп Тэйлар на песню ''[[Wildest Dreams (песня Тэйлар Свіфт)|Wildest Dreams]]'' з яе студыйнага альбома [[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|''1989'']] быў негатыўна ацэнены некаторымі СМІ, якія абвінавачвалі спявачку ў [[каланіялізм]]е і [[расізм]]е. Паводле меркавання Ларэн Дука з уплывовага выдання Huffington Post, відэа рамантызуе эпоху каланіялізму. Ніка Лэнг з партала Daily Dot сцвярджае, што відэакліп спрабуе ўзнавіць класічны галівудскі раман, але ўяўляе сабой класічны галівудскі расізм<ref>{{cite web|url=http://zviazda.by/be/news/20150903/1441296014-spyavachka-teylar-svift-abvinavachanaya-u-kalaniyalizme-za-svoy-novy|title=Спявачка Тэйлар Свіфт абвінавачаная ў каланіялізме за свой новы відэакліп Wildest Dreams|publisher=Звязда|date=2015-03-09|access-date=2017-02-05|archive-date=23 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023003028/http://zviazda.by/be/news/20150903/1441296014-spyavachka-teylar-svift-abvinavachanaya-u-kalaniyalizme-za-svoy-novy|url-status=dead}}</ref>. Відэакліп на ''[[Delicate (песня Тэйлар Свіфт)|Delicate]]'' некаторыя абвінавачвалі ў плагіяце рэкламы «KENZO». == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === {| class="wikitable" |+Спіс альбомаў з указаннем пазіцыі ў чарце і сертыфікацыі ! rowspan="2" |Назва ! rowspan="2" |Дэталі ! colspan="9" |Вышэйшая пазіцыя ! rowspan="2" |Сертыфікацыя |- !US !AUS !CAN !GER !IRL !NZ !JP !SWE !UK |- !''[[Taylor Swift (альбом Тэйлар Свіфт)|Taylor Swift]]'' | * Дата выхаду: 24 кастрычніка 2006. * Лэйбл: Big Machine. * Фармат: CD, лічбавая дыстрыбуцыя. | style="text-align:center;"|5 | style="text-align:center;"|33 | style="text-align:center;"|14 | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|53 | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|81 | * US: 7× плацінавы * AUS: плацінавы * CAN: 2× плацінавы * UK: залаты |- !''[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|Fearless]]'' | * Дата выхаду: 11 лістапада 2008. * Лэйбл: Big Machine. * Фармат: CD, лічбавая дыстрыбуцыя. | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|12 | style="text-align:center;"|7 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|8 | style="text-align:center;"|12 | style="text-align:center;"|5 | * US: брыльянтавы * AUS: 7× плацінавы * CAN: 4× плацінавы * IRL: 2× плацінавы * NZ: 3× плацінавы * UK: 2× плацінавы * JP: залаты |- !''[[Speak Now (альбом Тэйлар Свіфт)|Speak Now]]'' | * Дата выхаду: 25 кастрычніка 2010. * Лэйбл: Big Machine. * Фармат: LP, CD, лічбавая дыстрыбуцыя. | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|15 | style="text-align:center;"|6 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|6 | style="text-align:center;"|18 | style="text-align:center;"|6 | * US: 6× плацінавы * AUS: 2× плацінавы * CAN: 4× плацінавы * IRL: залаты * NZ: плацінавы * UK: залаты * JP: залаты |- !''[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red]]'' | * Дата выхаду: 22 кастрычніка 2012 * Лэйбл: Big Machine. * Фармат: CD, лічбавая дыстрыбуцыя. | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|5 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|3 | style="text-align:center;"|8 | style="text-align:center;"|1 | * US: 7× плацінавы * AUS: 4× плацінавы * CAN: 4× плацінавы * IRL: плацінавы * NZ: 2× плацінавы * UK: 2× плацінавы * JP: плацінавы * SWE: залаты * FR: залаты |- !''[[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|1989]]'' | * Дата выхаду: 27 кастрычніка 2014. * Лэйбл: Big Machine. * Фармат: CD, лічбавая дыстрыбуцыя. | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|4 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|3 | style="text-align:center;"|23 | style="text-align:center;"|1 | * US: 9× плацінавы * AUS: 9× плацінавы * CAN: 6x плацінавы * NZ: 3x плацінавы * UK: 4x плацінавы * JP: плацінавы * FR: плацінавы * SWE: залаты |- !''[[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|Reputation]]'' | * Дата выхаду: 10 лістапада 2017. * Лэйбл: Big Machine. * Фармат: CD, лічбавая дыстрыбуцыя, стрымінг. | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|3 | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|1 | * US: 3x плацінавы * AUS: 3× плацінавы * CAN: плацінавы * UK: плацінавы * NZ: 3x плацінавы * SWE: залаты * JP: залаты |- !''[[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|Lover]]'' | * Дата выхаду: 23 жніўня 2019. * Лэйбл: Republic. * Фармат: CD, LP, лічбавая дыстрыбуцыя,<br />касеты, стрымінг. |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|2 |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|3 |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|1 | * US: 2x плацінавы * AUS: 2× плацінавы * UK: плацінавы * NZ: плацінавы |- !''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]'' | * Дата выхаду: 24 ліпеня 2020. * Лэйбл: Republic. * Фармат: CD, LP, лічбавая дыстрыбуцыя,<br />касеты, стрымінг. |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|8 |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|8 |style="text-align:center;"|3 |style="text-align:center;"|1 | * US: плацінавы * AUS: плацінавы * UK: плацінавы * NZ: плацінавы |- !''[[Evermore (альбом Тэйлар Свіфт)|Evermore]]'' | * Дата выхаду: 11 снежня 2020. * Лэйбл: Republic. * Фармат: CD, LP, лічбавая дыстрыбуцыя,<br />касеты, стрымінг. |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|5 |style="text-align:center;"|2 |style="text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|16 |style="text-align:center;"|3 |style="text-align:center;"|1 | * AUS: залаты * UK: залаты * CAN: залаты * NZ: плацінавы |- !''Midnights'' | * Дата выхаду: 21 кастрычніка 2022 * Лэйбл: Republic | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | |- !''The Tortured Poets Department'' | * Дата выхаду: 19 красавіка 2024 * Лэйбл: Republic | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | |- !''The Life of a Showgirl'' | * Дата выхаду: 3 кастрычніка 2025 * Лэйбл: Republic | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | |- | colspan="12" |Прочырк «—» азначае адсутнасць у чарце. |} === Перазапісы === {| class="wikitable" |+Спіс перазапісаных альбомаў з указаннем пазіцыі ў чарце і сертыфікацыі ! rowspan="2" |Назва ! rowspan="2" |Дэталі ! colspan="9" |Вышэйшая пазіцыя ! rowspan="2" |Сертыфікацыя |- !US !AUS !CAN !GER !IRL !NZ !JP !SWE !UK |- !''[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|Fearless (Taylor’s Version)]]'' | * Дата выхаду: 9 красавіка 2021. * Лэйбл: Republic. * Фармат: CD, LP, лічбавая дыстрыбуцыя,<br />касеты, стрымінг. | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|13 | style="text-align:center;"|17 | style="text-align:center;"|1 | * NZ: залаты * UK: сярэбраны |- !''[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red (Taylor’s Version)]]'' | * Дата выхаду: 12 лістапада 2021. * Лэйбл: Republic. * Фармат: CD, LP, лічбавая дыстрыбуцыя,<br />касеты, стрымінг. | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|8 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|15 | style="text-align:center;"|8 | style="text-align:center;"|1 | * NZ: залаты * UK: залаты |- !''Speak Now (Taylor's Version)'' | * Дата выхаду: 7 ліпеня 2023 * Лэйбл: Republic | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | |- !''1989 (Taylor's Version)'' | * Дата выхаду: 27 кастрычніка 2023 * Лэйбл: Republic | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | |} === Відэаграфія === {| class="wikitable" !Год !Кліп !Рэжысёр !Альбом |- |2006 |[[Tim McGraw (песня Тэйлар Свіфт)|Tim McGraw]] | rowspan="3" |Трэй Фанджой | rowspan="5" style="text-align:center;"|[[Taylor Swift (альбом Тэйлар Свіфт)|'''Taylor Swift''']] |- | rowspan="2" |2007 |[[Teardrops on My Guitar (песня Тэйлар Свіфт)|Teardrops on My Guitar]] |- |[[Our Song (песня Тэйлар Свіфт)|Our Song]] |- | rowspan="5" |2008 |I’m Only Me When I’m with You |Тэйлар Свіфт |- |[[Picture to Burn (песня Тэйлар Свіфт)|Picture to Burn]] |Трэй Фанджой |- |Beautiful Eyes |Тод Кэсіці | rowspan="8" style="text-align:center;"|[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|'''Fearless''']] |- |Change |Шон Робінс |- |[[Love Story (песня Тэйлар Свіфт)|Love Story]] | rowspan="2" |Трэй Фанджой |- | rowspan="6" |2009 |[[White Horse (песня Тэйлар Свіфт)|White Horse]] |- |Crazier |Пітэр Чэлсам |- |[[You Belong With Me (песня Тэйлар Свіфт)|You Belong with Me]] |Раман Уайт |- |The Best Day |Тэйлар Свіфт |- |[[Fifteen (песня Тэйлар Свіфт)|Fifteen]] | rowspan="2" |Раман Уайт |- |Best Days of Your Life<br />(разам з Келлі Піклер) |Kellie Pickler<br />(альбом Келлі Піклер) |- | rowspan="2" |2010 |[[Fearless (песня Тэйлар Свіфт)|Fearless]] |Тод Кэсіці | style="text-align:center;"|[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|'''Fearless''']] |- |[[Mine (песня Тэйлар Свіфт)|Mine]] |Тэйлар Свіфт<br />Раман Уайт | rowspan="6" style="text-align:center;"|'''[[Speak Now (альбом Тэйлар Свіфт)|Speak Now]]''' |- | rowspan="5" |2011 |[[Back to December (песня Тэйлар Свіфт)|Back to December]] |Ёан Лімойн |- |[[Mean (песня Тэйлар Свіфт)|Mean]] |Дэклан Уайтблум |- |[[The Story of Us (песня Тэйлар Свіфт)|The Story of Us]] |Нубл Джонс |- |[[Sparks Fly (песня Тэйлар Свіфт)|Sparks Fly]] |Крысціан Ламб |- |[[Ours (песня Тэйлар Свіфт)|Ours]] |Дэклан Уайтблум |- | rowspan="5" |2012 |Safe & Sound<br />(разам з The Civil Wars) |Філіп Андэлман |The Hunger Games<br />(альбом саўндтрэкаў да фільма <br />«Галодныя гульні») |- |Both of Us<br />(разам з B.o.B) |Джэйк Нэва |Strange Clouds<br />(альбом B.o.B) |- |[[We Are Never Ever Getting Back Together (песня Тэйлар Свіфт)|We Are Never Ever Getting Back Together]] |Дэклан Уайтблум | rowspan="4" style="text-align:center;"|'''[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red]]''' |- |[[Begin Again (песня Тэйлар Свіфт)|Begin Again]] |Філіп Андэлман |- |[[I Knew You Were Trouble (песня Тэйлар Свіфт)|I Knew You Were Trouble]] | rowspan="2" |Энтані Мэндлер |- | rowspan="5" |2013 |[[22 (песня Тэйлар Свіфт)|22]] |- |Highway Don’t Care<br />(разам з Цімам Макгро) |Шэйн Дрэйк |Two Lanes of Freedom<br />(альбом Ціма Макгро) |- |[[Everything Has Changed (песня Тэйлар Свіфт)|Everything Has Changed]]<br />(разам з [[Эд Шыран|Эдам Шыранам]]) |Філіп Андэлман<br />Джыліс Данінг | rowspan="3" style="text-align:center;"|'''[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red]]''' |- |[[Red (песня Тэйлар Свіфт)|Red]] |Кенні Джэксан |- |[[The Last Time (песня Тэйлар Свіфт)|The Last Time]]<br />(разам з Гары Лайтбодзі) |Тэры Рычардсан |- | rowspan="2" |2014 |Shake It Off |Марк Романек | rowspan="7" style="text-align:center;"|[[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|'''1989''']] |- |Blank Space |Джосэф Кан |- | rowspan="3" |2015 |Style |Кайл Ньюман |- |Bad Blood<br />(разам з Кендрыкам Ламарам) | rowspan="3" |Джосэф Кан |- |Wildest Dreams |- | rowspan="2" |2016 |Out of the Woods |- |New Romantics |Джосэф Акерлунд |- | rowspan="3" |2017 |I Don’t Wanna Live Forever<br />(разам з Зэйнам Малікам) |Грант Сінгер |Fifty Shades Darker:OMPC<br />(альбом саўндтрэкаў да фільма <br />«На пяцьдзясят адценняў цямней») |- |[[Look What You Made Me Do (песня Тэйлар Свіфт)|Look What You Made Me Do]] | rowspan="4" |Джосэф Кан | rowspan="5" style="text-align:center;" |'''[[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|Reputation]]''' |- |[[...Ready for It? (песня Тэйлар Свіфт)|…Ready for It?]] |- | rowspan="4" |2018 |[[End Game (песня Тэйлар Свіфт)|End Game]]<br />(разам з [[Эд Шыран|Эдам Шыранам]] і Future) |- |[[Delicate (песня Тэйлар Свіфт)|Delicate]] |- |[[Delicate (песня Тэйлар Свіфт)|Delicate]]<br />(вертыкальная версія) |Тэйлар Свіфт |- |Babe<br />(разам з Sugarland) |Энтані Мэндлер |Bigger<br />(альбом Sugarland) |- | rowspan="4" |2019 |ME!<br />(разам з Брэнданам Уры) |Тэйлар Свіфт<br />Дэйв Мэерс | rowspan="3" style="text-align:center;" |'''[[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|Lover]]''' |- |You Need to Calm Down |Тэйлар Свіфт<br />Дру Кірсч |- |Lover |Тэйлар Свіфт<br />Дру Кірсч |- |Christmas Tree Farm |Тэйлар Свіфт |style="text-align:center;" |— |- | rowspan="3" |2020 |The Man |Тэйлар Свіфт |style="text-align:center;" |'''[[Lover (альбом Тэйлар Свіфт)|Lover]]''' |- |[[Cardigan (песня Тэйлар Свіфт)|Cardigan]] |Тэйлар Свіфт |style="text-align:center;" |'''[[Folklore (альбом Тэйлар Свіфт)|Folklore]]''' |- |Willow |Тэйлар Свіфт |style="text-align:center;" |'''[[Evermore (альбом Тэйлар Свіфт)|Evermore]]''' |- | rowspan="4" |2021 |The Best Day (Taylor’s Version) |Тэйлар Свіфт |style="text-align:center;" |'''[[Fearless (альбом Тэйлар Свіфт)|Fearless (Taylor’s Version)]]''' |- |Renegade<br />(разам з Big Red Machine) |Майкл Браўн |How Long Do You Think It’s Gonna Last?<br />(альбом Big Red Machine) |- |All Too Well: The Short Film |Тэйлар Свіфт |style="text-align:center;" |'''[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red (Taylor’s Version)]]''' |- |I Bet You Think About Me |Блэйк Лайвлі |style="text-align:center;" |'''[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red (Taylor’s Version)]]''' |- |2022 |The Joker and the Queen<br />(разам з [[Эд Шыран|Эдам Шыранам]]) |Эміль Нава |=<br />(альбом Эда Шырана) |} == Туры == * ''Fearless Tour'' (2009—2010) * ''Speak Now World Tour'' (2011—2012) * ''Red Tour'' (2013—2014) * ''The 1989 World Tour'' (2015) * ''reputation Stadium Tour'' (2018) * ''Lover Fest'' (2020) — адменены * ''The Eras Tour'' (2023—2024) == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год !Беларуская назва !Арыгінальная назва !Роля |- |2009 |C.S.I.: Месца злачынства |''CSI: Crime Scene Investigation'' |Хейлі Джонс |- | rowspan="" |2009 |Ханна Мантана: Кіно |''Hannah Montana: The Movie'' |Тэйлар Свіфт |- | rowspan="" |2010 |Дзень Святога Валянціна |''Valentine’s Day'' |Феліцыя |- | rowspan="" |2012 |Лоракс |''Dr. Seuss’ The Lorax'' |Одры |- |2013 |Новенькая |''New Girl'' |<abbr>Элейн</abbr> |- | rowspan="" |2014 |Прысвечаны |''The Giver'' |Размары |- |2019 |Кошкі |Cats |Бамбалурына |- |2019 |Міс Амерыкана |''Miss Americana'' |Тэйлар Свіфт |- |2020 |Folklore: праслухоўванні ў студыі Long Pond |''Folklore: The Long Pond Studio Sessions'' |Тэйлар Свіфт |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Taylor Swift}} * [http://www.taylorswift.com/ Афіцыйны сайт спявачкі] {{Тэйлар Свіфт}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} {{DEFAULTSORT:Свіфт Тэйлар}} [[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard 200]] [[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]] [[Катэгорыя:Тэйлар Свіфт| ]] 16uoya1o7dxdsutbcxsdm6ltt7xmtjp 100 121975 5216406 5215894 2026-10-11T16:01:59Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5216406 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Ігнат Гарадзецкі|2026-10-11T07:56:20Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Мікалай Аляксандравіч Хільтоў|2026-10-10T21:09:18Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Музей Янкі Купалы (Пячышчы)|2026-10-10T08:29:53Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Наві Пілэй|2026-10-09T21:15:26Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Аляксандр Аляксеевіч Данец|2026-10-09T18:09:41Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Довід Еліновіч|2026-10-09T14:14:07Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Кэнса Сааі|2026-10-09T13:37:30Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Валянціна Адамаўна Выхота|2026-10-09T10:41:47Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Рыгор Міхайлавіч Данчанка|2026-10-09T10:25:37Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Аскольд Мікалаевіч Чуркін|2026-10-09T10:05:28Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Валерый Леанідавіч Цюніс|2026-10-09T09:59:37Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Юрый Сямёнавіч Мартынаў|2026-10-09T09:05:31Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Эміліа Агінальда|2026-10-09T08:22:23Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Мэцью Бултан|2026-10-09T07:58:35Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Джон Уілкінсан|2026-10-09T07:39:42Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ражэ Планшон|2026-10-09T07:24:38Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Анры Каган|2026-10-09T05:56:04Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Авэ Алавайну|2026-10-08T10:24:40Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Аргішці I|2026-10-08T08:42:29Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Тудор Аргезі|2026-10-08T08:26:39Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> n7kephssdvluak4zhq07ja0x4023nll 0 128180 5216539 5045638 2026-10-11T20:48:09Z Змітрок Бядуля 175208 Пашырэнне па ЭВКЛ (арт. «Клецкае княства» і «Клецк»), ЭГБ, SgKP і А. Грушы: XIV—XV стагоддзі, дзве версіі датавання Яраславічаў, Бона 1522—1556, Радзівіл Чорны (1551), пагадненне аб ардынацыях 1586, ардынацыя пасля 1791; зноскі; «ст.» → «стагоддзе» 5216539 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Клецкае княства |саманазва = |статус = |гімн = |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб = |апісанне_герба = |карта = |апісанне = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана = [[12 стагоддзе|XII ст.]] |ліквідавана = [[1791]] |утворана2 = |ліквідавана2 = |s1 = |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |дэвіз = |у_складзе = |сталіца = [[Клецк]] |гарады = |мова = [[Старабеларуская мова|старабеларуская]] |валюта = |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання = |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = |кіраўнік1 = |год_кіраўніка1 = |тытул_кіраўнікоў2 = |кіраўнік2 = |год_кіраўніка2 = |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія = |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |сёння = |заўв = }} '''Клецкае княства''' — феадальная воласць у складзе [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржавы]], [[Тураўскае княства|Тураўскай зямлі]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XII—XVIII стагоддзях з цэнтрам у горадзе [[Клецк]]у<ref name="evkl"/><ref name="egb"/>. == Часы Рурыкавічаў == На пачатку XII стагоддзя вылучана як княжацкая воласць у складзе [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржавы]]. Клецкі князь [[Вячаслаў Яраславіч (князь клецкі)|Вячаслаў Яраславіч]] згаданы пад 1127 годам, калі кіеўскі князь [[Мсціслаў Уладзіміравіч (вялікі князь кіеўскі)|Мсціслаў Уладзіміравіч]] у кааліцыйным паходзе на [[Полацкае княства|Полацкую зямлю]] накіраваў ''«[[Вячаслаў Уладзіміравіч|Вячьслава]] ис [[Тураў|Турова]], [[Андрэй Уладзіміравіч Добры|Андрѣя]] из [[Уладзімір (горад, Украіна)|Володимера]], [[Усевалад Гарадзенскі|Всеволодка]] из [[Гродна|Городна]], [[Вячаслаў Яраславіч (князь клецкі)|Вячьслава Ярославича]] исъ [[Клецк|Кльчьска]]… ити къ [[Заслаўе|Ізяславлю]]»'', які яны захапілі і абрабавалі. У сярэдзіне XII — канцы XIII стагоддзя была воласцю Тураўскай зямлі, ахоплівала тэрыторыі [[Дрыгавічы|дрыгавіцкага]] рассялення ў басейне верхняй [[Лань (рака)|Лані]]. Калі [[Юрый Далгарукі|Юрый Даўгарукі]] заняў [[Кіеў]] (1149), [[Святаслаў Ольгавіч]] атрымаў ад яго ''«и [[Слуцк|Случеск]], и [[Клецк|Клеческ]], и вси [[Дрыгавічы|Дрегвиче]]»''. Святаславу Ольгавічу Клецк належаў таксама ў 1142—1146 гадах<ref name="egb"/>. Магчыма, да другой паловы XIII стагоддзя княства было ўладаннем чарнігаўскіх [[Ольгавічы|Ольгавічаў]]. == Пад уладай вялікіх князёў літоўскіх == У XIV—XV стагоддзях належала князям і вялікім князям літоўскім<ref name="evkl"/>. Пад 1398 годам упамінаецца клецкі князь [[Ямант Тулунтавіч]]. У 1401 годзе [[Вітаўт]] перадаў Клецк свайму брату [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонту Кейстутавічу]], а ў 1404 годзе — князю Раману Фёдаравічу. У 1433 годзе пад Клецкам войскі Жыгімонта Кейстутавіча разбілі [[Свідрыгайла|Свідрыгайлу]]<ref name="evklk"/>. Вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір Ягелончык]] на пачатку валадарства называў княства воласцю, пазней — паветам, бо яно ўваходзіла ў яго ўладанні нароўне з іншымі валасцямі і паветамі, статусам не вылучалася. Вялікія князі [[Аляксандр Ягелончык]] і [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонт Стары]] таксама называлі княства паветам.<ref name="evkl"/><ref name="egb"/> Паводле [[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]], неўзабаве пасля ўступлення на велікакняжацкі пасад у 1440 годзе Казімір аддаў Клецк [[Міхаіл Жыгімонтавіч|Міхаілу Жыгімонтавічу]], аднак іншыя крыніцы гэтага не пацвярджаюць<ref name="evklk"/>; «Słownik geograficzny» датуе гэту перадачу 1442 годам<ref name="sgkp"/>. Паводле В. Пазднякова, прыкладна з 1492 да 1521—1522 года княства належала князям [[Іван Васілевіч Яраславіч|Івану Васілевічу]] і [[Фёдар Іванавіч Яраславіч|Фёдару Іванавічу]] Яраславічам<ref name="evkl"/><ref name="egb"/>. Паводле даследавання А. Грушы, Клецк быў перададзены Івану Васілевічу не раней за кастрычнік 1456 года, а пасля яго смерці ў 1507 годзе перайшоў да Фёдара Іванавіча<ref name="hrusha"/>. У гэты час уладанне называлася напэўна княствам, але ў дакументах Канцылярыі і старонніх асоб, звычайна, пісалася як «іменье», «добра». У 1522—1556 гадах ім валодала каралева і вялікая княгіня [[Бона Сфорца]], якая атрымала яго з тымі правамі, што мелі яе папярэднікі<ref name="evkl"/><ref name="evklk"/>. Княгіня ўжывала да яго назвы «павет» і «княства». Апошнім падкрэслівала прыроду сваёй улады, якую здзяйсняла праз клецкіх намеснікаў і падстаростаў. У 1552—1555 гадах Бона правяла на тэрыторыі Клецкага княства адну з першых у Вялікім Княстве Літоўскім [[Валочная памера|валочных памер]]. Таксама тады была ажыццёўлена адміністрацыйная рэформа — падзел княства на 6 дзясяткаў (Валасны, Вяжэвіцкі, Канюшскі, Малеўскі, Сіняўскі, Цяцераўскі) быў зменены падзелам на 5 войтаўстваў. Непасрэдна вялікай княгіне Боне ў княстве належала 698 валок зямлі, у тым ліку зямля Клецка (каля 45 валок), мястэчка Сіняўка і 52 сялы.<ref name="evkl"/> == Пад уладай Радзівілаў == З 1558 года княствам валодалі [[Радзівілы]], у межах як мела яго Бона — прыкладна тэрыторыя сучаснага [[Клецкі раён|Клецкага]] і паўднёвай паловы [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]].<ref name="evkl"/> Горад і княства падараваў [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалаю Радзівілу Чорнаму]] [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонт Аўгуст]] у 1551 годзе. У 1560-я гады ў клецкім кальвінскім зборы, пераробленым з касцёла, міністрам служыў [[Сымон Будны]]<ref name="evklk"/>; пазней [[Альбрэхт Станіслаў Радзівіл]] вярнуў касцёл католікам<ref name="sgkp"/>. Да 1575 года колькасць княжацкіх сёлаў скарацілася да 38 з-за іх узбуйнення, колькасць ворнай зямлі павялічылася да 809 валок. У 1586 годзе [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка]] і [[Станіслаў Радзівіл (1559—1599)|Станіслаў Радзівіл]] заключылі пагадненне аб стварэнні трох [[Ардынацыя (Рэч Паспалітая)|ардынацый]] — Алыцкай, Нясвіжскай і Клецкай; 16 жніўня таго ж года яго зацвердзіў кароль [[Стэфан Баторый]]<ref name="sgkp"/>. Клецкая ардынацыя — буйное неадчужальнае ўладанне, якое склалася з Клецкага і [[Давыд-Гарадоцкае княства|Давыд-Гарадоцкага]] княстваў<ref name="evkl"/>. Першым клецкім ардынатам стаў [[Альбрэхт Радзівіл (1558—1592)|Альбрэхт Радзівіл]], вялікі маршалак літоўскі<ref name="sgkp"/>. Назву «Клецкае княства» ў XVI стагоддзі Радзівілы амаль не ўжывалі, ужывалася назва «Клецкае панства». «Клецкае княства» пачынае стала ўжывацца ў радзівілаўскіх дакументах з XVII стагоддзя. Пры Радзівілах Клецкае княства мела атрыбуты дзяржаўнай адміністрацыйнай адзінкі ВКЛ — [[замкавы суд]], харугву клецкай шляхты.<ref name="evkl"/> У 1791 годзе з Клецкага, [[Нясвіжскае княства|Нясвіжскага]] і [[Слуцкае княства|Слуцкага княстваў]] Радзівілаў утвораны [[Случарэцкі павет]] [[Новагародскае ваяводства|Наваградскага ваяводства]].<ref name="egb"/> Клецк заставаўся цэнтрам Клецкай ардынацыі Радзівілаў да 1939 года<ref name="evklk"/>. У 1874 годзе бяздзетны клецкі ардынат Леон Радзівіл з дазволу імператара саступіў свае правы нясвіжскаму ардынату Антонію Радзівілу; на той час ардынацыя ўключала каля 73 фальваркаў, мястэчак і лясніцтваў агульнай плошчай больш за 6160 [[валока|валок]] у [[Слуцкі павет|Слуцкім]] і [[Мазырскі павет|Мазырскім]] паветах. Рэзідэнцыя клецкіх ардынатаў знаходзілася ў [[Красная Звязда (Клецкі раён)|Радзівілімонтах]]<ref name="sgkp"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Клецкае княства|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў В.]]|старонкі=106—107}}</ref> <ref name="evklk">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Клецк|аўтар=Пазднякоў В.|старонкі=105—106}}</ref> <ref name="egb">{{Крыніцы/ЭГБ|4|Клецкае княства|Пазднякоў В.|194}}</ref> <ref name="sgkp">[https://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/122 Kleck] // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1883. — T. IV. — S. 122—123. {{ref-pl}}</ref> <ref name="hrusha">''Груша А. И.'' [https://www.drevnyaya.ru/vyp/2021_2/part_7.pdf Кого и за что князь Федор Иванович Ярославич одарил деревянным образком с сюжетом «Премудрость созда себе храм»?] // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2021. — № 2 (84). — С. 52—67. {{ref-ru}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Клецкае княства|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў, В.]]|старонкі=106—107}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Клецкае княства|Пазднякоў В.|194}} * {{Крыніцы/БелЭн|8|||333}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Кле́цкае кня́ства|389|Пазднякоў В. С.}} [[Катэгорыя:Княствы Русі]] [[Катэгорыя:Княствы ў беларускай гісторыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Клецка]] [[Катэгорыя:Удзельныя княствы ў складзе Вялікага Княства Літоўскага]] 1238l2cedd86ad04s3rwd0m84g5869u 5216540 5216539 2026-10-11T20:57:42Z Змітрок Бядуля 175208 Выявы: карта Тураўскай зямлі XII—XIV стагоддзяў (У. Ігнатоўскі, 1926) і гравюра Т. Макоўскага з выглядам Клецка (пачатак XVII стагоддзя) 5216540 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Клецкае княства |саманазва = |статус = |гімн = |сцяг = |апісанне_сцяга = |герб = |апісанне_герба = |карта = |апісанне = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана = [[12 стагоддзе|XII ст.]] |ліквідавана = [[1791]] |утворана2 = |ліквідавана2 = |s1 = |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |дэвіз = |у_складзе = |сталіца = [[Клецк]] |гарады = |мова = [[Старабеларуская мова|старабеларуская]] |валюта = |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання = |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = |кіраўнік1 = |год_кіраўніка1 = |тытул_кіраўнікоў2 = |кіраўнік2 = |год_кіраўніка2 = |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія = |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |сёння = |заўв = }} '''Клецкае княства''' — феадальная воласць у складзе [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржавы]], [[Тураўскае княства|Тураўскай зямлі]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XII—XVIII стагоддзях з цэнтрам у горадзе [[Клецк]]у<ref name="evkl"/><ref name="egb"/>. == Часы Рурыкавічаў == [[Файл:Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1926). Карта Полацкае, Смаленскае й Тураўскае зямлі ў XII-XIV в.jpg|thumb|Клецк («Клечаск») у Тураўскай зямлі на карце XII—XIV стагоддзяў з «Кароткага нарысу гісторыі Беларусі» [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі|У. Ігнатоўскага]] (1926)]] На пачатку XII стагоддзя вылучана як княжацкая воласць у складзе [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржавы]]. Клецкі князь [[Вячаслаў Яраславіч (князь клецкі)|Вячаслаў Яраславіч]] згаданы пад 1127 годам, калі кіеўскі князь [[Мсціслаў Уладзіміравіч (вялікі князь кіеўскі)|Мсціслаў Уладзіміравіч]] у кааліцыйным паходзе на [[Полацкае княства|Полацкую зямлю]] накіраваў ''«[[Вячаслаў Уладзіміравіч|Вячьслава]] ис [[Тураў|Турова]], [[Андрэй Уладзіміравіч Добры|Андрѣя]] из [[Уладзімір (горад, Украіна)|Володимера]], [[Усевалад Гарадзенскі|Всеволодка]] из [[Гродна|Городна]], [[Вячаслаў Яраславіч (князь клецкі)|Вячьслава Ярославича]] исъ [[Клецк|Кльчьска]]… ити къ [[Заслаўе|Ізяславлю]]»'', які яны захапілі і абрабавалі. У сярэдзіне XII — канцы XIII стагоддзя была воласцю Тураўскай зямлі, ахоплівала тэрыторыі [[Дрыгавічы|дрыгавіцкага]] рассялення ў басейне верхняй [[Лань (рака)|Лані]]. Калі [[Юрый Далгарукі|Юрый Даўгарукі]] заняў [[Кіеў]] (1149), [[Святаслаў Ольгавіч]] атрымаў ад яго ''«и [[Слуцк|Случеск]], и [[Клецк|Клеческ]], и вси [[Дрыгавічы|Дрегвиче]]»''. Святаславу Ольгавічу Клецк належаў таксама ў 1142—1146 гадах<ref name="egb"/>. Магчыма, да другой паловы XIII стагоддзя княства было ўладаннем чарнігаўскіх [[Ольгавічы|Ольгавічаў]]. == Пад уладай вялікіх князёў літоўскіх == У XIV—XV стагоддзях належала князям і вялікім князям літоўскім<ref name="evkl"/>. Пад 1398 годам упамінаецца клецкі князь [[Ямант Тулунтавіч]]. У 1401 годзе [[Вітаўт]] перадаў Клецк свайму брату [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонту Кейстутавічу]], а ў 1404 годзе — князю Раману Фёдаравічу. У 1433 годзе пад Клецкам войскі Жыгімонта Кейстутавіча разбілі [[Свідрыгайла|Свідрыгайлу]]<ref name="evklk"/>. Вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір Ягелончык]] на пачатку валадарства называў княства воласцю, пазней — паветам, бо яно ўваходзіла ў яго ўладанні нароўне з іншымі валасцямі і паветамі, статусам не вылучалася. Вялікія князі [[Аляксандр Ягелончык]] і [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонт Стары]] таксама называлі княства паветам.<ref name="evkl"/><ref name="egb"/> Паводле [[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]], неўзабаве пасля ўступлення на велікакняжацкі пасад у 1440 годзе Казімір аддаў Клецк [[Міхаіл Жыгімонтавіч|Міхаілу Жыгімонтавічу]], аднак іншыя крыніцы гэтага не пацвярджаюць<ref name="evklk"/>; «Słownik geograficzny» датуе гэту перадачу 1442 годам<ref name="sgkp"/>. Паводле В. Пазднякова, прыкладна з 1492 да 1521—1522 года княства належала князям [[Іван Васілевіч Яраславіч|Івану Васілевічу]] і [[Фёдар Іванавіч Яраславіч|Фёдару Іванавічу]] Яраславічам<ref name="evkl"/><ref name="egb"/>. Паводле даследавання А. Грушы, Клецк быў перададзены Івану Васілевічу не раней за кастрычнік 1456 года, а пасля яго смерці ў 1507 годзе перайшоў да Фёдара Іванавіча<ref name="hrusha"/>. У гэты час уладанне называлася напэўна княствам, але ў дакументах Канцылярыі і старонніх асоб, звычайна, пісалася як «іменье», «добра». У 1522—1556 гадах ім валодала каралева і вялікая княгіня [[Бона Сфорца]], якая атрымала яго з тымі правамі, што мелі яе папярэднікі<ref name="evkl"/><ref name="evklk"/>. Княгіня ўжывала да яго назвы «павет» і «княства». Апошнім падкрэслівала прыроду сваёй улады, якую здзяйсняла праз клецкіх намеснікаў і падстаростаў. У 1552—1555 гадах Бона правяла на тэрыторыі Клецкага княства адну з першых у Вялікім Княстве Літоўскім [[Валочная памера|валочных памер]]. Таксама тады была ажыццёўлена адміністрацыйная рэформа — падзел княства на 6 дзясяткаў (Валасны, Вяжэвіцкі, Канюшскі, Малеўскі, Сіняўскі, Цяцераўскі) быў зменены падзелам на 5 войтаўстваў. Непасрэдна вялікай княгіне Боне ў княстве належала 698 валок зямлі, у тым ліку зямля Клецка (каля 45 валок), мястэчка Сіняўка і 52 сялы.<ref name="evkl"/> == Пад уладай Радзівілаў == [[Файл:Klecak. Клецак (T. Makoŭski, XVII).jpg|thumb|Клецк на гравюры [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскага]], пачатак XVII стагоддзя]] З 1558 года княствам валодалі [[Радзівілы]], у межах як мела яго Бона — прыкладна тэрыторыя сучаснага [[Клецкі раён|Клецкага]] і паўднёвай паловы [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]].<ref name="evkl"/> Горад і княства падараваў [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалаю Радзівілу Чорнаму]] [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонт Аўгуст]] у 1551 годзе. У 1560-я гады ў клецкім кальвінскім зборы, пераробленым з касцёла, міністрам служыў [[Сымон Будны]]<ref name="evklk"/>; пазней [[Альбрэхт Станіслаў Радзівіл]] вярнуў касцёл католікам<ref name="sgkp"/>. Да 1575 года колькасць княжацкіх сёлаў скарацілася да 38 з-за іх узбуйнення, колькасць ворнай зямлі павялічылася да 809 валок. У 1586 годзе [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка]] і [[Станіслаў Радзівіл (1559—1599)|Станіслаў Радзівіл]] заключылі пагадненне аб стварэнні трох [[Ардынацыя (Рэч Паспалітая)|ардынацый]] — Алыцкай, Нясвіжскай і Клецкай; 16 жніўня таго ж года яго зацвердзіў кароль [[Стэфан Баторый]]<ref name="sgkp"/>. Клецкая ардынацыя — буйное неадчужальнае ўладанне, якое склалася з Клецкага і [[Давыд-Гарадоцкае княства|Давыд-Гарадоцкага]] княстваў<ref name="evkl"/>. Першым клецкім ардынатам стаў [[Альбрэхт Радзівіл (1558—1592)|Альбрэхт Радзівіл]], вялікі маршалак літоўскі<ref name="sgkp"/>. Назву «Клецкае княства» ў XVI стагоддзі Радзівілы амаль не ўжывалі, ужывалася назва «Клецкае панства». «Клецкае княства» пачынае стала ўжывацца ў радзівілаўскіх дакументах з XVII стагоддзя. Пры Радзівілах Клецкае княства мела атрыбуты дзяржаўнай адміністрацыйнай адзінкі ВКЛ — [[замкавы суд]], харугву клецкай шляхты.<ref name="evkl"/> У 1791 годзе з Клецкага, [[Нясвіжскае княства|Нясвіжскага]] і [[Слуцкае княства|Слуцкага княстваў]] Радзівілаў утвораны [[Случарэцкі павет]] [[Новагародскае ваяводства|Наваградскага ваяводства]].<ref name="egb"/> Клецк заставаўся цэнтрам Клецкай ардынацыі Радзівілаў да 1939 года<ref name="evklk"/>. У 1874 годзе бяздзетны клецкі ардынат Леон Радзівіл з дазволу імператара саступіў свае правы нясвіжскаму ардынату Антонію Радзівілу; на той час ардынацыя ўключала каля 73 фальваркаў, мястэчак і лясніцтваў агульнай плошчай больш за 6160 [[валока|валок]] у [[Слуцкі павет|Слуцкім]] і [[Мазырскі павет|Мазырскім]] паветах. Рэзідэнцыя клецкіх ардынатаў знаходзілася ў [[Красная Звязда (Клецкі раён)|Радзівілімонтах]]<ref name="sgkp"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Клецкае княства|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў В.]]|старонкі=106—107}}</ref> <ref name="evklk">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Клецк|аўтар=Пазднякоў В.|старонкі=105—106}}</ref> <ref name="egb">{{Крыніцы/ЭГБ|4|Клецкае княства|Пазднякоў В.|194}}</ref> <ref name="sgkp">[https://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/122 Kleck] // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1883. — T. IV. — S. 122—123. {{ref-pl}}</ref> <ref name="hrusha">''Груша А. И.'' [https://www.drevnyaya.ru/vyp/2021_2/part_7.pdf Кого и за что князь Федор Иванович Ярославич одарил деревянным образком с сюжетом «Премудрость созда себе храм»?] // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2021. — № 2 (84). — С. 52—67. {{ref-ru}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Клецкае княства|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў, В.]]|старонкі=106—107}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Клецкае княства|Пазднякоў В.|194}} * {{Крыніцы/БелЭн|8|||333}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Кле́цкае кня́ства|389|Пазднякоў В. С.}} [[Катэгорыя:Княствы Русі]] [[Катэгорыя:Княствы ў беларускай гісторыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Клецка]] [[Катэгорыя:Удзельныя княствы ў складзе Вялікага Княства Літоўскага]] kcgbepo6gtqp9in6ooo1eow02ik82u3 0 137489 5216372 5213975 2026-10-11T13:47:14Z K.shytal 58227 /* У складзе Расійскай імперыі */ дапаўненне 5216372 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дунілавічы |краіна = Беларусь |першае згадванне = [[1473]] |плошча = |вышыня = |насельніцтва = 785 |год перапісу = 2001 |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 2155 |паштовы індэкс = 211854 |аўтамабільны код = |выява = Касьцёл_Найсьв._Тройцы.jpg |подпіс = [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар дамініканцаў (Дунілавічы)|Касцёл Найсв. Тройцы]] |вобласць = Віцебская |раён = Пастаўскі |сельсавет = Дунілавіцкі |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 04 |lat_sec = 31 |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 14 |lon_sec = 30 | Commons = Duniłavičy }} '''Дуні́лавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dunilavičy}}, {{lang-ru|Дуниловичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], на рацэ [[Заражанка]]. Уваходзіць у склад [[Дунілавіцкі сельсавет|Дунілавіцкага сельсавета]]. Насельніцтва 785 чал. ([[2001]]). Знаходзіцца за 27 км на ўсход ад [[Паставы|Паставаў]], за 9 км ад [[Чыгуначная станцыя|чыгуначнай станцыі]] [[Варапаева]], на [[Рака|рацэ]] [[Галбіца|Заражанка]]. Каля вёскі азёры [[Свідна (возера)|Свідна]] і [[Бледнае (возера, Пастаўскі раён)|Бледнае]]. == Гісторыя == === Перыяд Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай === Упершыню ў пісьмовых крыніцах Дунілавічы згадваюцца ў [[1473]] г. як уладанне князя [[Аляксандр Юр’евіч Гальшанскі|Аляксандра Юр’евіча Гальшанскага]], атрыманае ім пры падзеле з братамі спадчыны бацькі — Юрыя Сямёнавіча. Каля 1500 г. тут быў закладзены першы драўляны касцёл. Пасля смерці Аляксандра Юр’евіча, у 1511 годзе Дунілавічы перайшлі да яго сына [[Павел Аляксандравіч Гальшанскі|Паўла]], біскупа [[Луцк|луцкага]], з 1536 года [[Віленскае біскупства|біскупа віленскага]]. У [[1551]] г., паводле завяшчання апошняга ўладальніка, мясцовасць перайшла да [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]]. Пад [[1556]] г. Дунілавічы згадваюцца як [[мястэчка]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) яны ўвайшлі ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. [[Файл:Jan Slęski, Piotr Karol Dołmat-Isajkowski z Wołkołaty, epicedium, Ян Сленcкі, Пётр Караль Далмат-Ісайкоўскі з Валкалаты, жалобны твор (эпіцэдыюм) (1640).jpg|злева|міні|223x223px|Тытульны аркуш жалобнага твора, напісанага да пахавання Караля Пятра Далмат-Ісайкоўскага (1640 г.).]] Цягам [[1567]]—[[1577]] гг. Дунілавічы знаходзіліся ва ўладанні [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка|Мікалая Крыштафа Радзівіла "Сіроткі"]], пазней перайшлі да [[Ян Дзмітрыевіч Далмат-Ісайкоўскі|Яна Дзмітрыевіча Далмат-Ісайкоўскага]], уладальніка суседняга маёнтка [[Валкалата|Ваўкалаты]]. Потым належалі яго сыну [[Караль Пётр Далмат-Ісайкоўскі|Каралю Пятру Далмат-Ісайкоўскаму]]. Пасля яго смерці ў 1640 годзе — яго дачцэ Альжбеце. З сярэдзіны XVII стагоддзя Дунілавічы належалі [[Белазоры|Белазорам]]. У [[1624]] г. [[Крыштаф Белазор]] разам з жонкай Эльжбетай з Ісайкоўскіх заснавалі ў Дунілавічах дамініканскі кляштар. Пазней мястэчкам валодалі [[Бжастоўскія]], Янішэўскія. [[7 верасня]] [[1729]] г. і [[10 студзеня]] [[1765]] г. Дунілавічы атрымалі прывілеі [[Спіс каралёў польскіх|каралёў]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікіх князёў]] [[Аўгуст Моцны|Аўгуста Моцнага]] і [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]]. У 1783 годзе пабудаваны мураваны касцёл дамініканаў у стылі барока. Адначасова ў мястэчку існаваў драўляны парафіяльны касцёл. === У складзе Расійскай імперыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Дунілавічы апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай]], з [[1843]] года [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У 1880 г. — уладанне Ігнація Янішэўскага, 101 двор, 564 жыхары. Ад Янішэўскіх мясцовасць перайшла да [[Тышкевічы|Тышкевічаў]], маёнтак набыў граф Юзаф Тышкевіч гербу Ляліва. [[Файл:Duniłavičy. Дунілавічы (XX).jpg|thumb|злева|[[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар дамініканцаў (Дунілавічы)|Касцёл]], перабудаваны ў царкву. Фота Яна Балзункевіча, каля 1902 г.|200x200пкс]] У [[1861]] г. Дунілавічы сталі цэнтрам [[Воласць|воласці]]. Пасля паразы [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 года]] расійскія ўлады забралі былы дамініканскі касцёл Найсвяцейшай Тройцы і перарабілі на царкву [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. У 1881 годзе - 892 жыхары<ref>{{Кніга|загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 2, [Derenek - Gżack]|год=1881|частка=Duniłowicze|спасылка частка=https://polona.pl/item-view/b6bc8a10-d0dc-4e72-95a8-0a811cc81d70?page=231|месца=Warszawa|старонкі=226}}</ref>. [[Файл:Duniłavičy, Kaścielnaja. Дунілавічы, Касьцельная (1900).jpg|злева|міні|200x200пкс|Парафіяльны касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі. Фота Яна Балзункевіча, каля 1902 г.]] Станам на [[1886]] г. у Дунілавічах дзейнічалі праваслаўная царква, касцёл, 2 яўрэйскія малітоўныя дамы; працавалі народнае вучылішча, 8 крамаў, 4 [[Карчма|карчмы]], вадзяны [[млын]] з сукнавальняй; праводзіліся [[кірмаш]]ы 6 студзеня і 1 кастрычніка, таргі ў нядзелю. === Першая сусветная і польска-савецкая войны === Падчас Свянцянскага прарыву увосень 1915 г. германскія войскі аказаліся на Пастаўшчыне, і Дунілавічы нядоўгі час былі ў руках немцаў. Пасля бесперапынных баёў фронт стабілізаваўся, лінія фронту праходзіла ў ваколіцах Пастаў, а Дунілавічы сталі прыфрантавой зонай. У раён Дунілавіч адводзіліся расійскія вайсковыя часткі для перафарміравання і адпачынку, там знаходзіліся штабы асобных фармаванняў расійскай арміі. 7 лютага 1916 г. у ваколіцах Дунілавіч адбыўся агляд расійскай арміі на чале з імператарам Мікалаем ІІ, які адзначыў у сваім асабістым дзённіку: <blockquote>Радовался ужасно увидеть своих сибирских стрелков и свою роту в поч. карауле у штаба 1-й Сиб. стр. дивизии в м. Дуниловичи. Там в доме гр. Тышкевичей угостили хорошим завтраком.<ref>Франц Хоміч. [https://en.calameo.com/read/0023528395502ff33be89 Дунілавічы: ад ВКЛ да БССР].</ref></blockquote> [[Файл:Duniłavičy. Дунілавічы (1915-18).jpg|міні|Дунілавічы на нямецкім аэрафотаздымку перыяду Першай сусветнай вайны.]] У красавіку 1917 года на аэрадром Дунілавічы быў перабазіраваны 15-ы корпусны авіяцыйны атрад у распараджэнне 15-га армейскага корпуса Заходняга фронту. Пілоты вялі разведку і фатаграфаванне пазіцый ворага, карэкціроўку артылерыйскай стральбы, прымалі ўдзел у паветраных баях, дастаўлялі пошту. У франтавых зводках адзначаны паспяховая бамбардзіроўка станцыі Гадуцішкі, удалыя паветраныя баі пад Паставамі. Падчас вайны палац Тышкевічаў быў спалены, і пасля вайны яго ўжо не адбудоўвалі. У 1920 г., падчас польска-савецкай вайны, ля Дунілавічаў адбываліся баі. Падчас наступлення савецкай арміі ў маі 1920 г. польскі 13-ы пехотны полк 19 мая 1920 г. заняў Дунілавічы, быў аддадзены загад бараніць мястэчка да адыходу асноўных сілаў на захад. Полк заняў пазіцыі на поўнач ад Дунілавіч і адбіў сем атак бальшавіцкіх войскаў. Увечары 21 мая быў аддадзены загад на адступленне. У пачатку чэрвеня 1920 г. польская армія пачала контрнаступленне. 36-ы пяхотны полк Студэнцкага Легіёна (які складаўся з варшаўскіх студэнтаў-добраахвотнікаў) 3 чэрвеня 1920 г. пачаў наступленне на Дунілавічы, дзе адбыліся жорсткія баі з савецкай 12-й стралковай дывізіяй. Па выніку бальшавіцкі атрад панес значныя страты і быў змушаны адступіць з Дунілавіч. Польскі атрад страціў 50 забітых (у тым ліку трох афіцэраў) і 85 параненых. Было ўзята 385 палонных чырвонаармейцаў<ref>Stefan Pomarański. [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/32692/edition/49930?language=pl ''Zarys historji wojennej 36-go pułku piechoty Legii Akademickiej'']. 1930. S. 35-38.</ref>. === У складзе Польскай Рэспублікі === [[Файл:Duniłavičy, Śvidnaje-Kalonija. Дунілавічы, Сьвіднае-Калёнія (1925).jpg|міні|Будаўніцтва квартала службовага жылля для чыноўнікаў Дунілавіцкага павятовага староства (1925).]] Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Дунілавічы апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам [[Дунілавіцкі павет|павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага]], з [[1922]] г. [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1926 годзе цэнтр павета быў перанесены ў Паставы (з таго часу — Пастаўскі павет). Польская прэса пра гэта пісала наступным чынам: <blockquote>Дунілавічы не здалі экзамен на павятовае мястэчка. Не сталі яны ні гаспадарчым, ні культурным асяродкам. Таму сядзіба староства мусіць быць перанесена да значна больш ажыўленай і рухлівай мясцовасці, як Паставы. Гэта пойдзе на карысць і павету, і новаму асяродку. Усе вітаюць гэтыя змены з задавальненнем<ref>''Kurier Polski''. 30.09.1925. #268.</ref>.</blockquote> У [[1920-я]] ў Дунілавічах працавалі лесапільня, цагельня, млын, кузня, піларама, ткацкі цэх, фарбавальня, гадзіннікавая, абутковая і швацкая майстэрні, кнігарня, пераплётня, банкі, амбулаторыя, аптэка, ламбард, атэль, рэстарацыя, кулінарыя, чарачная, піўная; дзейнічалі касцёл, 3 сінагогі, вышэйшая яўрэйская і агульнаадукацыйная школы; мелася вытворчасць дываноў, пашыў жаночага адзення, шапак, выраб скураў, кааператыўны гандаль коньмі, спажывецкімі таварамі і інш.; практыкаваў адвакат, натарыус, судовы выканаўца, дантыст, ветэрынар. Найбуйнейшым зямельным уладальнікам быў граф [[Юзаф Тышкевіч]] (1064 дзесяціны зямлі). З 1920 г. на месцы, дзе раней стаяў драўляны парафіяльны касцёл, пачалі ствараць польскія вайсковыя могілкі. 26 чэрвеня 1930 г. на могілках польскіх салдат 36-га пяхотнага палка ў прысутнасці прэзідэнта [[Ігнацы Масціцкі|Ігнацыя Масціцкага]] быў урачыста адчынены помнік. === Другая сусветная вайна === [[Файл:Duniłavičy, Uprava. Дунілавічы, Управа (1941).jpg|міні|Жыхары Дунілавічаў яўрэйскай нацыянальнасці, сагнаныя для прымусовых працаў (лета 1941 г.).]] У 1939 г. Дунілавічы ўвайшлі ў [[БССР]], дзе 15 студзеня 1940 г. атрымалі афіцыйны статус [[Гарадскі пасёлак|гарадскога пасёлка]] і сталі цэнтрам [[Дунілавіцкі раён|раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. З 4 ліпеня 1941 г. да 4 ліпеня 1944 г. мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У мястэчку было створана яўрэйскае гета, у якім пражывала 979 чал. яўрэйскай нацыянальнасці<ref>Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 1с/р-370. — Воп. 1. — Спр. 483. — Л. 15.</ref>. === Пасляваенны перыяд === У 1950 г. у выніку пераносу цэнтра раёна ў [[Варапаева]] Дунілавічы сталі цэнтрам [[сельсавет]]а. У 1954 г. статус паселішча панізілі да вёскі ў [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. У 1960 г. Дунілавіцкі сельсавет увайшоў у склад [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага]], у 1962 г. Пастаўскага раёна. Станам на 1971 г. у вёсцы працавалі сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, паліклініка, [[аптэка]], ветэрынарны пункт, пошта, лясніцтва, сталоўка, 3 крамы, камбінат побытавага абслугоўвання. == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''': 1800 — 564 чал., 101 двор<ref>В. Насевіч. Дунілавічы // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 314.</ref>. * '''XIX стагоддзе''': 1866 — 691 чал., 106 двароў<ref>Duniłowicze // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2}} S. 226.</ref>. * '''XX стагоддзе''': 1905 — 1400 чал. у ''мястэчку Дунілавічы'', 74 чал. у ''маёнтку Дунілавічы'', 10 чал. у ''касцёльнай сядзібе Дунілавічы''<ref>В. Мальцоў. Дунілавічы // {{Крыніцы/Памяць/Пастаўскі раён|к}}</ref>; 1971 — 781 чал., 246 двароў.; 1993 — 888 чал., 329 двароў. * '''XXI стагоддзе''': 2001 — 785 чал., 322 двары. == Інфраструктура == У Дунілавічах працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, бібліятэка, дом культуры, пошта. == Эканоміка == Лясніцтва. == Культура == * Традыцыйнае інструментальнае выкананне на дыятанічных цымбалах — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|23АК000176}}. == Славутасці == * Гістарычная забудова (кан. XIX — 1-я пал. XX стст.; фрагменты) * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар дамініканцаў (Дунілавічы)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] ([[1769]]—[[1773]]) — {{ГККРБ 4|212Г000592}} * Могілкі каталіцкія; капліца-пахавальня (XIX ст.) У Дунілавічах месцяцца могілкі польскіх ваенных, што загінулі ў [[1919]] годзе ў вайне з бальшавікамі, а таксама яўрэйскія могілкі з помнікам яўрэям, забітым гітлераўцамі ў [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]]. === Страчаная спадчына === * Касцёл Раства Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Св. Міхала Арханёла (XIX ст.). У пачатку 1930-х гадоў [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Варапаева)|перавезены ў Варапаева]]. * Сядзібна-паркавы комплекс Тышкевічаў == Вядомыя асобы == * [[Яўген Спонці]] (1866—1931) — палітычны дзеяч Расійскай імперыі. * [[Пётр Пятровіч Мурзёнак]] (нар. 1951) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі. * [[Юлія Францаўна Зарэцкая]] (нар. 1978) — празаік, публіцыст, сатырык. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Пастаўскі раён}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3}} * Duniłowicze // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/226 226]. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Витебская область. Поставский район: карта|месца=Мн.|выдавецтва=Белкартография|год=2007|тыраж=Доп. тираж 3000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://radzima.org/be/miesca/dunilavichy.html/ в. Дунілавічы] на [[Radzima.org]] * {{ГБ|http://globustut.by/dunilovich/index.htm}} * [http://repozytorium.fn.org.pl/?q=en/node/4094 Repozytorium.fn.org.pl. POMNIK W DUNIŁOWICZACH (відэа, хроніка з польскіх ваенных могілак, 1930)] * https://audiohistoria.pl/nagranie/4159-ahm_pnw_2063/ {{Дунілавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дунілавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пастаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Дунілавічы| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] jfqmdshue66dek6yggm25f7e1vnucc1 0 141597 5216479 4996219 2026-10-11T18:16:07Z Ueschar 151377 Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах, перанесена: Ачакі → Ачака (7) з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5216479 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ачакаўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Очаківський район}} |Герб = Ochakiv rayon gerb.gif |Сцяг = Ochakivskiy_rayon_prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Ачакаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Ачакаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Мікалаеўская вобласць]] |Уключае =11 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Ачакаў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 15746 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 10,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1490 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Ochakivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4825100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5167 |Паштовыя індэксы = 57515—57555 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Ачакаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Очаківський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Ачакаў]]<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Очаків}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|05|2015|1}} года складае 15746 чалавек, плошча — 1490&nbsp;км². == Геаграфія == На усходзе знаходзіцца [[Дняпроўска-Бузкі ліман]], на захадзе — [[Бэрэзанскі ліман]]. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 11 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак сельскага тыпу і 29 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ачакаўскі раён}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Мікалаеўскай вобласці]] 56mtskaueruut8clfmcn1cyf7i553qv 5216489 5216479 2026-10-11T18:18:25Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Ачакіўскі раён]] у [[Ачакаўскі раён]] па-над перасылкай: Уніфікацыя назваў 5216479 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ачакаўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Очаківський район}} |Герб = Ochakiv rayon gerb.gif |Сцяг = Ochakivskiy_rayon_prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Ачакаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Ачакаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Мікалаеўская вобласць]] |Уключае =11 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Ачакаў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 15746 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 10,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1490 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Ochakivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4825100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5167 |Паштовыя індэксы = 57515—57555 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Ачакаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Очаківський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Ачакаў]]<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Очаків}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|05|2015|1}} года складае 15746 чалавек, плошча — 1490&nbsp;км². == Геаграфія == На усходзе знаходзіцца [[Дняпроўска-Бузкі ліман]], на захадзе — [[Бэрэзанскі ліман]]. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 11 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак сельскага тыпу і 29 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ачакаўскі раён}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Мікалаеўскай вобласці]] 56mtskaueruut8clfmcn1cyf7i553qv 0 143324 5216498 4933537 2026-10-11T18:42:22Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Любэч]] у [[Любеч]] па-над перасылкай: Больш распаўсюджаная назва: Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах 4933537 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = пасёлак гарадскога тыпу |беларуская назва = Любэч |арыгінальная назва = Любеч |вобласць = Чарнігаўская вобласць |вобласць у табліцы = |від раёна = |раён = Рыпкынскі раён |дата заснавання = |першае згадванне = 881 |ранейшыя імёны = |статус з = }} '''Любэч'''<ref>{{ТКП-Украіна}}</ref>, таксама '''Любеч''' ({{lang-uk|Любеч}}) — колішні [[горад]], цяпер [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Рыпкынскі раён|Рыпкынскім раёне]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], на [[Дняпро|Дняпры]]. Насельніцтва 2381 чал. (2007). Знаходзіцца за 58 км ад [[Чарнігаў|Чарнігава]], за 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Няданчычы]] на лініі [[Чарнігаў]] — [[Оўруч]]. == Гісторыя == * [[882]]: першы ўспамін пра Любеч у [[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых часоў]], калі князь Алег захапіў [[горад]] і ўсталяваў над ім сваю ўладу. * [[1024]]—[[1036]] і [[1054]]—[[1239]]: у складзе [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскага княства]]. * [[1097]]: шэсць князёў [[Рурыкавічы|Рурыкавічаў]] з кіеўскіх, чарнігаўскіх, пераяслаўскіх і валынскіх зямель — усе акрамя полацкага князя [[Усяслаў Чарадзей|Усяслава]], які проста не быў запрошаны, правялі ў Любечы свой [[Любецкі з'езд|з'езд]], паводле пастаноў якога «Руская зямля» — вотчына нашчадкаў [[Яраслаў Мудры|Яраслава Мудрага]] — канчаткова падзялілася на абасобленыя ўладанні трох старэйшых ліній — Ізяславічаў, Святаславічаў і Усеваладавічаў. Гэты падзел не тычыўся толькі [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]] і Ноўгарада. Вотчынныя правы на [[Кіеў]] перайшлі толькі да нашчадкаў Ізяслава. Так быў пахаваны родавы сюзерэнітэт як форма ўлады на Русі<ref>[http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/sahanovicz/narysy/02.htm II. Першыя дзяржавы Беларусі. II.1. Полацкае княства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100112123810/http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/sahanovicz/narysy/02.htm |date=12 студзеня 2010 }} // [[Генадзь Сагановіч]]. Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII ст. — Мн.: Энцыклапедыкс, 2001.</ref>. * [[1356]]: увайшоў у склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. * 1-я пал. [[15 стагоддзе|XV ст.]]: перайшоў у валоданне Манівідаў. * [[1471]]: цэнтр воласці [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]]. * [[1484]]: вялікі князь [[Казімір Ягелончык|Казімір]] надаў Любеч збегламу з Вялікага княства Маскоўскага князю [[Васіль Міхайлавіч (князь вярэйскі)|Васілю Міхайлавічу Вярэйскаму]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2010|с=315}}. * [[1500]]—[[1508]]: горад захапілі маскоўскія войскі. * [[1526]]: размежаванне [[Гомельскае староства|Гомельскага]] і Любецкага старостваў. * [[1569]]: згодна з умовамі [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] апынуўся ў [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўстве Польскім]]. * [[1571]]: у Любечы было 502 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымы]]; у склад Любецкага староства ўваходзілі [[Лоеўская воласць]] {{sfn|ЭнцВКЛ|2010|с=316}} і шэраг вёсак сучаснага Брагінскага раёна. * [[1623]]: атрымаў [[Магдэбургскае права]]. * [[1635]]: у [[Чарнігаўскае ваяводства|Чарнігаўскім ваяводстве]]. * [[1646]]: у складзе [[Лоеўска-Любецкае староства|Лоеўска-Любецкага староства]] перайшоў у [[Старадубскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Старадубскі павет]] [[Смаленскае ваяводства|Смаленскага ваяводства]] Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=34—39|артыкул=Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}}</ref>. * [[1667]]: згодна з [[Андрусаўскае перамір'е|Андрусаўскім перамір'ем]] трапіў пад уладу Маскоўскай дзяржавы; соценны горад Чарнігаўскага казацкага палка. * [[18 стагоддзе|XVIII]]—[[19 стагоддзе|XIX]] стст.: невялікае [[мястэчка]] [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]. * [[1 верасня]] [[1941]] — [[23 верасня]] [[1943]]: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. * [[1986]]: пацярпеў ад [[аварыя на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. == Славутасці == * Замчышча. * Царква Праабражэння Гасподняга (1817). == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Людвігавіч Алейнік]] (нар. 1958) — беларускі пісьменнік. * [[Антоній Пячэрскі]] (~982—1073) — хрысціянскі святы, царкоўны дзеяч Русі. * [[Валерый Стралко]] (нар. 1938) — беларускі перакладчык. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|старонкі=315—316|артыкул=Любеч|аўтар=}} * Lubecz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/395 395]—396 * {{ВТ-ЭСБЕ|Любеч}} * Кондратьев И.В. Любеч (материалы к справочно-энциклопедическим изданиям) // Северянская летопись. – 2008. - №2. – С.35-45. (на укр.яз.)(Размещено: http://www.igor-condr.narod.ru/pages/istor.html) * Кондратьєв І. Любецьке староство (XVІ — середина XVII ст.). — Чернігів: Видавець Лозовий В., 2014. — 384 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Рыпкынскага раёна}} {{Адміністрацыйны лад Рыпкынскага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рыпкынскага раёна]] [[Катэгорыя:Любеч| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] 956gjc3b1vyjgvbavngiwbzklz0cd58 5216502 5216498 2026-10-11T18:43:35Z Ueschar 151377 Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах 5216502 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = пасёлак гарадскога тыпу |арыгінальная назва = Любеч |вобласць = Чарнігаўская вобласць |вобласць у табліцы = |від раёна = |раён = Рыпкынскі раён |дата заснавання = |першае згадванне = 881 |ранейшыя імёны = |статус з = }} '''Любеч''' ({{lang-uk|Любеч}}) — колішні [[горад]], цяпер [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Рыпкынскі раён|Рыпкынскім раёне]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], на [[Дняпро|Дняпры]]. Насельніцтва 2381 чал. (2007). Знаходзіцца за 58 км ад [[Чарнігаў|Чарнігава]], за 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Няданчычы]] на лініі [[Чарнігаў]] — [[Оўруч]]. == Гісторыя == * [[882]]: першы ўспамін пра Любеч у [[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых часоў]], калі князь Алег захапіў [[горад]] і ўсталяваў над ім сваю ўладу. * [[1024]]—[[1036]] і [[1054]]—[[1239]]: у складзе [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскага княства]]. * [[1097]]: шэсць князёў [[Рурыкавічы|Рурыкавічаў]] з кіеўскіх, чарнігаўскіх, пераяслаўскіх і валынскіх зямель — усе акрамя полацкага князя [[Усяслаў Чарадзей|Усяслава]], які проста не быў запрошаны, правялі ў Любечы свой [[Любецкі з'езд|з'езд]], паводле пастаноў якога «Руская зямля» — вотчына нашчадкаў [[Яраслаў Мудры|Яраслава Мудрага]] — канчаткова падзялілася на абасобленыя ўладанні трох старэйшых ліній — Ізяславічаў, Святаславічаў і Усеваладавічаў. Гэты падзел не тычыўся толькі [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]] і Ноўгарада. Вотчынныя правы на [[Кіеў]] перайшлі толькі да нашчадкаў Ізяслава. Так быў пахаваны родавы сюзерэнітэт як форма ўлады на Русі<ref>[http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/sahanovicz/narysy/02.htm II. Першыя дзяржавы Беларусі. II.1. Полацкае княства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100112123810/http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/sahanovicz/narysy/02.htm |date=12 студзеня 2010 }} // [[Генадзь Сагановіч]]. Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII ст. — Мн.: Энцыклапедыкс, 2001.</ref>. * [[1356]]: увайшоў у склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. * 1-я пал. [[15 стагоддзе|XV ст.]]: перайшоў у валоданне Манівідаў. * [[1471]]: цэнтр воласці [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]]. * [[1484]]: вялікі князь [[Казімір Ягелончык|Казімір]] надаў Любеч збегламу з Вялікага княства Маскоўскага князю [[Васіль Міхайлавіч (князь вярэйскі)|Васілю Міхайлавічу Вярэйскаму]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2010|с=315}}. * [[1500]]—[[1508]]: горад захапілі маскоўскія войскі. * [[1526]]: размежаванне [[Гомельскае староства|Гомельскага]] і Любецкага старостваў. * [[1569]]: згодна з умовамі [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] апынуўся ў [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўстве Польскім]]. * [[1571]]: у Любечы было 502 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымы]]; у склад Любецкага староства ўваходзілі [[Лоеўская воласць]] {{sfn|ЭнцВКЛ|2010|с=316}} і шэраг вёсак сучаснага Брагінскага раёна. * [[1623]]: атрымаў [[Магдэбургскае права]]. * [[1635]]: у [[Чарнігаўскае ваяводства|Чарнігаўскім ваяводстве]]. * [[1646]]: у складзе [[Лоеўска-Любецкае староства|Лоеўска-Любецкага староства]] перайшоў у [[Старадубскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Старадубскі павет]] [[Смаленскае ваяводства|Смаленскага ваяводства]] Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=34—39|артыкул=Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}}</ref>. * [[1667]]: згодна з [[Андрусаўскае перамір'е|Андрусаўскім перамір'ем]] трапіў пад уладу Маскоўскай дзяржавы; соценны горад Чарнігаўскага казацкага палка. * [[18 стагоддзе|XVIII]]—[[19 стагоддзе|XIX]] стст.: невялікае [[мястэчка]] [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]. * [[1 верасня]] [[1941]] — [[23 верасня]] [[1943]]: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. * [[1986]]: пацярпеў ад [[аварыя на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. == Славутасці == * Замчышча. * Царква Праабражэння Гасподняга (1817). == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Людвігавіч Алейнік]] (нар. 1958) — беларускі пісьменнік. * [[Антоній Пячэрскі]] (~982—1073) — хрысціянскі святы, царкоўны дзеяч Русі. * [[Валерый Стралко]] (нар. 1938) — беларускі перакладчык. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|старонкі=315—316|артыкул=Любеч|аўтар=}} * Lubecz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/395 395]—396 * {{ВТ-ЭСБЕ|Любеч}} * Кондратьев И.В. Любеч (материалы к справочно-энциклопедическим изданиям) // Северянская летопись. – 2008. - №2. – С.35-45. (на укр.яз.)(Размещено: http://www.igor-condr.narod.ru/pages/istor.html) * Кондратьєв І. Любецьке староство (XVІ — середина XVII ст.). — Чернігів: Видавець Лозовий В., 2014. — 384 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Рыпкынскага раёна}} {{Адміністрацыйны лад Рыпкынскага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рыпкынскага раёна]] [[Катэгорыя:Любеч| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] qak5irgpki9w7uasyhdjnbnisrh53ua 5216577 5216502 2026-10-11T21:47:57Z Ueschar 151377 афармленне 5216577 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = пасёлак гарадскога тыпу |арыгінальная назва = Любеч |вобласць = Чарнігаўская вобласць |вобласць у табліцы = |від раёна = |раён = Рыпкынскі раён |дата заснавання = |першае згадванне = 881 |ранейшыя імёны = |статус з = }} '''Лю'''{{Націск}}'''беч''' ({{lang-uk|Любеч}}) — колішні [[горад]], цяпер [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Рыпкынскі раён|Рыпкынскім раёне]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], на [[Дняпро|Дняпры]]. Насельніцтва 2381 чал. (2007). Знаходзіцца за 58 км ад [[Чарнігаў|Чарнігава]], за 28 км ад чыгуначнай станцыі [[Няданчычы]] на лініі [[Чарнігаў]] — [[Оўруч]]. == Гісторыя == * [[882]]: першы ўспамін пра Любеч у [[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых часоў]], калі князь Алег захапіў [[горад]] і ўсталяваў над ім сваю ўладу. * [[1024]]—[[1036]] і [[1054]]—[[1239]]: у складзе [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскага княства]]. * [[1097]]: шэсць князёў [[Рурыкавічы|Рурыкавічаў]] з кіеўскіх, чарнігаўскіх, пераяслаўскіх і валынскіх зямель — усе акрамя полацкага князя [[Усяслаў Чарадзей|Усяслава]], які проста не быў запрошаны, правялі ў Любечы свой [[Любецкі з'езд|з'езд]], паводле пастаноў якога «Руская зямля» — вотчына нашчадкаў [[Яраслаў Мудры|Яраслава Мудрага]] — канчаткова падзялілася на абасобленыя ўладанні трох старэйшых ліній — Ізяславічаў, Святаславічаў і Усеваладавічаў. Гэты падзел не тычыўся толькі [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]] і Ноўгарада. Вотчынныя правы на [[Кіеў]] перайшлі толькі да нашчадкаў Ізяслава. Так быў пахаваны родавы сюзерэнітэт як форма ўлады на Русі<ref>[http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/sahanovicz/narysy/02.htm II. Першыя дзяржавы Беларусі. II.1. Полацкае княства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100112123810/http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/sahanovicz/narysy/02.htm |date=12 студзеня 2010 }} // [[Генадзь Сагановіч]]. Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII ст. — Мн.: Энцыклапедыкс, 2001.</ref>. * [[1356]]: увайшоў у склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. * 1-я пал. [[15 стагоддзе|XV ст.]]: перайшоў у валоданне Манівідаў. * [[1471]]: цэнтр воласці [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]]. * [[1484]]: вялікі князь [[Казімір Ягелончык|Казімір]] надаў Любеч збегламу з Вялікага княства Маскоўскага князю [[Васіль Міхайлавіч (князь вярэйскі)|Васілю Міхайлавічу Вярэйскаму]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2010|с=315}}. * [[1500]]—[[1508]]: горад захапілі маскоўскія войскі. * [[1526]]: размежаванне [[Гомельскае староства|Гомельскага]] і Любецкага старостваў. * [[1569]]: згодна з умовамі [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] апынуўся ў [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўстве Польскім]]. * [[1571]]: у Любечы было 502 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымы]]; у склад Любецкага староства ўваходзілі [[Лоеўская воласць]] {{sfn|ЭнцВКЛ|2010|с=316}} і шэраг вёсак сучаснага Брагінскага раёна. * [[1623]]: атрымаў [[Магдэбургскае права]]. * [[1635]]: у [[Чарнігаўскае ваяводства|Чарнігаўскім ваяводстве]]. * [[1646]]: у складзе [[Лоеўска-Любецкае староства|Лоеўска-Любецкага староства]] перайшоў у [[Старадубскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Старадубскі павет]] [[Смаленскае ваяводства|Смаленскага ваяводства]] Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=34—39|артыкул=Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}}</ref>. * [[1667]]: згодна з [[Андрусаўскае перамір'е|Андрусаўскім перамір'ем]] трапіў пад уладу Маскоўскай дзяржавы; соценны горад Чарнігаўскага казацкага палка. * [[18 стагоддзе|XVIII]]—[[19 стагоддзе|XIX]] стст.: невялікае [[мястэчка]] [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]. * [[1 верасня]] [[1941]] — [[23 верасня]] [[1943]]: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. * [[1986]]: пацярпеў ад [[аварыя на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. == Славутасці == * Замчышча. * Царква Праабражэння Гасподняга (1817). == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Людвігавіч Алейнік]] (нар. 1958) — беларускі пісьменнік. * [[Антоній Пячэрскі]] (~982—1073) — хрысціянскі святы, царкоўны дзеяч Русі. * [[Валерый Стралко]] (нар. 1938) — беларускі перакладчык. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|старонкі=315—316|артыкул=Любеч|аўтар=}} * Lubecz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/395 395]—396 * {{ВТ-ЭСБЕ|Любеч}} * Кондратьев И.В. Любеч (материалы к справочно-энциклопедическим изданиям) // Северянская летопись. – 2008. - №2. – С.35-45. (на укр.яз.)(Размещено: http://www.igor-condr.narod.ru/pages/istor.html) * Кондратьєв І. Любецьке староство (XVІ — середина XVII ст.). — Чернігів: Видавець Лозовий В., 2014. — 384 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Рыпкынскага раёна}} {{Адміністрацыйны лад Рыпкынскага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рыпкынскага раёна]] [[Катэгорыя:Любеч| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] 874jb10rdxu98xfe8iua5fa6fvlurdm 0 145323 5216433 4949876 2026-10-11T16:48:53Z D.L.M.I. Bel 33064 /* Беларусь */ 5216433 wikitext text/x-wiki Назву '''Я́нава''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Брэсцкая вобласць]]: ** Янава — традыцыйная беларуская назва горада [[Іванава]] * [[Віцебская вобласць]]: ** [[Янава (Талачынскі раён)|Янава]] — вёска ў [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] ** [[Янава (Чашніцкі раён)|Янава]] — вёска ў [[Чашніцкі раён|Чашніцкім раёне]] * [[Гродзенская вобласць]]: ** [[Янава (Астравецкі раён)|Янава]] — былая вёска ў [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] * [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]: ** [[Янава (Быхаўскі раён)|Янава]] — пасёлак у [[Быхаўскі раён|Быхаўскім раёне]] ** [[Вёска Янава, Кіраўскі раён|Янава]] — былая вёска ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] ** [[Янава (Круглянскі раён)|Янава]] — вёска ў [[Круглянскі раён|Круглянскім раёне]] ** [[Янава (Хоцімскі раён)|Янава]] — пасёлак у [[Хоцімскі раён|Хоцімскім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Янава (Дзяржынскі раён)|Янава]] — вёска ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] === [[Літва]] === * [[Ковенскі павет (Літва)|Ковенскі павет]] ** [[Янава (Ковенскі павет)|Янава]] — горад, цэнтр раёна * [[Уцянскі павет]] ** [[Янавас (Ігналінскі раён)|Янава]] — традыцыйная беларуская назва вёскі Янавас [[Ігналінскі раён|Ігналінскага раёна]] === [[Расія]] === * [[Янава (Ніжагародская вобласць)|Янава]] — сяло ў [[Сяргацкі раён|Сяргацкім раёне]] [[Ніжагародская вобласць|Ніжагародскай вобласці]] * [[Янава (Смаленская вобласць)|Янава]] — вёска ў [[Пачынкаўскі раён (Смаленская вобласць)|Пачынкаўскім раёне]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] * [[Янава (Краснінскі раён)]] * [[Янава (Смаленскі раён)]] == Глядзіце таксама == * [[Іванава (значэнні)|Іванава]] * [[Іванавічы]] * [[Іванаў]] * [[Іванаўка]] * [[Іванаўск]] * [[Іванаўскія Агароднікі]] * [[Іванаўцы]] * [[Іванаўшчына]] * [[Іванічы]] * [[Іванішча]] * [[Іванішчавічы]] * [[Іванкі]] * [[Іванкавічы]] * [[Іванкаўшчына]] * [[Іванполле]] * [[Іванск]] * [[Іванскія]] * [[Іванцава]] * [[Іванчыцы]] * [[Янавічы (значэнні)|Янавічы]] * [[Янаў (значэнні)|Янаў]] * [[Янаў-Падляскі]] * [[Янаўка]] * [[Янаўцы]] * [[Янаўшчына]] * [[Янова]] {{неадназначнасць}} 4r1nvw5hesx6mzksrjk9bd7hz2i1ron 0 156538 5216347 5216342 2026-10-11T12:12:42Z M.L.Bot 261 /* Літаратуразнаўчыя нарысы */ 5216347 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Пулавы|Пулавах]]. У 1962 годзе скончыў там ліцэй і тады ж дэбютаваў са сваімі вершамі ў часопісе «Kamena». У 1969 годзе Задура скончыў філасофскі факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]].<ref name=":0" /> У 1970-х гадах працаваў у правінцыйным музеі, адказваў за літаратурную частку тэатра ў [[Люблін]]е. Супрацоўнічаў з рэдакцыямі часопісаў «Akcent», «Literatura na świecie», «Twórczość». З 2004 года галоўны рэдактар «Twórczość».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, аўтар больш за дваццаці пяці зборнікаў паэзіі, трох раманаў, шэрагу зборнікаў апавяданняў і крытычных кніг<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>. У 2005—2006 гадах ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]] выйшаў трохтомнік выбраных вершаў Богдана Задуры, двухтомнік выбранай прозы і двухтомнік выбраных эсэ, рэцэнзій і фельетонаў (2007)<ref name=":2">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://akcentpismo.pl/ludzie-akcentu/bohdan-zadura/|title=Bohdan Zadura|website=Akcent|access-date=2026-10-11}}</ref>. Зборнік «Усё» (Wszystko) выйшаў у 2008 годзе{{Няма АК}}. Жыве ў Пулавах<ref name=":1" />. Лаўрэат шэрагу літаратурных узнагародаў<ref name=":2" />. == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура''. Труны з Ікеі / пераклад [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Менск: «Логвінаў», 2016. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia, wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich, (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Więzień i krotochwila wiersze z lat sześćdziesiątych (2001) * Ptasia Grypa i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005–2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967–1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах „Twórczość”, „Kamena”, „Kultura i Współczesność”. * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. Tom 1 (Biuro Literackie, Wrocław 2007). == Пераклады Богдана Задуры з беларускай на польскую == === З беларускай === ==== Кнігі ==== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ==== Зборнікі (разам з іншымі перакладчыкамі) ==== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ==== Часопісныя публікацыі ==== ; «Literatura na Świecie» * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»], № 8-9 (241—242), 1991. ; «Twórczość» * Andrej Adamowicz (wiersze), № 11, 2009. ; «Odra» * Julia Cimafiejewa (wiersze), № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“», № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom», № 3, 2026. ; «Akcent» * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze), № 4(178), 2024. ; «Fraza» * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze), № 1-2 (123—124), 2024. ; «Таўбін» * «Расстраляныя паэты» ў перакладзе Богдана Задуры<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. === З іншых моў === * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] 3udofamq179wszxoqdmc4i3p3f7y9bm 5216348 5216347 2026-10-11T12:17:36Z M.L.Bot 261 /* Пераклады Богдана Задуры з беларускай на польскую */ 5216348 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Пулавы|Пулавах]]. У 1962 годзе скончыў там ліцэй і тады ж дэбютаваў са сваімі вершамі ў часопісе «Kamena». У 1969 годзе Задура скончыў філасофскі факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]].<ref name=":0" /> У 1970-х гадах працаваў у правінцыйным музеі, адказваў за літаратурную частку тэатра ў [[Люблін]]е. Супрацоўнічаў з рэдакцыямі часопісаў «Akcent», «Literatura na świecie», «Twórczość». З 2004 года галоўны рэдактар «Twórczość».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, аўтар больш за дваццаці пяці зборнікаў паэзіі, трох раманаў, шэрагу зборнікаў апавяданняў і крытычных кніг<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>. У 2005—2006 гадах ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]] выйшаў трохтомнік выбраных вершаў Богдана Задуры, двухтомнік выбранай прозы і двухтомнік выбраных эсэ, рэцэнзій і фельетонаў (2007)<ref name=":2">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://akcentpismo.pl/ludzie-akcentu/bohdan-zadura/|title=Bohdan Zadura|website=Akcent|access-date=2026-10-11}}</ref>. Зборнік «Усё» (Wszystko) выйшаў у 2008 годзе{{Няма АК}}. Жыве ў Пулавах<ref name=":1" />. Лаўрэат шэрагу літаратурных узнагародаў<ref name=":2" />. == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура''. Труны з Ікеі / пераклад [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Менск: «Логвінаў», 2016. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia, wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich, (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Więzień i krotochwila wiersze z lat sześćdziesiątych (2001) * Ptasia Grypa i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005–2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967–1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах „Twórczość”, „Kamena”, „Kultura i Współczesność”. * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. Tom 1 (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»], «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze), «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze), «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“», «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom», «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze), «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze), «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * «Расстраляныя паэты», «Таўбін»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] av6csmdt235h8rze26xeibbnq3tvgh3 5216349 5216348 2026-10-11T12:18:46Z M.L.Bot 261 /* Часопісы */ 5216349 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Пулавы|Пулавах]]. У 1962 годзе скончыў там ліцэй і тады ж дэбютаваў са сваімі вершамі ў часопісе «Kamena». У 1969 годзе Задура скончыў філасофскі факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]].<ref name=":0" /> У 1970-х гадах працаваў у правінцыйным музеі, адказваў за літаратурную частку тэатра ў [[Люблін]]е. Супрацоўнічаў з рэдакцыямі часопісаў «Akcent», «Literatura na świecie», «Twórczość». З 2004 года галоўны рэдактар «Twórczość».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, аўтар больш за дваццаці пяці зборнікаў паэзіі, трох раманаў, шэрагу зборнікаў апавяданняў і крытычных кніг<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>. У 2005—2006 гадах ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]] выйшаў трохтомнік выбраных вершаў Богдана Задуры, двухтомнік выбранай прозы і двухтомнік выбраных эсэ, рэцэнзій і фельетонаў (2007)<ref name=":2">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://akcentpismo.pl/ludzie-akcentu/bohdan-zadura/|title=Bohdan Zadura|website=Akcent|access-date=2026-10-11}}</ref>. Зборнік «Усё» (Wszystko) выйшаў у 2008 годзе{{Няма АК}}. Жыве ў Пулавах<ref name=":1" />. Лаўрэат шэрагу літаратурных узнагародаў<ref name=":2" />. == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура''. Труны з Ікеі / пераклад [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Менск: «Логвінаў», 2016. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia, wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich, (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Więzień i krotochwila wiersze z lat sześćdziesiątych (2001) * Ptasia Grypa i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005–2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967–1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах „Twórczość”, „Kamena”, „Kultura i Współczesność”. * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. Tom 1 (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * «Расстраляныя паэты», «Таўбін»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] 4349zvnv7l0ngwdbrn2dvnjd012m132 5216361 5216349 2026-10-11T12:49:20Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5216361 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «так баляць мне ўсе месцы» і «брат майго бацькі».Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працяшваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> Стаў сябрам Таварыства сяброў Пулаваў, праз год атрымаў прэмію імя Юзафа Чаховіча. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent», таксама ў 1994 годзе атрымаў прэмію за літаратурную крытыку імя С. Пентака. У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość».<ref name=":0" /> З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica». За пераклады венгерскай паэзіі і яе папулярызацыю атрымаў Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі, а ў 2002 годзе — прэмію Фонду прасоўвання славянскіх спраў. З 2004 года — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość».<ref name=":0" /> Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння аб прызнанні яго настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі венгерскай і амерыканскай літаратуры. Яго пераклады ўкраінскіх паэтаў (сярод іх Юрыя Андруховіча, Андрэя Бондара, Васіля Махно, Сяргея Жадана) увайшлі ў тройчы перавыдадзеную станам на 2012 год анталогію пад назвай «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>. Лаўрэат шэрагу літаратурных узнагародаў<ref name=":2">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://akcentpismo.pl/ludzie-akcentu/bohdan-zadura/|title=Bohdan Zadura|website=Akcent|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура''. Труны з Ікеі / пераклад [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Менск: «Логвінаў», 2016. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia, wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich, (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Więzień i krotochwila wiersze z lat sześćdziesiątych (2001) * Ptasia Grypa i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. Tom 1 (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * «Расстраляныя паэты», «Таўбін»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} * http://biblioteka.teatrnn.pl/Content/9536/Lublin_literacki_1932-1982.pdf#page=76 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] 2ib4pry1do8z105jmobg8ndfkqhhnvy 5216366 5216361 2026-10-11T13:13:21Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5216366 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «так баляць мне ўсе месцы» і «брат майго бацькі».Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> Стаў сябрам Таварыства сяброў Пулаваў, праз год атрымаў прэмію імя Юзафа Чаховіча. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent», таксама ў 1994 годзе атрымаў прэмію за літаратурную крытыку імя С. Пентака. У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość».<ref name=":0" /> З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica». За пераклады венгерскай паэзіі і яе папулярызацыю атрымаў Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі, а ў 2002 годзе — прэмію Фонду прасоўвання славянскіх спраў. З 2004 года — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość».<ref name=":0" /> Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння аб прызнанні яго настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>. Лаўрэат шэрагу літаратурных узнагарод<ref name=":2">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://akcentpismo.pl/ludzie-akcentu/bohdan-zadura/|title=Bohdan Zadura|website=Akcent|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура ; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. – Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. – 148 с. – Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia, wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich, (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Więzień i krotochwila wiersze z lat sześćdziesiątych (2001) * Ptasia Grypa i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. Tom 1 (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * «Расстраляныя паэты», «Таўбін»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932–1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. – Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. – 427 s. – Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} * {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] l9tnw6y63wxi6aps1fahonenhk13v9q 5216367 5216366 2026-10-11T13:15:11Z M.L.Bot 261 /* Часопісы */ 5216367 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «так баляць мне ўсе месцы» і «брат майго бацькі».Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> Стаў сябрам Таварыства сяброў Пулаваў, праз год атрымаў прэмію імя Юзафа Чаховіча. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent», таксама ў 1994 годзе атрымаў прэмію за літаратурную крытыку імя С. Пентака. У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość».<ref name=":0" /> З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica». За пераклады венгерскай паэзіі і яе папулярызацыю атрымаў Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі, а ў 2002 годзе — прэмію Фонду прасоўвання славянскіх спраў. З 2004 года — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość».<ref name=":0" /> Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння аб прызнанні яго настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>. Лаўрэат шэрагу літаратурных узнагарод<ref name=":2">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://akcentpismo.pl/ludzie-akcentu/bohdan-zadura/|title=Bohdan Zadura|website=Akcent|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура ; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. – Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. – 148 с. – Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia, wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich, (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Więzień i krotochwila wiersze z lat sześćdziesiątych (2001) * Ptasia Grypa i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. Tom 1 (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * «Расстраляныя паэты» // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932–1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. – Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. – 427 s. – Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} * {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] meny7fjipdb217jsae9yu685jvo3l9s 5216369 5216367 2026-10-11T13:26:31Z M.L.Bot 261 5216369 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «так баляць мне ўсе месцы» і «брат майго бацькі».Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> Стаў членам Таварыства сяброў Пулаваў, праз год атрымаў прэмію імя Юзафа Чаховіча. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent», таксама ў 1994 годзе атрымаў прэмію за літаратурную крытыку імя Станіслава Пентака. У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość».<ref name=":0" /> З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica». За пераклады венгерскай паэзіі і яе папулярызацыю атрымаў Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі, а ў 2002 годзе — прэмію Фонду прасоўвання славянскіх спраў. З 2004 года — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość».<ref name=":0" /> Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння аб прызнанні яго настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>. Лаўрэат шэрагу літаратурных узнагарод<ref name=":2">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://akcentpismo.pl/ludzie-akcentu/bohdan-zadura/|title=Bohdan Zadura|website=Akcent|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура ; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. – Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. – 148 с. – Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. Tom 1 (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * «Расстраляныя паэты» // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932–1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. – Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. – 427 s. – Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} * {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] ag1pdojw8lyk29vjbtcle9ekbifh3xa 5216370 5216369 2026-10-11T13:26:59Z M.L.Bot 261 /* Часопісы */ 5216370 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «так баляць мне ўсе месцы» і «брат майго бацькі».Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> Стаў членам Таварыства сяброў Пулаваў, праз год атрымаў прэмію імя Юзафа Чаховіча. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent», таксама ў 1994 годзе атрымаў прэмію за літаратурную крытыку імя Станіслава Пентака. У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość».<ref name=":0" /> З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica». За пераклады венгерскай паэзіі і яе папулярызацыю атрымаў Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі, а ў 2002 годзе — прэмію Фонду прасоўвання славянскіх спраў. З 2004 года — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość».<ref name=":0" /> Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння аб прызнанні яго настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>. Лаўрэат шэрагу літаратурных узнагарод<ref name=":2">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://akcentpismo.pl/ludzie-akcentu/bohdan-zadura/|title=Bohdan Zadura|website=Akcent|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура ; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. – Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. – 148 с. – Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. Tom 1 (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932–1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. – Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. – 427 s. – Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} * {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] 362kw4saytmenzsk6ye9vcmxgu3v3ep 5216374 5216370 2026-10-11T13:54:00Z M.L.Bot 261 /* Творы */ 5216374 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «так баляць мне ўсе месцы» і «брат майго бацькі».Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> Стаў членам Таварыства сяброў Пулаваў, праз год атрымаў прэмію імя Юзафа Чаховіча. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent», таксама ў 1994 годзе атрымаў прэмію за літаратурную крытыку імя Станіслава Пентака. У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość».<ref name=":0" /> З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica». За пераклады венгерскай паэзіі і яе папулярызацыю атрымаў Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі, а ў 2002 годзе — прэмію Фонду прасоўвання славянскіх спраў. З 2004 года — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość».<ref name=":0" /> Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння аб прызнанні яго настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>. Лаўрэат шэрагу літаратурных узнагарод<ref name=":2">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://akcentpismo.pl/ludzie-akcentu/bohdan-zadura/|title=Bohdan Zadura|website=Akcent|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура ; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. – Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. – 148 с. – Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. Tom 1 (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932–1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. – Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. – 427 s. – Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} * {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] lkzjr3mgz8ihf45wy6x1f00ags74600 5216376 5216374 2026-10-11T13:59:31Z M.L.Bot 261 /* Творы */ 5216376 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «так баляць мне ўсе месцы» і «брат майго бацькі».Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> Стаў членам Таварыства сяброў Пулаваў, праз год атрымаў прэмію імя Юзафа Чаховіча. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent», таксама ў 1994 годзе атрымаў прэмію за літаратурную крытыку імя Станіслава Пентака. У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość».<ref name=":0" /> З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica». За пераклады венгерскай паэзіі і яе папулярызацыю атрымаў Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі, а ў 2002 годзе — прэмію Фонду прасоўвання славянскіх спраў. З 2004 года — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość».<ref name=":0" /> Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння аб прызнанні яго настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>. Лаўрэат шэрагу літаратурных узнагарод<ref name=":2">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://akcentpismo.pl/ludzie-akcentu/bohdan-zadura/|title=Bohdan Zadura|website=Akcent|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура ; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. – Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. – 148 с. – Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932–1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. – Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. – 427 s. – Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} * {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] nnlenrns3pww0vjrj9ptcqz6dlvjulf 5216378 5216376 2026-10-11T14:01:57Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5216378 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «так баляць мне ўсе месцы» і «брат майго бацькі».Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> Стаў членам Таварыства сяброў Пулаваў, праз год атрымаў прэмію імя Юзафа Чаховіча. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent», таксама ў 1994 годзе атрымаў прэмію за літаратурную крытыку імя Станіслава Пентака. У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość».<ref name=":0" /> З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica». За пераклады венгерскай паэзіі і яе папулярызацыю атрымаў Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі, а ў 2002 годзе — прэмію Фонду прасоўвання славянскіх спраў. З 2004 года — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość».<ref name=":0" /> Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння аб прызнанні яго настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>. Лаўрэат шэрагу літаратурных узнагарод<ref name=":2">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://akcentpismo.pl/ludzie-akcentu/bohdan-zadura/|title=Bohdan Zadura|website=Akcent|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура ; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. – Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. – 148 с. – Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932–1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. – Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. – 427 s. – Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} * {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] q8rkpjsyfmdne5pr5c3pp1dl975cbmb 5216382 5216378 2026-10-11T14:07:27Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5216382 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> Стаў членам Таварыства сяброў Пулаваў, праз год атрымаў прэмію імя Юзафа Чаховіча. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent», таксама ў 1994 годзе атрымаў прэмію за літаратурную крытыку імя Станіслава Пентака. У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość».<ref name=":0" /> З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica». За пераклады венгерскай паэзіі і яе папулярызацыю атрымаў Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі, а ў 2002 годзе — прэмію Фонду прасоўвання славянскіх спраў.<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość». Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>. Лаўрэат шэрагу літаратурных узнагарод<ref name=":2">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://akcentpismo.pl/ludzie-akcentu/bohdan-zadura/|title=Bohdan Zadura|website=Akcent|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура ; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. – Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. – 148 с. – Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932–1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. – Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. – 427 s. – Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} * {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] rzh5fu8rg3pvv7c78gc4f4ora90chks 5216389 5216382 2026-10-11T14:30:14Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5216389 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> Стаў членам Таварыства сяброў Пулаваў, праз год атрымаў прэмію імя Юзафа Чаховіча. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent», таксама ў 1994 годзе атрымаў прэмію за літаратурную крытыку імя Станіслава Пентака. У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość».<ref name=":0" /> З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica». За пераклады венгерскай паэзіі і яе папулярызацыю атрымаў Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі, а ў 2002 годзе — прэмію Фонду прасоўвання славянскіх спраў.<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość». Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>. == Узнагароды == === Дзяржаўныя === * Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі (2001) за пераклад і папулярызацыю венгерскай паэзіі. * Кавалерскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы (2005). * Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis» (2015). === Літаратурныя прэміі і ганаровыя званні === * Прэмія «Peleryny» за паэтычны дэбют (1969). * Прэмія імя Юзафа Чаховіча (1975, 1991). * Прэмія імя Баляслава Пруса (1981). * Прэмія «Pegaz» за перакладчыцкую творчасць (1985). * Прэмія імя Станіслава Пентака за літаратурную крытыку (1994). * Прэмія Фонду прасоўвання славянскіх спраў (2002). * Номінацыя на Вроцлаўскую паэтычную прэмію «Silesius» за зборнік "Wszystko" (2009). * Званне Ганаровага грамадзяніна Пулаў (2010). * Вроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» у катэгорыі «кніга года» за зборнік "Nocne życie" (2011). * Міжнародная літаратурная прэмія імя Грыгорыя Скаварады (2014). * Літаратурная прэмія ZAiKS для перакладчыкаў (2015). * Прэмія імя Цыпрыяна Каміля Норвіда за зборнік "Kropka nad i" (2015). * Вроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» за агульны ўнёсак у літаратуру (2018). * Прэмія часопіса «Literatury na Świecie» (2020). * Перакладчыцкая прэмія Драгаманава (2021). * Цэнтральнаеўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» за пераклад кнігі ўкраінскай паэткі Кацярыны Бабкінай "Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek" (2021). == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура ; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. – Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. – 148 с. – Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932–1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. – Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. – 427 s. – Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} * {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] 8zgzrhpmxrut3ckdzbmmmkvkyqysujj 5216402 5216389 2026-10-11T15:23:23Z M.L.Bot 261 5216402 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> У 1974 годзе стаў членам Таварыства сяброў Пулаваў. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent». У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość». З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica».<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/mateusz-werner-nowym-redaktorem-naczelnym-tworczosci|title=Mateusz Werner nowym redaktorem naczelnym „Twórczości”|website=dzieje.pl|access-date=2026-10-11}}</ref>. Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>, станам на 2023 — у Варшаве і Пулавах<ref>{{Кніга|спасылка=|загаловак=Żeby ten wiersz był pudełkiem zapałek: obiektywizm w polskiej poezji: 97 wierszy|адказны=Jakub Kornhauser|год=2023|частка=Biogramy|выданне=Wydanie I|месца=Poznań|выдавецтва=Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury|том=t. 288|старонак=201|серыя=Biblioteka Poezji Współczesnej|isbn=978-83-67433-19-8}}</ref>. Мае сына [[Марк Сяргеюш Задура|Марка Сяргеюша]] (нар. 1974), таксама перакладчыка з беларускай і ўкраінскай<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|title=Marek S. Zadura {{!}} Wydawnictwo Warsztatów Kultury|first=Przemysław|last=Głuchowski|website=wydawnictwo.warsztatykultury.pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109113148/https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|archive-date=09-11-2025|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Узнагароды == === Дзяржаўныя === * Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі (2001) за пераклады і папулярызацыю венгерскай паэзіі<ref name=":0" />. * Кавалерскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы (2005). * Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis» (2015). === Літаратурныя прэміі і ганаровыя званні === * Прэмія «Peleryny» за паэтычны дэбют (1969). * Прэмія імя Юзафа Чаховіча (1975<ref name=":0" />, 1991). * Прэмія імя Баляслава Пруса (1981). * Прэмія «Pegaz» за перакладчыцкую творчасць (1985). * Прэмія імя Станіслава Пентака за літаратурную крытыку (1994)<ref name=":0" />. * Прэмія Фонду прасоўвання славянскіх спраў (2002)<ref name=":0" />. * Намінацыя на Уроцлаўскую паэтычную прэмію «Silesius» за зборнік «Wszystko» (2009). * Званне Ганаровага грамадзяніна Пулаў (2010). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» у катэгорыі «кніга года» за зборнік «Nocne życie» (2011). * Міжнародная літаратурная прэмія імя Грыгорыя Скаварады (2014). * Літаратурная прэмія ZAiKS для перакладчыкаў (2015). * Прэмія імя Цыпрыяна Каміля Норвіда за зборнік «Kropka nad i» (2015). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» за агульны ўнёсак у літаратуру (2018). * Прэмія часопіса «Literatury na Świecie» (2020). * Перакладчыцкая прэмія Драгаманава (2021). * Цэнтральнаеўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» за пераклад кнігі ўкраінскай паэткі Кацярыны Бабкінай «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (2021). == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. — 148 с. — Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932—1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. — Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. — 427 s. — Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] po9fi65l2dxz14y5ld0r1ocw2ue1ua9 5216403 5216402 2026-10-11T15:27:45Z M.L.Bot 261 /* Дзяржаўныя */ 5216403 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> У 1974 годзе стаў членам Таварыства сяброў Пулаваў. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent». У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość». З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica».<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/mateusz-werner-nowym-redaktorem-naczelnym-tworczosci|title=Mateusz Werner nowym redaktorem naczelnym „Twórczości”|website=dzieje.pl|access-date=2026-10-11}}</ref>. Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>, станам на 2023 — у Варшаве і Пулавах<ref>{{Кніга|спасылка=|загаловак=Żeby ten wiersz był pudełkiem zapałek: obiektywizm w polskiej poezji: 97 wierszy|адказны=Jakub Kornhauser|год=2023|частка=Biogramy|выданне=Wydanie I|месца=Poznań|выдавецтва=Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury|том=t. 288|старонак=201|серыя=Biblioteka Poezji Współczesnej|isbn=978-83-67433-19-8}}</ref>. Мае сына [[Марк Сяргеюш Задура|Марка Сяргеюша]] (нар. 1974), таксама перакладчыка з беларускай і ўкраінскай<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|title=Marek S. Zadura {{!}} Wydawnictwo Warsztatów Kultury|first=Przemysław|last=Głuchowski|website=wydawnictwo.warsztatykultury.pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109113148/https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|archive-date=09-11-2025|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Узнагароды == === Дзяржаўныя === * Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі (2001) за пераклады і папулярызацыю венгерскай паэзіі<ref name=":0" />. * Крыж кавалерскі [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (2005). * Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis» (2015). === Літаратурныя прэміі і ганаровыя званні === * Прэмія «Peleryny» за паэтычны дэбют (1969). * Прэмія імя Юзафа Чаховіча (1975<ref name=":0" />, 1991). * Прэмія імя Баляслава Пруса (1981). * Прэмія «Pegaz» за перакладчыцкую творчасць (1985). * Прэмія імя Станіслава Пентака за літаратурную крытыку (1994)<ref name=":0" />. * Прэмія Фонду прасоўвання славянскіх спраў (2002)<ref name=":0" />. * Намінацыя на Уроцлаўскую паэтычную прэмію «Silesius» за зборнік «Wszystko» (2009). * Званне Ганаровага грамадзяніна Пулаў (2010). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» у катэгорыі «кніга года» за зборнік «Nocne życie» (2011). * Міжнародная літаратурная прэмія імя Грыгорыя Скаварады (2014). * Літаратурная прэмія ZAiKS для перакладчыкаў (2015). * Прэмія імя Цыпрыяна Каміля Норвіда за зборнік «Kropka nad i» (2015). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» за агульны ўнёсак у літаратуру (2018). * Прэмія часопіса «Literatury na Świecie» (2020). * Перакладчыцкая прэмія Драгаманава (2021). * Цэнтральнаеўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» за пераклад кнігі ўкраінскай паэткі Кацярыны Бабкінай «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (2021). == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. — 148 с. — Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932—1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. — Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. — 427 s. — Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] l9noe021vd17g3jjwn3krhsjhay59aj 5216413 5216403 2026-10-11T16:20:20Z M.L.Bot 261 /* Творы */ 5216413 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> У 1974 годзе стаў членам Таварыства сяброў Пулаваў. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent». У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość». З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica».<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/mateusz-werner-nowym-redaktorem-naczelnym-tworczosci|title=Mateusz Werner nowym redaktorem naczelnym „Twórczości”|website=dzieje.pl|access-date=2026-10-11}}</ref>. Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>, станам на 2023 — у Варшаве і Пулавах<ref>{{Кніга|спасылка=|загаловак=Żeby ten wiersz był pudełkiem zapałek: obiektywizm w polskiej poezji: 97 wierszy|адказны=Jakub Kornhauser|год=2023|частка=Biogramy|выданне=Wydanie I|месца=Poznań|выдавецтва=Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury|том=t. 288|старонак=201|серыя=Biblioteka Poezji Współczesnej|isbn=978-83-67433-19-8}}</ref>. Мае сына [[Марк Сяргеюш Задура|Марка Сяргеюша]] (нар. 1974), таксама перакладчыка з беларускай і ўкраінскай<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|title=Marek S. Zadura {{!}} Wydawnictwo Warsztatów Kultury|first=Przemysław|last=Głuchowski|website=wydawnictwo.warsztatykultury.pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109113148/https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|archive-date=09-11-2025|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Узнагароды == === Дзяржаўныя === * Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі (2001) за пераклады і папулярызацыю венгерскай паэзіі<ref name=":0" />. * Крыж кавалерскі [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (2005). * Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis» (2015). === Літаратурныя прэміі і ганаровыя званні === * Прэмія «Peleryny» за паэтычны дэбют (1969). * Прэмія імя Юзафа Чаховіча (1975<ref name=":0" />, 1991). * Прэмія імя Баляслава Пруса (1981). * Прэмія «Pegaz» за перакладчыцкую творчасць (1985). * Прэмія імя Станіслава Пентака за літаратурную крытыку (1994)<ref name=":0" />. * Прэмія Фонду прасоўвання славянскіх спраў (2002)<ref name=":0" />. * Намінацыя на Уроцлаўскую паэтычную прэмію «Silesius» за зборнік «Wszystko» (2009). * Званне Ганаровага грамадзяніна Пулаў (2010). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» у катэгорыі «кніга года» за зборнік «Nocne życie» (2011). * Міжнародная літаратурная прэмія імя Грыгорыя Скаварады (2014). * Літаратурная прэмія ZAiKS для перакладчыкаў (2015). * Прэмія імя Цыпрыяна Каміля Норвіда за зборнік «Kropka nad i» (2015). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» за агульны ўнёсак у літаратуру (2018). * Прэмія часопіса «Literatury na Świecie» (2020). * Перакладчыцкая прэмія Драгаманава (2021). * Цэнтральнаеўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» за пераклад кнігі ўкраінскай паэткі Кацярыны Бабкінай «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (2021). == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. — 148 с. — Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Andrij Lubka, "Killer", Biuro Literackie, Wrocław 2013. * Dzwinka Matijasz, "Powieść o ojczyźnie", Biuro Literackie, Wrocław 2014. * Wasyl Machno, "Listy i powietrze. Opowiadania pograniczne", Akcent, Lublin 2015. * Kateryna Babkina, "Szczęśliwi nadzy ludzie", Warsztaty Kultury w Lublinie 2017. * Kateryna Babkina, "Sonia", Warsztaty Kultury w Lublinie 2018. * Kateryna Babkina, "Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek", Warsztaty Kultury w Lublinie 2020. * Peter Milčák, "Bracia krwi", Wydawnictwo Wolno, Lusowo 2020. * Łeś Bełej, "Lustrzany sześcian", Warsztaty Kultury, Lublin 2022. * Kateryna Babkina, "Nie boli", Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023. * Kateryna Babkina, "A pamiętasz, mamo?", Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023. * Ołeksandr Kłymenko, "Orfeusz i Sołomija", PIW, Warszawa 2024. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932—1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. — Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. — 427 s. — Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] nj3ol52bsp08e19bpwbzrvyscpc7y1v 5216418 5216413 2026-10-11T16:33:54Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5216418 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, анатапатолагам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> У 1974 годзе стаў членам Таварыства сяброў Пулаў. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent». У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość». З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica».<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/mateusz-werner-nowym-redaktorem-naczelnym-tworczosci|title=Mateusz Werner nowym redaktorem naczelnym „Twórczości”|website=dzieje.pl|access-date=2026-10-11}}</ref>. Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>, станам на 2023 — у Варшаве і Пулавах<ref>{{Кніга|спасылка=|загаловак=Żeby ten wiersz był pudełkiem zapałek: obiektywizm w polskiej poezji: 97 wierszy|адказны=Jakub Kornhauser|год=2023|частка=Biogramy|выданне=Wydanie I|месца=Poznań|выдавецтва=Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury|том=t. 288|старонак=201|серыя=Biblioteka Poezji Współczesnej|isbn=978-83-67433-19-8}}</ref>. Мае сына [[Марк Сяргеюш Задура|Марка Сяргеюша]] (нар. 1974), таксама перакладчыка з беларускай і ўкраінскай<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|title=Marek S. Zadura {{!}} Wydawnictwo Warsztatów Kultury|first=Przemysław|last=Głuchowski|website=wydawnictwo.warsztatykultury.pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109113148/https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|archive-date=09-11-2025|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Узнагароды == === Дзяржаўныя === * Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі (2001) за пераклады і папулярызацыю венгерскай паэзіі<ref name=":0" />. * Крыж кавалерскі [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (2005). * Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis» (2015). === Літаратурныя прэміі і ганаровыя званні === * Прэмія «Peleryny» за паэтычны дэбют (1969). * Прэмія імя Юзафа Чаховіча (1975<ref name=":0" />, 1991). * Прэмія імя Баляслава Пруса (1981). * Прэмія «Pegaz» за перакладчыцкую творчасць (1985). * Прэмія імя Станіслава Пентака за літаратурную крытыку (1994)<ref name=":0" />. * Прэмія Фонду прасоўвання славянскіх спраў (2002)<ref name=":0" />. * Намінацыя на Уроцлаўскую паэтычную прэмію «Silesius» за зборнік «Wszystko» (2009). * Званне Ганаровага грамадзяніна Пулаў (2010). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» у катэгорыі «кніга года» за зборнік «Nocne życie» (2011). * Міжнародная літаратурная прэмія імя Грыгорыя Скаварады (2014). * Літаратурная прэмія ZAiKS для перакладчыкаў (2015). * Прэмія імя Цыпрыяна Каміля Норвіда за зборнік «Kropka nad i» (2015). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» за агульны ўнёсак у літаратуру (2018). * Прэмія часопіса «Literatury na Świecie» (2020). * Перакладчыцкая прэмія Драгаманава (2021). * Цэнтральнаеўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» за пераклад кнігі ўкраінскай паэткі Кацярыны Бабкінай «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (2021). == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. — 148 с. — Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Andrij Lubka, "Killer", Biuro Literackie, Wrocław 2013. * Dzwinka Matijasz, "Powieść o ojczyźnie", Biuro Literackie, Wrocław 2014. * Wasyl Machno, "Listy i powietrze. Opowiadania pograniczne", Akcent, Lublin 2015. * Kateryna Babkina, "Szczęśliwi nadzy ludzie", Warsztaty Kultury w Lublinie 2017. * Kateryna Babkina, "Sonia", Warsztaty Kultury w Lublinie 2018. * Kateryna Babkina, "Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek", Warsztaty Kultury w Lublinie 2020. * Peter Milčák, "Bracia krwi", Wydawnictwo Wolno, Lusowo 2020. * Łeś Bełej, "Lustrzany sześcian", Warsztaty Kultury, Lublin 2022. * Kateryna Babkina, "Nie boli", Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023. * Kateryna Babkina, "A pamiętasz, mamo?", Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023. * Ołeksandr Kłymenko, "Orfeusz i Sołomija", PIW, Warszawa 2024. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932—1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. — Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. — 427 s. — Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] cjpp510t4hl71wz6mw543hz3bttqt69 5216434 5216418 2026-10-11T16:49:24Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5216434 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, патолагаанатам і правадзейным прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> У 1974 годзе стаў членам Таварыства сяброў Пулаў. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent». У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość». З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica».<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/mateusz-werner-nowym-redaktorem-naczelnym-tworczosci|title=Mateusz Werner nowym redaktorem naczelnym „Twórczości”|website=dzieje.pl|access-date=2026-10-11}}</ref>. Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>, станам на 2023 — у Варшаве і Пулавах<ref>{{Кніга|спасылка=|загаловак=Żeby ten wiersz był pudełkiem zapałek: obiektywizm w polskiej poezji: 97 wierszy|адказны=Jakub Kornhauser|год=2023|частка=Biogramy|выданне=Wydanie I|месца=Poznań|выдавецтва=Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury|том=t. 288|старонак=201|серыя=Biblioteka Poezji Współczesnej|isbn=978-83-67433-19-8}}</ref>. Мае сына [[Марк Сяргеюш Задура|Марка Сяргеюша]] (нар. 1974), таксама перакладчыка з беларускай і ўкраінскай<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|title=Marek S. Zadura {{!}} Wydawnictwo Warsztatów Kultury|first=Przemysław|last=Głuchowski|website=wydawnictwo.warsztatykultury.pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109113148/https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|archive-date=09-11-2025|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Узнагароды == === Дзяржаўныя === * Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі (2001) за пераклады і папулярызацыю венгерскай паэзіі<ref name=":0" />. * Крыж кавалерскі [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (2005). * Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis» (2015). === Літаратурныя прэміі і ганаровыя званні === * Прэмія «Peleryny» за паэтычны дэбют (1969). * Прэмія імя Юзафа Чаховіча (1975<ref name=":0" />, 1991). * Прэмія імя Баляслава Пруса (1981). * Прэмія «Pegaz» за перакладчыцкую творчасць (1985). * Прэмія імя Станіслава Пентака за літаратурную крытыку (1994)<ref name=":0" />. * Прэмія Фонду прасоўвання славянскіх спраў (2002)<ref name=":0" />. * Намінацыя на Уроцлаўскую паэтычную прэмію «Silesius» за зборнік «Wszystko» (2009). * Званне Ганаровага грамадзяніна Пулаў (2010). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» у катэгорыі «кніга года» за зборнік «Nocne życie» (2011). * Міжнародная літаратурная прэмія імя Грыгорыя Скаварады (2014). * Літаратурная прэмія ZAiKS для перакладчыкаў (2015). * Прэмія імя Цыпрыяна Каміля Норвіда за зборнік «Kropka nad i» (2015). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» за агульны ўнёсак у літаратуру (2018). * Прэмія часопіса «Literatury na Świecie» (2020). * Перакладчыцкая прэмія Драгаманава (2021). * Цэнтральнаеўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» за пераклад кнігі ўкраінскай паэткі Кацярыны Бабкінай «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (2021). == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. — 148 с. — Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Andrij Lubka, "Killer", Biuro Literackie, Wrocław 2013. * Dzwinka Matijasz, "Powieść o ojczyźnie", Biuro Literackie, Wrocław 2014. * Wasyl Machno, "Listy i powietrze. Opowiadania pograniczne", Akcent, Lublin 2015. * Kateryna Babkina, "Szczęśliwi nadzy ludzie", Warsztaty Kultury w Lublinie 2017. * Kateryna Babkina, "Sonia", Warsztaty Kultury w Lublinie 2018. * Kateryna Babkina, "Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek", Warsztaty Kultury w Lublinie 2020. * Peter Milčák, "Bracia krwi", Wydawnictwo Wolno, Lusowo 2020. * Łeś Bełej, "Lustrzany sześcian", Warsztaty Kultury, Lublin 2022. * Kateryna Babkina, "Nie boli", Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023. * Kateryna Babkina, "A pamiętasz, mamo?", Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023. * Ołeksandr Kłymenko, "Orfeusz i Sołomija", PIW, Warszawa 2024. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932—1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. — Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. — 427 s. — Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] 2wj6w30f3xpcypnbveqif0khtfbewk2 5216435 5216434 2026-10-11T16:54:34Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5216435 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, патолагаанатам і поўным (штатным) прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> У 1974 годзе стаў членам Таварыства сяброў Пулаў. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent». У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość». З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica».<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/mateusz-werner-nowym-redaktorem-naczelnym-tworczosci|title=Mateusz Werner nowym redaktorem naczelnym „Twórczości”|website=dzieje.pl|access-date=2026-10-11}}</ref>. Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>, станам на 2023 — у Варшаве і Пулавах<ref>{{Кніга|спасылка=|загаловак=Żeby ten wiersz był pudełkiem zapałek: obiektywizm w polskiej poezji: 97 wierszy|адказны=Jakub Kornhauser|год=2023|частка=Biogramy|выданне=Wydanie I|месца=Poznań|выдавецтва=Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury|том=t. 288|старонак=201|серыя=Biblioteka Poezji Współczesnej|isbn=978-83-67433-19-8}}</ref>. Мае сына [[Марк Сяргеюш Задура|Марка Сяргеюша]] (нар. 1974), таксама перакладчыка з беларускай і ўкраінскай<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|title=Marek S. Zadura {{!}} Wydawnictwo Warsztatów Kultury|first=Przemysław|last=Głuchowski|website=wydawnictwo.warsztatykultury.pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109113148/https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|archive-date=09-11-2025|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Узнагароды == === Дзяржаўныя === * Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі (2001) за пераклады і папулярызацыю венгерскай паэзіі<ref name=":0" />. * Крыж кавалерскі [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (2005). * Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis» (2015). === Літаратурныя прэміі і ганаровыя званні === * Прэмія «Peleryny» за паэтычны дэбют (1969). * Прэмія імя Юзафа Чаховіча (1975<ref name=":0" />, 1991). * Прэмія імя Баляслава Пруса (1981). * Прэмія «Pegaz» за перакладчыцкую творчасць (1985). * Прэмія імя Станіслава Пентака за літаратурную крытыку (1994)<ref name=":0" />. * Прэмія Фонду прасоўвання славянскіх спраў (2002)<ref name=":0" />. * Намінацыя на Уроцлаўскую паэтычную прэмію «Silesius» за зборнік «Wszystko» (2009). * Званне Ганаровага грамадзяніна Пулаў (2010). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» у катэгорыі «кніга года» за зборнік «Nocne życie» (2011). * Міжнародная літаратурная прэмія імя Грыгорыя Скаварады (2014). * Літаратурная прэмія ZAiKS для перакладчыкаў (2015). * Прэмія імя Цыпрыяна Каміля Норвіда за зборнік «Kropka nad i» (2015). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» за агульны ўнёсак у літаратуру (2018). * Прэмія часопіса «Literatury na Świecie» (2020). * Перакладчыцкая прэмія Драгаманава (2021). * Цэнтральнаеўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» за пераклад кнігі ўкраінскай паэткі Кацярыны Бабкінай «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (2021). == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. — 148 с. — Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Andrij Lubka, "Killer", Biuro Literackie, Wrocław 2013. * Dzwinka Matijasz, "Powieść o ojczyźnie", Biuro Literackie, Wrocław 2014. * Wasyl Machno, "Listy i powietrze. Opowiadania pograniczne", Akcent, Lublin 2015. * Kateryna Babkina, "Szczęśliwi nadzy ludzie", Warsztaty Kultury w Lublinie 2017. * Kateryna Babkina, "Sonia", Warsztaty Kultury w Lublinie 2018. * Kateryna Babkina, "Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek", Warsztaty Kultury w Lublinie 2020. * Peter Milčák, "Bracia krwi", Wydawnictwo Wolno, Lusowo 2020. * Łeś Bełej, "Lustrzany sześcian", Warsztaty Kultury, Lublin 2022. * Kateryna Babkina, "Nie boli", Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023. * Kateryna Babkina, "A pamiętasz, mamo?", Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023. * Ołeksandr Kłymenko, "Orfeusz i Sołomija", PIW, Warszawa 2024. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932—1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. — Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. — 427 s. — Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] bujcbozeangavlzpbqhg3o92ame1blb 5216438 5216435 2026-10-11T17:00:44Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5216438 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, патолагаанатам і правадзейным (штатным) прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> У 1974 годзе стаў членам Таварыства сяброў Пулаў. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent». У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość». З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica».<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/mateusz-werner-nowym-redaktorem-naczelnym-tworczosci|title=Mateusz Werner nowym redaktorem naczelnym „Twórczości”|website=dzieje.pl|access-date=2026-10-11}}</ref>. Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>, станам на 2023 — у Варшаве і Пулавах<ref>{{Кніга|спасылка=|загаловак=Żeby ten wiersz był pudełkiem zapałek: obiektywizm w polskiej poezji: 97 wierszy|адказны=Jakub Kornhauser|год=2023|частка=Biogramy|выданне=Wydanie I|месца=Poznań|выдавецтва=Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury|том=t. 288|старонак=201|серыя=Biblioteka Poezji Współczesnej|isbn=978-83-67433-19-8}}</ref>. Мае сына [[Марк Сяргеюш Задура|Марка Сяргеюша]] (нар. 1974), таксама перакладчыка з беларускай і ўкраінскай<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|title=Marek S. Zadura {{!}} Wydawnictwo Warsztatów Kultury|first=Przemysław|last=Głuchowski|website=wydawnictwo.warsztatykultury.pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109113148/https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|archive-date=09-11-2025|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Узнагароды == === Дзяржаўныя === * Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі (2001) за пераклады і папулярызацыю венгерскай паэзіі<ref name=":0" />. * Крыж кавалерскі [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (2005). * Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis» (2015). === Літаратурныя прэміі і ганаровыя званні === * Прэмія «Peleryny» за паэтычны дэбют (1969). * Прэмія імя Юзафа Чаховіча (1975<ref name=":0" />, 1991). * Прэмія імя Баляслава Пруса (1981). * Прэмія «Pegaz» за перакладчыцкую творчасць (1985). * Прэмія імя Станіслава Пентака за літаратурную крытыку (1994)<ref name=":0" />. * Прэмія Фонду прасоўвання славянскіх спраў (2002)<ref name=":0" />. * Намінацыя на Уроцлаўскую паэтычную прэмію «Silesius» за зборнік «Wszystko» (2009). * Званне Ганаровага грамадзяніна Пулаў (2010). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» у катэгорыі «кніга года» за зборнік «Nocne życie» (2011). * Міжнародная літаратурная прэмія імя Грыгорыя Скаварады (2014). * Літаратурная прэмія ZAiKS для перакладчыкаў (2015). * Прэмія імя Цыпрыяна Каміля Норвіда за зборнік «Kropka nad i» (2015). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» за агульны ўнёсак у літаратуру (2018). * Прэмія часопіса «Literatury na Świecie» (2020). * Перакладчыцкая прэмія Драгаманава (2021). * Цэнтральнаеўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» за пераклад кнігі ўкраінскай паэткі Кацярыны Бабкінай «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (2021). == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. — 148 с. — Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Andrij Lubka, "Killer", Biuro Literackie, Wrocław 2013. * Dzwinka Matijasz, "Powieść o ojczyźnie", Biuro Literackie, Wrocław 2014. * Wasyl Machno, "Listy i powietrze. Opowiadania pograniczne", Akcent, Lublin 2015. * Kateryna Babkina, "Szczęśliwi nadzy ludzie", Warsztaty Kultury w Lublinie 2017. * Kateryna Babkina, "Sonia", Warsztaty Kultury w Lublinie 2018. * Kateryna Babkina, "Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek", Warsztaty Kultury w Lublinie 2020. * Peter Milčák, "Bracia krwi", Wydawnictwo Wolno, Lusowo 2020. * Łeś Bełej, "Lustrzany sześcian", Warsztaty Kultury, Lublin 2022. * Kateryna Babkina, "Nie boli", Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023. * Kateryna Babkina, "A pamiętasz, mamo?", Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023. * Ołeksandr Kłymenko, "Orfeusz i Sołomija", PIW, Warszawa 2024. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932—1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. — Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. — 427 s. — Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] ou6l3dmfk8xdz25y0f6c3pts1xj3p9r 5216445 5216438 2026-10-11T17:41:07Z M.L.Bot 261 5216445 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, патолагаанатам і правадзейным (штатным) прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> У 1974 годзе стаў членам Таварыства сяброў Пулаў. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent». У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość». З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica».<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/mateusz-werner-nowym-redaktorem-naczelnym-tworczosci|title=Mateusz Werner nowym redaktorem naczelnym „Twórczości”|website=dzieje.pl|access-date=2026-10-11}}</ref>. Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>, станам на 2023 — у Варшаве і Пулавах<ref>{{Кніга|спасылка=|загаловак=Żeby ten wiersz był pudełkiem zapałek: obiektywizm w polskiej poezji: 97 wierszy|адказны=Jakub Kornhauser|год=2023|частка=Biogramy|выданне=Wydanie I|месца=Poznań|выдавецтва=Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury|том=t. 288|старонак=201|серыя=Biblioteka Poezji Współczesnej|isbn=978-83-67433-19-8}}</ref>. Мае сына [[Марк Сяргеюш Задура|Марка Сяргеюша]] (нар. 1974), таксама перакладчыка з беларускай і ўкраінскай<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|title=Marek S. Zadura {{!}} Wydawnictwo Warsztatów Kultury|first=Przemysław|last=Głuchowski|website=wydawnictwo.warsztatykultury.pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109113148/https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|archive-date=09-11-2025|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Узнагароды == === Дзяржаўныя === * Рыцарскі крыж Ордэна Венгерскай Рэспублікі (2001) за пераклады і папулярызацыю венгерскай паэзіі<ref name=":0" />. * Крыж кавалерскі [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (2005). * [[Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis»]] (2015). === Літаратурныя прэміі і ганаровыя званні === * Прэмія «Peleryny» за паэтычны дэбют (1969). * Прэмія імя Юзафа Чаховіча (1975<ref name=":0" />, 1991). * Прэмія імя Баляслава Пруса (1981). * Прэмія «Pegaz» за перакладчыцкую творчасць (1985). * Прэмія імя Станіслава Пентака за літаратурную крытыку (1994)<ref name=":0" />. * Прэмія Фонду прасоўвання славянскіх спраў (2002)<ref name=":0" />. * Намінацыя на Уроцлаўскую паэтычную прэмію «Silesius» за зборнік «Wszystko» (2009). * Званне Ганаровага грамадзяніна Пулаў (2010). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» у катэгорыі «кніга года» за зборнік «Nocne życie» (2011). * Міжнародная літаратурная прэмія імя Грыгорыя Скаварады (2014). * Літаратурная прэмія ZAiKS для перакладчыкаў (2015). * Прэмія імя Цыпрыяна Каміля Норвіда за зборнік «Kropka nad i» (2015). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» за агульны ўнёсак у літаратуру (2018). * Прэмія часопіса «Literatury na Świecie» (2020). * Перакладчыцкая прэмія Драгаманава (2021). * Цэнтральнаеўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» за пераклад кнігі ўкраінскай паэткі Кацярыны Бабкінай «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (2021). == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. — 148 с. — Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Andrij Lubka, «Killer» (Biuro Literackie, Wrocław 2013). * Dzwinka Matijasz, «Powieść o ojczyźnie» (Biuro Literackie, Wrocław 2014). * Wasyl Machno, «Listy i powietrze. Opowiadania pograniczne» (Akcent, Lublin 2015). * Kateryna Babkina, «Szczęśliwi nadzy ludzie» (Warsztaty Kultury, Lublin 2017). * Kateryna Babkina, «Sonia» (Warsztaty Kultury, Lublin 2018). * Kateryna Babkina, «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (Warsztaty Kultury, Lublin 2020). * Peter Milčák, «Bracia krwi» (Wydawnictwo Wolno, Lusowo 2020). * Łeś Bełej, «Lustrzany sześcian» (Warsztaty Kultury, Lublin 2022). * Kateryna Babkina, «Nie boli» (Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023). * Kateryna Babkina, «A pamiętasz, mamo?» (Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023). * Ołeksandr Kłymenko, «Orfeusz i Sołomija» (PIW, Warszawa 2024). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932—1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. — Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. — 427 s. — Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] du9vhvg2y5joakjzrvkvwj5c4qjh43b 5216454 5216445 2026-10-11T17:51:43Z M.L.Bot 261 /* Дзяржаўныя */ 5216454 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, патолагаанатам і правадзейным (штатным) прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> У 1974 годзе стаў членам Таварыства сяброў Пулаў. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent». У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość». З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica».<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/mateusz-werner-nowym-redaktorem-naczelnym-tworczosci|title=Mateusz Werner nowym redaktorem naczelnym „Twórczości”|website=dzieje.pl|access-date=2026-10-11}}</ref>. Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>, станам на 2023 — у Варшаве і Пулавах<ref>{{Кніга|спасылка=|загаловак=Żeby ten wiersz był pudełkiem zapałek: obiektywizm w polskiej poezji: 97 wierszy|адказны=Jakub Kornhauser|год=2023|частка=Biogramy|выданне=Wydanie I|месца=Poznań|выдавецтва=Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury|том=t. 288|старонак=201|серыя=Biblioteka Poezji Współczesnej|isbn=978-83-67433-19-8}}</ref>. Мае сына [[Марк Сяргеюш Задура|Марка Сяргеюша]] (нар. 1974), таксама перакладчыка з беларускай і ўкраінскай<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|title=Marek S. Zadura {{!}} Wydawnictwo Warsztatów Kultury|first=Przemysław|last=Głuchowski|website=wydawnictwo.warsztatykultury.pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109113148/https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|archive-date=09-11-2025|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Узнагароды == === Дзяржаўныя === * Рыцарскі крыж Ордэна заслуг Венгерскай Рэспублікі (2001) за пераклады і папулярызацыю венгерскай паэзіі<ref name=":0" />. * Крыж кавалерскі [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (2005). * [[Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis»]] (2015). === Літаратурныя прэміі і ганаровыя званні === * Прэмія «Peleryny» за паэтычны дэбют (1969). * Прэмія імя Юзафа Чаховіча (1975<ref name=":0" />, 1991). * Прэмія імя Баляслава Пруса (1981). * Прэмія «Pegaz» за перакладчыцкую творчасць (1985). * Прэмія імя Станіслава Пентака за літаратурную крытыку (1994)<ref name=":0" />. * Прэмія Фонду прасоўвання славянскіх спраў (2002)<ref name=":0" />. * Намінацыя на Уроцлаўскую паэтычную прэмію «Silesius» за зборнік «Wszystko» (2009). * Званне Ганаровага грамадзяніна Пулаў (2010). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» у катэгорыі «кніга года» за зборнік «Nocne życie» (2011). * Міжнародная літаратурная прэмія імя Грыгорыя Скаварады (2014). * Літаратурная прэмія ZAiKS для перакладчыкаў (2015). * Прэмія імя Цыпрыяна Каміля Норвіда за зборнік «Kropka nad i» (2015). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» за агульны ўнёсак у літаратуру (2018). * Прэмія часопіса «Literatury na Świecie» (2020). * Перакладчыцкая прэмія Драгаманава (2021). * Цэнтральнаеўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» за пераклад кнігі ўкраінскай паэткі Кацярыны Бабкінай «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (2021). == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. — 148 с. — Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Andrij Lubka, «Killer» (Biuro Literackie, Wrocław 2013). * Dzwinka Matijasz, «Powieść o ojczyźnie» (Biuro Literackie, Wrocław 2014). * Wasyl Machno, «Listy i powietrze. Opowiadania pograniczne» (Akcent, Lublin 2015). * Kateryna Babkina, «Szczęśliwi nadzy ludzie» (Warsztaty Kultury, Lublin 2017). * Kateryna Babkina, «Sonia» (Warsztaty Kultury, Lublin 2018). * Kateryna Babkina, «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (Warsztaty Kultury, Lublin 2020). * Peter Milčák, «Bracia krwi» (Wydawnictwo Wolno, Lusowo 2020). * Łeś Bełej, «Lustrzany sześcian» (Warsztaty Kultury, Lublin 2022). * Kateryna Babkina, «Nie boli» (Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023). * Kateryna Babkina, «A pamiętasz, mamo?» (Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023). * Ołeksandr Kłymenko, «Orfeusz i Sołomija» (PIW, Warszawa 2024). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932—1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. — Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. — 427 s. — Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] pa4yqmoyisa5471lcmmymwl8sfee7le 5216458 5216454 2026-10-11T17:58:24Z M.L.Bot 261 /* Дзяржаўныя */ 5216458 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, патолагаанатам і правадзейным (штатным) прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> У 1974 годзе стаў членам Таварыства сяброў Пулаў. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent». У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość». З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica».<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/mateusz-werner-nowym-redaktorem-naczelnym-tworczosci|title=Mateusz Werner nowym redaktorem naczelnym „Twórczości”|website=dzieje.pl|access-date=2026-10-11}}</ref>. Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>, станам на 2023 — у Варшаве і Пулавах<ref>{{Кніга|спасылка=|загаловак=Żeby ten wiersz był pudełkiem zapałek: obiektywizm w polskiej poezji: 97 wierszy|адказны=Jakub Kornhauser|год=2023|частка=Biogramy|выданне=Wydanie I|месца=Poznań|выдавецтва=Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury|том=t. 288|старонак=201|серыя=Biblioteka Poezji Współczesnej|isbn=978-83-67433-19-8}}</ref>. Мае сына [[Марк Сяргеюш Задура|Марка Сяргеюша]] (нар. 1974), таксама перакладчыка з беларускай і ўкраінскай<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|title=Marek S. Zadura {{!}} Wydawnictwo Warsztatów Kultury|first=Przemysław|last=Głuchowski|website=wydawnictwo.warsztatykultury.pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109113148/https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|archive-date=09-11-2025|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Узнагароды == === Дзяржаўныя === * Рыцарскі крыж Ордэна заслуг Венгерскай Рэспублікі (2001) за пераклады і папулярызацыю венгерскай паэзіі<ref name=":0" />. * Кавалерскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (2005). * [[Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis»]] (2015). === Літаратурныя прэміі і ганаровыя званні === * Прэмія «Peleryny» за паэтычны дэбют (1969). * Прэмія імя Юзафа Чаховіча (1975<ref name=":0" />, 1991). * Прэмія імя Баляслава Пруса (1981). * Прэмія «Pegaz» за перакладчыцкую творчасць (1985). * Прэмія імя Станіслава Пентака за літаратурную крытыку (1994)<ref name=":0" />. * Прэмія Фонду прасоўвання славянскіх спраў (2002)<ref name=":0" />. * Намінацыя на Уроцлаўскую паэтычную прэмію «Silesius» за зборнік «Wszystko» (2009). * Званне Ганаровага грамадзяніна Пулаў (2010). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» у катэгорыі «кніга года» за зборнік «Nocne życie» (2011). * Міжнародная літаратурная прэмія імя Грыгорыя Скаварады (2014). * Літаратурная прэмія ZAiKS для перакладчыкаў (2015). * Прэмія імя Цыпрыяна Каміля Норвіда за зборнік «Kropka nad i» (2015). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» за агульны ўнёсак у літаратуру (2018). * Прэмія часопіса «Literatury na Świecie» (2020). * Перакладчыцкая прэмія Драгаманава (2021). * Цэнтральнаеўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» за пераклад кнігі ўкраінскай паэткі Кацярыны Бабкінай «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (2021). == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. — 148 с. — Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Andrij Lubka, «Killer» (Biuro Literackie, Wrocław 2013). * Dzwinka Matijasz, «Powieść o ojczyźnie» (Biuro Literackie, Wrocław 2014). * Wasyl Machno, «Listy i powietrze. Opowiadania pograniczne» (Akcent, Lublin 2015). * Kateryna Babkina, «Szczęśliwi nadzy ludzie» (Warsztaty Kultury, Lublin 2017). * Kateryna Babkina, «Sonia» (Warsztaty Kultury, Lublin 2018). * Kateryna Babkina, «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (Warsztaty Kultury, Lublin 2020). * Peter Milčák, «Bracia krwi» (Wydawnictwo Wolno, Lusowo 2020). * Łeś Bełej, «Lustrzany sześcian» (Warsztaty Kultury, Lublin 2022). * Kateryna Babkina, «Nie boli» (Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023). * Kateryna Babkina, «A pamiętasz, mamo?» (Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023). * Ołeksandr Kłymenko, «Orfeusz i Sołomija» (PIW, Warszawa 2024). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932—1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. — Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. — 427 s. — Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] 1kikey0z6suwcccpf0f2u942i18gdt5 5216460 5216458 2026-10-11T18:00:02Z M.L.Bot 261 дададзена [[Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5216460 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, патолагаанатам і правадзейным (штатным) прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> У 1974 годзе стаў членам Таварыства сяброў Пулаў. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent». У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość». З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica».<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/mateusz-werner-nowym-redaktorem-naczelnym-tworczosci|title=Mateusz Werner nowym redaktorem naczelnym „Twórczości”|website=dzieje.pl|access-date=2026-10-11}}</ref>. Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>, станам на 2023 — у Варшаве і Пулавах<ref>{{Кніга|спасылка=|загаловак=Żeby ten wiersz był pudełkiem zapałek: obiektywizm w polskiej poezji: 97 wierszy|адказны=Jakub Kornhauser|год=2023|частка=Biogramy|выданне=Wydanie I|месца=Poznań|выдавецтва=Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury|том=t. 288|старонак=201|серыя=Biblioteka Poezji Współczesnej|isbn=978-83-67433-19-8}}</ref>. Мае сына [[Марк Сяргеюш Задура|Марка Сяргеюша]] (нар. 1974), таксама перакладчыка з беларускай і ўкраінскай<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|title=Marek S. Zadura {{!}} Wydawnictwo Warsztatów Kultury|first=Przemysław|last=Głuchowski|website=wydawnictwo.warsztatykultury.pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109113148/https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|archive-date=09-11-2025|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Узнагароды == === Дзяржаўныя === * Рыцарскі крыж Ордэна заслуг Венгерскай Рэспублікі (2001) за пераклады і папулярызацыю венгерскай паэзіі<ref name=":0" />. * Кавалерскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (2005). * [[Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis»]] (2015). === Літаратурныя прэміі і ганаровыя званні === * Прэмія «Peleryny» за паэтычны дэбют (1969). * Прэмія імя Юзафа Чаховіча (1975<ref name=":0" />, 1991). * Прэмія імя Баляслава Пруса (1981). * Прэмія «Pegaz» за перакладчыцкую творчасць (1985). * Прэмія імя Станіслава Пентака за літаратурную крытыку (1994)<ref name=":0" />. * Прэмія Фонду прасоўвання славянскіх спраў (2002)<ref name=":0" />. * Намінацыя на Уроцлаўскую паэтычную прэмію «Silesius» за зборнік «Wszystko» (2009). * Званне Ганаровага грамадзяніна Пулаў (2010). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» у катэгорыі «кніга года» за зборнік «Nocne życie» (2011). * Міжнародная літаратурная прэмія імя Грыгорыя Скаварады (2014). * Літаратурная прэмія ZAiKS для перакладчыкаў (2015). * Прэмія імя Цыпрыяна Каміля Норвіда за зборнік «Kropka nad i» (2015). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» за агульны ўнёсак у літаратуру (2018). * Прэмія часопіса «Literatury na Świecie» (2020). * Перакладчыцкая прэмія Драгаманава (2021). * Цэнтральнаеўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» за пераклад кнігі ўкраінскай паэткі Кацярыны Бабкінай «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (2021). == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. — 148 с. — Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Andrij Lubka, «Killer» (Biuro Literackie, Wrocław 2013). * Dzwinka Matijasz, «Powieść o ojczyźnie» (Biuro Literackie, Wrocław 2014). * Wasyl Machno, «Listy i powietrze. Opowiadania pograniczne» (Akcent, Lublin 2015). * Kateryna Babkina, «Szczęśliwi nadzy ludzie» (Warsztaty Kultury, Lublin 2017). * Kateryna Babkina, «Sonia» (Warsztaty Kultury, Lublin 2018). * Kateryna Babkina, «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (Warsztaty Kultury, Lublin 2020). * Peter Milčák, «Bracia krwi» (Wydawnictwo Wolno, Lusowo 2020). * Łeś Bełej, «Lustrzany sześcian» (Warsztaty Kultury, Lublin 2022). * Kateryna Babkina, «Nie boli» (Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023). * Kateryna Babkina, «A pamiętasz, mamo?» (Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023). * Ołeksandr Kłymenko, «Orfeusz i Sołomija» (PIW, Warszawa 2024). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932—1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. — Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. — 427 s. — Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы]] 20lfdrt7dgqgp29e9e6x3usw6l5cjja 5216478 5216460 2026-10-11T18:14:29Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5216478 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Богдан Задура''' ({{lang-pl|Bohdan Zadura}}; {{ВДП}}) — польскі [[паэт]], [[празаік]], [[эсэіст]], [[перакладчык]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Венгерская мова|венгерскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]] моў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/bohdan-zadura-ur-1945/|title=Bohdan Zadura (ur. 1945) - Leksykon - Teatr NN|website=teatrnn.pl|access-date=2026-10-11}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лютага 1945 года ў [[Пулавы|Пулавах]] у сям’і інтэлегантаў Яна Задуры і Яніны з Юрак. Бацька быў ветэрынарным урачом, патолагаанатамам і правадзейным (штатным) прафесарам.<ref name=":0" /> З 1958 года вучыўся ў агульнаадукацыйным ліцэі імя князя А. Е. Чартарыйскага ў Пулавах, атрымаў атэстат 1962 годзе. У 1962 годзе дэбютаваў у двухтыднёвіку «Kamena» (№ 23) вершамі з інцыпітамі «tak bolą mnie wszystkie miejsca» і «brat mojego ojca». Вывучаў на філасофскім факультэце [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], атрымаў ступень магістра ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> У 1964—1966 гадах супрацоўнічаў з рэдакцыяй двухтыднёвіка «Echo Puławskie», тады быў звязаны з Паэтычнай арыентацыяй «Hybrydy». У 1968 годзе выйшаў першы зборнік вершаў Задуры «W krajobrazie z amfor», якім ён дэбютаваў як паэт-класіцыст, а таксама першы раман «Lata spokojnego słońca». На раннія вершы Задуры звярнуў ўвагу Яраслаў Івашкевіч.<ref name=":0" /> Літаратурную і літаратурна-крытычную творчасць працягваў публікацыямі вершаў, прозы, рэцэнзій і артыкулаў у часопісах «Kultura» (1966—1977), «Współczesność» (1966—1970), «Twórczość» (з 1967), «Życie Literackie» (1968—1971). З 1966 года належаў да Кола маладых пры Варшаўскім аддзяленні Саюза польскіх пісьменнікаў (ZLP), быў яго сябрам да расфарміравання ў 1969 годзе.<ref name=":0" /> З пачатку 1970-х гадоў быў кіраўніком рэгіянальнага музея Казімежа Дольнага, адначасова працягваў публікавацца. Супрацоўнічаў з часопісамі «Literatura», «Literatura na Świecie», «Kamena», дзе публікаваліся яго творы, а таксама пераклады з англійскай, венгерскай, украінскай моў.<ref name=":0" /> У 1974 годзе стаў членам Таварыства сяброў Пулаў. У 1977—1987 гадах быў літаратурным кіраўніком Тэатра студыі візіі і руху ў Любліне. У 1987 годзе стаў старшынёй грамадскай праграмнай рады Люблінскай тэатральнай студыі.<ref name=":0" /> На пачатку 1980-х гадоў стаў членам рэдакцыі штоквартальніка «Akcent» і ПЭН-клуба. З 1984 года як намеснік кіраўніка, а пасля кіраўнік аддзела прозы працаваў у штомесячніку «Twórczość». У 1987 годзе стаў членам праграмнай рады Выдавецкага кааператыва «Czytelnik». У 1990-х гадах пастаянна публікаваўся ў «Akcent» і «Twórczość», а таксама ў «Kresy», «Literatura Regionów», «Scyna», «Fraza», «Odra». У 1994 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Усходняга фонду культуры «Akcent». У 1995—1998 гадах працаваў у рэдакцыі «Nowej Prozy Polskiej», якую выдавала «Twórczość». З 1997 года звязаны з літаратурным бюро «Fort Legnica», а затым «Port Legnica».<ref name=":0" /> У 2004<ref name=":0" />-2020 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Twórczość»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/mateusz-werner-nowym-redaktorem-naczelnym-tworczosci|title=Mateusz Werner nowym redaktorem naczelnym „Twórczości”|website=dzieje.pl|access-date=2026-10-11}}</ref>. Творы Богдана Задуры з часу дэбюту ў 1962 годзе станавіліся ўсё меней класічнымі, спалучалі поўную эстэтыкі форму з сучаснымі задумамі. Прыкметы пераўтварэння заўважны ўжо ў зборніку «Zejście na ląd», а пераломным аказаўся зборнік «Starzy znajomi», ён бязлітасна разрываў са схільнасцю да прасодыі, рэгулярнасці, дысцыплінаванасці адносна жанравых правілаў традыцыйнай лірыкі. Сёння пра прызнанне Задуры настаўнікам многіх маладых паэтаў сведчыць перш за ўсё зборнік «Cisza». Яму і Пятру Сомеру прыпісвалі фарміраванне «новай паэтычнай дыкцыі».<ref name=":0" /> Задура праславіўся ўдалымі перакладамі амерыканскай і венгерскай літаратуры. Пераклады Задуры ўкраінскіх паэтаў (сярод іх [[Юрый Андруховіч|Юрыя Андруховіча]], [[Андрэй Бондар|Андрэя Бондара]], [[Васіль Махно|Васіля Махно]], [[Сяргей Жадан|Сяргея Жадана]]) увайшлі ў станам на 2012 год тройчы перавыдадзеную анталогію «Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury».<ref name=":0" /> Станам на 2004 год, жыў у Пулавах<ref name=":1">Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538.</ref>, станам на 2023 — у Варшаве і Пулавах<ref>{{Кніга|спасылка=|загаловак=Żeby ten wiersz był pudełkiem zapałek: obiektywizm w polskiej poezji: 97 wierszy|адказны=Jakub Kornhauser|год=2023|частка=Biogramy|выданне=Wydanie I|месца=Poznań|выдавецтва=Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury|том=t. 288|старонак=201|серыя=Biblioteka Poezji Współczesnej|isbn=978-83-67433-19-8}}</ref>. Мае сына [[Марк Сяргеюш Задура|Марка Сяргеюша]] (нар. 1974), таксама перакладчыка з беларускай і ўкраінскай<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|title=Marek S. Zadura {{!}} Wydawnictwo Warsztatów Kultury|first=Przemysław|last=Głuchowski|website=wydawnictwo.warsztatykultury.pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109113148/https://wydawnictwo.warsztatykultury.pl/marek-s-zadura/|archive-date=09-11-2025|access-date=2026-10-11}}</ref>. == Узнагароды == === Дзяржаўныя === * Рыцарскі крыж Ордэна заслуг Венгерскай Рэспублікі (2001) за пераклады і папулярызацыю венгерскай паэзіі<ref name=":0" />. * Кавалерскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (2005). * [[Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis»]] (2015). === Літаратурныя прэміі і ганаровыя званні === * Прэмія «Peleryny» за паэтычны дэбют (1969). * Прэмія імя Юзафа Чаховіча (1975<ref name=":0" />, 1991). * Прэмія імя Баляслава Пруса (1981). * Прэмія «Pegaz» за перакладчыцкую творчасць (1985). * Прэмія імя Станіслава Пентака за літаратурную крытыку (1994)<ref name=":0" />. * Прэмія Фонду прасоўвання славянскіх спраў (2002)<ref name=":0" />. * Намінацыя на Уроцлаўскую паэтычную прэмію «Silesius» за зборнік «Wszystko» (2009). * Званне Ганаровага грамадзяніна Пулаў (2010). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» у катэгорыі «кніга года» за зборнік «Nocne życie» (2011). * Міжнародная літаратурная прэмія імя Грыгорыя Скаварады (2014). * Літаратурная прэмія ZAiKS для перакладчыкаў (2015). * Прэмія імя Цыпрыяна Каміля Норвіда за зборнік «Kropka nad i» (2015). * Уроцлаўская паэтычная прэмія «Silesius» за агульны ўнёсак у літаратуру (2018). * Прэмія часопіса «Literatury na Świecie» (2020). * Перакладчыцкая прэмія Драгаманава (2021). * Цэнтральнаеўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» за пераклад кнігі ўкраінскай паэткі Кацярыны Бабкінай «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (2021). == Беларускія пераклады == * ''Богдан Задура'''''.''' Труны з Ікеі : выбраныя вершы / Богдан Задура; пераклад з польскай [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]. — Vilnius : [[Логвінаў (выдавецтва)|Logvino literatūros namai]], 2016. — 148 с. — Тэкст : непасрэдны. == Творы == === Паэзія === * W krajobrazie z amfor (Czytelnik, Warszawa 1968). * Podróż Morska (Czytelnik, Warszawa 1971). * Pożegnanie Ostendy (Czytelnik, Warszawa 1974). * Małe muzea (Czytelnik, Warszawa 1977). * Zejście na ląd (Czytelnik, Warszawa 1983). * Starzy znajomi (Czytelnik, Warszawa 1986). * Prześwietlone zdjęcia : wiersze własne i przekłady wierszy pisarzy węgierskich (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1990). * Cisza (Wydawnictwo a5, Poznań 1994). * Noc Poetów (poemat 1998) * Kaszel w lipcu (2000) * Poematy (2001) * Więzień i krotochwila : wiersze z lat sześćdziesiątych (2001). * Ptasia Grypa : i inne wiersze dla kobiet i mężczyzn (2002) * Stąd. Wiersze Puławskie (2002) * Wiersze zebrane, 3 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2005—2006). * Wszystko (Biuro Literackie, Wrocław 2008). * Nocne życie (Biuro Literackie, Wrocław 2010). * Wiersze wybrane (2011). * Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (Biuro Literackie, Wrocław 2012). * Kropka nad i (2014) * Najlepsze lata (2015) * Już otwarte (2016) * Po szkodzie (2018) * Płyn Lugola (2020). === Проза === * Lata spokojnego słońca (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1968). * A żeby ci nie było żal (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1972). * Patrycja i chart afgański (Czytelnik, Warszawa 1976). * Do zobaczenia w Rzymie (Czytelnik, Warszawa 1980). * Lit (Marabut, Gdańsk 1997). * Proza tom 1. Opowiadania (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Proza tom 2. Powieści (Biuro Literackie, Wrocław 2006). === Літаратуразнаўчыя нарысы === * Radość czytania (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1980), тэксты 1967—1978 гадоў, публікаваныя ў часопісах «Twórczość», «Kamena», «Kultura i Współczesność». * Tadeusz Nowak (1981) * Daj mu tam, gdzie go nie ma (Multico, Lublin 1996). * Między wierszami (Biuro Literackie, Legnica 2002). * Szkice, recenzje, felietony. 2 tomy (Biuro Literackie, Wrocław 2007). === Пераклады === ==== З беларускай ==== ===== Кнігі ===== * [[Андрэй Адамовіч|Andrej Adamowicz]] «Dzień poezji śmierci dzień» (Андрэй Адамовіч «Дзень паэзіі смерці дзень»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * Andrej Adamowicz «Tłuścioch i leszcz» (Андрэй Адамовіч «Таўсціла і лешч»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2017. * [[Юлія Цімафеева|Julia Cimafiejewa]] «Cyrk i inne wiersze», Lublin: Warsztaty Kultury, 2018. * Andrej Adamowicz «Pieśń o Cimurze» (Андрэй Адамовіч «Песня пра Цімура»), Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2021. * [[Уладзімір Арлоў (гісторык)|Uładzimier Arłou]] «Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady» (Уладзімер Арлоў «Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2021. * [[Марыя Мартысевіч|Maryja Martysiewicz]] «Sarmatyja» (Марыя Мартысевіч «Сарматыя»), Sejny: Pogranicze, 2022. * [[Сяргей Прылуцкі|Siarhiej Pryłucki]] «Patriotyzm dla opornych» (Сяргей Прылуцкі «Патрыятызм для чайнікаў»), Lublin: Warsztaty Kultury, 2022. * Uładzimier Arłou «Na brzegu innego czasu» (выбар, пераклад і пасляслоўе Богдана Задуры), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024. * Julia Cimafiejewa «Autoportret w postaci pestki avocado», Lublin: Warsztaty Kultury, 2024. * Uładzimier Arłou «Tańce nad miastem. Trzy opowieści» (Уладзімер Арлоў «Танцы над горадам»), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2025. * [[Альгерд Бахарэвіч|Alhierd Bacharewicz]] «Przeszukanie w muzeum» (Альгерд Бахарэвіч «Ператрус у музеі»), Lublin:Warsztaty Kultury, 2026. * [[Ганна Янкута|Hanna Jankuta]], «Konstytucja» (Ганна Янкута «Канстытуцыя»), Lublin, Warsztaty Kultury, 2026. * [[Вальжына Морт|Walżyna Mort]] «Muzyka dla martwych i zmartwychwstałych» (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), Wrocław-Wojnowice: KEW, 2026. ===== Зборнікі ===== * Andriej Chadanowicz «Święta Nowego Rocku», Wrocław: KEW, 2006. * «Pępek nieba. Antologia młodej poezji białoruskiej», Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2006 (вершы Андрэя Адамовіча, [[Міхась Баярын|Міхася Баярына]]). * «Wschód wolności Antologia współczesnej literatury białoruskiej», Bydgoszcz: Miejskie Centrum Kultury, 2020 (вершы [[Ганна Комар|Ганны Комар]], Вальжыны Морт, Уладзіміра Арлова). * [[Уладзімір Някляеў|Uładzimir Niaklaieu]] «Sam = Sam», Kraków: Instytut Kultury Willa Decjusza, 2023. ===== Часопісы ===== * [[Алесь Адамовіч|Aleś Adamowicz]] «''Dubler, czyli sny z otwartymi oczami»'' [fragmenty powieści] (Алесь Адамович «Дублёр (Сны с открытыми глазами)» [фрагмент з аповесці «Каратели»] // «Literatura na Świecie» № 8-9 (241—242), 1991. * Andrej Adamowicz (wiersze) // «Twórczość» № 11, 2009. * Julia Cimafiejewa (wiersze) // «Odra» № 9, 2023. * Alhierd Bacharewicz «Rym do słowa „gwiazda“» // «Odra» № 2, 2025. * Alhierd Bacharewicz «Pokój komarom» // «Odra» № 3, 2026. * [[Уладзімір Лянкевіч|Uładzimir Lankiewicz]] (wiersze) // «Akcent» № 4(178), 2024. * Uładzimir Arłou (wiersze), Walżyna Mort (wiersze), Uładzimir Lankiewicz (wiersze), Alhierd Bacharewicz «Przeczytaj to szeptem» (opowiadanie), Julia Cimafiejewa (wiersze), Hanna Komar (wiersze) // «Fraza» № 1-2 (123—124), 2024. * Расстраляныя паэты // «Таўбін» 24 кастрычніка 2024 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://taubinpoetry.com/killed-be/polskija-peraklady-vershau-rasstraljanyh-pajetau/|title=Расстраляныя паэты па-польску|website=TAŬBIN|date=2024-10-28|access-date=2026-10-11}}</ref>. ==== З іншых моў ==== * D.J. Enright, ''Księga Fausta'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984). * Dmytro Pawłyczko, ''Tajemnica twojej twarzy'' (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1989). * Tony Harrison, ''Kumkwat dla Johna Keatsa'' (PIW, Warszawa 1990). * John Ashbery, ''No i wiesz'' (razem z Andrzejem Sosnowskim i Piotrem Sommerem), (Fundacja Literatura Światowa, Warszawa 1993). * D.J. Enright, ''Rok akademicki'' (PIW, Warszawa1997). * Mihály Babits, ''Księga Jonasza'' (Wydawnictwo Pomona, Wrocław 1998). * Tony Harrison, ''Sztuka i zagłada'' (Biuro Literackie, Legnica 1999). * Dmytro Pawłyczko, ''Naparstek'' (Akcent 2000). * John Guzlowski, ''Język mułów i inne wiersze'' (Biblioteka Śląska, Katowice 2002). * Wasyl Machno, ''Wędrowcy'', (razem z Andrzejem Nowakiem i Renatą Rusnak), (Wydawnictwo Bonami, Poznań 2003). * ''Wiersza zawsze są wolne. Poezja ukraińska w przekładach Bohdana Zadury'' (Biuro Literackie, Wrocław 2004, 2005, 2007). * Jurij Andruchowycz, ''Piosenki dla martwego koguta'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005, 2007). * Andrij Bondar, ''Jogging'', (razem z Adamem Wiedemannem), (Wydawnictwo Mamiko, Nowa Ruda 2005). * Wasyl Machno, ''34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Serhij Żadan, ''Historia kultury początku stulecia'' (Biuro Literackie, Wrocław 2005). * Andrij Lubka, «Killer» (Biuro Literackie, Wrocław 2013). * Dzwinka Matijasz, «Powieść o ojczyźnie» (Biuro Literackie, Wrocław 2014). * Wasyl Machno, «Listy i powietrze. Opowiadania pograniczne» (Akcent, Lublin 2015). * Kateryna Babkina, «Szczęśliwi nadzy ludzie» (Warsztaty Kultury, Lublin 2017). * Kateryna Babkina, «Sonia» (Warsztaty Kultury, Lublin 2018). * Kateryna Babkina, «Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek» (Warsztaty Kultury, Lublin 2020). * Peter Milčák, «Bracia krwi» (Wydawnictwo Wolno, Lusowo 2020). * Łeś Bełej, «Lustrzany sześcian» (Warsztaty Kultury, Lublin 2022). * Kateryna Babkina, «Nie boli» (Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023). * Kateryna Babkina, «A pamiętasz, mamo?» (Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2023). * Ołeksandr Kłymenko, «Orfeusz i Sołomija» (PIW, Warszawa 2024). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Zadura Bohdan, [w:] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny, red. J. Czechowska, A.Szatagan, t. 9, Warszawa 2004, s. 538. * Nasiłowska A., Literatura okresu przejściowego 1975—1996, Warszawa 2000, s. 188—190. * Zadura Bohdan Krzysztof, [w:] Pisarze współcześni regionu lubelskiego. Leksykon, red. J. Smolarz, Lublin 1999, s. 321—326. * [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/9658/edition/9536/content Lublin literacki 1932—1982 : szkice i wspomnienia] / pod red. W. Michalskiego, J. Zięby. — Lublin : Wydawnictwo Lubelskie, 1984. — 427 s. — Тэкст : непасрэдны. (са старонкі 76 файла) * Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą, wybr., oprac. Jarosław Borowiec, Wrocław 2011. * Jarosław Borowiec, Zadura. Ścieżka wiersza, Puławy 2008. * W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, red. Piotr Śliwiński, Poznań 2013. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/kit/34-truny-z-ikiea.html|title=Богдан Задура (Bohdan Zadura). Труны з Ікеа. Вершы - па-беларуску {{!}} Часопіс "ПрайдзіСвет"|website=prajdzisvet.org|access-date=2026-10-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Задура Богдан}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы]] h9hlylonrynmlxd6032eacz641lldqd 10 159105 5216395 4901756 2026-10-11T14:49:23Z DzBar 156353 5216395 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Нарматыўны акт |from = {{{from|}}} |уверсе = {{картка/назва|{{{назва|{{{загаловак|}}}}}} |from={{{from|}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінальная назва|{{{арыгінальная назва|}}} |from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{выява|}}}|size={{#if: {{{шырыня|}}} | {{{шырыня}}} | 200px }}|caption={{{Подпіс|{{{подпіс выявы|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = [[Галіна права]] |тэкст1 = {{{галіна права|}}} |метка2 = Від |тэкст2 = {{{від|}}} |вікідадзеныя2 = p31 |метка3 = Дзяржава |тэкст3 = {{{дзяржава|}}} |вікідадзеныя3 = p17 |метка4 = Нумар |тэкст4 = {{{нумар|}}} |метка5 = Прыняцце |тэкст5 = {{{прыняты|}}} |вікіданыя5 = P467 |метка6 = Галасаванне ніжняй палаты |тэкст6 = {{{галасаванне ніжняй палаты|}}} |метка7 = Галасаванне парламента |тэкст7 = {{{галасаванне парламента|}}} |метка8 = Ухваленне |тэкст8 = {{{ухвалены|}}} |метка9 = Галасаванне верхняй палаты |тэкст9 = {{{галасаванне верхняй палаты|}}} |метка10 = Падпісанне |тэкст10 = {{{падпісаны|}}} |метка11 = Набыў моц |тэкст11 = {{{набыў моц|}}} |вікіданыя11 = P7589 |метка12 = Першая публікацыя |тэкст12 = {{{апублікаваны|}}} |вікідадзеныя12 = p577 |метка13 = Дзеючая рэдакцыя |тэкст13 = {{{дзеючая рэдакцыя|}}} |метка14 = Страціў моц |тэкст14 = {{{страціў моц|}}} |вікідадзеныя14 = p582 |метка15 = Месца захоўвання |тэкст15 = {{{месца захоўвання|}}} |тэкст16 = {{#if:{{{Lib|}}}|[{{{Lib}}} Электронная версія]}} |стыль_унізе = background-color:{{#switch:{{lc:{{{статус|}}}}} |чаканне |чаканне рэферэндуму |адхілены = <nowiki>#</nowiki>FFCBDB |адкліканы = <nowiki>#</nowiki>FFCBDB |у сіле = <nowiki>#</nowiki>AAF0D1 |папраўкі = <nowiki>#</nowiki>FFFFCC |мінуў |адменены |стоп = <nowiki>#</nowiki>FFCBDB |несапраўдны |#default = transparent; border-top:#aaa 1px solid; }}; |унізе = {{#if:{{{статус|}}}|'''Стан:''' {{#switch:{{lc:{{{статус}}}}} |чаканне = У чаканні |чаканне рэферэндуму = Чакаецца рэферэндум па законе |адхілены = Адхілены |адкліканы = Адкліканы |у сіле = У сіле |папраўкі = Дзейнічае з папраўкамі |мінуў = Тэрмін дзеяння мінуў |адменены = Адменены |стоп = Дзеянне прыпынена |несапраўдны = Прызнаны несапраўдным |#default = Невядома }} }} |стыль_унізе2 = background-color:transparent |унізе2 = {{картка/Вікікрыніцы|{{{Вікікрыніцы|}}}|Тэкст|from={{{from|}}}}} }}<noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Грамадства|{{PAGENAME}}]] </noinclude> omzacnxuk5fuxx3a6mb5phwcgu8cyb2 10 161484 5216930 4535579 2026-10-12T11:23:55Z M.L.Bot 261 5216930 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Малочныя прадукты | navbar = | state = | клас_спісаў = hlist | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = [[Малочныя прадукты]] | выява = [[Выява:Milk glass.jpg|90px|Шклянка каровінага малака]] | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | стыль_уверсе = | уверсе = | загаловак1 = Натуральнамалочныя прадукты | спіс1 = * Пітное [[малако]] ** [[пастаялка]] ** [[адгон]] ** бялковае ** вітамінізаванае ** [[Топленае малако|адтопленае]] * [[Вяршкі]] * [[Кісламалочныя прадукты]] ** [[Айран (напой)|айран]] ** [[ацыдафілін]] ** [[ёгурт]] ** [[кефір]] ** [[кумыс]] ** [[мацоні]] ** [[Ражанка (напой)|ражанка]] ** [[смятана]] | загаловак2 = Прадукты перапрацоўкі | спіс2 = * Малочныя кансервы ** [[згушчанае малако]] ** [[курут]] ** [[сухі тварог]] ** [[сухое малако]] * [[Марожанае]] * [[Сметанковае масла]] ** [[Топленае масла]] * [[Сыр]] * [[Тварог]] | загаловак3 = Пабочныя прадукты | спіс3 = * [[Маслёнка (прадукт)|Маслёнка]] * [[Сыроватка]] | загаловак4 = Другасныя прадукты | спіс4 = * [[Казеін]] * [[Малочны цукар]] * [[Рыкота]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Ежа і напоі]] </noinclude> 0t200yqvo89aza2z5fhaluwohtzothr 0 165375 5216707 4933490 2026-10-12T02:33:20Z Zadorenko V 175157 5216707 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Вічуга''' ({{Lang-ru|Вичуга}}) — горад у [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Чыгуначная станцыя за 65 км на паўночны ўсход ад [[Іванава (Расія)|Іванава]]. Буйны цэнтр тэкстыльнай прамысловасці. Баваўняная фабрыка і — адно з найстарэйшых прадпрыемстваў (з 1812). Машынабудаўнічы, дрэваапрацоўчы заводы. Вячэрні тэкстыльны тэхнікум. Горад утвораны ў 1920 шляхам аб’яднання некалькіх населеных пунктаў. Насельніцтва — 37583 (2010). == Геаграфія == Горад размешчаны на адлегласці каля 400 км на паўночны ўсход ад Масквы, на поўдзень ад ракі Волгі, за 30 км ад горада Кінешма. Праз Вічугу праходзіць чыгунка «Масква-Кінешма», аўтамабільная траса «Кінешма-Каўроў». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Леанід Міхайлавіч Сандалаў]] (1900—1987) — савецкі военачальнік, генерал-палкоўнік. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Вічуга}} {{Гарады Іванаўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Іванаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1925 годзе]] s1aj5jj89qgg6vpzpdefevl7sgqmjfp 0 167124 5216906 4943160 2026-10-12T10:19:11Z Zadorenko V 175157 5216906 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Галіч}} {{НП}} '''Галіч''' ({{Lang-ru|Галич}}) — горад у [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] [[Расія|Расіі]], на беразе [[Галіцкае возера|Галіцкага возера]]. Вузел чыгуначных ліній на [[Буй]], [[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Кіраў]], [[Кастрама|Кастраму]]. == Гісторыя == Упершыню згадваецца ў летапісе у [[1238]] годзе пад назвай Г. Мерскага. У 13 ст. - цэнтр Галіцкага княства, першым князем якога быў брат Аляксандра Неўскага - Канстанцін Яраславіч. У пачатку 2-й паловы 14 ст. Галіч быў далучаны да Маскоўскага княства. З 1788 павятовы горад Кастрамской губерні. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Экскаватарны, металавырабаў, гарбарныя заводы, льнозавод, мэблевая, абутковая і швейная фабрыкі, харчовая прамысловасць (мясакамбінат, масласыразавод і інш.) == Адукацыя і культура == Галіцкі аграрны тэхнікум, педагагічны каледж. Краязнаўчы музей. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Мікалай Уладзіміравіч Праўдзін]] (1926—2014) — [[вучоны]] ў галіне эксплуатацыі [[Чыгуначны транспарт|чыгуначнага транспарту]], [[доктар тэхнічных навук]], [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1978)<ref name="БЭ13">{{Крыніцы/БелЭн|13|||28}}</ref>. {{зноскі}} {{Гарады Кастрамской вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Кастрамской вобласці]] r4buhdz0pvx6a8adqyonry0xgz2zwzv 0 169936 5216561 4409670 2026-10-11T21:29:20Z Ueschar 151377 /* Біяграфія */ Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах, перанесена: Ржышчы → Ржышча з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5216561 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бурак}} {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Андрэй Мацвеевіч Бурак |арыгінал імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |партрэт = |подпіс = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Сцяг|СССР}} |гады службы = [[1941]]—[[1943]] |званне = {{СССР, Сяржант}} |род войскаў = [[пяхота]] |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = |Commons = |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = }} '''Андрэй Мацвеевіч Бурак''' ({{ДН|||1911}}, в. [[Асвеіца]], [[Дрысенскі павет]], [[Віцебская губерня]], цяпер {{МН|Верхнядзвінскі раён|у Верхнядзвінскім раёне|}} — {{ДС|7|10|1943}}, [[Кагарлыцкі раён]], [[Кіеўская вобласць]]) — [[сяржант]] [[Рабоча-сялянская Чырвоная Армія|Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] (1943)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Бурак Андрей Матвеевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 91 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == Андрэй Бурак нарадзіўся ў рабочай сям’і. Атрымаў няпоўную сярэднюю адукацыю. З 1938 года пражываў разам з сям’ёй у [[Ніжні Тагіл|Ніжнім Тагіле]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]], працаваў спачатку на заводзе імя Куйбышава, затым ва Уральскім леспрамгасе. 14 чэрвеня 1941 года быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію Ніжнетагільскім раённым [[ваенны камісарыят|ваенным камісарыятам]] Свярдлоўскай вобласці. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны — на яе франтах. Да верасня 1943 года гвардыі чырвонаармеец Андрэй Бурак быў наводчыкам [[кулямёт]]а 3-га [[батальён]]а 198-га гвардзейскага стралковага палка 68-й гвардзейскай стралковай дывізіі [[40-я армія (СССР, 1941-1945)|40-й арміі]] [[Варонежскі фронт|Варонежскага фронту]]. Вызначыўся падчас [[Бітва за Дняпро|бітвы за Дняпро]]<ref name="БС"/><ref name="wh">{{Warheroes|id=10976}}</ref>. 24 верасня 1943 полк Бурака падышоў да [[Дняпро|Дняпра]] ў раёне пасёлка [[Ржышчаў]] [[Кагарлыцкі раён|Кагарлыцкага раёна]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]]<ref name="БС"/>. Камандаванне прыняло рашэнне паслаць групу байцоў для заняткі [[плацдарм]]у на яго заходнім беразе. Ноччу гэтая група фарсіравала Дняпро, але трапіла пад шквальны агонь праўзыходных сіл праціўніка. Тады камандаванне паслала новую групу на дапамогу той, што змагалася на плацдарме. У гэту групу ўвайшоў і Бурак. Нягледзячы на масіраваны варожы агонь, група пераправілася і замацавалася на плацдарме. Нямецкія войскі распачалі тры спробы контратакаваць, але ўсе яны праваліліся. Бурак знаходзіўся ў самым цэнтры плацдарма. Агнём свайго кулямёта ён знішчыў каля 100 варожых салдат і афіцэраў, а таксама падбіў [[танк]]. 7 кастрычніка 1943 года ён загінуў у баі. Пахаваны на ўсходняй ускраіне вёскі [[Балыка-Шчучынка]] таго ж раёна<ref name="БС"/><ref name="wh" />. Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад 13 лістапада 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі чырвонаармеец Андрэй Бурак пасмяротна быў удастоены высокага звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. Быў таксама ўзнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]]<ref name="wh" />. {{зноскі}} == Літаратура == * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382 * Золотые Звёзды свердловчан. — Свердловск: Средне-Уральское кн.изд. 1970. * Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. Минск, 1984. {{DEFAULTSORT:Бурак Андрэй Мацвеевіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро]] [[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Верхнядзвінскім раёне]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Кіеўскай вобласці]] hdad2t8ecw1zv3kjtq0vxadsoht56qm 0 179412 5216928 5215124 2026-10-12T11:10:52Z IshaBarnes 124956 вычытка 5216928 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Іаакім Іаакімавіч Вацэціс |арыгінал імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |партрэт = |подпіс = [[камандарм 2-га рангу]] І. І. Вацэціс |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Сцяг|Расійская імперыя}}<br />{{Сцяг|РСФСР|1918}} <br />{{Сцяг|СССР|армія}} |гады службы = {{Сцяг Расіі}} [[1891]]—[[1917]] <br />{{Сцяг СССР}} [[1918]]—[[1937]] |званне = {{СССР, Камандарм 2 рангу}} |род войскаў = |камандаваў = Галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі Рэспублікі |частка = |бітвы = [[Першая сусветная вайна]], <br/> [[Грамадзянская вайна ў Расіі]] |узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!}}} |Commons = |Rodovid = |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = }} {{цёзкі2|Вацэціс}} '''Іаакім Іаакімавіч Вацэціс''' ({{lang-lv|Jukums Vācietis}}; {{ДН|11|11|1873}} — {{ДС|28|7|1938}}) — расійскі, савецкі военачальнік<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Вацетис Иоаким Иоакимович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 106 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. [[Камандарм 2-га рангу]]. [[Прафесар]]. == Біяграфія == === Сям’я === Нарадзіўся 11 лістапада 1873 года ў [[Курляндская губерня|Курляндскай губерні]], [[Кулдзіга|Гальдынгенскага павета]], Нейгофскай воласці, мыза Нейгоф, у шматдзетнай сям’і беззямельнага селяніна (фактычна парабка). Як піша ў сваёй аўтабіяграфіі Вацэціс, яго дзед насіў іншае прозвішча. Але пасля канфлікту з [[Барон|баронам]] Мірбахам, уладальнікам веласіпеднага завода ў маёнтку Нейгоф, той палічыў дасціпным, калі ў латыша, які правініўся, будзе прозвішча Vācietis («Немец» па-латышску). === Служба ў Імператарскай арміі Расіі === Марыў паступіць ва ўніверсітэт, але абраў вайсковую службу, давалі магчымасць вучыцца за дзяржаўны кошт. У [[1891]] годзе<ref name="БС"/> — [[Валанцёр, ваенны|добраахвотнік]] у [[Рыга|Рыжскім]] навучальным [[унтэр-афіцэр]]скім [[батальён]]е. Затым [[Віленскае ваеннае вучылішча|Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча]], якое скончыў у [[1897]] годзе па першым разрадзе і [[афіцэр]]ам выпушчаны ў [[войска]]. У [[1909]] годзе, пасля навучання ў [[Акадэмія Генеральнага штаба, Расійская імперыя|Акадэміі Генштаба]]<ref name="БС"/>, [[Капітан|капітан]], [[камандзір]] роты, а пасля — вучэбнай каманды. У [[1912]] годзе [[падпалкоўнік]], камандзір [[батальён]]а [[Вяцкі 102-і пяхотны полк|102-га пяхотнага Вяцкага палка]]. === Першая сусветная вайна === [[Першая сусветная вайна|Вайну]] сустрэў ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]], пазней пад Красновіцай, у раёне [[Варшава|Варшавы]] быў цяжка паранены вінтовачнай куляй. Пасля лячэння, восенню [[1915]] года — [[палкоўнік]]<ref name="БС"/>, камандзір 5-га земгальскага стралковага палка, у складзе [[12-я армія (Расійская імперыя)|12-й арміі]], да самай [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]], якая трымала абарону на рыжскім кірунку. Дакументы аб прысваенні звання [[генерал]]а сышлі ў стаўку, але ў канцы [[1917]] года імі ўжо ніхто не займаўся. === На баку бальшавікоў === Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] разам са сваім [[полк|палком]] перайшоў на бок [[бальшавік]]оў<ref name="БС"/>. Са снежня [[1917]] года быў начальнікам аператыўнага аддзела Рэвалюцыйнага палявога штаба пры [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага|Стаўцы]]. У студзені [[1918]] года кіраваў падаўленнем [[Мяцеж Доўбар-Мусніцкага|мяцяжу польскага корпуса]] генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Доўбар-Мусніцкага]]<ref name="БС"/>. З красавіка [[1918]] года — камандзір [[Латышскія стралкі|Латышскай стралковай]] дывізіі<ref name="БС"/>, адзін з кіраўнікоў падаўлення [[Паўстанне левых эсэраў|леваэсэраўскага бунту ў Маскве ў ліпені 1918]]<ref name="БС"/>. З ліпеня [[1918]] года — камандуючы [[Усходні фронт, РСЧА|Усходнім фронтам]], з 1 верасня [[1918]] года па 9 ліпеня [[1919]] года — галоўнакамандуючы ўсімі Узброенымі Сіламі РСФСР<ref name="БС"/>. У студзені — сакавіку 1919 адначасова камандуючы [[Войска Савецкай Латвіі, РСЧА|Арміяй Савецкай Латвіі]]. У ліпені 1919 Вацэціс быў арыштаваны па падазрэнні ў здрадзе. У тэлеграме [[наркамваенмар]]у [[Леў Давыдавіч Троцкі|Троцкаму]], за подпісам [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Дзяржынскага]], {{нп3|Мікалай Мікалаевіч Красцінскі|Красцінскага|ru|Крестинский, Николай Николаевич}}, [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніна]] і [[Эфраім Маркавіч Склянскі|Склянскага]], арышт тлумачыўся тым, што афіцэр, які быў выкрыты і прызнаўся ў здрадзе, даў паказанні, з якіх вынікала, што Вацэціс ведаў пра ваенную змову. «Прыйшлося падвергнуць арышту галаўкама» — цытуе тэлеграму Троцкі. Неўзабаве пасля арышту Вацэціс быў вызвалены. Але, нягледзячы на зняцце абвінавачванняў, на пасадзе галоўнакамандуючага не адноўлены. Са жніўня 1919 г. працаваў у [[Рэўваенсавет|Рэўваенсавеце]]. З [[1921]] года на выкладчыцкай працы ў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваеннай акадэміі РСЧА]], [[камандарм 2-га рангу]]<ref name="БС"/>. === Канец === 29 лістапада 1937 быў арыштаваны ў другі раз. 28 ліпеня 1938 г. па абвінавачванні ў шпіянажы і ўдзеле ў контррэвалюцыйнай тэрарыстычнай арганізацыі [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]] прысуджаны да расстрэлу. Расстраляны 28 ліпені 1938 года на палігоне [[Расстрэльны палігон «Камунарка»|«Камунарка»]]. Рэабілітаваны 28 сакавіка [[1957]] года. == Памяць == Імем Іаакіма Вацэціса ў Рызе, у мікрараёне {{нп3|Пляўніекі||ru|Плявниеки}} названая вуліца. == Узнагароды == * [[Ордэн Чырвонага Сцяга]] ([[1928]])<ref name="БС"/> * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] === Падарункі === * Чарнільны прыбор «Напалеон», за паспяховае камандаванне Усходнім фронтам (1918) == Працы == * «О военной доктрине будущего», Москва, 1923 * «Боевые действия в Восточной Пруссии в июле, августе и начале сентября 1914 г.» — М., 1923. — 105 с. * «Операции на восточной границе Германии в 1914», ч. 1, Москва, 1929 * «Историческая роль латышских стрелков» (на латышском языке) * «Человек и война». — Мысли и материалы по военно общественной психологии. * Из воспоминаний Главкома И. И. Вацетиса, «Военно-исторический журнал», 1962, № 4 * «Выступление левых эсэров в Москве», в сборнике: Этапы большого пути, Москва, 1962. * «Моя жизнь и мои воспоминания». Публикация в журнале «Даугава», Рига, 1980. № 3, 4, 5. {{зноскі}} == Літаратура == * {{нп3|Энцыклапедычны слоўнік Гранат|«Энциклопедический словарь Гранат».|ru|Энциклопедический словарь Гранат}} Части 1 −3 дополнения к томам 40 и 41. {{нп3|Гранат, выдавецтва|Издательство Русского библиографического института|ru|Гранат (издательство)}} братьев [[Аляксандр Навумавіч Гранат|А.]] и {{нп3|Ігнат Навумавіч Гранат|И.|ru|Гранат, Игнатий Наумович}} Гранат. [[1925]]—[[1926]] года. == Спасылкі == {{Commonscat|Jukums Vācietis}} * {{Grwar.ru|926}} {{Камандуючыя ў Грамадзянскай вайне ў Расіі|Чырвоныя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вацэціс Іаакім}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскай ваеннай акадэміі, 1909]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскай ваеннай акадэміі на службе ў РСЧА]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя і пахаваныя на палігоне «Камунарка»]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Латвіі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Латышскія стралкі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Латвіі]] [[Катэгорыя:Камандуючыя франтамі РСЧА ў Грамадзянскай вайне]] ce7bqw00yue2h5jc0vmbo77b68ghb53 5216929 5216928 2026-10-12T11:17:40Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ афармленне, ачыстка карткі 5216929 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вацэціс}} {{Ваенны дзеяч}} '''Іаакім Іаакімавіч Вацэціс''' ({{lang-lv|Jukums Vācietis}}; {{ВДП}}) — расійскі і савецкі военачальнік<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Вацетис Иоаким Иоакимович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 106 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. [[Камандарм 2-га рангу]]. [[Прафесар]]. == Біяграфія == === Сям’я === Нарадзіўся 11 лістапада 1873 года ў [[Курляндская губерня|Курляндскай губерні]], [[Кулдзіга|Гальдынгенскага павета]], Нейгофскай воласці, мыза Нейгоф, у шматдзетнай сям’і беззямельнага селяніна (фактычна парабка). Як піша ў сваёй аўтабіяграфіі Вацэціс, яго дзед насіў іншае прозвішча. Але пасля канфлікту з [[барон]]ам Мірбахам, уладальнікам веласіпеднага завода ў маёнтку Нейгоф, той палічыў дасціпным, калі ў латыша, які правініўся, будзе прозвішча Vācietis («Немец» па-латышску). === Служба ў Імператарскай арміі Расіі === Марыў паступіць ва ўніверсітэт, але абраў вайсковую службу, давалі магчымасць вучыцца за дзяржаўны кошт. У 1891 годзе<ref name="БС"/> — [[Валанцёр, ваенны|добраахвотнік]] у Рыжскім навучальным унтэр-афіцэрскім батальёне. Затым [[Віленскае ваеннае вучылішча|Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча]], якое скончыў у 1897 годзе па першым разрадзе і [[афіцэр]]ам выпушчаны ў армію. У 1909 годзе, пасля навучання ў [[Акадэмія Генеральнага штаба, Расійская імперыя|Акадэміі Генштаба]]<ref name="БС"/>, [[капітан]], [[камандзір]] роты, а пасля — вучэбнай каманды. У 1912 годзе [[падпалкоўнік]], камандзір батальёна [[Вяцкі 102-і пяхотны полк|102-га пяхотнага Вяцкага палка]]. === Першая сусветная вайна === [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] сустрэў ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]], пазней пад Красновіцай, у раёне [[Варшава|Варшавы]] быў цяжка паранены вінтовачнай куляй. Пасля лячэння, восенню 1915 года — [[палкоўнік]]<ref name="БС"/>, камандзір 5-га земгальскага стралковага палка, у складзе [[12-я армія (Расійская імперыя)|12-й арміі]], да самай [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]], якая трымала абарону на рыжскім кірунку. Дакументы аб прысваенні звання [[генерал]]а сышлі ў стаўку, але ў канцы 1917 года імі ўжо ніхто не займаўся. === На баку бальшавікоў === Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] разам са сваім [[полк|палком]] перайшоў на бок [[бальшавік]]оў<ref name="БС"/>. Са снежня 1917 года быў начальнікам аператыўнага аддзела Рэвалюцыйнага палявога штаба пры [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага|Стаўцы]]. У студзені 1918 года кіраваў падаўленнем [[Мяцеж Доўбар-Мусніцкага|мяцяжу польскага корпуса]] генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Доўбар-Мусніцкага]]<ref name="БС"/>. З красавіка 1918 года — камандзір [[Латышскія стралкі|Латышскай стралковай]] дывізіі<ref name="БС"/>, адзін з кіраўнікоў падаўлення [[Паўстанне левых эсэраў|леваэсэраўскага бунту ў Маскве ў ліпені 1918]]<ref name="БС"/>. З ліпеня 1918 года — камандуючы [[Усходні фронт, РСЧА|Усходнім фронтам]], з 1 верасня 1918 года да 9 ліпеня 1919 года — галоўнакамандуючы ўсімі Узброенымі Сіламі РСФСР<ref name="БС"/>. У студзені — сакавіку 1919 адначасова камандуючы [[Войска Савецкай Латвіі, РСЧА|Арміяй Савецкай Латвіі]]. У ліпені 1919 Вацэціс быў арыштаваны па падазрэнні ў здрадзе. У тэлеграме [[наркамваенмар]]у [[Леў Давыдавіч Троцкі|Троцкаму]], за подпісам [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Дзяржынскага]], {{нп3|Мікалай Мікалаевіч Красцінскі|Красцінскага|ru|Крестинский, Николай Николаевич}}, [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніна]] і [[Эфраім Маркавіч Склянскі|Склянскага]], арышт тлумачыўся тым, што афіцэр, які быў выкрыты і прызнаўся ў здрадзе, даў паказанні, з якіх вынікала, што Вацэціс ведаў пра ваенную змову. «Прыйшлося падвергнуць арышту галаўкама» — цытуе тэлеграму Троцкі. Неўзабаве пасля арышту Вацэціс быў вызвалены. Але, нягледзячы на зняцце абвінавачванняў, на пасадзе галоўнакамандуючага не адноўлены. Са жніўня 1919 г. працаваў у [[Рэўваенсавет|Рэўваенсавеце]]. З 1921 года на выкладчыцкай працы ў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваеннай акадэміі РСЧА]], [[камандарм 2-га рангу]]<ref name="БС"/>. === Канец === 29 лістапада 1937 быў арыштаваны ў другі раз. 28 ліпеня 1938 г. па абвінавачванні ў шпіянажы і ўдзеле ў контррэвалюцыйнай тэрарыстычнай арганізацыі [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]] прысуджаны да расстрэлу. Расстраляны 28 ліпені 1938 года на палігоне «[[Расстрэльны палігон «Камунарка»|Камунарка]]». Рэабілітаваны 28 сакавіка [[1957]] года. == Памяць == Імем Іаакіма Вацэціса ў Рызе, у мікрараёне {{нп3|Пляўніекі||ru|Плявниеки}} названая вуліца. == Узнагароды == * [[Ордэн Чырвонага Сцяга]] ([[1928]])<ref name="БС"/> * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] === Падарункі === * Чарнільны прыбор «Напалеон», за паспяховае камандаванне Усходнім фронтам (1918) == Працы == * «О военной доктрине будущего», Москва, 1923 * «Боевые действия в Восточной Пруссии в июле, августе и начале сентября 1914 г.» — М., 1923. — 105 с. * «Операции на восточной границе Германии в 1914», ч. 1, Москва, 1929 * «Историческая роль латышских стрелков» (на латышском языке) * «Человек и война». — Мысли и материалы по военно общественной психологии. * Из воспоминаний Главкома И. И. Вацетиса, «Военно-исторический журнал», 1962, № 4 * «Выступление левых эсэров в Москве», в сборнике: Этапы большого пути, Москва, 1962. * «Моя жизнь и мои воспоминания». Публикация в журнале «Даугава», Рига, 1980. № 3, 4, 5. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{нп3|Энцыклапедычны слоўнік Гранат|«Энциклопедический словарь Гранат».|ru|Энциклопедический словарь Гранат}} Части 1 −3 дополнения к томам 40 и 41. {{нп3|Гранат, выдавецтва|Издательство Русского библиографического института|ru|Гранат (издательство)}} братьев [[Аляксандр Навумавіч Гранат|А.]] и {{нп3|Ігнат Навумавіч Гранат|И.|ru|Гранат, Игнатий Наумович}} Гранат. [[1925]]—[[1926]] года. == Спасылкі == {{навігацыя}} * {{Grwar.ru|926}} {{Камандуючыя ў Грамадзянскай вайне ў Расіі|Чырвоныя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вацэціс Іаакім}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскай ваеннай акадэміі, 1909]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскай ваеннай акадэміі на службе ў РСЧА]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя і пахаваныя на палігоне «Камунарка»]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Латвіі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Латышскія стралкі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Латвіі]] [[Катэгорыя:Камандуючыя франтамі РСЧА ў Грамадзянскай вайне]] sj7oy9ncx4782brhzwauab9bsd4hyyw 0 185990 5216371 4373024 2026-10-11T13:36:03Z DzBar 156353 5216371 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Троцкае княства |Арыгінальная назва = |Герб = Coat of arms of Duchy of Trakai (1407).svg |Сцяг = |Краіна = [[Вялікае Княства Літоўскае]] |Статус = Княства |Від адміністрацыйнага падзелу = |Уключае = |Від адміністрацыйнага цэнтра = |Сталіца = [[Трокі]] |Буйныягарады = [[Коўна]], [[Гродна]], [[Наваградак]] |Датаўтварэння = [[1337]] |ДатаСкасавання = [[1413]] |Глава = [[Кейстут]], [[Скіргайла]], [[Вітаўт]] |Назва пасады кіраўніка = Князі |Мова = |Мовы = [[старабеларуская мова|старабеларуская]], [[літоўская мова|літоўская]]{{fact}}, [[польская мова|польская]]{{fact}} |Насельніцтва = |Шчыльнасць = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 31 100 |Карта = Troki Voivodeship, Grand Duchy of Lithuania.svg |Загаловак карты = |Памер карты = 200 |Апісанне карты = }} '''Тро́цкае кня́ства''' — [[удзельнае княства]] ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], якое існавала ў [[XIV стагоддзе|XIV]] — пачатку [[XV стагоддзе|XV]] стагоддзя. == Гісторыя == Пасля смерці Вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а, яго сыны — [[Альгерд]] і [[Кейстут]] дамовіліся падзяліць паміж сабой уладу ў Літве. Альгерд стаў Вялікім князем, кіраўніком [[Вільня]]й і Усходняй [[Аўкштота]]й. Кейстут атрымаў заходнія вобласці (сучасныя Заходняя [[Літва]], [[Заходняя Беларусь]] і [[Падляшша]]), якія дзяліліся на [[Жамойць]] і іншыя землі, атрымаўшыя статус Троцкага княства са сталіцай у літоўскай крэпасці [[Трокі]]). У 1382 годзе падчас [[Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1381—1384 гадоў|грамадзянскай вайны ў Вялікім Княстве Літоўскім 1381—1384 гадоў]] Кейстут, быўшы ўжо Вялікім князем, быў схоплены сваім пляменнікам [[Ягайла]]м і зняволены ў вязніцы<ref>''Koncius J. B.'' Vytautas the Great, Grand Duke of Lithuania. — Miami: Franklin Press, 1964. — pp. 21-23.</ref> ў [[Крэўскі замак|Крэўскім замку]], дзе загінуў пры смутных акалічнасцях (верагодна, быў задушаны){{sfn|ЭнцВКЛ2|2005}}. Троцкім князем стаў [[Скіргайла]] — брат новага Вялікага князя Ягайлы. Сын Кейстута [[Вітаўт]], жадаючы вярнуць бацькаўскія землі, распачаў [[Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1389—1392 гадоў|другую грамадзянскую вайну]]. Барацьба скончылася складзеннем [[Востраўскае пагадненне|Востраўскага пагаднення]], па якім Вітаўт атрымліваў Жамойць, Троцкае княства і станавіўся Вялікім князем літоўскім як васал караля польскага{{sfn|ЭнцВКЛ1|2005}}. 2 кастрычніка 1413 года па ўмовах [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] Княства ператваралася ў [[Троцкае ваяводства]], якім з гэтага часу кіравалі ваяводы, прызначаныя Вялікім князем. == Тэрыторыя == [[Выява:Trakai Voivodeship within Lithuania in the 17th century.png|thumb|200px|Карта Вялікага Княства Літоўскага (Троцкае ваяводства адзначана чырвоным). Межы ваяводства ў цэлым адпавядалі межам княства{{fact}}]] Прыкладныя межы княства выглядалі наступным чынам: ад мяжы з [[Лівонія]]й на поўначы да горада [[Кобрынін]] у [[Мазовія|Мазовіі]] на поўдні, і ад мяжы з Жамойцю і [[Польшча]]й на захадзе да віленскіх земляў на ўсходзе. У склад княства ўваходзілі такія гарады, як [[Коўна]], [[Горадня]], [[Наваградак]]. == Спіс князёў == {|class="wikitable" |- ! # ! Імя ! Партрэт ! Пачатак кіравання ! Канец кіравання |- |1 | <center>[[Кейстут]] ||[[Выява:Kiejstut.JPG|70px]] ||<center>[[1337]] ||<center>[[1382]] |- |2 |<center>[[Скіргайла]] ||[[Выява:Skirgailo.jpg|70px]] ||<center>[[1382]] ||<center>[[1392]] |- |3 |<center>[[Вітаўт]] ||[[Выява:Vitaut grav xvi.jpg|70px]] ||<center>[[1392]] ||<center>[[1413]] |} == Гл. таксама == * [[Троцкае ваяводства]] {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=465|артыкул=Востраўскае пагадненне|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]|ref=ЭнцВКЛ1}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=775—776|артыкул=Ягайла|аўтар=[[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]]|ref=ЭнцВКЛ2}} * Trakų kunigaikštystė. Mažoji lietuviškoji tarybinė enciklopedija, T. 3 (R–Ž). Vilnius, Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1971, 566 psl. * Trakų kunigaikštystė. Tarybų Lietuvos enciklopedija, T. 4 (Simno-Žvorūnė). – Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1988. [[Катэгорыя:Удзельныя княствы ў складзе Вялікага Княства Літоўскага]] 6k5jxubqj4cd2g538pwe0m4r9uan1wt 100 193297 5216407 5215895 2026-10-11T16:02:11Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5216407 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Гіганцкая арапайма|2026-10-11T12:45:34Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Хламідаманадавыя|2026-10-10T17:36:26Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Мядзведзь пячорны|2026-10-08T12:32:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Георг Нагель|2026-10-07T12:36:31Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Арганагенез|2026-10-07T10:06:52Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Эдуард Эйхвальд|2026-10-07T06:51:02Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Карл Дэйсерот|2026-10-06T09:50:19Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Асацыяцыя (псіхалогія)|2026-10-05T06:56:42Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Міганне|2026-10-02T11:30:35Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Аскакарп|2026-10-01T10:39:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Антоніа Валіснеры|2026-09-30T12:18:52Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Шарль Банэ|2026-09-30T11:47:24Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Авізм|2026-09-30T10:37:07Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Славалюбства|2026-09-30T06:48:16Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Грунколь|2026-09-28T16:36:33Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Алагенез|2026-09-28T06:52:35Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Перакрыжаванае апыленне|2026-09-28T06:46:37Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Смаржок ядомы|2026-09-26T08:24:23Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Анабалізм|2026-09-25T08:04:35Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Анабазіс бязлісты|2026-09-25T07:16:27Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> sjyhfb4upmm99tg3v82yatg7b2bj49e 100 193441 5216404 5215890 2026-10-11T15:50:50Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5216404 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Дубрава)|2026-10-11T11:50:58Z|Actroix}} {{Новы артыкул|Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Садовая)|2026-10-10T21:02:14Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Музей Янкі Купалы (Пячышчы)|2026-10-10T08:29:53Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Дом над вадаспадам|2026-10-08T07:15:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Бруна Дзэві|2026-10-08T07:05:37Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Рыхард Нойтра|2026-10-08T06:02:24Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Бруталізм|2026-10-08T05:48:27Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Арганічная архітэктура|2026-10-07T10:50:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Беларускія куфры|2026-10-06T16:01:55Z|Ciepiersia}} {{Новы артыкул|Гусейн Араблінскі|2026-10-06T06:23:44Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Вуліца Аўтамабілістаў (Мінск)|2026-10-05T17:40:47Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Завулак Паўлава (Мінск)|2026-10-04T14:11:57Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Паўлава (Мінск)|2026-10-04T13:50:02Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|2-і Падшыпнікавы завулак (Мінск)|2026-10-04T11:24:21Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|1-ы Падшыпнікавы завулак (Мінск)|2026-10-04T11:10:40Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Адміністрацыйна-гаспадарчы комплекс на вуліцы Маякоўскага|2026-10-03T10:09:08Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Новы комплекс Акадэміі нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|2026-10-03T09:50:51Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Адам Дубановіч|2026-10-02T17:14:41Z|Ciepiersia}} {{Новы артыкул|Слуцкі ешыбот|2026-10-02T11:16:42Z|Ciepiersia}} {{Новы артыкул|Гунарс Асарыс|2026-10-02T08:22:45Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> oou2xgbk9nzv8e7o4itdlmv959b4jd1 0 197465 5216350 4727143 2026-10-11T12:28:36Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1905 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5216350 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Віла Шарынска''' — [[Ружовы колер|ружовы]] будынак на вуліцы Старгатан 63-65, размешчаны побач з паркам Добельнс ўва [[Умеа]], [[Швецыя]]. Віла Шарынска была пабудавана па праекце архітэктара Рагнара Остаберга і узведзена ў эксплуатацыю ў 1904—1905 гадах для Эгіля Унандэра-Шарына і яго сям’і. У 1950 годзе ў будынку таксама размяшчаўся сямейны бізнес AB Scharins Söner. == Будынак == Знешні выгляд будынка некалькі віктарыянскі. Існуе грэбень над вокнамі, з бачнымі арачнымі вокнамі на першым паверсе. Ёсць [[ракако]] балконы з каванага жалеза. У доме тры паверхі са зрушэннем у бок, які кантрастуе з іншым паслядоўнай сіметрыяй. Абноўлены фасад злёгку чырванаваты з фрызам пад трэцім поверхам.<ref name="VBM">{{cite web |url=http://www.vbm.se/sv/kunskapsbanken/byggnadsvard1/byggnadsminnen/umea-kommun1/scharinska-villan-umea.html |title=Scharinska villan |accessdate=3 November 2013 |publisher=[[Музей Вестэрботэна]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225173654/https://www.vbm.se/kunskapsbanken/byggnadsvard1/byggnadsminnen/umea-kommun1/scharinska-villan-umea.html |archivedate=25 снежня 2018 |url-status=dead }}</ref> Таксама інтэр’ер багаты драўлянымі панелямі сцены, за выключэннем так званай Іспанскай залы, чые адрамантаваныя сцены пакрытыя мазаікай з Іспаніі. Уваходныя дзверы каля галоўнага ўваходу маюць рэльеф, які зроблены Рагнарам Остбергам. Прадметам рэльефу з’яўляецца багатая лістота ў асобах сямі дзяцей з буслом у сярэдзіне. Сем асобы сімвалізуюць сем дзяцей у сям’і Шарына.<ref name="VBM"/><ref>Andrén, pages 26 and 27</ref> Віла Шарынска лічыцца адным з лепшых твораў Остберга падчас яго маладосці.<ref name="VBM"/> На поўдні ад дома садоўніка ёсць сад (з цаглянай каляровай бетоннай пліткай) у асяроддзі арачных металічных кратаў на поўдні і захадзе і металічнай рэйкай на ўсход. На поўначы ад будынка ёсць аўтастаянка. Стаянка таксама служыць уваходам у муніцыпальную штаб-кватэру нерухомасці Bostaden<ref name="Länsstyrelsen">{{cite web |url=http://www.lansstyrelsen.se/vasterbotten/Sv/samhallsplanering-och-kulturmiljo/skyddad-bebyggelse/byggnadsminnen-i-vasterbotten/Pages/information-om-scharinska-villan.aspx |title=Scharinska Villan - Historik |publisher=Länsstyrelsen Västerbotten |year=2007 |accessdate=22 March 2014}}</ref> === Дом садоўніка === Флігель, таксама вядомы як прыбудова або дом садоўніка, належыць да вілы. Флігель размешчаны на захадзе ад галоўнага будынка, і мае стыль, які падобны на стыль вілы. Флігель мае адзін паверх з мэбляванымі верхнімі паверхамі ў заходняй частцы, і паўтара паверха ва ўсходняй частцы. Флігель першапачаткова быў домам для садоўніка вілы, і стайняй з размяшчэннем фурмана. Парнік, што на працягу доўгага часу знаходзіўся на яго паўднёвым баку, быў знесены ў 1980-я гады. Флігель, інтэр’ер якога не класіфікаваны як ахоўны дзяржавай будынак, ужо ў наш час быў перароблены на чатыры гаражы з карычневым шкленнем навясных дзвярэй з дрэва.<ref name="Länsstyrelsen"/> == Гісторыя == Калі габлёўкі для новага дома наглядчык Эгіль Унандэр-Шарын звязаўся з некалькімі архітэктарамі, у тым ліку Густава Хермансанам, які распрацаваны шмат дамоў у Сундсвалі, (пасля разбуральнага пажару 1888 года) і Эрнста Стэнхамара, які быў архітэктарам будынку банка Свенска Хандэльсбанкен ува Умеа, што быў пабудаваны ў 1894 годзе. Унандэр-Шарын не быў шчаслівы са сваімі прапановамі і замест гэтага даў заданне архітэктару Остбергу.<ref>Andrén, p. 13.</ref> 4 ліпеня 1904 г. Унандэру-Шарыну было прадастаўлена дазвол на будаўніцтва для ўчастка 2 і 3 у блоку Хэрмуд (участак 1 ужо распрацаваны) і ўжо на наступны дзень пасля раскопак на падмурак дома пачаў. 14 ліпеня Унандэр-Шарын заплаціў 7,894.85 гораду Умеа за два участкі.<ref>Andrén, pp. 15-16.</ref> Размяшчэнне гэтых участкаў было вынікам плана горада ад 1889 года, дзе былі перамаляваны ўсе ўчасткі ў раёне, пацярпелыя ад гарадскога пажару ў 1888 годзе. Unander — Scharin Два ўчасткі былі парожнія пасля агню.<ref>Eriksson, p. 145, 146 and 149.</ref> Канчатковы кошт за вілу, паводле ацэнак, склаў 94 000, з якіх 12 000 патрачана для мэбліроўкі і 4000 крон для архітэктурных чарцяжоў Остберга.<ref>Andrén, p. 29.</ref> === У наш час === У 1959 годзе сям’я Шарына прадала будынак Умеа муніцыпалітэту, які аднавіў вілу і зрабіў некалькі змен, так як муніцыпалітэт планаваў выкарыстоўваць вілу для студэнцкай прафсаюзнай дзейнасці.<ref>Olofsson, p. 97.</ref> З тых часоў муніцыпалітэт пераведзены па акту ў будынак, каб дзейнасць у мэтах аб’яднання і студэнцкія саюзы. У тым жа годзе, калі Віла Шарынска стаў помнікам архітэктуры, а іменна ў 1981 годзе,<ref name="VBM"/> было вырашана паміж муніцыпалітэтам Умеа і студэнцкім саюзам, як варта выкарыстоўваць будынак. Пасля аб’явы таргоў ў 1996 годзе Студэнцкі саюз навукі і тэхнікі пераехаў у дом, але яны адмовіліся ад кантракту на рубяжы 2003/2004 гг. Аперацыя, якая да гэтага часу была пад эгідай некамерцыйных структур, перайшла ў рукі Ekonomiska Föreningen för Alternativ Kultur (EFAK) (Эканамічнай асацыяцыі альтэрнатыўнай культуры), які зноў аднавіла вілу ў восень 2004 года<ref name="Länsstyrelsen"/>. На працягу 2006—2013 гадоў дзейнасць у віле быў прыватнай. Прыклады: рок-клуб пад назвай Шарынска з банкетнай залай, склеп паб, таверна і сцэна для жывой музыкі. На мяжы 2013/2014 бізнес быў перанесены ў новых [[Музей гітар]] у Васасколан. Восенню 2013 года пачаўся знешні рамонт будынка, і 31 студзеня 2014 г. пачаўся і інтэр’ер абнаўлення, што, як чакаецца, зойме адзін год. У той жа час, жыхары сышлі з будынка.<ref>{{cite web |url=http://www.mynewsdesk.com/se/umea/pressreleases/nu-renoveras-scharinska-villan-901319 |title=Umeå Municipality: Now renovated Scharinska villa |accessdate=18 September 2013}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * {{cite book |last=Andrén |first=Brit-Marie |author2=Rosén Gull-Mari |title=Ett par kulturyttringar i Umeå under sekelskiftet |year=1980 |publisher=Umeå universitetsbibliotek |location=Umeå |isbn=91-7174-066-X |id=libris: 7615340 }} * {{cite book |last=Eriksson |first=Karin |title=Studier i Umeå stads byggnadshistoria: från 1621 till omkring 1895 |series=Umeå studies in the humanities, 0345-0155 ; 3 |year=1975 |publisher=[[Umeå universitetsbibliotek]] |location=Umeå |isbn=91-7174-000-7 |id=libris=7615280 |url=http://umu.diva-portal.org/smash/get/diva2:399942/FULLTEXT01 |format=PDF}} * {{cite book |last=Olofsson |first=Sven Ingemar |author2=Eriksson Karin |title=Umeå stads historia 1888-1972 |year=1972 |publisher=Umeå kommunfullmäktige |location=Umeå |id=libris=88277}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Славутасці Умеа]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Умеа]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1905 годзе]] bulihdm8bpbyrrrhkonn09aln7nu0r1 0 205641 5216827 5106840 2026-10-12T07:37:51Z Змітрок Бядуля 175208 {{ВДП}} у прэамбуле; месца нараджэння са спасылкай; адукацыя і дысертацыі, колькасць прац, прэміі 2020 (ЦНБ НАН); «г.» → «года»; катэгорыі 5216827 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Сяргей Антонавіч Чыжык |Арыгінал імя = |Выява = |Апісанне выявы = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Навуковая сфера = фізіка і механіка паверхняў, [[нанатэхналогіі]] |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|тэхнічных навук}} |Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}}, {{Навуковае званне|НАНБ|0}} |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = {{Ордэн Пашаны, Беларусь|2014}} |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = }} {{цёзкі2|Чыжык}} '''Сяргей Антонавіч Чыжык''' ({{ВДП}}) — беларускі вучоны ў галіне фізікі і механікі паверхняў на мікра- і нанаўзроўні, нанадыягностыкі. Доктар тэхнічных навук (1998), прафесар (2007), акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2014, нанатэхналогіі; чл.-кар. з 2009). == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Асмолава (Нясвіжскі раён)|Асмолава]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]]. Скончыў механіка-матэматычны факультэт [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (1980). Кандыдацкую дысертацыю абараніў у 1987 годзе, доктарскую («Трыбамеханіка прэцызійнага кантакту») — у 1998 годзе<ref name="csl"/>. З 1980 года ў [[Інстытут механікі металапалімерных сістэм імя У. А. Белага НАН Беларусі|Інстытуце механікі металапалімерных сістэм імя У. А. Белага НАН Беларусі]], з 1999 года загадчык лабараторыі, з 2002 — загадчык аддзела. З 2002 — загадчык лабараторыі, з 2005 — загадчык аддзялення, з 2007 — намеснік дырэктара Інстытута цепла-і масабмену імя А. В. Лыкава НАН Беларусі. З 2008 намеснік галоўнага вучонага сакратара, у 2009—2012 гадах галоўны вучоны сакратар Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З лютага 2012 года намеснік Старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, з 2014<ref name="НАНБ">[http://www.peeep.us/fa231cac Национальная академия наук Беларуси — Новости — 2 мая 2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161109084323/http://www.peeep.us/fa231cac |date=9 лістапада 2016 }}</ref> па 30 чэрвеня 2025<ref>[https://president.gov.by/ru/events/sergej-cizik-osvobozden-ot-dolznosti-pervogo-zampredsedatela-prezidiuma-nan-belarusi Сергей Чижик освобожден от должности первого зампредседателя Президиума НАН Беларуси https://president.gov.by/ru/events/sergej-cizik-osvobozden-ot-dolznosti-pervogo-zampredsedatela-prezidiuma-nan-belarusi]</ref> — Першы намеснік Старшыні Прэзідыума НАН Беларусі. Застаўся загадчыкам аддзялення цеплаабмену і механікі мікра- і нанаразмерных сістэм<ref>[https://www.itmo.by/laboratory/mcpi/ Отделение теплообмена и механики микро- и наноразмерных систем]</ref> і лабараторыі нанапрацэсаў і тэхналогій<ref>[https://www.itmo.by/laboratory/mcpi/laboratoriya-nanoprotsessov-i-tekhnologiy/ Лаборатория нанопроцессов и технологий]</ref> Інстытута цепла-і масаабмену імя. А. В. Лыкава НАН Беларусі. Член рэдкалегіі часопісаў «[[Даклады НАН Беларусі]]», «Механіка машын, механізмаў і матэрыялаў», «Інжынер-механік». == Навуковая дзейнасць == Навуковыя даследаванні ў галіне трыбамеханікі прэцызійнага кантакту, фізікі і механікі паверхняў на мікра-і нанаўзроўні, нанаструктурнага [[матэрыялазнаўства]], нанадыягностыкі матэрыялаў метадам атамна-сілавой мікраскапіі. Ім атрыманы асноватворныя заканамернасці фарміравання і функцыянавання прэцызійнага фрыкцыйнага кантакту, распрацаваны статыстычныя мадэлі кантакту шматузроўневых шурпатых паверхняў ва ўмовах эфектыўнага дзеяння паверхневых сіл, якія былі выкарыстаныя пры праектаванні рабочых паверхняў у сістэмах магнітнага запісу, мікрапінцэтах і мікра-электрамеханічных сістэмах. Пад яго кіраўніцтвам і пры непасрэдным удзеле распрацаваны метады, створаны тэарэтычныя мадэлі і ўнікальнае абсталяванне для комплекснага аналізу паверхняў на нанаўзроўні. Распрацаваны новыя працэдуры ў атамна-сілавой мікраскапіі: латэральна-сілавая [[спектраскапія]], асцыліруючая [[трыбаметрыя]], нанавалачэнне і нанасвідраванне. Распрацаваны тэхналогіі мембранна-капілярнага транспарту, для стварэння зондаў-нанаманіпулятараў на базе вугляродных нанатрубак, кантраляванага фарміравання на вастрыі зонда адзінкавых нанааб’ектаў (часціцы, дроту, ніткі з нанатрубак), з наступнай ацэнкай іх фізіка-механічных уласцівасцяў. Развіваюцца новыя напрамкі — нана[[тамаграфія]] прыпаверхневага пласту і клеткавая нанамеханіка. Пад яго кіраўніцтвам і пры непасрэдным удзеле выканана распрацоўка і ўпершыню з 1994 года наладжана вытворчасць айчынных атамна-сілавых [[мікраскоп]]аў серый «Нанотоп» і «Нанотестер», якія выкарыстоўваюцца ў дзесятках навуковых і завадскіх лабараторый Рэспублікі Беларусь, а таксама пастаўляюцца за мяжу. Аўтар больш за 400 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій і 25 патэнтаў<ref name="csl"/>. == Погляды == Паставіў свой подпіс пад лістом НАН Беларусі, у якім гаворыцца, што {{пачатак цытаты}}«У сваёй дзейнасці [[Тадэвуш Касцюшка]] адстойваў інтарэсы Польшчы і ЗША, а не Беларусі. Таму называць яго нацыянальным героем Беларусі абсалютна неправамерна. Ён з’яўляецца нацыянальным героем Польшчы і ЗША. Сцверджанне аб тым, што ён вёў барацьбу за інтарэсы і незалежнасць беларускага народа, супярэчыць гістарычным фактам»{{ref-ru}}<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=235435 Віцэ-кіраўнік Акадэміі навук: Тадэвуша Касцюшку нельга называць нацыянальным героем Беларусі] // сайт «Наша Ніва» 13 жніўня 2019</ref>.{{канец цытаты}} Пазней заўважыў, што не зусім правільна напісана, што Касцюшка не нацыянальны герой Беларусі, адзначыў, што Тадэвуш Касцюшка — гэта знакаміты палітычны дзеяч Польшчы, ЗША і Беларусі, а таксама не выключыў таго, што вуліца імя Касцюшкі можа з’явіцца калісьці ў Мінску ці ў іншых беларускіх гарадах<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=235505 nashaniva.by]</ref>. == Асноўныя працы == * Механика дискретного фрикционного контакта. Мн.: Навука i тэхнiка, 1990 (в соавт.). * Атомно-силовая микроскопия в оценке состояния синаптосомальной мембраны. Мн.: Изд. центр БГУ, 2002 (в соавт.). * Технологии конструкционных наноструктурных материалов и покрытий. Минск: Беларуская навука, 2011. (в соавт.). == Узнагароды == * Ордэн Пашаны (2014)<ref name="pravo">[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=P31400386&p1=1&p5=0 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 486 ад 4 жніўня 2014 г.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * Прэмія імя акадэміка В. А. Капцюга Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі і Сібірскага аддзялення Расійскай акадэміі навук (2020, у складзе аўтарскага калектыву)<ref name="csl"/>. * Прэмія акадэмій навук Украіны, Беларусі і Малдовы (2020, у складзе аўтарскага калектыву)<ref name="csl"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="csl">{{cite web |url=https://csl.bas-net.by/personalii/chizhik-sergej-antonovich/ |title=Чижик Сергей Антонович |website=Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі |date=2023-10-25 |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20200407114836/http://nasb.gov.by:80/bel/members/akademiki/chizhik.php Профіль акадэміка С. А. Чыжыка на сайце НАН Беларусі] * [https://csl.bas-net.by/personalii/75968/chijik-sergey-antonovich/ Сяргей Антонавіч Чыжык] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чыжык Сяргей Антонавіч}} [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Прэзідыума НАНБ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава НАНБ]] [[Катэгорыя:Галоўныя вучоныя сакратары НАНБ]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Пашаны (Беларусь)]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] cbqdskiefzvp2tueenq2nrct9kzne8x 0 206977 5216602 3321481 2026-10-11T23:46:28Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Любэч]] на [[Любеч]] 5216602 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Любеч]] mtjkwocl8hpjx16itxxlwj2ubgamdtj 0 209153 5216560 5214444 2026-10-11T21:29:12Z Ueschar 151377 /* Р */ Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах, перанесена: Ржышчы → Ржышча з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5216560 wikitext text/x-wiki Ва [[Украіна|Украіне]] станам на [[1 студзеня]] [[2014]] года налічвалася 460 [[горад|гарадоў]], 885 [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлкаў гарадскога тыпу]] і 28 397 сельскіх населеных пунктаў<ref name="stat2014">[http://www.ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2014/zb/06/zb_nas_13.zip Численность населения Украины по состоянию на 1 января 2014 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201130130629/http://www.ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2014/zb/06/zb_nas_13.zip |date=30 лістапада 2020 }} с оценками численности наличного населения по регионам, районам, горсоветам и городским населённым пунктам на 1 января 2012, 2013 и 2014 гг. // [http://ukrstat.org/uk/menu/publikac.htm Публикации Укрстата] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200228041157/http://ukrstat.org/uk/menu/publikac.htm |date=28 лютага 2020 }}</ref><ref>Уключаючы [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномную Рэспубліку Крым]] (16 [[Горад|гарадоў]], 56 [[пгт]] і 947 сельскіх населеных пунктаў) і горад са спецыяльным статусам [[Севастопаль]] (2 [[Горад|гарады]], 1 [[пгт]] і 29 сельскіх населеных пунктаў). Без іх ва Украіне налічваецца 442 [[Горад|гарады]], 828 [[пгт]] і 27 421 сельскі населены пункт (на 1 студзеня 2014 года)</ref>. Сталіца і самы вялікі па насельніцтве горад Украіны — [[Кіеў]]. У 2001-2012 гадах колькасць гарадоў-мільянераў у краіне скарацілася з 5 ([[Кіеў]], [[Харкаў]], [[Дніпро|Дняпро]], [[Адэса]], [[Данецк]]) да 3 ([[Кіеў]], [[Харкаў]], [[Адэса]]). Больш за ўсё гарадоў у [[Данецкая вобласць|Данецкай]] (52), [[Львоўская вобласць|Львоўскай]] (44) і [[Луганская вобласць|Луганскай]] (37) абласцях. У гарадах жыве каля 69 % насельніцтва (2014 год). У 16 найбуйнейшых [[Гарадскія агламерацыі Украіны|гарадскіх агламерацыях Украіны]] пражывае каля 17 млн чал. (37 % жыхароў краіны). [[Выява: Укр вект гор.png|міні|450 пкс|Найбуйнейшыя гарады Украіны (насельніцтва на 2001)]] == А == * [[Абухіў|Абухаў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Адэса]] — [[Адэская вобласць]] * [[Алэксандрыўск|Александрыўск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Александрыя (Кіраваградская вобласць)|Александрыя]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Алэшкы|Алешкі]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Алмазна]]я — [[Луганская вобласць]] * [[Алупка]]<ref name="крым">Гэты аб’ект размешчаны на тэрыторыі паўвострава [[Крым]], большая частка якога кантралюецца [[Расія]]й. Міжнародная супольнасць не прызнае ўключэнне Крыма ў склад Расіі і лічыць яго анексіяй часткі тэрыторыі [[Украіна|Украіны]]. Паводле [[Адміністрацыйны падзел Украіны|адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу]] [[Украіна|Украіны]], на тэрыторыі [[Крым]]а размяшчаюцца [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] і [[Тэрыторыя, падпарадкаваная Севастопальскаму гарадскому савету|горад з асобым статусам Севастопаль]]. Паводле [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Расіі|адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу]] [[Расія|Расіі]], на паўвостраве размяшчаюцца [[Федэратыўны лад Расіі|суб’екты РФ]] [[Рэспубліка Крым]] і [[Тэрыторыя, падпарадкаваная Севастопальскаму гарадскому савету|горад федэральнага значэння Севастопаль]].</ref> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Алушта]]<ref name="крым"/> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Алчэўск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Амвросііўка|Амвросіеўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Ананьіў|Ананьеў]] — [[Адэская вобласць]] * [[Андрушыўка|Андрушаўка]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Антрацыт (горад)|Антрацыт]] — [[Луганская вобласць]] * [[Апосталавэ|Апосталава]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Армянск]]<ref name="крым"/> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Арцыз]] — [[Адэская вобласць]] * [[Арыхіў|Арэхаў]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Астрог (горад)|Астрог]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Аўдзііўка|Аўдзееўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Ахтырка]] — [[Сумская вобласць]] * [[Ачакіў|Ачакаў]] — [[Мікалаеўская вобласць]] == Б == * [[Бабровыця|Бабровіца]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Багадухіў|Багадухаў]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Багачэвэ (горад)|Багачэвэ]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Багуслаў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Балаклія|Балаклея]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Балград]] — [[Адэская вобласць]] * [[Балэхіў|Балехаў]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Балта]] — [[Адэская вобласць]] * [[Бар (Украіна)|Бар]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Бараніўка|Баранаўка]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Барвінкавэ|Барвенкава]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Барзна]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Баршчыў|Баршчоў]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Барыслаў]]— [[Херсонская вобласць]] * [[Барыспіль|Барыспаль]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Батурын (горад)|Батурын]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Бахмач]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Бахмут]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Бахчысарай]]<ref name="крым"/> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Баштанка]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Білагірск|Белагорск]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Білазэрскэ|Белазёрскае]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Білапілля|Белаполле]] — [[Сумская вобласць]] * [[Белая Царква]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Білгарад-Дністроўскі|Белгарад-Днястроўскі]] — [[Адэская вобласць]] * [[Бэлз|Белз]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Білыцкэ|Беліцкае]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Бэрэгавэ (горад)|Берагава]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Бэрэжаны|Беражаны]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Бэрэзань (горад)|Беразань]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Бэрэзіўка|Беразоўка]] — [[Адэская вобласць]] * [[Бэрэстэчка|Берастэчка]] — [[Валынская вобласць]] * [[Бобрынэць|Бобрынец]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Бібрка|Бобрка]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Бокава-Хрустальнэ|Бокава-Хрустальнае]] — [[Луганская вобласць]] * [[Боярка]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Бравары]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Бранка]] — [[Луганская вобласць]] * [[Броды (горад)|Броды]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Бурштын (горад)|Бурштын]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Бурынь]] — [[Сумская вобласць]] * [[Буск]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Буча]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Бучач]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Бэршадзь]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Біляіўка|Бяляеўка]] — [[Адэская вобласць]] * [[Бэрдзянск|Бярдзянск]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Бярдзічаў|Бярдычаў]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Бэрэзнэ|Бярозна]] — [[Ровенская вобласць]] == В == * [[Вазнэсэніўка|Вазьнясенаўка]] — [[Луганская вобласць]] * [[Вазнэсэнск|Вазьнясенск]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Валачыск]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Валкы|Валкі]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Валнаваха]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Вільнагірск|Вальнагорск]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Вільнянск|Вальнянск]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Варажба (Украіна)|Варажба]] — [[Сумская вобласць]] * [[Вараш]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Васыліўка|Васільеўка]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Васылькіў|Васількоў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Ваўчанск (Харкаўская вобласць)|Ваўчанск]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Вашкіўці|Вашкаўцы]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Вэрхнёдніпроўск|Верхнедняпроўск]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Вылкавэ|Вілкава]] — [[Адэская вобласць]] * [[Вынаградзіў|Вінаградаў]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Вынныкы|Віннікі]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Вінніца]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Вышнэвэ|Вішнёвае]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Вуглэдар|Вуглядар]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Выжныця|Выжніца]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Вышгарад]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Вэлыкі Мосты|Вялікія Масты]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Вэрхіўцэвэ|Вярхоўцава]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] == Г == * [[Гадзяч]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Гайваран|Гайворан]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Гайсын|Гайсін]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Галіч (Івана-Франкоўская вобласць)|Галіч]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Гарадышчэ (Чаркаская вобласць)|Гарадзішча]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Гародня (Чарнігаўская вобласць)|Гародня]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Гарадок (Львоўская вобласць)|Гарадок]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Гарадок (Хмяльніцкая вобласць)|Гарадок]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Гарадэнка]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Гарохіў|Гарохаў]] — [[Валынская вобласць]] * [[Гарышні Плаўні|Гарышнія Плаўні]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Гэнічэск|Генічаск]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Гэрца|Герца]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Глобынэ|Глобіна]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Глухаў]] — [[Сумская вобласць]] * [[Глыняны (Львоўская вобласць)|Глыняны]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Гнівань]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Гола Прыстань|Голая Прыстань]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Горліўка|Горлаўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Гірскэ (Луганская вобласць)|Горскае]] — [[Луганская вобласць]] * [[Гірнык (Данецкая вобласць)|Горнік]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Грэбінка|Грабёнка]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Гуляйполэ|Гуляйполе]] — [[Запарожская вобласць]] == Д == * [[Дабромыль|Даброміль]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Дабрапілля|Дабраполле]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Дакучаеўск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Далына|Даліна]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Далынска|Далінская]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Данецк]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Даўжанск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Джанкой]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Дніпраруднэ|Днепраруднае]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Дніпро|Дняпро]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Драгобыч]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Дружба (горад)|Дружба]] — [[Сумская вобласць]] * [[Дружкіўка|Дружкоўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Дубляны (горад)|Дубляны]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Дубна (Украіна)|Дубна]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Дубровіца]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Дунаіўці|Дунаеўцы]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Дэбальцэвэ|Дэбальцава]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Дэражня]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Дэргачы]] — [[Харкаўская вобласць]] == Е == * [[Еўпаторыя]]<ref name="крым"/> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] == Ж == * [[Залізнэ|Жалезнае]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Жашкіў|Жашкаў]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Жданіўка|Жданаўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Жмэрынка]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Жоўква]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Жоўці Воды|Жоўтыя Воды]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Жыдачыў|Жыдачаў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Жытомір]] — [[Жытомірская вобласць]] == З == * [[Завадскэ|Заводскае]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Залатэ|Залатое]] — [[Луганская вобласць]] * [[Залатаноша]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Залішчыкы|Залешчыкі]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Запарожжа]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Застаўна]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Збараж]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Зборыў|Збораў]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Звэныгародка|Звянігародка]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Здалбуніў|Здалбунаў]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Зэлэнадольск|Зеленадольск]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Зінькіў|Зенькаў]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Зымагір’я|Зімагор’е]] — [[Луганская вобласць]] * [[Змііў|Зміеў]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Знам’янка|Знаменка]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Золачыў (Львоўская вобласць)|Золачаў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Зорынск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Зугрэс]] — [[Данецкая вобласць]] == І == * [[Івана-Франкоўск]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Ізмаіл]] — [[Адэская вобласць]] * [[Ізюм]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Ізяслаў (горад)|Ізяслаў]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Ілавайск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Іллінці|Іллінцы]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Інкэрман]]<ref name="крым"/> — [[Тэрыторыя, падпарадкаваная Севастопальскаму гарадскому савету|горад са спецыяльным статусам Севастопаль]] * [[Ірміна]] — [[Луганская вобласць]] * [[Ірпінь|Ірпень]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Іршава]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Ічня]] — [[Чарнігаўская вобласць]] == К == * [[Кабэлякы|Кабэлякі]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Кагарлык]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Кадзііўка|Кадзееўка]] — [[Луганская вобласць]] * [[Кодыма|Кадыма]] — [[Адэская вобласць]] * [[Казацін]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Каламыя]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Калыніўка|Калінаўка]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Калуш]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Кам’янка (Чаркаская вобласць)|Каменка]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Кам’янка-Бузька|Каменка-Буская]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Кам’янка-Дніпроўска|Каменка-Дняпроўская]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Кам’янскэ|Каменскае]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Камень-Кашырскі]] — [[Валынская вобласць]] * [[Камянец-Падольскі]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Канатоп]] — [[Сумская вобласць]] * [[Каніў|Канеў]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Касцянтыніўка (Данецкая вобласць)|Канстанцінаўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Карастышыў|Карастышаў]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Карліўка|Карлаўка]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Карукіўка|Карукаўка]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Кастопіль|Кастопаль]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Кахоўка]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Керч]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Ківэрці|Ківерцы]] — [[Валынская вобласць]] * [[Кіеў]] — [[Кіеў|горад са спецыяльным статусам Кіеў]] * [[Кілія]] — [[Адэская вобласць]] * [[Кыпучэ|Кіпучае]] — [[Луганская вобласць]] * [[Кіцмань]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Ковель]] — [[Валынская вобласць]] * [[Корасцень|Корасьцень]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Корац]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Корсунь-Шэўчэнкіўскы|Корсунь-Шаўчэнкаўскі]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Косіў|Косаў]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Кралэвэць|Кралявец]] — [[Сумская вобласць]] * [[Краматорск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Крэмэнчук|Крамянчук]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Крапыўныцкы|Крапіўніцкі]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Краснаград]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Краснапэрэкопск|Краснаперакопск]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Красыліў|Красылаў]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Крывы Рог]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Крэмэнэць|Крэменец]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Куп’янск|Купянск]] — [[Харкаўская вобласць]] == Л == * [[Ладыжын (горад)|Ладыжын]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Лазава]]я — [[Харкаўская вобласць]] * [[Ланіўці|Ланаўцы]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Лэбэдын|Лебядзін]] — [[Сумская вобласць]] * [[Лыман|Ліман]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Лысычанск|Лісічанск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Лохвыця|Лохвіца]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Лубны]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Луганск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Лутугынэ|Лутугіна]] — [[Луганская вобласць]] * [[Луцк|Луцак]] — [[Валынская вобласць]] * [[Львоў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Любамль]] — [[Валынская вобласць]] * [[Люботын]] — [[Харкаўская вобласць]] == М == * [[Магілёў-Падольскі]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Макееўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Мала Выска|Малая Віска]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Маладагвардзійск|Маладагвардзейск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Малачанск]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Малын (Жытомірская вобласць)|Малын]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Манастырыска]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Манастырышчэ|Манастырышча]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Марганэць|Марганец]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Марыупаль|Марыюпаль]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Мастыска]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Мэлітопаль|Мелітопаль]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Мэна|Мена]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Мыкалаіў (Львоўская вобласць)|Мікалаеў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Мыргарад|Міргарад]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Мырнаград|Мірнаград]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Мыроніўка|Міронаўка]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Міўсынск|Міўсінск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Мукачэва|Мукачава]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Мэрэфа|Мярэфа]] — [[Харкаўская вобласць]] == Н == * [[Наваград-Валынскі]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Навагродзіўка|Навагродаўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Навадружэск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Навамыргарад|Наваміргарад]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Навапскоў]] — [[Луганская вобласць]] * [[Навасэлыця|Наваселіца]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Надвірна|Надворная]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Ніжын|Нежын]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Нікапаль]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Новаазоўск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Новавалынск]] — [[Валынская вобласць]] * [[Новадністроўск|Новаднястроўск]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Новамаскоўск (Украіна)|Новамаскоўск]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Новаўкраінка]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Нава Кахоўка|Новая Кахоўка]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Нова Адэса|Новая Адэса]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Новы Буг]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Новы Раздзіл|Новы Раздол]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Носіўка|Носаўка]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Ноўгарад-Северскі]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Нэмірыў|Няміраў]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Нэцішын|Няцешын]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] == О == * [[Оўруч]] — [[Жытомірская вобласць]] == П == * [[Пагрэбішчэ|Паграбішча]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Підвалачыск|Падвалачыск]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Підгайці|Падгайцы]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Підгароднэ|Падгароднае]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Падзільск|Падольск]] — [[Адэская вобласць]] * [[Пакроў (Украіна)|Пакроў]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Пакроўск (Украіна)|Пакроўск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Палогы|Палогі]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Палоннэ|Палоннае]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Палтава]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Папасна]]я — [[Луганская вобласць]] * [[Паўлаград]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Пачаіў|Пачаеў]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Пэрвамайск (Луганская вобласць)|Первамайск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Пэрвамайск (Мікалаеўская вобласць)|Первамайск]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Пэрвамайскы|Первамайскі]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Пэрэвальск|Перавальск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Пэрэшчэпынэ|Перашчэпіна]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Пэрэмышляны|Перамышляны]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Пераяслаў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Пэршатравэнск (Днепрапятроўская вобласць)|Першатравенск]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Пыратын|Пірацін]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Прывілля|Прыволле]] — [[Луганская вобласць]] * [[Прылукы|Прылукі]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Прыморск (Украіна)|Прыморск]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Прып’яць|Прыпяць]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Пустомыты|Пустамыты]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Пуціўль|Путыўль]] — [[Сумская вобласць]] * [[Пэрэчын|Пярэчын]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Пэтрова-Краснасілля|Пятрова-Краснаселле]] — [[Луганская вобласць]] * [[П’ятыхаткы|Пяціхаткі]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] == Р == * [[Рава-Руская]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Равэнькы|Равянькі]] — [[Луганская вобласць]] * [[Рагатын|Рагацін]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Радамышль|Радамышаль]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Радывыліў|Радзівілаў]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Радэхіў|Радэхаў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Ражышчэ|Ражышча]] — [[Валынская вобласць]] * [[Рахіў|Рахаў]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Ржышчаў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Рамны|Ромны]] — [[Сумская вобласць]] * [[Роўна]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Рубіжнэ|Рубежнае]] — [[Луганская вобласць]] * [[Рудкы|Рудкі]] — [[Львоўская вобласць]] == С == * [[Сакаль]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Сакы|Сакі]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Сакыраны|Сакіраны]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Салэдар|Салядар]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Самбар]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Сарны]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Сарокынэ|Сарокіна]] — [[Луганская вобласць]] * [[Свалява]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Сватавэ|Сватава]] — [[Луганская вобласць]] * [[Світлаводск|Светлаводзк]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Севастопаль]]<ref name="крым"/> — [[Тэрыторыя, падпарадкаваная Севастопальскаму гарадскому савету|горад са спецыяльным статусам Севастопаль]] * [[Севераданэцк|Севераданецк]] — [[Луганская вобласць]] * [[Сэдніў|Седнеў]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Сімферопаль|Сімфэропаль]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Сынэльныкавэ|Сінельнікава]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Скадоўск]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Скалат]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Сквыра]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Сколэ|Сколе]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Славута]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Славутыч|Славуціч]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Славянск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Сміла|Смела]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Снігурыўка|Снегіроўка]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Сноўск]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Сніжнэ|Сняжное]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Снятын|Сняцін]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Старабільск|Старабельск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Старакасцянцініў|Стараканстанцінаў]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Старажынэць|Старажынец]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Стары Крым]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Стары Самбір|Стары Самбар]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Стрый (горад)|Стрый]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Судак (горад)|Судак]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Сумы]] — [[Сумская вобласць]] * [[Сухадзільск|Сухадольск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Сэлыдавэ|Сялідава]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Сэмэніўка|Сямёнаўка]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Сэрэдына-Буда|Сярэдзіна-Буда]] — [[Сумская вобласць]] == Т == * [[Такмак (Украіна)|Такмак]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Тальнэ|Тальное]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Тарашча]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Тарэцк]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Татарбунары]] — [[Адэская вобласць]] * [[Таўрыйск]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Тлумач]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Трасцянэць|Трасьцянец]] — [[Сумская вобласць]] * [[Трускавец]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Тульчын]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Тысмэныця|Тысьменіца]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] == У == * [[Угніў|Угнаў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Ужгарад]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Узын|Узін]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Украінка (горад)|Украінка]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзімір]] — [[Валынская вобласць]] * [[Умань]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Устылуг|Усьцілуг]] — [[Валынская вобласць]] == Ф == * [[Фасціў|Фастаў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Феадосія]]<ref name="крым"/> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] == Х == * [[Харкаў]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Харол]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Харцызск|Харцыск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Херсон]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Хмільнык|Хмяльнік]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкі]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Хацін|Хоцін]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Хрэсціўка|Храстоўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Хрустальны (горад)|Хрустальны]] — [[Луганская вобласць]] * [[Хрыстыніўка|Хрысьцінаўка]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Хуст]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Хырыў|Хыраў]] — [[Львоўская вобласць]] == Ц == * [[Тэпладар|Цепладар]] — [[Адэская вобласць]] * [[Тэрэбоўля|Церабоўля]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Цярнопаль]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Тэрніўка|Цярноўка]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Тэцііў|Цяціеў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Цячыў|Цячаў]] — [[Закарпацкая вобласць]] == Ч == * [[Чаркасы]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Чарнаморск]] — [[Адэская вобласць]] * [[Чарнаўцы]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Чарнігаў]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Чарнобыль]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Чоп]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Чарткіў|Чарткоў]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Чугуіў|Чугуеў]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Чэрванаград|Чырванаград]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Чыгырын|Чыгірын]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Чысцяковэ|Чысьцякова]] — [[Данецкая вобласць]] == Ш == * [[Шэпэціўка|Шапятоўка]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Шаргарад]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Шахтарск|Шахцёрск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Шостка]] — [[Сумская вобласць]] * [[Шпола]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Шумск]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Шчасця|Шчасце]] — [[Луганская вобласць]] * [[Шчолкінэ|Шчолкіна]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] == Э == * [[Энэргадар]] — [[Запарожская вобласць]] == Ю == * [[Южнэ|Южнае]] — [[Адэская вобласць]] * [[Южнаўкраінск]] — [[Мікалаеўская вобласць]] == Я == * [[Яварыў|Явараў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Ягатын|Ягацін]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Ялта]]<ref name="крым"/> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Ямпіль|Ямпаль]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Янакіевэ|Янакіева]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Ярэмчэ]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Ясынувата|Ясінаватая]] — [[Данецкая вобласць]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ТКП-Украіна}} {{Украіна ў тэмах}} {{Еўропа паводле тэм|Гарады}} [[Катэгорыя:Гарады Украіны| ]] [[Катэгорыя:Спісы гарадоў паводле краін|Украіна]] [[Катэгорыя:Спісы:Украіна]] jnzhhbd1mhg5dqpctq47rdv7rk79oec 5216932 5216560 2026-10-12T11:30:32Z M.L.Bot 261 5216932 wikitext text/x-wiki Ва [[Украіна|Украіне]] станам на [[1 студзеня]] [[2014]] года налічвалася 460 [[горад|гарадоў]], 885 [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлкаў гарадскога тыпу]] і 28 397 сельскіх населеных пунктаў<ref name="stat2014">[http://www.ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2014/zb/06/zb_nas_13.zip Численность населения Украины по состоянию на 1 января 2014 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201130130629/http://www.ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2014/zb/06/zb_nas_13.zip |date=30 лістапада 2020 }} с оценками численности наличного населения по регионам, районам, горсоветам и городским населённым пунктам на 1 января 2012, 2013 и 2014 гг. // [http://ukrstat.org/uk/menu/publikac.htm Публикации Укрстата] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200228041157/http://ukrstat.org/uk/menu/publikac.htm |date=28 лютага 2020 }}</ref><ref>Уключаючы [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномную Рэспубліку Крым]] (16 [[Горад|гарадоў]], 56 [[пгт]] і 947 сельскіх населеных пунктаў) і горад са спецыяльным статусам [[Севастопаль]] (2 [[Горад|гарады]], 1 [[пгт]] і 29 сельскіх населеных пунктаў). Без іх ва Украіне налічваецца 442 [[Горад|гарады]], 828 [[пгт]] і 27 421 сельскі населены пункт (на 1 студзеня 2014 года)</ref>. Сталіца і самы вялікі па насельніцтве горад Украіны — [[Кіеў]]. У 2001—2012 гадах колькасць гарадоў-мільянераў у краіне скарацілася з 5 ([[Кіеў]], [[Харкаў]], [[Дніпро|Дняпро]], [[Адэса]], [[Данецк]]) да 3 ([[Кіеў]], [[Харкаў]], [[Адэса]]). Больш за ўсё гарадоў у [[Данецкая вобласць|Данецкай]] (52), [[Львоўская вобласць|Львоўскай]] (44) і [[Луганская вобласць|Луганскай]] (37) абласцях. У гарадах жыве каля 69 % насельніцтва (2014 год). У 16 найбуйнейшых [[Гарадскія агламерацыі Украіны|гарадскіх агламерацыях Украіны]] пражывае каля 17 млн чал. (37 % жыхароў краіны). [[Файл:Укр вект гор.png|міні|450 пкс|Найбуйнейшыя гарады Украіны (насельніцтва на 2001)]] == А == * [[Абухіў|Абухаў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Адэса]] — [[Адэская вобласць]] * [[Алэксандрыўск|Александрыўск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Александрыя (Кіраваградская вобласць)|Александрыя]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Алэшкы|Алешкі]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Алмазна]]я — [[Луганская вобласць]] * [[Алупка]]<ref name="крым">Гэты аб’ект размешчаны на тэрыторыі паўвострава [[Крым]], большая частка якога кантралюецца [[Расія]]й. Міжнародная супольнасць не прызнае ўключэнне Крыма ў склад Расіі і лічыць яго анексіяй часткі тэрыторыі [[Украіна|Украіны]]. Паводле [[Адміністрацыйны падзел Украіны|адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу]] [[Украіна|Украіны]], на тэрыторыі [[Крым]]а размяшчаюцца [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] і [[Тэрыторыя, падпарадкаваная Севастопальскаму гарадскому савету|горад з асобым статусам Севастопаль]]. Паводле [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Расіі|адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу]] [[Расія|Расіі]], на паўвостраве размяшчаюцца [[Федэратыўны лад Расіі|суб’екты РФ]] [[Рэспубліка Крым]] і [[Тэрыторыя, падпарадкаваная Севастопальскаму гарадскому савету|горад федэральнага значэння Севастопаль]].</ref> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Алушта]]<ref name="крым"/> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Алчэўск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Амвросііўка|Амвросіеўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Ананьіў|Ананьеў]] — [[Адэская вобласць]] * [[Андрушыўка|Андрушаўка]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Антрацыт (горад)|Антрацыт]] — [[Луганская вобласць]] * [[Апосталавэ|Апосталава]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Армянск]]<ref name="крым"/> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Арцыз]] — [[Адэская вобласць]] * [[Арыхіў|Арэхаў]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Астрог (горад)|Астрог]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Аўдзііўка|Аўдзееўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Ахтырка]] — [[Сумская вобласць]] * [[Ачакіў|Ачакаў]] — [[Мікалаеўская вобласць]] == Б == * [[Бабровыця|Бабровіца]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Багадухіў|Багадухаў]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Багачэвэ (горад)|Багачэвэ]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Багуслаў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Балаклія|Балаклея]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Балград]] — [[Адэская вобласць]] * [[Балэхіў|Балехаў]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Балта]] — [[Адэская вобласць]] * [[Бар (Украіна)|Бар]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Бараніўка|Баранаўка]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Барвінкавэ|Барвенкава]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Барзна]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Баршчыў|Баршчоў]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Барыслаў]]— [[Херсонская вобласць]] * [[Барыспіль|Барыспаль]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Батурын (горад)|Батурын]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Бахмач]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Бахмут]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Бахчысарай]]<ref name="крым"/> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Баштанка]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Білагірск|Белагорск]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Білазэрскэ|Белазёрскае]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Білапілля|Белаполле]] — [[Сумская вобласць]] * [[Белая Царква]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Білгарад-Дністроўскі|Белгарад-Днястроўскі]] — [[Адэская вобласць]] * [[Бэлз|Белз]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Білыцкэ|Беліцкае]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Бэрэгавэ (горад)|Берагава]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Бэрэжаны|Беражаны]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Бэрэзань (горад)|Беразань]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Бэрэзіўка|Беразоўка]] — [[Адэская вобласць]] * [[Бэрэстэчка|Берастэчка]] — [[Валынская вобласць]] * [[Бобрынэць|Бобрынец]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Бібрка|Бобрка]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Бокава-Хрустальнэ|Бокава-Хрустальнае]] — [[Луганская вобласць]] * [[Боярка]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Бравары]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Бранка]] — [[Луганская вобласць]] * [[Броды (горад)|Броды]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Бурштын (горад)|Бурштын]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Бурынь]] — [[Сумская вобласць]] * [[Буск]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Буча]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Бучач]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Бэршадзь]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Біляіўка|Бяляеўка]] — [[Адэская вобласць]] * [[Бэрдзянск|Бярдзянск]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Бярдзічаў|Бярдычаў]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Бэрэзнэ|Бярозна]] — [[Ровенская вобласць]] == В == * [[Вазнэсэніўка|Вазьнясенаўка]] — [[Луганская вобласць]] * [[Вазнэсэнск|Вазьнясенск]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Валачыск]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Валкы|Валкі]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Валнаваха]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Вільнагірск|Вальнагорск]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Вільнянск|Вальнянск]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Варажба (Украіна)|Варажба]] — [[Сумская вобласць]] * [[Вараш]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Васыліўка|Васільеўка]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Васылькіў|Васількоў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Ваўчанск (Харкаўская вобласць)|Ваўчанск]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Вашкіўці|Вашкаўцы]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Вэрхнёдніпроўск|Верхнедняпроўск]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Вылкавэ|Вілкава]] — [[Адэская вобласць]] * [[Вынаградзіў|Вінаградаў]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Вынныкы|Віннікі]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Вінніца]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Вышнэвэ|Вішнёвае]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Вуглэдар|Вуглядар]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Выжныця|Выжніца]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Вышгарад]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Вэлыкі Мосты|Вялікія Масты]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Вэрхіўцэвэ|Вярхоўцава]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] == Г == * [[Гадзяч]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Гайваран|Гайворан]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Гайсын|Гайсін]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Галіч (Івана-Франкоўская вобласць)|Галіч]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Гарадышчэ (Чаркаская вобласць)|Гарадзішча]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Гародня (Чарнігаўская вобласць)|Гародня]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Гарадок (Львоўская вобласць)|Гарадок]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Гарадок (Хмяльніцкая вобласць)|Гарадок]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Гарадэнка]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Гарохіў|Гарохаў]] — [[Валынская вобласць]] * [[Гарышні Плаўні|Гарышнія Плаўні]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Гэнічэск|Генічаск]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Гэрца|Герца]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Глобынэ|Глобіна]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Глухаў]] — [[Сумская вобласць]] * [[Глыняны (Львоўская вобласць)|Глыняны]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Гнівань]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Гола Прыстань|Голая Прыстань]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Горліўка|Горлаўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Гірскэ (Луганская вобласць)|Горскае]] — [[Луганская вобласць]] * [[Гірнык (Данецкая вобласць)|Горнік]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Грэбінка|Грабёнка]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Гуляйполэ|Гуляйполе]] — [[Запарожская вобласць]] == Д == * [[Дабромыль|Даброміль]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Дабрапілля|Дабраполле]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Дакучаеўск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Далына|Даліна]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Далынска|Далінская]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Данецк]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Даўжанск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Джанкой]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Дніпраруднэ|Днепраруднае]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Дніпро|Дняпро]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Драгобыч]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Дружба (горад)|Дружба]] — [[Сумская вобласць]] * [[Дружкіўка|Дружкоўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Дубляны (горад)|Дубляны]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Дубна (Украіна)|Дубна]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Дубровіца]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Дунаіўці|Дунаеўцы]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Дэбальцэвэ|Дэбальцава]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Дэражня]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Дэргачы]] — [[Харкаўская вобласць]] == Е == * [[Еўпаторыя]]<ref name="крым"/> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] == Ж == * [[Залізнэ|Жалезнае]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Жашкіў|Жашкаў]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Жданіўка|Жданаўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Жмэрынка]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Жоўква]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Жоўці Воды|Жоўтыя Воды]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Жыдачыў|Жыдачаў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Жытомір]] — [[Жытомірская вобласць]] == З == * [[Завадскэ|Заводскае]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Залатэ|Залатое]] — [[Луганская вобласць]] * [[Залатаноша]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Залішчыкы|Залешчыкі]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Запарожжа]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Застаўна]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Збараж]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Зборыў|Збораў]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Звэныгародка|Звянігародка]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Здалбуніў|Здалбунаў]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Зэлэнадольск|Зеленадольск]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Зінькіў|Зенькаў]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Зымагір’я|Зімагор’е]] — [[Луганская вобласць]] * [[Змііў|Зміеў]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Знам’янка|Знаменка]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Золачыў (Львоўская вобласць)|Золачаў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Зорынск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Зугрэс]] — [[Данецкая вобласць]] == І == * [[Івана-Франкоўск]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Ізмаіл]] — [[Адэская вобласць]] * [[Ізюм]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Ізяслаў (горад)|Ізяслаў]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Ілавайск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Іллінці|Іллінцы]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Інкэрман]]<ref name="крым"/> — [[Тэрыторыя, падпарадкаваная Севастопальскаму гарадскому савету|горад са спецыяльным статусам Севастопаль]] * [[Ірміна]] — [[Луганская вобласць]] * [[Ірпінь|Ірпень]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Іршава]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Ічня]] — [[Чарнігаўская вобласць]] == К == * [[Кабэлякы|Кабэлякі]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Кагарлык]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Кадзііўка|Кадзееўка]] — [[Луганская вобласць]] * [[Кодыма|Кадыма]] — [[Адэская вобласць]] * [[Казацін]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Каламыя]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Калыніўка|Калінаўка]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Калуш]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Кам’янка (Чаркаская вобласць)|Каменка]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Кам’янка-Бузька|Каменка-Буская]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Кам’янка-Дніпроўска|Каменка-Дняпроўская]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Кам’янскэ|Каменскае]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Камень-Кашырскі]] — [[Валынская вобласць]] * [[Камянец-Падольскі]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Канатоп]] — [[Сумская вобласць]] * [[Каніў|Канеў]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Касцянтыніўка (Данецкая вобласць)|Канстанцінаўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Карастышыў|Карастышаў]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Карліўка|Карлаўка]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Карукіўка|Карукаўка]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Кастопіль|Кастопаль]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Кахоўка]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Керч]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Ківэрці|Ківерцы]] — [[Валынская вобласць]] * [[Кіеў]] — [[Кіеў|горад са спецыяльным статусам Кіеў]] * [[Кілія]] — [[Адэская вобласць]] * [[Кыпучэ|Кіпучае]] — [[Луганская вобласць]] * [[Кіцмань]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Ковель]] — [[Валынская вобласць]] * [[Корасцень|Корасьцень]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Корац]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Корсунь-Шэўчэнкіўскы|Корсунь-Шаўчэнкаўскі]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Косіў|Косаў]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Кралэвэць|Кралявец]] — [[Сумская вобласць]] * [[Краматорск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Крэмэнчук|Крамянчук]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Крапыўныцкы|Крапіўніцкі]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Краснаград]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Краснапэрэкопск|Краснаперакопск]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Красыліў|Красылаў]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Крывы Рог]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Крэмэнэць|Крэменец]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Куп’янск|Купянск]] — [[Харкаўская вобласць]] == Л == * [[Ладыжын (горад)|Ладыжын]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Лазава]]я — [[Харкаўская вобласць]] * [[Ланіўці|Ланаўцы]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Лэбэдын|Лебядзін]] — [[Сумская вобласць]] * [[Лыман|Ліман]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Лысычанск|Лісічанск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Лохвыця|Лохвіца]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Лубны]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Луганск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Лутугынэ|Лутугіна]] — [[Луганская вобласць]] * [[Луцк|Луцак]] — [[Валынская вобласць]] * [[Львоў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Любамль]] — [[Валынская вобласць]] * [[Люботын]] — [[Харкаўская вобласць]] == М == * [[Магілёў-Падольскі]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Макееўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Мала Выска|Малая Віска]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Маладагвардзійск|Маладагвардзейск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Малачанск]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Малын (Жытомірская вобласць)|Малын]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Манастырыска]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Манастырышчэ|Манастырышча]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Марганэць|Марганец]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Марыупаль|Марыюпаль]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Мастыска]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Мэлітопаль|Мелітопаль]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Мэна|Мена]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Мыкалаіў (Львоўская вобласць)|Мікалаеў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Мыргарад|Міргарад]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Мырнаград|Мірнаград]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Мыроніўка|Міронаўка]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Міўсынск|Міўсінск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Мукачэва|Мукачава]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Мэрэфа|Мярэфа]] — [[Харкаўская вобласць]] == Н == * [[Наваград-Валынскі]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Навагродзіўка|Навагродаўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Навадружэск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Навамыргарад|Наваміргарад]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Навапскоў]] — [[Луганская вобласць]] * [[Навасэлыця|Наваселіца]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Надвірна|Надворная]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Ніжын|Нежын]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Нікапаль]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Новаазоўск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Новавалынск]] — [[Валынская вобласць]] * [[Новадністроўск|Новаднястроўск]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Новамаскоўск (Украіна)|Новамаскоўск]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Новаўкраінка]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Нава Кахоўка|Новая Кахоўка]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Нова Адэса|Новая Адэса]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Новы Буг]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Новы Раздзіл|Новы Раздол]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Носіўка|Носаўка]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Ноўгарад-Северскі]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Нэмірыў|Няміраў]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Нэцішын|Няцешын]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] == О == * [[Оўруч]] — [[Жытомірская вобласць]] == П == * [[Пагрэбішчэ|Паграбішча]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Підвалачыск|Падвалачыск]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Підгайці|Падгайцы]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Підгароднэ|Падгароднае]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Піўдэннэ (Адэская вобласць)|Піўдэннэ]] — [[Адэская вобласць]] * [[Падзільск|Падольск]] — [[Адэская вобласць]] * [[Пакроў (Украіна)|Пакроў]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Пакроўск (Украіна)|Пакроўск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Палогы|Палогі]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Палоннэ|Палоннае]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Палтава]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Папасна]]я — [[Луганская вобласць]] * [[Паўлаград]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Пачаіў|Пачаеў]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Пэрвамайск (Луганская вобласць)|Первамайск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Пэрвамайск (Мікалаеўская вобласць)|Первамайск]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Пэрвамайскы|Первамайскі]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Пэрэвальск|Перавальск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Пэрэшчэпынэ|Перашчэпіна]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Пэрэмышляны|Перамышляны]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Пераяслаў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Пэршатравэнск (Днепрапятроўская вобласць)|Першатравенск]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Пыратын|Пірацін]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Прывілля|Прыволле]] — [[Луганская вобласць]] * [[Прылукы|Прылукі]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Прыморск (Украіна)|Прыморск]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Прып’яць|Прыпяць]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Пустомыты|Пустамыты]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Пуціўль|Путыўль]] — [[Сумская вобласць]] * [[Пэрэчын|Пярэчын]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Пэтрова-Краснасілля|Пятрова-Краснаселле]] — [[Луганская вобласць]] * [[П’ятыхаткы|Пяціхаткі]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] == Р == * [[Рава-Руская]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Равэнькы|Равянькі]] — [[Луганская вобласць]] * [[Рагатын|Рагацін]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Радамышль|Радамышаль]] — [[Жытомірская вобласць]] * [[Радывыліў|Радзівілаў]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Радэхіў|Радэхаў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Ражышчэ|Ражышча]] — [[Валынская вобласць]] * [[Рахіў|Рахаў]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Ржышчаў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Рамны|Ромны]] — [[Сумская вобласць]] * [[Роўна]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Рубіжнэ|Рубежнае]] — [[Луганская вобласць]] * [[Рудкы|Рудкі]] — [[Львоўская вобласць]] == С == * [[Сакаль]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Сакы|Сакі]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Сакыраны|Сакіраны]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Салэдар|Салядар]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Самбар]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Сарны]] — [[Ровенская вобласць]] * [[Сарокынэ|Сарокіна]] — [[Луганская вобласць]] * [[Свалява]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Сватавэ|Сватава]] — [[Луганская вобласць]] * [[Світлаводск|Светлаводзк]] — [[Кіраваградская вобласць]] * [[Севастопаль]]<ref name="крым"/> — [[Тэрыторыя, падпарадкаваная Севастопальскаму гарадскому савету|горад са спецыяльным статусам Севастопаль]] * [[Севераданэцк|Севераданецк]] — [[Луганская вобласць]] * [[Сэдніў|Седнеў]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Сімферопаль|Сімфэропаль]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Сынэльныкавэ|Сінельнікава]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Скадоўск]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Скалат]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Сквыра]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Сколэ|Сколе]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Славута]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Славутыч|Славуціч]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Славянск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Сміла|Смела]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Снігурыўка|Снегіроўка]] — [[Мікалаеўская вобласць]] * [[Сноўск]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Сніжнэ|Сняжное]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Снятын|Сняцін]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Старабільск|Старабельск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Старакасцянцініў|Стараканстанцінаў]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Старажынэць|Старажынец]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Стары Крым]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Стары Самбір|Стары Самбар]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Стрый (горад)|Стрый]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Судак (горад)|Судак]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Сумы]] — [[Сумская вобласць]] * [[Сухадзільск|Сухадольск]] — [[Луганская вобласць]] * [[Сэлыдавэ|Сялідава]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Сэмэніўка|Сямёнаўка]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Сэрэдына-Буда|Сярэдзіна-Буда]] — [[Сумская вобласць]] == Т == * [[Такмак (Украіна)|Такмак]] — [[Запарожская вобласць]] * [[Тальнэ|Тальное]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Тарашча]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Тарэцк]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Татарбунары]] — [[Адэская вобласць]] * [[Таўрыйск]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Тлумач]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Трасцянэць|Трасьцянец]] — [[Сумская вобласць]] * [[Трускавец]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Тульчын]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Тысмэныця|Тысьменіца]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] == У == * [[Угніў|Угнаў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Ужгарад]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Узын|Узін]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Украінка (горад)|Украінка]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзімір]] — [[Валынская вобласць]] * [[Умань]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Устылуг|Усьцілуг]] — [[Валынская вобласць]] == Ф == * [[Фасціў|Фастаў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Феадосія]]<ref name="крым"/> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] == Х == * [[Харкаў]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Харол]] — [[Палтаўская вобласць]] * [[Харцызск|Харцыск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Херсон]] — [[Херсонская вобласць]] * [[Хмільнык|Хмяльнік]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкі]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Хацін|Хоцін]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Хрэсціўка|Храстоўка]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Хрустальны (горад)|Хрустальны]] — [[Луганская вобласць]] * [[Хрыстыніўка|Хрысьцінаўка]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Хуст]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Хырыў|Хыраў]] — [[Львоўская вобласць]] == Ц == * [[Тэпладар|Цепладар]] — [[Адэская вобласць]] * [[Тэрэбоўля|Церабоўля]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Цярнопаль]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Тэрніўка|Цярноўка]] — [[Днепрапятроўская вобласць]] * [[Тэцііў|Цяціеў]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Цячыў|Цячаў]] — [[Закарпацкая вобласць]] == Ч == * [[Чаркасы]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Чарнаморск]] — [[Адэская вобласць]] * [[Чарнаўцы]] — [[Чарнавіцкая вобласць]] * [[Чарнігаў]] — [[Чарнігаўская вобласць]] * [[Чарнобыль]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Чоп]] — [[Закарпацкая вобласць]] * [[Чарткіў|Чарткоў]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Чугуіў|Чугуеў]] — [[Харкаўская вобласць]] * [[Чэрванаград|Чырванаград]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Чыгырын|Чыгірын]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Чысцяковэ|Чысьцякова]] — [[Данецкая вобласць]] == Ш == * [[Шэпэціўка|Шапятоўка]] — [[Хмяльніцкая вобласць]] * [[Шаргарад]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Шахтарск|Шахцёрск]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Шостка]] — [[Сумская вобласць]] * [[Шпола]] — [[Чаркаская вобласць]] * [[Шумск]] — [[Цярнопальская вобласць]] * [[Шчасця|Шчасце]] — [[Луганская вобласць]] * [[Шчолкінэ|Шчолкіна]]<ref name="крым" /> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] == Э == * [[Энэргадар]] — [[Запарожская вобласць]] == Ю == * [[Южнаўкраінск]] — [[Мікалаеўская вобласць]] == Я == * [[Яварыў|Явараў]] — [[Львоўская вобласць]] * [[Ягатын|Ягацін]] — [[Кіеўская вобласць]] * [[Ялта]]<ref name="крым"/> — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]] * [[Ямпіль|Ямпаль]] — [[Вінніцкая вобласць]] * [[Янакіевэ|Янакіева]] — [[Данецкая вобласць]] * [[Ярэмчэ]] — [[Івана-Франкоўская вобласць]] * [[Ясынувата|Ясінаватая]] — [[Данецкая вобласць]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ТКП-Украіна}} {{Украіна ў тэмах}} {{Еўропа паводле тэм|Гарады}} [[Катэгорыя:Гарады Украіны| ]] [[Катэгорыя:Спісы гарадоў паводле краін|Украіна]] [[Катэгорыя:Спісы:Украіна]] 1s3o6dv9cegmsg8tt95qiptzosiajln 0 209513 5216511 5126364 2026-10-11T19:05:43Z Natalia KT 102670 Выдалена лішняе 5216511 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Порплішча |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg= 54 |lat_min= 57 |lat_sec= 48 |lon_dir = |lon_deg= 27 |lon_min= 39 |lon_sec= 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Порплішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 688 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 2157 (8 02157 па Беларусі) |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243018973 }} '''По́рплішча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць}} С. 255</ref> — [[аграгарадок]] у [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Порплішчанскі сельсавет|сельсавета]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Насельніцтва 688 чалавек ([[2010]]). Знаходзіцца за 10 км на паўночны захад ад [[Докшыцы|Докшыц]], за 197 км ад [[Віцебск]]а, на скрыжаванні аўтамабільных дарог [[Докшыцы]] — [[Глыбокае]] і [[Крулеўшчына]] — [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф’янава]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Першы пісьмовы ўспамін пра Порплішча датуецца 8 ліпеня 1511 года, калі яго ўладальнік Сямён [[Чартарыйскія|Чартарыйскі]] прадаў Порплішча разам з двума суседнімі сёламі [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Зяновічу]]<ref>AGAD, Archiwum Radziwiłłów, dz. XIII, t. 170, p. 6, s. 15.</ref>. [[Выява:Porplišča, Spaskaja. Порплішча, Спаская (1900).jpg|thumb|злева|200px|Царква, фота пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]]]] У [[XVI стагоддзе|XVI]]—[[XVII стагоддзе|XVII]] стст. за 5 км на ўсход ад Порплішча, пры дарозе Докшыцы — Галубічы, узнік аднайменны фальварак. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) мясцовасць увайшла ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У [[1628]] г. у Порплішчы збудавалі першую царкву. У [[XVIII стагоддзе|XVII]] ст. маёнткам валодалі [[Радзівілы]]. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Порплішча апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай]], пазней [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. Станам на [[1795]] год тут было 45 двароў. Праз вёску праходзіў паштовы тракт з [[Дзісна|Дзісны]] на [[Вілейка|Вілейку]]. У [[1864]] годзе адкрылася народнае вучылішча. Паводле вынікаў перапісу ([[1897]]) — 24 двары. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] вёска абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. [[Рыжскі мірны дагавор]] ([[1921]]) перадаў Порплішча міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспубліцы]], дзе вёска стала цэнтрам гміны Дунілавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Наваградскага]], з [[1922]] г. [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У [[1922]] годзе адкрылася школа. Станам на [[1930]] год — 71 двор, 608 дзесяцінаў зямлі, управа гміны, пастарунак паліцыі, пошта, 7-класная школа, чыгуначны прыпынак, царква. У [[1937]] годзе ў цэнтры вёскі збудавалі касцёл. У [[1939]] годзе Порплішча ўвайшло ў [[БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] г. зрабілася цэнтрам [[Порплішчанскі сельсавет|Порплішчанскага сельсавета]]. Бальшавікі зачынілі касцёл, знеслі вежу (адноўленыя ў [[1993]] годзе). З 24 студзеня 1958 года вёска ў складзе [[Валодзькаўскі сельсавет (Докшыцкі раён)|Валодзькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 студзеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 2.</ref>, з 24 красавіка 1959 года — [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]], з 29 снежня 1961 года — цэнтр адноўленага Порплішчанскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 снежня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 12 (971).</ref>. Станам на [[2001]] год у вёсцы было 293 двары, на [[1 студзеня]] [[2006]] года — 276 двароў. [[Файл:Порплішча. Будынак Парплішчанскай сельскай бібліятэкі 04.jpg|thumb|Будынак Парплішчанскай сельскай бібліятэкі]] У [[2009]] годзе царкоўны прыход супольна з святаром [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату|БЭМП]] пакрылі [[сайдынг]]ам вежу і купал царквы, а ў [[2011]] годзе зафарбавалі інтэр’ер. Старшыня добраахвотнага таварыства аховы помнікаў [[Антон Астаповіч]] лічыць гэта крымінальным злачынствам. Ён звярнуўся ў пракуратуру з лістом, у якім просіць прыцягнуць ад адказнасці арганізатараў і выканаўцаў работ у адпаведнасці з ч. 2 арт. 344 КК за наўмыснае пашкоджанне гістарычна-культурнай каштоўнасці групай асоб<ref>Сямён Печанко. [http://nn.by/?c=ar&i=57594 Фотафакт: У драўлянай царкве [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] зрабілі «красіва»] // «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», 19 ліпеня 2011.</ref>. == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''': 1795 — 249 чал.; * '''XIX стагоддзе''': 1886 — 135 чал., з іх 69 каталікоў і 66 праваслаўных; 1897 — 186 чал. * '''XX стагоддзе''': 1921 — 395 чал.<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII. Część II: Ziemia Wileńska. Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923.</ref>; 1930 — 364 чал.; 1931 — 402 чал.; 1999 — 756 чал. * '''XXI стагоддзе''': 2001 — 785 чал.; 2006—738 чал.; 2010 — 688 чал. == Славутасці == [[Файл:Порплішча. Касцёл.jpg|thumb|250px|Касцёл Маці Божай Каралевы]] [[Файл:Porplišča. Порплішча (2008).jpg|250px|thumb|[[Царква Праабражэння Гасподняга, Порплішча|Царква Праабражэння Гасподняга]]]] * [[Спаса-Праабражэнская царква (Порплішча)|Спаса-Праабражэнская царква]] (1627 год) — {{ГККРБ 4|212Г000447}}. * [[Касцёл Маці Божай Каралевы (Порплішча)|Касцёл Маці Божай Каралевы]] (1937—1941 гады). == Вядомыя асобы == * [[Ірына Пятроўна Камінская]], [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1958). * [[Валерый Васільевіч Рабец]] (нар. 1951) — беларускі дзяржаўны дзеяч. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Докшыцкі раён}} * {{Крыніцы/БелЭн|12|||512}} * Porpliszcze // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|8}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/827 827]. == Спасылкі == {{Commons|Porplišča}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/porplishcha.html Порплішча] на [[Radzima.org]] {{Порплішчанскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Порплішчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Порплішча| ]] gwmimh811o9x13sih3zrg0am311bd52 5216891 5216511 2026-10-12T10:04:19Z M.L.Bot 261 5216891 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Порплішча |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg= 54 |lat_min= 57 |lat_sec= 48 |lon_dir = |lon_deg= 27 |lon_min= 39 |lon_sec= 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Порплішчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 688 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 2157 (8 02157 па Беларусі) |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243018973 }} '''По́рплішча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць}} С. 255</ref> — [[аграгарадок]] у [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Порплішчанскі сельсавет|сельсавета]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Насельніцтва 688 чалавек ([[2010]]). За 10 км на паўночны захад ад [[Докшыцы|Докшыц]], за 197 км ад [[Віцебск]]а, на скрыжаванні аўтамабільных дарог [[Докшыцы]] — [[Глыбокае]] і [[Крулеўшчына]] — [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф’янава]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Першы пісьмовы ўспамін пра Порплішча датуецца 8 ліпеня 1511 года, калі яго ўладальнік Сямён [[Чартарыйскія|Чартарыйскі]] прадаў Порплішча разам з двума суседнімі сёламі [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Зяновічу]]<ref>AGAD, Archiwum Radziwiłłów, dz. XIII, t. 170, p. 6, s. 15.</ref>. [[Выява:Porplišča, Spaskaja. Порплішча, Спаская (1900).jpg|thumb|злева|200px|Царква, фота пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]]]] У XVI—XVII стст. за 5 км на ўсход ад Порплішча, пры дарозе Докшыцы — Галубічы, узнік аднайменны фальварак. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У 1628 г. у Порплішчы збудавалі першую царкву. У XVII ст. маёнткам валодалі [[Радзівілы]]. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Порплішча апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай]], пазней [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. Станам на 1795 год тут было 45 двароў. Праз вёску праходзіў паштовы тракт з [[Дзісна|Дзісны]] на [[Вілейка|Вілейку]]. У 1864 годзе адкрылася народнае вучылішча. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 24 двары. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] вёска абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. [[Рыжскі мірны дагавор]] (1921) перадаў Порплішча міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспубліцы]], дзе вёска стала цэнтрам гміны Дунілавіцкага павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Наваградскага]], з 1922 г. [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1922 годзе адкрылася школа. Станам на 1930 год — 71 двор, 608 дзесяцінаў зямлі, управа гміны, пастарунак паліцыі, пошта, 7-класная школа, чыгуначны прыпынак, царква. У 1937 годзе ў цэнтры вёскі збудавалі касцёл. У 1939 годзе Порплішча ўвайшло ў [[БССР]], дзе 12 кастрычніка 1940 г. зрабілася цэнтрам [[Порплішчанскі сельсавет|Порплішчанскага сельсавета]]. Бальшавікі зачынілі касцёл, знеслі вежу (адноўленыя ў 1993 годзе). З 24 студзеня 1958 года вёска ў складзе [[Валодзькаўскі сельсавет (Докшыцкі раён)|Валодзькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 студзеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 2.</ref>, з 24 красавіка 1959 года — [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]], з 29 снежня 1961 года — цэнтр адноўленага Порплішчанскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 снежня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 12 (971).</ref>. Станам на 2001 год у вёсцы было 293 двары, на 1 студзеня 2006 года — 276 двароў. [[Файл:Порплішча. Будынак Парплішчанскай сельскай бібліятэкі 04.jpg|thumb|Будынак Парплішчанскай сельскай бібліятэкі]] У 2009 годзе царкоўны прыход супольна з святаром [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату|БЭМП]] пакрылі [[сайдынг]]ам вежу і купал царквы, а ў 2011 годзе зафарбавалі інтэр’ер. Старшыня добраахвотнага таварыства аховы помнікаў [[Антон Астаповіч]] лічыць гэта крымінальным злачынствам. Ён звярнуўся ў пракуратуру з лістом, у якім просіць прыцягнуць ад адказнасці арганізатараў і выканаўцаў работ у адпаведнасці з ч. 2 арт. 344 КК за наўмыснае пашкоджанне гістарычна-культурнай каштоўнасці групай асоб<ref>Сямён Печанко. [http://nn.by/?c=ar&i=57594 Фотафакт: У драўлянай царкве [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] зрабілі «красіва»] // «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», 19 ліпеня 2011.</ref>. == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''': 1795 — 249 чал.; * '''XIX стагоддзе''': 1886 — 135 чал., з іх 69 каталікоў і 66 праваслаўных; 1897 — 186 чал. * '''XX стагоддзе''': 1921 — 395 чал.<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII. Część II: Ziemia Wileńska. Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923.</ref>; 1930 — 364 чал.; 1931 — 402 чал.; 1999 — 756 чал. * '''XXI стагоддзе''': 2001 — 785 чал.; 2006—738 чал.; 2010 — 688 чал. == Славутасці == [[Файл:Порплішча. Касцёл.jpg|thumb|250px|Касцёл Маці Божай Каралевы]] [[Файл:Porplišča. Порплішча (2008).jpg|250px|thumb|[[Царква Праабражэння Гасподняга, Порплішча|Царква Праабражэння Гасподняга]]]] * [[Спаса-Праабражэнская царква (Порплішча)|Спаса-Праабражэнская царква]] (1627 год) — {{ГККРБ 4|212Г000447}}. * [[Касцёл Маці Божай Каралевы (Порплішча)|Касцёл Маці Божай Каралевы]] (1937—1941 гады). == Вядомыя асобы == * [[Ірына Пятроўна Камінская]], [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1958). * [[Валерый Васільевіч Рабец]] (нар. 1951) — беларускі дзяржаўны дзеяч. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Докшыцкі раён}} * {{Крыніцы/БелЭн|12|||512}} * Porpliszcze // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|8}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/827 827]. == Спасылкі == {{Commons|Porplišča}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/porplishcha.html Порплішча] на [[Radzima.org]] {{Порплішчанскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Порплішчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Порплішча| ]] 9l6auxmnuo28pkpuzjc6u29c6ty9n8o 0 211689 5216708 4933493 2026-10-12T02:37:07Z Zadorenko V 175157 5216708 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Заволжск |арыгінальная назва = |герб = Coat of Arms of Zavolzhsk.png |сцяг = Flag of Zavolzhsk (Ivanovo oblast).png |апісанне герба = Герб Заволжска |апісанне сцяга = Сцяг Заволжска |lat_deg = 57 |lat_min = 29 |lat_sec = |lon_deg = 42 |lon_min = 08 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(11562)_region:RU |CoordScale = |рэгіён = Іванаўская вобласць |рэгіён у табліцы = |від раёна = Муніцыпальны раён |раён = Заволжскі раён |раён у табліцы = Заволжскі раён Іванаўскай вобласці{{!}}Заволжскі |від паселішча = Гарадское паселішча |паселішча = Заволжскае гарадское паселішча |паселішча ў табліцы = Заволжск{{!}}Заволжскае |унутраны падзел = |від главы = |глава = |дата заснавання = XIX стагоддзе |першае згадванне = |ранейшыя імёны = {{НП-ПН|1954|Заволжжа}} |статус з = 1954 |плошча = |вышыня цэнтра НП = 130 |клімат = |насельніцтва = 11239 |год перапісу = 2014 |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |паштовы індэкс = 155410 |тэлефонны код = 49333 |лічбавы ідэнтыфікатар = 24205 |катэгорыя ў Commons = Zavolzhsk |сайт = }} '''Заволжск''' ({{Lang-ru|Заволжск}}, да 1954 — пасёлак Заволжжа) — горад, цэнтр [[Заволжскі раён (Іванаўская вобласць)|Заволжскага раёна]] [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Размешчаны на левым беразе [[Волга|Волгі]], насупраць [[Кінешма|Кінешмы]] (бліжэйшая чыгуначныя станцыя). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Хімічны завод (вытворчасць фарбавальнікаў), фібравая фабрыка, завод жалезабетонных вырабаў, малаказавод. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарады Іванаўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Іванаўскай вобласці]] 07j2evh2zzkif00w2o598yniaji3iyk 0 211691 5216710 5170751 2026-10-12T02:39:30Z Zadorenko V 175157 5216710 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кі́нешма''' ({{Lang-ru|Кинешма}}) — [[горад]] (з 1777 года) у [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Утварае аднайменную гарадскую акругу. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Кінешамскага муніцыпальнага раёна Іванаўскай вобласці (у сам раён не ўваходзіць). Горад размешчаны на правым беразе [[Волга|Волгі]] ([[Горкаўскае вадасховішча]]), за 400 км на паўночны ўсход ад [[Масква|Масквы]], за 100 км ад абласнога цэнтра [[Іванава (Расія)|Іванава]], займае плошчу 48,9 км², цягнецца ўздоўж берага ракі на 11 км. Кінешма з’яўляецца другім горадам вобласці паводле колькасці насельніцтва. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Ігар Міхайлавіч Байцоў]] — Герой Савецкага Саюза * [[Марк Аляксандравіч Русін]] (1921—1977) — [[кампазітар]] і [[педагог]]<ref name="БЭ13">{{крыніцы/БелЭн|13|||457}}</ref>. {{зноскі}} {{Гарады Іванаўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Іванаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Гарады, узнагароджаныя ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Волзе]] [[Катэгорыя:Кінешма]] g4dukx2upkqi7cdgvefz7db7p4grg5p 0 211693 5216711 4933503 2026-10-12T02:41:23Z Zadorenko V 175157 5216711 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Шуя |арыгінальная назва = |герб = Coat of arms of Shuya (Ivanovo oblast).svg |сцяг = Flag of Shuya (Ivanovo oblast).svg |апісанне сцяга = Сцяг Шуі |lat_deg = 56|lat_min = 51|lat_sec = 00 |lon_deg = 41|lon_min = 22|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(60800)_region:RU |CoordScale = |Яндэкскарта = http://maps.yandex.ru/map_search.xml?map=5&lay=28&id=1746 |рэгіён = Іванаўская вобласць |рэгіён у табліцы = Іванаўская вобласць |від раёна = |раён = Шуйскі раён |раён у табліцы = Шуйскі раён{{!}}Шуйскі раён |від паселішча = |паселішча = |паселішча ў табліцы = |глава = Таццяна Аляксеева |дата заснавання = |першае згадванне = 1539 |ранейшыя імёны = Барысаглебская слабада |статус з = 1539 |плошча = 33,29 |вышыня цэнтра НП = 100 |насельніцтва =58570 |год перапісу = 2014 |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = Рускія |канфесійны склад = Праваслаўныя |этнахаронім = |паштовы індэкс = 155900—155906, 155908, 155912 |тэлефонны код = 49351 |лічбавы ідэнтыфікатар = 24411 |катэгорыя ў Commons = |сайт = [http://www.okrugshuya.ru Сайт горада] }} '''Шуя''' ({{Lang-ru|Шуя}}) — горад (з 1539) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр Шуйскага раёна [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласці]]. Горад Шуя размешчаны ў міжрэччы рэк [[Волга|Волгі]] і [[Клязьма|Клязьмы]] за 32 км на паўднёвы ўсход ад абласнога цэнтра [[Іванава (Расія)|Іванава]]. Праз горад з поўначы на поўдзень працякае рака Цеза (прыток Клязьмы), працягласць якой у гарадской мяжы складае 6,6 кіламетраў. Па колькасці насельніцтва Шуя з’яўляецца трэцім пасля Іванава і [[Кінешма]] горадам Іванаўскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Іванавіч Жукаў]] (1930—2002) — беларускі вучоны-філосаф, заснавальнік беларускай навуковай школы ў галіне філасофскіх праблем тэорыі, сістэм, кібернетыкі, матэматыкі і інфарматыкі, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Юрый Іванавіч Казакоў]] (нар. 1940) — беларускі архітэктар. * [[Мікалай Пятровіч Гнусін]] (1919—2013) — вучоны-электрахімік. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{зноскі}} {{Гарады Іванаўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Іванаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Шуя| ]] hjivksnljlp0a4i3lwry64dvbonkgiq 0 213907 5216484 5215007 2026-10-11T18:17:00Z Ueschar 151377 /* Табліца раёнаў і гарадоў абласнога (рэспубліканскага) значэння Украіны */ Традыцыйная беларуская назва, засведчаная з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5216484 wikitext text/x-wiki {{інфармацыйны спіс}} {{Абнавіць|дата=люты 2022}} [[Файл:ukraine_raions.png|thumb|right|500px|Раёны і гарады Украіны. Нумарацыя з табліцы]] '''Раёны [[Украіна|Украіны]]''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі ва Украіне ніжэй за вобласці, да якіх адносяцца такія населеныя пункты, як гарады, вёскі і пасёлкі гарадскога тыпу. Звычайна ў склад украінскіх абласцей уваходзяць па 15—25 [[раён]]аў і па 3—10 гарадоў абласнога (або рэспубліканскага — у [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнай Рэспубліцы Крым]]) значэння, якія фармальна прыраўноўваюцца да раёнаў. Менш раёнаў у [[Чарнавіцкая вобласць|Чарнавіцкай вобласці]] (11), больш — у [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай]] і [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай]] абласцях (па 27). Звычайна ў склад украінскіх раёнаў уваходзіць адзін горад ці 1—3 пасёлка гарадскога тыпу (найбуйнейшы з якіх — райцэнтр). Некаторыя райцэнтры (гарады абласнога значэння) не ўваходзяць у склад раёнаў. У склад раёнаў уваходзіць звычайна 40—70 сёл, аб’яднаных у 15—30 сельсаветаў. Паводле стану на [[1 студзеня]] [[2007]] года ва Украіне 490 раёнаў (без раёнаў у гарадах). Сярэдняя плошча ўкраінскага раёна — 1200 км², сярэдняя колькасць насельніцтва — 52 тысячы чалавек (гарадскога — 130000) (паводле стану на [[2001]] год), сярэдняя шчыльнасць насельніцтва — 43 чал/км². З 603,7 тыс. км² плошчы Украіны на долю раёнаў (акрамя гарадоў дзяржаўнага, рэспубліканскага і абласнога значэння) прыпадае 588,0 тыс. км², што складае 97,4 %. З {{Formatnum: 48457.1}} тыс. чалавек насельніцтва Украіны на долю раёнаў прыходзіцца {{Formatnum: 25453.7}} тыс. чалавек, што складае 52,5 % (паводле перапісу 2001 года). Найбольшы паводле плошчы раён Украіны — [[Іванкіўскі раён|Іванкіўскі]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] (3616 км²), створаны на поўначы вобласці ў сувязі з аб’яднаннем Іванкіўскага і [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскага раёнаў]] пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]. Найбольшы паводле плошчы горад абласнога значэння — [[Ярэмчэ]], 656,65 км². Найбольшы паводле плошчы раён горада дзяржаўнага падпарадкавання — [[Балаклаўскі раён|Балаклаўскі]] у г. [[Севастопаль|Севастопалі]], 544,9 км². Найменшы паводле плошчы раён Украіны — [[Гэрцаеўскі раён|Гэрцаеўскі]] [[Чарнавіцкая вобласць|Чарнавіцкай вобласці]], 309 км². Найменшы паводле плошчы раён горада дзяржаўнага падпарадкавання — [[Пячэрскі раён (Кіеў)|Пэчэрскі]] ў г. [[Кіеў|Кіеве]], 19,55 км². Найменшы па плошчы горад абласнога падпарадкавання — [[Жданіўка]] [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]], 2 км². Найбольшы паводле колькасці насельніцтва раён Украіны — [[Харкаўскі раён]] [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] (187,1 тыс. чалавек) — насельніцтва дадзена паводле перапісу насельніцтва ад 2001 года. Найбольшы паводле колькасці насельніцтва горад абласнога значэння — [[Харкаў]], 1452 тыс. (2014). Найбольшы паводле колькасці насельніцтва раён горада дзяржаўнага падпарадкавання — [[Дзяснянскі раён (Кіеў)|Дэснянскі]] у г. [[Кіеў|Кіеве]], 366 тыс. (2014). Найменшы паводле колькасці насельніцтва раён Украіны — [[Палескі раён|Палескі]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]], 7,6 тыс. чалавек. Найменшы паводле колькасці насельніцтва раён горада дзяржаўнага падпарадкавання — [[Балаклаўскі раён|Балаклаўскі]] ў г. [[Севастопаль|Севастопалі]], 45 тыс. чалавек (2014). Найменшы паводле колькасці насельніцтва горад абласнога значэння — [[Моршын]], 6 тыс. (2014). У г. [[Прыпяць (горад)|Прып’яці]] пастаяннага насельніцтва няма. Найбольш шчыльна заселены раён Украіны — [[Кіева-Святошынскі раён]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] (215 чал./км²), найменш — [[Палескі раён|Палескі]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] (6 чал./км²) == Табліца раёнаў і гарадоў абласнога (рэспубліканскага) значэння Украіны == {| class="wikitable" |- bgcolor="#ECECEC" ! '''№п/п''' !! '''Герб''' !! '''Раён ці горад<br />па-беларуску/па-ўкраінску''' !! '''Плошча<br />(км²)''' !! '''Насельніцтва<br /> [[1 снежня]] [[2001]]''' !! '''Шчыльнасць<br />(чал./1 км²)''' !! '''Цэнтр''' !! '''[[Класіфікатар аб’ектаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ладу Украіны|КААТЛУ]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Аўтаномная Рэспубліка Крым|I. Аўтаномная Рэспубліка Крым]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 || [[Файл:Bahcisarai rayon gerb.png|50px]]||[[Бахчысарайскі раён|Бахчысарайскі /Бахчисарайський]]<ref name=ukr>&nbsp;&nbsp; Назвы раёнаў і гарадоў прадстаўлены таксама на ўкраінскай мове</ref> || 1589 || 92617 || 58 || [[Бахчысарай|Бахчысарай /Бахчисарай]] || '''01&thinsp;204''' |- | 2 ||[[Файл:COA Bilohirskyi Raion, Crimea.svg|50px]]|| [[Білагірскі раён (Крым)|Білагірскі /Білогірський]] || 1894 || 66396 || 35 || [[Білагірск|Білагірск /Білогірськ]] || '''01&thinsp;207''' |- | 3 ||[[Файл:COA Dzhankoiskyi Raion.svg|50px]]|| [[Джанкойскі раён|Джанкойскі /Джанкойський]] || 2667 || 81990 || 31 || [[Джанкой|Джанкой /Джанкой]] || '''01&thinsp;211''' |- | 4 ||[[Файл:COA Kirovskyi Raion, Crimea.svg|50px]]|| [[Кіраўскі раён (Крым)|Кіраўскі /Кіровський]] || 1209 || 57686 || 48 || [[Кіраўскэ (Кіраўскі раён)|Кіраўскэ /Кіровське]] || '''01&thinsp;216''' |- | 5 ||[[Файл:Coat of arms of Krasnohvardiiske Raion.png|50px]]|| [[Краснагвардзійскі раён (Крым)|Краснагвардзійскі /Красногвардійський]] || 1766 || 93686 || 53 || [[Краснагвардзійскэ (Краснагвардзійскі раён)|Краснагвардзійскэ /Красногвардійське]] || '''01&thinsp;220''' |- | 6 |||| [[Краснапэрэкопскі раён|Краснапэрэкопскі /Красноперекопський]] || 1231 || 31516 || 26 || [[Краснапэрэкопск|Краснапэрэкопск /Красноперекопськ]] || '''01&thinsp;223''' |- | 7 |||| [[Лэнінскі раён (Крым)|Лэнінскі /Ленінський]] || 2919 || 69653 || 24 || [[Лэнінэ (Лэнінскі раён)|Лэнінэ /Леніне]] || '''01&thinsp;227''' |- | 8 ||[[Файл:Nyzhnohirskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Ныжнягірскі раён|Ныжнягірскі /Нижньогірський]] || 1212 || 55863 || 46 || [[Ныжнягірскы (Крым)|Ныжнягірскы /Нижньогірський]] || '''01&thinsp;231''' |- | 9 ||[[Файл:Pervomaiskiy kr rayon gerb.png|50px]]|| [[Пэрвамайскі раён (Крым)|Пэрвамайскі /Первомайський]] || 1474 || 40349 || 27 || [[Пэрвамайскэ (Пэрвамайскі раён)|Пэрвамайскэ /Первомайське]] || '''01&thinsp;235''' |- | 10 ||[[Файл:COA Rozdilnianskyi raion.svg|50px]]|| [[Раздольнэнскі раён|Раздольнэнскі /Роздольненський]] || 1231 || 37384 || 30 || [[Раздольнэ (Раздольнэнскі раён)|Раздольнэ /Роздольне]] || '''01&thinsp;239''' |- | 11 ||[[Файл:COA Sovietskyi Raion, Crimea.svg|50px]]|| [[Савецкі раён (Крым)|Савецкі /Совєтський]] || 1079 || 37090 || 34 || [[Савецкы (Крым)|Савецкы /Совєтський]] || '''01&thinsp;252''' |- | 12 ||[[Файл:COA raion de Saky.svg|50px]]|| [[Сакскі раён|Сакскі /Сакський]] || 2257 || 80302 || 36 || [[Сакы|Сакы /Саки]] || '''01&thinsp;243''' |- | 13 ||[[Файл:Simferopolskii rayon gerb.png|50px]]|| [[Сімферопальскі раён|Сімферопальскі /Сімферопольський]] || 1753 || 148930 || 85 || [[Сімферопаль|Сімферопаль /Сімферополь]] || '''01&thinsp;247''' |- | 14 ||[[Файл:COA Chorrnomorskyi Raion, Crimea.svg|50px]]|| [[Чарнаморскі раён|Чарнаморскі /Чорноморський]] || 1509 || 34012 || 23 || [[Чарнаморскэ (Крым)|Чарнаморскэ /Чорноморське]] || '''01&thinsp;256''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады рэспубліканскага значэння |- | a ||[[Файл:COA Alushta.svg|50px]]|| [[Алушта|Алушта /Алушта]] || 600 || 53727 || 90 || || '''01&thinsp;103''' |- | b ||[[Файл:COA Armiansk, Krym.svg|50px]]|| [[Армянск|Армянск /Армянськ]] || 162 || 26187 || 162 || || '''01&thinsp;115''' |- | c ||[[Файл:Dzhankoy-arms.jpg|50px]]|| [[Джанкой|Джанкой /Джанкой]] || 26 || 43343 || 1667 || || '''01&thinsp;106''' |- | d ||[[Файл:UHT Yevpatoriia, Crimea, Ukraine.svg|50px]]|| [[Еўпаторыя|Еўпаторыя /Євпаторія]] || 65 || 120638 || 1856 || || '''01&thinsp;109''' |- | e ||[[Файл:COA Krasnoperekopsk.svg|50px]]|| [[Краснапэрэкопск|Краснапэрэкопск /Красноперекопськ]] || 22 || 31023 || 1410 || || '''01&thinsp;113''' |- | f ||[[Файл:Kerch coat.svg|50px]]|| [[Керч|Керч /Керч]] || 108 || 157007 || 1454 || || '''01&thinsp;112''' |- | g ||[[Файл:COA Saky, Crimea, Ukraine.svg|50px]]|| [[Сакы|Сакы /Саки]] || 29 || 29416 || 1014 || || '''01&thinsp;114''' |- | h ||[[Файл:COA Simferopol.svg|50px]]|| [[Сімферопаль|Сімферопаль /Сімферополь]] || 107 || 363597 || 3398 || || '''01&thinsp;101''' |- | i |||| [[Судак (Крым)|Судак /Судак]] || 539 || 28319 || 53 || || '''01&thinsp;117''' |- | j ||[[Файл:Feodosiya coat of arms.svg|50px]]|| [[Феадосія|Феадосія /Феодосія]] || 350 || 108571 || 310 || || '''01&thinsp;116''' |- | k ||[[Файл:Yalta gerb.png|50px]]|| [[Ялта|Ялта /Ялта]] || 283 || 144434 || 510 || || '''01&thinsp;119''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Валынская вобласць|II. Валынская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Gorokhiv district flag.png|50px]]|| [[Гарохіўскі раён|Гарохіўскі /Горохівський]] || 1122 || 57098 || 51 || [[Гарохіў|Гарохіў /Горохів]] || '''07&thinsp;208''' |- | 2 ||[[Файл:Ivanychivskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Іванычаўскі раён|Іванычаўскі /Іваничівський]] || 645 || 36050 || 56 || [[Іванычы (Валынская вобласць)|Іванычы /Іваничі]] || '''07&thinsp;211''' |- | 3 ||[[Файл:Kam kashyrskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Камінь-Кашырскі раён|Камінь-Кашырскі /Камінь-Каширський]] || 1748 || 61939 || 35 || [[Камінь-Кашырскы|Камінь-Кашырскы /Камінь-Каширський]] || '''07&thinsp;214''' |- | 4 ||[[Файл:Kivertsivskiy rayon gerb.gif|50px]]|| [[Ківэрцаўскі раён|Ківэрцаўскі /Ківерцівський]] || 1414 || 66412 || 47 || [[Ківэрці|Ківэрці /Ківерці]] || '''07&thinsp;218''' |- | 5 ||[[Файл:Kovelskyi rs.gif|50px]]|| [[Ковэльскі раён|Ковэльскі /Ковельський]] || 1723 || 43000 || 25 || [[Ковель|Ковэль /Ковель]] || '''07&thinsp;221''' |- | 6 ||[[Файл:Lokachi rs.gif|50px]]|| [[Лакачынскі раён|Локачынскі /Локачинський]] || 712 || 25346 || 36 || [[Локачы (Валынская вобласць)|Локачы /Локачі]] || '''07&thinsp;224''' |- | 7 ||[[Файл:Герб Луцького району.png|50px]]|| [[Луцкі раён|Луцкі /Луцький]] || 973 || 56137 || 58 || [[Луцк|Луцк /Луцьк]] || '''07&thinsp;228''' |- | 8 ||[[Файл:Coat of Arms of Liuboml raion.svg|50px]]|| [[Любамльскі раён|Любамльскі /Любомльський]] || 1481 || 43267 || 29 || [[Любамль|Любамль /Любомль]] || '''07&thinsp;233''' |- | 9 ||[[Файл:Lubeshivskyi rs.gif|50px]]|| [[Любэшыўскі раён|Любэшыўскі /Любешівський]] || 1450 || 36829 || 25 || [[Любэшыў|Любэшыў /Любешів]] || '''07&thinsp;231''' |- | 10 ||[[Файл:Coat of arms of Manevickij district.png|50px]]|| [[Манэвыцкі раён|Манэвіцкі /Маневицький]] || 2265 || 57341 || 25 || [[Манэвычы (Валынская вобласць)|Манэвычы /Маневичі]] || '''07&thinsp;236''' |- | 11 ||[[Файл:Rozhyschenskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Ражышчанскі раён|Ражышчанскі /Рожищенський]] || 928 || 42945 || 46 || [[Ражышча (Валынская вобласць)|Ражышча /Рожище]] || '''07&thinsp;245''' |- | 12 ||[[Файл:Ratnivs rs.gif|50px]]|| [[Ратнэўскі раён|Ратнэўскі /Ратнівський]] || 1437 || 52555 || 37 || [[Ратна|Ратнэ /Ратне]] || '''07&thinsp;242''' |- | 13 ||[[Файл:Coat of arms of Starovyzhivskyj district.png|50px]]|| [[Старавыжыўскі раён|Старавыжыўскі /Старовижівський]] || 1121 || 34135 || 30 || [[Стара Выжыўка (Валынская вобласць)|Стара Выжыўка /Стара Вижівка]] || '''07&thinsp;250''' |- | 14 ||[[Файл:Coat of Arms of Flag of Turiisk raion.svg|50px]]|| [[Турыйскі раён|Турыйскі /Турійський]] || 1205 || 29066 || 24 || [[Турыйск (Валынская вобласць)|Турыйск /Турійськ]] || '''07&thinsp;255''' |- | 15 ||[[Файл:Coat of Arms of Volodymyr-Volynskyi raion.svg|50px]]|| [[Уладзімір-Валынскі раён|Уладзімір-Валынскі /Володимир-Волинський]] || 1038 || 28241 || 27 || [[Уладзімір-Валынскі|Уладзімір-Валынскі /Володимир-Волинський]] || '''07&thinsp;205''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Shatsk raion.svg|50px]]|| [[Шацкі раён (Украіна)|Шацкі /Шацький]] || 759 || 18172 || 24 || [[Шацк (Валынская вобласць)|Шацк /Шацьк]] || '''07&thinsp;257''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Kovel.svg|50px]]|| [[Ковель|Ковель /Ковель]] || 47 || 66401 || 1413 || || '''07&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Herb Lutsk.svg|50px]]|| [[Луцк|Луцк /Луцьк]] || 42 || 208816 || 4972 || || '''07&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Coat of Arms of Novovolynsk.svg|50px]]|| [[Новавалынск|Нававалынск /Нововолинськ]] || 17 || 58688 || 3452 || || '''07&thinsp;107''' |- | d ||[[Файл:Coat of Arms of Volodymyr-Volynsky.png|50px]]|| [[Уладзімір-Валынскі|Уладзімір-Валынскі /Володимир-Волинський]] || 17 || 38256 || 2250 || || '''07&thinsp;102''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Вінніцкая вобласць|III. Вінніцкая вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Orativskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Араціўскі раён|Араціўскі /Оратівський]] || 874 || 27345 || 31 || [[Араціў|Араціў /Оратів]] || '''05&thinsp;231''' |- | 2 ||[[Файл:Герб Барського району.gif|50px]]|| [[Барскі раён|Барскі /Барський]] || 1102 || 62464 || 57 || [[Бар (Украіна)|Бар /Бар]] || '''05&thinsp;202''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of Arms of Bershad raion.svg|50px]]|| [[Бэршадскі раён|Бэршадскі /Бершадський]] || 1286 || 71312 || 55 || [[Бэршадзь|Бэршадзь /Бершадь]] || '''05&thinsp;204''' |- | 4 ||[[Файл:Coat of arms of Vinnytskiy Raion.png|50px]]|| [[Вінніцкі раён|Вінніцкі /Вінницький]] || 919 || 74250 || 81 || [[Вінніца|Вінніца /Вінниця]] || '''05&thinsp;206''' |- | 5 ||[[Файл:UKR Га́йсинський райо́н COA.gif|50px]]|| [[Гайсінскі раён|Гайсінскі /Гайсинський]] || 1102 || 64855 || 59 || [[Гайсін|Гайсін /Гайсин]] || '''05&thinsp;208''' |- | 6 ||[[Файл:Герб Жмеринського району.png|50px]]|| [[Жмэрынскі раён|Жмэрынскі /Жмеринський]] || 1171 || 44134 || 38 || [[Жмэрынка|Жмэрынка /Жмеринка]] || '''05&thinsp;210''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms Illineckyi Rajon.png|50px]]|| [[Іллінецкі раён|Іллінецкі /Іллінецький]] || 915 || 42519 || 46 || [[Іллінці|Іллінці /Іллінці]] || '''05&thinsp;212''' |- | 8 ||[[Файл:Kozatynskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Казацінскі раён|Казацінскі /Козятинський]] || 1131 || 65031 || 57 || [[Казацін|Казацін /Козятин]] || '''05&thinsp;214''' |- | 9 ||[[Файл:Kalynivskyi rs.gif|50px]]|| [[Калыніўскі раён|Калыніўскі /Калинівський]] || 1086 || 47656 || 44 || [[Калыніўка (Вінніцкая вобласць)|Калыніўка /Калинівка]] || '''05&thinsp;216''' |- | 10 ||[[Файл:Kryzopol rayon gerb.gif|50px]]|| [[Крыжопільскі раён|Крыжопільскі /Крижопільський]] || 884 || 40907 || 46 || [[Крыжопіль|Крыжопіль /Крижопіль]] || '''05&thinsp;219''' |- | 11 ||[[Файл:Litinski.png|50px]]|| [[Літынскі раён|Літынскі /Літинський]] || 960 || 42269 || 44 || [[Літын (Вінніцкая вобласць)|Літын /Літин]] || '''05&thinsp;224''' |- | 12 ||[[Файл:Lypoveckyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Лыпавэцкі раён|Лыпавэцкі /Липовецький]] || 969 || 44273 || 46 || [[Лыпавэць|Лыпавэць /Липовець]] || '''05&thinsp;222''' |- | 13 ||[[Файл:Mohyliv podilskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскі /Могилів-Подільський]] || 933 || 40095 || 43 || [[Магілёў-Падольскі|Магілёў-Падольскі /Могилів-Подільський]] || '''05&thinsp;226''' |- | 14 ||[[Файл:Myrovano kuryl rayon gerb.png|50px]]|| [[Мурованакурылівецкі раён|Мурованакурылівецкі /Мурованокуриловецький]] || 886 || 32768 || 37 || [[Муровані Курыліўці|Муровані Курыліўці /Муровані Курилівці]] || '''05&thinsp;228''' |- | 15 ||[[Файл:UKR Неми́рівський райо́н COA.gif|50px]]|| [[Нэмірыўскі раён|Нэмірыўскі /Немирівський]] || 1292 || 59469 || 46 || [[Нэмірыў|Нэмірыў /Немирів]] || '''05&thinsp;230''' |- | 16 ||[[Файл:Pohrebyschenskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Пагрэбішчанскі раён|Пагрэбішчанскі /Погребищенський]] || 1200 || 37721 || 31 || [[Пагрэбішча (Вінніцкая вобласць)|Пагрэбішча /Погребище]] || '''05&thinsp;234''' |- | 17 ||[[Файл:Pischanskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Пішчанскі раён|Пішчанскі /Піщанський]] || 595 || 25102 || 42 || [[Пішчанка (Вінніцкая вобласць)|Пішчанка /Піщанка]] || '''05&thinsp;232''' |- | 18 ||[[Файл:UKR Томашпі́льський райо́н COA.gif|50px]]|| [[Тамашпільскі раён|Тамашпільскі /Томашпільський]] || 778 || 42631 || 55 || [[Тамашпіль (Вінніцкая вобласць)|Тамашпіль /Томашпіль]] || '''05&thinsp;239''' |- | 19 ||[[Файл:Trostan4.png|50px]]|| [[Трасцянэцкі раён (Вінніцкая вобласць)|Трасцянэцкі /Тростянецький]] || 945 || 65060 || 69 || [[Трасцянэць (Трасцянэцкі раён, Вінніцкая вобласць)|Трасцянэць /Тростянець]] || '''05&thinsp;241''' |- | 20 ||[[Файл:Tylchynskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Тульчынскі раён|Тульчынскі /Тульчинський]] || 1124 || 47761 || 42 || [[Тульчын|Тульчын /Тульчин]] || '''05&thinsp;243''' |- | 21 ||[[Файл:Tyvrivskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Тыўрыўскі раён|Тыўрыўскі /Тиврівський]] || 882 || 40773 || 46 || [[Тыўрыў (Вінніцкая вобласць)|Тыўрыў /Тиврів]] || '''05&thinsp;245''' |- | 22 ||[[Файл:Teplyckyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Тэплыцкі раён|Тэплыцкі /Теплицький]] || 809 || 35267 || 44 || [[Тэплык (Вінніцкая вобласць)|Тэплык /Теплик]] || '''05&thinsp;237''' |- | 23 ||[[Файл:Coat of arms of Khmilnyk Raion new.png|50px]]|| [[Хмільныцкі раён|Хмільныцкі /Хмільницький]] || 1253 || 44084 || 35 || [[Хмільнык|Хмільнык /Хмільник]] || '''05&thinsp;248''' |- | 24 ||[[Файл:Cernevec.png|50px]]|| [[Чэрнівецкі раён|Чэрнівецкі /Чернівецький]] || 592 || 28661 || 48 || [[Чэрніўці (Віннцкая вобласць)|Чэрніўці /Чернівці]] || '''05&thinsp;249''' |- | 25 ||[[Файл:Chechelnytskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Чэчэльныцкі раён|Чэчэльныцкі /Чечельницький]] || 759 || 27189 || 36 || [[Чэчэльнык (Віннцкая вобласць)|Чэчэльнык /Чечельник]] || '''05&thinsp;250''' |- | 26 ||[[Файл:Coat of Arms Shargorod Rayon.png|50px]]|| [[Шаргарадскі раён|Шаргарадскі /Шаргородський]] || 1137 || 64943 || 57 || [[Шаргарад|Шаргарад /Шаргород]] || '''05&thinsp;253''' |- | 27 ||[[Файл:Jampilskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Ямпільскі раён (Вінніцкая вобласць)|Ямпільскі /Ямпільський]] || 788 || 47683 || 61 || [[Ямпіль|Ямпіль /Ямпіль]] || '''05&thinsp;256''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Vinnytsya gerb.png|50px]]|| [[Вінніца|Вінніца /Вінниця]] || 61 || 356665 || 5847 || || '''05&thinsp;101''' |- | b ||[[Файл:Coat of arms zhmerynka.PNG|50px]]|| [[Жмэрынка|Жмэрынка /Жмеринка]] || 18 || 37349 || 2075 || || '''05&thinsp;103''' |- | c ||[[Файл:Kozjatin gerb.png|50px]]|| [[Казацін|Казацін /Козятин]] || 9 || 27643 || 3071 || || '''05&thinsp;105''' |- | d ||[[Файл:Coat of arms of Ladyzhyn.svg|50px]]|| [[Ладыжын (Вінніцкая вобласць)|Ладыжын /Ладижин]] || 11 || 23456 || 2132 || || '''05&thinsp;106''' |- | e ||[[Файл:Mohyliv coat of arms.png|50px]]|| [[Магілёў-Падольскі|Магілёў-Падольскі /Могилів-Подільський]] || 22 || 33138 || 1506 || || '''05&thinsp;104''' |- | f ||[[Файл:Hmilnyk city gerb.png|50px]]|| [[Хмільнык|Хмільнык /Хмільник]] || 20 || 27898 || 1395 || || '''05&thinsp;109''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Данецкая вобласць|IV. Данецкая вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Olexanandrivskiy don rayon gerb.png|50px]]|| [[Алэксандрыўскі раён (Данецкая вобласць)|Алэксандрыўскі /Олександрівський]] || 1010 || 29241 || 29 || [[Алэксандрыўка (Алэксандрыўскі раён, Данецкая вобласць)|Алэксандрыўка /Олександрівка]] || '''14&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Amvrosiivskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Амвросііўскі раён|Амвросііўскі /Амвросіївський]] || 1455 || 55072 || 38 || [[Амвросііўка|Амвросііўка /Амвросіївка]] || '''14&thinsp;206''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of Arms of Bakhmut raion.png|50px]]|| [[Бахмуцкі раён|Бахмуцкі /Бахмутський]] || 1687 || 53866 || 32 || [[Бахмут|Бахмут /Бахмут]] || '''14&thinsp;209''' |- | 4 ||[[Файл:Coat of Arms of Boykivske raion.png|50px]]|| [[Бойкаўскі раён|Бойкаўскі /Бойківський]] || 812,9 || 35058 || 26 || [[Бойкаўскае|Бойкаўскае /Бойківське]] || '''14&thinsp;248''' |- | 5 ||[[Файл:Volnovahskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Валнавахскі раён|Валнавахскі /Волноваський]] || 1848 || 92630 || 50 || [[Валнаваха|Валнаваха /Волноваха]] || '''14&thinsp;215''' |- | 6 ||[[Файл:Vel novosilskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Вэлыканавасілкаўскі раён|Вэлыканавасілкаўскі /Великоновосілківський]] || 1901 || 49272 || 26 || [[Вэлыка Навасілка|Вэлыка Навасілка /Велика Новосілка]] || '''14&thinsp;212''' |- | 7 ||[[Файл:Dobropilskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Дабрапільскі раён|Дабрапільскі /Добропільський]] || 949 || 20482 || 22 || [[Дабрапілля|Дабрапілля /Добропілля]] || '''14&thinsp;220''' |- | 8 ||[[Файл:Konstantynivsky gerb.png|50px]]|| [[Касцянтыніўскі раён|Касцянтыніўскі /Костянтинівський]] || 1172 || 21032 || 18 || [[Касцянтыніўка|Касцянтыніўка /Костянтинівка]] || '''14&thinsp;224''' |- | 9 |||| [[Лыманскі раён (Данецкая вобласць)|Лыманскі /Лиманський]] || 1018 || 24781 || 24 || [[Лыман|Лыман / Лиман]] || '''14&thinsp;230''' |- | 10 ||[[Файл:Pershotravneviy don rayon gerb.png|50px]]|| [[Мангускі раён|Мангускі /Мангушський]] || 792 || 90434 || 114 || [[Мангуш (Данецкая вобласць)|Мангуш /Мангуш]] || '''14&thinsp;239''' |- | 11 ||[[Файл:Maryanivskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Мар’інскі раён|Мар'інскі /Мар'їнський]] || 1350 || 38861 || 29 || [[Мар’інка|Мар'інка /Мар'їнка]] || '''14&thinsp;233''' |- | 12 ||[[Файл:Novazovskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Наваазоўскі раён|Наваазоўскі /Новоазовський]] || 1000 || 22883 || 23 || [[Наваазоўск|Наваазоўск /Новоазовськ]] || '''14&thinsp;236''' |- | 13 ||[[Файл:Volodarskiy rayon gerb (don).png|50px]]|| [[Нікольскі раён|Нікольскі /Нікольський]] || 1221 || 31169 || 26 || [[Нікольскэ|Нікольскэ /Нікольське]] || '''14&thinsp;217''' |- | 14 ||[[Файл:Coat of arms of Pokrovsk Raion, Ukraine.png|50px]]|| [[Пакроўскі раён (Данецкая вобласць)|Пакроўскі /Покровський]] || 1316 || 37384 || 28 || [[Пакроўск (Украіна)|Пакроўск /Покровськ]] || '''14&thinsp;227''' |- | 15 ||[[Файл:Slovjanskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Славянскі раён|Славянскі /Слов'янський]] || 1274 || 39165 || 31 || [[Славянск|Славянск /Слов'янськ]] || '''14&thinsp;242''' |- | 16 ||[[Файл:Starobeshevskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Старабэшэўскі раён|Старабэшэўскі /Старобешівський]] || 1255 || 56048 || 45 || [[Старабэшэвэ (Данецкая вобласць)|Старабэшэвэ /Старобешеве]] || '''14&thinsp;245''' |- | 17 ||[[Файл:Shahtarskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Шахтарскі раён|Шахтарскі /Шахтарський]] || 1194 || 23570 || 20 || [[Шахтарск|Шахтарск /Шахтарськ]] || '''14&thinsp;252''' |- | 18 ||[[Файл:Yasynuvatskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Ясынувацкі раён|Ясынувацкі /Ясинуватський]] || 809 || 30165 || 37 || [[Ясынувата|Ясынувата /Ясинувата]] || '''14&thinsp;255''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Герб Авдеевки.png|50px]]|| [[Аўдзііўка|Аўдзііўка /Авдіївка]] || 29 || 37210 || 1283 || || '''14&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Coat of Arms of Bakhmut.svg|50px]]|| [[Бахмут|Бахмут /Бахмут]] || 74 || 113360 || 1532 || || '''14&thinsp;103''' |- | c ||[[Файл:Coat of Arms of Vuhledar.svg|50px]]|| [[Вуглэдар|Вуглэдар /Вугледар]] || 5 || 17440 || 3488 || || '''14&thinsp;148''' |- | d || || [[Горліўка|Горліўка /Горлівка]] || 422 || 314660 || 746 || || '''14&thinsp;106''' |- | e ||[[Файл:Dobropillya gerb.png|50px]]|| [[Дабрапілля|Дабрапілля /Добропілля]] || 20 || 71695 || 3585 || || '''14&thinsp;115''' |- | f ||[[Файл:Coat of arms of Dokuchaievsk.gif|50px]]|| [[Дакучаеўск|Дакучаеўск /Докучаєвськ]] || 119 || 25265 || 212 || || '''14&thinsp;116''' |- | g ||[[Файл:Большой герб Донецка.png|50px]]|| [[Данецк|Данецк /Донецьк]] || 571 || 1033424 || 1810 || || '''14&thinsp;101''' |- | h ||[[Файл:Druzhkovka gerb.png|50px]]|| [[Дружкіўка|Дружкіўка /Дружківка]] || 47 || 74901 || 1594 || || '''14&thinsp;117''' |- | i ||[[Файл:COA Debaltceve.svg|50px]]|| [[Дэбальцэвэ|Дэбальцэвэ /Дебальцеве]] || 38 || 52214 || 1374 || || '''14&thinsp;109''' |- | j ||[[Файл:Zhdanivka gerb.png|50px]]|| [[Жданіўка|Жданіўка /Жданівка]] || 2 || 14793 || 7397 || || '''14&thinsp;121''' |- | k ||[[Файл:Costyantynivka gerb.png|50px]]|| [[Касцянтыніўка|Касцянтыніўка /Костянтинівка]] || 66 || 95111 || 1441 || || '''14&thinsp;126''' |- | l ||[[Файл:Kramatorsk gerb.png|50px]]|| [[Краматорск|Краматорск /Краматорськ]] || 356 || 216162 || 607 || || '''14&thinsp;129''' |- | m ||[[Файл:Lyman city herb.png|50px]]|| [[Лыман|Ліман /Лиман]] || 192 || 29610 || 154 || || '''14&thinsp;133''' |- | n ||[[Файл:Герб Макеевки (1690).jpg|50px]]|| [[Макееўка|Макііўка /Макіївка]] || 426 || 432830 || 1016 || || '''14&thinsp;135''' |- | o ||[[Файл:Mariupol gerb.png|50px]]|| [[Марыупаль|Марыупаль /Маріуполь]] || 244 || 514548 || 2109 || || '''14&thinsp;123''' |- | p ||[[Файл:Coat of Arms of Myrnohrad.svg|50px]]|| [[Мірнаград|Мірнаград /Мирноград]] || 23 || 55815 || 2427 || || '''14&thinsp;113''' |- | q ||[[Файл:Novohrodivka gerb.png|50px]]|| [[Навагродзіўка|Навагродзіўка /Новогродівка]] || 6 || 17473 || 2912 || || '''14&thinsp;136''' |- | r ||[[Файл:Pokrovsk_gerb.png|50px]]|| [[Пакроўск (Данецкая вобласьць)|Пакроўск /Покровськ]] || 39 || 83251 || 2135 || || '''14&thinsp;132''' |- | s ||[[Файл:Coat of Arms of Sloviansk.svg|50px]]|| [[Славянск|Славянск /Слов'янськ]] || 74 || 146585 || 1981 || || '''14&thinsp;141''' |- | t ||[[Файл:Snizhn t.png|50px]]|| [[Сніжнэ|Сніжнэ /Сніжне]] || 189 || 82609 || 437 || || '''14&thinsp;144''' |- | u ||[[Файл:Selidovo gerb.png|50px]]|| [[Сэлыдавэ|Сэлыдавэ /Селидове]] || 108 || 62589 || 580 || || '''14&thinsp;138''' |- | v ||[[Файл:Toretsk COA.png|50px]]|| [[Тарэцк|Тарэцк /Торецьк]] || 62 || 87024 || 1404 || || '''14&thinsp;112''' |- | w ||[[Файл:Khartsyzsk city coa.gif|50px]]|| [[Харцызк|Харцызк /Харцизьк]] || 207 || 114105 || 551 || || '''14&thinsp;150''' |- | x ||[[Файл:Kirovske gerb.png|50px]]|| [[Храстоўка|Храстоўка /Хрестівка]] || 7 || 30910 || 4416 || || '''14&thinsp;125''' |- | y ||[[Файл:Emblem torez.png|50px]]|| [[Чысьцякова|Чысьцякова /Чистякове]] || 105 || 95632 || 911 || || '''14&thinsp;147''' |- | z ||[[Файл:Shahtarsk gerb.png|50px]]|| [[Шахтарск|Шахтарск /Шахтарськ]] || 51 || 71658 || 1405 || || '''14&thinsp;153''' |- | aa ||[[Файл:Coat of Arms of Yenakiieve.svg|50px]]|| [[Янакіевэ|Янакіевэ /Єнакієве]] || 425 || 161535 || 380 || || '''14&thinsp;120''' |- | ab ||[[Файл:Yasinuvata gerb.png|50px]]|| [[Ясынувата|Ясынувата /Ясинувата]] || 19 || 37552 || 1976 || || '''14&thinsp;155''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Днепрапятроўская вобласць|V. Днепрапятроўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Apostolovskii rayon gerb.png|50px]]|| [[Апосталаўскі раён|Апосталаўскі /Апостолівський]] || 1381 || 63981 || 46 || [[Апосталавэ|Апосталавэ /Апостолове]] || '''12&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Vasylkivskiy dn rayon gerb.png|50px]]|| [[Васылькіўскі раён (Днепрапятроўская вобласць)|Васылькіўскі /Васильківський]] || 1330 || 37149 || 28 || [[Васылькіўка (Днепрапятроўская вобласць)|Васылькіўка /Васильківка]] || '''12&thinsp;207''' |- | 3 ||[[Файл:Verdnmodnist rayon gerb new.png|50px]]|| [[Вэрхнёдніпроўскі раён|Вэрхнёдніпроўскі /Верхньодніпровський]] || 1286 || 57078 || 44 || [[Вэрхнёдніпроўск|Вэрхнёдніпроўск /Верхньодніпровськ]] || '''12&thinsp;210''' |- | 4 ||[[Файл:COA Dniprovskyj rayon Ukraine.jpg|50px]]|| [[Дніпроўскі раён|Дніпроўскі /Дніпровський]] || 1388 || 77868 || 56 || [[Дніпро|Дняпро /Дніпро]] || '''12&thinsp;214''' |- | 5 ||[[Файл:Kr rigskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Крыварожскі раён|Крыварожскі /Криворізький]] || 1347 || 44030 || 33 || [[Крывы Рог|Крывы Рог /Кривий Ріг]] || '''12&thinsp;218''' |- | 6 ||[[Файл:Coat of Arms of Krynychky raion.svg|50px]]|| [[Крынычанскі раён|Крынычанскі /Криничанський]] || 1684 || 40372 || 24 || [[Крынычкы (Днепрапятроўская вобласць)|Крынычкы /Кринички]] || '''12&thinsp;220''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Magdalynivsky raion in Dnipropetrovsk oblast.png|50px]]|| [[Магдалыніўскі раён|Магдалыніўскі /Магдалинівський]] || 1599 || 38050 || 24 || [[Магдалыніўка (Днепрапятроўская вобласць)|Магдалыніўка /Магдалинівка]] || '''12&thinsp;223''' |- | 8 ||[[Файл:Mezhivskiy rayon gerb.gif|50px]]|| [[Мэжоўскі раён|Мэжоўскі /Межівський]] || 1244 || 28499 || 23 || [[Мэжава (Днепрапятроўская вобласць)|Мэжава /Межова]] || '''12&thinsp;226''' |- | 9 ||[[Файл:Nikopolskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Нікапальскі раён|Нікапальскі /Нікопольський]] || 1943 || 44518 || 23 || [[Нікапаль|Нікапаль /Нікополь]] || '''12&thinsp;229''' |- | 10 ||[[Файл:Новомосковський район герб.jpg|50px]]|| [[Новамаскоўскі раён|Новамаскоўскі /Новомосковський]] || 1997 || 75185 || 38 || [[Новамаскоўск (Украіна)|Новамаскоўск /Новомосковськ]] || '''12&thinsp;232''' |- | 11 ||[[Файл:Pokrovskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Пакроўскі раён (Днепрапятроўская вобласць)|Пакроўскі /Покровський]] || 1216 || 41838 || 34 || [[Пакроўскэ|Пакроўскэ /Покровське]] || '''12&thinsp;242''' |- | 12 ||[[Файл:Coat of Ams of Pavlohrad raion.svg|50px]]|| [[Паўлаградскі раён|Паўлаградскі /Павлоградський]] || 1451 || 32672 || 23 || [[Паўлаград|Паўлаград /Павлоград]] || '''12&thinsp;235''' |- | 13 ||[[Файл:Coats of arms of Petropavlivskij Raion.svg|50px]]|| [[Пэтрапаўліўскі раён|Пэтрапаўлаўскі /Петропавлівський]] || 1248 || 35327 || 28 || [[Пэтрапаўліўка (Днепрапятроўская вобласць)|Пэтрапаўліўка /Петропавлівка]] || '''12&thinsp;238''' |- | 14 ||[[Файл:Coat of arms of Petrykivka Raion.gif|50px]]|| [[Пэтрыкіўскі раён|Пэтрыкіўскі /Петриківський]] || 928 || 26081 || 28 || [[Пэтрыкіўка (Днепрапятроўская вобласць)|Пэтрыкіўка /Петриківка]] || '''12&thinsp;237''' |- | 15 ||[[Файл:Pyatyhatskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[П’ятыхацкі раён|П’ятыхацкі /П’ятихатський]] || 1683 || 53185 || 32 || [[П’ятыхаткы|П’ятыхаткы /П’ятихатки]] || '''12&thinsp;245''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Solone raion.svg|50px]]|| [[Саланянскі раён|Салоненскі /Солонянський]] || 1738 || 42461 || 24 || [[Салонэ (Днепрапятроўская вобласць)|Салонэ /Солоне]] || '''12&thinsp;250''' |- | 17 ||[[Файл:Coat of arms of Sofiyivskyi raion.png|50px]]|| [[Сафііўскі раён|Сафііўскі /Софіївський]] || 1364 || 28526 || 21 || [[Сафііўка (Днепрапятроўская вобласць)|Сафііўка /Софіївка]] || '''12&thinsp;252''' |- | 18 ||[[Файл:Coat of arms of Synelnykivskiy Rayon.png|50px]]|| [[Сынэльныкаўскі раён|Сынэльныкаўскі /Синельниківський]] || 1648 || 41467 || 25 || [[Сынэльныкавэ|Сынэльныкавэ /Синельникове]] || '''12&thinsp;248''' |- | 19 ||[[Файл:Герб Томаківського району.jpg|50px]]|| [[Тамакіўскі раён|Тамакіўскі /Томаківський]] || 1191 || 31795 || 27 || [[Тамакіўка (Днепрапятроўская вобласць)|Тамакіўка /Томаківка]] || '''12&thinsp;254''' |- | 20 ||[[Файл:Царичанський район герб.png|50px]]|| [[Царычанскі раён|Царычанскі /Царичанський]] || 903 || 30774 || 34 || [[Царычанка (Днепрапятроўская вобласць)|Царычанка /Царичанка]] || '''12&thinsp;256''' |- | 21 ||[[Файл:Shyrokivskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Шырокаўскі раён|Шырокаўскі /Широківський]] || 1239 || 31389 || 25 || [[Шырокэ (Днепрапятроўская вобласць)|Шырокэ /Широке]] || '''12&thinsp;258''' |- | 22 ||[[Файл:Yurivskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Юр’іўскі раён|Юр'іўскі /Юр'ївський]] || 902 || 15760 || 17 || [[Юр'іўка (Днепрапятроўская вобласць)|Юр'іўка /Юр'ївка]] || '''12&thinsp;259''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Vilnohirsk.svg|50px]]|| [[Вільнагірск|Вільнагірск /Вільногірськ]] || 10 || 23782 || 2378 || || '''12&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Coat of arms of Dnipro.svg|50px]]|| [[Дніпро|Дняпро /Дніпро]] || 397 || 1080846 || 2723 || || '''12&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Coat of Arms of Zhovti Vody.svg|50px]]|| [[Жоўці Воды|Жоўці Воды /Жовті Води]] || 34 || 54370 || 1599 || || '''12&thinsp;107''' |- | d ||[[Файл:Dneprodzerzhinsk CoA.png|50px]]|| [[Кам’янскэ|Кам’янскэ /Кам'янське]] || 150 || 262704 || 1751 || || '''12&thinsp;104''' |- | e ||[[Файл:Coat of Arms of Kryvyi Rih.svg|50px]]|| [[Крывы Рог|Крывы Рог /Кривий Ріг]] || 422 || 712507 || 1688 || || '''12&thinsp;110''' |- | f ||[[Файл:Marganec gerb.png|50px]]|| [[Марганэць|Марганэць /Марганець]] || 36 || 50591 || 1405 || || '''12&thinsp;113''' |- | g ||[[Файл:Nikopol city gerb.png|50px]]|| [[Нікапаль|Нікапаль /Нікополь]] || 50 || 136280 || 2726 || || '''12&thinsp;116''' |- | h ||[[Файл:Coat of Arms of Novomoskovsk.svg|50px]]|| [[Новамаскоўск (Украіна)|Новамаскоўск /Новомосковськ]] || 36 || 72439 || 2012 || || '''12&thinsp;119''' |- | i ||[[Файл:Pokrov COA.png|50px]]|| [[Пакроў (Украіна)|Пакроў /Покров]] || 26 || 46532 || 1790 || || '''12&thinsp;121''' |- | j ||[[Файл:Coat of arms of Pavlohrad.png|50px]]|| [[Паўлаград|Паўлаград /Павлоград]] || 59 || 118816 || 2014 || || '''12&thinsp;124''' |- | k ||[[Файл:Coat of Arms of Pershotravensk.svg|50px]]|| [[Пэршатравэнск (Днепрапятроўская вобласць)|Пэршатравэнск /Першотравенськ]] || 3 || 29140 || 9713 || || '''12&thinsp;126''' |- | l ||[[Файл:Coat of Arms of Synelnykove.svg|50px]]|| [[Сынэльныкавэ|Сынэльныкавэ /Синельникове]] || 23 || 32302 || 1404 || || '''12&thinsp;130''' |- | m ||[[Файл:Ternivka CoA.png|50px]]|| [[Тэрніўка|Тэрніўка /Тернівка]] || 18 || 29253 || 1625 || || '''12&thinsp;135''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Жытомірская вобласць|VI. Жытомірская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Olevsk_rs.png|50px]]|| [[Алэўскі раён|Алэўскі /Олевський]] || 2248 || 46883 || 21 || [[Алэўск|Алэўск /Олевськ]] || '''18&thinsp;244''' |- | 2 ||[[Файл:Coat of Arms of Andrushivsky raion in Zhytomyr oblast.png|50px]]|| [[Андрушыўскі раён|Андрушыўскі /Андрушівський]] || 956 || 38785 || 41 || [[Андрушыўка|Андрушыўка /Андрушівка]] || '''18&thinsp;203''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of arms of Baranivka Raion.png|50px]]|| [[Бараніўскі раён|Бараніўскі /Баранівський]] || 1000 || 46001 || 46 || [[Бараніўка|Бараніўка /Баранівка]] || '''18&thinsp;206''' |- | 4 ||[[Файл:Brusilov coa.png|50px]]|| [[Брусыліўскі раён|Брусыліўскі /Брусилівський]] || 626 || 18142 || 29 || [[Брусыліў (Жытомірская вобласць)|Брусыліў /Брусилів]] || '''18&thinsp;209''' |- | 5 ||[[Файл:Berdychivsky COA 2008.png|50px]]|| [[Бэрдычыўскі раён|Бэрдычыўскі /Бердичівський]] || 865 || 34298 || 40 || [[Бярдзічаў|Бэрдычыў /Бердичів]] || '''18&thinsp;208''' |- | 6 ||[[Файл:Zhitomi1.png|50px]]|| [[Жытомірскі раён|Жытомірскі /Житомирський]] || 1441 || 68449 || 48 || [[Жытомір|Жытомір /Житомир]] || '''18&thinsp;220''' |- | 7 ||[[Файл:Korosty3.png|50px]]|| [[Карастышыўскі раён|Карастышыўскі /Коростишівський]] || 974 || 43444 || 45 || [[Карастышыў|Карастышыў /Коростишів]] || '''18&thinsp;225''' |- | 8 ||[[Файл:Coat of arms of Korosten Raion.png|50px]]|| [[Корасценскі раён|Корастэньскі /Коростенський]] || 1739 || 34030 || 20 || [[Корасцень|Корастэнь /Коростень]] || '''18&thinsp;223''' |- | 9 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Luhyny_Raion.gif|50px]]|| [[Лугынскі раён|Лугынскі /Лугинський]] || 994 || 20823 || 21 || [[Лугыны (Жытомірская вобласць)|Лугыны /Лугини]] || '''18&thinsp;228''' |- | 10 ||[[Файл:Lubarskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Любарскі раён|Любарскі /Любарський]] || 757 || 31046 || 41 || [[Любар (Жытомірская вобласць)|Любар /Любар]] || '''18&thinsp;231''' |- | 11 ||[[Файл:Malinskii_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Малынскі раён|Малынскі /Малинський]] || 1485 || 51997 || 35 || [[Малын (Жытомірская вобласць)|Малын /Малин]] || '''18&thinsp;234''' |- | 12 ||[[Файл:Coat of Arms of Novohrad-Volynskyi raion.svg|50px]]|| [[Наваград-Валынскі раён|Наваград-Валынскі /Новоград-Волинський]] || 2098 || 52131 || 25 || [[Наваград-Валынскі|Наваград-Валынскы /Новоград-Волинський]] || '''18&thinsp;240''' |- | 13 ||[[Файл:Narodyckyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Народыцкі раён|Народыцкі /Народицький]] || 1284 || 11439 || 9 || [[Народычы (Жытомірская вобласць)|Народычы /Народичі]] || '''18&thinsp;237''' |- | 14 ||[[Файл:Ovruchskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Оўруцкі раён|Оўруцкі /Овруцький]] || 3225 || 67827 || 21 || [[Оўруч|Оўруч /Овруч]] || '''18&thinsp;242''' |- | 15 ||[[Файл:Popelnianskii_rayon_coa.png|50px]]|| [[Папільнянскі раён|Папільнянскі /Попільнянський]] || 1037 || 36968 || 36 || [[Папільня (Жытомірская вобласць)|Папільня /Попільня]] || '''18&thinsp;247''' |- | 16 ||[[Файл:Chervonoarm_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Пулынскі раён|Пулынскі /Пулинський]] || 853 || 25921 || 30 || [[Пулыны|Пулыны /Пулини]] || '''18&thinsp;254''' |- | 17 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Radomyshl_Raion.png|50px]]|| [[Радамышльскі раён|Радамышльскі /Радомишльський]] || 1297 || 42299 || 33 || [[Радамышль|Радамышль /Радомишль]] || '''18&thinsp;250''' |- | 18 ||[[Файл:Romanivskii rayon coa.png|50px]]|| [[Раманіўскі раён|Раманіўскі /Романівський]] || 928 || 33282 || 36 || [[Раманіў (Жытомірская вобласць)|Раманіў /Романів]] || '''18&thinsp;214''' |- | 19 ||[[Файл:Ruzhitskii_rayon_coa.png|50px]]|| [[Ружынскі раён|Ружынскі /Ружинський]] || 1002 || 34299 || 34 || [[Ружын (Жытомірская вобласць)|Ружын /Ружин]] || '''18&thinsp;252''' |- | 20 ||[[Файл:Coat Of Arms of Khoroshiv Rayon.jpg|50px]]|| [[Хорашыўскі раён|Хорашыўскі /Хорошівський]] || 870 || 38409 || 44 || [[Хорашыў|Хорашыў /Хорошів]] || '''18&thinsp;211''' |- | 21 ||[[Файл:Chudnivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чудніўскі раён|Чудніўскі /Чуднівський]] || 1037 || 42955 || 41 || [[Чудніў|Чудніў /Чуднів]] || '''18&thinsp;258''' |- | 22 ||[[Файл:Chernahivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чэрняхіўскі раён|Чэрняхіўскі /Черняхівський]] || 850 || 33592 || 40 || [[Чэрняхіў (Жытомірская вобласць)|Чэрняхіў /Черняхів]] || '''18&thinsp;256''' |- | 23 ||[[Файл:Coat of Arms of Yemilchinsky raion in Zhytomyr oblast.png|50px]]|| [[Ямільчынскі раён|Ямільчынскі /Ємільчинський]] || 2112 || 41707 || 20 || [[Ямільчынэ (Жытомірская вобласць)|Ямільчынэ /Ємільчине]] || '''18&thinsp;217''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of arms of Berdychiv.svg|50px]]|| [[Бярдзічаў|Бэрдычыў /Бердичів]] || 36 || 87575 || 2433 || || '''18&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Coat of arms of Zhytomyr.svg|50px]]|| [[Жытомір|Жытомір /Житомир]] || 61 || 284236 || 4660 || || '''18&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Korosten_misto_gerb.png|50px]]|| [[Корасцень|Корастэнь /Коростень]] || 30 || 66669 || 2222 || || '''18&thinsp;107''' |- | d ||[[Файл:Malyn_gerb.png|50px]]|| [[Малын (Жытомірская вобласць)|Малын /Малин]] || 61 || 27083 || 445 || || '''18&thinsp;109''' |- | e ||[[Файл:Novohrad volynskyj herb.png|50px]]|| [[Наваград-Валынскі|Наваград-Валынскы /Новоград-Волинський]] || 27 || 56259 || 2084 || || '''18&thinsp;110''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Закарпацкая вобласць|VII. Закарпацкая вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat of Arms of Beregivsky raion in Zakarpattia oblast.png|50px]]|| [[Бэрэгаўскі раён|Бэрэгаўскі /Берегівський]] || 654 || 53841 || 82 || [[Бэрэгавэ (горад)|Бэрэгавэ /Берегове]] || '''21&thinsp;204''' |- | 2 ||[[Файл:Voloveckiy_rayin_gerb.png|50px]]|| [[Валавэцкі раён|Валавэцкі /Воловецький]] || 544 || 25336 || 47 || [[Валавэць (Закарпацкая вобласць)|Валавэць /Воловець]] || '''21&thinsp;215''' |- | 3 ||[[Файл:Vynogradivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вынаградзіўскі раён|Вынаградзіўскі /Виноградівський]] || 695 || 117863 || 170 || [[Вынаградзіў|Вынаградзіў /Виноградів]] || '''21&thinsp;212''' |- | 4 ||[[Файл:Velberezan rayon gerb.png|50px]]|| [[Вэлыкабэрэзнянскі раён|Вэлыкабэрэзнянскі /Великоберезнянський]] || 810 || 28016 || 35 || [[Вэлыкы Бэрэзны (Закарпацкая вобласць)|Вэлыкы Бэрэзны /Великий Березний]] || '''21&thinsp;208''' |- | 5 ||[[Файл:Irshavskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Іршаўскі раён|Іршаўскі /Іршавський]] || 944 || 100881 || 107 || [[Іршава|Іршава /Іршава]] || '''21&thinsp;219''' |- | 6 ||[[Файл:Mizhhirskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Міжгірскі раён|Міжгірскі /Міжгірський]] || 1163 || 50057 || 43 || [[Міжгір’я (Закарпацкая вобласць)|Міжгір'я /Міжгір'я]] || '''21&thinsp;224''' |- | 7 |||| [[Мукачэўскі раён|Мукачэўскі /Мукачівський]] || 997 || 101572 || 102 || [[Мукачэва|Мукачэвэ /Мукачеве]] || '''21&thinsp;227''' |- | 8 ||[[Файл:Perechynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Пэрэчынскі раён|Пэрэчынскі /Перечинський]] || 631 || 31790 || 50 || [[Пэрэчын|Пэрэчын /Перечин]] || '''21&thinsp;232''' |- | 9 ||[[Файл:Rahivsky_rs.png|50px]]|| [[Рахіўскі раён|Рахіўскі /Рахівський]] || 1892 || 90811 || 48 || [[Рахіў|Рахіў /Рахів]] || '''21&thinsp;236''' |- | 10 ||[[Файл:Svalavskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Сваляўскі раён|Сваляўскі /Свалявський]] || 676 || 55468 || 82 || [[Свалява|Свалява /Свалява]] || '''21&thinsp;240''' |- | 11 ||[[Файл:Uzgorodskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ужгарадскі раён|Ужгарадскі /Ужгородський]] || 866 || 65514 || 76 || [[Ужгарад|Ужгарад /Ужгород]] || '''21&thinsp;248''' |- | 12 ||[[Файл:Khust_rayon_gerb.jpg|50px]]|| [[Хусцкі раён|Хусцкі /Хустський]] || 998 || 96561 || 97 || [[Хуст|Хуст /Хуст]] || '''21&thinsp;253''' |- | 13 ||[[Файл:Tjachvskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Цячыўскі раён|Цячыўскі /Тячівський]] || 1818 || 172389 || 95 || [[Цячыў|Цячыў /Тячів]] || '''21&thinsp;244''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Beregove.png|50px]]|| [[Бэрэгавэ (горад)|Бэрэгавэ /Берегове]] || 15 || 27235 || 1816 || || '''21&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Mukachevo_gerb.png|50px]]|| [[Мукачэва|Мукачэвэ /Мукачеве]] || 28 || 82346 || 2941 || || '''21&thinsp;104''' |- | c ||[[Файл:Uzhgorod-COA.png|50px]]|| [[Ужгарад|Ужгарад /Ужгород]] || 33 || 117317 || 3555 || || '''21&thinsp;101''' |- | d ||[[Файл:Hust_gerb.png|50px]]|| [[Хуст|Хуст /Хуст]] || 11 || 32348 || 2941 || || '''21&thinsp;108''' |- | e ||[[Файл:Coat of Arms of Chop.svg|50px]]|| [[Чоп|Чоп /Чоп]] || 6,02<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7503/A005?rdat1=20.10.2014&rf7571=42008 г. Чоп на партале Вярхоўнай Рады]</ref> || 8919 || 4460 || || '''21&thinsp;110''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Запарожская вобласць|VIII. Запарожская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Orihyvskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Арыхіўскі раён|Арыхіўскі /Оріхівський]] || 1598 || 54183 || 34 || [[Арыхіў|Арыхіў /Оріхів]] || '''23&thinsp;239''' |- | 2 ||[[Файл:Coat of Arms of Bilmak raion.png|50px]]|| [[Більмацкі раён|Більмацкі /Більмацький]] || 1335 || 27578 || 21 || [[Більмак|Більмак /Більмак]] || '''23&thinsp;227''' |- | 3 ||[[Файл:Герб_Бердянського_району.png|50px]]|| [[Бярдзянскі раён|Бярдзянскі /Бердянський]] || 1776 || 31631 || 18 || [[Бярдзянск|Бярдзянск /Бердянськ]] || '''23&thinsp;206''' |- | 4 ||[[Файл:Vasylivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Васыліўскі раён|Васыліўскі /Василівський]] || 1621 || 74384 || 46 || [[Васыліўка|Васыліўка /Василівка]] || '''23&thinsp;209''' |- | 5 ||[[Файл:Vilnanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вільнянскі раён|Вільнянскі /Вільнянський]] || 1288 || 50536 || 39 || [[Вільнянск|Вільнянск /Вільнянськ]] || '''23&thinsp;215''' |- | 6 ||[[Файл:Velbilozyrskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вэлыкабілозэрскі раён|Вэлыкабілозэрскі /Великобілозерський]] || 469 || 9337 || 20 || [[Вэлыка Білозэрка (Запарожская вобласць)|Вэлыка Білозэрка /Велика Білозерка]] || '''23&thinsp;211''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Veselivsky raion in Zaporizhia oblast.png|50px]]|| [[Вэсэліўскі раён|Вэсэліўскі /Веселівський]] || 1129 || 25542 || 23 || [[Вэсэлэ (Запарожская вобласць)|Вэсэлэ /Веселе]] || '''23&thinsp;212''' |- | 8 ||[[Файл:Gulaipilskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гуляйпольскі раён|Гуляйпольскі /Гуляйпільський]] || 1300 || 34529 || 27 || [[Гуляйполэ|Гуляйполэ /Гуляйполе]] || '''23&thinsp;218''' |- | 9 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Zaporiz%27kyj_Raion.gif|50px]]|| [[Запарожскі раён|Запарожскі /Запорізький]] || 1462 || 54777 || 37 || [[Запарожжа|Запарожжа /Запоріжжя]] || '''23&thinsp;221''' |- | 10 ||[[Файл:Kam_dniprovskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кам’янска-Дніпроўскі раён|Кам'янска-Дніпроўскі /Кам'янсько-Дніпровський]] || 1179 || 45792 || 39 || [[Кам’янка-Дніпроўска|Кам'янка-Дніпроўска /Кам'янка-Дніпровська]] || '''23&thinsp;224''' |- | 11 ||[[Файл:Myhaylivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Мыхайліўскі раён|Мыхайліўскі /Михайлівський]] || 1067 || 33046 || 31 || [[Мыхайліўка (Запарожская вобласць)|Мыхайліўка /Михайлівка]] || '''23&thinsp;233''' |- | 12 ||[[Файл:Melitopo.png|50px]]|| [[Мелітопальскі раён|Мелітопальскі /Мелітопольський]] || 1787 || 56104 || 31 || [[Мелітопаль|Мелітопаль /Мелітополь]] || '''23&thinsp;230''' |- | 13 ||[[Файл:Novomykolayivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Навамыкалаіўскі раён|Навамыкалаіўскі /Новомиколаївський]] || 915 || 19564 || 21 || [[Навамыкалаіўка (Запарожская вобласць)|Навамыкалаіўка /Новомиколаївка]] || '''23&thinsp;236''' |- | 14 ||[[Файл:Polohivskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Палогыўскі раён|Палогыўскі /Пологівський]] || 1344 || 48018 || 36 || [[Палогы|Палогы /Пологи]] || '''23&thinsp;242''' |- | 15 ||[[Файл:Pryazovskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Прыазоўскі раён|Прыазоўскі /Приазовський]] || 1947 || 32909 || 17 || [[Прыазоўскэ (Запарожская вобласць)|Прыазоўскэ /Приазовське]] || '''23&thinsp;245''' |- | 16 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Prymors%27kyj_Raion.png|50px]]|| [[Прыморскі раён (Запарожская вобласць)|Прыморскі /Приморський]] || 1398 || 35223 || 25 || [[Прыморск (Украіна)|Прыморск /Приморськ]] || '''23&thinsp;248''' |- | 17 ||[[Файл:Rozivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Розіўскі раён|Розіўскі /Розівський]] || 610 || 11944 || 20 || [[Розіўка (Запарожская вобласць)|Розіўка /Розівка]] || '''23&thinsp;249''' |- | 18 ||[[Файл:Tokmakskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Такмацкі раён|Такмацкі /Токмацький]] || 1442 || 27847 || 19 || [[Такмак (Украіна)|Такмак /Токмак]] || '''23&thinsp;252''' |- | 19 ||[[Файл:Герб Чернігівського району Запорізької області.png|50px]]|| [[Чэрнігіўскі раён|Чэрнігіўскі /Чернігівський]] || 1200 || 22249 || 19 || [[Чэрнігіўка|Чэрнігіўка /Чернігівка]] || '''23&thinsp;255''' |- | 20 ||[[Файл:Coat of Arms of Yakymivka raion.svg|50px]]|| [[Якыміўскі раён|Якыміўскі /Якимівський]] || 1856 || 37963 || 20 || [[Якыміўка|Якыміўка /Якимівка]] || '''23&thinsp;203''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Герб Бердянська.svg|50px]]|| [[Бярдзянск|Бярдзянск /Бердянськ]] || 83 || 124959 || 1506 || || '''23&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Герб_Запорожья_2003_года.svg|50px]]|| [[Запарожжа|Запарожжа /Запоріжжя]] || 236 || 817882 || 3466 || || '''23&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Melitopol_COA.png|50px]]|| [[Мелітопаль|Мелітопаль /Мелітополь]] || 42 || 160657 || 3825 || || '''23&thinsp;107''' |- | d ||[[Файл:Tokmak_gerb.png|50px]]|| [[Такмак (Украіна)|Такмак /Токмак]] || 32 || 36275 || 1134 || || '''23&thinsp;110''' |- | e ||[[Файл:Coat of Arms Enerhodar.png|50px]]|| [[Энэргадар|Энэргадар /Енергодар]] || 64 || 56242 || 879 || || '''23&thinsp;125''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Івана-Франкоўская вобласць|IX. Івана-Франкоўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Bohorodchany_Raion.png|50px]]|| [[Багарадчанскі раён|Багарадчанскі /Богородчанський]] || 799 || 70098 || 88 || [[Багарадчаны (Івана-Франкоўская вобласць)|Багарадчаны /Богородчани]] || '''26&thinsp;204''' |- | 2 ||[[Файл:Verhovynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вэрхавынскі раён|Вэрхавынскі /Верховинський]] || 1254 || 30048 || 24 || [[Вэрхавына|Вэрхавына /Верховина]] || '''26&thinsp;208''' |- | 3 ||[[Файл:Coat_of_Arms_Halych.PNG|50px]]|| [[Галыцкі раён|Галыцкі /Галицький]] || 723 || 65674 || 91 || [[Галіч (Івана-Франкоўская вобласць)|Галыч /Галич]] || '''26&thinsp;212''' |- | 4 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Horodenka_Raion.png|50px]]|| [[Гарадэнкіўскі раён|Гарадэнкіўскі /Городенківський]] || 747 || 60804 || 81 || [[Гарадэнка|Гарадэнка /Городенка]] || '''26&thinsp;216''' |- | 5 |||| [[Далынскі раён (Івана-Франкоўская вобласць)|Далынскі /Долинський]] || 1248 || 71058 || 57 || [[Далына|Далына /Долина]] || '''26&thinsp;220''' |- | 6 ||[[Файл:Kolomyiskyi_rs.gif|50px]]|| [[Каламыйскі раён|Каламыйскі /Коломийський]] || 1026 || 105788 || 103 || [[Каламыя|Каламыя /Коломия]] || '''26&thinsp;232''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Kalush raion.svg|50px]]|| [[Калушскі раён|Калушскі /Калуський]] || 647 || 62705 || 97 || [[Калуш|Калуш /Калуш]] || '''26&thinsp;228''' |- | 8 ||[[Файл:Kosivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Косіўскі раён|Косіўскі /Косівський]] || 903 || 90400 || 100 || [[Косіў|Косіў /Косів]] || '''26&thinsp;236''' |- | 9 ||[[Файл:Nadvirnyanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Надвірнянскі раён|Надвірнянскі /Надвірнянський]] || 1294 || 113611 || 88 || [[Надвірна|Надвірна /Надвірна]] || '''26&thinsp;240''' |- | 10 ||[[Файл:Coat of Arms of Rohatyn raion.svg|50px]]|| [[Рагатынскі раён|Рагатынскі /Рогатинський]] || 815 || 51063 || 63 || [[Рагатын|Рагатын /Рогатин]] || '''26&thinsp;244''' |- | 11 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Rozhniativ_Raion.gif|50px]]|| [[Ражняціўскі раён|Ражняціўскі /Рожнятівський]] || 1303 || 75513 || 58 || [[Ражняціў (Івана-Франкоўская вобласць)|Ражняціў /Рожнятів]] || '''26&thinsp;248''' |- | 12 ||[[Файл:Snatynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Снятынскі раён|Снятынскі /Снятинський]] || 602 || 68979 || 115 || [[Снятын|Снятын /Снятин]] || '''26&thinsp;252''' |- | 13 ||[[Файл:Tlumachskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Тлумацкі раён|Тлумацкі /Тлумацький]] || 684 || 52772 || 77 || [[Тлумач|Тлумач /Тлумач]] || '''26&thinsp;256''' |- | 14 ||[[Файл:Tysmenic_coa.png|50px]]|| [[Тысмэныцкі раён|Тысмэныцкі /Тисменицький]] || 736 || 85269 || 116 || [[Тысмэныця|Тысмэныця /Тисмениця]] || '''26&thinsp;258''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Bolekhiv.svg|50px]]|| [[Балэхіў|Балэхіў /Болехів]] || 300 || 21219 || 71 || || '''26&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Ivano-Frankivsk_Coat_of_Arms.png|50px]]|| [[Івана-Франкоўск|Івана-Франкоўск /Івано-Франківськ]] || 84 || 233418 || 2779 || || '''26&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Coat of Arms of Kolomyia.svg|50px]]|| [[Каламыя|Каламыя /Коломия]] || 41 || 61989 || 1512 || || '''26&thinsp;106''' |- | d ||[[Файл:Coat of Arms of Kalush.svg|50px]]|| [[Калуш|Калуш /Калуш]] || 65 || 67902 || 1045 || || '''26&thinsp;104''' |- | e ||[[Файл:Yaremche_coa.png|50px]]|| [[Ярэмчэ|Ярэмчэ /Яремче]] || 657 || 21450 || 33 || || '''26&thinsp;110''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Кіеўская вобласць|X. Кіеўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Baryshivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Барышыўскі раён|Барышыўскі /Баришівський]] || 958 || 41287 || 43 || [[Барышыўка|Барышыўка /Баришівка]] || '''32&thinsp;202''' |- | 2 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Bilotserkivskyi_Raion.png|50px]]|| [[Білацэркаўскі раён|Білацэркаўскі /Білоцерківський]] || 1277 || 55536 || 43 || [[Белая Царква|Біла Цэрква /Біла Церква]] || '''32&thinsp;204''' |- | 3 ||[[Файл:Gerb_bogusl_raion.png|50px]]|| [[Багуслаўскі раён|Багуслаўскі /Богуславський]] || 772 || 40602 || 53 || [[Багуслаў|Багуслаў /Богуслав]] || '''32&thinsp;206''' |- | 4 ||[[Файл:Borispilskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Барыспальскі раён|Барыспальскі /Бориспільський]] || 1485 || 54633 || 37 || [[Барыспаль|Барыспаль /Бориспіль]] || '''32&thinsp;208''' |- | 5 ||[[Файл:Borodyanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Барадзянскі раён|Барадзянскі /Бородянський]] || 934 || 57790 || 62 || [[Барадзянка|Барадзянка /Бородянка]] || '''32&thinsp;210''' |- | 6 ||[[Файл:Brovarskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Браварскі раён|Браварскі /Броварський]] || 1188 || 77518 || 65 || [[Бравары|Бравары /Бровари]] || '''32&thinsp;212''' |- | 7 ||[[Файл:Vasilkivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Васылькіўскі раён|Васылькіўскі /Васильківський]] || 1184 || 70705 || 60 || [[Васылькіў|Васылькіў /Васильків]] || '''32&thinsp;214''' |- | 8 ||[[Файл:Вишгородський район-герб.png|50px]]|| [[Вышгарадскі раён|Вышгарадскі /Вишгородський]] || 2031 || 72446 || 36 || [[Вышгарад|Вышгарад /Вишгород]] || '''32&thinsp;218''' |- | 9 |||| [[Валодарскі раён, Кіеўская вобласць|Валодарскі /Володарський]] || 646 || 23384 || 36 || [[Валодарка|Валодарка /Володарка]] || '''32&thinsp;216''' |- | 10 ||[[Файл:Zgurivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Згурыўскі раён|Згурыўскі /Згурівський]] || 763 || 22671 || 30 || [[Згурыўка|Згурыўка /Згурівка]] || '''32&thinsp;219''' |- | 11 ||[[Файл:Coat of Arms of Ivankivsky raion in Kiev oblast.png|50px]]|| [[Іванкіўскі раён|Іванкіўскі /Іванківський]] || 3616 || 35374 || 10 || [[Іванкіў|Іванкіў /Іванків]] || '''32&thinsp;220''' |- | 12 ||[[Файл:COA_Kagarlikski_Raion.png|50px]]|| [[Кагарлыцкі раён|Кагарлыцкі /Кагарлицький]] || 926 || 37791 || 41 || [[Кагарлык|Кагарлык /Кагарлик]] || '''32&thinsp;222''' |- | 13 ||[[Файл:Kiev_svat_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кіева-Святошынскі раён|Кіева-Святошынскі /Києво-Святошинський]] || 726 || 156015 || 215 || [[Кіеў|Кіеў /Київ]] || '''32&thinsp;224''' |- | 14 ||[[Файл:Makariv_rajon_gerb.png|50px]]|| [[Макарыўскі раён|Макарыўскі /Макарівський]] || 1364 || 47915 || 35 || [[Макарыў|Макарыў /Макарів]] || '''32&thinsp;227''' |- | 15 ||[[Файл:UKR_Myronivka_Raion_COA.svg|50px]]|| [[Мыроніўскі раён|Мыроніўскі /Миронівський]] || 904 || 40488 || 45 || [[Мыроніўка|Мыроніўка /Миронівка]] || '''32&thinsp;229''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Obukhiv Raion.svg|50px]]|| [[Абухіўскі раён|Абухіўскі /Обухівський]] || 773 || 71606 || 93 || [[Абухіў|Абухіў /Обухів]] || '''32&thinsp;231''' |- | 17 ||[[Файл:Per_hmel2_rs.png|50px]]|| [[Пэрэяслаў-Хмэльныцкі раён|Пэрэяслаў-Хмэльныцкі /Переяслав-Хмельницький]] || 1456 || 36892 || 25 || [[Пераяслаў-Хмяльніцкі|Пэрэяслаў-Хмэльныцкы /Переяслав-Хмельницький]] || '''32&thinsp;233''' |- | 18 ||[[Файл:Poliskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Палескі раён|Палескі /Поліський]] || 1288 || 7567 || 6 || [[Красятычы|Красятычы /Красятичі]] || '''32&thinsp;235''' |- | 19 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Rokytnyanskyi_Raion.PNG|50px]]|| [[Ракытнянскі раён|Ракытнянскі /Рокитнянський]] || 662 || 36400 || 55 || [[Ракытнэ (Кіеўская вобласць)|Ракытнэ /Рокитне]] || '''32&thinsp;237''' |- | 20 ||[[Файл:Skvyra_COA.PNG|50px]]|| [[Сквырскі раён|Сквырскі /Сквирський]] || 980 || 44267 || 45 || [[Сквыра|Сквыра /Сквира]] || '''32&thinsp;240''' |- | 21 ||[[Файл:Stavyshchenskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ставышчанскі раён|Ставышчанскі /Ставищенський]] || 674 || 28327 || 42 || [[Ставышчэ|Ставышчэ /Ставище]] || '''32&thinsp;242''' |- | 22 ||[[Файл:Tarschanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Тарашчанскі раён|Тарашчанскі /Таращанський]] || 758 || 36352 || 48 || [[Тарашча|Тарашча /Тараща]] || '''32&thinsp;244''' |- | 23 ||[[Файл:Tetiiv_rs.png|50px]]|| [[Тэцііўскі раён|Тэцііўскі /Тетіївський]] || 758 || 37098 || 49 || [[Тэцііў|Тэцііў /Тетіїв]] || '''32&thinsp;246''' |- | 24 ||[[Файл:Fastivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Фастаўскі раён|Фастаўскі /Фастівський]] || 897 || 37538 || 42 || [[Фастаў|Фастаў /Фастів]] || '''32&thinsp;249''' |- | 25 ||[[Файл:Jagotynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ягатынскі раён|Ягатынскі /Яготинський]] || 793 || 40822 || 51 || [[Ягатын|Ягатын /Яготин]] || '''32&thinsp;255''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat_of_Arms_Boryspil.svg|50px]]|| [[Барыспаль|Барыспаль /Бориспіль]] || 20 || 54591 || 2730 || || '''32&thinsp;105''' |- | b ||[[Файл:Coat of Arms of Berezan.svg|50px]]|| [[Бэрэзань (горад)|Бэрэзань /Березань]] || 33 || 17367 || 526 || || '''32&thinsp;104''' |- | c ||[[Файл:Bila_Tserkva_gerb.svg|50px]]|| [[Белая Царква|Біла Цэрква /Біла Церква]] || 34 || 200131 || 5886 || || '''32&thinsp;103''' |- | d ||[[Файл:Brovary_gerb_new.PNG|50px]]|| [[Бравары|Бравары /Бровари]] || 34 || 86839 || 2554 || || '''32&thinsp;106''' |- | ||[[Файл:Coat of Arms of Bucha.png|50px]]|| [[Буча|Буча /Буча]] || 10,55<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7503/A005?rdat1=20.10.2014&rf7571=42422 г. Буча на партале Вярхоўнай Рады]</ref> || 28279 || 2680 || || '''32&thinsp;108''' |- | e ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Vasylkiv.png|50px]]|| [[Васылькіў|Васылькіў /Васильків]] || 21 || 39722 || 1892 || || '''32&thinsp;107''' |- | f ||[[Файл:Irpin gerb.png|50px]]|| [[Ірпінь|Ірпінь /Ірпінь]] || 110,83<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7503/A005?rdat1=20.10.2014&rf7571=14943 г. Ірпінь на партале Вярхоўнай Рады]</ref> || 39950 || 360 || || '''32&thinsp;109''' |- | ||[[Файл:Obukhiv gerb.png|50px]]|| [[Абухіў|Абухіў /Обухів]] || 24,2<ref>[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=3571-15 Вярхоўная Рада Украіны; Пастанова, План ад 16.03.2006 № 3571-IV]</ref> || 33269<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7503/A005?rdat1=20.10.2014&rf7571=42983 г. Абухіў на партале Вярхоўнай Рады]</ref> || 14333 || || '''32&nbsp;116''' |- | g ||[[Файл:Coat of arms of Pereiaslav.svg|50px]]|| [[Пераяслаў-Хмяльніцкі|Пэрэяслаў-Хмэльныцкы /Переяслав-Хмельницький]] || 32 || 31634 || 989 || || '''32&thinsp;110''' |- | h ||[[Файл:Coat_of_arms_Pripyat.png|50px]]|| [[Прып’яць|Прып’яць /Прип’ять]] || 6 || 0 || 0 || || '''32&thinsp;111''' |- | i ||[[Файл:Rzhischiv_gerb.svg|50px]]|| [[Ржышчыў|Ржышчыў /Ржищів]] || 36 || 8447 || 235 || || '''32&thinsp;113''' |- | j ||[[Файл:Slavutich_gerb.png|50px]]|| [[Славутыч|Славутыч /Славутич]] || 21 || 24402 || 1162 || || '''32&thinsp;115''' |- | k ||[[Файл:Coat of Arms of Fastiv.png|50px]]|| [[Фастаў|Фастаў /Фастів]] || 43 || 51976 || 1209 || || '''32&thinsp;112''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Кіраваградская вобласць|XI. Кіраваградская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Bobrinetskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Бобрынэцкі раён|Бобрынэцкі /Бобринецький]] || 1496 || 31593 || 21 || [[Горад Бобрынэць|Бобрынэць /Бобринець]] || '''35&thinsp;208''' |- | 2 ||[[Файл:Герб-Вільшанського-району.png|50px]]|| [[Вільшанскі раён|Вільшанскі /Вільшанський]] || 645 || 16401 || 25 || [[Вільшанка, Кіраваградская вобласць|Вільшанка /Вільшанка]] || '''35&thinsp;243''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of Arms of Haivoronsky raion in Kirovograd oblast.png|50px]]|| [[Гайваранскі раён|Гайваранскі /Гайворонський]] || 695 || 43573 || 63 || [[Гайваран]] /Гайворон || '''35&thinsp;211''' |- | 4 ||[[Файл:Герб-Голованівського-району.png|50px]]|| [[Галаваніўскі раён|Галаваніўскі /Голованівський]] || 992 || 36852 || 37 || [[Галаваніўск, Кіраваградская вобласць|Галаваніўск /Голованівськ]] || '''35&thinsp;214''' |- | 5 ||[[Файл:Coat of Arms of Dobrovelychkivskiy Raion in Kirovohrad Oblast.png|50px]]|| [[Дабравэлычкіўскі раён|Дабравэлычкіўскі /Добровеличківський]] || 1297 || 43097 || 33 || [[Дабравэлычкіўка, Кіраваградская вобласць|Дабравэлычкіўка /Добровеличківка]] || '''35&thinsp;217''' |- | 6 ||[[Файл:Dolynskiy_kr_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Далынскі раён (Кіраваградская вобласць)|Далынскі /Долинський]] || 1276 || 38263 || 30 || [[Горад Далынска|Далынска /Долинська]] || '''35&thinsp;219''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Znamyanskiy Raion in Kirovohrad Oblast.png|50px]]|| [[Знам’янскі раён|Знам'янскі /Знам'янський]] || 1334 || 30078 || 23 || [[Горад Знам'янка|Знам'янка /Знам'янка]] || '''35&thinsp;222''' |- | 8 ||[[Файл:Kirovohradskii_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кіраваградскі раён|Кіраваградскі /Кіровоградський]] || 1557 || 37711 || 24 || [[Крапіўніцкі|Крапіўніцкі /Кропивницький]] || '''35&thinsp;225''' |- | 9 ||[[Файл:Kompaniyivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кампанііўскі раён|Кампанііўскі /Компаніївський]] || 967 || 18322 || 19 || [[Кампанііўка, Кіраваградская вобласць|Кампанііўка /Компаніївка]] || '''35&thinsp;228''' |- | 10 ||[[Файл:Malayaviska_rayon_coa.png|50px]]|| [[Малавыскіўскі раён|Малавыскіўскі /Маловисківський]] || 1248 || 51494 || 41 || [[Горад Мала Выска|Мала Выска /Мала Виска]] || '''35&thinsp;231''' |- | 11 ||[[Файл:Coat of Arms of Novhorodkivskiy Raion in Kirovohrad Oblast.png|50px]]|| [[Наўгародкіўскі раён|Наўгародкіўскі /Новгородківський]] || 997 || 19009 || 19 || [[Наўгародка, Кіраваградская вобласць|Наўгародка /Новгородка]] || '''35&thinsp;234''' |- | 12 ||[[Файл:Novoarhangelskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Наваархангельскі раён|Наваархангельскі /Новоархангельський]] || 1206 || 31513 || 26 || [[Наваархангельск, Кіраваградская вобласць|Наваархангельск /Новоархангельськ]] || '''35&thinsp;236''' |- | 13 ||[[Файл:Герб_Новомиргородського_району.png|50px]]|| [[Наваміргарадскі раён|Наваміргарадскі /Новомиргородський]] || 1032 || 35807 || 35 || [[Горад Наваміргарад|Наваміргарад /Новомиргород]] || '''35&thinsp;238''' |- | 14 ||[[Файл:Novoukrainskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Наваўкраінскі раён|Наваўкраінскі /Новоукраїнський]] || 1668 || 48807 || 29 || [[Горад Наваўкраінка|Наваўкраінка /Новоукраїнка]] || '''35&thinsp;240''' |- | 15 ||[[Файл:Герб Александровского района.svg|50px]]|| [[Алэксандрыўскі раён (Кіраваградская вобласць)|Алэксандрыўскі /Олександрівський]] || 1159 || 36108 || 31 || [[Алэксандрыўка, Кіраваградская вобласць|Алэксандрыўка /Олександрівка]] || '''35&thinsp;205''' |- | 16 ||[[Файл:Oleksandriiskii_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Алэксандрыйскі раён|Алэксандрыйскі /Олександрійський]] || 1855 || 41156 || 22 || [[Александрыя (Кіраваградская вобласць)|Алэксандрыя /Олександрія]] || '''35&thinsp;203''' |- | 17 ||[[Файл:Coat of Arms of Onufriivskiy Raion in Kirovohrad Oblast.png|50px]]|| [[Ануфрыіўскі раён|Ануфрыіўскі /Онуфріївський]] || 889 || 21847 || 25 || [[Ануфрыіўка, Кіраваградская вобласць|Ануфрыіўка /Онуфріївка]] || '''35&thinsp;246''' |- | 18 ||[[Файл:Petrov_rs.png|50px]]|| [[Пэтроўскі раён|Пэтроўскі /Петрівський]] || 1195 || 28978 || 24 || [[Пэтровэ, Кіраваградская вобласць|Пэтровэ /Петрове]] || '''35&thinsp;249''' |- | 19 ||[[Файл:Svitlovodskyj_raion_COA.png|50px]]|| [[Світлаводскі раён|Світлаводскі /Світловодський]] || 1213 || 16647 || 14 || [[Світлаводск]] /Світловодськ || '''35&thinsp;252''' |- | 20 ||[[Файл:Coat of arms of Blahovishchenske Raion in Kirovohrad Oblast.png|50px]]|| [[Благавішчэнскі раён|Благавішчэнскі /Благовіщенський]] || 701 || 28819 || 41 || [[Благавешчанскае|Благавешчанскае /Благовіщенське]] || '''35&thinsp;255''' |- | 21 ||[[Файл:Ustynivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Устыніўскі раён|Устыніўскі /Устинівський]] || 942 || 16795 || 18 || [[Устыніўка, Кіраваградская вобласць|Устыніўка /Устинівка]] || '''35&thinsp;258''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Znamianka.svg|50px]]|| [[Горад Знам'янка|Знам'янка /Знам'янка]] || 15 || 35569 || 2371 || || '''35&thinsp;106''' |- | b ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Kirovohrad.png|50px]]|| [[Крапіўніцкі|Крапіўніцкі /Кропивницький]] || 103 || 262543 || 2549 || || '''35&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Oleksnandria.emblem.5.gif|50px]]|| [[Александрыя (Кіраваградская вобласць)|Алэксандрыя /Олександрія]] || 61 || 104461 || 1712 || || '''35&thinsp;103''' |- | d ||[[Файл:Svitlovodsk_coat_of_arms.png|50px]]|| [[Світлаводск]] /Світловодськ || 45 || 57609 || 1280 || || '''35&thinsp;109''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Луганская вобласць|XII. Луганская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Antracytivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Антрацыціўскі раён|Антрацыціўскі /Антрацитівський]] || 1662 || 36971 || 22 || [[Антрацыт (горад)|Антрацыт /Антрацит]] || '''44&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Bilovodskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Білаводскі раён|Білаводскі /Біловодський]] || 1597 || 27559 || 17 || [[Білаводск, Луганская вобласць|Білаводск /Біловодськ]] || '''44&thinsp;206''' |- | 3 |||| [[Білакуракынскі раён|Білакуракынскі /Білокуракинський]] || 1436 || 23807 || 17 || [[Білакуракынэ, Луганская вобласць|Білакуракынэ /Білокуракине]] || '''44&thinsp;209''' |- | 4 ||[[Файл:Krasnodonskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Сарокынскі раён|Сарокынскі /Сорокинський]] || 1386 || 32846 || 24 || [[Сарокіна|Сарокіна /Сорокине]] || '''44&thinsp;214''' |- | 5 ||[[Файл:Kreminsky_rs.png|50px]]|| [[Крэмінскі раён|Крэмінскі /Кремінський]] || 1627 || 51927 || 32 || [[Горад Крэмінна|Крэмінна /Кремінна]] || '''44&thinsp;216''' |- | 6 ||[[Файл:Lutuginskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Лутугынскі раён|Лутугынскі /Лутугинський]] || 1057 || 73914 || 70 || [[Горад Лутугынэ|Лутугынэ /Лутугине]] || '''44&thinsp;222''' |- | 7 ||[[Файл:Markivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Маркіўскі раён|Маркіўскі /Марківський]] || 1166 || 19002 || 16 || [[Маркіўка, Луганская вобласць|Маркіўка /Марківка]] || '''44&thinsp;225''' |- | 8 ||[[Файл:Coat of Arms of Milovskiy Raion in Luhansk Oblast.png|50px]]|| [[Мілаўскі раён|Мілаўскі /Міловський]] || 971 || 17415 || 18 || [[Мілавэ, Луганская вобласць|Мілавэ /Мілове]] || '''44&thinsp;228''' |- | 9 ||[[Файл:Novoaidarskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Наваайдарскі раён|Наваайдарскі /Новоайдарський]] || 1536 || 28451 || 19 || [[Наваайдар, Луганская вобласць|Наваайдар /Новоайдар]] || '''44&thinsp;231''' |- | 10 ||[[Файл:Coat of Arms of Novopskovskiy Raion in Luhansk Oblast.png|50px]]|| [[Навапскоўскі раён|Навапскоўскі /Новопсковський]] || 1623 || 38322 || 24 || [[Навапскоў, Луганская вобласць|Навапскоў /Новопсков]] || '''44&thinsp;233''' |- | 11 ||[[Файл:Perevalskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Пэрэвальскі раён|Пэрэвальскі /Перевальський]] || 807 || 87383 || 108 || [[Горад Пэрэвальск|Пэрэвальск /Перевальськ]] || '''44&thinsp;236''' |- | 12 ||[[Файл:Popasnyanskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Папаснянскі раён|Папаснянскі /Попаснянський]] || 1325 || 50559 || 38 || [[Горад Папасна|Папасна /Попасна]] || '''44&thinsp;238''' |- | 13 ||[[Файл:Coat of Arms of Svativskiy raion.png|50px]]|| [[Сватаўскі раён|Сватаўскі /Сватівський]] || 1739 || 43069 || 25 || [[Горад Сватавэ|Сватавэ /Сватове]] || '''44&thinsp;240''' |- | 14 |||| [[Даўжанскі раён|Даўжанскі /Довжанський]] || 1132 || 14574 || 13 || [[Даўжанск|Даўжанск /Довжанськ]] || '''44&thinsp;242''' |- | 15 ||[[Файл:Coat of Arms of Slavianoserbskiy Raion in Luhansk Oblast.jpg|50px]]|| [[Слаўянасэрбскі раён|Слаўянасэрбскі /Слов'яносербський]] || 1113 || 62125 || 56 || [[Слаўянасэрбск, Луганская вобласць|Слаўянасэрбск /Слов'яносербськ]] || '''44&thinsp;245''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Stanytsia-Luhanska Raion in Luhansk Oblast.png|50px]]|| [[Станычна-Луганскі раён|Станычна-Луганскі /Станично-Луганський]] || 1896 || 52762 || 28 || [[Станыця Луганска, Луганская вобласць|Станыця Луганска /Станиця Луганська]] || '''44&thinsp;248''' |- | 17 ||[[Файл:Starobelskij.jpg|50px]]|| [[Старабільскі раён|Старабільскі /Старобільський]] || 1582 || 57755 || 37 || [[Старабільск]] /Старобільськ || '''44&thinsp;251''' |- | 18 ||[[Файл:Troickiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Троіцкі раён (Луганская вобласць)|Троіцкі /Троїцький]] || 1633 || 25704 || 16 || [[Троіцкэ, Луганская вобласць|Троіцкэ /Троїцьке]] || '''44&thinsp;254''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Alchevsk.svg|50px]]|| [[Горад Алчэўск|Алчэўск /Алчевськ]] || 49 || 119193 || 2433 || || '''44&thinsp;112''' |- | b ||[[Файл:Coat of Arms of Antraczyt.png|50px]]|| [[Антрацыт (горад)|Антрацыт /Антрацит]] || 61 || 90835 || 1489 || || '''44&thinsp;103''' |- | c ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Bryanka.gif|50px]]|| [[Бранка]] /Брянка || 64 || 61357 || 959 || || '''44&thinsp;105''' |- | d ||[[Файл:Kirovsk_lg_gerb.png|50px]]|| [[Голубівка|Голубівка /Голубівка]] || 35 || 45012 || 1286 || || '''44&thinsp;110''' |- | e ||[[Файл:Герб Красного Луча.png|50px]]|| [[Хрустальній|Хрустальній /Хрустальний]] || 154 || 145129 || 942 || || '''44&thinsp;116''' |- | f ||[[Файл:COA_krasnodon.PNG|50px]]|| [[Сарокіна|Сарокіна /Сорокине]] || 77 || 118168 || 1535 || || '''44&thinsp;114''' |- | g ||[[Файл:Coat of Arms of Lysychansk.svg|50px]]|| [[Лысычанск]] /Лисичанськ || 96 || 133258 || 1388 || || '''44&thinsp;118''' |- | h ||[[Файл:Luhansk_COA.svg|50px]]|| [[Луганск]] /Луганськ || 286 || 503248 || 1760 || || '''44&thinsp;101''' |- | i ||[[Файл:PervomayskUA.svg|50px]]|| [[Горад Пэрвамайск, Луганская вобласць|Пэрвамайск /Первомайськ]] || 89 || 80622 || 906 || || '''44&thinsp;121''' |- | j ||[[Файл:Coat of Arms of Rovenki.gif|50px]]|| [[Горад Равэнькі|Равэнькі /Ровеньки]] || 217 || 91712 || 423 || || '''44&thinsp;123''' |- | k ||[[Файл:Coat of arms Rubizhne.svg|50px]]|| [[Горад Рубіжнэ|Рубіжнэ /Рубіжне]] || 34 || 65322 || 1921 || || '''44&thinsp;125''' |- | l ||[[Файл:Coat of Arms of Dovzhansk Luhansk Oblast.gif|50px]]|| [[Даўжанск|Даўжанск /Довжанськ]] || 84 || 110159 || 1311 || || '''44&thinsp;127''' |- | m ||[[Файл:Severodoneck_gerb.png|50px]]|| [[Севераданэцк]] /Сєвєродонецьк || 58 || 129752 || 2237 || || '''44&thinsp;129''' |- | n ||[[Файл:Stahanov_coa.png|50px]]|| [[Кадзііўка|Кадзііўка /Кадіївка]] || 92 || 108266 || 1177 || || '''44&thinsp;131''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Львоўская вобласць|XIII. Львоўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Brody_Raion.png|50px]]|| [[Бродыўскі раён|Бродыўскі /Бродівський]] || 1162 || 63545 || 55 || [[Броды (горад)|Броды /Броди]] || '''46&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Busk_Raion.png|50px]]|| [[Бускі раён|Бускі /Буський]] || 850 || 50800 || 60 || [[Буск]] /Буськ || '''46&thinsp;206''' |- | 3 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Horodok_Raion_(Lviv_Oblast).png|50px]]|| [[Гарадоцкі раён (Львоўская вобласць)|Гарадоцкі /Городоцький]] || 726 || 74206 || 102 || [[Гарадок (Львоўская вобласць)|Гарадок /Городок]] || '''46&thinsp;209''' |- | 4 ||[[Файл:Drohobych_Raion_Herb.png|50px]]|| [[Драгобыцкі раён|Драгобыцкі /Дрогобицький]] || 1210 || 76276 || 63 || [[Драгобыч]] /Дрогобич || '''46&thinsp;212''' |- | 5 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Zhydachiv_raion.png|50px]]|| [[Жыдачыўскі раён|Жыдачыўскі /Жидачівський]] || 996 || 80469 || 81 || [[Горад Жыдачыў|Жыдачыў /Жидачів]] || '''46&thinsp;215''' |- | 6 ||[[Файл:Zovkivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Жоўкіўскі раён|Жоўкіўскі /Жовківський]] || 1294 || 108863 || 84 || [[Жоўква]] /Жовква || '''46&thinsp;227''' |- | 7 ||[[Файл:Zolochiv_district_emblem.png|50px]]|| [[Золачыўскі раён (Львоўская вобласць)|Золачыўскі /Золочівський]] || 1097 || 74550 || 68 || [[Горад Золачыў|Золачыў /Золочів]] || '''46&thinsp;218''' |- | 8 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Kamianka-Buzka_raion.png|50px]]|| [[Кам’янка-Бузькі раён|Кам'янка-Бузькі /Кам'янка-Бузький]] || 868 || 61869 || 71 || [[Горад Кам'янка-Бузька|Кам'янка-Бузька /Кам'янка-Бузька]] || '''46&thinsp;221''' |- | 9 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Mykolaivskyi_Raion_Lv.png|50px]]|| [[Мыкалаіўскі раён (Львоўская вобласць)|Мыкалаіўскі /Миколаївський]] || 698 || 66247 || 95 || [[Мыкалаіў (Львоўская вобласць)|Мыкалаіў /Миколаїв]] || '''46&thinsp;230''' |- | 10 ||[[Файл:UKR rejon mościski COA.png|50px]]|| [[Мастыскі раён|Мастыскі /Мостиський]] || 845 || 61892 || 73 || [[Горад Мастыська|Мастыська /Мостиська]] || '''46&thinsp;224''' |- | 11 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Peremyshliany_Raion.png|50px]]|| [[Пэрэмышлянскі раён|Пэрэмышлянскі /Перемишлянський]] || 918 || 47705 || 52 || [[Горад Пэрэмышляны|Пэрэмышляны /Перемишляни]] || '''46&thinsp;233''' |- | 12 ||[[Файл:UKR Пустоми́тівський райо́н COA.gif|50px]]|| [[Пустамыціўскі раён|Пустамыціўскі /Пустомитівський]] || 948 || 111872 || 118 || [[Горад Пустамыты|Пустамыты /Пустомити]] || '''46&thinsp;236''' |- | 13 ||[[Файл:UKR_rejon_radziechowski_COA.png|50px]]|| [[Радэхіўскі раён|Радэхіўскі /Радехівський]] || 1144 || 52457 || 46 || [[Горад Радэхіў|Радэхіў /Радехів]] || '''46&thinsp;239''' |- | 14 ||[[Файл:Sambirs_rs.png|50px]]|| [[Самбірскі раён|Самбірскі /Самбірський]] || 934 || 74574 || 80 || [[Самбар|Самбір /Самбір]] || '''46&thinsp;242''' |- | 15 ||[[Файл:Skole_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Сколіўскі раён|Сколіўскі /Сколівський]] || 1471 || 50210 || 34 || [[Горад Сколэ|Сколэ /Сколе]] || '''46&thinsp;245''' |- | 16 ||[[Файл:Sokalskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Сакальскі раён|Сакальскі /Сокальський]] || 1574 || 98098 || 62 || [[Сакаль]] /Сокаль || '''46&thinsp;248''' |- | 17 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Staryi_Sambir_Raion.png|50px]]|| [[Старасамбірскі раён|Старасамбірскі /Старосамбірський]] || 1245 || 82191 || 66 || [[Горад Стары Самбір|Стары Самбір /Старий Самбір]] || '''46&thinsp;251''' |- | 18 ||[[Файл:Stryj-rajon2.jpg|50px]]|| [[Стрыйскі раён|Стрыйскі /Стрийський]] || 802 || 63322 || 79 || [[Стрый (горад)|Стрый /Стрий]] || '''46&thinsp;253''' |- | 19 ||[[Файл:Turkivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Туркіўскі раён|Туркіўскі /Турківський]] || 1193 || 54769 || 46 || [[Горад Турка|Турка /Турка]] || '''46&thinsp;255''' |- | 20 ||[[Файл:Gerb_yavoriv.jpg|50px]]|| [[Яварыўскі раён|Яварыўскі /Яворівський]] || 1542 || 123546 || 80 || [[Горад Яварыў|Яварыў /Яворів]] || '''46&thinsp;258''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Boryslav.svg|50px]]|| [[Барыслаў]] /Борислав || 37 || 40434 || 1093 || || '''46&thinsp;103''' |- | b ||[[Файл:Coat of Arms of Drohobych.svg|50px]]|| [[Драгобыч]] /Дрогобич || 41 || 99982 || 2439 || || '''46&thinsp;106''' |- | c ||[[Файл:Lviv_COA.svg|50px]]|| [[Львоў]] /Львів || 171 || 758526 || 4436 || || '''46&thinsp;101''' |- | d ||[[Файл:Coat of Arms of Morshyn.svg|50px]]|| [[Горад Моршын|Моршын /Моршин]] || 2,22 || 6482 || 3241 || || '''46&thinsp;107''' |- | e ||[[Файл:Coat of Arms of Novyi Rozdil.svg|50px]]|| [[Горад Новы Раздзіл|Новы Раздзіл /Новий Розділ]] || 8 || 28227 || 3528 || || '''46&thinsp;108''' |- | f ||[[Файл:Coat of Arms of Sambir.svg|50px]]|| [[Самбар|Самбір /Самбір]] || 15 || 36556 || 2437 || || '''46&thinsp;109''' |- | g ||[[Файл:Stryi_Gerb.png|50px]]|| [[Стрый (горад)|Стрый /Стрий]] || 17 || 62479 || 3675 || || '''46&thinsp;112''' |- | h ||[[Файл:Coat of Arms of Truskavets.svg|50px]]|| [[Трускавец|Трускавэць /Трускавець]] || 8 || 31037 || 3880 || || '''46&thinsp;115''' |- | i ||[[Файл:Coat of Arms of Chervonohrad.svg|50px]]|| [[Горад Чэрванаград|Чэрванаград /Червоноград]] || 17 || 85359 || 5021 || || '''46&thinsp;118''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Мікалаеўская вобласць|XIV. Мікалаеўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Arbuz_coa.png|50px]]|| [[Арбузынскі раён|Арбузынскі /Арбузинський]] || 969 || 24783 || 26 || [[Арбузынка, Мікалаеўская вобласць|Арбузынка /Арбузинка]] || '''48&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Coat of Arms of Bashtanskiy Raion in Mykolaiv Oblast.png|50px]]|| [[Баштанскі раён|Баштанскі /Баштанський]] || 1706 || 41434 || 24 || [[Горад Баштанка|Баштанка /Баштанка]] || '''48&thinsp;206''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of Arms of Berezhanskiy Raion in Mykolaiv Oblast.gif|50px]]|| [[Бэрэзанскі раён|Бэрэзанскі /Березанський]] || 1378 || 24988 || 18 || [[Бэрэзанка, Мікалаеўская вобласць|Бэрэзанка /Березанка]] || '''48&thinsp;209''' |- | 4 ||[[Файл:Coat of Arms of Bereznehuvatskiy Raion in Mykolaiv Oblast.png|50px]]|| [[Бэрэзнэгувацкі раён|Бэрэзнэгувацкі /Березнегуватський]] || 1264 || 23053 || 18 || [[Бэрэзнэгуватэ, Мікалаеўская вобласць|Бэрэзнэгуватэ /Березнегувате]] || '''48&thinsp;211''' |- | 5 ||[[Файл:Coat of Arms of Bratskiy Raion in Mykolaiv Oblast.gif|50px]]|| [[Брацкі раён|Брацкі /Братський]] || 1129 || 21226 || 19 || [[Брацкэ, Мікалаеўская вобласць|Брацкэ /Братське]] || '''48&thinsp;214''' |- | 6 ||[[Файл:Veselinov_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Вэсэлынаўскі раён|Вэсэлынаўскі /Веселинівський]] || 1245 || 27044 || 22 || [[Вэсэлынавэ, Мікалаеўская вобласць|Вэсэлынавэ /Веселинове]] || '''48&thinsp;217''' |- | 7 ||[[Файл:Voznesenskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вазнэсэнскі раён|Вазнэсэнскі /Вознесенський]] || 1392 || 35907 || 26 || [[Горад Вазнэсэнск|Вазнэсэнск /Вознесенськ]] || '''48&thinsp;220''' |- | 8 ||[[Файл:Coat of Arms of Vradiivskiy Raion in Mykolaiv Oblast.gif|50px]]|| [[Врадзііўскі раён|Врадзііўскі /Врадіївський]] || 801 || 20947 || 26 || [[Врадзііўка, Мікалаеўская вобласць|Врадзііўка /Врадіївка]] || '''48&thinsp;223''' |- | 9 ||[[Файл:Coat of Arms of Domanivskiy Raion in Mykolaiv Oblast.gif|50px]]|| [[Даманіўскі раён|Даманіўскі /Доманівський]] || 1458 || 28945 || 20 || [[Даманіўка, Мікалаеўская вобласць|Даманіўка /Доманівка]] || '''48&thinsp;227''' |- | 10 ||[[Файл:Elanec_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Еланэцкі раён|Еланэцкі /Єланецький]] || 1018 || 18411 || 18 || [[Еланэць, Мікалаеўская вобласць|Еланэць /Єланець]] || '''48&thinsp;230''' |- | 11 ||[[Файл:Zhovten_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Вітаўскі раён|Вітаўскі /Вітовський]] || 1460 || 54655 || 37 || [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў /Миколаїв]] || '''48&thinsp;233''' |- | 12 ||[[Файл:Kazankivskyi_rayon_coat.gif|50px]]|| [[Казанкіўскі раён|Казанкіўскі /Казанківський]] || 1349 || 24745 || 18 || [[Казанка, Мікалаеўская вобласць|Казанка /Казанка]] || '''48&thinsp;236''' |- | 13 ||[[Файл:Kryvoozersk_rs.png|50px]]|| [[Крываозэрскі раён|Крываозэрскі /Кривоозерський]] || 814 || 28494 || 35 || [[Крывэ Озэра, Мікалаеўская вобласць|Крывэ Озэра /Криве Озеро]] || '''48&thinsp;239''' |- | 14 ||[[Файл:Nikolaew_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Мікалаеўскі раён|Мікалаеўскі /Миколаївський]] || 1430 || 34980 || 24 || [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў /Миколаїв]] || '''48&thinsp;242''' |- | 15 ||[[Файл:Coat of Arms of Novobuzkiy Raion in Mykolaiv Oblast.png|50px]]|| [[Навабужскі раён|Навабужскі /Новобузький]] || 1243 || 34167 || 27 || [[Горад Новы Буг|Новы Буг /Новий Буг]] || '''48&thinsp;245''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Novoodesk Raion in Mykolaiv Oblast.gif|50px]]|| [[Наваадэскі раён|Наваадэскі /Новоодеський]] || 1428 || 37385 || 26 || [[Горад Нава Адэса|Нава Адэса /Нова Одеса]] || '''48&thinsp;248''' |- | 17 ||[[Файл:Ochakiv_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Ачакаўскі раён|Ачакаўскі /Очаківський]] || 1500 || 16916 || 11 || [[Ачакаў]] /Очаків || '''48&thinsp;251''' |- | 18 ||[[Файл:Pervomaiskyi_rs.gif|50px]]|| [[Пэрвамайскі раён (Мікалаеўская вобласць, 1923—2020)|Пэрвамайскі /Первомайський]] || 1319 || 37050 || 28 || [[Горад Пэрвамайск, Мікалаеўская вобласць|Пэрвамайск /Первомайськ]] || '''48&thinsp;254''' |- | 19 ||[[Файл:UKR_snigur_rayon_coat.gif|50px]]|| [[Снігурыўскі раён|Снігурыўскі /Снігурівський]] || 1350 || 47538 || 35 || [[Горад Снігурыўка|Снігурыўка /Снігурівка]] || '''48&thinsp;257''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Voznesensk_new_gerb.png|50px]]|| [[Горад Вазнэсэнск|Вазнэсэнск /Вознесенськ]] || 23 || 42634 || 1854 || || '''48&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Nikolayev.svg|50px]]|| [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў /Миколаїв]] || 260 || 514136 || 1977 || || '''48&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Ochakiv_gerb.png|50px]]|| [[Ачакаў]] /Очаків || 13 || 16929 || 1302 || || '''48&thinsp;103''' |- | d ||[[Файл:Pervomaisk_gerb.png|50px]]|| [[Горад Пэрвамайск, Мікалаеўская вобласць|Пэрвамайск /Первомайськ]] || 25 || 70170 || 2807 || || '''48&thinsp;104''' |- | e ||[[Файл:Yuzhnoukrainsk_gerb.PNG|50px]]|| [[Горад Южнаўкраінск|Южнаўкраінск /Южноукраїнськ]] || 24 || 38206 || 1592 || || '''48&thinsp;108''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Адэская вобласць|XV. Адэская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 |||| [[Ананьіўскі раён|Ананьіўскі /Ананьївський]] || 1050 || 32619 || 31 || [[Ананьіў]] /Ананьїв || '''51&thinsp;202''' |- | 2 ||[[Файл:Artsyzskyi_rayon_coa.png|50px]]|| [[Арцызскі раён|Арцызскі /Арцизький]] || 1379 || 51251 || 37 || [[Арцыз]] /Арциз || '''51&thinsp;204''' |- | 3 ||[[Файл:Balta_raion_coat_of_arms.png|50px]]|| [[Балцкі раён|Балцкі /Балтський]] || 1317 || 48697 || 37 || [[Балта]] /Балта || '''51&thinsp;206''' |- | 4 ||[[Файл:Bereziwskiy_rayon_coat.png|50px]]|| [[Бэрэзіўскі раён|Бэрэзіўскі /Березівський]] || 1637 || 36173 || 22 || [[Горад Бэрэзіўка|Бэрэзіўка /Березівка]] || '''51&thinsp;212''' |- | 5 ||[[Файл:Coat of Arms of Bilhorod-Dnistrovskiy Raion in Odesa Oblast.png|50px]]|| [[Білгарад-Дністроўскі раён|Білгарад-Дністроўскі /Білгород-Дністровський]] || 1852 || 62255 || 34 || [[Білгарад-Дністроўскі|Білгарад-Дністроўскы /Білгород-Дністровський]] || '''51&thinsp;208''' |- | 6 ||[[Файл:Bilaivskiy raion herb.png|50px]]|| [[Біляіўскі раён|Біляіўскі /Біляївський]] || 1497 || 103988 || 69 || [[Горад Біляіўка|Біляіўка /Біляївка]] || '''51&thinsp;210''' |- | 7 ||[[Файл:Bolhrad_Raion_COA.png|50px]]|| [[Балградскі раён|Балградскі /Болградський]] || 1364 || 73991 || 54 || [[Балград]] /Болград || '''51&thinsp;214''' |- | 8 |||| [[Вэлыкамыхайліўскі раён|Вэлыкамыхайліўскі /Великомихайлівський]] || 1436 || 32703 || 23 || [[Вэлыка Мыхайліўка]] /Велика Михайлівка || '''51&thinsp;216''' |- | 9 ||[[Файл:Ivanivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Іваніўскі раён (Адэская вобласць)|Іваніўскі /Іванівський]] || 1162 || 29184 || 25 || [[Іваніўка, Іваніўскі раён, Адэская вобласць|Іваніўка /Іванівка]] || '''51&thinsp;218''' |- | 10 ||[[Файл:Izmail_ray_gerb_new.png|50px]]|| [[Ізмаільскі раён|Ізмаільскі /Ізмаїльський]] || 1194 || 54550 || 46 || [[Ізмаіл]] /Ізмаїл || '''51&thinsp;220''' |- | 11 ||[[Файл:Emblem_of_Kiliya_Raion.png|50px]]|| [[Кілійскі раён|Кілійскі /Кілійський]] || 1358 || 58707 || 43 || [[Горад Кілія|Кілія /Кілія]] || '''51&thinsp;223''' |- | 12 ||[[Файл:Герб Кодымского района.png|50px]]|| [[Кодымскі раён|Кодымскі /Кодимський]] || 818 || 34523 || 42 || [[Горад Кодыма|Кодыма /Кодима]] || '''51&thinsp;225''' |- | 13 ||[[Файл:Lymanskyi Raion (Odessa Oblast) COA.png|50px]]|| [[Лыманскі раён (Адэская вобласць)|Лыманскі /Лиманський]] || 1499 || 67207 || 45 || [[Дабраслаў|Дабраслаў /Доброслав]] || '''51&thinsp;227''' |- | 14 |||| [[Падзільскі раён|Падзільскі /Подільський]] || 1037 || 30627 || 30 || [[Падольск (Адэская вобласць)|Падольск /Подільськ]] || '''51&thinsp;229''' |- | 15 ||[[Файл:Krasnooknyanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Акнянскі раён|Акнянскі /Окнянський]] || 1013 || 22872 || 23 || [[Окны|Окны /Окни]] || '''51&thinsp;231''' |- | 16 ||[[Файл:Liubashivka_Raion_COA.png|50px]]|| [[Любашыўскі раён|Любашыўскі /Любашівський]] || 1100 || 33544 || 30 || [[Горад Любашыўка|Любашыўка /Любашівка]] || '''51&thinsp;233''' |- | 17 |||| [[Мыкалаіўскі раён (Адэская вобласць)|Мыкалаіўскі /Миколаївський]] || 1093 || 20158 || 18 || [[Мыкалаіўка, Мыкалаіўскі раён, Адэская вобласць|Мыкалаіўка /Миколаївка]] || '''51&thinsp;235''' |- | 18 ||[[Файл:Ovidiopol_Raion_coat_of_arms.png|50px]]|| [[Авідзіопальскі раён|Авідзіопальскі /Овідіопольський]] || 829 || 60294 || 73 || [[Авідзіопаль, Адэская вобласць|Авідзіопаль /Овідіополь]] || '''51&thinsp;237''' |- | 19 ||[[Файл:Reni_Raion_coat_of_arms.png|50px]]|| [[Рэнійскі раён|Рэнійскі /Ренійський]] || 861 || 39903 || 46 || [[Рэні]] /Рені || '''51&thinsp;241''' |- | 20 ||[[Файл:COA Rozdilnianskyi raion.svg|50px]]|| [[Раздзільнянскі раён|Раздзільнянскі /Роздільнянський]] || 1368 || 56727 || 41 || [[Горад Раздзільна|Раздзільна /Роздільна]] || '''51&thinsp;239''' |- | 21 ||[[Файл:Savran_Raion_COA.png|50px]]|| [[Саўраньскі раён|Саўраньскі /Савранський]] || 617 || 22176 || 36 || [[Саўрань, Адэская вобласць|Саўрань /Саврань]] || '''51&thinsp;243''' |- | 22 ||[[Файл:Coat of Arms of Saratskiy Raion in Odesa Oblast.png|50px]]|| [[Сарацкі раён|Сарацкі /Саратський]] || 1474 || 49911 || 34 || [[Сарата, Адэская вобласць|Сарата /Сарата]] || '''51&thinsp;245''' |- | 23 ||[[Файл:Tarutyne_Raion_CoA.svg|50px]]|| [[Тарутынскі раён|Тарутынскі /Тарутинський]] || 1874 || 45175 || 24 || [[Тарутынэ, Адэская вобласць|Тарутынэ /Тарутине]] || '''51&thinsp;247''' |- | 24 ||[[Файл:Tatarbunarskii_rayon_coa.png|50px]]|| [[Татарбунарскі раён|Татарбунарскі /Татарбунарський]] || 1748 || 41573 || 24 || [[Татарбунары]] /Татарбунари || '''51&thinsp;250''' |- | 25 ||[[Файл:Zakharivka Raion COA.png|50px]]|| [[Захарыўскі раён|Захарыўскі /Захарівський]] || 956 || 20944 || 22 || [[Захараўка (Адэская вобласць)|Захараўка /Захарівка]] || '''51&thinsp;252''' |- | 26 |||| [[Шыраеўскі раён|Шыраеўскі /Ширяївський]] || 1502 || 29754 || 20 || [[Шыраевэ, Адэская вобласць|Шыраевэ /Ширяєве]] || '''51&thinsp;254''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat_of_arms_Bilgorog_Dnistrovskiy_Odessa_Oblast.png|50px]]|| [[Білгарад-Дністроўскі|Білгарад-Дністроўскы /Білгород-Дністровський]] || 31 || 58436 || 1885 || || '''51&thinsp;103''' |- | b ||[[Файл:Izmail_coat_of_arms,_current.png|50px]]|| [[Ізмаіл]] /Ізмаїл || 53 || 84815 || 1600 || || '''51&thinsp;106''' |- | c ||[[Файл:Chornomorsk gerb.png|50px]]|| [[Чарнаморск|Чарнаморск /Чорноморськ]] || 25 || 63726 || 2549 || || '''51&thinsp;108''' |- | d ||[[Файл:Podilsk COA.png|50px]]|| [[Падольск (Адэская вобласць)|Падольск /Подільськ]] || 15 || 40718 || 2715 || || '''51&thinsp;112''' |- | e ||[[Файл:Coat of Arms of Odesa.svg|50px]]|| [[Адэса]] /Одеса || 139 || 1029049 || 7403 || || '''51&thinsp;101''' |- | f ||[[Файл:Coat of Arms of Teplodar.svg|50px]]|| [[Горад Тэпладар|Тэпладар /Теплодар]] || 3 || 8830 || 2943 || || '''51&thinsp;115''' |- | g ||[[Файл:Герб м. Южне, Одеська область.png|50px]]|| [[Горад Южнэ|Южнэ /Южне]] || 9 || 23977 || 2664 || || '''51&thinsp;117''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Палтаўская вобласць|XVI. Палтаўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat of Arms of Velykobahachanskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Вэлыкабагачанскі раён|Вэлыкабагачанскі /Великобагачанський]] || 1019 || 30103 || 30 || [[Вэлыка Багачка]] /Велика Багачка || '''53&thinsp;202''' |- | 2 ||[[Файл:Gadachskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гадзяцкі раён|Гадзяцкі /Гадяцький]] || 1595 || 64011 || 40 || [[Гадзяч]] /Гадяч || '''53&thinsp;204''' |- | 3 ||[[Файл:Globynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Глобынскі раён|Глобынскі /Глобинський]] || 2474 || 58726 || 24 || [[Горад Глобынэ|Глобынэ /Глобине]] || '''53&thinsp;206''' |- | 4 ||[[Файл:Hrebinkivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Грэбінкіўскі раён|Грэбінкіўскі /Гребінківський]] || 595 || 26257 || 44 || [[Горад Грэбінка|Грэбінка /Гребінка]] || '''53&thinsp;208''' |- | 5 ||[[Файл:Герб Диканського району.svg|50px]]|| [[Дыканьскі раён|Дыканьскі /Диканський]] || 679 || 21903 || 32 || [[Дыканька, Палтаўская вобласць|Дыканька /Диканька]] || '''53&thinsp;210''' |- | 6 ||[[Файл:Zinkivetskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Зінькіўскі раён|Зінькіўскі /Зіньківський]] || 1361 || 42308 || 31 || [[Горад Зінькіў|Зінькіў /Зіньків]] || '''53&thinsp;213''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Karlivka raion.svg|50px]]|| [[Карліўскі раён|Карліўскі /Карлівський]] || 854 || 41641 || 49 || [[Горад Карліўка|Карліўка /Карлівка]] || '''53&thinsp;216''' |- | 8 ||[[Файл:Kobelak3.png|50px]]|| [[Кабэляцкі раён|Кабэляцкі /Кобеляцький]] || 1823 || 54091 || 30 || [[Горад Кабэлякы|Кабэлякы /Кобеляки]] || '''53&thinsp;218''' |- | 9 ||[[Файл:Kozelshchynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Казэльшчынскі раён|Казэльшчынскі /Козельщинський]] || 927 || 24849 || 27 || [[Казэльшчына, Палтаўская вобласць|Казэльшчына /Козельщина]] || '''53&thinsp;220''' |- | 10 ||[[Файл:Coat of Arms of Kotelevskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Катэлеўскі раён|Катэлеўскі /Котелевський]] || 795 || 21564 || 27 || [[Катэльва, Палтаўская вобласць|Катэльва /Котельва]] || '''53&thinsp;222''' |- | 11 ||[[Файл:Герб Кременчуцкого района.svg|50px]]|| [[Крамянчугскі раён|Крамянчугскі /Кременчуцький]] || 1023 || 43346 || 42 || [[Крамянчуг]] /Кременчук || '''53&thinsp;224''' |- | 12 ||[[Файл:Coat of Arms of Lokhvytskiy Raion in Poltava Oblast.gif|50px]]|| [[Лохвыцкі раён|Лохвыцкі /Лохвицький]] || 1303 || 51440 || 39 || [[Горад Лохвыця|Лохвыця /Лохвиця]] || '''53&thinsp;226''' |- | 13 ||[[Файл:Lubenskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Лубэнскі раён|Лубэнскі /Лубенський]] || 1375 || 39970 || 29 || [[Лубны]] /Лубни || '''53&thinsp;228''' |- | 14 ||[[Файл:Coat of Arms of Mashivskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Машыўскі раён|Машыўскі /Машівський]] || 889 || 22894 || 26 || [[Машыўка, Палтаўская вобласць|Машыўка /Машівка]] || '''53&thinsp;230''' |- | 15 ||[[Файл:Coat of Arms of Myrhorodskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Міргарадскі раён|Міргарадскі /Миргородський]] || 1539 || 41225 || 27 || [[Горад Міргарад|Міргарад /Миргород]] || '''53&thinsp;232''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Novosanzharskiy raion.svg|50px]]|| [[Навасанжарскі раён|Навасанжарскі /Новосанжарський]] || 1272 || 39995 || 31 || [[Наві Санжары, Палтаўская вобласць|Наві Санжары /Нові Санжари]] || '''53&thinsp;234''' |- | 17 ||[[Файл:Orzhytskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Оржыцкі раён|Оржыцкі /Оржицький]] || 980 || 29525 || 30 || [[Оржыця, Палтаўская вобласць|Оржыця /Оржиця]] || '''53&thinsp;236''' |- | 18 ||[[Файл:Coat of Arms of Pyriatynskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Пыратынскі раён|Пыратынскі /Пирятинський]] || 863 || 36467 || 42 || [[Горад Пыратын|Пыратын /Пирятин]] || '''53&thinsp;238''' |- | 19 ||[[Файл:Coat of Arms of Poltavskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Палтаўскі раён|Палтаўскі /Полтавський]] || 1260 || 66351 || 53 || [[Палтава]] /Полтава || '''53&thinsp;240''' |- | 20 ||[[Файл:Coat of Arms of Reshetylivskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Рэшэтыліўскі раён|Рэшэтыліўскі /Решетилівський]] || 1010 || 29741 || 29 || [[Рэшэтыліўка, Палтаўская вобласць|Рэшэтыліўка /Решетилівка]] || '''53&thinsp;242''' |- | 21 ||[[Файл:Coat of Arms of Semenivka Raion in Poltava Oblast.svg|50px]]|| [[Сэмэніўскі раён (Палтаўская вобласць)|Сэмэніўскі /Семенівський]] || 1275 || 32575 || 26 || [[Сэмэніўка, Палтаўская вобласць|Сэмэніўка /Семенівка]] || '''53&thinsp;245''' |- | 22 ||[[Файл:Khorolska.gif|50px]]|| [[Харольскі раён|Харольскі /Хорольський]] || 1062 || 42169 || 40 || [[Харол]] /Хорол || '''53&thinsp;245''' |- | 23 ||[[Файл:Coat of Arms of Chornukhy raion.svg|50px]]|| [[Чарнухынскі раён|Чарнухынскі /Чорнухинський]] || 682 || 16227 || 24 || [[Чарнухы, Палтаўская вобласць|Чарнухы /Чорнухи]] || '''53&thinsp;251''' |- | 24 ||[[Файл:Chutivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чутаўскі раён|Чутаўскі /Чутівський]] || 861 || 26816 || 31 || [[Чутавэ, Палтаўская вобласць|Чутавэ /Чутове]] || '''53&thinsp;254''' |- | 25 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Shyshaky_raion.png|50px]]|| [[Шышацкі раён|Шышацкі /Шишацький]] || 799 || 24056 || 30 || [[Шышакэ, Палтаўская вобласць|Шышакэ /Шишаки]] || '''53&thinsp;257''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Horishni Plavni.svg|50px]]|| [[Гарышнія Плаўні|Гарышнія Плаўні /Горішні Плавні]] || 174 || 54313 || 312 || || '''53&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Coat of Arms of Kremenchuk.svg|50px]]|| [[Крамянчуг]] /Кременчук || 96 || 234073 || 2438 || || '''53&thinsp;104''' |- | c ||[[Файл:Lubny_coat_of_arms.png|50px]]|| [[Лубны]] /Лубни || 30 || 52572 || 1752 || || '''53&thinsp;107''' |- | d ||[[Файл:Mirgorod_COA.svg|50px]]|| [[Горад Міргарад|Міргарад /Миргород]] || 29 || 42886 || 1479 || || '''53&thinsp;109''' |- | e ||[[Файл:Poltava_coat.svg|50px]]|| [[Палтава]] /Полтава || 104 || 317998 || 3058 || || '''53&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Ровенская вобласць|XVII. Ровенская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat of Arms of Berezne Raion in Rivne Oblast.svg|50px]]|| [[Бэрэзніўскі раён|Бэрэзніўскі /Березнівський]] || 1715 || 63748 || 37 || [[Горад Бэрэзнэ|Бэрэзнэ /Березне]] || '''56&thinsp;204''' |- | 2 ||[[Файл:Volodymyreckyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Валадымырэцкі раён|Валадымырэцкі /Володимирецький]] || 1949 || 61714 || 32 || [[Валадымырэць, Ровенская вобласць|Валадымырэць /Володимирець]] || '''56&thinsp;208''' |- | 3 ||[[Файл:Hoschanskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гошчанскі раён|Гошчанскі /Гощанський]] || 692 || 38846 || 56 || [[Гошча, Ровенская вобласць|Гошча /Гоща]] || '''56&thinsp;212''' |- | 4 ||[[Файл:Demydivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Дэмыдзіўскі раён|Дэмыдзіўскі /Демидівський]] || 377 || 16483 || 44 || [[Дэмыдзіўка, Ровенская вобласць|Дэмыдзіўка /Демидівка]] || '''56&thinsp;214''' |- | 5 ||[[Файл:Coat of Arms of Dubenskiy Raion in Rivne Oblast.svg|50px]]|| [[Дубенскі раён|Дубенскі /Дубенський]] || 1199 || 48635 || 41 || [[Дубна (Украіна)|Дубна /Дубно]] || '''56&thinsp;216''' |- | 6 ||[[Файл:Dubrovitskiy_rayon_gerb_new.png|50px]]|| [[Дубровыцкі раён|Дубровыцкі /Дубровицький]] || 1817 || 50939 || 28 || [[Дубровіца|Дубровыця /Дубровиця]] || '''56&thinsp;218''' |- | 7 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Zarichne_raion.png|50px]]|| [[Зарычнэнскі раён|Зарычнэнскі /Зарічненський]] || 1442 || 36078 || 25 || [[Зарычнэ, Ровенская вобласць|Зарычнэ /Зарічне]] || '''56&thinsp;222''' |- | 8 ||[[Файл:Zdolbunivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Здалбуніўскі раён|Здалбуніўскі /Здолбунівський]] || 659 || 58805 || 89 || [[Здалбуніў]] /Здолбунів || '''56&thinsp;226''' |- | 9 ||[[Файл:Koreckiy_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Корэцкі раён|Корэцкі /Корецький]] || 720 || 39303 || 55 || [[Корац|Корэць /Корець]] || '''56&thinsp;230''' |- | 10 ||[[Файл:Coat of Arms of Kostopilskiy Raion in Rivne Oblast.png|50px]]|| [[Кастопільскі раён|Кастопільскі /Костопільський]] || 1497 || 65559 || 44 || [[Кастопіль]] /Костопіль || '''56&thinsp;234''' |- | 11 ||[[Файл:Mlinivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Млыніўскі раён|Млыніўскі /Млинівський]] || 945 || 41614 || 44 || [[Млыніў, Ровенская вобласць|Млыніў /Млинів]] || '''56&thinsp;238''' |- | 12 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Ostroh_raion.png|50px]]|| [[Астрожскі раён|Астрожскі /Острозький]] || 693 || 31235 || 45 || [[Астрог (горад)|Астрог /Острог]] || '''56&thinsp;242''' |- | 13 ||[[Файл:Coat of Arms of Radyvylivskiy Raion in Rivne Oblast.png|50px]]|| [[Радывыліўскі раён|Радывыліўскі /Радивилівський]] || 745 || 40029 || 54 || [[Радывыліў]] /Радивилів || '''56&thinsp;258''' |- | 14 ||[[Файл:Rovenskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ровенскі раён|Ровенскі /Рівненський]] || 1176 || 87998 || 75 || [[Роўна]] /Рівне || '''56&thinsp;246''' |- | 15 ||[[Файл:Rokytnivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ракытніўскі раён|Ракытніўскі /Рокитнівський]] || 2350 || 51892 || 22 || [[Ракытнэ, Ровенская вобласць|Ракытнэ /Рокитне]] || '''56&thinsp;250''' |- | 16 ||[[Файл:Sarnenskyy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Сарнэнскі раён|Сарнэнскі /Сарненський]] || 1972 || 98836 || 50 || [[Сарны]] /Сарни || '''56&thinsp;254''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of arms Dubno.svg|50px]]|| [[Дубна (Украіна)|Дубна /Дубно]] || 27 || 39146 || 1450 || || '''56&thinsp;103''' |- | b ||[[Файл:Coat of arms of Varash.svg|50px]]|| [[Вараш|Вараш /Вараш]] || 4 || 38830 || 9708 || || '''56&thinsp;107''' |- | c ||[[Файл:Coat of Arms of Ostroh.svg|50px]]|| [[Астрог (горад)|Астрог /Острог]] || 10 || 14801 || 1480 || || '''56&thinsp;109''' |- | d ||[[Файл:Coat of arms Rivne.svg|50px]]|| [[Роўна]] /Рівне || 58 || 248813 || 4290 || || '''56&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Сумская вобласць|XVIII. Сумская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Bilopilskij_district.png|50px]]|| [[Білапільскі раён|Білапільскі /Білопільський]] || 1443 || 61321 || 42 || [[Білапілля]] /Білопілля || '''59&thinsp;206''' |- | 2 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Burynskij_district.png|50px]]|| [[Бурыньскі раён|Бурыньскі /Буринський]] || 1104 || 36933 || 33 || [[Бурынь]] /Буринь || '''59&thinsp;209''' |- | 3 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Velikopisarivskij_district.png|50px]]|| [[Вэлыкапысарыўскі раён|Вэлыкапысарыўскі /Великописарівський]] || 831 || 26997 || 32 || [[Вэлыка Пысарыўка]] /Велика Писарівка || '''59&thinsp;212''' |- | 4 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Gluhivskij_district.png|50px]]|| [[Глухіўскі раён|Глухіўскі /Глухівський]] || 1661 || 31944 || 19 || [[Глухаў|Глухіў /Глухів]] || '''59&thinsp;215''' |- | 5 ||[[Файл:Герб Конотопського району.svg|50px]]|| [[Канатопскі раён|Канатопскі /Конотопський]] || 1667 || 39398 || 24 || [[Канатоп]] /Конотоп || '''59&thinsp;220''' |- | 6 ||[[Файл:Coat of Arms of Krasnopillia Raion.svg|50px]]|| [[Краснапільскі раён|Краснапільскі /Краснопільський]] || 1351 || 33978 || 25 || [[Краснапілля (Сумская вобласць)|Краснапілля /Краснопілля]] || '''59&thinsp;223''' |- | 7 ||[[Файл:Krolevetskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кралэвэцкі раён|Кралэвэцкі /Кролевецький]] || 1284 || 46789 || 36 || [[Горад Кралэвэць|Кралэвэць /Кролевець]] || '''59&thinsp;226''' |- | 8 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Lebedinskij_district.png|50px]]|| [[Лэбэдынскі раён|Лэбэдынскі /Лебединський]] || 1542 || 27743 || 18 || [[Лэбэдын]] /Лебедин || '''59&thinsp;229''' |- | 9 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Lipovodolinskij_district.png|50px]]|| [[Лыпавадалынскі раён|Лыпавадалынскі /Липоводолинський]] || 882 || 23342 || 26 || [[Лыпава Далына, Сумская вобласць|Лыпава Далына /Липова Долина]] || '''59&thinsp;232''' |- | 10 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Nedrigajlivskij_district.png|50px]]|| [[Нэдрыгайліўскі раён|Нэдрыгайліўскі /Недригайлівський]] || 1036 || 31231 || 30 || [[Нэдрыгайліў, Сумская вобласць|Нэдрыгайліў /Недригайлів]] || '''59&thinsp;235''' |- | 11 ||[[Файл:Coat of Arms of Okhtyrka Raion.svg|50px]]|| [[Ахтырскі раён|Ахтырскі /Охтирський]] || 1287 || 31534 || 25 || [[Ахтырка]] /Охтирка || '''59&thinsp;203''' |- | 12 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Putivlskij_district.png|50px]]|| [[Путыўльскі раён|Путыўльскі /Путивльський]] || 1103 || 34402 || 31 || [[Пуціўль|Путыўль /Путивль]] || '''59&thinsp;238''' |- | 13 ||[[Файл:Coat of arms of Romny Raion, Sumy Oblast.svg|50px]]|| [[Раменскі раён (Украіна)|Раменскі /Роменський]] || 1859 || 46254 || 25 || [[Рамны|Рамны /Ромни]] || '''59&thinsp;241''' |- | 14 ||[[Файл:Coat of Arms of Seredyna-Buda raion.svg|50px]]|| [[Сэрэдына-Будскі раён|Сэрэдына-Будскі /Середино-Будський]] || 1123 || 20799 || 19 || [[Горад Сэрэдына-Буда|Сэрэдына-Буда /Середина-Буда]] || '''59&thinsp;244''' |- | 15 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Sumskij_district.png|50px]]|| [[Сумскі раён|Сумскі /Сумський]] || 1855 || 62701 || 34 || [[Сумы]] /Суми || '''59&thinsp;247''' |- | 16 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Trostyanetskij_district.png|50px]]|| [[Трасцянэцкі раён (Сумская вобласць)|Трасцянэцкі /Тростянецький]] || 1048 || 41977 || 40 || [[Горад Трасцянэць|Трасцянэць /Тростянець]] || '''59&thinsp;250''' |- | 17 ||[[Файл:Coat of Arms of Shostka raion.svg|50px]]|| [[Шосткінскі раён|Шосткінскі /Шосткинський]] || 1219 || 24522 || 20 || [[Шостка]] /Шостка || '''59&thinsp;253''' |- | 18 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Yampilskij_district.png|50px]]|| [[Ямпільскі раён (Сумская вобласць)|Ямпільскі /Ямпільський]] || 943 || 30200 || 32 || [[Ямпіль, Сумская вобласць|Ямпіль /Ямпіль]] || '''59&thinsp;256''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Ochtyrka_COA.PNG|50px]]|| [[Ахтырка]] /Охтирка || 31 || 50713 || 1636 || || '''59&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Герб_Глухова.png|50px]]|| [[Глухаў|Глухіў /Глухів]] || 84 || 36056 || 429 || || '''59&thinsp;103''' |- | c ||[[Файл:Герб міста Конотоп.svg|50px]]|| [[Канатоп]] /Конотоп || 103 || 97296 || 945 || || '''59&thinsp;104''' |- | d ||[[Файл:Lebedyn_gerb.png|50px]]|| [[Лэбэдын]] /Лебедин || 167 || 29710 || 178 || || '''59&thinsp;105''' |- | e ||[[Файл:Romny_Coat_of_Arms.PNG|50px]]|| [[Горад Рамны|Рамны /Ромни]] || 29 || 50929 || 1756 || || '''59&thinsp;107''' |- | f ||[[Файл:Sumy.gif|50px]]|| [[Сумы]] /Суми || 146 || 295847 || 2026 || || '''59&thinsp;101''' |- | g ||[[Файл:Coat of Arms of Shostka.svg|50px]]|| [[Шостка]] /Шостка || 36 || 87130 || 2420 || || '''59&thinsp;110''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Цярнопальская вобласць|XIX. Цярнопальская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat of Arms of Berezhany raion.svg|50px]]|| [[Бэрэжанскі раён|Бэрэжанскі /Бережанський]] || 661 || 44813 || 68 || [[Бэрэжаны]] /Бережани || '''61&thinsp;204''' |- | 2 ||[[Файл:Borschivsky_rayon_coa.png|50px]]|| [[Баршчыўскі раён|Баршчыўскі /Борщівський]] || 1006 || 75340 || 75 || [[Горад Баршчыў|Баршчыў /Борщів]] || '''61&thinsp;208''' |- | 3 ||[[Файл:Gerb_buchach_rayon.png|50px]]|| [[Бучацкі раён|Бучацкі /Бучацький]] || 802 || 64974 || 81 || [[Бучач]] /Бучач || '''61&thinsp;212''' |- | 4 ||[[Файл:UKR Гуся́тинський райо́н COA.gif|50px]]|| [[Гусятынскі раён|Гусятынскі /Гусятинський]] || 1016 || 67074 || 66 || [[Гусятын, Цярнопальская вобласць|Гусятын /Гусятин]] || '''61&thinsp;216''' |- | 5 |||| [[Залішчыцкі раён|Залішчыцкі /Заліщицький]] || 684 || 53466 || 78 || [[Горад Залішчыкы|Залішчыкы /Заліщики]] || '''61&thinsp;220''' |- | 6 |||| [[Збаражскі раён|Збаражскі /Збаразький]] || 863 || 60308 || 70 || [[Збараж]] /Збараж || '''61&thinsp;224''' |- | 7 ||[[Файл:Zborivsky_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Зборыўскі раён|Зборыўскі /Зборівський]] || 977 || 47089 || 48 || [[Горад Зборыў|Зборыў /Зборів]] || '''61&thinsp;226''' |- | 8 ||[[Файл:Kozovskii_rayon_coa.gif|50px]]|| [[Казіўскі раён|Казіўскі /Козівський]] || 694 || 41827 || 60 || [[Казава, Цярнопальская вобласць|Казава /Козова]] || '''61&thinsp;230''' |- | 9 ||[[Файл:Kremen_rs.png|50px]]|| [[Крэмэнэцкі раён|Крэмэнэцкі /Кременецький]] || 918 || 73441 || 80 || [[Крэмэнэць]] /Кременець || '''61&thinsp;234''' |- | 10 |||| [[Ланавецкі раён|Ланавецкі /Лановецький]] || 632 || 33188 || 53 || [[Горад Ланіўці|Ланіўці /Ланівці]] || '''61&thinsp;238''' |- | 11 ||[[Файл:Monastyrisskii_rayon_coa.gif|50px]]|| [[Манастырыскі раён|Манастырыскі /Монастириський]] || 558 || 34552 || 62 || [[Горад Манастырыська|Манастырыська /Монастириська]] || '''61&thinsp;242''' |- | 12 ||[[Файл:Podvolochisskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Підвалачыскі раён|Підвалачыскі /Підволочиський]] || 837 || 46190 || 55 || [[Підвалачыск, Цярнопальская вобласць|Підвалачыск /Підволочиськ]] || '''61&thinsp;246''' |- | 13 ||[[Файл:Pidgayeckiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Підгаецкі раён|Підгаецкі /Підгаєцький]] || 496 || 22951 || 46 || [[Підгайці]] /Підгайці || '''61&thinsp;248''' |- | 14 ||[[Файл:Terebov2.png|50px]]|| [[Тэрэбоўлянскі раён|Тэрэбоўлянскі /Теребовлянський]] || 1130 || 70945 || 63 || [[Тэрэбоўля]] /Теребовля || '''61&thinsp;250''' |- | 15 ||[[Файл:Ternopil_rs.png|50px]]|| [[Цярнопальскі раён|Цярнопальскі /Тернопільський]] || 749 || 60991 || 81 || [[Цярнопаль]] /Тернопіль || '''61&thinsp;252''' |- | 16 ||[[Файл:Chortkiv_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чарткоўскі раён|Чарткоўскі /Чортківський]] || 903 || 80944 || 90 || [[Горад Чарткоў|Чарткоў /Чортків]] || '''61&thinsp;255''' |- | 17 ||[[Файл:Coat of Arms of Shumsk raion.svg|50px]]|| [[Шумскі раён|Шумскі /Шумський]] || 838 || 36568 || 44 || [[Горад Шумск|Шумск /Шумськ]] || '''61&thinsp;258''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |горад абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Ternopil_coat.svg|50px]]|| [[Цярнопаль]] /Тернопіль || 59 || 227755 || 3860 || || '''61&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Харкаўская вобласць|XX. Харкаўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat of Arms of Balakliyskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Балаклійскі раён|Балаклійскі /Балаклійський]] || 1986 || 92595 || 47 || [[Горад Балаклія|Балаклія /Балаклія]] || '''63&thinsp;202''' |- | 2 ||[[Файл:Coat of Arms of Barvinkivskiy raion.png|50px]]|| [[Барвінкаўскі раён|Барвінкаўскі /Барвінківський]] || 1365 || 31501 || 23 || [[Горад Барвінкавэ|Барвінкавэ /Барвінкове]] || '''63&thinsp;204''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of Arms of Blyzniukivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Блызнюкыўскі раён|Блызнюкыўскі /Близнюківський]] || 1380 || 25695 || 19 || [[Блызнюкы, Харкаўская вобласць|Блызнюкы /Близнюки]] || '''63&thinsp;206''' |- | 4 ||[[Файл:Bogoduhiv_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Багадухіўскі раён|Багадухіўскі /Богодухівський]] || 1160 || 47456 || 41 || [[Горад Багадухіў|Багадухіў /Богодухів]] || '''63&thinsp;208''' |- | 5 ||[[Файл:Coat of Arms of Borivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Бораўскі раён|Бораўскі /Борівський]] || 875 || 21128 || 24 || [[Борава, Харкаўская вобласць|Борава /Борова]] || '''63&thinsp;210''' |- | 6 ||[[Файл:Valki_coat_of_arms.png|50px]]|| [[Валкыўскі раён|Валкыўскі /Валківський]] || 1011 || 36531 || 36 || [[Горад Валкы|Валкы /Валки]] || '''63&thinsp;212''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Velykoburluczkiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Вэлыкабурлуцкі раён|Вэлыкабурлуцкі /Великобурлуцький]] || 1221 || 28155 || 23 || [[Вэлыкы Бурлук, Харкаўская вобласць|Вэлыкы Бурлук /Великий Бурлук]] || '''63&thinsp;214''' |- | 8 |||| [[Ваўчанскі раён|Ваўчанскі /Вовчанський]] || 1889 || 54942 || 29 || [[Горад Ваўчанск, Харкаўская вобласць|Ваўчанск /Вовчанськ]] || '''63&thinsp;216''' |- | 9 ||[[Файл:Coat of Arms of Dvorichanskiy Raion in Kharkiv Oblast.gif|50px]]|| [[Дварычанскі раён|Дварычанскі /Дворічанський]] || 1112 || 22267 || 20 || [[Дварычна, Харкаўская вобласць|Дварычна /Дворічна]] || '''63&thinsp;218''' |- | 10 ||[[Файл:Герб Дергачей.png|50px]]|| [[Дэргачыўскі раён|Дэргачыўскі /Дергачівський]] || 900 || 98600 || 110 || [[Горад Дэргачы|Дэргачы /Дергачі]] || '''63&thinsp;220''' |- | 11 ||[[Файл:Coat of Arms of Zachepylivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Зачэпыліўскі раён|Зачэпыліўскі /Зачепилівський]] || 794 || 18834 || 24 || [[Зачэпыліўка, Харкаўская вобласць|Зачэпыліўка /Зачепилівка]] || '''63&thinsp;222''' |- | 12 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Zmijiv.png|50px]]|| [[Змііўскі раён|Змііўскі /Зміївський]] || 1365 || 81477 || 60 || [[Горад Змііў|Змііў /Зміїв]] || '''63&thinsp;217''' |- | 13 ||[[Файл:Coat of Arms of Zolochivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Золачыўскі раён (Харкаўская вобласць)|Золачыўскі /Золочівський]] || 969 || 34063 || 35 || [[Золачыў, Харкаўская вобласць|Золачыў /Золочів]] || '''63&thinsp;226''' |- | 14 ||[[Файл:Coat of Arms of Izium.svg|50px]]|| [[Ізюмскі раён|Ізюмскі /Ізюмський]] || 1553 || 22002 || 14 || [[Ізюм]] /Ізюм || '''63&thinsp;228''' |- | 15 ||[[Файл:Coat of Arms of Kehychivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Кэгычыўскі раён|Кэгычыўскі /Кегичівський]] || 783 || 23454 || 30 || [[Кэгычыўка, Харкаўская вобласць|Кэгычыўка /Кегичівка]] || '''63&thinsp;231''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Kolomak raion.png|50px]]|| [[Каломацкі раён|Каломацкі /Коломацький]] || 330 || 9007 || 27 || [[Каломак, Харкаўская вобласць|Каломак /Коломак]] || '''63&thinsp;232''' |- | 17 ||[[Файл:Vollwappen_Rajon_Krasnohrad.png|50px]]|| [[Краснаградскі раён|Краснаградскі /Красноградський]] || 983 || 49240 || 50 || [[Горад Краснаград|Краснаград /Красноград]] || '''63&thinsp;233''' |- | 18 ||[[Файл:Coat of Arms of Krasnokutskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Краснакуцкі раён|Краснакуцкі /Краснокутський]] || 1041 || 33122 || 32 || [[Краснакутск, Харкаўская вобласць|Краснакутск /Краснокутськ]] || '''63&thinsp;235''' |- | 19 ||[[Файл:Coat of arms of Kupiansk Raion, Ukraine.png|50px]]|| [[Куп’янскі раён|Куп'янскі /Куп'янський]] || 1280 || 29581 || 23 || [[Горад Куп'янск|Куп'янск /Куп'янськ]] || '''63&thinsp;237''' |- | 20 ||[[Файл:Losovaya_rajon_coa.png|50px]]|| [[Лазаўскі раён|Лазаўскі /Лозівський]] || 1404 || 34325 || 24 || [[Горад Лазава|Лазава /Лозова]] || '''63&thinsp;239''' |- | 21 ||[[Файл:UKR Нововодола́зький райо́н COA.png|50px]]|| [[Нававадалажскі раён|Нававадалажскі /Нововодолазький]] || 1183 || 40794 || 34 || [[Нава Вадалага, Харкаўская вобласць|Нава Вадалага /Нова Водолага]] || '''63&thinsp;242''' |- | 22 ||[[Файл:Coat of Arms of Pervomayskiy Raion in Kharkiv Oblast.gif|50px]]|| [[Пэрвамайскі раён (Харкаўская вобласць)|Пэрвамайскі /Первомайський]] || 1194 || 19879 || 17 || [[Горад Пэрвамайскы, Харкаўская вобласць|Пэрвамайскы /Первомайський]] || '''63&thinsp;245''' |- | 23 ||[[Файл:Coat of Arms of Pechenizkiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Пэчэніжскі раён|Пэчэніжскі /Печенізький]] || 467 || 11824 || 25 || [[Пэчэнігы, Харкаўская вобласць|Пэчэнігы /Печеніги]] || '''63&thinsp;246''' |- | 24 ||[[Файл:Coat of Arms of Sakhnovshchyna raion.svg|50px]]|| [[Сахноўшчынскі раён|Сахноўшчынскі /Сахновщинський]] || 1170 || 26086 || 22 || [[Сахноўшчына, Харкаўская вобласць|Сахноўшчына /Сахновщина]] || '''63&thinsp;248''' |- | 25 ||[[Файл:Harkiv1.png|50px]]|| [[Харкаўскі раён|Харкаўскі /Харківський]] || 1403 || 187086 || 133 || [[Харкаў]] /Харків || '''63&thinsp;251''' |- | 26 ||[[Файл:Coat of Arms of Chuhuivskyj Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Чугуіўскі раён|Чугуіўскі /Чугуївський]] || 1149 || 50945 || 44 || [[Чугуіў|Чугуіў /Чугуїв]] || '''63&thinsp;254''' |- | 27 ||[[Файл:Coat of Arms of Shevchenkivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Шэўчэнкаўскі раён (Харкаўская вобласць)|Шэўчэнкаўскі /Шевченківський]] || 977 || 23213 || 24 || [[Шэўчэнкавэ, Харкаўская вобласць|Шэўчэнкавэ /Шевченкове]] || '''63&thinsp;257''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Izium.svg|50px]]|| [[Ізюм|Ізюм /Ізюм]] || 40 || 56114 || 1403 || || '''63&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Kupyansk-herb.png|50px]]|| [[Куп’янск|Куп’янск /Куп’янськ]] || 33 || 62620 || 1898 || || '''63&thinsp;107''' |- | c ||[[Файл:UKR Лозова́ COA.gif|50px]]|| [[Лазава|Лазава /Лозова]] || 18 || 73098 || 4061 || || '''63&thinsp;110''' |- | d ||[[Файл:GerbLubotina.jpg|50px]]|| [[Люботын|Люботын /Люботин]] || 31 || 26945 || 869 || || '''63&thinsp;112''' |- | e ||[[Файл:Zlatopil gerb.png|50px]]|| [[Пэрвамайскы|Пэрвамайскы /Первомайський]] || 30 || 33016 || 1101 || || '''63&thinsp;115''' |- | f ||[[Файл:Kharkiv-town-herb.svg|50px]]|| [[Харкаў|Харкаў /Харків]] || 306 || 1470902 || 4807 || || '''63&thinsp;101''' |- | g ||[[Файл:Coat of Arms Chuhuiv.png|50px]]|| [[Чугуіў|Чугуіў /Чугуїв]] || 13 || 37715 || 2901 || || '''63&thinsp;120''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Херсонская вобласць|XXI. Херсонская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Beryslavskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Бэрыслаўскі раён|Бэрыслаўскі /Бериславський]] || 1721 || 55915 || 32 || [[Горад Бэрыслаў|Бэрыслаў /Берислав]] || '''65&thinsp;206''' |- | 2 ||[[Файл:Bilozerskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Білазэрскі раён|Білазэрскі /Білозерський]] || 1534 || 68382 || 45 || [[Білазэрка, Херсонская вобласць|Білазэрка /Білозерка]] || '''65&thinsp;203''' |- | 3 ||[[Файл:Velykolepetyskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вэлыкалэпэтышскі раён|Вэлыкалэпэтышскі /Великолепетиський]] || 1000 || 20660 || 21 || [[Вэлыка Лэпэтыха, Херсонская вобласць|Вэлыка Лэпэтыха /Велика Лепетиха]] || '''65&thinsp;212''' |- | 4 ||[[Файл:Velykooleksandrivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вэлыкаалэксандрыўскі раён|Вэлыкаалэксандрыўскі /Великоолександрівський]] || 1540 || 31233 || 20 || [[Вэлыка Алэксандрыўка]] /Велика Олександрівка || '''65&thinsp;209''' |- | 5 ||[[Файл:Verhrohachikskiy rayon gerb.gif|50px]]|| [[Вэрхнёрагачыцкі раён|Вэрхнёрагачыцкі /Верхньорогачицький]] || 915 || 14290 || 16 || [[Вэрхні Рагачык, Херсонская вобласць|Вэрхні Рагачык /Верхній Рогачик]] || '''65&thinsp;215''' |- | 6 ||[[Файл:Coat of Arms of Vysokopilskiy Raion in Kherson Oblast.gif|50px]]|| [[Высакапільскі раён|Высакапільскі /Високопільський]] || 701 || 17920 || 26 || [[Высакапілля, Херсонская вобласць|Высакапілля /Високопілля]] || '''65&thinsp;218''' |- | 7 ||[[Файл:Genicesk_gerb_rayon.gif|50px]]|| [[Гэнічэскі раён|Гэнічэскі /Генічеський]] || 3008 || 66291 || 22 || [[Гэнічэск]] /Генічеськ || '''65&thinsp;221''' |- | 8 ||[[Файл:UKR_Голопри́станський_райо́н_COA.gif|50px]]|| [[Галапрыстанскі раён|Галапрыстанскі /Голопристанський]] || 3411 || 64785 || 19 || [[Гола Прыстань]] /Гола Пристань || '''65&thinsp;223''' |- | 9 ||[[Файл:Gornostaivskiy_rayon_gerb.svg|50px]]|| [[Гарнастаіўскі раён|Гарнастаіўскі /Горностаївський]] || 1018 || 21942 || 22 || [[Гарнастаіўка, Херсонская вобласць|Гарнастаіўка /Горностаївка]] || '''65&thinsp;226''' |- | 10 ||[[Файл:Ivanivskyi_hr_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Іваніўскі раён (Херсонская вобласць)|Іваніўскі /Іванівський]] || 1120 || 17944 || 16 || [[Іваніўка, Іваніўскі раён, Херсонская вобласць|Іваніўка /Іванівка]] || '''65&thinsp;229''' |- | 11 ||[[Файл:Kalanchakskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Каланчацкі раён|Каланчацкі /Каланчацький]] || 916 || 25748 || 28 || [[Каланчак, Херсонская вобласць|Каланчак /Каланчак]] || '''65&thinsp;232''' |- | 12 ||[[Файл:Kahovskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кахоўскі раён|Кахоўскі /Каховський]] || 1451 || 40104 || 28 || [[Кахоўка]] /Каховка || '''65&thinsp;235''' |- | 13 ||[[Файл:Nygh_sirohoz_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ныжнёсірагозскі раён|Ныжнёсірагозскі /Нижньосірогозький]] || 1209 || 19697 || 16 || [[Ныжні Сірагозы, Херсонская вобласць|Ныжні Сірагозы /Нижні Сірогози]] || '''65&thinsp;238''' |- | 14 ||[[Файл:UKR_Нововоронцо́вський_райо́н_COA.gif|50px]]|| [[Нававаранцоўскі раён|Нававаранцоўскі /Нововоронцовський]] || 1005 || 24595 || 24 || [[Нававаранцоўка, Херсонская вобласць|Нававаранцоўка /Нововоронцовка]] || '''65&thinsp;241''' |- | 15 ||[[Файл:Novot_rs.png|50px]]|| [[Наватроіцкі раён|Наватроіцкі /Новотроїцький]] || 2298 || 43026 || 19 || [[Наватроіцкэ, Херсонская вобласць|Наватроіцкэ /Новотроїцьке]] || '''65&thinsp;244''' |- | 16 ||[[Файл:Skadovsk_raion_coa.png|50px]]|| [[Скадоўскі раён|Скадоўскі /Скадовський]] || 1456 || 50107 || 34 || [[Горад Скадоўск|Скадоўск /Скадовськ]] || '''65&thinsp;247''' |- | 17 ||[[Файл:Curupynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Алэшкіўскі раён|Алэшкіўскі /Олешківський]] || 1759 || 72264 || 41 || [[Алэшкы|Алэшкы /Олешки]] || '''65&thinsp;250''' |- | 18 ||[[Файл:Chaplynskiiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чаплынскі раён|Чаплынскі /Чаплинський]] || 1722 || 40194 || 23 || [[Чаплынка, Херсонская вобласць|Чаплынка /Чаплинка]] || '''65&thinsp;254''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:COA of Kakhovka.svg|50px]]|| [[Кахоўка]] /Каховка || 31 || 38238 || 1233 || || '''65&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Nova_Kakhovka.png|50px]]|| [[Горад Нава Кахоўка|Нава Кахоўка /Нова Каховка]] || 223 || 74599 || 335 || || '''65&thinsp;107''' |- | c ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Kherson.svg|50px]]|| [[Херсон]] /Херсон || 423 || 367188 || 868 || || '''65&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Хмяльніцкая вобласць|XXII. Хмяльніцкая вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat of Arms of Bilohiria Raion.png|50px]]|| [[Білагірскі раён, Хмяльніцкая вобласць|Білагірскі /Білогірський]] || 776 || 31655 || 41 || [[Білагір'я, Хмяльніцкая вобласць|Білагір'я /Білогір'я]] || '''68&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Coat of Arms of Vinkovetskiy Raion in Khmelnytsky Oblast.png|50px]]|| [[Віньківецкі раён|Віньківецкі /Віньковецький]] || 653 || 31043 || 48 || [[Вінькіўці, Хмяльніцкая вобласць|Вінькіўці /Віньківці]] || '''68&thinsp;206''' |- | 3 ||[[Файл:Volochyskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Валачыскі раён|Валачыскі /Волочиський]] || 1104 || 60788 || 55 || [[Горад Валачыск|Валачыск /Волочиськ]] || '''68&thinsp;209''' |- | 4 ||[[Файл:Gorodetskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гарадоцкі раён (Хмяльніцкая вобласць)|Гарадоцкі /Городоцький]] || 1111 || 58655 || 53 || [[Горад Гарадок, Хмяльніцкая вобласць|Гарадок /Городок]] || '''68&thinsp;212''' |- | 5 ||[[Файл:Deragh_rs.png|50px]]|| [[Дэражнянскі раён|Дэражнянскі /Деражнянський]] || 916 || 38149 || 42 || [[Горад Дэражня|Дэражня /Деражня]] || '''68&thinsp;215''' |- | 6 ||[[Файл:Coat_of_Arms_Dunaivtsi_Raion.png|50px]]|| [[Дунаявецкі раён|Дунаявецкі /Дунаєвецький]] || 1182 || 73066 || 62 || [[Дунаіўці, Хмяльніцкая вобласць|Дунаіўці /Дунаївці]] || '''68&thinsp;218''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Iziaslav raion.svg|50px]]|| [[Ізяслаўскі раён|Ізяслаўскі /Ізяславський]] || 1253 || 54199 || 43 || [[Ізяслаў (горад)|Ізяслаў /Ізяслав]] || '''68&thinsp;221''' |- | 8 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Kamianets-Podilskyi_Raion,_Ukraine.png|50px]]|| [[Кам’янэць-Падзільскі раён|Кам'янэць-Падзільскі /Кам'янець-Подільський]] || 1538 || 75673 || 49 || [[Камянец-Падольскі|Кам'янэць-Падзільскы /Кам'янець-Подільський]] || '''68&thinsp;224''' |- | 9 ||[[Файл:Krasyliv_rs.png|50px]]|| [[Красыліўскі раён|Красыліўскі /Красилівський]] || 1181 || 61319 || 52 || [[Горад Красыліў|Красыліў /Красилів]] || '''68&thinsp;227''' |- | 10 ||[[Файл:Letychivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Лэтычыўскі раён|Лэтычыўскі /Летичівський]] || 951 || 34440 || 36 || [[Лэтычыў, Хмяльніцкая вобласць|Лэтычыў /Летичів]] || '''68&thinsp;230''' |- | 11 ||[[Файл:Novoushitskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Наваушыцкі раён|Наваушыцкі /Новоушицький]] || 853 || 36478 || 43 || [[Нава Ушыця, Хмяльніцкая вобласць|Нава Ушыця /Нова Ушиця]] || '''68&thinsp;233''' |- | 12 ||[[Файл:Coat of Arms of Polonskiy Raion in Khmelnytsky Oblast.gif|50px]]|| [[Палонскі раён|Палонскі /Полонський]] || 866 || 51234 || 59 || [[Горад Палоннэ|Палоннэ /Полонне]] || '''68&thinsp;236''' |- | 13 ||[[Файл:Slavutskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Славутскі раён|Славутскі /Славутський]] || 1163 || 37424 || 32 || [[Горад Славута|Славута /Славута]] || '''68&thinsp;239''' |- | 14 ||[[Файл:Strkon_rs.png|50px]]|| [[Старакасцянтыніўскі раён|Старакасцянтыніўскі /Старокостянтинівський]] || 1250 || 37199 || 30 || [[Горад Старакасцянтыніў|Старакасцянтыніў /Старокостянтинів]] || '''68&thinsp;242''' |- | 15 ||[[Файл:Coat of Arms of Starosyniavskiy Raion in Khmelnytsky Oblast.png|50px]]|| [[Старасыняўскі раён|Старасыняўскі /Старосинявський]] || 662 || 24950 || 38 || [[Стара Сынява, Хмяльніцкая вобласць|Стара Сынява /Стара Синява]] || '''68&thinsp;244''' |- | 16 ||[[Файл:Герб_Теофіпольського_району.png|50px]]|| [[Тэафіпальскі раён|Тэафіпальскі /Теофіпольський]] || 716 || 32263 || 45 || [[Тэафіпаль, Хмяльніцкая вобласць|Тэафіпаль /Теофіполь]] || '''68&thinsp;247''' |- | 17 ||[[Файл:Hmelny_rs.png|50px]]|| [[Хмяльніцкі раён|Хмяльніцкі /Хмельницький]] || 1227 || 54931 || 45 || [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкі /Хмельницький]] || '''68&thinsp;250''' |- | 18 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Chemerivtsi_Raion.png|50px]]|| [[Чэмэравецкі раён|Чэмэравецкі /Чемеровецький]] || 928 || 50949 || 55 || [[Чэмэрыўці, Хмяльніцкая вобласць|Чэмэрыўці /Чемерівці]] || '''68&thinsp;252''' |- | 19 ||[[Файл:Coat of Arms of Shepetivka raion.svg|50px]]|| [[Шапятоўскі раён|Шапятоўскі /Шепетівський]] || 1162 || 40616 || 35 || [[Горад Шапятоўка|Шапятоўка /Шепетівка]] || '''68&thinsp;255''' |- | 20 ||[[Файл:Jarmolynetskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ярмалынецкі раён|Ярмалынецкі /Ярмолинецький]] || 898 || 40024 || 45 || [[Горад Ярмалынці|Ярмалынці /Ярмолинці]] || '''68&thinsp;258''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:COA_Kamjantec-Podilsky.svg|50px]]|| [[Камянец-Падольскі|Кам'янэць-Падзільскы /Кам'янець-Подільський]] || 26 || 99610 || 3831 || || '''68&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Netishyn_Coat.png|50px]]|| [[Горад Нэцішын|Нэцішын /Нетішин]] || 66 || 34340 || 520 || || '''68&thinsp;105''' |- | c ||[[Файл:Slavuta_gerb.png|50px]]|| [[Горад Славута|Славута /Славута]] || 22 || 34358 || 1562 || || '''68&thinsp;106''' |- | d ||[[Файл:Coat of Arms of Starokostiantyniv.png|50px]]|| [[Горад Старакасцянтыніў|Старакасцянтыніў /Старокостянтинів]] || 17 || 35206 || 2071 || || '''68&thinsp;108''' |- | e ||[[Файл:Coat of Arms of Khmelnitsky.svg|50px]]|| [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкі /Хмельницький]] || 86 || 253994 || 2953 || || '''68&thinsp;101''' |- | f ||[[Файл:Coat of Arms of Shepetivka.svg|50px]]|| [[Горад Шапятоўка|Шапятоўка /Шепетівка]] || 38 || 48212 || 1269 || || '''68&thinsp;107''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Чаркаская вобласць|XXIII. Чаркаская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Gorodyshanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гарадышчанскі раён|Гарадышчанскі /Городищенський]] || 866 || 49307 || 57 || [[Гарадышчэ (Чаркаская вобласць)|Гарадышча /Городище]] || '''71&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Drabivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Драбіўскі раён|Драбіўскі /Драбівський]] || 1161 || 42635 || 37 || [[Драбіў, Чаркаская вобласць|Драбіў /Драбів]] || '''71&thinsp;206''' |- | 3 ||[[Файл:Zhashkivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Жашкіўскі раён|Жашкіўскі /Жашківський]] || 964 || 45626 || 47 || [[Жашкіў]] /Жашків || '''71&thinsp;209''' |- | 4 ||[[Файл:Zvenigorodskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Звэныгародскі раён|Звэныгародскі /Звенигородський]] || 1010 || 53685 || 53 || [[Горад Звэныгародка|Звэныгародка /Звенигородка]] || '''71&thinsp;212''' |- | 5 ||[[Файл:Zolotoniskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Залатаношскі раён|Залатаношскі /Золотоніський]] || 1493 || 48561 || 33 || [[Залатаноша]] /Золотоноша || '''71&thinsp;215''' |- | 6 ||[[Файл:UKR Ка́м'янський райо́н COA.png|50px]]|| [[Кам'янскі раён, Чаркаская вобласць|Кам'янскі /Кам'янський]] || 725 || 35447 || 49 || [[Кам’янка (Чаркаская вобласць)|Кам'янка /Кам'янка]] || '''71&thinsp;218''' |- | 7 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Kaniv_Rayon.png|50px]]|| [[Каніўскі раён|Каніўскі /Канівський]] || 1283 || 24703 || 19 || [[Каніў]] /Канів || '''71&thinsp;220''' |- | 8 ||[[Файл:Katerynopilskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Катэрынопільскі раён|Катэрынопільскі /Катеринопільський]] || 672 || 28905 || 43 || [[Катэрынопіль, Чаркаская вобласць|Катэрынопіль /Катеринопіль]] || '''71&thinsp;222''' |- | 9 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Korsun-Shevchenkivskyi_Raion.png|50px]]|| [[Корсунь-Шэўчэнкіўскі раён|Корсунь-Шэўчэнкіўскі /Корсунь-Шевченківський]] || 896 || 49990 || 56 || [[Корсунь-Шэўчэнкіўскы]] /Корсунь-Шевченківський || '''71&thinsp;225''' |- | 10 ||[[Файл:Lysyanka_rayon_coa.gif|50px]]|| [[Лысянскі раён|Лысянскі /Лисянський]] || 746 || 28721 || 39 || [[Лысянка, Чаркаская вобласць|Лысянка /Лисянка]] || '''71&thinsp;228''' |- | 11 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Mankivka_Raion.png|50px]]|| [[Манькіўскі раён|Манькіўскі /Маньківський]] || 765 || 33112 || 43 || [[Манькіўка, Чаркаская вобласць|Манькіўка /Маньківка]] || '''71&thinsp;231''' |- | 12 ||[[Файл:Monastyryshskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Манастырышчэнскі раён|Манастырышчэнскі /Монастирищенський]] || 719 || 40587 || 56 || [[Манастырышчэ]] /Монастирище || '''71&thinsp;234''' |- | 13 ||[[Файл:Smilyanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Смілянскі раён|Смілянскі /Смілянський]] || 934 || 38215 || 41 || [[Горад Сміла|Сміла /Сміла]] || '''71&thinsp;237''' |- | 14 ||[[Файл:Talnivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Тальніўскі раён|Тальніўскі /Тальнівський]] || 917 || 43581 || 48 || [[Тальнэ]] /Тальне || '''71&thinsp;240''' |- | 15 ||[[Файл:Umanskiy_raion_gerb.png|50px]]|| [[Уманскі раён|Уманскі /Уманський]] || 1400 || 51505 || 37 || [[Умань]] /Умань || '''71&thinsp;243''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Khrystynivka raion.svg|50px]]|| [[Хрыстыніўскі раён|Хрыстыніўскі /Христинівський]] || 632 || 39222 || 62 || [[Горад Хрыстыніўка|Хрыстыніўка /Христинівка]] || '''71&thinsp;246''' |- | 17 ||[[Файл:Cherkaskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чаркаскі раён|Чаркаскі /Черкаський]] || 1609 || 79061 || 49 || [[Чаркасы]] /Черкаси || '''71&thinsp;249''' |- | 18 ||[[Файл:Chyhyryn_Raion_gerb.png|50px]]|| [[Чыгырынскі раён|Чыгырынскі /Чигиринський]] || 1217 || 36120 || 30 || [[Горад Чыгырын|Чыгырын /Чигирин]] || '''71&thinsp;254''' |- | 19 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Chornobay_Raion.png|50px]]|| [[Чарнабаеўскі раён|Чарнабаеўскі /Чорнобаївський]] || 1554 || 49710 || 32 || [[Чарнабай, Чаркаская вобласць|Чарнабай /Чорнобай]] || '''71&thinsp;251''' |- | 20 ||[[Файл:Shpolanskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Шполянскі раён|Шполянскі /Шполянський]] || 1105 || 52077 || 47 || [[Шпола]] /Шпола || '''71&thinsp;257''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Vatutine_gerb.png|50px]]|| [[Ватуцінэ]] /Ватутіне || 11 || 20971 || 1906 || || '''71&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Coat of Arms of Zolotonosha.svg|50px]]|| [[Залатаноша]] /Золотоноша || 45 || 29925 || 665 || || '''71&thinsp;104''' |- | c ||[[Файл:KanivCOA.png|50px]]|| [[Каніў]] /Канів || 17 || 26657 || 1568 || || '''71&thinsp;103''' |- | d ||[[Файл:Coat_of_arms_Smila.PNG|50px]]|| [[Горад Сміла|Сміла /Сміла]] || 40 || 69720 || 1743 || || '''71&thinsp;105''' |- | e ||[[Файл:Umany_gerb.png|50px]]|| [[Умань]] /Умань || 41 || 88735 || 2164 || || '''71&thinsp;108''' |- | f ||[[Файл:Coat_of_Arms_Cherkasy.PNG|50px]]|| [[Чаркасы]] /Черкаси || 78 || 296191 || 3797 || || '''71&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Чарнавіцкая вобласць|XXIV. Чарнавіцкая вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Vygnytskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Выжныцкі раён|Выжныцкі /Вижницький]] || 904 || 60005 || 66 || [[Горад Выжныця|Выжныця /Вижниця]] || '''73&thinsp;205''' |- | 2 ||[[Файл:Gertsaivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гэрцаеўскі раён|Гэрцаеўскі /Герцаївський]] || 309 || 32247 || 104 || [[Горад Гэрца|Гэрца /Герца]] || '''73&thinsp;207''' |- | 3 ||[[Файл:Glybockiy_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Глыбоцкі раён (Украіна)|Глыбоцкі /Глибоцький]] || 674 || 72682 || 108 || [[Глыбока, Чарнавіцкая вобласць|Глыбока /Глибока]] || '''73&thinsp;210''' |- | 4 ||[[Файл:Zastavnivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Застаўніўскі раён|Застаўніўскі /Заставнівський]] || 619 || 56306 || 91 || [[Горад Застаўна|Застаўна /Заставна]] || '''73&thinsp;215''' |- | 5 |||| [[Кэльмэнецкі раён|Кэльмэнецкі /Кельменецький]] || 670 || 48397 || 72 || [[Кэльмэнці, Чарнавіцкая вобласць|Кэльмэнці /Кельменці]] || '''73&thinsp;220''' |- | 6 ||[[Файл:Coat of Arms of Kiczmanskiy Raion in Chernivtsi Oblast.gif|50px]]|| [[Кіцманскі раён|Кіцманскі /Кіцманський]] || 608 || 72898 || 120 || [[Горад Кіцмань|Кіцмань /Кіцмань]] || '''73&thinsp;225''' |- | 7 ||[[Файл:Novoselyckyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Навасэлыцкі раён|Навасэлыцкі /Новоселицький]] || 738 || 87454 || 119 || [[Горад Навасэлыця|Навасэлыця /Новоселиця]] || '''73&thinsp;230''' |- | 8 ||[[Файл:Putylskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Путыльскі раён|Путыльскі /Путильський]] || 878 || 25363 || 29 || [[Путыла, Чарнавіцкая вобласць|Путыла /Путила]] || '''73&thinsp;235''' |- | 9 ||[[Файл:Sokiran_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Сакыранскі раён|Сакыранскі /Сокирянський]] || 665 || 48909 || 74 || [[Горад Сакыраны|Сакыраны /Сокиряни]] || '''73&thinsp;240''' |- | 10 ||[[Файл:Storozhineckiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Старажынэцкі раён|Старажынэцкі /Сторожинецький]] || 1160 || 95302 || 82 || [[Горад Старажынэць|Старажынэць /Сторожинець]] || '''73&thinsp;245''' |- | 11 ||[[Файл:Hotyns_rs.png|50px]]|| [[Хатынскі раён|Хатынскі /Хотинський]] || 716 || 72291 || 101 || [[Хацін|Хатын /Хотин]] || '''73&thinsp;250''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Novodnistrovsk.svg|50px]]|| [[Горад Навадністроўск|Навадністроўск /Новодністровськ]] || 3 || 10342 || 3447 || || '''73&thinsp;106''' |- | b ||[[Файл:Cernivtsi_gerb.png|50px]]|| [[Чарнаўцы]] /Чернівці || 153 || 240621 || 1573 || || '''73&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Чарнігаўская вобласць|XXV. Чарнігаўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Bahmachskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Бахмацкі раён|Бахмацкі /Бахмацький]] || 1488 || 56507 || 38 || [[Бахмач|Бахмач /Бахмач]] || '''74&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Bobrovitskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Бабровыцкі раён|Бабровыцкі /Бобровицький]] || 1418 || 41184 || 29 || [[Бабровыця|Бабровыця /Бобровиця]] || '''74&thinsp;206''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of Arms of Borzna raion.svg|50px]]|| [[Барзнянскі раён|Барзнянскі /Борзнянський]] || 1608 || 43698 || 27 || [[Барзна|Барзна /Борзна]] || '''74&thinsp;208''' |- | 4 ||[[Файл:Varvynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Варвінскі раён|Варвінскі /Варвинський]] || 590 || 20005 || 34 || [[Варва|Варва /Варва]] || '''74&thinsp;211''' |- | 5 ||[[Файл:Gorodnyanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гародненскі раён|Гародненскі /Городнянський]] || 1566 || 36306 || 23 || [[Гародня (Чарнігаўская вобласць)|Гародня /Городня]] || '''74&thinsp;214''' |- | 6 ||[[Файл:Coat of Arms of Ichnyanskiy raion.svg|50px]]|| [[Ічнянскі раён|Ічнянскі /Ічнянський]] || 1576 || 41134 || 26 || [[Ічня|Ічня /Ічня]] || '''74&thinsp;217''' |- | 7 ||[[Файл:Kozeleckyi_rayon_prapor.png|50px]]|| [[Казэлэцкі раён|Казэлэцкі /Козелецький]] || 2600 || 61652 || 24 || [[Казэлэць|Казэлэць /Козелець]] || '''74&thinsp;220''' |- | 8 ||[[Файл:Koropskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Корапскі раён|Корапскі /Коропський]] || 1312 || 32122 || 24 || [[Корап|Корап /Короп]] || '''74&thinsp;222''' |- | 9 ||[[Файл:Korukivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Карукаўскі раён|Карукаўскі /Корюківський]] || 1424 || 33676 || 24 || [[Карукаўка|Карукаўка /Корюківка]] || '''74&thinsp;224''' |- | 10 ||[[Файл:Kulikivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кулыкіўскі раён|Кулыкіўскі /Куликівський]] || 944 || 22544 || 24 || [[Кулыкіўка|Кулыкіўка /Куликівка]] || '''74&thinsp;227''' |- | 11 ||[[Файл:Coat of Arms of Menskiy Raion in Chernihiv Oblast.png|50px]]|| [[Мэнскі раён|Мэнскі /Менський]] || 1377 || 45592 || 33 || [[Мэна|Мэна /Мена]] || '''74&thinsp;230''' |- | 12 ||[[Файл:Nizhinskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ніжынскі раён|Ніжынскі /Ніжинський]] || 1514 || 36506 || 24 || [[Ніжын|Ніжын /Ніжин]] || '''74&thinsp;233''' |- | 13 ||[[Файл:NovgSiverskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ноўгарад-Сівэрскі раён|Ноўгарад-Сівэрскі /Новгород-Сіверський]] || 1804 || 36091 || 20 || [[Ноўгарад-Сівэрскы|Ноўгарад-Сівэрскы /Новгород-Сіверський]] || '''74&thinsp;236''' |- | 14 ||[[Файл:Nosivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Носіўскі раён|Носіўскі /Носівський]] || 1152 || 37553 || 33 || [[Носіўка|Носіўка /Носівка]] || '''74&thinsp;238''' |- | 15 ||[[Файл:Prylukskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Прылуцкі раён|Прылуцкі /Прилуцький]] || 1796 || 45042 || 25 || [[Прылукы|Прылукы /Прилуки]] || '''74&thinsp;241''' |- | 16 ||[[Файл:Ripkinskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Рыпкынскі раён|Рыпкынскі /Ріпкинський]] || 2106 || 37614 || 18 || [[Рыпкы|Рыпкы /Ріпки]] || '''74&thinsp;244''' |- | 17 ||[[Файл:Coat of Arms of Snovsk raion.svg|50px]]|| [[Сноўскі раён|Сноўскі /Сновський]] || 1283 || 30572 || 24 || [[Сноўск|Сноўск /Сновськ]] || '''74&thinsp;258''' |- | 18 ||[[Файл:Semeniv_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Сэмэніўскі раён (Чарнігаўская вобласць)|Сэмэніўскі /Семенівський]] || 1470 || 23505 || 16 || [[Сэмэніўка|Сэмэніўка /Семенівка]] || '''74&thinsp;247''' |- | 19 ||[[Файл:Sosnytskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Сосныцкі раён|Сосныцкі /Сосницький]] || 916 || 24878 || 27 || [[Сосныця|Сосныця /Сосниця]] || '''74&thinsp;249''' |- | 20 ||[[Файл:Sribnyanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Срыбнянскі раён|Срыбнянскі /Срібнянський]] || 579 || 14577 || 25 || [[Срыбнэ|Срыбнэ /Срібне]] || '''74&thinsp;251''' |- | 21 ||[[Файл:Coat of Arms of Talalaivskiy raion.svg|50px]]|| [[Талалаіўскі раён|Талалаіўскі /Талалаївський]] || 633 || 16726 || 26 || [[Талалаіўка|Талалаіўка /Талалаївка]] || '''74&thinsp;253''' |- | 22 ||[[Файл:Chrnihivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскі /Чернігівський]] || 2555 || 61296 || 24 || [[Чарнігаў]] /Чернігів || '''74&thinsp;255''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Nizhyn-COA.jpg|50px]]|| [[Ніжын|Ніжын /Ніжин]] || 43 || 76625 || 1782 || || '''74&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Прилуки-герб.png|50px]]|| [[Прылукы|Прылукы /Прилуки]] || 40 || 64861 || 1622 || || '''74&thinsp;107''' |- | c ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Chernihiv.svg|50px]]|| [[Чарнігаў|Чарнігаў /Чернігів]] || 71 || 304994 || 4296 || || '''74&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Кіеў|XXVI. Кіеў]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | гарадскія раёны |- | 1 ||[[Файл:COA_of_Holosiiv_Raion_Big.svg|50px]]|| [[Галасііўскі раён|Галасііўскі /Голосіївський]] || 156 || 202993 || 1301 || || '''80&thinsp;361''' |- | 2 ||[[Файл:COA of Darnytsia Raion Big.svg|50px]]|| [[Дарныцкі раён|Дарныцкі /Дарницький]] || 134 || 282359 || 2107 || || '''80&thinsp;363''' |- | 3 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Desna_Raion.svg|50px]]|| [[Дзяснянскі раён (Кіеў)|Дэснянскі /Деснянський]] || 148 || 336209 || 2272 || || '''80&thinsp;364''' |- | 4 ||[[Файл:COA_Dniprovskyi_Kyiv_Ukraine.svg|50px]]|| [[Дняпроўскі раён (Кіеў)|Дніпроўскі /Дніпровський]] || 67 || 331618 || 4950 || || '''80&thinsp;366''' |- | 5 ||[[Файл:COA_Obolonskyi,_Kyiv,_Ukraine.svg|50px]]|| [[Абалонскі раён (Кіеў)|Абалонскі /Оболонський]] || 110 || 306173 || 2783 || || '''80&thinsp;380''' |- | 6 ||[[Файл:COA_Pecherskyi,_Kyiv,_Ukraine.svg|50px]]|| [[Пэчэрскі раён|Пэчэрскі /Печерський]] || 19,55<ref>{{Cite web |url=http://pechersk.kievcity.gov.ua/content/menyu-2.html |title=Звесткі пра Пячэрскі раён |access-date=17 лістапада 2014 |archive-date=8 студзеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108231718/http://pechersk.kievcity.gov.ua/content/menyu-2.html |url-status=dead }}</ref> || 131127 || 6556 || || '''80&thinsp;382''' |- | 7 ||[[Файл:COA_of_Podil_Raion_Big.svg|50px]]|| [[Падзільскі раён|Падзільскі /Подільський]] || 34 || 180424 || 5307 || || '''80&thinsp;385''' |- | 8 ||[[Файл:COA_Sviatoshynskyi,_Kyiv,_Ukraine.svg|50px]]|| [[Святошынскі раён|Святошынскі /Святошинський]] || 103 || 315410 || 3062 || || '''80&thinsp;386''' |- | 9 ||[[Файл:Soloman.png|50px]]|| [[Салам'янскі раён|Салам'янскі /Солом'янський]] || 40 || 287801 || 7195 || || '''80&thinsp;389''' |- | 10 ||[[Файл:COA_Shevchenkivskyi,_Kyiv,_Ukraine.svg|50px]]|| [[Шаўчэнкаўскі раён (Кіеў)|Шэўчэнкіўскі /Шевченківський]] || 27 || 237213 || 8786 || || '''80&thinsp;391''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Севастопаль|XXVII. Севастопаль]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | гарадскія раёны |- | 1 ||[[Файл:COA_Balaklavskyi,_Sevastopol,_Ukraine.svg|50px]]|| [[Балаклаўскі раён|Балаклаўскі /Балаклавський]] || 544,9<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7502/A005?rdat1=10.03.2012&rf7571=42423 Балаклаўскі раён на сайце Вярхоўнай Рады]</ref> || 25719 || 55 || || '''85&thinsp;363''' |- | 2 |||| [[Гагарынскі раён, Севастопаль|Гагарынскі /Гагарінський]] || 65 || 120842 || 1859 || || '''85&thinsp;364''' |- | 3 ||[[Файл:Leninsky rayon sev.jpg|50px]]|| [[Лэнінскі раён, Севастопаль|Лэнінскі /Ленінський]] || 26 || 110949 || 5839 || || '''85&thinsp;366''' |- | 4 ||[[Файл:COA_Nakhimovskyi,_Sevastopol,_Ukraine.svg|50px]]|| [[Нахімоўскі раён|Нахімоўскі /Нахімовський]] || 311 || 121982 || 392 || || '''85&thinsp;369''' |- |- style=" font-weight:bold; " | |||| Уся Украіна || 603&nbsp;628 || 46&nbsp;678&nbsp;694 || 77 | |- |} == Гл. таксама == * [[Спіс гарадскіх раёнаў Украіны]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{ТКП-Украіна}} {{Украіна ў тэмах}} [[Катэгорыя:Раёны Украіны| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Украіны]] [[Катэгорыя:Спісы частак дзяржаў]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі другога ўзроўню]] hhutxdex4va4ndhrwx0u9s3ecwrf6c2 0 218263 5216528 5216038 2026-10-11T19:58:26Z Змітрок Бядуля 175208 Афармленне: прыбраны паўторныя ўнутраныя спасылкі, {{Бібліяінфармацыя}} 5216528 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Цапра}} {{Рака2 |Назва = Цапра |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 21 |Плошча басейна = 123 |Басейн = Лань (рака)/Прыпяць/Дняпро |Басейн рэк = [[Чорнае мора]] |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Габруны]] |Вышыня вытоку = |s_lat_dir =N |s_lat_deg = 53|s_lat_min = 09|s_lat_sec = 10.15 |s_lon_dir =E |s_lon_deg = 26|s_lon_min = 47|s_lon_sec = 48.98 |Вусце = [[Лань (рака)|Лань]] |Месцазнаходжанне вусця = за 1,5 км на поўдзень ад вёскі [[Красная Звязда (Клецкі раён)|Чырвоная Звязда]] |Вышыня вусця = |m_lat_dir =N |m_lat_deg = 52|m_lat_min = 59|m_lat_sec = 46.59 |m_lon_dir =E |m_lon_deg = 26|m_lon_min = 41|m_lon_sec = 33.78 |Ухіл ракі = 1,7 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = Нясвіжскі раён/Клецкі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Цапра́'''<ref name="ЭПБ5">{{Крыніцы/ЭПБ|5}}</ref>, '''Цэ́пра''' — [[рака]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім]] і [[Клецкі раён|Клецкім]] раёнах [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], левы [[прыток]] ракі [[Лань (рака)|Лань]] (басейн [[Прыпяць|Прыпяці]]). Даўжыня ракі 21 км, з іх на тэрыторыі Клецкага раёна 14 км<ref>[http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf Агульная характарыстыка рачной сеткі Мінскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161020051910/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf |date=20 кастрычніка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. Плошча [[вадазбор]]у 123 км². Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 1,7 м/км. Пачынаецца за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Габруны]] Нясвіжскага раёна, вусце за 1,5 км на поўдзень ад вёскі [[Красная Звязда (Клецкі раён)|Чырвоная Звязда]] Клецкага раёна. Выток знаходзіцца на [[водападзел]]е басейнаў [[Чорнае мора|Чорнага]] і [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] мораў: побач, на поўнач ад вёскі [[Дубейкі (Нясвіжскі раён)|Дубейкі]], пачынаецца рака [[Выня (рака)|Выня]] (басейн [[Нёман]]а). Агульны кірунак цячэння — на поўдзень і паўднёвы захад<ref name="n35102"/>. Рака цячэ пераважна ў межах [[Капыльская града|Капыльскай грады]]. Рэчышча каналізаванае. На рацэ [[Плаціна (архітэктура)|плаціны]] і [[Сажалка|сажалкі]] каля вёскі [[Пляшэвічы]] Нясвіжскага раёна (плошча 21,8 [[Гектар|га]]) і вёскі [[Зубкі (Клецкі раён)|Зубкі]] Клецкага раёна (плошча 34 га). Асноўны прыток — рака [[Конік]] (злева). Рака працякае праз вёскі або паблізу вёсак [[Лявонавічы (Нясвіжскі раён)|Лявонавічы]], [[Смалічы (Нясвіжскі раён)|Смалічы]], [[Ляхі (Нясвіжскі раён)|Ляхі]] Нясвіжскага раёна, [[Палаўковічы]], [[Сухлічы]], Зубкі, [[Зернавая]], [[Гурнаўшчына (Клецкі раён)|Гурнаўшчына]], [[Галавачы (Клецкі раён)|Галавачы]], [[Цапра (вёска)|Цапра]] і Чырвоная Звязда Клецкага раёна; упадае ў Лань на захад ад вёскі [[Грыцэвічы (Клецкі раён)|Грыцэвічы]]<ref name="n35102"/><ref name="n35114"/>. Паводле тапаграфічнай карты (стан мясцовасці на 1982 год), шырыня ракі складае 4 м каля Лявонавічаў і 6 м ніжэй па цячэнні, глыбіня — ад 0,7 да 1,5 м; дно каля Ляхаў вязкае, у ніжнім цячэнні — пясчанае<ref name="n35102"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="n35102">[https://maps.vlasenko.net/smtm100/n-35-102.jpg Ліст карты N-35-102 (Несвиж)]. Маштаб 1:100 000. Стан мясцовасці на 1982 г. Выданне 1986 г. {{ref-ru}}</ref> <ref name="n35114">[https://maps.vlasenko.net/smtm100/n-35-114.jpg Ліст карты N-35-114 (Денисковичи)]. Маштаб 1:100 000. Стан мясцовасці на 1982 г. Выданне 1986 г. {{ref-ru}}</ref> }} == Літаратура == * {{Літаратура/Блакітная кніга Беларусі}} * {{Крыніцы/БелЭн|17}} — С. 84. * {{Крыніцы/ЭПБ|5|Цапра}} — С. 266. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область. Клецкий район: карта. Клецк: план|адказны=Ред. С.Н. Саратова.|месца=Минск|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2013|тыраж=3000}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Басейн Лані]] [[Катэгорыя:Рэкі Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Клецкага раёна]] 8wztq8xveswhmd7tkchu5gk156ua4pv 0 218776 5216605 2880819 2026-10-11T23:46:43Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Ачакіў]] на [[Ачакаў]] 5216605 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ачакаў]] p8lu1vciqqvnl88hyv1cdz5jbkmws6j 0 219069 5216597 3395320 2026-10-11T23:46:03Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Каніў]] на [[Канеў]] 5216597 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Канеў]] i61kisxjolt5gkssdrvttn90ao9iqn1 0 219710 5216444 4450414 2026-10-11T17:39:47Z D.L.M.I. Bel 33064 5216444 wikitext text/x-wiki Назву '''Са́кавічы''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Віцебская вобласць]]: ** [[Сакавічы (Глыбоцкі раён)|Сакавічы]] — вёска ў [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] * [[Гродзенская вобласць]]: ** [[Сакавічы (Іўеўскі раён)|Сакавічы]] — вёска ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] ** [[Сакавічы (Смаргонскі раён)|Сакавічы]] — былая вёска ў [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Сакавічы (Вілейскі раён)|Сакавічы]] — вёска ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] ** [[Сакавічы (Лагойскі раён)|Сакавічы]] — вёска ў [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]] {{Неадназначнасць}} 2hhhf85s14ivrpkpbjd25f47npjxi62 0 222482 5216857 4685388 2026-10-12T09:33:17Z BasiliusNorr 164739 дапаўненне 5216857 wikitext text/x-wiki '''Туміловіч''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Аліна Артураўна Туміловіч]], беларуская гімнастка * [[Аляксандр Уладзіміравіч Туміловіч]], беларускі гімнаст * [[Янка Туміловіч]], беларускі паэт == Гл. таксама == * [[Туміловічы герба «Астоя»|Туміловічы]] (Таміловічы) — шляхецкі род з Магільна {{неадназначнасць}} ecbxonnnnf8i2o0e2m9k0uc9l2xvekn 5216867 5216857 2026-10-12T09:45:38Z M.L.Bot 261 афармленне 5216867 wikitext text/x-wiki '''Туміловіч''' — беларускае прозвішча. * [[Туміловічы герба «Астоя»|Туміловічы (Таміловічы)]] — шляхецкі род з Магільна == Вядомыя асобы == * [[Аліна Артураўна Туміловіч]], беларуская гімнастка * [[Аляксандр Уладзіміравіч Туміловіч]], беларускі гімнаст * [[Янка Туміловіч]], беларускі паэт {{неадназначнасць}} c2ieukya7njdig0oo00edoiu8eetcgu 0 231776 5216485 5157856 2026-10-11T18:17:15Z Ueschar 151377 Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах, перанесена: Ачакі → Ачака, typos fixed: з'яўлялася → з’ з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5216485 wikitext text/x-wiki {{гл. таксама|Антычны панэлінізм}} '''Вялікая ідэя''' ({{lang-el|Μεγάλη Ιδέα}}) — [[ірэдэнтызм|ірэдэнтысцкая]] канцэпцыя [[Грэцыя|грэкаў]] пад [[Асманская імперыя|асманскай няволяй]] (Τουρκοκρατία), якая ставіла мэтай рэстаўрацыю [[Візантыйская імперыя|Візантыйскай імперыі]] з цэнтрам у [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. У асяроддзі грэчаскай знаці Канстанцінопаля ([[фанарыёт]]аў) у [[XVIII]]—[[XIX]] стагоддзях яе рэалізацыя часта бачылася праз паступовую акумуляцыю ўлады ў Асманскай імперыі ў руках грэкаў, якія адыгрывалі значную ролю ў кіраванні і гандлі імперыі. Тэрмін Μεγάλη Ιδέα упершыню прагучаў у гаворкі прэм'ер-міністра Грэцыі [[Іаан Калетыс|Іаана Калетыса]] падчас дэбатаў наконт Канстытуцыі, абвешчанай у [[1844]] годзе<ref>{{Cite web |url=http://foss.math.aegean.gr/~alex/P/Mod/El/GreeceHistory.htm |title=History of Greece // The Great Idea |access-date=28 мая 2015 |archive-date=31 снежня 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081231090554/http://foss.math.aegean.gr/~alex/P/Mod/El/GreeceHistory.htm |url-status=dead }}</ref>. У вузейшым сэнсе, можа азначаць няўдалы план анексіі [[Заходняя Анатолія|Заходняй Анатоліі]] і [[Усходняя Фракія|Усходняй Фракіі]] грэчаскай дзяржавай пад кіраўніцтвам [[Элефтэрыяс Венізелас|Венізеласа]]. Канцэпцыя выкарыстоўвалася ў ваенна-палітычных планах [[Расійская імперыя|Расіі]], у прыватнасці ў «[[Грэчаскі праект|грэчаскім праекце]]» [[Кацярына II|Кацярыны II]]. [[Выява:Map of Great Greece (Megali Hellas) Venizelos c1920.jpg|thumb|400px|Карта Вялікай Грэцыі ({{lang-el|Μεγάλη Ἑλλάς}}) паводле [[Сеўрскі дагавор|Сеўрскага дагавора]] з выявай Элефтэрыяса Венізеласа]] == Вытокі і сэнс == Аўтарытэтны брытанскі гісторык-візантыніст [[Стывен Рансіман]] пісаў: «''Мегалі Ідэа'', Вялікая ідэя грэкаў узыходзіць да эпохі да турэцкага заваявання. Гэта была ідэя [[Імперыя|імперскага]] лёсу грэчаскага народа. [[Міхаіл VIII Палеалог]] выказаў яе ў прамове, якую ён зрабіў, калі пачуў, што яго войскі вызвалілі [[Канстанцінопаль]] ад лацінян, хоць ён і называў грэкаў ''рамеямі''. У часы пазнейшых [[Палеалогі|Палеалогаў]] ізноў з'яўляецца слова „элін“, але з усвядомленай інтэнцыяй злучэння візантыйскага імперыялізму з культурай і традыцыямі старажытнай Грэцыі»<ref>[[Стывен Рансіман|Runciman, Steven]]. ''The Great Church in Captivity'', Cambridge: Cambridge University Press, 1968, стар. 378.</ref>. == Пасля падзення Канстанцінопаля == Апошняя грэчаская дзяржава — [[Трапезундская імперыя|Трапезундскае царства]] спыніла сваё існаванне ў [[1461]]. Першыя поспехі на шляху да незалежнасці [[грэкі|грэкаў]] ад [[туркі|турак]] сталі адчувальныя толькі праз 360 гадоў (да [[1823]]). Увесь час стаяла пытанне аб лёсе хрысціян, якія засталіся па-за межамі Грэцыі. Асабліва балючай была для грэкаў доля страчанай [[Візантыйская імперыя|сталіцы]] імперыі [[Канстанцінопаль|Канстанцінопаля]]. Пасля рэзкага паслаблення і распаду [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] большасць новых [[Балканы|Балканскіх дзяржаў]] імкнулася скарыстацца магчымасцю пашырыць свае ўладанні; да іх адносілася і новаўтворанае [[Каралеўства Грэцыя]]. === Фанарыёты === {{main|Фанарыёты}} Фанарыёты, якія складалі ў [[Асманская імперыя|Атаманскай імперыі]] саслоўе параўнальна (з астатнім грэчаскім насельніцтвам) [[прывілей|прывілеяванае]], як правіла, не выступалі з рэвалюцыйна-вызваленчымі ініцыятывамі; больш з тое, кіраўнік хрысціянскага Рум-[[мілет]]а — [[Найсвяцейшы Архіепіскап Канстанцінопаля — Новага Рыма і Сусветны Патрыярх]] — у выпадках паўстанняў хрысціян супраць [[Султан]]а быў вымушаны асуджаць і [[анафема]]тнічаць мяцежнікаў. Сярод [[фанарыёты|фанарыётаў]] аж да пачатку [[XX]] стагоддзя пераважала імкненне да эвалюцыйнай трансфармацыі [[Асманская імперыя|Атаманскай імперыі]] ў [[Візантыйская імперыя|Візантыйскую]] шляхам заняцця ключавых пасад [[чыноўнік|у дзяржаўным кіраванні]], [[дыпламатыя|дыпламатыі]], [[гандаль|гандлі]] і [[адукацыйная ўстанова|адукацыі]]. === Утварэнне незалежнай Грэцыі === {{main|Грэчаская рэвалюцыя}} Паўстанне ў [[Пелапанес|Марэі]] ([[1821]]), пры падтрымцы еўрапейскіх дзяржаў і ў тым ліку [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (з узыходжаннем [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]]), прывяло да ўтварэння незалежнай грэчаскай дзяржавы, прызнанай у [[1830]] годзе. Такое становішча выклікала імкненне да ўз'яднання з грэкамі, якія не ўвайшлі ў незалежную Грэцыю тэрыторый: [[Эпір]]а, [[Фесалія|Фесаліі]], Македоніі, [[Фракія|Фракіі]], [[Крыт]]а, [[востраў Кіпр|Кіпра]], астравоў у [[Эгейскае мора|Эгейскім моры]], [[Канстанцінопаль|Канстанцінопаля]], часткі [[Анатолія|Анатоліі]], а таксама [[Іанічная рэспубліка|Рэспублікі Іанічных астравоў]], якая з’яўлялася тады [[пратэктарат]]ам [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Адным са следстваў вайны за незалежнасць стаў кардынальны падрыў прывілеяванага становішча [[фанарыёты|фанарыётаў]] у Асманскай імперыі, на якіх цяпер, як і на ўсіх грэкаў, глядзелі з падазрэннем. У банкаўскай справе і гандлі большую вагу сталі набываць адпаведна армяне і балгары<ref>Jelavich, History of the Balkans, 18th and 19th Centuries, стар. 229.</ref>. Распаўсюджваннем [[элін]]ства цяпер заняўся ўрад незалежнага [[Каралеўства Грэцыя|Грэчаскага каралеўства]]. Міністр Народнай Асветы Грэцыі Нікопулас заснаваў ([[1864]]) камісію для пошуку сродкаў да распаўсюджвання элінства па-за каралеўствам, спагадліва ўспрынятую грэчаскай прэсай у [[Стамбул]]е і іншых гарадах Асманскай імперыі<ref>Праф. [[Фёдар Апанасавіч Курганоў|Ѳ. Кургановъ]]. «Историческій очеркъ греко-болгарской распри» // "{{unicode|Православный Собесѣдникъ}}. [[1873]]: май, стр. 6.</ref>. Выявілася сур'ёзнае разыходжанне ў палітфіласофскіх поглядах паміж грэкамі ў Грэцыі і грэкамі ў Асманскай імперыі. Расійскі дыпламат [[Рыгор Мікалаевіч Трубяцкой|князь Трубяцкой]] апісваў яго наступным чынам: «Калі грэкі каралеўства называюць сябе пераемнікамі [[эліны|старажытных элінаў]], то грэкі, якія жывуць у Турцыі, ледзь не з большымі падставамі лічаць сябе нашчадкамі [[рамеі|візантыйцаў]]»<ref>Кн. [[Рыгор Мікалаевіч Трубяцкой|Г. Трубецкой]]. ''Россія и вселенская патриархія послѣ Крымской войны. 1856—1860 гг.''. // «{{unicode|[[Веснік Еўропы, канец XIX стагоддзя|Вѣстникъ Европы]]}}». 1902, № 6, стр. 496.</ref>. === Балгарская схізма === {{main|Грэка-балгарская схізма}} З другой паловы [[1850-я|1850-х]] гадоў абвастрыліся адносіны паміж балгарскім насельніцтвам Асманскай імперыі, якое імкнулася да адасаблення ад грэкаў, і [[фанарыёты|фанарыёцкім]] кіраўніцтвам [[Сусветны патрыярх|Сусветнай Патрыярхіі]], у царкоўнай, а таксама грамадзянскай юрысдыкцыі якога знаходзіліся [[балгары]] як члены Рум-[[мілет]]а. Кульмінацыя канфлікту адбылася ў верасні [[1872]] года, калі скліканы патрыярхіяй у Канстанцінопалі [[Памесны сабор|сабор]] абвясціў [[Балгарскі экзархат]], нядаўна створаны на падставе [[турэцкі султан|султанскага]] [[Фірман, указ|фірмана]], [[раскол]]ьніцкім, абвінаваціўшы балгараў у «філетызме» ({{lang-el|φυλετισμός}}, гэта значыць перавазе [[нацыяналізм|племяннога пачатку]]), што было прызнана [[ерась|ерасс]]ю. Вакол канфлікту разгарнулася складаная міжнародна-дыпламатычная гульня, ключавую ролю ў якой адыгрываў расійскі ўрад, які з [[1860]] [[дэ-факта]] падтрымліваў балгараў. === Руска-турэцкая вайна 1877—1878 === {{main|Руска-турэцкая вайна, 1877—1878}} Грэцыя прама не прымала ўдзелу ў вайне [[1877]]—[[1878]] гадоў з-за пагроз з боку Англіі, хоць антытурэцкія настроі грамадства прымусілі ўрад весці ваенныя падрыхтоўкі. Грэцыя таксама не была запрошана на [[Берлінскі кангрэс]] у якасці паўнапраўнага ўдзельніка, хоць пытанне аб грэка-турэцкай мяжы было ў позве кангрэса, які рэкамендаваў Порце зрабіць Грэцыі саступкі ў Фесаліі. У сакавіку [[1881]] года, пад націскам новага брытанскага ўрада [[Вільям Эварт Гладстан|Гладстана]] (ранейшы ўрад [[Бенджамін Дызраэлі|Дызраэлі]] праводзіў адкрыта пратурэцкую лінію, якая адпавядала настроямі каралевы [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыі]]), Порта саступіла Грэцыі паўднёвую частку Фесаліі і акруга [[ном Арта|Арта]] ў Эпіры. Акрамя таго, следствам вайны для грэкаў стала саступка Портай вострава [[востраў Кіпр|Кіпр]], які перадаваўся пад кантроль Англіі паводле заключанай 4 чэрвеня 1878 года сакрэтнай [[Кіпрская канвенцыя|Кіпрскай канвенцыі]] — у абмен на падтрымку Турцыі з боку Англіі на Берлінскім кангрэсе. Брытанская акупацыя вострава неўзабаве выклікала незадаволенасць насельніцтва і рост панэлінісцкіх настрояў. === Грэка-турэцкая вайна (1897) === {{main|Першая грэка-турэцкая вайна}} === Балканскія войны (1912—1913) === {{main|Балканскія войны}} == Пасля Першай сусветнай вайны == === Грэчаская інтэрвенцыя на [[Поўдзень Расіі|Поўдні Расіі]] === {{main|Адэская інтэрвенцыя}} У лістапада-снежні 1918 года, адразу пасля паражэння [[Асманская Імперыя|Асманскай імперыі]] ў [[ПМВ|Першай сусветнай вайне]] і адкрыцця саюзнікамі [[Пралівы|Праліваў]], грэчаскія войскі пад вярхоўным французскім камандаваннем, прайшлі праз Басфор, Дарданэлы і Чорнае мора, высадзіліся на [[Поўдзень Расіі (1919—1920)|Поўдні Расіі]], у Паўночным Прычарнамор'і ([[Наваросія|Наваросіі]]) — у раёнах [[Адэса|Адэсы]] і [[Мыкалаіў, Мікалаеўская вобласць|Мікалаева]].<ref name=autogenerated2>''Никита Брыгин.'' ''Времён стремительная связь''. Литературоведческие очерки. Одесса, Маяк, [[1977]]</ref><ref name=autogenerated3>''Н. Брыгин.'' [http://www.museum-literature.odessa.ua/russian/book.html Тайны, легенды, жизнь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070323043713/http://www.museum-literature.odessa.ua/russian/book.html |date=23 сакавіка 2007 }}. Одесса: Optimum, 2002</ref><ref>''О. Капчинский.'' [http://www.e-reading.org.ua/book.php?book=45900 «Маркиз Делафар — агент с Лубянки»]</ref> Межы старажытнай Вялікай Грэцыі складаліся з і Адэсу, права на якую грэкі такім чынам абгрунтоўвалі. У горадзе і яго наваколлях да 1918 годзе была значная<ref name=autogenerated1>''В. Канторович.'' «Французы в Одессе.» О.: Оптимум, 2003</ref> грэчаская калонія, якая радасна і з натхненнем сустрэла сваіх суайчыннікаў.<ref>''Греческая колония встретила своих сородичей с помпой и великолепием и в застольных речах заверяла гостей, что только они призваны поставить упавшую Россию на ноги. Греки бряцали своими кривыми саблями, щёлкали шпорами и, вспоминая ахейских предков, обещали вернуться из похода со щитами…'' ''В. Канторович.'' «Французы в Одессе.»</ref> Па колькасці ваеннаслужачых (гэта значыць штыкоў) грэкі мелі большасць<ref name=autogenerated1 /> у кааліцыйнай арміі французскай зоны [[Антанта|Антанты]] на Поўдні Расіі. Грэчаскія войскі складалі асобны корпус, які падпарадкоўваўся французскаму Вярхоўнаму камандаванню. Значная частка грэчаскіх войскаў у пачатку 1919 года абараняла ад чырвоных раён Мікалаева. Паражэнне пад Мікалаевам у сакавіку 1919 года каштавала грэчаскаму корпусу некалькі сот забітых і параненых. У рукі чырвоных перайшлі ваенныя [[Мікалаеўскія суднаверфі]], крэпасць [[Ачакаў]], [[Днепра-Бугскі ліман]] і найбагацейшыя інтэндацкія склады расійскай арміі на востраве [[востраў Бэрэзань|Бэрэзань]]. Скончылася грэчаская акупацыя Поўдня Расіі катастрафічна хуткай [[Адэская эвакуацыя, 1919|адэскай марской эвакуацыяй]]<ref>''[[Деникин, А. И.]]'' «[[Очерки русской смуты]].»</ref> 4-6 апреля 1919 года,<ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated3 /> после которой греческая армия никогда более не занимала никакой части территории РСФСР, УССР, СССР либо России. === «Вялікая ідэя» ў Турцыі (аперацыя Венізеласа) === {{main|Другая грэка-турэцкая вайна}} [[Выява:Territorial Expansion of Greece from 1832–1947.gif|thumb|left|285px]] Паколькі [[Асманская імперыя]], якая выступіла на баку Германіі ў Першай Сусветнай вайне, прайграла вайну саюзнікам, да якіх адносілася і Грэцыя, яна вымушана была заключыць [[Сеўрскі мірны дагавор]] ([[1920]]), паводле якога Грэцыі пераходзіла акруга [[Ізмір]]а з 70%-най хрысціянскай большасцю, а таксама практычна ўся [[Фракія]], і Усходняя і Заходняя. Спачатку [[Элефтэрыяс Венізелас|Венізеласу]] ўдавалася ўмела лавіраваць паміж інтарэсамі некалькіх заходніх дзяржаў. Аднак, вельмі хутка іх інтарэсы сутыкнуліся і стала відавочным іх нежаданне саступаць [[Канстанцінопаль]] і стратэгічна важны рэгіён праліваў Грэцыі, асабліва з-за боязі расійскай агрэсіі. З гэтай прычыны зона [[праліў|пралів]]аў і Канстанцінопаль, абвешчаныя міжнароднай зонай, востраў [[востраў Кіпр|Кіпр]] ([[Вялікабрытанія]]) і [[Дадэканескія астравы]] ([[Італія]]) засталіся па-за межамі грэчаскай тэрыторыі. Тым не менш, факт пераходу іх пад кіраванне еўрапейскімі дзяржавамі быў аблегчыў жыццё мясцовага хрысціянскага насельніцтва. На першым этапе дзейнасць Венізеласа, а таксама рост [[патрыятызм]]у [[грэкі|грэкаў]], якія імкнуліся завяршыць працэс [[эназіс]]у (уз'яднання ўсіх грэкаў у адзінай праваслаўнай дзяржаве), прывёў да адчувальных вынікаў, хоць галоўная мэта — анексія Канстанцінопаля і прысваенне яму статусу грэчаскай сталіцы, так і не была дасягнута. === Паражэнне === Венізелас імкнуўся даказаць, што Грэцыя сама здольная ўзяць пад свой кантроль рэгіён праліваў і Канстанцінопаль, і адразу пагадзіўся на акупацыю захаду Малой Азіі прапанаванай яму Антантай, з прычыны сутыкнення каланіяльных прэтэнзій італьянцаў на той жа рэгіён з іншымі дзяржавамі Антанты. Грэчаская армія высадзілася ў [[Ізмір]]ы і пасля паводле [[Сеўрскі мірны дагавор|Сеўрскага міру]] захад Малой Азіі адыходзіў да Грэцыі. Але саюзнікі не перасталі канфліктаваць адзін з адным і, скарыстаўшыся паражэннем Венізеласа на выбарах і прыходам да ўлады караля [[Канстанцін I (кароль Грэцыі)|Канстанціна]], вядомага ў мінулым як сябра Германіі, сталі адзін за адным здраджваць і аказваць дапамогу турэцкаму ўраду ў Анкары. У гэты ж час магутная хваля турэцкай мабілізацыі пад правадырствам [[Атацюрк]]а аказала грэчаскім сілам адпор і разграміла іх, пераследваючы да самага Ізміра, дзе адбылася [[Малаазіяцкая катастрофа|сапраўдная катастрофа]]. Вялікая ідэя, такім чынам, скончылася паражэннем [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Генацыд пантыйскіх грэкаў|генацыд]]ам і [[Дэпартацыя пантыйскіх грэкаў|дэпартацыяй]] асноўнай масы 2-мільённага хрысціянскага насельніцтва Анатоліі (Гл. [[Грэка-турэцкі абмен насельніцтвам]]). Ультраправая грэчаская партыя «[[Залаты світанак]]» падтрымлівае адраджэнне Вялікай ідэі. == Гл. таксама == * [[Эназіс]] * [[Грэчаскі праект]] * [[Трэці Рым]] * [[Антычны панэлінізм]] * [[рэспубліка Понт]] * [[Вялікая Арменія, палітычная канцэпцыя]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://staff.lib.msu.edu/sowards/balkan/lecture6.html The Greek Revolution and the Greek State] Лекцыя Стывена Совардза (Steven W. Sowards), [[Універсітэт штата Мічыган|Мічыганскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Візантыя]] [[Катэгорыя:Грэцыя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі]] [[Катэгорыя:Ірэдэнтызм]] qiin5j8xmxdbwdkg0l77nb7t2jwzmzv 10 231872 5216848 5214180 2026-10-12T09:07:19Z M.L.Bot 261 5216848 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Адэская вобласць |navbar = plain |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Адэская вобласць]] |выява = [[Выява:Flag of Odesa Oblast.svg|50px|center|border|Сцяг Адэскай вобласці]]<br>[[Выява:Coat of Arms of Odesa Oblast.svg|40px|center|Герб Адэскай вобласці]] |стыль_загалоўкаў = |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |загаловак1 = [[Раён]]ы |спіс1 = * [[Адэскі раён|Адэскі]] * [[Балградскі раён|Балградскі]] * [[Білгарад-Дністроўскі раён|Білгарад-Дністроўскі]] * [[Бэрэзіўскі раён|Бэрэзіўскі]] * [[Ізмаільскі раён|Ізмаільскі]] * [[Падзільскі раён|Падзільскі]] * [[Раздзільнянскі раён|Раздзільнянскі]] * |загаловак2 = [[Горад|Гарад]]ы |спіс2 = * '''[[Адэса]]''' * [[Ананьіў]] * [[Арцыз]] * [[Балград]] * [[Балта]] * [[Білгарад-Дністроўскі]] * [[Біляіўка]] * [[Бэрэзіўка]] * [[Вылкавэ]] * [[Ізмаіл]] * [[Кілія]] * [[Кодыма]] * [[Падзільск]] * [[Піўдэннэ (Адэская вобласць)|Піўдэннэ]] * [[Раздзільна]] * [[Рэні]] * [[Татарбунары]] * [[Тэпладар]] * [[Чарнаморск]] |загаловак3 = [[Пасёлак гарадскога тыпу|Пгт]] |спіс3 = * [[Авангард (Адэская вобласць)|Авангард]] * [[Авідзіяпаль]] * [[Алэксандрыўка (Адэская вобласць)|Алэксандрыўка]] * [[Барадзіно (Тарутынскі раён)|Барадзіно]] * [[Вэлыка Мыхайліўка]] * [[Вэлыкадалінскэ]] * [[Дабраслаў]] * [[Затока (Адэская вобласць)|Затока]] * [[Затышша (Адэская вобласць)|Затышша]] * [[Захарыўка (Адэская вобласць)|Захарыўка]] * [[Зэлэнагірскэ]] * [[Іваніўка (Адэская вобласць)|Іваніўка]] * [[Катлабуг (Адэская вобласць)|Катлабуг]] * [[Лыманскэ]] * [[Любашыўка]] * [[Мыкалаіўка (Адэская вобласць)|Мыкалаіўка]] * [[Нові Біляры]] * [[Окны]] * [[Пэтрыўка (Іваніўскі раён)|Пэтрыўка]] * [[Радзіснэ (Адэская вобласць)|Радзіснэ]] * [[Раўхіўка]] * [[Саборнэ (Адэская вобласць)|Саборнэ]] * [[Сарата]] * [[Саўрань]] * [[Слабідка (Адэская вобласць)|Слабідка]] * [[Сэргііўка (Адэская вобласць)|Сэргііўка]] * [[Сэрпнэвэ]] * [[Таіравэ]] * [[Тарутынэ]] * [[Хлібадарскэ]] * [[Цэбрыкавэ]] * [[Чарнаморскэ (Адэская вобласць)|Чарнаморскэ]] * [[Шыраевэ]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Адэская вобласць| ]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел рэгіёнаў Украіны|Адэская]] </noinclude> dsmrrbpfqop1z8gtduao36o59ioaezt 0 238035 5216496 4897467 2026-10-11T18:36:52Z Siliyiw 169172 5216496 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ліцвінава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ліцвінава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 29|lat_sec = 37 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 26|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Полацкі |сельсавет = Астроўшчынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243023316 }} '''Ліцві́нава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Licvinava}}, {{lang-ru|Литвиново}}) — [[вёска]] ў [[Полацкі раён|Полацкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Астроўшчынскі сельсавет|Астроўшчынскага сельсавета]]. Пралягае аўтамабільная дарога Р-14. У 1924—1959 гадах цэнтр [[Ліцвінаўскі сельсавет|Ліцвінаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 4.</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Разалія Захараўна Фрыдзан]] (1903—1976) — удзельнік партызанскага руху. Камандзір жаночага партызанскага атрада «Радзіма». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Астроўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Астроўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёна]] buyny29mwqk5ie48e04363z74znalem 0 248638 5216436 5101836 2026-10-11T16:55:59Z D.L.M.I. Bel 33064 /* Гісторыя */ 5216436 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ізабеліна}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ізабеліна |вобласць = Гродзенская |раён = Астравецкі |сельсавет = Гудагайскі }} '''Ізабе́ліна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ізабелі́на'''</ref> ({{lang-be-trans|Izabielina}}, {{lang-ru|Изабелино}}) — [[вёска]] ў [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гудагайскі сельсавет|Гудагайскага сельсавета]]. Побач знаходзіцца [[Янаўскае вадасховішча]] на рацэ [[Лоша (прыток Ашмянкі)]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. Да 26 чэрвеня 1965 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Астравецкага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 30 (1110).</ref>. У 1965—1986 гадах цэнтр [[Ізабелінскі сельсавет (Астравецкі раён)|Ізабелінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. Да 26 лютага 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Астравецкі сельсавет|Астравецкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913r0057134 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 26 февраля 2013 г. № 224 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Островецкого района Гродненской области]</ref>. 29 верасня 1972 года да вёскі далучана вёска [[Янава (Астравецкі раён)|Янава]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 31 (1369).</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гудагайскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Гудагайскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёна]] 3omhvu0gkhnpo2rlbazd9syba2pryfn 0 253610 5216806 4922347 2026-10-12T04:47:18Z Zadorenko V 175157 5216806 wikitext text/x-wiki {{НП |рэгіён = Калужская вобласць }} '''Малаяраславец''' ({{Lang-ru|Малоярославец}}) — [[горад]] на поўначы [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], за 61 км на поўнач ад [[Калуга|Калугі]], на правым беразе ракі Лужына (басейн [[Ака|Акі]]). 30 тыс. жыхароў (2003). Заснаваны на мяжы XIV—XV стагоддзяў князем Уладзімірам Серпухаўскім і названы ім у гонар сына Яраслава. З 1776 года павятовы горад. У 1812 годзе моцна разбураны ў час бітвы расійскага і французскага войскаў. Забудова і архітэктурныя помнікі XIX стагоддзя. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Reflist}} {{Горад воінскай славы|state=collapsed}} {{Гарады Калужскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Калужскай вобласці]] pwdv8o9x0x0a0j2k8f7twec3ya80caa 0 278407 5216412 5079463 2026-10-11T16:15:59Z Için warum 153459 /* Назва */ удакладненне паводле крыніцы (хутчэй за ўсё гэта славянскае прозвішча, проста запісанае на латышскі лад) 5216412 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Лужаны}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лужаны |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 09|lat_sec = 19 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 40|lon_sec = 44 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Дорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002284 }} '''Лужа́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lužany}}, {{lang-ru|Лужаны}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дорскі сельсавет|Дорскага сельсавета]]. Да [[30 кастрычніка]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Сугваздаўскі сельсавет|Сугваздаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf |date=28 чэрвеня 2021 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Назва == На думку В. Жучкевіча, назва-характарыстыка: ''лужаны'' — гэта тыя, што пасяліліся на лугу<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 211.</ref>. На думку В. Лучыка, назва пасёлка [[Лужаны (Чарнавіцкая вобласць)|Лужаны]] ва Украіне тлумачыцца ад [[луг]] з суфіксам ''-аны'', які ўтварае назвы па месцу пражывання: ''лужаны'' — тыя, што жывуць на лугу. Параўн. аналагічныя айконімы: ''Беражаны, Гараны, Даліняны, Зарачаны, Заражаны (тыя, што жывуць за рогам), Падаляны, Паляны''<ref>В. В. Лучик. Етимологічний словник топонімів України. Київ, 2014. С. 309.</ref>. У гэтым рэгіёне фіксавалася прозвішча Лужанскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BZ-Y6ZZ?i=865&cat=2604374</ref>. У Рэгістры фізічных асоб Латвіі ў 2020 годзе было зарэгістравана 0 чалавек з прозвішчам Lužans<ref>https://uzvardi.lv/surname/830564</ref>''.'' {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дорскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] lay7ksfmaicq5tqmmgn8vogcrfw25ga 0 280894 5216874 5216344 2026-10-12T09:53:57Z M.L.Bot 261 афармленне 5216874 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дубрава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дубрава |выява = Dubrava village, Mld-rn.jpg |подпіс = вёска Дубрава ў кастрычніку |вобласць = Мінская |раён = Маладзечанскі |сельсавет = Аляхновіцкі }} '''Ду́брава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubrava}}, {{lang-ru|Дуброво}}) — [[вёска]] ў [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Аляхновіцкі сельсавет|Аляхновіцкага сельсавета]]. За 36 км на паўднёвы усход ад [[Маладзечна]], 42 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а, 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Дубравы]] на лініі Мінск-Маладзечна. Стаіць на [[Заходняя Бярэзіна|Заходняй Бярэзіне]].<ref name=":0">Гарады і вёскі Беларусі. Т.8., кн.3. — С. 257.</ref> == Гісторыя == За 0,3 км на поўнач ад вёскі знаходзіцца [[гарадзішча]], што сведчыць пра даўнюю гісторыю паселішча.<ref name=":0" /> Уваходзіла ў [[Заслаўскае княства]]. Прынамсі з 1-й паловы XV ст. належала Мантыгердавічам. Пасля гібелі ў [[Бітва на Ведрашы (1500)|бітве на Вядрошы]] (1500) апошняга Мантыгердавіча — Яна Пятровіча, маёнткі роду перайшлі да яго сястры Соф’і, жонкі [[Станіслаў Кішка (гетман літоўскі)|Станіслава Кішкі]]. У 1524 годзе пры падзеле маёнткаў паміж [[Кішкі|Кішкамі]] і [[Радзівілы|Радзівіламі]] Дубрава дасталася апошнім. Радзівілы валодалі Дубрава амаль да канца XVI ст. Паводле [[Ян Ходзька|Яна Ходзькі]], у 1453 годзе [[Глябовічы]] ў Дубраве [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дубрава)|пабудавалі касцёл]]<ref>''Chodźko Borejko Jan''. Diecezja Mińska około 1830 roku. — S. ?.</ref> гэтыя звесткі часта сустракаюцца ў даведачнай літаратуры<ref name=":0" />. Аднак, вядома, што да Глябовічаў гэтыя ўладанні перайшлі значна пазней. У крыніцах касцёл згадваецца з 1576 года<ref name=":0" />. У даведачнай літаратуры можна сустрэць звесткі пра бернардынскі кляштар у Дубрава, а таксама пра аднаўленне Марцыбелай Глябовіч у 1670 годзе дубраўскага касцёла, аднак, гэтыя звесткі тычацца кляштара і касцёла ў [[Дуброўна|Дуброўне]]. У XVIII ст. — мястэчка Мінскага ваяводства ВКЛ. У 1787 годзе ў ім быў пабудаваны мураваны [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дубрава)|касцёл]]. Станам на 1791 год у мястэчку змяшчаўся маёнтак пана С. Марцінкевіча, таксама тут знаходзіліся 2 карчмы і бровар.<ref name=":0" /> У Марцінкевічаў маёнтак быў куплены апошнім менскім ваяводам [[Адам Хмара|Адамам Хмарай]]. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) мястэчка апынулася ў Расійскай імперыі. Станам на 1796 год з’яўлялася ўласнасцю [[Тайны саветнік|тайнага саветніка]] Адама Хмары<ref name=":1">Гарады і вёскі Беларусі. Т.8., кн.3. — С. 258.</ref>. Хмара пабудаваў у Дубрава палац, а таксама замест згарэлага новы касцёл, дзе пазней быў пахаваны (1805). Станам на 1800 год — сяло, цэнтр маёнтка куды таксама ўваходзілі вёскі Навасёлкі і Татарскія. Частка Дубрава належала Дубраўскай уніяцкай плябаніі. У Дубрава быў гаспадарчы двор маёнтка, касцёл з плябаніяй, драўляная ўніяцкая царква, 2 карчмы, вадзяны млын на Заходняй Бярэзіне.<ref name=":1" /> Станам на 1833 год у Дубраўскім маёнтку, які належаў мінскаму павятоваму маршалку Г. Хмары, агулам 552 сялянскія душы, 1483 дзесяціны зямлі, вінакурнае прадпрыемства, 3 млыны, 3 карчмы.<ref name=":1" /> У 1861 годзе — сяло з касцёлам, капліцай і вадзяным млыном. У 1868 годзе касцёл перароблены ў праваслаўную царкву Раства Багародзіцы.<ref name=":1" /> У 1880 годзе — мястэчка, цэнтр сельскай грамады ў Ракаўскай воласці Мінскага павета Мінскай губерні. У 1886 годзе ў Дубраве працавала народнае вучылішча. У 1897 годзе ў сяле Дубрава — царква, народнае вучылішча, [[хлебазапасны магазін]]; у маёнтку Дубрава — вінакурны завод, млын, сукнавальня; побач таксама было аднайменнае ўрочышча Дубрава.<ref name=":1" /> З лютага да снежня 1918 года занята нямецкімі войскамі. З ліпеня 1919 да ліпеня 1920 года і з кастрычніка 1920 года занята польскімі войскамі. Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) у складзе Польшчы. Станам на 1938 года вёска Дубрава і засценак Дубрава ў Ракаўскай гміне Маладзечанскага павета Віленскага ваяводства. З прыходам палякаў касцёл у Дубрава быў павернуты каталікам<ref name=":1" /> З 1939 года ў БССР, з 12.10.1940 года — цэнтр [[Дубраўскі сельсавет (Маладзечанскі раён)|Дубраўскага сельсавета]] Радашковіцкага раёна Вілейскай вобласці.<ref name=":1" /> З канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 года акупіравана нямецкімі войскамі. У баях за вызваленне вёскі загінула 14 салдат і 11 партызан (брацкая магіла знаходзіцца каля развілкі дарог на Аляхновічы і Навасёлкі, абеліск устаноўлены ў 1965 годзе).<ref name=":1" /> З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года — у Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. 27 кастрычніка 1964 года Дубраўскі сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Аляхновіцкага сельсавета. Пэўны час у вёсцы размяшчалася цэнтральная сядзіба саўгаса «Дубрава».<ref name=":1" /> == Насельніцтва == * 1791 год — 32 двары, 225 чалавек * 1800 год — 30 двароў, 175 чалавек * 1843 год — 30 двароў, 193 чалавекі * 1861 год — 32 двары, 256 чалавек * 1897 год — сяло: 57 дв., 329 чал.; урочышча: 1 дв., 16 чал.; маёнтак: 44 чал. * 1938 год — вёска: 88 дв., 479 чал.; засценак: 44 дв., 266 чал. * 2010 год — 242 гаспадаркі, 632 жыхары == Інфраструктура == Станам на 2010 год, працуе сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, крама.<ref name=":1" /> == Выдатныя мясціны == [[Файл:Фото путешествия по Беларуси 528.jpg|thumb|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] * Гарадзішча (IV—VII ст.), за 0,3 км на поўнач ад вёскі, на ўзгорку вышынёй 35 м — {{ГККРБ 4|613В000303}} * Рэшткі [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дубрава)|касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1796—1805) — {{ГККРБ 4|613Г000681}} * [[Брацкая магіла ў Дубрава|Брацкая магіла (1941—1944)]] — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|613Д000304}} * Месца колішняга фальварка Адамарын, за 4 км на ўсход ад Дубрава — радзіма [[Бенедыкт Дыбоўскі|Бенедыкта Дыбоўскага]] (1833—1930) і [[Уладзіслаў Дыбоўскі|Уладзіслава Дыбоўскага]] (1838—1910). Мемарыяльная дошка Б. І. Дыбоўскаму ўстаноўлена ў 1978 годзе на будынку Дубраўскай сярэдняй школы.<ref name=":1" /> * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Дубрава)|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] (1920) * Дзявочая гара — прыродны помнік, назва можа быць звязана з паганскімі вераваннямі. * Сядзібна-паркавы комплекс з гаспадарчымі пабудовамі (канец XIX ст.) — уладальнікам Дубрава некаторы час быў менскі ваявода [[Адам Хмара]], які набыў яго ў мясцовага пастара Марцінкевіча. == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Аляксандравіч Мяльгуй]] (нар. 1933) — вучоны ў галіне [[Прыкладная фізіка|прыкладной фізікі]], доктар тэхнічных навук, Заслужаны вынаходнік БССР (1990)<ref name="БЭ11">{{Крыніцы/БелЭн|11|Мяльгуй Міхаіл Аляксандравіч|Співак М. П.|72}}</ref>. У вёсцы пахаваны празаік і публіцыст [[Іван Іванавіч Галубовіч]] (1942—2014). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Гарады і вёскі Беларусі. Т.8., кн.3. — С. 257—258. == Спасылкі == * [https://radzima.org/be/miesca/dubrava-1.html radzima.org] {{Аляхновіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Аляхновіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Маладзечанскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] [[Катэгорыя:Дубрава (Маладзечанскі раён)| ]] ix069j9bvl2h8bcq6dt4o5q3abwfydq 0 281913 5216814 4247970 2026-10-12T06:55:41Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя (XVI стагоддзе — 2012), насельніцтва па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» і перапісах 2009/2019; раздзел «Крыніцы» 5216814 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Асмолава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Асмолава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Asmolava,_Niasviž_District_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 09|lat_sec = 35 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 39|lon_sec = 28 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002505 }} '''Асмо́лава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Asmolava}}, {{lang-ru|Осмолово}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядома з XVI стагоддзя. У 1552 годзе сяло Асмаловічы ў [[Клецкае княства|Клецкім княстве]], уласнасць каралевы [[Бона Сфорца|Боны]]; землі сяла знаходзіліся каля мяжы Клецкага і Нясвіжскага паветаў. Акрамя сялян у сяле жылі татарскія сем’і Казловічаў і Грыдзевічаў; татарскай зямлі лічылася 6 валок 15 моргаў. У 1583 годзе фальварак Асмаловічы на рацэ Лань набылі [[Радзівілы]]. У 1677 годзе вёска ўваходзіла ў склад фальварка Быхаўшчызна, 14 дымоў<ref name="gvb"/>. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Нясвіжскім, з 1796 года — у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе існавалі дзве вёскі — Вялікае Асмолава (16 двароў, 120 жыхароў) і Малое Асмолава (8 двароў, 38 жыхароў), уладанні Радзівілаў. У 1857 годзе вёска маёнтка Быхаўшчызна, 16 сем’яў, 133 жыхары; з 1861 года ў Ланскай воласці. У 1876 годзе побач знаходзіліся тры аднайменныя маёнткі, уладанні дваран татарскага паходжання Карыцкага, Александровіча і Юшынскага. У 1885 годзе акрамя прыватных уладанняў існавалі вёскі Асмалоўка Татарская і Рускае Асмолава. Паводле перапісу 1897 года ў Рускім Асмолаве 40 двароў, 233 жыхары, працаваў ветраны млын; побач ваколіца Асмолава Татарскае, 9 двароў, 59 жыхароў, мячэць (існавала і ў 1916 годзе). У 1909 годзе вёска, 53 двары, 333 жыхары, і ваколіца, 14 двароў, 61 жыхар<ref name="gvb"/>. З 1921 года ў складзе Польшчы, у гміне Лань [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]; вёска, 68 двароў, 364 жыхары, і ваколіца, 15 двароў, 92 жыхары. З лістапада 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Ланскі сельсавет|Ланскім сельсавеце]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці. У 1940 годзе вёска, 432 жыхары, і асада, 102 жыхары. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецкімі войскамі; 12 вяскоўцаў загінулі на франтах. У 1949 годзе арганізаваны калгас «Кастрычнік», які ў 1951 годзе ўвайшоў у склад узбуйненага калгаса «Ленінскі шлях» з цэнтрам у Лані; з 1982 года вёска ў калгасе імя Леніна. З 1996 года на тэрыторыі калектыўнай сельскагаспадарчай гаспадаркі «Лань» (з 2003 года СВК, з 2011 года ААТ «Лань-Нясвіж») з цэнтрам у аграгарадку [[Лань (аграгарадок)|Лань]]. На 2012 год у вёсцы дом-інтэрнат для састарэлых і інвалідаў, магазін, жывёлагадоўчая ферма, піларама<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * 1897 год — 40 двароў, 233 жыхары (Рускае Асмолава); 9 двароў, 59 жыхароў (Асмолава Татарскае)<ref name="gvb"/> * 1909 год — 53 двары, 333 жыхары; ваколіца — 14 двароў, 61 жыхар<ref name="gvb"/> * 1921 год — 68 двароў, 364 жыхары; ваколіца — 15 двароў, 92 жыхары<ref name="gvb"/> * 1940 год — 432 жыхары; асада — 102 жыхары<ref name="gvb"/> * 1959 год — 588 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1970 год — 547 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2009 год — 380 жыхароў<ref name="c2019"/> * 2012 год — 82 гаспадаркі, 375 жыхароў, у тым ліку 225 у доме-інтэрнаце<ref name="gvb"/> * 2019 год — 264 жыхары<ref name="c2019"/> == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Антонавіч Чыжык]] (нар. 1959) — акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Асмолава|старонкі=28—29}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] lofbwp7gfm6gshy7xtn3cisb0k2mltc 0 281914 5216815 4247971 2026-10-12T06:56:38Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя (XVI стагоддзе — 2012), насельніцтва па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» і перапісах 2009/2019; раздзел «Крыніцы» 5216815 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вялікая Быхаўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Vialikaja_Bychaŭščyna_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 07|lat_sec = 45 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 38|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002559 }} '''Вялі́кая Бы́хаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бы́хаўшчына'''</ref> ({{lang-be-trans|Vialikaja Bychaŭščyna}}, {{lang-ru|Великая Быховщина}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Быхаўшчынскі сельсавет|Быхаўшчынскага сельсавета]]. == Гісторыя == За 2,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на могілках, знаходзіцца курганны могільнік (12 насыпаў). Паселішча вядома ў [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] з XVI стагоддзя як маёнтак Быхаўшчызна ў Навагрудскім ваяводстве. У 1677 годзе фальварак (21 дым, 9 цяглых валок зямлі), уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]; у склад фальварка ўваходзілі таксама вёскі Асмолава і Міцкевічы. У 1678, 1708 і 1766 гадах фальварак часова перадаваўся ў «дзяржанне» іншым асобам<ref name="gvb"/>. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Нясвіжскім, з 1796 года — у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе фальварак, уладанне Радзівілаў, 34 двары, 212 жыхароў, карчма, панскі дом. У 1811 годзе фальварак, 219 душ, у які ўваходзілі тры вёскі. У 1857 годзе ў вёсцы 42 двары, 313 жыхароў, уладанне князя Вітгенштэйна. У 1870 годзе вёска (151 душа мужчынскага полу) і маёнтак у Ланскай воласці Слуцкага павета. У 1869—1886 гадах судовым парадкам разглядалася справа аб выкупе і размежаванні зямельных участкаў сялян маёнтка. У 1888 годзе маёнтак (597 дзесяцін зямлі) належаў княгіні М. Л. Гогенлоэ; побач знаходзіўся аднайменны фальварак Адама і Людвіга Ваньковічаў. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы 84 двары, 477 жыхароў, 2 хлебазапасныя магазіны; у маёнтку 5 двароў, 32 жыхары. У 1909 годзе адпаведна 109 двароў, 616 жыхароў і 2 двары, 22 жыхары. У 1916 годзе дзейнічала аднакласнае народнае вучылішча<ref name="gvb"/>. З 1921 года ў складзе Польшчы, у гміне Лань [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]; вёска, 98 дамоў, 553 жыхары, і фальварак, 5 двароў, 33 жыхары. З лістапада 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Быхаўшчынскі сельсавет|Быхаўшчынскага сельсавета]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці, з 16 ліпеня 1954 года ў [[Ланскі сельсавет|Ланскім сельсавеце]]. У 1940 годзе вёска, 129 двароў, 607 жыхароў, ветраны млын, няпоўная сярэдняя школа, торфараспрацоўкі райпрамкамбіната. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецкімі войскамі; 31 вясковец загінуў ці прапаў без вестак на франтах. У 1948 годзе хата-чытальня рэарганізавана ў сельскі клуб. У 1949 годзе арганізаваны калгас імя XIX партз’езда; у 1960—1982 гадах вёска была цэнтрам узбуйненага калгаса імя Леніна, у 1982 годзе аб’яднанага з калгасам «Ленінскі шлях». З 1996 года на тэрыторыі калектыўнай сельскагаспадарчай гаспадаркі «Лань» (з 2003 года СВК, з 2011 года ААТ «Лань-Нясвіж») з цэнтрам у аграгарадку [[Лань (аграгарадок)|Лань]]. На 2012 год у вёсцы сельскі клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін, жывёлагадоўчая ферма, зернясховішча<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * 1800 год — 34 двары, 212 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1857 год — 42 двары, 313 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1897 год — 84 двары, 477 жыхароў; маёнтак — 5 двароў, 32 жыхары<ref name="gvb"/> * 1909 год — 109 двароў, 616 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1921 год — 98 дамоў, 553 жыхары; фальварак — 5 двароў, 33 жыхары<ref name="gvb"/> * 1940 год — 129 двароў, 607 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1959 год — 612 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1970 год — 466 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1998 год — 124 гаспадаркі, 255 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2001 год — 117 гаспадарак, 248 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2009 год — 182 жыхары<ref name="c2019"/> * 2012 год — 103 гаспадаркі, 183 жыхары<ref name="gvb"/> * 2019 год — 119 жыхароў<ref name="c2019"/> == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Вялікая Быхаўшчына|старонкі=33—34}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] 5bse5nt7kl09kn6kyt7atitulym3nr3 0 281915 5216816 4247972 2026-10-12T06:57:09Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя (XV стагоддзе — 2012), насельніцтва па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» і перапісах 2009/2019; раздзел «Крыніцы» 5216816 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дзямідавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзямідавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Dziamidavičy,_Niasviž_District_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 06|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 41|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002537 }} '''Дзямі́давічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziamidavičy}}, {{lang-ru|Демидовичи}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядомы з канца XV стагоддзя як маёнтак Навагрудскага павета [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], які вялікі князь [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] надаў Ю. І. Іллінічу. У 1552 годзе сяло [[Клецкае княства|Клецкага княства]], уласнасць каралевы [[Бона Сфорца|Боны]]; жыхары мелі 9 валок 2 маргі зямлі, з іх на цяглай службе лічылася 7 валок. З 1558 года ўладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]; у 1628 годзе вёска Клецкага княства<ref name="gvb"/>. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Нясвіжскім, з 1796 года — у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе фальварак з драўляным панскім домам і вёска, 4 двары, 46 жыхароў, уласнасць Антонія Радзівіла. У 1845 годзе маёнтак і вёска князя Льва Радзівіла ў складзе Клецкай ардынацыі; паводле інвентару ў вёсцы 6 двароў, 42 жыхары, у карыстанні сялян 125 дзесяцін зямлі. У 1861 годзе 5 двароў, 24 жыхары. Паводле перапісу 1897 года вёска Ланскай воласці, 10 двароў, 72 жыхары; побач аднайменны фальварак князя Радзівіла. У 1909 годзе вёска, 14 двароў, 99 жыхароў; маёнтак, 32 жыхары; урочышча, 1 двор, 6 жыхароў<ref name="gvb"/>. З 1921 года ў складзе Польшчы, у гміне Лань [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]; вёска, 17 двароў, 98 жыхароў, і фальварак, 4 двары, 19 жыхароў. З лістапада 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Ланскі сельсавет|Ланскім сельсавеце]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці. У 1940 годзе вёска, 26 двароў, 112 жыхароў; асада, 5 жыхароў; былы маёнтак, 2 двары, 12 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецкімі войскамі. У 1949 годзе вяскоўцы арганізавалі калгас «Чырвоны партызан»; з 1960 года вёска ўваходзіла ў калгас імя Леніна. З 1996 года на тэрыторыі калектыўнай сельскагаспадарчай гаспадаркі «Лань» (з 2003 года СВК, з 2011 года ААТ «Лань-Нясвіж») з цэнтрам у аграгарадку [[Лань (аграгарадок)|Лань]]<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * 1800 год — 4 двары, 46 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1845 год — 6 двароў, 42 жыхары<ref name="gvb"/> * 1897 год — 10 двароў, 72 жыхары<ref name="gvb"/> * 1909 год — 14 двароў, 99 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1921 год — 17 двароў, 98 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1940 год — 26 двароў, 112 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1959 год — 131 жыхар<ref name="gvb"/> * 1970 год — 105 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1998 год — 17 гаспадарак, 27 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2001 год — 17 гаспадарак, 29 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2009 год — 8 жыхароў<ref name="c2019"/> * 2012 год — 8 гаспадарак, 9 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2019 год — 3 жыхары<ref name="c2019"/> == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Дзямідавічы|старонкі=44—45}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] sbvcwsqvlu39zbbpqwk6eu51io51g01 0 281916 5216817 4247973 2026-10-12T06:57:56Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя (1628—2012), насельніцтва па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» і перапісах 2009/2019; раздзел «Крыніцы» 5216817 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Іванава, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Іванава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Ivanava,_Niasviž_District_(03).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 07|lat_sec = 27 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 41|lon_sec = 57 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002525 }} '''Іва́нава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ivanava}}, {{lang-ru|Иваново}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1628 годзе вёска ў Навагрудскім ваяводстве [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Нясвіжскім, з 1796 года — у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе фальварак з драўляным панскім домам і вёска, 14 двароў, 59 жыхароў, уладанні Радзівілаў. У 1845 годзе вёска радзівілаўскага маёнтка Космавічы, 44 жыхары; у 1850 годзе 4 гаспадаркі, 34 жыхары. У 1862 годзе паводле ўстаўной граматы маёнтка Космавічы ў вёсцы 4 гаспадаркі, 6 сялян, у іх карыстанні 80 дзесяцін зямлі. У 1876 годзе побач знаходзіліся аднайменныя маёнткі дваран татарскага паходжання А. І. Карыцкага і А. Я. Александровіча. У 1881 годзе вёска Ланскай воласці, 15 асад. У 1888 годзе каля вёскі месціліся 7 фальваркаў Іванава, сярод уладальнікаў якіх 5 былі татарскага паходжання (Абрагімовічы, Сафарэвіч, Сабалеўскія, Халімбек і іншыя). У 1897 годзе ў вёсцы 40 двароў, 268 жыхароў, у 1909 годзе — 45 двароў, 303 жыхары<ref name="gvb"/>. З 1921 года ў складзе Польшчы, у гміне Лань [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З лістапада 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Ланскі сельсавет|Ланскім сельсавеце]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці. У 1940 годзе ў вёсцы 70 двароў, 329 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецкімі войскамі; 10 вяскоўцаў загінулі ці прапалі без вестак на франтах. У верасні 1948 года арганізаваны калгас «Перамога» (на пачатак 1949 года — 57 гаспадарак, 403 га зямлі, млын, 42 кані), які ў 1950-я гады ўвайшоў у склад узбуйненага калгаса «Чырвоны партызан»; з 1960 года вёска ў складзе калгаса імя Леніна. З 1996 года на тэрыторыі калектыўнай сельскагаспадарчай гаспадаркі «Лань» (з 2003 года СВК, з 2011 года ААТ «Лань-Нясвіж») з цэнтрам у аграгарадку [[Лань (аграгарадок)|Лань]]<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * 1800 год — 14 двароў, 59 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1897 год — 40 двароў, 268 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1909 год — 45 двароў, 303 жыхары<ref name="gvb"/> * 1940 год — 70 двароў, 329 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1959 год — 262 жыхары<ref name="gvb"/> * 1970 год — 181 жыхар<ref name="gvb"/> * 1998 год — 42 двары, 69 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2001 год — 39 двароў, 62 жыхары<ref name="gvb"/> * 2009 год — 28 жыхароў<ref name="c2019"/> * 2012 год — 19 гаспадарак, 29 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2019 год — 20 жыхароў<ref name="c2019"/> == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Іванава|старонкі=53—54}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] 18nzbtuw4oftkmcubh9951u4bxp348c 0 281917 5216818 4247974 2026-10-12T06:58:20Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя (1552—2012), насельніцтва па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» і перапісах 2009/2019; раздзел «Крыніцы» 5216818 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Касмовічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Kasmovičy_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Касмо́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kasmovičy}}, {{lang-ru|Космовичи}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1552 годзе сяло Касмовічы каля дарогі Клецк — Нясвіж, у [[Клецкае княства|Клецкім княстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], уласнасць каралевы [[Бона Сфорца|Боны]]. Сярод жыхароў акрамя сялян былі замкавы ключнік і татары, якія лічыліся на службе ў Клецкім замку; татарскіх зямель было больш за 4 валокі<ref name="gvb"/>. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Нясвіжскім, з 1796 года — у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе фальварак з драўляным панскім домам і вёска, 9 двароў, 49 жыхароў, у Клецкай ардынацыі [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У 1845 годзе маёнтак (12 двароў, 90 жыхароў) і вёска (61 жыхар); у 1850 годзе ў вёсцы 68 жыхароў. У 1862 годзе паводле ўстаўной граматы ў вёсцы 8 гаспадарак, 37 сялян, 160 дзесяцін зямлі ў іх карыстанні. З 1874 года маёнтак (585 дзесяцін зямлі) уваходзіў у Нясвіжскую ардынацыю Радзівілаў і здаваўся ў арэнду. У 1897 годзе на месцы сучаснай вёскі існавалі аднайменныя маёнтак (4 двары, 35 жыхароў), вёска (19 двароў, 145 жыхароў) і ўрочышча (1 двор, 5 жыхароў) у Ланскай воласці. У 1909 годзе ў маёнтку 46 жыхароў, у вёсцы 30 двароў, 201 жыхар<ref name="gvb"/>. З 1921 года ў складзе Польшчы, у гміне Лань [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]; фальварак, 6 двароў, 34 жыхары, і вёска, 34 двары, 183 жыхары. З лістапада 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Быхаўшчынскі сельсавет|Быхаўшчынскім сельсавеце]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці, з 16 ліпеня 1954 года ў [[Ланскі сельсавет|Ланскім сельсавеце]]. У 1940 годзе вёска, 46 двароў, 239 жыхароў; фальварак і асада, 16 двароў, 68 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецкімі войскамі; 9 вяскоўцаў загінулі на франтах. У чэрвені 1949 года ў вёсцы арганізаваны калгас «1 Мая»; з 1960 года вёска ў складзе калгаса імя Леніна. З 1996 года на тэрыторыі калектыўнай сельскагаспадарчай гаспадаркі «Лань» (з 2003 года СВК, з 2011 года ААТ «Лань-Нясвіж») з цэнтрам у аграгарадку [[Лань (аграгарадок)|Лань]]. На 2012 год у вёсцы бібліятэка-клуб<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * 1800 год — 9 двароў, 49 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1897 год — 19 двароў, 145 жыхароў; маёнтак — 4 двары, 35 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1909 год — 30 двароў, 201 жыхар<ref name="gvb"/> * 1921 год — 34 двары, 183 жыхары; фальварак — 6 двароў, 34 жыхары<ref name="gvb"/> * 1940 год — 46 двароў, 239 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1959 год — 340 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1970 год — 320 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1998 год — 87 гаспадарак, 174 жыхары<ref name="gvb"/> * 2001 год — 83 гаспадаркі, 131 жыхар<ref name="gvb"/> * 2009 год — 106 жыхароў<ref name="c2019"/> * 2012 год — 54 гаспадаркі, 86 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2019 год — 64 жыхары<ref name="c2019"/> == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Касмовічы|старонкі=56—57}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] diytmyczltol41v5xk8dycf0hl2wlcu 0 281918 5216819 4379024 2026-10-12T06:59:26Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя (1492—2012), насельніцтва па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» і перапісах 2009/2019; раздзел «Крыніцы» 5216819 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Качановічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Качановічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Kačanovičy,_Niasviž_District_(03).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 11|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 44|lon_sec = 41 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002844 }} '''Качано́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kačanovičy}}, {{lang-ru|Кочановичи}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Качановіцкі сельсавет (Нясвіжскі раён)|Качановіцкага сельсавета]]. Да 9 жніўня 1960 года вёска ў складзе [[Дубейкаўскі сельсавет|Дубейкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 24.</ref>. == Гісторыя == У 1492 годзе вёска Нясвіжскага маёнтка, уладанне Неміровіча. У 1526 годзе Ганна Радзівіл (з Кішкаў) купіла землі ў Качановічах у братоў Мікіцічаў. У 1717 годзе маёнтак [[Радзівілы|Радзівілаў]] у складзе Нясвіжскай ардынацыі<ref name="gvb"/>. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Нясвіжскім, з 1796 года — у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе сяло, 10 двароў, драўляная ўніяцкая царква, і засценак, 45 двароў, 264 жыхары. У 1858 годзе вёска Качанаўшчызна, 34 жыхары, і маёнтак Качановічы, 48 двароў, 330 жыхароў, уладанне Радзівілаў. У 1861 годзе на месцы сучаснай вёскі існавалі два засценкі — Качановічы I (22 гаспадаркі) і Качановічы II (33 гаспадаркі). У 1881 годзе дзве аднайменныя вёскі, 26 асад, у Ланскай воласці. У 1909 годзе 64 двары, 262 жыхары; у 1916 годзе дзейнічала аднакласнае народнае вучылішча<ref name="gvb"/>. З 1921 года ў складзе Польшчы, у гміне Лань [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З лістапада 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Качановіцкі сельсавет (Нясвіжскі раён)|Качановіцкага сельсавета]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. У 1940 годзе вёска, 90 двароў, 481 жыхар, і былы засценак, 60 двароў, 208 жыхароў; працавалі пачатковая школа, два прыватныя ветраныя млыны, хата-чытальня. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецкімі войскамі; 21 вясковец загінуў ці прапаў без вестак на франтах. Да 1959 года вёскі ўваходзілі ў калгас імя Пушкіна, затым — у калгас «Ленінскі шлях» (у 1982 годзе аб’яднаны з калгасам імя Леніна). З 8 студзеня 1954 года ў Мінскай вобласці, з 16 ліпеня 1954 года ў [[Дубейкаўскі сельсавет|Дубейкаўскім]], з 9 жніўня 1960 года — у [[Ланскі сельсавет|Ланскім сельсавеце]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 24.</ref>. 12 лістапада 1966 года вёскі Качановічы I і Качановічы II аб’яднаны ў адзін населены пункт. З 1996 года на тэрыторыі калектыўнай сельскагаспадарчай гаспадаркі «Лань» (з 2003 года СВК, з 2011 года ААТ «Лань-Нясвіж») з цэнтрам у аграгарадку [[Лань (аграгарадок)|Лань]]. На 2012 год у вёсцы клуб-бібліятэка, магазін, жывёлагадоўчая ферма, збожжасховішча<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * 1858 год — 48 двароў, 330 жыхароў (маёнтак); 34 жыхары (вёска)<ref name="gvb"/> * 1909 год — 64 двары, 262 жыхары<ref name="gvb"/> * 1940 год — 90 двароў, 481 жыхар; былы засценак — 60 двароў, 208 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1959 год — 273 жыхары (Качановічы I), 172 жыхары (Качановічы II)<ref name="gvb"/> * 1970 год — 460 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1998 год — 100 гаспадарак, 192 жыхары<ref name="gvb"/> * 2001 год — 103 гаспадаркі, 184 жыхары<ref name="gvb"/> * 2009 год — 145 жыхароў<ref name="c2019"/> * 2012 год — 82 гаспадаркі, 137 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2019 год — 122 жыхары<ref name="c2019"/> == Славутасці == [[Файл:Гарадзішча.JPG|міні|злева|Гарадзішча]] * [[Замкавішча|Гарадзішча]] ([[IV]]—[[V]], [[XI]]—[[XIII]] стагоддзі), за 1,4 км на паўночны ўсход ад цэнтру вёскі, урочышча Гарадзішча — {{ГККРБ 4|613В000492}} *На вясковых могілках пахаваны 5 воінаў Савецкай Арміі, якія загінулі ў баі з гітлераўцамі пры вызваленні раёна. У 1970 годзе на магіле пастаўлены абеліск. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Качановічы|старонкі=57—58}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Качановічы (Нясвіжскі раён)| ]] 58pn3f9jzib8fvzq41yaaaodkabnxbe 0 281919 5216820 4247976 2026-10-12T07:00:05Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя (1800—2012), насельніцтва па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» і перапісах 2009/2019; раздзел «Крыніцы» 5216820 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кіркаўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Kirkaŭščyna_(03).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 08|lat_sec = 05 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 42|lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002531 }} '''Кі́ркаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kirkaŭščyna}}, {{lang-ru|Кирковщина}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1800 годзе двор з драўляным панскім домам і карчмой і вёска, 10 двароў, 61 жыхар, у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1882 годзе вёска Кіркораўшчына ў Ланскай воласці, 8 асад. Паводле перапісу 1897 года вёска Кіркаўшчына, 38 двароў, 199 жыхароў; у 1909 годзе 47 двароў, 258 жыхароў<ref name="gvb"/>. З 1921 года ў складзе Польшчы, у гміне Лань [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]; 250 жыхароў. З лістапада 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Ланскі сельсавет|Ланскім сельсавеце]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці. У 1940 годзе вёска, 54 двары, 244 жыхары. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецкімі войскамі; 8 вяскоўцаў загінулі на франтах. У верасні 1949 года ўтвораны калгас «Прагрэс», з чэрвеня 1951 года вёска ў складзе калгаса «Ленінскі шлях», з лістапада 1982 года — у калгасе імя Леніна. З 1996 года на тэрыторыі калектыўнай сельскагаспадарчай гаспадаркі «Лань» (з 2003 года СВК, з 2011 года ААТ «Лань-Нясвіж») з цэнтрам у аграгарадку [[Лань (аграгарадок)|Лань]]<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * 1800 год — 10 двароў, 61 жыхар<ref name="gvb"/> * 1897 год — 38 двароў, 199 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1909 год — 47 двароў, 258 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1921 год — 250 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1940 год — 54 двары, 244 жыхары<ref name="gvb"/> * 1959 год — 262 жыхары<ref name="gvb"/> * 1970 год — 218 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1998 год — 48 гаспадарак, 87 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2001 год — 45 гаспадарак, 64 жыхары<ref name="gvb"/> * 2009 год — 25 жыхароў<ref name="c2019"/> * 2012 год — 15 гаспадарак, 21 жыхар<ref name="gvb"/> * 2019 год — 13 жыхароў<ref name="c2019"/> == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Кіркаўшчына|старонкі=58}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] 1mv18pkcrjdt5w3f2twc0y4njt0eojz 0 281920 5216826 5043845 2026-10-12T07:07:55Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя (XVI стагоддзе — 2012), насельніцтва па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» і перапісах 2009/2019; раздзел «Крыніцы» 5216826 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Лань (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Лань |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 08|lat_sec = 54 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 41|lon_sec = 27 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243002547 }} '''Лань'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lań}}, {{lang-ru|Лань}}) — [[аграгарадок]] у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 10 км у напрамку на поўдзень ад горада [[Нясвіж]]<ref name="БЭ9">{{крыніцы/БелЭн|9к}}</ref>, за 122 км ад [[Мінск]]а<ref name="БЭ9" />, за 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Клецк (станцыя)|Клецк]]<ref name="БЭ9" />, на аўтамабільнай дарозе {{Таблічка-by|Р|12}}. У напрамку на поўдзень ад аграгарадка працякае рака [[Лань (рака)|Лань]]. == Гісторыя == Вядома з XVI стагоддзя. У 1519 годзе маёнтак у Навагрудскім ваяводстве [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], які Астафій Бабродзіч падараваў Фёдару Ваткову; у 1596 годзе Андрэй Ваткоў прадаў маёнтак князю [[Радзівілы|Радзівілу]]. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Нясвіжскім, з 1796 года — у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе сяло, 41 двор, 257 жыхароў, драўляная Георгіеўская царква, уладанне Дамініка Радзівіла. У 1830 годзе вёска фальварка Чанавічы, 35 дымоў, 256 жыхароў. У 1842—1844 гадах на сродкі князя Радзівіла і памешчыка Грыневіча пабудавана драўляная Пакроўская царква, перабудаваная ў 1863 годзе за кошт казны (прыход складаўся з 8 вёсак, 1877 прыхаджан); пры царкве з 1863 года дзейнічала народнае вучылішча. У 1861 годзе сяло, 34 двары, 338 жыхароў. У 1885 годзе цэнтр Ланскай воласці, 36 двароў, 374 жыхары, 2 ветраныя млыны; некаторыя сяляне займаліся шавецкім і цяслярскім рамёствамі. Паводле перапісу 1897 года ў сяле 85 двароў, 496 жыхароў, валасное праўленне, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, піцейны дом. У 1909 годзе 100 двароў, 575 жыхароў<ref name="gvb"/>. З 1921 года ў складзе Польшчы, цэнтр гміны Лань [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]; вёска, 96 гаспадарак, 559 жыхароў. З лістапада 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці. У 1940 годзе вёска, 107 двароў, 719 жыхароў, 3 ветраныя млыны, няпоўная сярэдняя школа, хата-чытальня. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецкімі войскамі; у гады вайны загінулі 60 жыхароў вёсак Ланскага сельсавета, у тым ліку 17 жыхароў Лані. У 1948 годзе адкрыты сельскі Дом культуры, у 1949 годзе — бібліятэка. У верасні 1948 года арганізаваны калгас «Ленінскі шлях»; з 1951 года вёска — цэнтр узбуйненага калгаса, з лістапада 1982 года — калгаса імя Леніна, з 1996 года — калектыўнай сельскагаспадарчай гаспадаркі «Лань» (з 2003 года СВК, з 2011 года ААТ «Лань-Нясвіж»). У 2007 годзе вёска пераўтворана ў аграгарадок. На 2012 год у аграгарадку Дом культуры (пры ім дзейнічае Ланскі мужчынскі народны хор, створаны ў 1934 годзе), бібліятэка, сярэдняя школа, дзіцячы сад, урачэбная амбулаторыя, аптэка, 4 магазіны, аддзяленне сувязі, філіял Беларусбанка, жывёлагадоўчая ферма, свінакомплекс, майстэрні па рамонце сельскагаспадарчай тэхнікі, каўбасны цэх<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * 1800 год — 41 двор, 257 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1861 год — 34 двары, 338 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1885 год — 36 двароў, 374 жыхары<ref name="gvb"/> * 1897 год — 85 двароў, 496 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1909 год — 100 двароў, 575 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1921 год — 96 гаспадарак, 559 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1940 год — 107 двароў, 719 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1959 год — 588 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1970 год — 584 жыхары<ref name="gvb"/> * 1998 год — 794 жыхары, 294 двары<ref name="БЭ9" />. * 2001 год — 287 гаспадарак, 825 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2009 год — 805 жыхароў<ref name="c2019"/> * 2012 год — 305 гаспадарак, 832 жыхары<ref name="gvb"/> * 2019 год — 754 жыхары<ref name="c2019"/> == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, загінуўшым у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]<ref name="БЭ9" />. * На вясковых могілках пахаваны тры воіны Чырвонай Арміі, якія загінулі ў ліпені 1944 года ў баі пры вызваленні Клецка; у 1977 годзе на магіле пастаўлена стэла<ref name="gvb"/>. == Славутасці == * [[Свята-Пакроўская царква (Лань)|Свята-Пакроўская царква]] (канец [[ХІХ стагоддзе|ХІХ стагоддзя]]), вул. Лясная, 1а (інв.№ 621/ С-14103) — {{ГККРБ 4|613Г000494}}. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Лань. Свята-Пакроўская царква (03).jpg|Свята-Пакроўская царква Лань. Свята-Пакроўская царква (01).jpg|Брама-званіца </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Тамара Генрыхаўна Пузіноўская]] — беларуская [[актрыса]] тэатра == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Лань|старонкі=63—64}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|9}} — С. 127. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=26|старонак=48|isbn=978-985-508-054-2|тыраж=10000|мова=ru}} * Ліст карты N-35-102. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1982 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Лань (аграгарадок)| ]] ob5hh6fhj6m6tzd757wnkcdsp1bggty 0 281921 5216821 4247978 2026-10-12T07:00:37Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя (1870—2012), насельніцтва па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» і перапісах 2009/2019; раздзел «Крыніцы» 5216821 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Малая Быхаўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Malaja_Bychaŭščyna_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 07|lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 36|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002522 }} '''Мала́я Бы́хаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бы́хаўшчына'''</ref> ({{lang-be-trans|Malaja Bychaŭščyna}}, {{lang-ru|Малая Быховщина}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. Да 9 жніўня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Карцэвіцкі сельсавет|Карцэвіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 24.</ref>. == Гісторыя == У 1870 годзе вёска Малая Быхаўшчызна ў Ланскай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], 71 душа мужчынскага полу. У 1888 годзе каля вёскі знаходзіліся чатыры аднайменныя фальваркі (ад 14 да 28 дзесяцін зямлі), уладанні Вяржбіцкай, Дарожынскага, Клішэўскіх і Галаўні. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы 38 двароў, 248 жыхароў, хлебазапасны магазін; у 1909 годзе 49 двароў, 303 жыхары<ref name="gvb"/>. З 1921 года ў складзе Польшчы, у гміне Лань [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]; вёска, 53 двары, 291 жыхар. З лістапада 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Быхаўшчынскі сельсавет|Быхаўшчынскім сельсавеце]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. У 1940 годзе вёска, 57 двароў, 329 жыхароў, пачатковая школа. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецкімі войскамі; 16 вяскоўцаў загінулі ці прапалі без вестак на франтах. У жніўні 1950 года створаны калгас імя Гастэлы, з 1951 года вёска ў складзе калгаса «Новы шлях»; з 8 студзеня 1954 года ў Мінскай вобласці, з 16 ліпеня 1954 года ў [[Ланскі сельсавет|Ланскім сельсавеце]]. З 1960 года ў калгасе імя Леніна (у 1982 годзе аб’яднаны з калгасам «Ленінскі шлях»). З 1996 года на тэрыторыі калектыўнай сельскагаспадарчай гаспадаркі «Лань» (з 2003 года СВК, з 2011 года ААТ «Лань-Нясвіж») з цэнтрам у аграгарадку [[Лань (аграгарадок)|Лань]]<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * 1897 год — 38 двароў, 248 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1909 год — 49 двароў, 303 жыхары<ref name="gvb"/> * 1921 год — 53 двары, 291 жыхар<ref name="gvb"/> * 1940 год — 57 двароў, 329 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1959 год — 290 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1970 год — 230 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1998 год — 59 гаспадарак, 102 жыхары<ref name="gvb"/> * 2001 год — 55 гаспадарак, 89 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2009 год — 41 жыхар<ref name="c2019"/> * 2012 год — 33 гаспадаркі, 28 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2019 год — 23 жыхары<ref name="c2019"/> == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Малая Быхаўшчына|старонкі=67—68}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] 7n3linkou3hg83bld9dzpxq12u4849n 0 281922 5216822 4247979 2026-10-12T07:03:53Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя (1578—2012), насельніцтва па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» і перапісах 2009/2019; раздзел «Крыніцы» 5216822 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Міцькавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Міцькавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Mićkavičy,_Niasviž_District_(02).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 08|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 35|lon_sec = 18 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002569 }} '''Мі́цькавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mićkavičy}}, {{lang-ru|Митьковичи}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. Да 9 жніўня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Карцэвіцкі сельсавет|Карцэвіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 24.</ref>. == Гісторыя == Пад 1578 годам вядомы «грунты Міцькаўскія» ў складзе маёнтка Быхаўшчызна, прыватнага ўладання ў Навагрудскім ваяводстве [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. У 1678 годзе вёска Міцкевічы фальварка Быхаўшчызна, уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]<ref name="gvb"/>. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Нясвіжскім, з 1796 года — у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе вёска, 27 двароў, 163 жыхары, карчма, і двор з драўляным панскім домам, шляхецкае ўладанне. У 1870 годзе вёска Ланскай воласці, 37 душ мужчынскага полу, і аднайменны маёнтак, уладанне Булгака. У 1876 годзе маёнтак (283 дзесяціны зямлі) па дароўчым запісе перайшоў да П. Л. Вітгенштэйна; у 1888 годзе маёнтак (120 дзесяцін) належаў Р. Х. Булгаку. Паводле перапісу 1897 года на месцы сучаснай вёскі існавалі вёска (21 двор, 148 жыхароў), урочышча (1 двор, 4 жыхары) і маёнтак (3 двары, 15 жыхароў). У 1909 годзе ў вёсцы 26 двароў, 142 жыхары, у маёнтку 26 жыхароў<ref name="gvb"/>. З 1921 года ў складзе Польшчы, у гміне Лань [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]; вёска Малыя Міцкевічы, 29 двароў, 179 жыхароў, і два фальваркі Міцкевічы (5 двароў, 20 жыхароў і 4 двары, 22 жыхары). З лістапада 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Быхаўшчынскі сельсавет|Быхаўшчынскім сельсавеце]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. У 1940 годзе на месцы сучаснай вёскі знаходзіліся вёскі Вялікія Міцькавічы (48 двароў, 289 жыхароў) і Міцькавічы (32 двары, 211 жыхароў), а таксама былы маёнтак (4 двары, 32 жыхары). У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецкімі войскамі; 31 вясковец загінуў ці прапаў без вестак на франтах. У 1947 годзе ў вёсках працавала школа. У 1949 годзе ў Малых Міцькавічах арганізаваны калгас «Новы шлях», у Вялікіх — калгас «Савецкі селянін»; у 1951 годзе яны аб’ядналіся ў калгас «Новы шлях». З 19 лістапада 1952 года ў [[Карцэвіцкі сельсавет|Карцэвіцкім сельсавеце]], з 8 студзеня 1954 года ў Мінскай вобласці. З 1960 года вёскі ўваходзілі ў калгас імя Леніна; 12 лістапада 1966 года Вялікія і Малыя Міцькавічы аб’яднаны ў адзін населены пункт. З 1996 года на тэрыторыі калектыўнай сельскагаспадарчай гаспадаркі «Лань» (з 2003 года СВК, з 2011 года ААТ «Лань-Нясвіж») з цэнтрам у аграгарадку [[Лань (аграгарадок)|Лань]]. На 2012 год у вёсцы сельскі Дом культуры, бібліятэка, Дом рамёстваў з невялікім музеем «Куток старынкі», магазін, жывёлагадоўчая ферма<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * 1800 год — 27 двароў, 163 жыхары<ref name="gvb"/> * 1897 год — 21 двор, 148 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1909 год — 26 двароў, 142 жыхары<ref name="gvb"/> * 1921 год — 29 двароў, 179 жыхароў (Малыя Міцкевічы)<ref name="gvb"/> * 1940 год — 48 двароў, 289 жыхароў (Вялікія Міцькавічы); 32 двары, 211 жыхароў (Міцькавічы)<ref name="gvb"/> * 1959 год — 300 жыхароў (Вялікія Міцькавічы); 234 жыхары (Малыя Міцькавічы)<ref name="gvb"/> * 1970 год — 559 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1998 год — 132 гаспадаркі, 257 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2001 год — 134 гаспадаркі, 256 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2009 год — 175 жыхароў<ref name="c2019"/> * 2012 год — 91 гаспадарка, 160 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2019 год — 122 жыхары<ref name="c2019"/> == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Міцькавічы|старонкі=71—73}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] t22p32po1ogdgo1dvyg0aqqw2ekbe9z 0 281923 5216823 5097670 2026-10-12T07:06:22Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя (1758—2012), насельніцтва па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» і перапісах 2009/2019; раздзел «Крыніцы»; тыпаграфіка ў раздзеле «Назва» 5216823 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пукелеўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Pukielieŭščyna_(02).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 07|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 40|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002534 }} '''Пуке́леўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pukielieŭščyna}}, {{lang-ru|Пукелевщина}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. == Назва == У XVI стагоддзі тут згадваюцца «зямля Пукелева», «гай Пукелеў», «поле Пукелева», «Міхал Пукель»<ref>Писцовая книга Пинского и Клецкого княжеств, составленная Пинским старостою Станиславом Хвальчевским в 1552-1555 г. Вильна, 1884. С. 442, 444, 445, 453.</ref>. == Гісторыя == У 1758 годзе фальварак Пуклеўшчызна ў Навагрудскім ваяводстве [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Нясвіжскім, з 1796 года — у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1858 годзе фальварак Сцятынскіх. У 1887 годзе вёска Ланскай воласці каля шляху з Нясвіжа ў Клецк (6 асад) і пяць аднайменных фальваркаў, чатыры з якіх належалі прадстаўнікам роду Сцятынскіх. У 1897 годзе на месцы сучаснай вёскі існавалі два фальваркі (разам 6 двароў, 63 жыхары) і ўрочышча. У 1909 годзе засценак, 9 двароў, і фальварак<ref name="gvb"/>. З 1921 года ў складзе Польшчы, у гміне Лань [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]; засценак, 13 двароў, 76 жыхароў. З лістапада 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Ланскі сельсавет|Ланскім сельсавеце]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці. У 1940 годзе ў засценку 19 двароў, 99 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецкімі войскамі; 2 вяскоўцы загінулі на франтах. У 1949 годзе арганізаваны калгас імя Жданава; у 1950-я гады вёска ў складзе ўзбуйненага калгаса «Чырвоны партызан», з 1960 года — у калгасе імя Леніна. З 1996 года на тэрыторыі калектыўнай сельскагаспадарчай гаспадаркі «Лань» (з 2003 года СВК, з 2011 года ААТ «Лань-Нясвіж») з цэнтрам у аграгарадку [[Лань (аграгарадок)|Лань]]. На 2012 год у вёсцы дзейнічала жывёлагадоўчая ферма<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * 1897 год — 6 двароў, 63 жыхары (два фальваркі)<ref name="gvb"/> * 1921 год — 13 двароў, 76 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1940 год — 19 двароў, 99 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1959 год — 131 жыхар<ref name="gvb"/> * 1970 год — 168 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1998 год — 48 гаспадарак, 86 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2001 год — 43 гаспадаркі, 76 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2009 год — 60 жыхароў<ref name="c2019"/> * 2012 год — 36 гаспадарак, 68 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2019 год — 53 жыхары<ref name="c2019"/> == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Пукелеўшчына|старонкі=79—80}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] rifjakhzsuayamvx9fylbwqvkb65pzo 0 281924 5216824 4247981 2026-10-12T07:06:47Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя (1827—2012), насельніцтва па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» і перапісах 2009/2019; раздзел «Крыніцы» 5216824 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хрыпкава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Chrypkava_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 08|lat_sec = 39 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 34|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242999331 }} '''Хры́пкава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chrypkava}}, {{lang-ru|Хрипково}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. Да 9 жніўня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Карцэвіцкі сельсавет|Карцэвіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 24.</ref>. == Гісторыя == У 1827 годзе маёнтак у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], 60 дзесяцін зямлі, уладанне Ф. А. Гутаровіча. Паводле перапісу 1897 года на месцы сучаснай вёскі ў Ланскай воласці знаходзіліся вёска Хрыпкава (Кутляны), 2 двары, 14 жыхароў, і пяць аднайменных фальваркаў. У 1909 годзе фальварак, 6 двароў, 63 жыхары<ref name="gvb"/>. З 1921 года ў складзе Польшчы, у гміне Лань [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]; ваколіца, 14 двароў, 103 жыхары. З лістапада 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Быхаўшчынскі сельсавет|Быхаўшчынскім сельсавеце]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. У 1940 годзе вёска, 18 двароў, 93 жыхары. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецкімі войскамі; 12 вяскоўцаў загінулі ці прапалі без вестак на франтах. З 8 студзеня 1954 года ў Мінскай вобласці, з 16 ліпеня 1954 года ў [[Ланскі сельсавет|Ланскім сельсавеце]]. З 1960 года вёска ў складзе калгаса імя Леніна. З 1996 года на тэрыторыі калектыўнай сельскагаспадарчай гаспадаркі «Лань» (з 2003 года СВК, з 2011 года ААТ «Лань-Нясвіж») з цэнтрам у аграгарадку [[Лань (аграгарадок)|Лань]]<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * 1897 год — 2 двары, 14 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1909 год — 6 двароў, 63 жыхары (фальварак)<ref name="gvb"/> * 1921 год — 14 двароў, 103 жыхары<ref name="gvb"/> * 1940 год — 18 двароў, 93 жыхары<ref name="gvb"/> * 1970 год — 57 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1998 год — 6 гаспадарак, 10 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2001 год — 5 гаспадарак, 7 жыхароў<ref name="gvb"/> * 2009 год — 6 жыхароў<ref name="c2019"/> * 2012 год — 2 гаспадаркі, 3 жыхары<ref name="gvb"/> * 2019 год — пастаяннае насельніцтва не ўлічана<ref name="c2019"/> == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Хрыпкава|старонкі=97}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] a73dhvq8oo6yi9sjboq5flvfabpw3g6 0 281925 5216825 5003367 2026-10-12T07:07:07Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя (1586—2012), насельніцтва па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» і перапісах 2009/2019; раздзел «Крыніцы» 5216825 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Чанавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Чанавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Čanavičy,_Niasviž_District_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Чанаві́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čanavičy}}, {{lang-ru|Чановичи}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядомы з XVI стагоддзя. У 1586 годзе сяло ў Навагрудскім ваяводстве [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], якое паны Чачоцкія прадалі [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка|Мікалаю Радзівілу Сіротку]] за 400 коп грошай<ref name="gvb"/>. У 1662 годзе згадваецца ў складзе [[Новагародскае ваяводства|Наваградскага ваяводства]]<ref>LVIA, f. SA, b. 1</ref>. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Нясвіжскім, з 1796 года — у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе фальварак і вёска (22 двары, 143 жыхары), уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У 1811 годзе фальварак, у які ўваходзілі вёскі Чанавічы, Лань і Габруны (209 душ сялян), знаходзіўся ў арэндзе ў Збарашэўскага. У 1830 годзе ў фальварку меліся карчма, млын, кузня, жылы дом (пабудаваны ў 1826 годзе), бровар, свіран; у склад маёнтка ўваходзілі вёскі Лань і Чанавічы. У 1870 годзе вёска Ланскай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]], 89 душ мужчынскага полу, і маёнтак, уладанне Тараевіча. У 1886 годзе ў вёсцы адкрыта школа граматы, у якой у 1890/91 навучальным годзе вучыліся 16 хлопчыкаў. У 1897 годзе ў вёсцы 96 двароў, 325 жыхароў; у маёнтку 26 жыхароў. У 1909 годзе вёска, 419 жыхароў, і фальварак, 18 жыхароў<ref name="gvb"/>. З 1921 года ў складзе Польшчы, у гміне Лань [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]; вёска, 81 двор, 441 жыхар, і асада, 2 двары, 12 жыхароў. З лістапада 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Ланскі сельсавет|Ланскім сельсавеце]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці. У 1940 годзе вёска, 132 двары, 587 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска была акупіравана нямецкімі войскамі. У 1944 годзе акупанты забілі двух партызан — мужа і жонку П. і М. Жукоў (у 1965 годзе на іх магіле ўстаноўлены помнік); 13 вяскоўцаў загінулі ці прапалі без вестак на франтах. У верасні 1948 года ў вёсцы створаны калгас імя Сталіна, з 1 ліпеня 1951 года вёска ў складзе ўзбуйненага калгаса «Ленінскі шлях», з лістапада 1982 года — у калгасе імя Леніна. З 1996 года на тэрыторыі калектыўнай сельскагаспадарчай гаспадаркі «Лань» (з 2003 года СВК, з 2011 года ААТ «Лань-Нясвіж») з цэнтрам у аграгарадку [[Лань (аграгарадок)|Лань]]. На 2012 год у вёсцы дзейнічала жывёлагадоўчая ферма<ref name="gvb"/>. == Насельніцтва == * 1800 год — 22 двары, 143 жыхары<ref name="gvb"/> * 1897 год — 96 двароў, 325 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1909 год — 419 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1921 год — 81 двор, 441 жыхар<ref name="gvb"/> * 1940 год — 132 двары, 587 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1959 год — 540 жыхароў<ref name="gvb"/> * 1970 год — 432 жыхары<ref name="gvb"/> * 1998 год — 84 гаспадаркі, 143 жыхары<ref name="gvb"/> * 2001 год — 83 гаспадаркі, 142 жыхары<ref name="gvb"/> * 2009 год — 54 жыхары<ref name="c2019"/> * 2019 год — 40 жыхароў<ref name="c2019"/> == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Чанавічы|старонкі=99—100}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] agetjl3w6ijgnbc8d0dxdhvrv1llxgr 0 281940 5216522 5216249 2026-10-11T19:55:37Z Змітрок Бядуля 175208 Афармленне: паўторныя спасылкі, зноскі перад кропкай, асэнсаваная зноска sb2018, «годзе», катэгорыя-эпонім 5216522 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лявонавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лявонавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Liavonavičy,_Niasviž_District_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 07|lat_sec = 17 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 46|lon_sec = 38 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243004272 }} '''Ляво́навічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liavonavičy}}, {{lang-ru|Леоновичи}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 14 км на паўднёвы ўсход ад [[Нясвіж]]а, за 126 км ад [[Мінск]]а, каля ракі [[Цапра (рака)|Цапры]]{{sfn|БелЭн|1999}}. Суседнічае з вёскай [[Габруны]], [[Ляхі (Нясвіжскі раён)|Ляхі]], [[Смалічы (Нясвіжскі раён)|Смалічы]], [[Цякалаўшчына]]. == Гісторыя == У 1720 годзе вёска ў [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1870 годзе — вёска Пацейкаўскай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]]. У 1890 годзе ў вёсцы адкрыта перасовачная<!-- па аналогіі з бібліятэкай, паводле слоўніка --> школа граматы, дзе ў 1890/1891 навучальным годзе вучылася 8 хлопчыкаў. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага міру]] 1921 года вёска апынулася ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскім павеце]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. Паводле перапісу 1921 года, у вёсцы было 86 будынкаў і 452 жыхары, з іх 444 беларусы, 6 яўрэяў і 2 палякі; 445 чалавек вызнавалі праваслаўе, 6 — іудаізм, 1 — каталіцтва<ref name="pl1921"/>. З 1939 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У 1940—1954 і 1971—2013 гадах — цэнтр [[Лявонавіцкі сельсавет|Лявонавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 ліпеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 27 (1329).</ref>. З 28 мая 2013 года Лявонавіцкі сельсавет ліквідаваны, вёска ў складзе Ланскага сельсавета<ref>[http://naviny.org/2013/05/28/by89588.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 28.05.2013 N 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181023054649/http://naviny.org/2013/05/28/by89588.htm |date=23 кастрычніка 2018 }}</ref>. == Інфраструктура == Праз вёску праходзяць аўтобусныя маршруты «Нясвіж — Клецк» і «Нясвіж — Лявонавічы». Дом культуры, бібліятэка, дзве крамы, дзіцячы садок, аддзяленне сувязі «Белпошта», урачэбная амбулаторыя, гараж, жывёлагадоўчая і свінаферма. У пачатку 2000-х гадоў у вёску праведзены газ; трубы і абсталяванне жыхары часткова набывалі за ўласны кошт<ref name="svaboda2004"/><ref name="sb2006"/>. У савецкі час у вёсцы дзейнічала Лявонавіцкая бальніца<ref name="nn2020"/>. У вёсцы размяшчаецца ЗАТ «[[1 Мая (сельскагаспадарчае прадпрыемства)|1 Мая]]» (віды дзейнасці: раслінаводства — зерневыя, бульба, цукровыя буракі, кукуруза; жывёлагадоўля — КРС; адрас: вул. Маладзёжная, 1/1а)<ref>Кароткая даведка прадпрыемства (адрас, profайл): ibiz.by — старонка ЗАО «1 Мая». zao1maya.ibiz.by </ref><ref>Даведнік AgroTimes: «1 Мая, ЗАО» (адрас). agrotimes.by </ref><ref>Kartoteka.by: ЗАО «1 Мая» (рэквізіты, УНП, адрас). kartoteka.by </ref>. Сучасная гаспадарка бярэ пачатак ад калгаса ім. Суворава, арганізаванага ў Лявонавічах у 1949 годзе<ref>«ЗАТ „1 Мая“ — 75 гадоў!», Нясвіжскія навіны, 19.10.2024. nesvizh-news.by </ref>. У 2015 годзе закрыта мясцовая агульнаадукацыйная школа<ref name="sb2018">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/v-derevne-leonovichi-nesvizhskogo-rayona-otkryli-otdelenie-kruglosutochnogo-prebyvaniya-dlya-pozhily.html |title=В деревне Леоновичи Несвижского района открыли отделение круглосуточного пребывания для пожилых и инвалидов |author=Ольга Савицкая |website=СБ. Беларусь сегодня |date=2018-11-07 |accessdate=2026-10-11 |lang=ru}}</ref>. 7 лістапада 2018 года на яе месцы адкрыта Аддзяленне забеспячэння кругласутачнага знаходжання для грамадзян пажылога ўзросту і інвалідаў (222634, вул. Маладзёжная, 24), умяшчальнасць — 30 месцаў<ref>Службовы ліст/апісанне: «Аддзяленне забеспячэння кругласутачнага знаходжання для грамадзян пажылога ўзросту і інвалідаў», сайт Нясвіжскага райвыканкама (DOCX).</ref>. Для новай установы пераабсталявалі класы, зменілі інжынерныя сістэмы і дах; у былым кабінеце фізікі размясцілі нумары павышанай камфортнасці, а ў настаўніцкай — пакой для трох чалавек. == Адукацыя == Першая школа ў Лявонавічах адкрыта ў 1890 годзе, тады яе наведвала 8 хлопчыкаў. З 1910 года лявонавіцкія дзеці займаліся ў [[Садовая (Клецкі раён)|Блячынскай]] царкоўна-прыходскай школе і Цякалаўшчынскім народным вучылішчы, а з 1917 года заняткі праводзіліся ў прыватных памяшканнях па чарзе. У 1922—1924 гадах у школе працаваў будучы беларускі паэт і кампазітар [[С. М. Новік-Пяюн]], у 1950—1988 гадах працавала Г. І. Вараненка, якой на пачатку 1970-х гадоў было прысвоена званне «Заслужаны настаўнік БССР»<ref name="nn2020"/>. У 1925—1939 гадах дзейнічала польская пачатковая школа. У 1940—1941 гадах навучанне праходзіла ў былых польскіх казармах у суседняй вёсцы Смалічы. У 1948 годзе метадам народнай будоўлі ўзведзены тры будынкі Лявонавіцкага сямігадовай, а пасля васьмігадовай школы, дырэктарам якой стаў А. М. Шынгель. У 1971 годзе пабудаваны новы тыпавы будынак школы і яна набыла статус сярэдняй. Першы выпуск адбыўся ў 1973 годзе, атэстат пра сярэднюю адукацыю атрымалі 29 выпускнікоў. З 2002 года школа пераназвана ў Лявонавіцкую сярэднюю школу-дзіцячы сад, а з 2005 года стала ўстановай адукацыі «Лявонавіцкая дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа-дзіцячы сад». У 2009 годзе ў школе навучалася 59 вучняў і 12 дзіцячасадаўцаў. Дырэктарам працавала А. І. Макаўчык. У 2015 годзе агульнаадукацыйная школа закрыта<ref name="sb2018"/>. == Культура == У 1926 годзе жыхары вёскі стварылі [[Лявонавіцкі народны хор]], адзін з найстарэйшых самадзейных калектываў Мінскай вобласці і агулам Беларусі. У вытоках хору былі мясцовы паэт і кампазітар [[Сяргей Новік-Пяюн]] і самадзейны кампазітар П. Косач. Вялікую дапамогу як кансультант у свой час аказваў народны артыст СССР [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Г. І. Цітовіч]]. З 1963 года хор мае званне «народны»<ref name="marakou"/>. У 1926 годзе разам з хорам быў арганізаваны тэатр, які праіснаваў да 1936 года і адыграў адметную ролю ў распаўсюджанні беларускай культуры ў Заходняй Беларусі, што тады была ў складзе Польшчы. Першым спектаклем у 1926 годзе стала п’еса [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]] «[[Птушка шчасця]]» ў пастаноўцы Новіка-Пяюна, які сыграў у ёй і галоўную ролю — селяніна Янку; станоўчую рэцэнзію на спектакль надрукавала газета «[[Сялянская ніва]]» 23 верасня 1926 года<ref name="svaboda2021"/>. Акрамя хору і тэатра, Новік-Пяюн арганізаваў у вёсцы гурток [[Таварыства беларускай школы]], беларускую бібліятэку і тайныя беларускія школы ў Лявонавічах і наваколлі, за што ў 1926 годзе быў высланы польскімі ўладамі<ref name="marakou"/><ref name="noweuropa"/>. За дзесяць гадоў Лявонавіцкі тэатр падрыхтаваў і паставіў 21 п’есу. Сярод іх былі «[[Паўлінка (спектакль)|Паўлінка]]» [[Янка Купала|Янкі Купалы]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «[[Збянтэжаны Саўка (фільм)|Збянтэжаны Саўка]]» [[Леапольд Іванавіч Родзевіч|Леапольда Родзевіча]]. Спектаклі ставіліся ў будынку [[Хлебазапасны магазін|хлебазапаснага магазіна]] дарэвалюцыйнага часу, які мясцовы жыхары называлі проста «магазін». У 1933 годзе гэты будынак перабудаваны ў Народны дом. Тэатр выязджаў са спектаклямі ў суседнія вёскі, а таксама ў [[Клецк]] і Нясвіж. На пастаноўкі ў Лявонавічы прыходзілі людзі з навакольных вёсак і мястэчак. Пра тэатр пісалі віленскія газеты. У спектаклях прымаў удзел аркестр пад кіраўніцтвам П. Ф. Казака і Лявонавіцкі хор. == Прырода == Праз ваколіцы працякае рака Цэпра (левы прыток Лані); даўжыня 21 км, плошча вадазбору 123 км²<ref>«Цепра — река в Белоруссии…», waterresources.ru (апісанне ракі: даўжыня і вадазбор). Water Resources </ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 429 жыхароў, 167 двароў{{sfn|БелЭн|1999}}. * 2001 год — 431 жыхар, 167 двароў. * 2009 год — 373 жыхары<ref>{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |accessdate=3 чэрвеня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |archivedate=29 чэрвеня 2015 |url-status=dead }}</ref>. * 2019 год — 327 жыхароў<ref name="mashke2019"/>. У 2018 годзе тут жылі 8 адзінокіх пенсіянераў<ref name="sb2018"/>. == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Новік-Пяюн]], сапр. Сяргей Міхайлавіч Новік (1906—1994) — паэт, празаік; нарадзіўся ў Лявонавічах, пахаваны на мясцовых могілках<ref name="marakou"/><ref name="noweuropa"/>. == Мемарыялы == * Стэла на ўшанаванне памяці 49 землякоў, загінулых у Другой сусветнай вайне, усталявана ў 1976 годзе ў цэнтры вёскі. * Стэла на ўшанаванне памяці двух партызан, загінулых у Другой сусветнай вайне, усталявана ў 1965 годзе на мясцовых могілках<ref>[https://belmemorial.by/ww2/minoblww2/nesvrnww2/леоновичи/братская-могила/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211211072406/http://belmemorial.by/ww2/minoblww2/nesvrnww2/%d0%bb%d0%b5%d0%be%d0%bd%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%87%d0%b8/%d0%b1%d1%80%d0%b0%d1%82%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%8f-%d0%bc%d0%be%d0%b3%d0%b8%d0%bb%d0%b0/ |date=11 снежня 2021 }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="pl1921">[https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/1966/edition/3085/content Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. VII: Województwo nowogródzkie]. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923. {{ref-pl}}</ref> <ref name="marakou">Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Т. II. — Мінск, 2003; [https://by.openlist.wiki/Новік_Сяргей_Міхайлавіч_(1906) Новік Сяргей Міхайлавіч (1906)] // Адкрыты спіс.</ref> <ref name="svaboda2021">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/siarhiej-novik-piajun/27948318.html |title=Раіў маладым не пісаць пра палітыку, рабіў пярсьцёнкі з кайданоў. 20 нечаканых фактаў пра Сяргея Новіка-Пяюна |author=Васіль Дэ Эм |website=Радыё Свабода |date=2021-08-27 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="noweuropa">{{cite web |url=https://new.org.pl/2831,trudna_droga_bialorusina.html |title=Poeta w potrzasku. Niemcy go rozstrzelali, a Sowieci uwięzili |author=Ihar Melnikau |website=Nowa Europa Wschodnia |date=2023-05-11 |accessdate=2026-10-10 |lang=pl}}</ref> <ref name="svaboda2004">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/790179.html |title=Лявонавічы на Меншчыне |author=Ягор Маёрчык |website=Радыё Свабода |date=2004-12-21 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="sb2006">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/zao-1-maya-nesvizhskogo-rayona-uroki-liderstva.html |title=ЗАО «1 Мая» Несвижского района. Уроки лидерства |website=СБ. Беларусь сегодня |date=2006-10-07 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="mashke2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="nn2020">{{cite web |url=https://www.nesvizh-news.by/2020/01/29/stranicy-istorii-na-puti-stanovleniya-i-razvitiya/ |title=Страницы истории. На пути становления и развития |author=Татьяна Вестник |website=Нясвіжскія навіны |date=2020-01-29 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|том=9|старонкі=416}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=31|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лявонавічы (Нясвіжскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] bmg7ckzcrht4f1xg8grhxwnaaqxp2r0 5216552 5216522 2026-10-11T21:21:11Z Змітрок Бядуля 175208 Выява: крама 5216552 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лявонавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лявонавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Liavonavičy,_Niasviž_District_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 07|lat_sec = 17 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 46|lon_sec = 38 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243004272 }} '''Ляво́навічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liavonavičy}}, {{lang-ru|Леоновичи}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 14 км на паўднёвы ўсход ад [[Нясвіж]]а, за 126 км ад [[Мінск]]а, каля ракі [[Цапра (рака)|Цапры]]{{sfn|БелЭн|1999}}. Суседнічае з вёскай [[Габруны]], [[Ляхі (Нясвіжскі раён)|Ляхі]], [[Смалічы (Нясвіжскі раён)|Смалічы]], [[Цякалаўшчына]]. == Гісторыя == У 1720 годзе вёска ў [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1870 годзе — вёска Пацейкаўскай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]]. У 1890 годзе ў вёсцы адкрыта перасовачная<!-- па аналогіі з бібліятэкай, паводле слоўніка --> школа граматы, дзе ў 1890/1891 навучальным годзе вучылася 8 хлопчыкаў. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага міру]] 1921 года вёска апынулася ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскім павеце]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. Паводле перапісу 1921 года, у вёсцы было 86 будынкаў і 452 жыхары, з іх 444 беларусы, 6 яўрэяў і 2 палякі; 445 чалавек вызнавалі праваслаўе, 6 — іудаізм, 1 — каталіцтва<ref name="pl1921"/>. З 1939 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У 1940—1954 і 1971—2013 гадах — цэнтр [[Лявонавіцкі сельсавет|Лявонавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 ліпеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 27 (1329).</ref>. З 28 мая 2013 года Лявонавіцкі сельсавет ліквідаваны, вёска ў складзе Ланскага сельсавета<ref>[http://naviny.org/2013/05/28/by89588.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 28.05.2013 N 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181023054649/http://naviny.org/2013/05/28/by89588.htm |date=23 кастрычніка 2018 }}</ref>. == Інфраструктура == [[Файл:Liavonavičy. Krama.jpeg|міні|Крама ў Лявонавічах]] Праз вёску праходзяць аўтобусныя маршруты «Нясвіж — Клецк» і «Нясвіж — Лявонавічы». Дом культуры, бібліятэка, дзве крамы, дзіцячы садок, аддзяленне сувязі «Белпошта», урачэбная амбулаторыя, гараж, жывёлагадоўчая і свінаферма. У пачатку 2000-х гадоў у вёску праведзены газ; трубы і абсталяванне жыхары часткова набывалі за ўласны кошт<ref name="svaboda2004"/><ref name="sb2006"/>. У савецкі час у вёсцы дзейнічала Лявонавіцкая бальніца<ref name="nn2020"/>. У вёсцы размяшчаецца ЗАТ «[[1 Мая (сельскагаспадарчае прадпрыемства)|1 Мая]]» (віды дзейнасці: раслінаводства — зерневыя, бульба, цукровыя буракі, кукуруза; жывёлагадоўля — КРС; адрас: вул. Маладзёжная, 1/1а)<ref>Кароткая даведка прадпрыемства (адрас, profайл): ibiz.by — старонка ЗАО «1 Мая». zao1maya.ibiz.by </ref><ref>Даведнік AgroTimes: «1 Мая, ЗАО» (адрас). agrotimes.by </ref><ref>Kartoteka.by: ЗАО «1 Мая» (рэквізіты, УНП, адрас). kartoteka.by </ref>. Сучасная гаспадарка бярэ пачатак ад калгаса ім. Суворава, арганізаванага ў Лявонавічах у 1949 годзе<ref>«ЗАТ „1 Мая“ — 75 гадоў!», Нясвіжскія навіны, 19.10.2024. nesvizh-news.by </ref>. У 2015 годзе закрыта мясцовая агульнаадукацыйная школа<ref name="sb2018">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/v-derevne-leonovichi-nesvizhskogo-rayona-otkryli-otdelenie-kruglosutochnogo-prebyvaniya-dlya-pozhily.html |title=В деревне Леоновичи Несвижского района открыли отделение круглосуточного пребывания для пожилых и инвалидов |author=Ольга Савицкая |website=СБ. Беларусь сегодня |date=2018-11-07 |accessdate=2026-10-11 |lang=ru}}</ref>. 7 лістапада 2018 года на яе месцы адкрыта Аддзяленне забеспячэння кругласутачнага знаходжання для грамадзян пажылога ўзросту і інвалідаў (222634, вул. Маладзёжная, 24), умяшчальнасць — 30 месцаў<ref>Службовы ліст/апісанне: «Аддзяленне забеспячэння кругласутачнага знаходжання для грамадзян пажылога ўзросту і інвалідаў», сайт Нясвіжскага райвыканкама (DOCX).</ref>. Для новай установы пераабсталявалі класы, зменілі інжынерныя сістэмы і дах; у былым кабінеце фізікі размясцілі нумары павышанай камфортнасці, а ў настаўніцкай — пакой для трох чалавек. == Адукацыя == Першая школа ў Лявонавічах адкрыта ў 1890 годзе, тады яе наведвала 8 хлопчыкаў. З 1910 года лявонавіцкія дзеці займаліся ў [[Садовая (Клецкі раён)|Блячынскай]] царкоўна-прыходскай школе і Цякалаўшчынскім народным вучылішчы, а з 1917 года заняткі праводзіліся ў прыватных памяшканнях па чарзе. У 1922—1924 гадах у школе працаваў будучы беларускі паэт і кампазітар [[С. М. Новік-Пяюн]], у 1950—1988 гадах працавала Г. І. Вараненка, якой на пачатку 1970-х гадоў было прысвоена званне «Заслужаны настаўнік БССР»<ref name="nn2020"/>. У 1925—1939 гадах дзейнічала польская пачатковая школа. У 1940—1941 гадах навучанне праходзіла ў былых польскіх казармах у суседняй вёсцы Смалічы. У 1948 годзе метадам народнай будоўлі ўзведзены тры будынкі Лявонавіцкага сямігадовай, а пасля васьмігадовай школы, дырэктарам якой стаў А. М. Шынгель. У 1971 годзе пабудаваны новы тыпавы будынак школы і яна набыла статус сярэдняй. Першы выпуск адбыўся ў 1973 годзе, атэстат пра сярэднюю адукацыю атрымалі 29 выпускнікоў. З 2002 года школа пераназвана ў Лявонавіцкую сярэднюю школу-дзіцячы сад, а з 2005 года стала ўстановай адукацыі «Лявонавіцкая дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа-дзіцячы сад». У 2009 годзе ў школе навучалася 59 вучняў і 12 дзіцячасадаўцаў. Дырэктарам працавала А. І. Макаўчык. У 2015 годзе агульнаадукацыйная школа закрыта<ref name="sb2018"/>. == Культура == У 1926 годзе жыхары вёскі стварылі [[Лявонавіцкі народны хор]], адзін з найстарэйшых самадзейных калектываў Мінскай вобласці і агулам Беларусі. У вытоках хору былі мясцовы паэт і кампазітар [[Сяргей Новік-Пяюн]] і самадзейны кампазітар П. Косач. Вялікую дапамогу як кансультант у свой час аказваў народны артыст СССР [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Г. І. Цітовіч]]. З 1963 года хор мае званне «народны»<ref name="marakou"/>. У 1926 годзе разам з хорам быў арганізаваны тэатр, які праіснаваў да 1936 года і адыграў адметную ролю ў распаўсюджанні беларускай культуры ў Заходняй Беларусі, што тады была ў складзе Польшчы. Першым спектаклем у 1926 годзе стала п’еса [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]] «[[Птушка шчасця]]» ў пастаноўцы Новіка-Пяюна, які сыграў у ёй і галоўную ролю — селяніна Янку; станоўчую рэцэнзію на спектакль надрукавала газета «[[Сялянская ніва]]» 23 верасня 1926 года<ref name="svaboda2021"/>. Акрамя хору і тэатра, Новік-Пяюн арганізаваў у вёсцы гурток [[Таварыства беларускай школы]], беларускую бібліятэку і тайныя беларускія школы ў Лявонавічах і наваколлі, за што ў 1926 годзе быў высланы польскімі ўладамі<ref name="marakou"/><ref name="noweuropa"/>. За дзесяць гадоў Лявонавіцкі тэатр падрыхтаваў і паставіў 21 п’есу. Сярод іх былі «[[Паўлінка (спектакль)|Паўлінка]]» [[Янка Купала|Янкі Купалы]], «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], «[[Збянтэжаны Саўка (фільм)|Збянтэжаны Саўка]]» [[Леапольд Іванавіч Родзевіч|Леапольда Родзевіча]]. Спектаклі ставіліся ў будынку [[Хлебазапасны магазін|хлебазапаснага магазіна]] дарэвалюцыйнага часу, які мясцовы жыхары называлі проста «магазін». У 1933 годзе гэты будынак перабудаваны ў Народны дом. Тэатр выязджаў са спектаклямі ў суседнія вёскі, а таксама ў [[Клецк]] і Нясвіж. На пастаноўкі ў Лявонавічы прыходзілі людзі з навакольных вёсак і мястэчак. Пра тэатр пісалі віленскія газеты. У спектаклях прымаў удзел аркестр пад кіраўніцтвам П. Ф. Казака і Лявонавіцкі хор. == Прырода == Праз ваколіцы працякае рака Цэпра (левы прыток Лані); даўжыня 21 км, плошча вадазбору 123 км²<ref>«Цепра — река в Белоруссии…», waterresources.ru (апісанне ракі: даўжыня і вадазбор). Water Resources </ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 429 жыхароў, 167 двароў{{sfn|БелЭн|1999}}. * 2001 год — 431 жыхар, 167 двароў. * 2009 год — 373 жыхары<ref>{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |accessdate=3 чэрвеня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |archivedate=29 чэрвеня 2015 |url-status=dead }}</ref>. * 2019 год — 327 жыхароў<ref name="mashke2019"/>. У 2018 годзе тут жылі 8 адзінокіх пенсіянераў<ref name="sb2018"/>. == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Новік-Пяюн]], сапр. Сяргей Міхайлавіч Новік (1906—1994) — паэт, празаік; нарадзіўся ў Лявонавічах, пахаваны на мясцовых могілках<ref name="marakou"/><ref name="noweuropa"/>. == Мемарыялы == * Стэла на ўшанаванне памяці 49 землякоў, загінулых у Другой сусветнай вайне, усталявана ў 1976 годзе ў цэнтры вёскі. * Стэла на ўшанаванне памяці двух партызан, загінулых у Другой сусветнай вайне, усталявана ў 1965 годзе на мясцовых могілках<ref>[https://belmemorial.by/ww2/minoblww2/nesvrnww2/леоновичи/братская-могила/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211211072406/http://belmemorial.by/ww2/minoblww2/nesvrnww2/%d0%bb%d0%b5%d0%be%d0%bd%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%87%d0%b8/%d0%b1%d1%80%d0%b0%d1%82%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%8f-%d0%bc%d0%be%d0%b3%d0%b8%d0%bb%d0%b0/ |date=11 снежня 2021 }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="pl1921">[https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/1966/edition/3085/content Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. VII: Województwo nowogródzkie]. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923. {{ref-pl}}</ref> <ref name="marakou">Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Т. II. — Мінск, 2003; [https://by.openlist.wiki/Новік_Сяргей_Міхайлавіч_(1906) Новік Сяргей Міхайлавіч (1906)] // Адкрыты спіс.</ref> <ref name="svaboda2021">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/siarhiej-novik-piajun/27948318.html |title=Раіў маладым не пісаць пра палітыку, рабіў пярсьцёнкі з кайданоў. 20 нечаканых фактаў пра Сяргея Новіка-Пяюна |author=Васіль Дэ Эм |website=Радыё Свабода |date=2021-08-27 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="noweuropa">{{cite web |url=https://new.org.pl/2831,trudna_droga_bialorusina.html |title=Poeta w potrzasku. Niemcy go rozstrzelali, a Sowieci uwięzili |author=Ihar Melnikau |website=Nowa Europa Wschodnia |date=2023-05-11 |accessdate=2026-10-10 |lang=pl}}</ref> <ref name="svaboda2004">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/790179.html |title=Лявонавічы на Меншчыне |author=Ягор Маёрчык |website=Радыё Свабода |date=2004-12-21 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="sb2006">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/zao-1-maya-nesvizhskogo-rayona-uroki-liderstva.html |title=ЗАО «1 Мая» Несвижского района. Уроки лидерства |website=СБ. Беларусь сегодня |date=2006-10-07 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="mashke2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="nn2020">{{cite web |url=https://www.nesvizh-news.by/2020/01/29/stranicy-istorii-na-puti-stanovleniya-i-razvitiya/ |title=Страницы истории. На пути становления и развития |author=Татьяна Вестник |website=Нясвіжскія навіны |date=2020-01-29 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|том=9|старонкі=416}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=31|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ланскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лявонавічы (Нясвіжскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] 4dsocw7joh4nrntckv75e15dqdrfc88 0 281943 5216547 5216225 2026-10-11T21:19:39Z Змітрок Бядуля 175208 Выявы: здымак вёскі 1930-х гадоў і першая капліца (да 1939) 5216547 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пляшэвічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Pliaševičy_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 10|lat_sec = 01 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 49|lon_sec = 08 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243004266 }} '''Пляшэ́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пляшы́вічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Pliaševičy}}, {{lang-ru|Плешевичи}}) — [[вёска]] ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. == Гісторыя == [[Файл:Plaševičy. Пляшэвічы (1930-39).jpg|міні|Жыхары Пляшэвічаў, 1930-я гады]] У XIX стагоддзі Пляшэвічы ўваходзілі ў [[Слуцкі павет]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У «[[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў|Геаграфічным слоўніку Каралеўства Польскага]]» (1887) пад назвай Pleszewicze апісаны [[фальварак]] плошчай 29⅓ [[валока|валокі]], які належаў да Нясвіжскай [[Ардынацыя (Рэч Паспалітая)|ардынацыі]] [[Радзівілы|Радзівілаў]], і вёска над ракой [[Выня (рака)|Выняй]] у Пацейкаўскай воласці, якая мела 46 поўнанадзельных асад; мясцовасць там трохі хвалістая, бязлесная, з выдатнымі глебамі<ref name="sgkp"/>. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года Пляшэвічы апынуліся ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскім павеце]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]: у 1922—1927 гадах — у гміне Лісуны, а пасля яе скасавання 1 кастрычніка 1927 года — у гміне Лань<ref name="dzu1922"/><ref name="pl1921"/><ref name="dzu1927"/>. Паводле перапісу 1921 года, у [[засценак|засценку]] Пляшэвічы было 44 будынкі і 257 жыхароў, з іх 253 палякі, 3 беларусы і 1 чалавек іншай нацыянальнасці; 232 чалавекі вызнавалі каталіцтва, 25 — праваслаўе<ref name="pl1921"/>. З 1939 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Лявонавіцкі сельсавет|Лявонавіцкага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/05/28/by89588.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 28.05.2013 N 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181023054649/http://naviny.org/2013/05/28/by89588.htm |date=23 кастрычніка 2018 }}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Пляшэвічы. Каталіцкая капліца на могілках (02).jpg|міні|злева|Капліца Святога Іосіфа]] [[Файл:Plaševičy, Kaplica. Пляшэвічы, Капліца (1919-39).jpg|міні|Першая капліца, да 1939 года]] На могілках вёскі стаіць драўляная каталіцкая капліца Святога Іосіфа (Юзафа Рамесніка). Першую капліцу пабудаваў у 1926 годзе ўладальнік маёнтка Пляшэвічы; у 1954 годзе яе цалкам разабралі<ref name="radzimaobj"/><ref name="globus"/>. У 1990-я гады намаганнямі ксяндза Эдмунда Калясінскага капліцу ўзвялі нанова; на яе асвячэнне ў свята Божага Цела прыязджала з-за мяжы дачка фундатара. Над уваходам у новую капліцу змешчана дошка, якая захавалася ад старой<ref name="radzimaobj"/>. == Насельніцтва == * 1921 год — 44 будынкі, 257 жыхароў<ref name="pl1921"/> * 1982 год — каля 80 жыхароў (паводле тапаграфічнай карты)<ref name="n35102"/> * 2009 год — 10 жыхароў<ref name="mashke2019"/> * 2019 год — 4 жыхары<ref name="mashke2019"/> == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="radzimaobj">{{cite web |url=https://radzima.org/be/object/3439.html |title=Пляшэвічы. Капліца Святога Юзафа рамесніка |website=Radzima.org |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="globus">{{cite web |url=http://globustut.by/pleshevich/index.htm |title=Плешевичи |website=Глобус Беларуси |accessdate=2026-10-11 |lang=ru}}</ref> <ref name="sgkp">[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/258 Pleszewicze] // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1887. — T. VIII. — S. 258. {{ref-pl}}</ref> <ref name="pl1921">[https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/1966/edition/3085/content Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. VII: Województwo nowogródzkie]. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923. {{ref-pl}}</ref> <ref name="dzu1922">Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. — 1922. — Nr 13, poz. 119. {{ref-pl}}</ref> <ref name="dzu1927">[https://www.prawo.pl/akty/dz-u-1927-83-745,16873859.html Zmiany terytorjalne na obszarze powiatu nieświeskiego w województwie nowogródzkiem] // Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. — 1927. — Nr 83, poz. 745. {{ref-pl}}</ref> <ref name="n35102">[https://maps.vlasenko.net/smtm100/n-35-102.jpg Ліст карты N-35-102 (Несвиж)]. Маштаб 1:100 000. Стан мясцовасці на 1982 г. Выданне 1986 г. {{ref-ru}}</ref> <ref name="mashke2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/pleshevich/index.htm}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] ljcud8nmgdckfhchyxv79xghxooi9a2 0 281944 5216548 5216206 2026-10-11T21:20:13Z Змітрок Бядуля 175208 Выява: царква на малюнку каля 1826 года 5216548 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Салтанаўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Салтанаўшчына. Свята-Троіцкая царква (01).jpg |подпіс = [[Свята-Троіцкая царква (Салтанаўшчына)|Свята-Троіцкая царква]] |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 11|lat_sec = 56 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 48|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Нясвіжскі |сельсавет = Ланскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Saltanaŭščyna |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243004228 }} '''Салта́наўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Saltanaŭščyna}}, {{lang-ru|Солтановщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] на рацэ [[Выня (рака)|Выні]]. Уваходзіць у склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядома з канца XV ст. як '''двор Нясвіж''' пана [[Солтан Аляксандравіч|Солтана Аляксандравіча]], напэўна, цэнтр маёнтка нададзенага яму або яго бацьку пану [[Аляксандр Юр’евіч|Аляксандру Юр’евічу]] вял. кн. [[Казімір IV Ягелончык|Казімірам]] або [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандрам]] са складу [[Нясвіжскае княства|Нясвіжскай воласці]]. Дзе быў аднайменны цэнтр усёй воласці пэўна не вядома, на думку [[Андрэй Анатолевіч Мяцельскі|А. Мяцельскага]], ён знаходзіўся на цяперашнім гарадзішчы [[Замкавішча]] за 3 км на захад ад солтанава «двара» Нясвіж (за 2 км на захад ад цэнтра аг. Салтанаўшчына). Солтанаў «двор» знаходзіўся на ўсходнім беразе Выні. Пан Солтан памёр да канца студзеня 1495 года, «двор» Нясвіж перайшоў спадчынай яго непаўналетняму сыну [[Аляксандр Солтанавіч|Аляксандру Солтанавічу]], апекуном быў пан [[Іван Храптовіч|Літавор Храптовіч]]. У скразе пана Солтанавіча ад 1516 года на апякуна «двор» Нясвіж згаданы упершыню, самі падзеі адбываліся ў 1495—1504 гадах. Са зместу скаргі ўжо ў канцы XV ст. «двор» быў цэнтрам буйной гаспадаркі, таксама згадваецца імя нясвіжскага намесніка. Пазней «двор» называўся '''Нясвіжам Солтанаўскім''', '''Солтанавай Гаццю''' (напэўна, ад гаці праз пойму Выні ад «двара» на заходні бераг) і ўрэшце '''Солтанаўшчынай'''. У 1580-я гады куплены [[Радзівілы|Радзівіламі]] ва унукаў пана Аляксандра Солтанавіча, разам з усім маёнткам, які складаўся з яшчэ аднаго «двара» і чатырох сёлаў. Паводле спісу 1870 года, маёнтак Салтанаўшчына ўваходзіў у Гавязнянскую воласць [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]<ref name="radzimag"/>. У «[[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў|Геаграфічным слоўніку Каралеўства Польскага]]» (1890) Салтанаўшчына апісана як былая радзівілаўская вёска і фальварак Нясвіжскай [[Ардынацыя (Рэч Паспалітая)|ардынацыі]] над Выняй; вёска мела 19 асад, фальварак — 14½ [[валока|валокі]], глебы былі пшанічныя, лугі добрыя<ref name="sgkp"/>. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) ў складзе [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Побач вёскі з усходу праходзіла савецка-польская мяжа. Паміж вёскай і мяжой былі створаны аднайменныя [[Асаднікі|вайсковая асада]] і {{Нп5|стражніца КАП «Солтанаўшчына»|стражніца КАП «Солтанаўшчына»|pl|Strażnica KOP „Sołtanowszczyzna”}}. У 1922—1927 гадах Салтанаўшчына ўваходзіла ў гміну Лісуны, а пасля яе скасавання 1 кастрычніка 1927 года — у гміну Лань<ref name="dzu1922"/><ref name="pl1921"/><ref name="dzu1927"/>. Паводле перапісу 1921 года, у вёсцы было 54 будынкі і 311 жыхароў (290 беларусаў, 14 палякаў, 6 яўрэяў і 1 чалавек іншай нацыянальнасці; 289 праваслаўных, 16 католікаў і 6 іудзеяў), у фальварку — 3 будынкі і 44 жыхары (39 палякаў і 5 беларусаў; 31 праваслаўны і 13 католікаў), у лесніцкай сядзібе — 1 будынак і 7 жыхароў-палякаў<ref name="pl1921"/>. У вёсцы знаходзіўся паліцэйскі пастарунак: у жніўні 1926 года тут кароткі час утрымліваўся арыштаваны [[Сяргей Новік-Пяюн]]<ref name="budzma"/>. З 1939 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. На 2006 год у Салтанаўшчыне працаваў банна-пральны камбінат з парной і басейнам<ref name="sb2006"/>. Да 2013 года Салтанаўшчына ўваходзіла ў склад [[Лявонавіцкі сельсавет|Лявонавіцкага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/05/28/by89588.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 28.05.2013 N 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181023054649/http://naviny.org/2013/05/28/by89588.htm |date=23 кастрычніка 2018 }}</ref>. == Насельніцтва == * 1921 год — 58 будынкаў, 362 жыхары (вёска, фальварак і лесніцкая сядзіба)<ref name="pl1921"/> * 2009 год — 356 жыхароў<ref name="mashke2019"/> * 2019 год — 361 жыхар<ref name="mashke2019"/> == Славутасці == [[Файл:Sałtanaŭščyna, Trajeckaja. Салтанаўшчына, Траецкая (1826).jpg|міні|Франтон Свята-Троіцкай царквы на малюнку каля 1826 года, да перабудовы]] * [[Свята-Троіцкая царква (Салтанаўшчына)|Свята-Троіцкая царква]] (1826 год) — {{ГККРБ 4|613Г000498}} == Вядомыя асобы == * [[Антон Антонавіч Сланімскі]] (нар. 1948) — вучоны-[[эканаміст]]<ref name="бэ14">{{Крыніцы/БелЭн|14}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="radzimag">{{cite web |url=https://www.radzima.net/pl/volost/goveznyanskaya.html |title=Wołost Gowiezniańska (powiat słucki, gubernia mińska). Spis miejscowości |website=Radzima.net |accessdate=2026-10-11 |lang=pl}}</ref> <ref name="sgkp">[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/68 Sołtanowszczyzna] // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1890. — T. XI. — S. 68. {{ref-pl}}</ref> <ref name="pl1921">[https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/1966/edition/3085/content Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. VII: Województwo nowogródzkie]. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923. {{ref-pl}}</ref> <ref name="dzu1922">Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. — 1922. — Nr 13, poz. 119. {{ref-pl}}</ref> <ref name="dzu1927">[https://www.prawo.pl/akty/dz-u-1927-83-745,16873859.html Zmiany terytorjalne na obszarze powiatu nieświeskiego w województwie nowogródzkiem] // Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. — 1927. — Nr 83, poz. 745. {{ref-pl}}</ref> <ref name="budzma">{{cite web |url=https://budzma.org/news/nyedastrelyeny-syarhyey-novik-pyayun.html |title=«Недастрэлены». Сяргей Новік-Пяюн |author=Андрэй Мельнікаў |website=Будзьма беларусамі! |date=2018-02-28 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="sb2006">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/zao-1-maya-nesvizhskogo-rayona-uroki-liderstva.html |title=ЗАО «1 Мая» Несвижского района. Уроки лидерства |website=СБ. Беларусь сегодня |date=2006-10-07 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="mashke2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commons|Category:Saltanaŭščyna}} * {{ГБ|http://globustut.by/soltanovsc/index.htm}} {{Ланскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Салтанаўшчына| ]] g6sn5htoa5xleoxjy09im6bnyxf6fp7 0 292061 5216457 4921068 2026-10-11T17:56:38Z D.L.M.I. Bel 33064 /* Беларусь */ 5216457 wikitext text/x-wiki Назву '''Паля́ны''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Віцебская вобласць]] ** [[Паляны (Лепельскі раён)|Паляны]] — вёска ў [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] * [[Гродзенская вобласць]] ** [[Паляны (Астравецкі раён)|Паляны]] — вёска ў [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] ** [[Паляны (Жупранскі сельсавет)|Паляны]] — вёска ў [[Жупранскі сельсавет|Жупранскім сельсавеце]] [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]] ** [[Паляны (Каменналогскі сельсавет)|Паляны]] — вёска ў [[Каменналогскі сельсавет|Каменналогскім сельсавеце]] [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]] ** [[Паляны (Смаргонскі раён)|Паляны]] — вёска ў [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] ** [[Паляны (Смаргонскі раён, хутар)|Паляны]] — былы хутар у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] * [[Мінская вобласць]] ** [[Паляны (Барысаўскі раён)|Паляны]] — вёска ў [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]] ** [[Паляны (Вілейскі раён)|Паляны]] — вёска ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] ** [[Паляны (Маладзечанскі раён)|Паляны]] — вёска ў [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім раёне]] ** [[Узляны|Паляны]] — ранейшая назва вёскі [[Узляны]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] ** [[Зузанполь (Пухавіцкі раён)|Паляны]] — былы пасёлак у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]], раней маёнтак Зузанполь === [[Расія]] === * [[Паляны (Выбаргскі раён)]] {{Неадназначнасць}} ky2gfpmppewg4f2q5dvqwfbiok0iavo 1 293717 5216500 3611508 2026-10-11T18:42:22Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Размовы:Любэч]] у [[Размовы:Любеч]] па-над перасылкай: Больш распаўсюджаная назва: Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах 3611508 wikitext text/x-wiki Быў яшчэ адзiн Любеч(лац. Lubicze) амаль у вытоку ракi Заходняя Дзвiна. А ў самым вытоку, вышэй Любеча, iснаваў населены пункт Дудура (лац. Dudure). Трохi нiжэй гэтага Любеча па цячэнню Дзвiны iснаваў населены пункт Ecolesia Vitoldi. Там жа на безнайменным правым прытоку Дзвiны - горад Тарапец(лац. Toropiecz). Недалека рамяшчалiся манастыры - ман. Св. Мiкола (лац. S.Nicola Моn.) i манастыр Св.Марыя (лац. S. Maria Monaster). Тут адбывалiся ваенныя падзеi памiж Масковiяй i Княствам Лiтоўскiм. Так што пра якi Любеч iдзе гаворка ў летапiсах? Дзе цяпер Любеч з вытокаў Дзвiны? Ен знiк? А населены пункт Ecolesia Vitoldi. Калiсьцi ж былi цi то полацкiя, цi то Вiцебскiя. --[[Адмысловае:Contributions/87.143.228.58|87.143.228.58]] 01:37, 24 лістапада 2015 (MSK) == У склад Любецкага староства ўваходзіла Брагінская воласць?.. == Ад 1509 г. Брагінская воласць была ў пажыццёвым (Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 8 (1499 – 1514). Vilnius, 1995. № 307), ад 1514 г. у спадчынным валоданні князя Міхаіла Васільевіча Збаражскага (Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 9 (1511–1518). – Vilnius, 2002 [2004]. P. 240 – 241), усе чацвёра сыноў якога ўжо стала пісаліся Вішнявецкімі ((Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od czternastego wieku. – Warszawa, 1895. S. 552 – 553). У 1574г. яго ўнукі князі Аляксандр Аляксандравіч і Міхаіл Аляксандравіч Вішнявецкія раздзялілі між сабой Брагінскі маёнтак (http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf С. 185 – 194). У 1641 г. князь Іерамія Міхал Вішнявецкі аб'яднаў у сваіх руках абедзьве часткі Брагінскага маёнтку (Czamańska I., Wiśniowieccy. Monografia rodu. – Poznań, 2007. S. 145, 171). Тым жа часам ні адна крыніца, насуперак І. В. Кандрацьеву і В. С. Пазднякову, не сведчыць аб прыналежнасці Брагінскай воласці да Любеча, незалежна ад таго, пра які перыяд гісторыі ідзе размова. І ў XV ст., калі Брагінам, Горвалем і Любечам валодалі Манівідавічы, ні адна воласць да іншай не належала. -[[Удзельнік:Дамінік|Дамінік]] ([[Размовы з удзельнікам:Дамінік|размовы]]) 21:40, 3 мая 2020 (+03) 7cfqjq7z2i70buhgfkfiwus4bpm26wa 0 303673 5216442 4418610 2026-10-11T17:24:51Z D.L.M.I. Bel 33064 /* Беларусь */ 5216442 wikitext text/x-wiki Назву '''Вярхо́ўе''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Віцебская вобласць]]: ** [[Вярхоўе (Аршанскі раён)|Вярхоўе]] — вёска ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] ** [[Вярхоўе (Бешанковіцкі раён)|Вярхоўе]] — аграгарадок у [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] ** [[Вярхоўе (Віцебскі раён)|Вярхоўе]] — былая вёска ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] ** [[Вярхоўе (Ушацкі раён)|Вярхоўе]] — вёска ў [[Ушацкі раён|Ушацкім раёне]] === [[Расія]] === * [[Вярхоўе (Арлоўская вобласць)|Вярхоўе]] — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай вобласці]] * [[Вярхоўе (Холм-Жыркоўскі раён)]] {{Неадназначнасць}} q49v3dhskhdiwbyko6cj3hsoz2l74m6 0 304196 5216455 4442949 2026-10-11T17:55:18Z D.L.M.I. Bel 33064 5216455 wikitext text/x-wiki Назву '''Падлі́п’е''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Гродзенская вобласць]]: ** [[Падліп’е (Астравецкі раён)|Падліп’е]] — хутар у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] ** [[Падліп’е (Смаргонскі раён)|Падліп’е]] — былы хутар у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Падліп’е (Смалявіцкі раён)|Падліп’е]] — вёска ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] {{Неадназначнасць}} 658qm3pf1dp6x5yxxfbtx9tfdcjyfdr 0 305684 5216447 4465873 2026-10-11T17:43:42Z D.L.M.I. Bel 33064 /* Беларусь */ 5216447 wikitext text/x-wiki Назву '''Чаркасы''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Віцебская вобласць]]: ** [[Чаркасы (Бешанковіцкі раён)|Чарка́сы]] — вёска ў [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] ** [[Чаркасы (Докшыцкі раён)|Чарка́сы]] — вёска ў [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] ** [[Чаркасы (Лёзненскі раён)|Чаркасы́]] — вёска ў [[Лёзненскі раён|Лёзненскім раёне]] * [[Гродзенская вобласць]]: ** [[Чаркасы (Ашмянскі раён)|Чаркасы́]] — вёска ў [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] ** [[Чаркасы (Сінькоўскі сельсавет)|Чаркасы́]] — былая вёска ў [[Сінькоўскі сельсавет|Сінькоўскім сельсавеце]] [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] ** [[Чаркасы (Крэўскі сельсавет)|Чаркасы́]] — былы хутар у [[Крэўскі сельсавет|Крэўскім сельсавеце]] [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Чаркасы (аграгарадок)|Чарка́сы]] — аграгарадок у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] ** [[Чаркасы (пасёлак)|Чарка́сы]] — былы пасёлак у [[Фаніпальскі сельсавет|Фаніпальскім сельсавеце]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]] === Украіна === * '''[[Чаркасы]]''' — горад, адміністрацыйны цэнтр [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]]. {{Неадназначнасць}} ln3lv9gvilsm9te8vkxb3raa1vv3n9l 0 312504 5216829 4471540 2026-10-12T07:38:58Z Змітрок Бядуля 175208 Гісторыя па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» (1800, прыход 1863, вучылішча); выява з усходу; раздзел «Крыніцы»; спасылка на катэгорыю Вікісховішча; {{Бібліяінфармацыя}}; «г.» → «годзе» 5216829 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = Лань. Свята-Пакроўская царква (03).jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Лань (аграгарадок)|Лань]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = |Сайт = |Commons = Church of the Intercession of Our Lady in Lań }} '''Свята-Пакроўская царква''' — праваслаўны храм у в. [[Лань (аграгарадок)|Лань]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]]. == Гісторыя == Размешчана на ўскраіне вёскі, на могілках. У 1800 годзе ў сяле Лань, уладанні Дамініка [[Радзівілы|Радзівіла]], існавала драўляная Георгіеўская царква<ref name="gvb"/>. Цяперашняя царква пабудавана ў 1842—1844 гадах за кошт князя Радзівіла і памешчыка Грыневіча, прыгонныя сяляне якіх складалі прыход. Перабудавана ў 1863 годзе за кошт казны, з якой на перабудову і [[іканастас]] выдзелена 2202 рублі; прыход на той час складаўся з 8 вёсак і налічваў 1877 прыхаджан. Царкве належала пабудаваная ў 1863 годзе на царкоўных могілках малая драўляная царква Георгія Перамоганосца; пры царкве з 1863 года дзейнічала народнае вучылішча<ref name="gvb"/>. Адрамантавана ў 1904 годзе. Царква — помнік [[Беларускае народнае дойлідства|драўлянага дойлідства]], дзейнічае<ref name="gvb"/>. [[Файл:Church of the Intercession of Our Lady in Lań (04).jpg|міні|злева|Выгляд з усходу: апсіда з прыбудоўкамі]] == Архітэктура == Уяўляе сабой квадратны ў плане [[зруб]], да якога далучаны з усходу пяцісценная [[апсіда]] з 2 прыбудоўкамі, на захадзе — двухпавярховы [[тамбур]]. Асноўны аб'ём пакрыты [[чатырохсхільны дах|чатырохсхільным дахам]] з невысокай двух'яруснай [[галоўка]]й у цэнтры. Бакавыя [[фасад]]ы здвершаны невялікімі трохвугольнымі [[франтон]]амі, дэкарыраваныя [[пілястра]]мі, паміж якімі спараныя [[аконны праём|аконныя праёмы]]. Сцены гарызантальна [[шалёўка|ашаляваны]]. У аздобе выкарыстаны разныя вуглавыя накладкі, [[карніз]]ы і [[ліштвы]]. [[Інтэр’ер]] [[Зальны храм|зальны]]. 4 [[калона|калонкі]] па вуглах зруба падтрымліваюць [[бэлька|бэлькі]] [[перакрыцце|перакрыцця]]. == Брама-званіца == [[Файл:Лань. Свята-Пакроўская царква (01).jpg|міні|Брама-званіца]] Насупраць галоўнага фасада царквы знаходзіцца мураваная двух'ярусная [[брама]]-[[званіца]] з 3 [[арка|арачнымі]] праёмамі ў першым ярусе і 1 у другім. Накрыта [[шатровы дах|шатровым дахам]] з макаўкай. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Лань|старонкі=63—64}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ЗП|Мінская}} * Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000494}} {{Commons|Category:Church of the Intercession of Our Lady in Lań}} * {{radzima|}} * {{ГБ|http://globustut.by/lan/index.htm#church}} * {{Архіварта|svjata-pakrouskaja-carkva-lan}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лань (аграгарадок)]] [[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі]] [[Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства]] [[Катэгорыя:Храмы Слуцкай епархіі]] f4jtwc5riv001jqcsl3lw5x0d2yt36v 5216851 5216829 2026-10-12T09:24:06Z M.L.Bot 261 /* Архітэктура */ 5216851 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = Лань. Свята-Пакроўская царква (03).jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Лань (аграгарадок)|Лань]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = |Сайт = |Commons = Church of the Intercession of Our Lady in Lań }} '''Свята-Пакроўская царква''' — праваслаўны храм у в. [[Лань (аграгарадок)|Лань]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]]. == Гісторыя == Размешчана на ўскраіне вёскі, на могілках. У 1800 годзе ў сяле Лань, уладанні Дамініка [[Радзівілы|Радзівіла]], існавала драўляная Георгіеўская царква<ref name="gvb"/>. Цяперашняя царква пабудавана ў 1842—1844 гадах за кошт князя Радзівіла і памешчыка Грыневіча, прыгонныя сяляне якіх складалі прыход. Перабудавана ў 1863 годзе за кошт казны, з якой на перабудову і [[іканастас]] выдзелена 2202 рублі; прыход на той час складаўся з 8 вёсак і налічваў 1877 прыхаджан. Царкве належала пабудаваная ў 1863 годзе на царкоўных могілках малая драўляная царква Георгія Перамоганосца; пры царкве з 1863 года дзейнічала народнае вучылішча<ref name="gvb"/>. Адрамантавана ў 1904 годзе. Царква — помнік [[Беларускае народнае дойлідства|драўлянага дойлідства]], дзейнічае<ref name="gvb"/>. [[Файл:Church of the Intercession of Our Lady in Lań (04).jpg|міні|злева|Выгляд з усходу: апсіда з прыбудоўкамі]] == Архітэктура == Уяўляе сабой квадратны ў плане [[зруб]], да якога далучаны з усходу пяцісценная [[апсіда]] з 2 прыбудоўкамі, на захадзе — двухпавярховы [[тамбур]]. Асноўны аб'ём пакрыты [[чатырохсхільны дах|чатырохсхільным дахам]] з невысокай двух'яруснай [[Галоўка, архітэктура|галоўкай]] у цэнтры. Бакавыя [[фасад]]ы завершаны невялікімі трохвугольнымі [[франтон]]амі, дэкараваны [[пілястра]]мі, паміж якімі спараныя [[аконны праём|аконныя праёмы]]. Сцены гарызантальна [[шалёўка|ашаляваны]]. У аздобе выкарыстаны разныя вуглавыя накладкі, [[карніз]]ы і [[ліштвы]]. [[Інтэр’ер]] [[Зальны храм|зальны]]. 4 [[калона|калонкі]] па вуглах зруба падтрымліваюць [[бэлька|бэлькі]] [[перакрыцце|перакрыцця]]. == Брама-званіца == [[Файл:Лань. Свята-Пакроўская царква (01).jpg|міні|Брама-званіца]] Насупраць галоўнага фасада царквы знаходзіцца мураваная двух'ярусная [[брама]]-[[званіца]] з 3 [[арка|арачнымі]] праёмамі ў першым ярусе і 1 у другім. Накрыта [[шатровы дах|шатровым дахам]] з макаўкай. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Лань|старонкі=63—64}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ЗП|Мінская}} * Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000494}} {{Commons|Category:Church of the Intercession of Our Lady in Lań}} * {{radzima|}} * {{ГБ|http://globustut.by/lan/index.htm#church}} * {{Архіварта|svjata-pakrouskaja-carkva-lan}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лань (аграгарадок)]] [[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі]] [[Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства]] [[Катэгорыя:Храмы Слуцкай епархіі]] 9xwh7ktdsm5hlxzmnp0chvh8xacl5to 0 324793 5216398 5169625 2026-10-11T14:54:18Z DzBar 156353 5216398 wikitext text/x-wiki {{Дапісаць}}{{Нарматыўны акт}} '''Эмскі ўказ''' — сакрэтны загад расійскага імператара [[Аляксандр II|Аляксандра II]] ад 18 (30) мая 1876 года, накіраваны на выцісканне [[Украінская мова|ўкраінскай мовы]] з культурнай сферы і абмежаванне яе побытавага ўжывання. Указ забараняў украінскую мову ў друку, за выключэннем перадруку старых дакументаў, таксама быў забаронены імпарт украінскіх выданняў, пастаноўка п’ес і лекцыі на ўкраінскай мове. Указ названы ад нямецкага горада [[Бад-Эмс]], дзе ён выданы. Стаў прычынай часовай дэзарганізацыі ўкраінскага руху ў [[Дняпро|Прыдняпроўі]].[[Файл:Ems Ukaz plaque in Bad Ems.JPG|thumb|Памятная дошка, прысвечаная Эмскаму ўказу ў Бад-Эмсе.]] == Гл. таксама == * {{Не перакладзена 5|Валуеўскі цыркуляр|Валуеўскага цыркуляра|uk|Валуєвський циркуляр}} * [[Забарона беларускага друку]] * [[Забарона літоўскага друку]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітыка Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя ўкраінскай мовы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Украіны]] [[Катэгорыя:Моўная палітыка]] [[Катэгорыя:Украінафобія]] [[Катэгорыя:Русіфікацыя]] [[Катэгорыя:Парушэнні праў чалавека ў Расіі]] [[Катэгорыя:Дэкрэты]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1876 годзе]] ea9bxskjje4zy3ttwd9w527y63n4t7f 5216401 5216398 2026-10-11T15:08:38Z DzBar 156353 шаблон 5216401 wikitext text/x-wiki {{Дапісаць}}{{Нарматыўны акт}} '''Эмскі ўказ''' — сакрэтны загад расійскага імператара [[Аляксандр II|Аляксандра II]] ад 18 (30) мая 1876 года, накіраваны на выцісканне [[Украінская мова|ўкраінскай мовы]] з культурнай сферы і абмежаванне яе побытавага ўжывання. Указ забараняў украінскую мову ў друку, за выключэннем перадруку старых дакументаў, таксама быў забаронены імпарт украінскіх выданняў, пастаноўка п’ес і лекцыі на ўкраінскай мове. Указ названы ад нямецкага горада [[Бад-Эмс]], дзе ён выданы. Стаў прычынай часовай дэзарганізацыі ўкраінскага руху ў [[Дняпро|Прыдняпроўі]].[[Файл:Ems Ukaz plaque in Bad Ems.JPG|thumb|Памятная дошка, прысвечаная Эмскаму ўказу ў Бад-Эмсе.]] == Гл. таксама == * {{Не перакладзена 5|Валуеўскі цыркуляр|Валуеўскага цыркуляра|uk|Валуєвський циркуляр}} * [[Забарона беларускага друку]] * [[Забарона літоўскага друку]]{{Навігацыя|Вікікрыніцы=ru:Эмсский указ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітыка Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя ўкраінскай мовы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Украіны]] [[Катэгорыя:Моўная палітыка]] [[Катэгорыя:Украінафобія]] [[Катэгорыя:Русіфікацыя]] [[Катэгорыя:Парушэнні праў чалавека ў Расіі]] [[Катэгорыя:Дэкрэты]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1876 годзе]] jlya0o196kohy76r1owslq4co9coz13 0 325990 5216351 5204099 2026-10-11T12:31:55Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Газеты Казахстана]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5216351 wikitext text/x-wiki {{Газета | назва = «Республика — деловое обозрение» | выява = | подпіс = | тып = Грамадска-палітычная | фармат = | заснаванне = [[1998]] | спыненне публікацый = | цана = | уладальнікі = | выдавец = | рэдактар = | галоўны рэдактар = | штат = | палітычна = | мова = [[руская мова|руская]] | тыраж = 25 тыс. | галоўны офіс = [[Алма-Ата]], вул. [[Каныш Імантаевіч Сатпаеў|Сатпаева]], 2, офіс 17 | ISSN = | вэб-сайт = http://www.respublika-kaz.biz/ }} '''«Республика — деловое обозрение»''' — аналітычная апазіцыйная штотыднёвая [[казахстан]]ская [[газета]], вядомая крытычнымі артыкуламі ў адрас кіраўніцтва [[Казахстан]]а і пра карупцыю ў вышэйшых эшалонах улады<ref name = "http://www.freeas.org/?nid=958">{{Cite web |url=http://www.freeas.org/?nid=958 |title=СВОБОДНАЯ АЗИЯ — Нашли крайних |access-date=30 красавіка 2016 |archive-date=24 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211124150425/http://www.freeas.org/?nid=958 |url-status=dead}}</ref>. Выходзіць пад назвай «Голос Республики»<ref>[http://www.respublika.kz/ Газета «Республика — деловое обозрение»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160612223120/http://www.respublika.kz/ |date=12 чэрвеня 2016 }}</ref>. Заснавальнік і галоўны рэдактар — [[Ірына Альбертаўна Патрушава|Ірына Патрушава]]. == Агульная інфармацыя == Газета арыентавана на дзелавую і палітычную эліту, менеджараў, дзяржслужбоўцаў, прадстаўнікоў буйнага, сярэдняга і малога бізнесу<ref>[http://www.vipromotion.kz/index.php/media-partners-ru МЕДИА-ПАРТНЕРЫ]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Тыраж — больш 23 тысяч асобнікаў<ref name="diapazon.kz">[http://diapazon.kz/kazakhstan/19837-arestovannyjj-tirazh-respubliki-v-tot-zhe-den.html Арестованный тираж «Республики» в тот же день вышел под другим названием " Газета Диапазон :: новости Актобе, Казахстана и мира] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306083639/http://www.diapazon.kz/kazakhstan/19837-arestovannyjj-tirazh-respubliki-v-tot-zhe-den.html |date=6 сакавіка 2016 }}</ref>. Галоўны офіс у [[Алма-Ата|Алма-Аце]]<ref>[http://respublika-kz.24net.kz/ РЕСПУБЛИКА — ДЕЛОВОЕ ОБОЗРЕНИЕ]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Цікавыя факты == Газета ў [[2002]] годзе была ганаравана Міжнароднай прэміі за свабоду прэсы Камітэта па Абароне Журналістаў<ref name="http://www.freeas.org/?nid=958"/>. [[10 красавіка]] [[2002]] года — Алмацінскім міжраённым эканамічным судом было вынесена рашэнне пра ліквідацыю фірмы «PR-Consulting», якая выпускала газету за адміністрацыйныя парушэнні. А дакладней за адсутнасць даты рэгістрацыі і нумара сертыфіката на яе старонках. Тады газета была змушана змяніць назву на «Асандзі-Таймс»<ref name="http://www.freeas.org/?nid=958"/>. [[22 мая]] [[2002]] года нехта закінуў бутэлькі з запальнай сумессю ў акно рэдакцыі газеты «Деловое обозрение Республика»<ref name="http://www.freeas.org/?nid=958"/>. [[14 мая]] [[2005]] Міністэрства інфармацыі ліквідавала газету «Рэспублика. Деловое обозрение»<ref>[http://hghltd.yandex.net/yandbtm?qtree=oFR1kAQk%2F7XDF6wf44WZrG8RHD26XLzJ6Z%2F7Q%2BrLh8SCjws%2B03h2FaBAVGldPYF%2BcZM8knsCXBuovbbxWIIXJIVscH8jvY51HHgyPsk8hMiUD7X8PjnwnafIYGjEymjY4CAUO4oMHQFU1S7s8J1OvzX7iC7GEtATqqJfb4NnRCWPMlJRSGpfF7GHk8psJGavIZeoaxaC1JXlI7WTyNOT%2FXiaDTsS8Taw9%2B0VEdYx4p94KPuVMLE9Iy56QVvcSnpVdAjOC9DLhO7wqyFi9BGQRXQ28Zca4AMW1yt2qA8XBd20OxFiTCy9tHsEktDhc4B%2B99uuNSLbhpyM5Ptls2cLDF4HWeHFOFHuQ9fLnMVFz7FVrrjSY4Q2n7RMJ0gtD0zEJGWGS6dljbCXbXMhvFQEV5EzuxRqIlimxLOB7El5uSoqM1QjbPJQ%2FWG8c%2FZFIrUyxe%2Ba6DMqJhqrP5XQcLO3hCysRNwNWI7LzvCMepysOj7zdti7DytQD84PsgSNEE4JSFa%2BnmVy5g6%2BbhFoL0CcOscnVfNIXfjSqEPBotZhe1lmfQ%2F%2Bxs9A8LaRKm1wOg74Cij4%2Bm%2FjDogsgQctl9wDJZHGh6lBfcOC5gCzjCkCVC1BzSDeE5aYtL5pPM2vZZfZ&text=%D0%E5%F1%EF%F3%E1%EB%E8%EA%E0%20%3F%20%E4%E5%EB%EE%E2%EE%E5%20%EE%E1%EE%E7%F0%E5%ED%E8%E5&url=http%3A%2F%2Fwww.medialaw.kz%2Findex.php%3Fr%3D89%26c%3D1027 По информации Интерньюс-Казахстан]</ref>. === Газеты з падобнай назвай === Супрацоўнікі [[Камітэт нацыянальнай бяспекі Казахстана|КНБ]] [[Караганда|Караганды]] прыходзілі на пункты да пашыраннікаў газеты і патрабавалі ад прадаўнікоў, каб яны не шырылі газету «Голос республики»<ref>[http://www.zonakz.net/articles/28360 КНБ не отличает «Голос Республики» от «Республика — деловое обозрение» / Масс-медиа / Интернет-газета. Казахстан]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.respublika-kaz.biz/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200720182053/https://www.respublika-kaz.biz/ |date=20 ліпеня 2020 }} [[Катэгорыя:Газеты Казахстана]] ggz7luuv8053s0px38apbjaef1psjmf 0 334036 5216368 4439252 2026-10-11T13:21:10Z DzBar 156353 дапаўненне 5216368 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Міністэрства бытавога абслугоўвання насельніцтва Беларускай ССР |скарачэнне = Мінбыт БССР |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = БССР |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = [[13 жніўня]] [[1967]] |папярэднік1 = Галоўнае ўпраўленне бытавога абслугоўвання насельніцтва пры Савеце Міністраў БССР |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = [[1 лістапада]] [[1990]] |пераемнік = Беларуская гаспадарчая асацыяцыя прадпрыемстваў бытавога абслугоўвання насельніцтва |падпарадкаванне = |штаб-кватэра = [[Вуліца Леніна (Мінск)|вул. Леніна]], 14, [[Мінск]] 220747 |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = |пасада главы1 = |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = [[Савет Міністраў БССР]] |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Міністэ́рства бытаво́га абслуго́ўвання насе́льніцтва Белару́скай ССР''' было ўтворана на базе Галоўнага ўпраўлення бытавога абслугоўвання насельніцтва пры [[Савет Міністраў БССР|Савеце Міністраў]] БССР у [[1967]] годзе. З [[1 лістапада]] [[1990]] года было скасавана<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor91/text91538.htm Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 9 июля 1990 года №156 «О совершенствовании организационных структур бытового обслуживания населения»]</ref>. == Структура на 1974 год == * Аддзел лазне-пральнай гаспадаркі, хімічнай чысткі адзення і іншых відаў паслуг * Аддзел па рамонту бытавой тэхнікі, мэблі і транспарту. * Аддзел індывідуальнага пашыву і рамонту адзення, трыкатажу, абутку * Белбытснаб * Рэспубліканскі цэнтр па навуковай арганізацыі працы і кіравання, вул. Альшэўскага, 10<ref>[http://minchanin.esmasoft.com/books/minsk74/minsk74_book.html МИНСК. Краткая адресно-справочная книга{{ref-ru}}]</ref>. == Міністры == * [[Павел Іванавіч Папоў|Павел Папоў]] ([[1966]] — [[1978]]) * [[Ала Лаўрэнцьеўна Грыб|Ала Грыб]] ([[1978]] — [[1990]]) == Дзейнасць == У 1969—1990 гадах выдаваўся бюлетэнь «Служба быту Беларусі», выходзіў раз ў 2 месяцы на беларускай мове.<ref>{{Кніга|ref=БСЭ|спасылка=https://knihi.com/none/Bielaruskaja_Savieckaja_Encyklapiedyja_zip.html#09.pdf_335|аўтар=Уксусаў Дз. І.|загаловак=Беларуская савецкая энцыклапедыя : том 9|год=1973|месца=Мінск|старонкі=590}}</ref>{{зноскі}} == Літаратура == * Высшие органы государственной власти и центрального управления Белорусской ССР (1956-1991). Ч. 2. — Мн., 2000. — С. 173-175. * {{Кніга|ref=БСЭ|аўтар=Уксусаў Дз. І.|загаловак=Беларуская савецкая энцыклапедыя : том 9|год=1973|частка=Служба быту Беларусі|спасылка частка=https://knihi.com/none/Bielaruskaja_Savieckaja_Encyklapiedyja_zip.html#09.pdf_335|месца=Мінск|старонкі=590}} == Спасылкі == * [https://elib.nlb.by:8070/viewer/html?metsID=203967&markID=BY-NLB-br0000457598 Алічбаваны бюлетэнь «Служба быту Беларусі»] на сайце электроннай бібліятэцы [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|НББ]] {{DEFAULTSORT:Бытавое абслугоўванне}} {{Міністэрствы БССР}} [[Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі]] [[Катэгорыя:Міністэрствы БССР]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1967 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1990 годзе]] 8gaabllhccxvyvtu6l3arli0fd1qfq4 0 334160 5216833 5215577 2026-10-12T08:42:11Z IshaBarnes 124956 спасылка 5216833 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Мяцеж Доўбар-Мусніцкага |частка = |выява = Polska Dowborowa.jpg |памер = |загаловак = Тэрыторыі, акупаваныя Польскім корпусам на канец лютага 1918 года |дата = студзень-май 1918 года |месца = Раён [[Магілёў|Магілёва]], [[Рагачоў|Рагачова]], [[Жлобін]]а, [[Бабруйск]]а, [[Слуцк]]а, [[Мінск]]а |прычына = Адказ Доўбар-Мусніцкага падпарадкавацца камандаванню Заходнім фронтам |вынік = Расфарміраванне корпуса немцамі |змены = |праціўнік1 = [[Польскі корпус]] |праціўнік2 = [[Чырвоная гвардыя (Расія)]] |камандзір1 = [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі]] |камандзір2 = [[Іаакім Іаакімавіч Вацэціс]] |сілы1 = |сілы2 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} '''Мяце́ж До́ўбар-Мусні́цкага''' — антысавецкае ўзброенае выступленне [[Польскі корпус|1-га польскага корпуса]] на чале з [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзафам Доўбар-Мусніцкім]] у 1918 годзе. Суправаджаўся прыгнётам беларускага насельніцтва на захопленай тэрыторыі і меў мэтай уключэнне беларускіх зямель у склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваеннай Польскай рэспублікі]]. == Перадумовы == Корпус польскіх легіянераў быў сфарміраваны 24 ліпеня 1917 года для адпраўкі на [[Усходні фронт Першай сусветнай вайны]] і падпарадкоўваўся [[Часовы ўрад Расіі|Часоваму ўраду Расіі]]. Польскія часці былі размешчаны ў раёне [[Віцебск]]а — [[Мінск]]а — [[Жлобін]]а. Вярхоўны галоўнакамандуючы [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Карнілаў]] назначыў генерал-лейтэнанта Доўбар-Мусніцкага камандуючым корпусам 6 жніўня 1917 года. Улічваючы класавы склад, асабісты настрой камандавання і моцную дысцыпліну, Часовы ўрад вырашыў выкарыстаць польскі корпус для барацьбы з рэвалюцыйнымі выступленнямі рабочых і корпус не быў адпраўлены на фронт. У дні [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|Керанскі]] спрабаваў адправіць корпус для барацьбы з рэвалюцыйным [[Петраград]]ам. Аднак салдаты Заходняга фронту перагарадзілі Доўбар-Мусніцкаму шлях, пасля гэтага Доўбар-Мусніцкі заявіў аб сваім нейтралітэце ў адносінах да савецкай улады. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі баявыя дзеянні на Усходнім фронце былі прыпыненыя. Урад Савецкай Расіі заключыў перамір’е з Цэнтральнымі дзяржавамі і пачаў рыхтавацца да падпісання сепаратнай мірнай дамовы. == Ход мяцяжу == 14 снежня 1917 года [[Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў|Аляксандр Мяснікоў]] выдаў загад, у якім гаварылася пра падпарадкаванне корпуса Доўбар-Мусніцкага камандаванню Заходнім фронтам і неабходнасць правесці дэмакратызацыю корпуса. Гэты загад не быў выкананы. Разгон уладамі [[Мінск]]а [[Першы Усебеларускі з’езд|Усебеларускага з’езду]] не вызваў узброенага проціборства. Ні ў Беларускай Рады, ні ў эсэраў не было ўзброеных сіл. Спроба ўтварыць беларускі полк на Заходнім фронце закончылася няўдачай. У гэтых абставінах толькі Доўбар-Мусніцкі здолеў выступіць супраць Савецкай улады і 12 студзеня 1918 года афіцыйна аб’явіў вайну Савецкай Расіі. 12 студзеня 1918 года польскія легіянеры пачалі ваенныя дзеянні супраць савецкай улады. Былі захоплены [[Рагачоў]], [[Бабруйск]] і шэраг іншых населеных пунктаў. Часці Доўбар-Мусніцкага вялі наступленне ў двух напрамках: на [[Мінск]] і [[Магілёў]]. Перад польскай дывізіяй была пастаўлена задача захапіць Магілёў і ліквідаваць рэвалюцыйную Стаўку, 2-я кавалерыйская дывізія павінна была захапіць Мінск, а 3-я — [[Жлобін]]. Тым самым контррэвалюцыя разлічвала нанесці ўдар па стратэгічных цэнтрах на Беларусі. З моманту аб’яўлення вайны ўся тэрыторыя, на якой знаходзіліся часці корпуса, фактычна аказалася імі акупаванай. Захоп чыгуначных вузлоў даў магчымасць Доўбар-Мусніцкаму адрэзаць цэнтральныя губерні Савецкай Расіі ад Беларусі і Украіны. На часова захопленай тэрыторыі Беларусі быў усталяваны жорсткі, па сутнасці акупацыйны рэжым, скіраваны не толькі супраць савецкай улады, але і супраць мясцовага насельніцтва. Усё каштоўнае, галоўным чынам харчаванне і фураж, было вывезена польскімі легіянерамі. Органы савецкай улады былі разагнаны, партыйныя і савецкія работнікі арыштаваны і пакараны смерцю або прыгавораны да доўгатэрміновай катаргі і турмы. Працоўнае насельніцтва жорстка тэрарызавалася, расстрэльваліся жыхары цэлых сёл. Пад страхам біцця, падвойнага аблажэння і вялікага штрафу жыхары кожнай воласці былі абавязаны ўнесці польскім уладам жыта 3000, аўса — 3000, ячменю — 1000, грэчкі — 4000, бульбы — 5000, сена — 1000 пудоў, яек — 4000 штук, а таксама 7 коней, 40 кароў і г. д. Насельніцтва было абкладзена падаткам на вокны, дзверы, курэй, сабак, кошак і іншых хатніх жывёлін. Была ўведзена баршчына: у адноўленых памешчыцкіх маёнтках сяляне абавязваліся два дні ў тыдзень бясплатна працаваць на памешчыка. Пазней дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]] Мечыслаў Недзялкоўскі ({{lang-pl|Mieczysław Niedziałkowski}}) адзначаў:<ref>Andrzej Friszke „Państwo czy rewolucja. Polscy komuniści a odbudowanie państwa polskiego 1892–1920“ Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2020, ISBN 978-83-66586-19-2, str. 447</ref><blockquote>Доўбар-Мусніцкі цягам некалькіх тыдняў свайго панавання ў Бабруйску здолеў адштурхнуць беларусаў у абдымкі Расіі на дзесяткі год</blockquote> Контррэвалюцыйнае выступленне польскага корпуса стварыла сур’ёзную небяспеку для савецкай улады. Мяцеж пачаўся ў той момант, калі асноўныя сілы Савецкай дзяржавы вялі баі на Доне з войскамі [[Аляксей Максімавіч Каледзін|атамана Каледзіна]] і [[Украінская цэнтральная рада|Цэнтральнай радай]] на Украіне. Савецкая ўлада прыняла меры па арганізацыі супраціўлення. Выканкам Магілёўскага губернскага Савета рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў выдаў дэкрэт аб арышце прадстаўнікоў польскай буржуазіі, памешчыкаў і тых лідараў кадэтаў і Саюза зямельных уладальнікаў, якія дапамагалі корпусу Доўбар-Мусніцкага весці вайну супраць савецкай улады. За прамую сувязь са штабам польскага корпуса Саюз зямельных уладальнікаў быў аб’яўлены па-за законам. На падставе гэтага дэкрэта былі арыштаваны буйныя магнаты, а самі арганізацыі распушчаны. Поруч з карнымі мерамі савецкія органы ўлады разгарнулі прапаганду, скіраваную на салдат корпуса. Магілёўскі губернскі Савет 19 студзеня 1918 года заклікаў польскіх салдат арыштоўваць генералаў і афіцэраў і пераходзіць на бок рэвалюцыі. Галоўнакамандуючы Заходнім фронтам Мяснікоў 21 студзеня 1918 года аддаў загад расфарміраваць 1-ы польскі корпус. Генерал Доўбар-Мусніцкі быў аб’яўлены ворагам рэвалюцыі. Супраць корпуса было накіравана каля 10 тысяч [[Чырвоная гвардыя (Расія)|чырвонагвардзейцаў]] з [[Іаакім Іаакімавіч Вацэціс|Вацэцісам]] на чале. На тэрыторыі, занятай корпусам, разгортваўся партызанскі рух. У [[Быхаўскі павет|Быхаўскім]], [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім]] і іншых паветах ён набыў масавы характар. Партызанскія атрады былі сфарміраваны ў [[Чачэрск]]у, [[Роўкавічы (Чачэрскі раён)|Роўкавічах]] і [[Рагінь|Рагіне]] [[Буда-Кашалёўская воласць|Буда-Кашалёўскай воласці]]. Рашаючы ўдар па часцях польскага корпуса савецкія войскі і партызаны нанеслі пад [[Рагачоў|Рагачовам]] і [[Жлобін]]ам. Каля станцыі Жлобін упарты бой, аж да рукапашных стычак, працягваўся 6, а гарматны агонь — 30 гадзін. Атрымаўшы перамогу ў гэтым баі, чырвонаармейскія атрады ўвайшлі ў Жлобін, а ў ноч на 31 студзеня 1918 г. — у Рагачоў. У гэтых баях была поўнасцю разгромлена 1-ая польская дывізія. Польскія салдаты кідалі зброю, здаваліся ў палон. Чырвонагвардзейскія атрады і партызаны паўсюдна раззбройвалі легіянераў. Многія салдаты корпуса ўступалі ў рады рэвалюцыйных войск. Некалькі эскадронаў кавалерыі і пяхотных часцей былі акружаны і здаліся ў палон пад [[Бабруйск]]ам. 2-ая польская дывізія адышла да Бабруйска, адсюль Доўбар-Мусніцкі разлічваў адысці на Украіну і злучыцца з 2-м польскім корпусам. Аднак яго план праваліўся, бо савецкія войскі ўзялі Кіеў у лютым 1918 года. Большасць польскіх палкоў, якія накіроўваліся ў Бабруйск, былі раззброеныя па дарозе. У лютым 1918 года Доўбар-Мусніцкі накіраваў дэлегацыю ў штаб вярхоўнага камандавання германскіх войск з просьбаю аб дапамозе. Часцям корпуса было прапанавана наступаць на Мінск. 20 лютага [[Падзеі ў Мінску 19—21 лютага 1918 года|Мінск быў захоплены]] польскімі легіянерамі. 26 лютага ў Бабруйску заключана пагадненне аб падпарадкаванні 1-га польскага корпуса немцам. У маі 1918 года корпус быў расфарміраваны немцамі.<ref>{{Крыніцы/ЭГБ|3|Доўбар-Мусніцкага мяцеж||269—271}}</ref> == Ушанаванне памяці == [[Файл:Twierdza_Bobrujsk-Mariusz_Kruk.jpg|thumb|Курган доўбарчыкаў у 1918 годзе.]] [[Курган доўбарчыкаў]] быў узведзены ў 1918 годзе ў гонар салдат і афіцэраў 1-га Польскага корпуса пад камандаваннем генерала Юзафа Доўбар-Мусніцкага («доўбарчыкаў»), якія загінулі ў баях з бальшавікамі. Знішчаны савецкай уладай у 1920-я гады. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=|загаловак=Нарысы гісторыі Беларусі: У 2-х ч. Ч. 2 |адказны=М.П. Касцюк, І.М. Ігнаценка, У.І. Вышынскі і інш. |месца=Мн. |выдавецтва=Беларусь |год=1995 |старонкі=34—38|старонак=560}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Доўбар-Мусніцкага мяцеж||269—271}} {{Грамадзянская вайна і інтэрвенцыя ў Беларусі}} [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Студзень 1918 года]] [[Катэгорыя:Люты 1918 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1918 года]] [[Катэгорыя:Паўстанні ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Мяцяжы]] mbk8yoo8rg4f3fxey09s4rqurdcfu7q 0 340946 5216927 2372389 2026-10-12T11:09:11Z Amherst99 6180 /* */ 5216927 wikitext text/x-wiki '''Опера-серыя''' ({{Lang-it|ореrа seria}} — ''сур'езная опера'')<ref>{{ВСЭ3|статья=Опера сериа}}</ref> — жанр італьянскай [[Опера|оперы]], узнік у канцы [[17 стагоддзе|XVII стагоддзя]] ў творчасці кампазітараў неапалітанскай опернай школы. Оперу-серыя стваралі на аснове героіка-міфалагічнага або легендарна-гістарычнага [[сюжэт]]у з выразным размеркаваннем сцэнічнага дзеяння і музыкі. У музыцы пераважалі рэчытатывы і вялікія віртуозныя арыі салістаў, якія нібы спаборнічалі ў майстэрстве вакалізацыі. Да выдатных майстрощ оперы-серыя належалі [[Алесандра Скарлаці]], [[Георг Фрыдрых Гендэль]], Нікола Парпора, [[Бальдасарэ Галупі]], Нікола Пічыні, Джан Франчэска дэ Маё, [[Джакома Меербер]], [[Крыстаф Вілібальд Глюк]], [[Антоніа Сальеры]], ранні [[Вольфганг Амадэй Моцарт|Моцарт]], Гаспарэ Спанціні, Ігнаціа Фьярыла, Джэнара Мана і іншыя. == Літаратура == * Материалы и документы по истории музыки, т. 2, под ред. М. В. Иванова-Борецкого, М., 1934. * ''Ливанова Т.'', История западноевропейской музыки до 1789 года, М.-Л., 1940. * ''Конен В. Д.'', Театр и симфония, М., 1968, 1975. * ''Kretzschmar H. '', Geschichte der Oper, Lpz., 1919 (русский перевод — Кречмар Г., История оперы, Л., 1925). * ''Abert H.'', Die Opera buffа, в его кн.: W. A. Mozart. Neubearbeitete und erweiterte Ausgabe von Otto Jahns Mozart, Bd 1, 'Lpz., 1955. * ''Соловьёва T. H.'' Опера-сериа // Музыкальная энциклопедия в 6 томах, БСЭ, М., 1973—1982, Т. 4, сс. 50-51. {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{ВСЭ3|артыкул=}} * http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc1p/34418 [[Катэгорыя:Жанры оперы]] og54r7lbbt4gzhhhf7pxwog014om5xk 0 344498 5216749 4894152 2026-10-12T04:16:33Z Zadorenko V 175157 5216749 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Усць-Ілімск''' ({{lang-ru|Усть-Или́мск}}) — [[горад]] у [[Расія|Расіі]] на паўночным захадзе [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] на рацэ [[Ангара]], адміністрацыйны цэнтр [[Усць-Ілімскі раён|Усць-Ілімскага раёна]] Іркуцкай вобласці (горад у склад раёна не ўваходзіць). Горад абласнога падпарадкавання з 27 снежня 1973 года. Горад з’явіўся дзякуючы будаўніцтву ГЭС. Першапачаткова створ будучай ГЭС павінен быў размяшчацца ў вусці ракі [[Ілім]], буйнога прытока Ангары (прыкладна 30 км вышэй створу [[Усць-Ілімская ГЭС|Усць-Ілімскай ГЭС]]), адсюль і назва Усць-Ілімск. Аднак пазней у якасці створу быў зацверджаны Тоўсты мыс. Адлегласць ад [[Іркуцк]]а па чыгунцы — 1280 км; па аўтадарозе — 890 км; па авіятрасе — 650 км. Адлегласць ад [[Брацк]]а па аўтадарозе — 246 км. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Усць-Ілімскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці]] sik27frs48xkloj2suh9b19ku6l2mvx 0 358235 5216837 4995601 2026-10-12T08:50:53Z Zadorenko V 175157 5216837 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Палана''' ({{Lang-ru|Палана}}) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр [[Каракская акруга|Каракскай акругі]] (адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка з асаблівым статусам у складзе [[Камчацкі край|Камчацкага края]]). Мае статус гарадской акругі, у склад Тыгільскага муніцыпальнага раёна не ўваходзіць. Да 1 ліпеня 2007 года пасёлак быў адміністрацыйным цэнтрам самастойнага суб’екта Расійскай Федэрацыі [[Каракская аўтаномная акруга|Каракскай аўтаномнай акругі]], які ўвайшоў у склад зноў створанага Камчацкага края ў якасці адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі з асаблівым статусам. Размешчаны на заходнім узбярэжжы Камчаткі, на правай тэрасе ракі [[Палана (рака)|Палана]], за 7 км ад яе ўпадзення ў [[Ахоцкае мора]]. За 940 км ад [[Петрапаўлаўск-Камчацкі|Петрапаўлаўска-Камчацкага]] (для наземнага транспарту), да вёскі Тыгіль — 200 км. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11}} {{Камчацкі край}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Камчацкага края]] mcibam9pdcqntstbhq8mkvrwg8hsf48 0 358793 5216603 3321484 2026-10-11T23:46:33Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Любэч]] на [[Любеч]] 5216603 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Любеч]] mtjkwocl8hpjx16itxxlwj2ubgamdtj 10 359020 5216576 4297703 2026-10-11T21:47:13Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5216576 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Чаркаская вобласць |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Чаркаская вобласць]] |выява = [[Выява:Flag of Cherkasy Oblast.png|45px|center|Сцяг Чаркаскай вобласці]]<br />[[Выява:Coat of Arms of Cherkasy Oblast.svg|39px|center|Герб Чаркаскай вобласці]] |стыль_загалоўкаў = |загаловак1 = [[Раён]]ы |спіс1 = * [[Залатаношскі раён|Залатаношскі]] * [[Звэныгародскі раён|Звэныгародскі]] * [[Уманскі раён|Уманскі]] * [[Чаркаскі раён|Чаркаскі]] |загаловак2 = [[Горад|Гарады]] |спіс2 = * [[Ватуцінэ]] * [[Гарадышчэ (Чаркаская вобласць)|Гарадышчэ]] * [[Жашкіў]] * [[Залатаноша]] * [[Звэныгародка]] * [[Кам’янка (Чаркаская вобласць)|Кам’янка]] * [[Канеў]] * [[Корсунь-Шэўчэнкіўскы]] * [[Манастырышчэ]] * [[Сміла]] * [[Тальнэ]] * [[Умань]] * [[Хрыстыніўка]] * '''[[Чаркасы]]''' * [[Чыгырын]] * [[Шпола]] |клас_спісаў = hlist |загаловак3 = [[Пасёлак гарадскога тыпу|Пгт]] |спіс3 = * [[Бабанка]] * [[Букы]] * [[Вільшана]] * [[Вэрхнячка]] * [[Драбіў]] * [[Еркы]] * [[Ірдынь]] * [[Катэрынопіль]] * [[Лысянка]] * [[Манькіўка]] * [[Стэбліў]] * [[Цвітковэ]] * [[Цыбуліў]] * [[Чарнабай]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Чаркаская вобласць| ]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел рэгіёнаў Украіны|Чаркаская]] </noinclude> et8dkw2e568v3bj43llhpmq90a1duay 10 359026 5216578 5214808 2026-10-11T21:48:49Z Ueschar 151377 афармленне 5216578 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Чарнігаўская вобласць | state = <includeonly>collapsed</includeonly> | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = [[Чарнігаўская вобласць]] | выява = [[Выява:Flag of Chernihiv Oblast.svg|45px|center|border|Сцяг Чарнігаўскай вобласці]]<br>[[Выява:Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg|40px|center|Герб Чарнігаўскай вобласці]] | стыль_загалоўкаў = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = [[Раён]]ы | спіс1 = * [[Карукаўскі раён|Карукаўскі]] * [[Ніжынскі раён|Ніжынскі]] * [[Ноўгарад-Сівэрскі раён|Ноўгарад-Сівэрскі]] * [[Прылуцкі раён|Прылуцкі]] * [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскі]] | загаловак2 = [[Горад|Гарады]] | спіс2 = * [[Асцёр (горад)|Асцёр]] * [[Бабровыця]] * [[Барзна]] * [[Батурын (горад)|Батурын]] * [[Бахмач]] * [[Гародня (Чарнігаўская вобласць)|Гародня]] * [[Ічня]] * [[Карукаўка]] * [[Мэна]] * [[Ніжын]] * [[Носіўка]] * [[Ноўгарад-Северскі]] * [[Прылукы]] * [[Сноўск]] * [[Сэмэніўка]] * '''[[Чарнігаў]]''' | загаловак3 = [[Пасёлак гарадскога тыпу|Пгт]] | спіс3 = * [[Алышыўка]] * [[Бэрэзна]] * [[Варва]] * [[Ганчарыўскэ]] * [[Дабранка (Чарнігаўская вобласць)|Дабранка]] * [[Дзігцяры]] * [[Дмытрыўка]] * [[Дружба (Чарнігаўская вобласць)|Дружба]] * [[Дэсна (Чарнігаўская вобласць)|Дэсна]] * [[Замглай]] * [[Казэлэць]] * [[Корап]] * [[Кулыкіўка]] * [[Ладан (Чарнігаўская вобласць)|Ладан]] * [[Ласыніўка]] * [[Лыновыця]] * [[Любеч]] * [[Макошынэ]] * [[Мала Дзівыця]] * [[Мыхайла-Кацюбынскэ]] * [[Панорныця]] * [[Парафііўка]] * [[Радуль]] * [[Рыпкы]] * [[Сосныця]] * [[Срыбнэ]] * [[Сэдніў]] * [[Талалаіўка]] * [[Халмы (Чарнігаўская вобласць)|Халмы]] | стыль_унізе = | унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Чарнігаўская вобласць| ]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел рэгіёнаў Украіны|Чарнігаўская]] </noinclude> nu7xj2r3cjo8vt0for6xpx47pc5a2id 0 461767 5216905 4883580 2026-10-12T10:17:32Z Zadorenko V 175157 5216905 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Валгарэчанск''' ({{lang-ru|Волгоре́ченск}}) — прамысловы горад (з 1994 года) у [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] [[Расія|Расіі]], за 40 км ад [[Кастрама|Кастрамы]] ўніз па [[Волга|Волзе]] ў накірунку [[Плёс (горад)|г. Плёс]]. Колькасць насельніцтва — 13,9 тыс. чал. (2025). З’явіўся ў 1964 годзе як пасёлак гарадскога тыпу. Яго нараджэнне было звязана з пачаткам будаўніцтва [[Кастрамская ДРЭС|Кастрамской ДРЭС]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Гарады Кастрамской вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Кастрамской вобласці]] 2r6pvh0boye7lcfkgj44l9z7fh4x41z 0 462007 5216810 4806722 2026-10-12T04:49:48Z Zadorenko V 175157 5216810 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Ю́хнаў''' ({{lang-ru|Ю́хнов}}) — [[горад]] у [[Цэнтральная федэральная акруга|Цэнтральнай федэральнай акрузе]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], адміністрацыйны цэнтр Юхнаўскага раёна [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]]. == Геаграфія == Размешчаны на правым беразе ракі [[Угра]] пры ўпадзенні ў яе Кунавы, на аўтадарозе А130 «Масква—Рослаўль—мяжа з Рэспублікай Беларусь», за 35 км ад [[Чыгуначная станцыя|чыгуначнай станцыі]] «Мятлеўская» лініі «Калуга—Вязьма», за 85 км на паўночны захад ад [[Калуга|Калугі]]. == Гісторыя == У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] горад вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў 5 сакавіка 1942 г. у ходзе Ржэўска-Вяземскай аперацыі<ref name="ves">Военный энциклопедический словарь / Пред. Гл. ред. комиссии Н. В. Огарков. — М. Воениздат, 1983. — 633 с. с ил., 30 л. ил. — С. 841.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Валянцін Афанасьевіч Капцюг]] (1931—1997) — хімік-арганік. {{зноскі}} {{Гарады Калужскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Калужскай вобласці]] rd3h85r363y0alsrfxtg9moua6rslko 0 462094 5216809 4469465 2026-10-12T04:49:23Z Zadorenko V 175157 5216809 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ярмоліна}} {{НП}} '''Ярмоліна''' ({{lang-ru|Ермо́лино}}) — горад у Бораўскім раёне [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Размешчаны на рацэ [[Пратва]] (прыток [[Ака|Акі]]), за 7 км ад чыгуначнай станцыі Балабанава (на лініі Масква — Бранск) і за 13 км ад раённага цэнтра — горада [[Бораўск]]. Насельніцтва — 10 263 чал. (2016). Баваўняны камбінат «Ярмоліна». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Гарады Калужскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Калужскай вобласці]] givbi5vjq898ny9ugjoserww5v0o3yc 0 475149 5216606 2880818 2026-10-11T23:46:48Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Ачакіў]] на [[Ачакаў]] 5216606 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ачакаў]] p8lu1vciqqvnl88hyv1cdz5jbkmws6j 0 478112 5216598 3395319 2026-10-11T23:46:08Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Каніў]] на [[Канеў]] 5216598 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Канеў]] i61kisxjolt5gkssdrvttn90ao9iqn1 0 488324 5216410 2739116 2026-10-11T16:03:49Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Калодна (Брэсцкі раён)]] на [[Коладна (Брэсцкі раён)]] 5216410 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Коладна (Брэсцкі раён)]] ppsaar995ce904r72m1jlkf0d1ges0i 0 492982 5216667 3560313 2026-10-12T00:25:28Z Zadorenko V 175157 5216667 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Агінскае}} {{НП-Расія}} '''Агінскае''' ({{lang-bua|Ага}}, {{lang-ru|Аги́нское}}) — пасёлак гарадскога тыпу [[Агінская Бурацкая акруга|Агінскай Бурацкай акругі]] ў [[Забайкальскі край|Забайкальскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр Агінскай Бурацкай акругі Забайкальскага краю, Агінскага муніцыпальнага раёна і муніцыпальнага ўтварэння гарадская акруга «Пасёлак Агінскае». Да 2008 года пасёлак з’яўляўся цэнтрам суб’екта Расійскай Федэрацыі — [[Агінская Бурацкая аўтаномная акруга|Агінскай Бурацкай аўтаномнай акругі]]. Насельніцтва — 17 943 чал. (2017). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] 4mi7avl45xoz917uioobt6v09w6gdei 0 492992 5216916 4931863 2026-10-12T10:36:35Z Zadorenko V 175157 5216916 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} {{значэнні2|Яя}} '''Яя''' ({{Lang-ru|Яя}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Кемераўская вобласць|Кемераўскай вобласці]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], адміністрацыйны цэнтр Яйскага раёна Кемераўскай вобласці. Пасёлак размешчаны на [[Яя (рака)|рацэ Яя]]. Узнік у 1897 годзе разам з будаўніцтвам чыгункі. Статус рабочага пасёлка — з 1934 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Кемераўская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1897 годзе]] 12mh3jncvaiyoyfpgfg4fez0xwd4ip6 0 495580 5216698 4281472 2026-10-12T02:23:46Z Zadorenko V 175157 5216698 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія |Выява = Стелламог.jpg }} '''Маго́йтуй''' ({{lang-bua|Могойто, Могойтой}}<ref>[http://nature.baikal.ru/text.shtml?id=113&sec=1 Географические названия Восточной Сибири. Система современной бурятской топонимики]</ref>, {{lang-ru|Мого́йтуй}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Агінская Бурацкая аўтаномная акруга|Агінскай Бурацкай акрузе]] [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]], адміністрацыйны цэнтр Магайтуйскага раёна, адзіны населены пункт гарадскога паселішча «Магойтуй». Станцыя Забайкальскай чыгункі. Насельніцтва — 11 046 чал. (2017). Другі па колькасці насельніцтва населены пункт Агінскай Бурацкай акругі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] hnofi02c52i9vjotsxfrs0yex9ckht3 0 495581 5216705 3224919 2026-10-12T02:31:41Z Zadorenko V 175157 5216705 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Чарнышэўск''' ({{lang-ru|Черныше́вск}}) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Чарнышэўскага раёна [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Вузел чыгуначных ліній. Пасёлак размешчаны на абодвух берагах ракі Алеур пры яе ўпадзенні ў раку Куэнга, за 320 км па федэральнай трасе Амур і 389 км (па чыгунцы) на паўночны ўсход ад [[Чыта|Чыты]]. Насельніцтва — 12 868 чал. (2017). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} {{Забайкальскі край}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] 49o4j01c7b6ysldmui73vbu30cko4rl 0 502589 5216604 3321480 2026-10-11T23:46:38Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Любэч]] на [[Любеч]] 5216604 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Любеч]] mtjkwocl8hpjx16itxxlwj2ubgamdtj 0 533709 5216764 4931732 2026-10-12T04:26:57Z Zadorenko V 175157 5216764 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Ладушкін''' ({{Lang-ru|Ладушкин}}) — горад у [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр Ладушкінскай гарадской акругі. Размешчаны за 28 км на паўднёвы захад ад [[Калінінград]]а непадалёк ад [[Калінінградскі заліў|Калінінградскага (Віслінскага) заліва]] [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]. Турызм. У Ладушкіне размешчана аднайменная станцыя Калінінградскай чыгункі на лініі [[Калінінград]] — [[Мамонава (горад)|Мамонава]] (польская граніца). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Калінінградскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Калінінградскай вобласці]] aao2ivav59isrtuwojtnzc8lblqnt1h 0 545036 5216504 4417522 2026-10-11T18:46:59Z ~2026-54685-52 175330 5216504 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Савасцюк}} {{Пісьменнік | Імя = Вольга Савасцюк | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Месца нараджэння = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = вершы, казкі, апавяданні, публіцыстыка | Дэбют = | Мова твораў = беларуская, руская | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Вольга Уладзіміраўна Савасцюк''' (нар. {{ДН|10|07|1963}}, в. [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]], [[Пухавіцкі раён]], [[Мінская вобласць]]) — беларускі [[літаратар]], [[паэтэса]], галоўны рэдактар пухавіцкай раённай газеты «Пухавіцкія навіны» (2010—2020). Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]], Выдатнік друку Беларусі. Лаўрэат рэспубліканскага літаратурнага конкурсу «Найлепшы твор 2009 года» ў галіне дзіцячай літаратуры, лаўрэат Мінскай абласной прэміі ў галіне літаратуры ў намінацыі «Дзіцячая і юнацкая літаратура». == Біяграфія == Скончыла філалагічны факультэт і факультэт [[Інстытут журналістыкі БДУ|журналістыкі БДУ]]. Працавала карэспандэнтам, рэдактарам аддзела, галоўным рэдактарам раённай газеты «[[Пухавіцкія навіны]]», узначальвала літаратурнае аб’яднанне «Мар’інка». [[Дэпутат]] [[Пухавіцкі раённы Савет дэпутатаў |Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў]] [[Спіс дэпутатаў Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў 28-га склікання|28-га склікання]]. == Творчасць == Аўтар кніг «Сустрэча» (1996), "По дороге в осень" (2026). Выдала кнігі для дзяцей «Арэлі на вясёлцы» (1996), «Палахлівы матылёк» (2009), «Юлін рэстаран» (2014). Вершы, апавяданні і казкі ўвайшлі ў калектыўныя зборнікі «Вусны» (1985)«Самавар у лесе» (1995) «Ад калыханкі да забаўлянкі» (2018), «Масты» (2019), «Няўжо забыцца можна пра вайну» (2020), «Карані» (2020), «Жаночыя мары» (2022), «Уласным лёсам спалучаць вякі» (2022), "Званоў перазвон" (2023), "Сінякрылы матылёк" (2026).зноскі}} == Літаратура == * Памяць: Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск: Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9 * Палахлівы матылёк: вершы, казкі, апавяданні / Вольга Савасцюк. ― Мінск, 2009. (1Н//193764К(039)) {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Савасцюк Вольга Уладзіміраўна}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 28-га склікання]] tml48rf49jncvpq715hzu6drce40au7 5216880 5216504 2026-10-12T09:57:06Z M.L.Bot 261 аф. 5216880 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Савасцюк}} {{Пісьменнік | Імя = Вольга Савасцюк | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Месца нараджэння = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = вершы, казкі, апавяданні, публіцыстыка | Дэбют = | Мова твораў = беларуская, руская | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Вольга Уладзіміраўна Савасцюк''' (нар. {{ДН|10|07|1963}}, в. [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]], [[Пухавіцкі раён]], [[Мінская вобласць]]) — беларускі [[літаратар]], [[паэтэса]], галоўны рэдактар пухавіцкай раённай газеты «Пухавіцкія навіны» (2010—2020). Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]], Выдатнік друку Беларусі. Лаўрэат рэспубліканскага літаратурнага конкурсу «Найлепшы твор 2009 года» ў галіне дзіцячай літаратуры, лаўрэат Мінскай абласной прэміі ў галіне літаратуры ў намінацыі «Дзіцячая і юнацкая літаратура». == Біяграфія == Скончыла філалагічны факультэт і факультэт [[Інстытут журналістыкі БДУ|журналістыкі БДУ]]. Працавала карэспандэнтам, рэдактарам аддзела, галоўным рэдактарам раённай газеты «[[Пухавіцкія навіны]]», узначальвала літаратурнае аб’яднанне «Мар’інка». [[Дэпутат]] [[Пухавіцкі раённы Савет дэпутатаў|Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў]] [[Спіс дэпутатаў Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў 28-га склікання|28-га склікання]]. == Творчасць == Аўтарка кніг «Сустрэча» (1996), «По дороге в осень» (2026). Выдала кнігі для дзяцей «Арэлі на вясёлцы» (1996), «Палахлівы матылёк» (2009), «Юлін рэстаран» (2014). Вершы, апавяданні і казкі ўвайшлі ў калектыўныя зборнікі «Вусны» (1985), «Самавар у лесе» (1995), «Ад калыханкі да забаўлянкі» (2018), «Масты» (2019), «Няўжо забыцца можна пра вайну» (2020), «Карані» (2020), «Жаночыя мары» (2022), «Уласным лёсам спалучаць вякі» (2022), «Званоў перазвон» (2023), «Сінякрылы матылёк» (2026). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Памяць: Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск: Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9 * Палахлівы матылёк: вершы, казкі, апавяданні / Вольга Савасцюк. ― Мінск, 2009. (1Н//193764К(039)) {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Савасцюк Вольга Уладзіміраўна}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 28-га склікання]] fdluf5kcw4mtkdpqb2o3yyhw7yo3ies 5216885 5216880 2026-10-12T10:01:14Z M.L.Bot 261 ачыстка карткі 5216885 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Савасцюк}} {{Пісьменнік}} '''Вольга Уладзіміраўна Савасцюк''' ({{ВДП}}) — беларуская [[літаратар]]ка, [[паэтэса]], галоўная рэдактарка пухавіцкай раённай газеты «Пухавіцкія навіны» (2010—2020). Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]], Выдатніца друку Беларусі. Лаўрэатка рэспубліканскага літаратурнага конкурсу «Найлепшы твор 2009 года» ў галіне дзіцячай літаратуры, лаўрэатка Мінскай абласной прэміі ў галіне літаратуры ў намінацыі «Дзіцячая і юнацкая літаратура». == Біяграфія == Скончыла філалагічны факультэт і факультэт [[Інстытут журналістыкі БДУ|журналістыкі БДУ]]. Працавала карэспандэнтам, рэдактарам аддзела, галоўным рэдактарам раённай газеты «[[Пухавіцкія навіны]]», узначальвала літаратурнае аб’яднанне «Мар’інка». [[Дэпутат]] [[Пухавіцкі раённы Савет дэпутатаў|Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў]] [[Спіс дэпутатаў Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў 28-га склікання|28-га склікання]]. == Творчасць == Аўтарка кніг «Сустрэча» (1996), «По дороге в осень» (2026). Выдала кнігі для дзяцей «Арэлі на вясёлцы» (1996), «Палахлівы матылёк» (2009), «Юлін рэстаран» (2014). Вершы, апавяданні і казкі ўвайшлі ў калектыўныя зборнікі «Вусны» (1985), «Самавар у лесе» (1995), «Ад калыханкі да забаўлянкі» (2018), «Масты» (2019), «Няўжо забыцца можна пра вайну» (2020), «Карані» (2020), «Жаночыя мары» (2022), «Уласным лёсам спалучаць вякі» (2022), «Званоў перазвон» (2023), «Сінякрылы матылёк» (2026). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Памяць: Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск: Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9 * Палахлівы матылёк: вершы, казкі, апавяданні / Вольга Савасцюк. ― Мінск, 2009. (1Н//193764К(039)) {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Савасцюк Вольга Уладзіміраўна}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 28-га склікання]] e7mxuazmam2anfgxp1orsu7202q1id2 0 551741 5216892 4367191 2026-10-12T10:06:15Z Zadorenko V 175157 5216892 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Муязерскі раён |Герб = Coat-of-arms-of-Muezersky-district.svg |Сцяг = |Краіна = {{RUS}} |Статус = Муніцыпальны раён |Уваходзіць у = {{Сцяг|Карэлія}} [[Карэлія|Карэлію]] |Уключае = {{s|8 муніцыпальных утварэнняў}} |Сталіца = [[Муязерскі]] |Дата = [[1966]] |Кіраўнік = Caфоненка Акуліна Міхайлаўна |Назва кіраўніка = Кіраўнік муніцыпальнага ўтварэння |Кіраўнік2 = Путралайнен Тамара Аляксееўна |Назва кіраўніка2 = Кіраўнік адміністрацыі |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 10 278<ref>http://web.archive.org/web/20090828062338/http://www.gks.ru/wps/PA_1_0_S5/Documents/jsp/Detail_default.jsp?category=1112178611292&elementId=1140096199984 - Колькасць насельніцтва Расійскай Федэрацыі паводле гарадоў, пасёлкам гарадскога тыпу і раёнам на 1 студзеня 2010 года</ref> чалавек |Год перапісу = 2010 |Месца па насельніцтву = 17 |Шчыльнасць = 0,58 |Месца па шчыльнасці = 16 |Нацыянальны склад = [[рускія]], [[беларусы]], [[карэлы]] |Канфесійны склад = |Плошча = 17 660 |Месца па плошчы = 2 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Location Of Muyezersky District (Karelia).svg |Часавыпояс = {{MSK+3}} |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +7 81455 |Код аўтамабільных нумароў = 10 |Сайт = http://muezersky.ru |Заўвагі = }} '''Муязе́рскі раён''' ({{lang-ru|Муезе́рский райо́н}}, {{lang-fi|Mujejärven piiri}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне ([[Муніцыпальны раён (Расія)|муніцыпальны раён]]) у складзе [[Карэлія|Рэспублікі Карэлія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Па дадзеных [[Усерасійскі перапіс насельніцтва (2010)|перапісу 2010 года]] — у раёне лічаць сябе [[Беларусы|беларусамі]] 14,4% насельніцтва, гэта самая высокая лічба ў [[Беларусы Расіі|Расіі]] Муязерскі раён прыроўнены да раёнаў [[Крайняя Поўнач|Крайняй Поўначы]]. Раённы цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Муязерскі]]. == Геаграфія == Размешчаны ў заходняй частцы сярэдняй Карэліі ўздоўж мяжы з [[Фінляндыя]]й. З’яўляецца другім па велічыні тэрыторыі раёнам рэспублікі з нізкай шчыльнасцю насельніцтва (0,01 чал\га). Раён мяжуе на поўначы з тэрыторыяй муніцыпальнага ўтварэння горада [[Кастамукша]], [[Калевальскі нацыянальны раён|Калевальскага раёна]]; на усходзе — з [[Беламорскі раён|Беламорскім]], [[Сегежскі раён|Сегежскім]] і [[Мядзведжагорскі раён|Мядзведжагорскім]] раёнамі; на поўдні — з [[Суаярвскі раён|Суаярвскім раёнам]]; на захадзе па лініі Дзяржаўнай мяжы на працягу 225 кіламетраў — з Фінляндыяй. Раён перасякае [[Заходне-Карэльскае ўзвышша]], якая з’яўляецца Беламорска-Балтыйскім водападзелам. Водападзельнае становішча раёна стварае яму своеасаблівую прыродную спецыфіку: * рэльеф раёна нізкагорны, моцна перасечаны; * на яго тэрыторыі знаходзяцца вытокі многіх рэк і рэчак, у тым ліку такія буйныя рэкі Карэліі, як [[Суна (рака)|Суна]] і Чырка-Кем; * рэкі цякуць практычна ва ўсіх напрамках і адрозніваюцца асаблівай чысцінёй; * раён мае шмат вялікіх і малых азёраў, з вельмі чыстай вадой, і крыніцамі; * рэкі раёна маюць шмат парогаў, а азёры багатыя на рыбу. === Клімат === Клімат мяккі, умерана-кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня -11.9&nbsp;°C, ліпеня +15.7&nbsp;°C. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Ахова здароўя == Муязерская цэнтральная раённая бальніца, 4 участковых бальніцы, 2 урачэбных амбулаторыі, 7 фельчарска-акушэрскіх пунктаў, Дом сястрынскага сыходу ў Ругозеры. == Адукацыя == У раёне 11 сярэдніх школ, 3 асноўных і 1 пачатковая школа. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.muezersky.ru/ Муязерскі раён] * [http://www.gov.karelia.ru/gov/Regions/Muezersk/info.html Муніцыпальнае ўтварэнне Муязерскі раён], Адміністрацыя кіраўніка Рэспублікі Карэлія {{Карэлія}} [[Катэгорыя:Раёны Карэліі]] 5j2lsiw2g5n2d9pgyuhkzns1dir75yi 0 557049 5216599 3134218 2026-10-11T23:46:13Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Ржышчыў]] на [[Ржышчаў (Кіеўская вобласць)]] 5216599 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ржышчаў (Кіеўская вобласць)]] c6u44fmhnz607njcbzazu7xtwkckom7 0 557053 5216544 4971807 2026-10-11T21:18:15Z Ueschar 151377 афармленне 5216544 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Ржышчыў |арыгінальная назва = Ржищів |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = <!--300px--> |подпіс = <!-- выявы --> |lat= |long= |lat_dir = |lat_deg = 49|lat_min = 57|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 2|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |Яндэкскарта = |карта = <!--альтэрнатыўная--> |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Кіеўская вобласць |вобласць у табліцы = Кіеўская вобласць{{!}}Кіеўская |раён = Ржышчыўская гарадская рада |раён у табліцы = Ржышчыўская гарадская рада{{!}}Ржышчыўская |від раёна = Гарадская рада |абшчына = |від абшчыны = |карта краіны = <!-- альтэрнатыўная --> |карта рэгіёна = <!-- альтэрнатыўная --> |карта раёна = <!-- альтэрнатыўная --> |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = [[1151]] |згадванне ref = |ранейшыя імёны = |статус з = 1995 |статус дата = |плошча = 35,6 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 7529 |крыніца насельніцтва = <ref>[http://ukrstat.org/uk/druk/katalog/kat_u/2012/07_2012/zb_chnas_2011.rar Чисельність наявного населення України на 1 січня 2012 року, Київ-2012 (rar) — Державний комітет статистики України]</ref> |год перапісу = 2012 |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380 4537 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 09230 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Category:Rzhyschiv |сайт = http://rzhyschiv-rada.gov.ua |мова сайта = uk |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |nosort = }} {{Значэнні2|Ржышчаў}} '''Ржы́шчаў'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%A3%D0%A0%D0%90%D0%9A-2|title=БУРАК - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> ({{lang-uk|Ржищів}}) — [[горад]] у [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Плошча 35,6 км². Насельніцтва 7529 чал. (1 студзеня 2012). == Гісторыя == * [[1151]]: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах. * [[1506]]: магдэбургскае права * [[1995]]: атрымаў статус горада. == Насельніцтва == {{Wikidata/Насельніцтва}} == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Rzhyschiv}} * {{SgKP|X|171|Rzyszczów, w dok. ''Irzyszczów''}} * {{SgKP|XV_cz.2|568|Rzyszczów, miasteczko, powiat kijowski}} {{Населеныя пункты Кагарлыцкага раёна}} {{Кіеўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} [[Катэгорыя:Гарады Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] 7exsabw12x5xfoilo0ouyw5e32o8a33 5216553 5216544 2026-10-11T21:21:54Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Ржышчыў]] у [[Ржышчаў (Кіеўская вобласць)]]: Уніфікацыя назваў 5216544 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Ржышчыў |арыгінальная назва = Ржищів |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = <!--300px--> |подпіс = <!-- выявы --> |lat= |long= |lat_dir = |lat_deg = 49|lat_min = 57|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 2|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |Яндэкскарта = |карта = <!--альтэрнатыўная--> |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Кіеўская вобласць |вобласць у табліцы = Кіеўская вобласць{{!}}Кіеўская |раён = Ржышчыўская гарадская рада |раён у табліцы = Ржышчыўская гарадская рада{{!}}Ржышчыўская |від раёна = Гарадская рада |абшчына = |від абшчыны = |карта краіны = <!-- альтэрнатыўная --> |карта рэгіёна = <!-- альтэрнатыўная --> |карта раёна = <!-- альтэрнатыўная --> |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = [[1151]] |згадванне ref = |ранейшыя імёны = |статус з = 1995 |статус дата = |плошча = 35,6 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 7529 |крыніца насельніцтва = <ref>[http://ukrstat.org/uk/druk/katalog/kat_u/2012/07_2012/zb_chnas_2011.rar Чисельність наявного населення України на 1 січня 2012 року, Київ-2012 (rar) — Державний комітет статистики України]</ref> |год перапісу = 2012 |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380 4537 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 09230 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Category:Rzhyschiv |сайт = http://rzhyschiv-rada.gov.ua |мова сайта = uk |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |nosort = }} {{Значэнні2|Ржышчаў}} '''Ржы́шчаў'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%A3%D0%A0%D0%90%D0%9A-2|title=БУРАК - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> ({{lang-uk|Ржищів}}) — [[горад]] у [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Плошча 35,6 км². Насельніцтва 7529 чал. (1 студзеня 2012). == Гісторыя == * [[1151]]: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах. * [[1506]]: магдэбургскае права * [[1995]]: атрымаў статус горада. == Насельніцтва == {{Wikidata/Насельніцтва}} == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Rzhyschiv}} * {{SgKP|X|171|Rzyszczów, w dok. ''Irzyszczów''}} * {{SgKP|XV_cz.2|568|Rzyszczów, miasteczko, powiat kijowski}} {{Населеныя пункты Кагарлыцкага раёна}} {{Кіеўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} [[Катэгорыя:Гарады Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] 7exsabw12x5xfoilo0ouyw5e32o8a33 5216559 5216553 2026-10-11T21:28:55Z Ueschar 151377 /* top */ Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах, перанесена: Ржышчы → Ржышча (4) з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5216559 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Ржышчаў |арыгінальная назва = Ржищів |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = <!--300px--> |подпіс = <!-- выявы --> |lat= |long= |lat_dir = |lat_deg = 49|lat_min = 57|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 2|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |Яндэкскарта = |карта = <!--альтэрнатыўная--> |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Кіеўская вобласць |вобласць у табліцы = Кіеўская вобласць{{!}}Кіеўская |раён = Ржышчаўская гарадская рада |раён у табліцы = Ржышчаўская гарадская рада{{!}}Ржышчаўская |від раёна = Гарадская рада |абшчына = |від абшчыны = |карта краіны = <!-- альтэрнатыўная --> |карта рэгіёна = <!-- альтэрнатыўная --> |карта раёна = <!-- альтэрнатыўная --> |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = [[1151]] |згадванне ref = |ранейшыя імёны = |статус з = 1995 |статус дата = |плошча = 35,6 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 7529 |крыніца насельніцтва = <ref>[http://ukrstat.org/uk/druk/katalog/kat_u/2012/07_2012/zb_chnas_2011.rar Чисельність наявного населення України на 1 січня 2012 року, Київ-2012 (rar) — Державний комітет статистики України]</ref> |год перапісу = 2012 |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380 4537 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 09230 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Category:Rzhyschiv |сайт = http://rzhyschiv-rada.gov.ua |мова сайта = uk |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |nosort = }} {{Значэнні2|Ржышчаў}} '''Ржы́шчаў'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%A3%D0%A0%D0%90%D0%9A-2|title=БУРАК - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> ({{lang-uk|Ржищів}}) — [[горад]] у [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Плошча 35,6 км². Насельніцтва 7529 чал. (1 студзеня 2012). == Гісторыя == * [[1151]]: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах. * [[1506]]: магдэбургскае права * [[1995]]: атрымаў статус горада. == Насельніцтва == {{Wikidata/Насельніцтва}} == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Rzhyschiv}} * {{SgKP|X|171|Rzyszczów, w dok. ''Irzyszczów''}} * {{SgKP|XV_cz.2|568|Rzyszczów, miasteczko, powiat kijowski}} {{Населеныя пункты Кагарлыцкага раёна}} {{Кіеўская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} [[Катэгорыя:Гарады Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] evcezeph7uehksey8402rl64auhfild 0 557063 5216546 3512097 2026-10-11T21:19:08Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5216546 wikitext text/x-wiki Назву '''Ржышчаў''' маюць: == Айконімы == * [[Ржышчыў|Ржышчаў]] — горад абласнога значэння ў [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] * [[Ржышчыў (Гарохаўскі раён)|Ржышчаў]] — сяло ў [[Гарохіўскі раён|Гарохіўскім раёне]] [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] Украіны == Прозвішча == * [[Барыс Рыгоравіч Ржышчаў]] (нар. 1946) — савецкі і расійскі трэнер па лёгкай атлетыцы, заслужаны трэнер Расіі {{Неадназначнасць}} hnfp9brjjc116ko5rzbg8qhq9evt5g9 5216558 5216546 2026-10-11T21:28:41Z Ueschar 151377 /* Айконімы */ Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах, перанесена: Ржышчы → Ржышча (2) з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5216558 wikitext text/x-wiki Назву '''Ржышчаў''' маюць: == Айконімы == * Ржышчаў — горад абласнога значэння ў [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] * [[Ржышчаў (Гарохаўскі раён)|Ржышчаў]] — сяло ў [[Гарохіўскі раён|Гарохіўскім раёне]] [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] Украіны == Прозвішча == * [[Барыс Рыгоравіч Ржышчаў]] (нар. 1946) — савецкі і расійскі трэнер па лёгкай атлетыцы, заслужаны трэнер Расіі {{Неадназначнасць}} 63dmownvuogcx3f5o8rt2hlrqwmi08e 5216563 5216558 2026-10-11T21:29:56Z Ueschar 151377 вікіфікацыя 5216563 wikitext text/x-wiki Назву '''Ржышчаў''' маюць: == Айконімы == * Ржышчаў — горад абласнога значэння ў [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] * [[Ржышчаў (Гарохіўскі раён)|Ржышчаў]] — сяло ў [[Гарохіўскі раён|Гарохіўскім раёне]] [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] Украіны == Прозвішча == * [[Барыс Рыгоравіч Ржышчаў]] (нар. 1946) — савецкі і расійскі трэнер па лёгкай атлетыцы, заслужаны трэнер Расіі {{Неадназначнасць}} iddfrtfwjg8ds5er33q0y5ylhebtjgt 5216564 5216563 2026-10-11T21:30:05Z Ueschar 151377 вікіфікацыя 5216564 wikitext text/x-wiki Назву '''Ржышчаў''' маюць: == Айконімы == * [[Ржышчаў (Кіеўская вобласць)|Ржышчаў]] — горад абласнога значэння ў [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] * [[Ржышчаў (Гарохіўскі раён)|Ржышчаў]] — сяло ў [[Гарохіўскі раён|Гарохіўскім раёне]] [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] Украіны == Прозвішча == * [[Барыс Рыгоравіч Ржышчаў]] (нар. 1946) — савецкі і расійскі трэнер па лёгкай атлетыцы, заслужаны трэнер Расіі {{Неадназначнасць}} pz9vavqu3frptg9vy1vvnvptoutrplu 5216565 5216564 2026-10-11T21:30:21Z Ueschar 151377 афармленне 5216565 wikitext text/x-wiki Назву '''Ржышчаў''' маюць: == Айконімы == * [[Ржышчаў (Кіеўская вобласць)|Ржышчаў]] — горад абласнога значэння ў [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] * [[Ржышчаў (Гарохіўскі раён)|Ржышчаў]] — сяло ў [[Гарохіўскі раён|Гарохіўскім раёне]] [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] Украіны == Прозвішча == * [[Барыс Рыгоравіч Ржышчаў]] (нар. 1946) — савецкі і расійскі трэнер па лёгкай атлетыцы, заслужаны трэнер Расіі {{Неадназначнасць|населеныя пункты}} jetwoa59b45dplzyix2txprqrx63jgg 5216566 5216565 2026-10-11T21:30:46Z Ueschar 151377 афармленне 5216566 wikitext text/x-wiki Назву '''Ржышчаў''' маюць: == Айконімы == * [[Ржышчаў (Кіеўская вобласць)|Ржышчаў]] — горад абласнога значэння ў [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] * [[Ржышчаў (Гарохіўскі раён)|Ржышчаў]] — сяло ў [[Гарохіўскі раён|Гарохіўскім раёне]] [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] Украіны == Прозвішча == * [[Барыс Рыгоравіч Ржышчаў]] (нар. 1946) — савецкі і расійскі трэнер па лёгкай атлетыцы, заслужаны трэнер Расіі {{Неадназначнасць|населеныя пункты|прозвішчы}} cs8p5shd9s4ylozpuj35ke0e9swhwve 0 557117 5216600 3134195 2026-10-11T23:46:18Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Ржышчыў]] на [[Ржышчаў (Кіеўская вобласць)]] 5216600 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ржышчаў (Кіеўская вобласць)]] c6u44fmhnz607njcbzazu7xtwkckom7 0 564687 5216420 5206446 2026-10-11T16:37:16Z 5216420 wikitext text/x-wiki {{выдавецтва |назва=Логвінаў |краіна={{BLR}} |заснавана=2000 }} '''Літаратурны дом «Логвінаў»''' — [[Беларусь|беларускае]] выдавецтва і кнігарня, знаходзіцца ў [[Мінск]]у па адрасе пр. Незалежнасці, 37А. Заснавана [[Ігар Пятровіч Логвінаў|Ігарам Логвінавым]] у 2000 годзе для выдання альтэрнатыўнай літаратуры<ref>[https://lohvinau.by/%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D1%81/ Пра нас — Кнігарня «Логвінаў»]</ref>, яно стала важнай часткай [[беларуская мова|беларускамоўнай]] культурнай прасторы. У «Логвінаве» былі выдадзеныя і прадаюцца кнігі [[Сяргей Пясецкі|Сяргея Пясецкага]], [[Адам Глобус|Адама Глобуса]], [[Альгерд Бахарэвіч|Альгерда Бахарэвіча]], [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]], [[Наталка Бабіна|Наталкі Бабінай]], [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзіміра Арлова]], [[Франц Сіўко|Франца Сіўко]] і іншых вядомых беларускіх аўтараў. == Дзейнасць == На базе памяшканняў «Логвінава» рэгулярна праходзяць прэзентацыі беларускіх і замежных кніг, фестывалі і іншыя культурныя мерапрыемствы. У кнігарне на праспекце Незалежнасці праходзяць выступы літаратараў з Германіі, Польшчы, Чэхіі, Швецыі, Украіны, Літвы, Ізраіля, Швейцарыі, Японіі і іншых краін. За выпуск альбома «Прэс-фота Беларусі — 2011», які суд прызнаў экстрэмісцкім, было пазбаўлена выдавецкай ліцэнзіі. У 2014 годзе аднавіла працу ў Вільні пад назвай "Літаратурны дом «Логвінаў»"<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/128465|title=«Байцоўскі клуб» Паланіка і «Жыццё ў праўдзе» Гавала: выдавецтва «Логвінаў» аднавіла працу|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=16.05.2014}}</ref>. У сакавіку 2026 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] аб’явіў [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]] уяўную кааліцыю некалькіх выдавецтваў, уключаючы «Логвінаў»<ref>{{cite web|url=https://reform.news/kgb-priznal-jekstremistskim-formirovaniem-koaliciju-pechatnyh-izdatelstv|title=КГБ признал «экстремистским формированием» коалицию печатных издательств|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. == Цікавыя факты == * Кнігарня выдавецтва — адна з нешматлікіх устаноў у Мінску, дзе персанал размаўляў з кліентамі пераважна па-беларуску. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы]] [[Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы ў замежжы]] [[Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:2000 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Мінска]] [[Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кнігарні]] qxpath4sud7i01t9bsy9a8cozk300i6 0 565365 5216416 5199506 2026-10-11T16:29:55Z ~2026-54303-83 175283 Ядвіга Раманоўская 5216416 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2011}} '''[[2011]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2011 года}} == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Тумас Транстромер]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[18 студзеня]]: [[Віталь Тарас]] (54) — беларускі журналіст і публіцыст. Сын беларускага паэта [[Валянцін Тарас|Валянціна Тараса]]. * [[1 лютага]]: [[Таццяна Зіненка]] (50) — беларуская паэтка. * [[10 лютага]]: [[Ян Збажына]] (46) — беларускі паэт і пісьменнік. * [[2 сакавіка]]: [[Тадзіяна Кляшторная]] (79) — беларуская дзіцячая пісьменніца. Дачка беларускага паэта [[Тодар Кляшторны|Тодара Кляшторнага]]. * [[10 сакавіка]]: [[Янка Сіпакоў]] (75) — беларускі паэт, пісьменнік і перакладчык. * [[19 сакавіка]]: [[Ніна Маеўская]] (72) — беларуская пісьменніца і паэтка. * [[30 красавіка]]: [[Валянціна Коўтун]] (65) — беларуская паэтка, пісьменніца, літаратуразнаўца і перакладчыца. * [[7 траўня]]: [[Ядвіга Раманоўская]] (90) — беларускі арганізатар музейнай справы, захавальніца літаратурнай і архіўнай спадчыны [[Янка Купала|Янкі Купалы]]. * [[6 чэрвеня]]: [[Уладзімір Конан]] (77) — беларускі філосаф, гісторык і літаратурны крытык. * [[9 чэрвеня]]: [[Павел Місько]] (80) — беларускі пісьменнік і паэт. * [[15 чэрвеня]]: [[Святлана Явар]] (42) — беларуская паэтка і літаратуразнаўца. Дачка беларускага пісьменніка [[Барыс Сачанка|Барыса Сачанкі]]. * [[25 чэрвеня]]: [[Вольга Лапіцкая]] (93) — беларускі паэтка. * [[25 чэрвеня]]: [[Раман Тармола-Мірскі]] (86) — беларускі паэт і сцэнарыст. * [[7 ліпеня]]: [[Мікола Гроднеў]] (81) — беларускі пісьменнік. * [[20 жніўня]]: [[Віталь Скалабан]] (64) — беларускі гісторык і літаратуразнавец. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2011 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] igjw76cmax35chmhdjf0oug5c747r8n 5216417 5216416 2026-10-11T16:33:25Z ~2026-54303-83 175283 Ядвіга Раманоўская 5216417 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2011}} '''[[2011]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2011 года}} == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Тумас Транстромер]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[18 студзеня]]: [[Віталь Тарас]] (54) — беларускі журналіст і публіцыст. Сын беларускага паэта [[Валянцін Тарас|Валянціна Тараса]]. * [[1 лютага]]: [[Таццяна Зіненка]] (50) — беларуская паэтка. * [[10 лютага]]: [[Ян Збажына]] (46) — беларускі паэт і пісьменнік. * [[2 сакавіка]]: [[Тадзіяна Кляшторная]] (79) — беларуская дзіцячая пісьменніца. Дачка беларускага паэта [[Тодар Кляшторны|Тодара Кляшторнага]]. * [[10 сакавіка]]: [[Янка Сіпакоў]] (75) — беларускі паэт, пісьменнік і перакладчык. * [[19 сакавіка]]: [[Ніна Маеўская]] (72) — беларуская пісьменніца і паэтка. * [[30 красавіка]]: [[Валянціна Коўтун]] (65) — беларуская паэтка, пісьменніца, літаратуразнаўца і перакладчыца. * [[7 траўня]]: [[Ядвіга Раманоўская]] (90) — беларускі арганізатар музейнай справы, захавальніца літаратурнай і архіўнай спадчыны Янкі Купалы, пляменніца беларускага паэта [[Янка Купала|Янкі Купалы]]. * [[6 чэрвеня]]: [[Уладзімір Конан]] (77) — беларускі філосаф, гісторык і літаратурны крытык. * [[9 чэрвеня]]: [[Павел Місько]] (80) — беларускі пісьменнік і паэт. * [[15 чэрвеня]]: [[Святлана Явар]] (42) — беларуская паэтка і літаратуразнаўца. Дачка беларускага пісьменніка [[Барыс Сачанка|Барыса Сачанкі]]. * [[25 чэрвеня]]: [[Вольга Лапіцкая]] (93) — беларускі паэтка. * [[25 чэрвеня]]: [[Раман Тармола-Мірскі]] (86) — беларускі паэт і сцэнарыст. * [[7 ліпеня]]: [[Мікола Гроднеў]] (81) — беларускі пісьменнік. * [[20 жніўня]]: [[Віталь Скалабан]] (64) — беларускі гісторык і літаратуразнавец. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2011 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] hc33dx6tcckcw1m8h69lvflqmdsbztl 0 565366 5216423 5203296 2026-10-11T16:38:58Z ~2026-54303-83 175283 Віслава Шымборска 5216423 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2012}} '''[[2012]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2012 года}} *«[[Дзінь-дзілінь: пара гуляць у казкі]]» — аўдыёкніга казак [[Сяржук Вітушка|Сяргея Вітушкі]] *«[[Залатая табакерка]]» — зборнік беларускіх народных казак * «''[[Слоўнік беларускай мовы]]''» — акадэмічны слоўнік беларускай мовы. *«[[У невядомых сусветах]]» — зборнік сучаснай нямецкай літаратуры == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Мо Янь]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * ?: [[Ларыса Кароткая]] (92 або 93) — беларуская літаратуразнаўца. Маці беларускага літаратуразнаўца [[Варлен Бечык|Варлена Бечыка]]. * [[1 лютага]]: [[Віслава Шымборска]] (88) — польская паэтка. * [[24 лютага]]: [[Уладзімір Гайдук]] (70) — беларускі паэт. * [[6 красавіка]]: [[Анатоль Сабалеўскі]] (79) — беларускі тэатразнавец і літаратуразнавец. * [[17 красавіка]]: [[Віталь Гарановіч]] (60) — беларускі паэт. * 17 красавіка: [[Леанід Іосіфавіч Мінько|Леанід Мінько]] (85) — беларускі этнограф. * [[24 красавіка]]: [[Алесь Наўроцкі]] (75) — беларускі паэт і празаік. * [[5 чэрвеня]]: [[Рэй Брэдберы]] (91) — амерыканскі пісьменнік-фантаст. * [[2 ліпеня]]: [[Сяржук Вітушка]] (47) — беларускі пісьменнік. * [[15 ліпеня]]: [[Вера Вярба]] (70) — беларуская паэтка. * [[15 жніўня]]: [[Гары Гарысан]] (88) — амерыканскі пісьменнік-фантаст. * [[23 жніўня]]: [[Алесь Петрашкевіч]] (82) — беларускі пісьменнік. * [[15 верасня]]: [[Валянцін Лукша]] (74) — беларускі паэт. * [[23 верасня]]: [[Аляксей Трафімавіч Каўко|Аляксей Каўко]] (90) — беларускі пісьменнік. * [[12 снежня]]: [[Мікалай Іванавіч Мішчанчук|Мікалай Мішчанчук]] (73) — беларускі паэт і літаратуразнавец. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2012 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] 6xx3lie12sizywem4hn2uloy3bpi3to 0 569915 5216678 5070843 2026-10-12T00:28:14Z Zadorenko V 175157 5216678 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Забайкальск''' ({{lang-ru|Забайка́льск}}) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Забайкальскага раёна [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Размешчаны ў памежнай паласе Расійскай Федэрацыі, за 46,6 км на паўднёвы ўсход ад мяжы з [[Манголія]]й, за 123,7 м ад мяжы з Кітайскай Народнай Рэспублікай. У пасёлку размяшчаецца станцыя Забайкальск Забайкальскай чыгункі, на якой знаходзіцца чыгуначны пункт пропуску на расійска-кітайскай мяжы насупраць горада Маньчжурыя (КНР). Насельніцтва — 13 141 чал. (2017). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Забайкальскі край}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1904 годзе]] r0h6ds6tpubal3bhpslr81nz3qsjqg3 0 571144 5216671 3224923 2026-10-12T00:26:36Z Zadorenko V 175157 5216671 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Атаманаўка'''<ref>карта Бураціі — {{Крыніцы/БелЭн|3}}</ref> ({{lang-ru|Атама́новка}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў цэнтральнай частцы Чыцінскага раёна [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Насельніцтва — 10 364 чал. (2017). Размешчаны ў вусці ракі Нікішыха. Заснаваны ў 1852 годзе як населены пункт Атаманка, а ў 1900 годзе пабудаваны раз’езд Атаманаўскі. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1958 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] 304omonhlit3ydfn6s84mkpqn7n48if 0 575827 5216699 4824625 2026-10-12T02:24:00Z Zadorenko V 175157 5216699 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Прыаргунск''' ({{lang-ru|Приаргу́нск}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]], адміністрацыйны цэнтр Прыаргунскага раёна [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Знаходзіцца на паўднёвым усходзе края, на левым беразе ракі Урулюнгуй паблізу месца яе ўпадзення ў [[Аргун]] (па ёй праходзіць расійска-кітайская мяжа), за 80 км на паўночны ўсход ад [[Краснакаменск]]а і за 435 км на паўднёвы ўсход ад [[Чыта|Чыты]]. Паблізу паўночнай ускраіны пасёлка размешчана сяло Новацурухайтуй. Тэрыторыя пасёлка адносіцца да памежнай зоны. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Забайкальскі край}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1953 годзе]] 5bzqajwrjzchqtllr4vouokn0xdgtwg 0 575843 5216674 4875832 2026-10-12T00:27:20Z Zadorenko V 175157 5216674 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Горны}} {{НП-Расія}} '''Горны''' ({{lang-ru|Го́рный}}, да 1994 года '''Чыта-46''') — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Забайкальскі край|Забайкальскім краі]] [[Расія|Расіі]], закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (ЗАТУ), утварае гарадскую акругу ЗАТУ п. Горны. Насельніцтва — 11 337 чал. (2017). Размешчаны за 85 км на паўднёвы захад ад г. [[Чыта]], за 52 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра (сяло [[Улёты]]), побач з пасёлкам Дравяная Улётаўскага раёна, за 43 км на паўднёвы ўсход ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі Лясная на лініі Забайкальскай чыгункі (Транссібірская магістраль). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1965 годзе]] kkwthwzb0wyi7i69l9rl3nqaldgahia 0 578066 5216778 5063737 2026-10-12T04:33:35Z Zadorenko V 175157 5216778 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Садовае}} {{НП-Расія}} '''Садовае''' ({{Lang-ru|Садовое}}) — сяло, адміністрацыйны цэнтр [[Сарпінскі раён|Сарпінскага раёна]] і Садоўскага сельскага муніцыпальнага ўтварэння [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]]. Сяло размешчана за 165 км на поўнач ад [[Эліста|Элісты]]. Заснавана ў 1849 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Калмыкіі]] rjjx7no41kif0f1vffqs0p6pzxhv80y 0 578631 5216580 3246894 2026-10-11T21:50:37Z Ueschar 151377 удакладненне 5216580 wikitext text/x-wiki Назву '''Бабровіца''' маюць: == Беларусь == * [[Бабровіца (рака)|Бабровіца]] — рака ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. == Украіна == * [[Бабровіца (Чарнігаўская вобласць)|Бабровіца]] — горад у [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]]. {{неадназначнасць}} ip10cd7qil4w4y06t12dag393jajff4 5216586 5216580 2026-10-11T21:54:59Z Ueschar 151377 5216586 wikitext text/x-wiki Назву '''Бабровіца''' маюць: == Беларусь == * [[Бабровіца (рака)|Бабровіца]] — рака ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. == Украіна == * [[Бабровіца (Чарнігаўская вобласць)|Бабровіца]] — горад у [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]]. {{неадназначнасць|населеныя пункты}} 4fxk34827vo33blbzo7bi64waanjlzt 5216893 5216586 2026-10-12T10:07:50Z Ueschar 151377 афармленне 5216893 wikitext text/x-wiki Назву '''Бабровіца''' маюць: == Беларусь == * [[Бабровіца (рака)|Бабровіца]] — рака ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. == Украіна == * [[Бабровіца (Чарнігаўская вобласць)|Бабровіца]] — горад у [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]]. {{неадназначнасць|населеныя пункты|рэкі}} tnyofo4oe8ew1qktem1i8bhfor7tjdx 0 578632 5216579 4971630 2026-10-11T21:49:40Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5216579 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва={{Падзенне}} 10 653|год перапісу=2024}} {{значэнні2|Бабровіца}} '''Бабровіца'''<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|17}} — карта Чарнігаўскай вобласці</ref> ({{lang-uk|Бобровиця}}) — горад раённага значэння, адміністрацыйны цэнтр [[Бабровыцкі раён|Бабровыцкага раёна]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Знаходзіцца на рацэ Быстрыца. Паселішча ўзнікла ў XII стагоддзі. У XVI стагоддзі Бабровіца — мястэчка [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]] Рэчы Паспалітай. == Вядомыя ўраджэнцыі і жыхары == * [[Алег Сяргеевіч Бычак]] (1921—1944) — Герой Савецкага Саюза (1944). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Бабровыцкага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бабровыцкага раёна]] 4t1py1t322xc7bg6kro1xqrusy4kl8t 5216581 5216579 2026-10-11T21:51:07Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Бабровыця]] у [[Бабровіца (Чарнігаўскі раён)]]: Вырашэнне неадназначнасці 5216579 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва={{Падзенне}} 10 653|год перапісу=2024}} {{значэнні2|Бабровіца}} '''Бабровіца'''<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|17}} — карта Чарнігаўскай вобласці</ref> ({{lang-uk|Бобровиця}}) — горад раённага значэння, адміністрацыйны цэнтр [[Бабровыцкі раён|Бабровыцкага раёна]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Знаходзіцца на рацэ Быстрыца. Паселішча ўзнікла ў XII стагоддзі. У XVI стагоддзі Бабровіца — мястэчка [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]] Рэчы Паспалітай. == Вядомыя ўраджэнцыі і жыхары == * [[Алег Сяргеевіч Бычак]] (1921—1944) — Герой Савецкага Саюза (1944). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Бабровыцкага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бабровыцкага раёна]] 4t1py1t322xc7bg6kro1xqrusy4kl8t 5216583 5216581 2026-10-11T21:52:10Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Бабровіца (Чарнігаўскі раён)]] у [[Бабровіца (Чарнігаўская вобласць)]]: Назва з памылкай правапісу 5216579 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва={{Падзенне}} 10 653|год перапісу=2024}} {{значэнні2|Бабровіца}} '''Бабровіца'''<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|17}} — карта Чарнігаўскай вобласці</ref> ({{lang-uk|Бобровиця}}) — горад раённага значэння, адміністрацыйны цэнтр [[Бабровыцкі раён|Бабровыцкага раёна]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Знаходзіцца на рацэ Быстрыца. Паселішча ўзнікла ў XII стагоддзі. У XVI стагоддзі Бабровіца — мястэчка [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]] Рэчы Паспалітай. == Вядомыя ўраджэнцыі і жыхары == * [[Алег Сяргеевіч Бычак]] (1921—1944) — Герой Савецкага Саюза (1944). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Бабровыцкага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бабровыцкага раёна]] 4t1py1t322xc7bg6kro1xqrusy4kl8t 0 578652 5216596 3246187 2026-10-11T23:45:53Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Бабровыця]] на [[Бабровіца (Чарнігаўская вобласць)]] 5216596 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бабровіца (Чарнігаўская вобласць)]] tgxpkows8c446ljrynhu713de4fxhw7 0 583280 5216702 5214172 2026-10-12T02:30:07Z Zadorenko V 175157 Zadorenko V перанёс старонку [[Южнэ]] у [[Паўднёвае]]: Решением Верховной Рады город был еще аж 2 года назад переименован 5214172 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Паўднёвае''' ({{lang-uk|Південне}}) — горад [[Адэская вобласць|Адэскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Размешчаны на паўночна-заходнім узбярэжжы [[Чорнае мора|Чорнага мора]], за 35 км ад [[Адэса|Адэсы]], і паблізу мяжы з Мікалаеўскай вобласцю. За 10 км на ўсход ад горада знаходзіцца курорт і вінаграднікі Коблева. З 11 мая 1978 года меў статус пасёлка гарадскога тыпу. Статус горада абласнога значэння атрымаў у 1993 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} {{Адэская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Адэскай вобласці]] ap359zjoqyyw0y4mkagf8jxi52kefup 5216839 5216702 2026-10-12T08:59:58Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Паўднёвае]] у [[Піўдэннэ (Адэскі раён)]]: то ж яно ніяк не Паўднёвае 5214172 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Паўднёвае''' ({{lang-uk|Південне}}) — горад [[Адэская вобласць|Адэскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Размешчаны на паўночна-заходнім узбярэжжы [[Чорнае мора|Чорнага мора]], за 35 км ад [[Адэса|Адэсы]], і паблізу мяжы з Мікалаеўскай вобласцю. За 10 км на ўсход ад горада знаходзіцца курорт і вінаграднікі Коблева. З 11 мая 1978 года меў статус пасёлка гарадскога тыпу. Статус горада абласнога значэння атрымаў у 1993 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} {{Адэская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Адэскай вобласці]] ap359zjoqyyw0y4mkagf8jxi52kefup 5216843 5216839 2026-10-12T09:04:01Z M.L.Bot 261 5216843 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Піўдэннэ''' ({{lang-uk|Південне}}), да 2024 года '''Южнэ''' — горад [[Адэская вобласць|Адэскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Размешчаны на паўночна-заходнім узбярэжжы [[Чорнае мора|Чорнага мора]], за 35 км ад [[Адэса|Адэсы]], і паблізу мяжы з Мікалаеўскай вобласцю. За 10 км на ўсход ад горада знаходзіцца курорт і вінаграднікі Коблева. З 11 мая 1978 года меў статус пасёлка гарадскога тыпу. Статус горада абласнога значэння атрымаў у 1993 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} {{Адэская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Адэскай вобласці]] 3l4npp6sjo6luinjhe3t2g5u4o3c2v9 5216844 5216843 2026-10-12T09:04:44Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Піўдэннэ (Адэскі раён)]] у [[Піўдэннэ (Адэская вобласць)]]: упс, горад абласнога падпарадкавання 5216843 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Піўдэннэ''' ({{lang-uk|Південне}}), да 2024 года '''Южнэ''' — горад [[Адэская вобласць|Адэскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Размешчаны на паўночна-заходнім узбярэжжы [[Чорнае мора|Чорнага мора]], за 35 км ад [[Адэса|Адэсы]], і паблізу мяжы з Мікалаеўскай вобласцю. За 10 км на ўсход ад горада знаходзіцца курорт і вінаграднікі Коблева. З 11 мая 1978 года меў статус пасёлка гарадскога тыпу. Статус горада абласнога значэння атрымаў у 1993 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} {{Адэская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Адэскай вобласці]] 3l4npp6sjo6luinjhe3t2g5u4o3c2v9 5216847 5216844 2026-10-12T09:05:44Z M.L.Bot 261 /* Гарады-пабрацімы */ 5216847 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Піўдэннэ''' ({{lang-uk|Південне}}), да 2024 года '''Южнэ''' — горад [[Адэская вобласць|Адэскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Размешчаны на паўночна-заходнім узбярэжжы [[Чорнае мора|Чорнага мора]], за 35 км ад [[Адэса|Адэсы]], і паблізу мяжы з Мікалаеўскай вобласцю. За 10 км на ўсход ад горада знаходзіцца курорт і вінаграднікі Коблева. З 11 мая 1978 года меў статус пасёлка гарадскога тыпу. Статус горада абласнога значэння атрымаў у 1993 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Адэская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Адэскай вобласці]] oogbv7ltan68ln4vhs5v4shiiqe6f3t 10 583623 5216505 4711022 2026-10-11T18:47:11Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5216505 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Рыпкынскі раён | загаловак = Населеныя пункты [[Рыпкынскі раён|Рыпкынскага раёна]] | выява = [[Выява:Ripkinskiy rayon gerb.png|50px|]] | стыль_цела = | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = [[Пасёлак гарадскога тыпу|Пгт]] | спіс1 = * [[Дабранка (Чарнігаўская вобласць)|Дабранка]] * [[Замглай]] * [[Любеч]] * [[Радуль]] * [[Рыпкы]] | загаловак2 = [[Вёска|Вёскі]] | спіс2 = * [[Алэксандрыўка (Рыпкынскі раён)|Алэксандрыўка]] * [[Алэксандрыўка Друга (Рыпкынскі раён)|Алэксандрыўка Друга]] * [[Алэшня (Рыпкынскі раён)|Алэшня]] * [[Аткыльня]] * [[Баханы (Рыпкынскі раён)|Баханы]] * [[Буянкы]] * [[Быхольцахіўка]] * [[Бэрэзіўка (Рыпкынскі раён)|Бэрэзіўка]] * [[Вараб’іў]] * [[Вуглава Рудня]] * [[Вышнэвэ (Рыпкынскі раён)|Вышнэвэ]] * [[Выр]] * [[Высакынь]] * [[Вэлыка Вісь]] * [[Вэлыкі Аснякы]] * [[Вэлыкы Злііў]] * [[Вэрбіўка (Рыпкынскі раён)|Вэрбіўка]] * [[Вэрбычы]] * [[Вэртэча]] * [[Галкіў]] * [[Галубіўка (Рыпкынскі раён)|Галубіўка]] * [[Гарнастаіўка (Чарнігаўская вобласць)|Гарнастаіўка]] * [[Глынэнка]] * [[Голубычы]] * [[Грабіў (Рыпкынскі раён)|Грабіў]] * [[Грабіўка (Рыпкынскі раён)|Грабіўка]] * [[Грыбава Рудня]] * [[Губары]] * [[Губычы (Рыпкынскі раён)|Губычы]] * [[Гунькіўка]] * [[Гута (Рыпкынскі раён)|Гута]] * [[Гута-Ткачова]] * [[Гучын]] * [[Данычы]] * [[Даўгуны]] * [[Духанкы]] * [[Заводскэ (Рыпкынскі раён)|Заводскэ]] * [[Задэрыіўка]] * [[Звэнічыў]] * [[Зубахы]] * [[Камарыўка (Рыпкынскі раён)|Камарыўка]] * [[Кам’янка (Рыпкынскі раён)|Кам’янка]] * [[Карабкы (Рыпкынскі раён)|Карабкы]] * [[Каральча]] * [[Карчэўя]] * [[Клоніў]] * [[Клубіўка (Рыпкынскі раён)|Клубіўка]] * [[Краскіўскэ]] * [[Кратынь]] * [[Кукары]] * [[Кыслі]] * [[Кысэліўка (Рыпкынскі раён)|Кысэліўка]] * [[Лавынь]] * [[Лапатні]] * [[Ліскіўка]] * [[Лызунава Рудня]] * [[Малочкы (Рыпкынскі раён)|Малочкы]] * [[Малы Злііў]] * [[Малы Лыствэн]] * [[Малыніўка (Рыпкынскі раён)|Малыніўка]] * [[Манькы (Рыпкынскі раён)|Манькы]] * [[Махначы (Рыпкынскі раён)|Махначы]] * [[Мокрыя Вэлычкы]] * [[Мутычыў]] * [[Мысы (Рыпкынскі раён)|Мысы]] * [[Мэкшуніўка]] * [[Нава Папірня]] * [[Нава Рудня (Рыпкынскі раён)|Нава Рудня]] * [[Навасілкы (Рыпкынскі раён)|Навасілкы]] * [[Новаўкраінскэ (Рыпкынскі раён)|Новаўкраінскэ]] * [[Нові Ярылавычы]] * [[Нэданчычы]] * [[Паўліўка (Рыпкынскі раён)|Паўліўка]] * [[Пізнапалы]] * [[Плэхцііўка]] * [[Прыстарань (Рыпкынскі раён)|Прыстарань]] * [[Пушкары (Рыпкынскі раён)|Пушкары]] * [[Пушкінэ (Рыпкынскі раён)|Пушкінэ]] * [[Пылыпча (Рыпкынскі раён)|Пылыпча]] * [[Пышчыкы (Рыпкынскі раён)|Пышчыкы]] * [[Пэрэдзіл (Рыпкынскі раён)|Пэрэдзіл]] * [[Пэтрыкы (Рыпкынскі раён)|Пэтрыкы]] * [[Пэтрушы]] * [[Разсудзіў]] * [[Рашкава Слабада]] * [[Рудня (Рыпкынскі раён)|Рудня]] * [[Рэдзькіўка (Рыпкынскі раён)|Рэдзькіўка]] * [[Скытак]] * [[Скыцькы]] * [[Смалыгіўка]] * [[Стары Ярылавычы]] * [[Строіўка (Чарнігаўская вобласць)|Строіўка]] * [[Сулычыўка]] * [[Сусліўка (Рыпкынскі раён)|Сусліўка]] * [[Сыбэрэж]] * [[Сыдэліўка]] * [[Сэмакы]] * [[Сэнюкы]] * [[Тамарыўка]] * [[Тараса Шаўчэнкі (Рыпкынскі раён)|Тараса Шаўчэнкі]] * [[Трудавэ (Рыпкынскі раён)|Трудавэ]] * [[Тулія (вёска)|Тулія]] * [[Убіжычы]] * [[Чудзіўка]] * [[Чумак (Рыпкынскі раён)|Чумак]] * [[Чыжыўка (Чарнігаўская вобласць)|Чыжыўка]] * [[Чысці Лужы]] * [[Шкуранка]] * [[Шуманы]] * [[Ямышчэ]] | загаловак3 = [[Пасёлак|Пасёлкі]] | спіс3 = * [[Гіркы (Рыпкынскі раён)|Гіркы]] * [[Лэвычыўка]] * [[Пэрэсаж]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Чарнігаўская вобласць|Рыпкынскі раён]] </noinclude> lqnw67invzaq6vws6tnepz5vdet4anz 10 586334 5216585 4331759 2026-10-11T21:54:39Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5216585 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Бабровіцкі раён | загаловак = [[Выява:Bobrovitskiy rayon prapor.png|20px|]] Населеныя пункты [[Бабровіцкі раён|Бабровіцкага раёна]] | выява = [[Выява:Bobrovitskiy rayon gerb.png|50px|]] | стыль_цела = | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = Цэнтр | спіс1 = '''[[Бабровіца]]''' | загаловак2 = [[Вёска|Вёскі]] | спіс2 = * [[Азэранкы (Бабровіцкі раён)|Азэранкы]] * [[Алэксандрыўка (Бабровіцкі раён)|Алэксандрыўка]] * [[Асавэць (Бабровіцкі раён)|Асавэць]] * [[Асакорыўка (Бабровіцкі раён)|Асакорыўка]] * [[Білацэркіўці (Бабровіцкі раён)|Білацэркіўці]] * [[Біркы (Бабровіцкі раён)|Біркы]] * [[Браныця]] * [[Брыгынці (Бабровіцкі раён)|Брыгынці]] * [[Булгакы (Бабровіцкі раён)|Булгакы]] * [[Варанькы (Бабровіцкі раён)|Варанькы]] * [[Вышнэвэ (Бабровіцкі раён)|Вышнэвэ]] * [[Вэпрык (Бабровіцкі раён)|Вэпрык]] * [[Гаўрыліўка (Бабровіцкі раён)|Гаўрыліўка]] * [[Гарт (Бабровіцкі раён)|Гарт]] * [[Гарбачы (Бабровіцкі раён)|Гарбачы]] * [[Запарыжжа (Бабровіцкі раён)|Запарыжжа]] * [[Затышша (Бабровіцкі раён)|Затышша]] * [[Зэлэнэ (Бабровіцкі раён)|Зэлэнэ]] * [[Кабыжча]] * [[Казацкэ (Бабровіцкі раён)|Казацкэ]] * [[Каношыўка]] * [[Катэрыніўка (Бабровіцкі раён)|Катэрыніўка]] * [[Краснэ (Бабровіцкі раён)|Краснэ]] * [[Лідын]] * [[Майніўка]] * [[Макарыўка (Бабровіцкі раён)|Макарыўка]] * [[Маладзіжнэ (Бабровіцкі раён)|Маладзіжнэ]] * [[Маркіўці (Ніжынскі раён)|Маркіўці]] * [[Мачалышчэ]] * [[Мыкалаіў (Бабровіцкі раён)|Мыкалаіў]] * [[Нава Басань]] * [[Навасэлыця (Бабровіцкі раён)|Навасэлыця]] * [[Навуміўка (Бабровіцкі раён)|Навуміўка]] * [[Новы Быкіў]] * [[Піскы (Бабровіцкі раён)|Піскы]] * [[Плуг (Бабровіцкі раён)|Плуг]] * [[Пэтрыўка (Бабровіцкі раён)|Пэтрыўка]] * [[Ракытнэ (Бабровіцкі раён)|Ракытнэ]] * [[Рудзькіўка (Бабровіцкі раён)|Рудзькіўка]] * [[Сакаліўка (Бабровіцкі раён)|Сакаліўка]] * [[Свыдавэць (Бабровіцкі раён)|Свыдавэць]] * [[Стара Басань]] * [[Стары Быкіў]] * [[Сухыня]] * [[Татарыўка]] * [[Траўкынэ]] * [[Украінка (Бабровіцкі раён)|Украінка]] * [[Уражайнэ (Бабровіцкі раён)|Уражайнэ]] * [[Хаміўці]] * [[Шчасніўка (Бабровіцкі раён)|Шчасніўка]] * [[Яраслаўка (Бабровіцкі раён)|Яраслаўка]] | загаловак3 = [[Пасёлак|Пасёлакі]] | спіс3 = * [[Мырнэ (Бабровіцкі раён)|Мырнэ]] * [[Чыстапілля (Бабровіцкі раён)|Чыстапілля]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Чарнігаўская вобласць|Бабровіцкі раён]] </noinclude> j7ijjb8burvse5aglramvmbrm2oju0t 0 591223 5216387 4755494 2026-10-11T14:22:52Z IshaBarnes 124956 афармленне 5216387 wikitext text/x-wiki [[Файл:Empark Mokotów Business Park ul. Postępu 2020.jpg|міні|250x250пкс|Будынак Інстытута ў [[Варшава|Варшаве]].]] '''Інстытут нацыянальнай памяці — Камісія па расследаванню злачынстваў супраць польскага народа (ІНП)''' ({{lang-pl|Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (IPN)}}) — дзяржаўная гісторыка-архіўная ўстанова, якая займаецца вывучэннем дзейнасці органаў дзяржбяспекі Польшчы ў перыяд 1944—1990 гадоў, а таксама органаў бяспекі Трэцяга Рэйха і СССР з мэтай расследавання злачынстваў у адносінах да польскіх грамадзян у гэты перыяд, а таксама ажыццяўлення [[люстрацыя|люстрацыйных]] працэдур.<ref name="site">[http://www.ipn.gov.pl/ Афіцыйны сайт ІНП]{{ref-pl}}{{ref-en}}</ref> У руках палітыкаў правага толку інстытут стаў важным элементам, прыладай для ажыццяўлення гістарычнай палітыкі<ref>[https://web.archive.org/web/20140606205608/http://www.urokiistorii.ru/%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5/1250]</ref>. Адна з базавых ідэй гістарычнай палітыкі ІНП — «тэорыя дзвюх акупацый», нацысцкай і савецкай, то бок замена адной акупацыі іншай. Інстытут нацыянальнай памяці вядомы як ініцыятар так званага закона аб дэкамунізацыі. У адпаведнасці з гэтым дакументам прайшла хваля перайменаванняў вуліц, завулкаў і плошчаў а таксама былі знесены многія помнікі, абеліскі, бюсты, мемарыяльныя дошкі, надпісы і знакі. Па падліках Інстытута нацыянальнай памяці, ён закране больш чым 450 помнікаў па ўсёй краіне, 230 з якіх — помнікі салдатам Чырвонай Арміі. ІНП створаны ў адпаведнасці з ''Законам аб Інстытуце нацыянальнай памяці — камісія па расследаванню злачынстваў супраць польскага народа'' ад 18 снежня 1998 года ({{Lang-pl|Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu}})<ref name="ustawa">[http://www.ipn.gov.pl/download.php?s=1&id=7968 Ustawa z dnia 18 снежань 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu]</ref>. == Функцыі == Функцыі ІНП, згодна з Законам, ўключаюць: * улік, назапашванне, захоўванне, апрацоўку, публікацыю, забеспячэнне захаванасці і доступу да дакументаў дзяржаўных органаў бяспекі Польшчы за перыяд з 22 ліпеня 1944 г. па 31 ліпеня 1990 г., а таксама органаў бяспекі Трэцяга Рэйха і СССР, якія тычацца: ** a) здзейсненых у адносінах да асобаў польскай нацыянальнасці ці польскіх грамадзянаў іншых нацыянальнасцяў у перыяд з 1 верасня 1939 г. па 31 ліпеня 1990 г.: *** нацысцкіх злачынстваў, *** камуністычных злачынстваў, *** іншых злачынстваў, якія з’яўляюцца злачынствамі супраць міру, чалавечнасці або ваеннымі злачынствамі, ** б) іншых рэпрэсій па палітычным матывам, якія праводзіліся службовымі асобамі польскіх органаў следства, юстыцыі або асобамі, якія дзейнічалі па іх ўказанню * расследаванне названых злачынстваў; * абарону персанальных даных асоб, якіх датычаць дакументы, сабраныя ў архіве ІНП; * адукацыйную дзейнасць. У адпаведнасці з законам Польскай Рэспублікі ад 15 сакавіка 2007 года, на Інстытут нацыянальнай памяці ўскладзена ажыццяўленне люстрацыйных працэдур у дачыненні да грамадзян Польшчы, якія трапляюць пад дзеянне закона аб люстрацыі. == Структура == У склад ІНП ўваходзяць: * Рада (Rada) * Прэзідэнт ({{Lang-pl|prezes}}) * Галоўная камісія па расследаванню злачынстваў супраць польскага народа (Główna Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu) * Бюро выдачы і архівавання дакументаў (Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów) * Бюро грамадскай адукацыі (Biuro Edukacji Publicznej) * Люстрацыйнае бюро (Biuro Lustracyjne) * 11 аддзелаў ІНП (oddziały), размешчаных у гарадах, якія з’яўляюцца рэзідэнцыямі апеляцыйных судоў * 7 прадстаўніцтваў аддзелаў (delegatury oddziałów) === Прэзідэнт === Кіруе працай ІНП прэзідэнт, які абіраецца [[Сейм Рэспублікі Польшча|Сеймам]] на пяцігадовы тэрмін. Старшыні ІНП: * Леон Керэс (Leon Kieres) ** 30 чэрвеня 2000 года — 30 чэрвеня 2005 ** 1 ліпеня — 29 снежня 2005 г. (выконваючы абавязкі) * [[Януш Куртыка]] (Janusz Kurtyka) ** 29 снежня 2005 — 10 красавіка 2010 * Францішак Грычук ** 11 красавіка 2010 г. — 28 чэрвеня 2011<ref>[http://ipn.gov.pl/o-ipn/zyciorys/dr-franciszek-gryciuk Біяграфія на сайце ІНП] {{Wayback}}</ref> * Лукаш Камінскі 10 чэрвеня 2011 г.<ref>[http://ipn.gov.pl/o-ipn/struktura/prezes/dr-lukasz-kaminski Біяграфія на сайце ІНП] {{Wayback}}</ref> — 22 ліпеня 2016 * Яраслаў Шарэк ** 22 ліпеня 2016<ref>{{cite web | url = http://www.pap.pl/aktualnosci/news,568375,dr-jaroslaw-szarek-zlozyl-przed-sejmem-slubowanie-na-prezesa-ipn.html | title = Dr Jarosław Szarek złożył przed Sejmem ślubowanie na prezesa IPN | date = 2016-07-22 | publisher = pap.pl | access-date = 2016-07-22}}</ref> — 23 ліпеня 2021 г. * [[Караль Наўроцкі]] ** 23 ліпеня 2021 г.<ref>{{cite web | url = https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/147317,Dr-Karol-Nawrocki-zlozyl-przed-Sejmem-slubowanie-na-prezesa-IPN-Warszawa-23-lipc.html | title = Dr Karol Nawrocki złożył przed Sejmem ślubowanie na prezesa IPN | date = 2021-07-23 | publisher = pap.pl | access-date = 2021-09-20}}</ref> — 6 жніўня 2025 года === Галоўная камісія па расследаванні злачынстваў супраць польскага народа === Галоўная камісія па расследаванню злачынстваў супраць польскага народа ({{Lang-pl|Główna Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu}}) уваходзіць у склад ІНП у якасці асноўнага следчага органа. Узначальвае Галоўную камісію дырэктар — па пасадзе, намеснік генеральнага пракурора Польшчы. З 15 лютага 2007 года гэты пост займае Дарьюш Габрэл (Dariusz Gabrel). Камісія працягвае дзейнасць створанай у [[1945]] Галоўнай камісіі па даследаванню нямецкіх злачынстваў у Польшчы ({{Lang-pl|Główna Komisja Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce}}), якая з моманту стварэння актыўна ўзаемадзейнічала з Камісіяй ААН па расследаванню ваенных злачынстваў (UNWCC) з штаб-кватэрай у Лондане. З [[1949]] па 1984 яна называлася Галоўнай камісіяй па даследаванню гітлераўскіх злачынстваў у Польшчы ({{Lang-pl|Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce}}). У [[1984]] яна ў чарговы раз змяніла назву і стала называцца Галоўнай камісіяй па даследаванню гітлераўскіх злачынстваў у Польшчы — Інстытутам нацыянальнай памяці ({{Lang-pl|Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce – Instytut Pamięci Narodowej}}). З [[1991]] г. вобласць даследаванняў Камісіі была пашырана, а яе назва была зноў зменена — Галоўная камісія па даследаванню злачынстваў супраць польскага народа — Інстытут нацыянальнай памяці ({{Lang-pl|Główna Komisja Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Instytut Pamięci Narodowej}}). У 1998 г. гэтая арганізацыя была ліквідаваная, а яе архівы былі перададзеныя зноў створанай установе — Інстытуту нацыянальнай памяці — камісіі па расследаванню злачынстваў супраць польскага народа ({{Lang-pl|Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu}}). Следчыя дзеянні ў дачыненні да нацысцкіх злачынстваў (у прыватнасці, якія тычацца асоб, якія пражываюць на тэрыторыі Германіі), праводзяцца ІПН ва ўзаемадзеянні з Цэнтрам даследавання нацыянал-сацыялістычных злачынстваў ({{Lang-de|Zentrale Stelle der Landesjustizverwaltungen zur Aufklärung Nationalsozialistischer Verbrechen}}) у [[Людвігсбург]]у, створаным у [[1958]]. === Дзейнасць === У канцы верасня 2007 г. на сайце ІНП была пачата публікацыя спісаў грамадзян, якія супрацоўнічалі з органамі дзяржбяспекі ПНР. Публікацыя ажыццяўляецца ў адпаведнасці з прынятым 14 сакавіка 2007 «Законам аб люстрацыі». Па словах дырэктара ІНП Януша Куртыкі, увесь працэс публікацыі павінен быў заняць не менш за шэсць гадоў. Акрамя імя кожнага чалавека файлы ўтрымліваюць агентурную мянушку, а таксама падрабязнасці яго адносін са спецслужбамі. У першы апублікаваны спіс трапілі прэзідэнт і прэм’ер-міністр Польшчы на той момант [[Лех Качыньскі|Лех]] і [[Яраслаў Качыньскі|Яраслаў Качынскі]] (як дысыдэнты, за якімі вялося сачэнне), спікеры абедзвюх палат парламента, а таксама члены Канстытуцыйнага і Вярхоўнага судоў<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=808655&NodesID=5 Польшча ўспомніла агентаў бяспекі. Коммерсант. 27 верасня 2007]</ref>. Нягледзячы на тое, што духоўныя асобы ў Польшчы не падлягаюць люстрацыі, Архібіскупа Станіслава Вельгуса, мітрапаліта Варшаўскага, па матэрыялах ІНП абвінавацілі ў супрацоўніцтве са Службай бяспекі. Нават Папа рымскі [[Бенедыкт XVI]] і прымас Польшчы, біскуп Гнезна Юзаф Глемп не змаглі абараніць архібіскупа.<ref>{{Cite web |title=Януш Куртыка: «Гістарычная палітыка — гэта справа дзяржавы» — Газета — Люстэрка тыдня. Украіна |url=http://gazeta.zn.ua/POLITICS/yanush_kurtyka_istoricheskaya_politika__eto_delo_gosudarstva.html |access-date=16 сакавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140607003236/http://gazeta.zn.ua/POLITICS/yanush_kurtyka_istoricheskaya_politika__eto_delo_gosudarstva.html |archive-date=7 чэрвеня 2014 |url-status=dead }}</ref>. Таксама ІНП выказвалася за ліквідацыю помнікаў савецкім воінам якія загінулі на тэрыторыі Польшчы<ref>{{Cite web|url=http://polska-kaliningrad.ru/news/2669-ipn|title=IPN включается в борьбу за ликвидацию варшавского памятника «Четырех спящих»|author=Paweł Majewski|date=10-01-2014|publisher=[[Rzeczpospolita (газета)|Rzeczpospolita]]|access-date=2014-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113184208/http://polska-kaliningrad.ru/news/2669-ipn|archive-date=13 студзеня 2014|url-status=dead}}, </ref,http://wyborcza.pl/1,95892,16077975,Warszawiacy_w_obronie_pomnika__Czterech_Spiacych_.html</ref>. == Гл. таксама == * [[Люстрацыя ў Польшчы]] * [[Бюро па дакумэнтацыі і расследаваньнію злачынстваў камунізму]] (Чэхія) * [[Інстытут па расследаванню камуністычных злачынстваў у Румыніі]] * [[Пераадоленне мінулага]] * [[Украінскі інстытут нацыянальнай памяці]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://ipn.gov.pl/kszpnp Афіцыйны сайт Камісіі па расследаваннюздачынстваў супраць польскага народа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171022070428/http://ipn.gov.pl/kszpnp |date=22 кастрычніка 2017 }} * [http://www.radioporusski.pl/6/110/Artykul/122559 Институт национальной памяти благодарен Обществу «Мемориал»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141205020057/http://www.radioporusski.pl/6/110/Artykul/122559 |date=5 снежня 2014 }} [[Катэгорыя:Гістарычная палітыка]] [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Польшчы]] [[Катэгорыя:Люстрацыя]] 4ii7lkhktx4nxgwwy2hi1jr38np62si 0 596006 5216482 4414118 2026-10-11T18:16:40Z Ueschar 151377 /* Вёскі */ Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах, перанесена: Ачакі → Ачака з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5216482 wikitext text/x-wiki Назву '''Благадатнэ''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Украіна]] === ==== Пасёлкі гарадскога тыпу ==== * [[Благадатнэ (Валнавахскі раён)|Благадатнэ]] — [[Данецкая вобласць]], [[Валнавахскі раён]] * [[Благадатнэ (Данецкая вобласць)|Благадатнэ]] — Данецкая вобласць, Харцызскі гарадскі савет * [[Благадатнэ (Валынская вобласць)|Благадатнэ]] — [[Валынская вобласць]], [[Новавалынск]]і гарадскі савет ==== Пасёлкі ==== * [[Благадатнэ (Вэлыканавасілкаўскі раён)|Благадатнэ]] — [[Данецкая вобласць]], [[Вэлыканавасілкаўскі раён]] * [[Благадатнэ (Зміеўскі раён)|Благадатнэ]] — [[Харкаўская вобласць]], [[Зміеўскі раён]] * [[Благадатнэ (Скадоўскі раён)|Благадатнэ]] — [[Херсонская вобласць]], [[Скадоўскі раён]] ==== Вёскі ==== * [[Благадатнэ (Крым)|Благадатнэ]] — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]], [[Джанкойскі раён]] * Благадатнэ — [[Вінніцкая вобласць]], [[Тамашпільскі раён]] * Благадатнэ — [[Днепрапятроўская вобласць]], Крынычанскі раён * Благадатнэ — [[Днепрапятроўская вобласць]], Шырокіўскі раён * Благадатнэ — [[Данецкая вобласць]], [[Амвросііўскі раён]] * Благадатнэ — [[Данецкая вобласць]], Бахмуцкі раён * Благадатнэ — [[Запарожская вобласць]], Новамыколаіўскі раён * Благадатнэ — [[Запарожская вобласць]], Токмакскі раён * Благадатнэ — [[Запарожская вобласць]], Чарнігаўскі раён * Благадатнэ — [[Кіраваградская вобласць]], [[Бобрынэцкі раён]] * Благадатнэ — [[Кіраваградская вобласць]], [[Далынскі раён (Кіраваградская вобласць)|Далынскі раён]] * Благадатнэ — [[Луганская вобласць]], Мялоўскі раён * Благадатнэ — [[Мікалаеўская вобласць]], [[Арбузынскі раён]] * Благадатнэ — [[Мікалаеўская вобласць]], [[Вітаўскі раён]] * Благадатнэ — [[Мікалаеўская вобласць]], [[Ачакаўскі раён]] * Благадатнэ — [[Адэская вобласць]], [[Ананьіўскі раён]] * Благадатнэ — [[Адэская вобласць]], [[Білгарад-Дністроўскі раён]] * Благадатнэ — [[Адэская вобласць]], [[Лыманскі раён (Адэская вобласць)|Ліманскі раён]] * Благадатнэ — [[Адэская вобласць]], [[Раздзільнянскі раён]] * Благадатнэ — [[Адэская вобласць]], [[Сарацкі раён]] * Благадатнэ — [[Адэская вобласць]], [[Тарутынскі раён]] * Благадатнэ — [[Харкаўская вобласць]], Барвенкоўскі раён * Благадатнэ — [[Харкаўская вобласць]], [[Валкыўскі раён]] * Благадатнэ — [[Харкаўская вобласць]], [[Ваўчанскі раён]] * Благадатнэ — [[Харкаўская вобласць]], Краснакуцкі раён * Благадатнэ — [[Харкаўская вобласць]], Лазоўскі раён * Благадатнэ — [[Харкаўская вобласць]], [[Харкаўскі раён]] * Благадатнэ — [[Херсонская вобласць]], Белазерскі раён * Благадатнэ — [[Херсонская вобласць]], Высокапольскі раён * Благадатнэ — [[Херсонская вобласць]], [[Іваніўскі раён (Херсонская вобласць)|Іваніўскі раён]] * Благадатнэ — [[Херсонская вобласць]], [[Чаплынскі раён]] * Благадатнэ — [[Чаркаская вобласць]], [[Залатаношскі раён]] == Гл. таксама == * [[Благадатнае]] {{неадназначнасць}} ah2chfic80d5zoaqmolqbzp26xwv7ud 0 596433 5216813 5134190 2026-10-12T06:52:11Z Змітрок Бядуля 175208 Раздзел «Склад»: табліца 25 населеных пунктаў з насельніцтвам 2009/2019 (перапіс); аб’яднанне вёсак 1966 (ГВБ); выпраўлены чырвоныя спасылкі; раздзел «Крыніцы» 5216813 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ланскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Нясвіжскі раён]] |Уключае = 25 населеных пунктаў |Сталіца = [[Лань (аграгарадок)|Лань]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2505 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ла́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Лань (аграгарадок)|Лань]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Нясвіжскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Быхаўшчынскі сельсавет|Быхаўшчынскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.</ref>. 9 жніўня 1960 года ў склад сельсавета з [[Дубейкаўскі сельсавет|Дубейкаўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Качановічы (Нясвіжскі раён)|Качановічы I]] і Качановічы II, з [[Карцэвіцкі сельсавет|Карцэвіцкага сельсавета]] — вёскі [[Міцькавічы (Нясвіжскі раён)|Вялікія Міцькавічы і Малыя Міцькавічы]], [[Малая Быхаўшчына]] і [[Хрыпкава]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 24.</ref>. 12 лістапада 1966 года вёскі Качановічы I і Качановічы II аб’яднаны ў вёску Качановічы, Вялікія і Малыя Міцькавічы — у вёску [[Міцькавічы (Нясвіжскі раён)|Міцькавічы]]<ref name="gvb"/>. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Лявонавіцкі сельсавет|Лявонавіцкага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: аграгарадок [[Салтанаўшчына]], вёскі [[Габруны]], [[Грыбаўшчына (Нясвіжскі раён)|Грыбаўшчына]], [[Дубейкі (Нясвіжскі раён)|Дубейкі]], [[Лазавічы (Нясвіжскі раён)|Лазавічы]], [[Лесуны (Нясвіжскі раён)|Лесуны]], [[Лявонавічы (Нясвіжскі раён)|Лявонавічы]], [[Ляхі (Нясвіжскі раён)|Ляхі]], [[Мысліва]], [[Пляшэвічы]], [[Смалічы (Нясвіжскі раён)|Смалічы]], [[Цякалаўшчына]])<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (13 населеных пунктаў) — 2015 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,8 % — [[беларусы]], 3,2 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 3,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (25 населеных пунктаў) — 2505 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=24 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Склад == У склад сельсавета ўваходзяць 25 населеных пунктаў: 2 аграгарадкі і 23 вёскі<ref name="c2019"/>. {| class="wikitable sortable" ! Населены пункт !! Тып !! Насельніцтва, 2009<ref name="c2019"/> !! Насельніцтва, 2019<ref name="c2019"/> |- | [[Лань (аграгарадок)|Лань]] || аграгарадок, цэнтр сельсавета || 805 || 754 |- | [[Салтанаўшчына]] || аграгарадок || 356 || 361 |- | [[Асмолава (Нясвіжскі раён)|Асмолава]] || вёска || 380 || 264 |- | [[Вялікая Быхаўшчына]] || вёска || 182 || 119 |- | [[Габруны]] || вёска || 30 || 28 |- | [[Грыбаўшчына (Нясвіжскі раён)|Грыбаўшчына]] || вёска || 33 || 22 |- | [[Дзямідавічы (Нясвіжскі раён)|Дзямідавічы]] || вёска || 8 || 3 |- | [[Дубейкі (Нясвіжскі раён)|Дубейкі]] || вёска || 57 || 32 |- | [[Іванава (Нясвіжскі раён)|Іванава]] || вёска || 28 || 20 |- | [[Касмовічы]] || вёска || 106 || 64 |- | [[Качановічы (Нясвіжскі раён)|Качановічы]] || вёска || 145 || 122 |- | [[Кіркаўшчына]] || вёска || 25 || 13 |- | [[Лазавічы (Нясвіжскі раён)|Лазавічы]] || вёска || 42 || 29 |- | [[Лесуны (Нясвіжскі раён)|Лесуны]] || вёска || 20 || 10 |- | [[Лявонавічы (Нясвіжскі раён)|Лявонавічы]] || вёска || 373 || 327 |- | [[Ляхі (Нясвіжскі раён)|Ляхі]] || вёска || 35 || 16 |- | [[Малая Быхаўшчына]] || вёска || 41 || 23 |- | [[Міцькавічы (Нясвіжскі раён)|Міцькавічы]] || вёска || 175 || 122 |- | [[Мысліва]] || вёска || — || — |- | [[Пляшэвічы]] || вёска || 10 || 4 |- | [[Пукелеўшчына]] || вёска || 60 || 53 |- | [[Смалічы (Нясвіжскі раён)|Смалічы]] || вёска || 96 || 51 |- | [[Хрыпкава]] || вёска || 6 || — |- | [[Цякалаўшчына]] || вёска || 71 || 28 |- | [[Чанавічы (Нясвіжскі раён)|Чанавічы]] || вёска || 54 || 40 |} == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Дубейкі; Качановічы; Міцькавічы|старонкі=46, 57, 71}}</ref> <ref name="c2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года (з данымі перапісу 2009 года ў межах 2019 года) |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |archive-date=2025-11-15}}</ref> }} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Ланскі сельсавет}} {{Нясвіжскі раён}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] tknasllc24ti6wrncl1tduoocp5elft 0 596567 5216519 5216041 2026-10-11T19:54:47Z Змітрок Бядуля 175208 Афармленне: прыбрана паўторная ўнутраная спасылка (ВП:УС) 5216519 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Лявонавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Нясвіжскі раён]] |Уключае = 12 населеных пунктаў |Сталіца = [[Лявонавічы (Нясвіжскі раён)|Лявонавічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]],</br>[[29 ліпеня]] [[1971]] |Скасаванне = [[16 ліпеня]] [[1954]],</br>[[28 мая]] [[2013]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1123 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ляво́навіцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Лявонавічы (Нясвіжскі раён)|Лявонавічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Нясвіжскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да новаўтворанага [[Дубейкаўскі сельсавет|Дубейкаўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.</ref>. 29 ліпеня 1971 года Дубейкаўскі сельсавет перайменаваны ў Лявонавіцкі, цэнтр сельсавета перанесены ў Лявонавічы<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 ліпеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 27 (1329).</ref>. У 1989 годзе скасавана вёска [[Валожычы]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 красавіка, 29 мая і 26 чэрвеня 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 22 (1972).</ref>. У 2004 годзе старшынёй сельвыканкама быў Уладзімір Мірончык<ref name="svaboda2004"/>. Асноўным сельскагаспадарчым прадпрыемствам на тэрыторыі сельсавета было [[1 Мая (сельскагаспадарчае прадпрыемства)|ЗАТ «1 Мая»]] з цэнтрам у Лявонавічах; у сярэдзіне 2000-х гадоў на тэрыторыі сельсавета штогод будавалася 5—8 дамоў для маладых спецыялістаў<ref name="sb2006"/>. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1123 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=7 снежня 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 90,8 % — [[беларусы]], 4,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў: аграгарадок [[Салтанаўшчына]], вёскі [[Габруны]], [[Грыбаўшчына (Нясвіжскі раён)|Грыбаўшчына]], [[Дубейкі (Нясвіжскі раён)|Дубейкі]], [[Лазавічы (Нясвіжскі раён)|Лазавічы]], [[Лесуны (Нясвіжскі раён)|Лесуны]], Лявонавічы, [[Ляхі (Нясвіжскі раён)|Ляхі]], [[Мысліва]], [[Пляшэвічы]], [[Смалічы (Нясвіжскі раён)|Смалічы]], [[Цякалаўшчына]]. {| class="wikitable sortable" |+ Насельніцтва населеных пунктаў былога сельсавета паводле перапісаў<ref name="mashke2019"/> ! Населены пункт !! 2009 !! 2019 |- | [[Габруны]] || 30 || 28 |- | [[Грыбаўшчына (Нясвіжскі раён)|Грыбаўшчына]] || 33 || 22 |- | [[Дубейкі (Нясвіжскі раён)|Дубейкі]] || 57 || 32 |- | [[Лазавічы (Нясвіжскі раён)|Лазавічы]] || 42 || 29 |- | [[Лесуны (Нясвіжскі раён)|Лесуны]] || 20 || 10 |- | [[Лявонавічы (Нясвіжскі раён)|Лявонавічы]] || 373 || 327 |- | [[Ляхі (Нясвіжскі раён)|Ляхі]] || 35 || 16 |- | [[Мысліва]] || — || — |- | [[Пляшэвічы]] || 10 || 4 |- | [[Салтанаўшчына]] (аграгарадок) || 356 || 361 |- | [[Смалічы (Нясвіжскі раён)|Смалічы]] || 96 || 51 |- | [[Цякалаўшчына]] || 71 || 28 |- ! Усяго !! 1123 !! 908 |} Паводле перапісу 2019 года, у населеных пунктах былога сельсавета жылі 908 чалавек; у вёсцы Мысліва пастаяннага насельніцтва не было ні ў 2009, ні ў 2019 годзе<ref name="mashke2019"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="mashke2019">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Минская область: численность населения населённых пунктов по переписям 2009 и 2019 годов |website=pop-stat.mashke.org |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="svaboda2004">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/790179.html |title=Лявонавічы на Меншчыне |author=Ягор Маёрчык |website=Радыё Свабода |date=2004-12-21 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="sb2006">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/zao-1-maya-nesvizhskogo-rayona-uroki-liderstva.html |title=ЗАО «1 Мая» Несвижского района. Уроки лидерства |website=СБ. Беларусь сегодня |date=2006-10-07 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> }} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Нясвіжскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1971 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] tdoe8x09rp79ogab1v9vwtbha0d7co2 0 596568 5216542 4368571 2026-10-11T21:08:46Z Змітрок Бядуля 175208 Раздзел «Склад» (13 вёсак) па энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі» (т. 8, кн. 4); выпраўлена чырвоная спасылка на Качановічы; раздзел «Крыніцы» 5216542 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Дубейкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Нясвіжскі раён]] |Уключае = |Сталіца = [[Дубейкі (Нясвіжскі раён)|Дубейкі]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = [[29 ліпеня]] [[1971]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Дубе́йкаўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Дубейкі (Нясвіжскі раён)|Дубейкі]]. Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Качановіцкі сельсавет (Нясвіжскі раён)|Качановіцкага]] і [[Лявонавіцкі сельсавет|Лявонавіцкага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.</ref>. 9 жніўня 1960 года ў склад [[Ланскі сельсавет|Ланскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Качановічы (Нясвіжскі раён)|Качановічы I]] і Качановічы II<ref name="gvb"/><ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 24.</ref>. 29 ліпеня 1971 года сельсавет перайменаваны ў [[Лявонавіцкі сельсавет|Лявонавіцкі]], цэнтр перанесены ў вёску [[Лявонавічы (Нясвіжскі раён)|Лявонавічы]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 ліпеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 27 (1329).</ref>. == Склад == Паводле энцыклапедыі «Гарады і вёскі Беларусі», у Дубейкаўскі сельсавет уваходзілі вёскі<ref name="gvb"/>: * [[Габруны]] * [[Грыбаўшчына (Нясвіжскі раён)|Грыбаўшчына]] * [[Дубейкі (Нясвіжскі раён)|Вялікія Дубейкі і Малыя Дубейкі]] — цэнтр сельсавета; 12 лістапада 1966 года аб’яднаны ў вёску Дубейкі * [[Качановічы (Нясвіжскі раён)|Качановічы I і Качановічы II]] — да 9 жніўня 1960 года; у 1966 годзе аб’яднаны ў адзін населены пункт * [[Лазавічы (Нясвіжскі раён)|Лазавічы]] * [[Лесуны (Нясвіжскі раён)|Лесуны]] * [[Лявонавічы (Нясвіжскі раён)|Лявонавічы]] * [[Ляхі (Нясвіжскі раён)|Ляхі]] * [[Мысліва]] * [[Пляшэвічы]] * [[Салтанаўшчына]] * [[Смалічы (Нясвіжскі раён)|Смалічы]] * [[Цякалаўшчына]] == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="gvb">{{Крыніцы/ГВБ|8-4|Габруны; Грыбаўшчына; Дубейкі; Качановічы; Лазавічы; Лесуны; Лявонавічы; Ляхі; Мысліва; Пляшэвічы; Салтанаўшчына; Смалічы; Цякалаўшчына|старонкі=36, 42, 46, 57, 63, 65—66, 72, 77—78, 81—82, 85, 98}}</ref> }} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1971 годзе]] 71zlpr7cv3w4ebmmn74vrbay3n1bznk 10 599982 5216567 4065372 2026-10-11T21:31:27Z Ueschar 151377 удакладненне 5216567 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Населеныя пункты Гарохіўскага раёна | загаловак = [[Выява:Horokhivskiy rayon prapor.png|25px|]] Населеныя пункты [[Гарохіўскі раён|Гарохіўскага раёна]] | выява = [[Выява:Horokhiv district flag.png|50px|]] | стыль_цела = | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = [[Горад]] | спіс1 = * [[Бэрэстэчка]] * '''[[Гарохіў]]''' | загаловак2 = [[Пасёлак гарадскога тыпу|Пгт]] | спіс2 = * [[Мар’яніўка]] * [[Сэнкэвычыўка]] | загаловак3 = [[Вёска|Вёскі]] | спіс3 = * [[Азэрці (Гарохіўскі раён)|Азэрці]] * [[Антоніўка (Гарохіўскі раён)|Антоніўка]] * [[Ахлопіў]] * [[Бэрэжанка (Гарохіўскі раён)|Бэрэжанка]] * [[Быстравыця]] * [[Багуніўка (Гарохіўскі раён)|Багуніўка]] * [[Барыскавычы]] * [[Барачычэ]] * [[Браны]] * [[Бужаны (Гарохіўскі раён)|Бужаны]] * [[Буркачы]] * [[Ватын]] * [[Ватынэць]] * [[Вільхіўка (Гарохіўскі раён)|Вільхіўка]] * [[Волыця-Дружкапільска]] * [[Волыця-Лабачыўска]] * [[Галычаны (Гарохіўскі раён)|Галычаны]] * [[Гэктары]] * [[Гарышне (Гарохіўскі раён)|Гарышне]] * [[Губын Пэршы]] * [[Гумнышчэ]] * [[Дэсятына]] * [[Дыковыны]] * [[Дзіброва (Гарохіўскі раён)|Дзіброва]] * [[Доўгіў]] * [[Дубава Карчма]] * [[Жабчэ (Гарохіўскі раён)|Жабчэ]] * [[Жукавэць]] * [[Жураўныкы (Гарохіўскі раён)|Жураўныкы]] * [[Загаі]] * [[Звынячэ (вёска)|Звынячэ]] * [[Зэлэнэ (Гарохіўскі раён)|Зэлэнэ]] * [[Зэлэналужнэ]] * [[Іваніўка (Гарохіўскі раён)|Іваніўка]] * [[Квасіў]] * [[Коўбань]] * [[Казятын (Гарохіўскі раён)|Казятын]] * [[Колміў]] * [[Каладэжэ]] * [[Красіў (Гарохіўскі раён)|Красіў]] * [[Крыжова]] * [[Кумовышчэ]] * [[Кутрыў]] * [[Лэмэшыў]] * [[Лыпа (Гарохіўскі раён)|Лыпа]] * [[Лабачыўка]] * [[Маркавычы (Гарохіўскі раён)|Маркавычы]] * [[Маруся (вёска)|Маруся]] * [[Мэрва]] * [[Мыркіў]] * [[Мырнэ (Гарохіўскі раён)|Мырнэ]] * [[Мыслыні]] * [[Мыхлын]] * [[Наталын]] * [[Нывы-Губынскі]] * [[Новы Збарышыў]] * [[Навасілкы (Гарохіўскі раён)|Навасілкы]] * [[Навастаў (Гарохіўскі раён)|Навастаў]] * [[Ошчыў]] * [[Пэрэмыль]] * [[Пэчыхвасты (Гарохіўскі раён)|Пэчыхвасты]] * [[Пыльганы]] * [[Підбэрэззя (Гарохіўскі раён)|Підбэрэззя]] * [[Пірванчэ]] * [[Піскы (Гарохіўскі раён)|Піскы]] * [[Палюхнэ]] * [[Пустамыты (Гарохіўскі раён)|Пустамыты]] * [[Рачын (Гарохіўскі раён)|Рачын]] * [[Ржышчаў (вёска)|Ржышчаў]] * [[Сэргііўка (Гарохіўскі раён)|Сэргііўка]] * [[Сільцэ (Гарохіўскі раён)|Сільцэ]] * [[Скабарыўшчына]] * [[Скірчэ]] * [[Скабэлка]] * [[Скрыгавэ]] * [[Смолява]] * [[Сафііўка (Гарохіўскі раён)|Сафііўка]] * [[Старыкы (Гарохіўскі раён)|Старыкы]] * [[Старастаў]] * [[Стрыльчэ (Гарохіўскі раён)|Стрыльчэ]] * [[Тэрэшкіўці]] * [[Угрыніў (Гарохіўскі раён)|Угрыніў]] * [[Уманці (вёска)|Уманці]] * [[Хмэльныцкэ (Гарохіўскі раён)|Хмэльныцкэ]] * [[Халаніў]] * [[Цэгіў]] * [[Шырокэ (Гарохіўскі раён)|Шырокэ]] * [[Шклынь]] * [[Шклынь Другы]] * [[Ярыўка (Гарохіўскі раён)|Ярыўка]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Валынская вобласць|Гарохіўскі раён]] </noinclude> 3ciaw6pf12a9td1u1a1luy7hycbqneh 0 600787 5216679 5214975 2026-10-12T00:28:49Z Zadorenko V 175157 5216679 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Чарткоў'''<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi-online.com/zyhmunt-miniejka-z-tajhi-pad-akropal.html?page=115|аўтар=Мінейка З.|загаловак=З тайгі пад Акропаль: успаміны з 1848—1866 гадоў|адказны=пераклад, укладанне, прадмова, каментары Марыны Запартыкі|год=2017|месца=Мінск|выдавецтва=Лімарыус|старонак=568|isbn=978-985-6968-65-8|url=https://knihi-online.com/zyhmunt-miniejka-z-tajhi-pad-akropal.html?page=115}} — каментарый № 329: «Чарткоў — горад … Цяпер горад у Цярнопальскай вобласці, Украіна».</ref><ref>{{Cite web|language=be|url=https://nashaniva.com/293368|title=Расійскія войскі нанеслі ўдар па Цярнопальскай вобласці|website=Наша Ніва|date=2022-06-12|access-date=2026-10-09}}</ref> ({{lang-uk|Чортків}}) — горад у [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] ў паўднёвай частцы [[Галічына|галіцкага]] [[Падолле|Падолля]] на рацэ Сэрэт (прыток [[Днестр|Днястра]]), [[Чарткоўскі раён|раённы цэнтр]]. == Гісторыя == Паводле легенды, гарадзішча Белая III паблізу хутара Маклякы з’яўляецца рэшткамі першапачатковага горада. Па здагадках даследчыкаў, гэта гарадзішча — летапісны горад Маклекаў, горад галіцкай зямлі, упершыню згаданы ў летапісах у 1211 г. Першае афіцыйнаве пісьмовае згадванне — 1427 г., калі паселішча згадваецца як прыватнаўласніцкае сяло Чартковіцэ [[Церабоўля|Церабаўлянскага]] павета. У 1522 г. Чарткоў — уласнасць сям’і Чарткоўскіх, які пабудавалі тут драўляны замак. У 1522 г. кароль [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонт І Стары]] дазволіў І. Чарткоўскаму падняць сяло Чартковіцэ да ўзроўню горада, надаўшы яму [[магдэбургскае права]]. У 1560 г. Чарткоў атрымаў пацверджанне магдэбургіі і герб горада. У пачатку XVII ст. уладальнікі Чарткова Гольскія пабудавалі замак з каменя і цэглы. У 1604 годзе ўладальнік Чарткова Станіслаў Гольскі атрымаў прывілей на правядзенне двух кірмашоў і таргоў у нядзелю. Пасля Чарткоў — уласнасць [[Патоцкія|Патоцкіх]] гербу Пілява, ад канца XVIII ст. — Садоўскіх, якія здалі яго ў арэнду [[Аўстрыйская імперыя|аўстрыйскаму ўраду]]. У 1524 і 1549 гг. Чарткоў зведаў значныя разбурэнні ад нападаў [[Асманская імперыя|турэцка]]-[[Татары|татарскіх]] заваёўнікаў. Падчас [[Паўстанне Хмяльніцкага|паўстання пад кіраўніцтвам]] [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]] Чарткоў — адзін з цэнтраў паўстання. Увосені 1655 г. маскоўска-казацкія палкі захапілі Чорткіў, узялі ў палон уладальніка горада — [[Брацлаўскае ваяводства|брацлаўскага ваяводу]] Паўла Патоцкага. З 1772 года Чарткоў належаў да аўстрыйскіх уладанняў [[Габсбургская манархія|Габсбургаў]] ў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]([[Залішчыкы|Залішчыцкая]], пасля Чарткоўская акруга); у 1809—1815 — часова адносіўся да [[Расійская імперыя|Расіі]] як адзін з гарадоў Чарткоўскай акругі [[Тэрнопаль]]скага краю. Ад 1867 г. — цэнтр павета. У 1897 годзе праз Чарткоў пралегла чыгунка [[Цярнопаль]]-[[Івана-Франкоўск|Станіслаў]]. Са жніўня 1914 па ліпень 1917 г. тут знаходзіліся расійскія акупацыйныя войскі. У лістападзе 1918 г. горад увайшоў у склад [[Заходне-Украінская Народная Рэспубліка|Заходне-Украінскай Народнай Рэспублікі]]. Па выніках [[Савецка-польская вайна|савецка-польскай вайны]] Чарткоў адыйшоў да [[Другая Польская Рэспубліка|Польшчы]], дзе і знаходзіўся да 1939 г., калі з пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] [[Савецка-польская вайна 1939 года|ў рамках падзей верасня 1939 г.]] быў акупаваны [[СССР]] і далучаны да [[УССР]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Цярнопальская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Цярнопальскай вобласці]] 9pl3a0oraidw7f5pdtl39rn8xtm60d1 0 604479 5216555 4951207 2026-10-11T21:24:04Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5216555 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Ржышчаў'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ржи́щів}}) — вёска ў [[Гарохіўскі раён|Гарохіўскім раёне]] [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Гарохіўскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Гарохіўскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1570 годзе]] 35smp2kcpmplmvan9q07kfv0tc6otak 5216556 5216555 2026-10-11T21:24:23Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Ржышчыў (вёска)]] у [[Ржышчаў (Гарохіўскі раён)]]: Уніфікацыя назваў 5216555 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Ржышчаў'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ржи́щів}}) — вёска ў [[Гарохіўскі раён|Гарохіўскім раёне]] [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Гарохіўскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Гарохіўскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1570 годзе]] 35smp2kcpmplmvan9q07kfv0tc6otak 10 605851 5216543 3751298 2026-10-11T21:12:12Z Ueschar 151377 удакладненне 5216543 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная табліца | імя = Населеныя пункты на Дняпры | загаловак = Населеныя пункты на [[Дняпро|Дняпры]] (ад вытока да вусця) | стыль_асноўнага_загалоўка = | клас_спісаў = hlist | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | загаловак1 = [[Выява:Flag of Russia.svg|25px|]] [[Расія]] | спіс1 = * [[Бачарова (Смаленская вобласць)|Бачарова]] * [[Верхнедняпроўскі]] * [[Дарагабуж]] * '''[[Смаленск]]''' | загаловак2 = [[Выява:Flag of Belarus.svg|25px|]] [[Беларусь]] | спіс2 = * [[Дуброўна]] * [[Орша]] * [[Копысь]] * [[Шклоў]] * '''[[Магілёў]]''' * [[Быхаў]] * [[Рагачоў]] * [[Жлобін]] * [[Стрэшын]] * [[Рэчыца]] * [[Лоеў]] * [[Камарын]] | загаловак3 = [[Выява:Flag of Ukraine.svg|25px|]] [[Украіна]] | спіс3 = * [[Радуль]] * [[Любеч]] * [[Вышгарад]] * '''[[Кіеў]]''' * [[Казын]] * [[Украінка (горад)|Украінка]] * [[Ржышчыў]] * [[Каніў]] * '''[[Чаркасы]]''' * [[Градызк]] * [[Світлаводск]] * '''[[Крэмэнчук]]''' * [[Гарышні Плаўні]] * [[Вэрхнёдніпроўск]] * [[Кам’янскэ]] * '''[[Дніпро]]''' * '''[[Запарожжа]]''' * [[Васыліўка]] * [[Дніпраруднэ]] * [[Энэргадар]] * [[Нікапаль]] * [[Кам’янка-Дніпроўска]] * [[Новаваранцоўка]] * [[Вэлыка Лэпэтыха]] * [[Гарнастаіўка]] * [[Бэрыслаў]] * [[Кахоўка]] * [[Таўрыйск]] * [[Нава Кахоўка]] * [[Дніпраны]] * [[Алэшкы]] * '''[[Херсон]]''' * [[Білазэрка]] * [[Гола Прыстань]] * [[Ачакіў]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Населеныя пункты на рэках|Дняпро]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Беларусі|Дняпро]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Расіі|Дняпро]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Украіны|Дняпро]] </noinclude> oaob7h7egb33kzjhzd4z8mn2zpz3r8w 5216568 5216543 2026-10-11T21:32:02Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5216568 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная табліца | імя = Населеныя пункты на Дняпры | загаловак = Населеныя пункты на [[Дняпро|Дняпры]] (ад вытока да вусця) | стыль_асноўнага_загалоўка = | клас_спісаў = hlist | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | загаловак1 = [[Выява:Flag of Russia.svg|25px|]] [[Расія]] | спіс1 = * [[Бачарова (Смаленская вобласць)|Бачарова]] * [[Верхнедняпроўскі]] * [[Дарагабуж]] * '''[[Смаленск]]''' | загаловак2 = [[Выява:Flag of Belarus.svg|25px|]] [[Беларусь]] | спіс2 = * [[Дуброўна]] * [[Орша]] * [[Копысь]] * [[Шклоў]] * '''[[Магілёў]]''' * [[Быхаў]] * [[Рагачоў]] * [[Жлобін]] * [[Стрэшын]] * [[Рэчыца]] * [[Лоеў]] * [[Камарын]] | загаловак3 = [[Выява:Flag of Ukraine.svg|25px|]] [[Украіна]] | спіс3 = * [[Радуль]] * [[Любеч]] * [[Вышгарад]] * '''[[Кіеў]]''' * [[Казын]] * [[Украінка (горад)|Украінка]] * [[Ржышчаў]] * [[Каніў]] * '''[[Чаркасы]]''' * [[Градызк]] * [[Світлаводск]] * '''[[Крэмэнчук]]''' * [[Гарышні Плаўні]] * [[Вэрхнёдніпроўск]] * [[Кам’янскэ]] * '''[[Дніпро]]''' * '''[[Запарожжа]]''' * [[Васыліўка]] * [[Дніпраруднэ]] * [[Энэргадар]] * [[Нікапаль]] * [[Кам’янка-Дніпроўска]] * [[Новаваранцоўка]] * [[Вэлыка Лэпэтыха]] * [[Гарнастаіўка]] * [[Бэрыслаў]] * [[Кахоўка]] * [[Таўрыйск]] * [[Нава Кахоўка]] * [[Дніпраны]] * [[Алэшкы]] * '''[[Херсон]]''' * [[Білазэрка]] * [[Гола Прыстань]] * [[Ачакіў]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Населеныя пункты на рэках|Дняпро]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Беларусі|Дняпро]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Расіі|Дняпро]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Украіны|Дняпро]] </noinclude> n7cy07gpefeicloj5pethmnhwtr51w4 5216575 5216568 2026-10-11T21:46:27Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5216575 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная табліца | імя = Населеныя пункты на Дняпры | загаловак = Населеныя пункты на [[Дняпро|Дняпры]] (ад вытока да вусця) | стыль_асноўнага_загалоўка = | клас_спісаў = hlist | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | загаловак1 = [[Выява:Flag of Russia.svg|25px|]] [[Расія]] | спіс1 = * [[Бачарова (Смаленская вобласць)|Бачарова]] * [[Верхнедняпроўскі]] * [[Дарагабуж]] * '''[[Смаленск]]''' | загаловак2 = [[Выява:Flag of Belarus.svg|25px|]] [[Беларусь]] | спіс2 = * [[Дуброўна]] * [[Орша]] * [[Копысь]] * [[Шклоў]] * '''[[Магілёў]]''' * [[Быхаў]] * [[Рагачоў]] * [[Жлобін]] * [[Стрэшын]] * [[Рэчыца]] * [[Лоеў]] * [[Камарын]] | загаловак3 = [[Выява:Flag of Ukraine.svg|25px|]] [[Украіна]] | спіс3 = * [[Радуль]] * [[Любеч]] * [[Вышгарад]] * '''[[Кіеў]]''' * [[Казын]] * [[Украінка (горад)|Украінка]] * [[Ржышчаў]] * [[Канеў]] * '''[[Чаркасы]]''' * [[Градызк]] * [[Світлаводск]] * '''[[Крэмэнчук]]''' * [[Гарышні Плаўні]] * [[Вэрхнёдніпроўск]] * [[Кам’янскэ]] * '''[[Дніпро]]''' * '''[[Запарожжа]]''' * [[Васыліўка]] * [[Дніпраруднэ]] * [[Энэргадар]] * [[Нікапаль]] * [[Кам’янка-Дніпроўска]] * [[Новаваранцоўка]] * [[Вэлыка Лэпэтыха]] * [[Гарнастаіўка]] * [[Бэрыслаў]] * [[Кахоўка]] * [[Таўрыйск]] * [[Нава Кахоўка]] * [[Дніпраны]] * [[Алэшкы]] * '''[[Херсон]]''' * [[Білазэрка]] * [[Гола Прыстань]] * [[Ачакіў]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Населеныя пункты на рэках|Дняпро]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Беларусі|Дняпро]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Расіі|Дняпро]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Украіны|Дняпро]] </noinclude> sb8m2kttpmbwdd7q63bshiiw2iuhmjs 0 605974 5216933 5205633 2026-10-12T11:41:50Z Ueschar 151377 арфаграфія 5216933 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Пасёлак гарадскога тыпу |беларуская назва = Градызк |арыгінальная назва = Градизьк |падначаленне = |герб = Gradizhsk COA (Poltava Governorate) (1782).gif |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Hradyzk.jpg |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 13|lat_sec = 47 |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 07|lon_sec = 53 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Палтаўская вобласць |від раёна = |раён = Глобынскі раён |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1650 |ранейшыя імёны = Гарадзішча |статус з = 1957 |плошча = 20,87 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 6300 |год перапісу = 2018 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-5365 |паштовы індэкс = 39072 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Hradyzk |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Градзіжск''' ці '''Градызк'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Градизьк}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Глобынскі раён|Глобынскім раёне]] [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] на беразе [[Крамянчугскае вадасховішча|Крамянчугскага вадасховішча]] на [[Дняпро|Дняпры]]. == Гісторыя == Першая дакладная пісьмовая згадка пра паселішча пад назвай Гарадзішча адносіцца да 30 чэрвеня 1639 г. і знаходзіцца ў каралеўскім прывілеі Станіславу Патоцкаму на сёла Максыміўку і Гарадзішча. Казацкая адміністрацыя спачатку засяродзілася ў Максыміўке, дзе па рэестру 1649 г. утрымліваўся соценны цэнтр Чыгірынскага палка. Але пазней Максыміўка, занадта адкрытая для набегаў з іншага берага Дняпра, страціла сваё значэнне, і цэнтр казацкай сотні пераходзіць да Гарадзішча. Першае згадванне аб Гарадзішчанскай сотне — 1686 г. З заняпадам [[Чыгырын|Чыгірына]], пасля 1678 г., Гарадзішчанская сотня падпарадкоўваецца [[Міргарад]]скаму палку. У студзені 1679 г. падтрыманы [[Асманская імперыя|Асманскай імперыяй]] Юрый Хмяльніцкі з турэцкім атрадам і татарскай ардой уварваўся на [[Левабярэжная Украіна|Левабярэжжа]] і захапіў Гарадзішча. У 1789 г. у сувязі з катастрафічнай паводкай у [[Крэменчуг|Крэменчузе]], у Гарадзішча ненадоўга перавялі павятовы цэнтр. Мястэчка тады перайшло пад юрысдыкцыю [[Наваросія|Наваросіі]] (з [[Кіеў]]скага да [[Дніпро|Кацярынаслаўскага]] намесніцтва) і атрымала «падпраўленую» назву — Градзіжск ({{lang-ru|Градижск}}) замест Гарадзішча. У канцы XIX ст. паселішча мела 9 тыс. жыхароў, земскую бальніцу, вучылішча, 17 малых прамысловых і рамесных майстэрняў, і лічылася «заштатным» у [[Крэменчуг|Крэменчуцкім]] павеце [[Палтаўская губерня|Палтаўскай губерні]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Глобынскі раён}} {{Палтаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Палтаўскай вобласці]] ifw3qcj6k2luayid4qwhno7p4wqexyj 0 609841 5216624 3842295 2026-10-12T00:06:20Z Zadorenko V 175157 5216624 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Сулак}} {{НП-Расія}} '''Сулак''' ({{Lang-ru|Сулак}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е, размешчаны ў вусці ракі [[Сулак (рака)|Сулак]]. Уваходзіць у гарадскую акругу горад Махачкала. Падпарадкаваны Кіраўскай раённай адміністрацыі горада Махачкала. Знаходзіцца на левым беразе ракі Сулак, недалёка ад упадзення яе ў [[Каспійскае мора]], за 35 км на поўнач ад [[Махачкала|Махачкалы]]. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1949 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] p0kf6rojxto8ih1h5xckpqcn0cuevb3 0 617032 5216532 5216090 2026-10-11T20:21:04Z Змітрок Бядуля 175208 Пашырэнне: біяграфія, творчасць, бібліяграфія, Нобелеўская прэмія (The Canadian Encyclopedia, NobelPrize.org, Будзьма); {{ВДП}} замест {{ДН}}; раздзел «Крыніцы», {{Бібліяінфармацыя}}, катэгорыі 5216532 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Карсан}} {{Пісьменнік}} '''Эн Карсан''' ({{lang-en|Anne Carson}}; {{ВДП}}) — канадская эліністка, пісьменніца і паэтэса, эсэістка, [[перакладчык|перакладчыца]]. Піша на англійскай мове. Лаўрэатка [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (2026)<ref name="nn2026"/>. == Біяграфія == Расла ў невялікіх гарадах [[Канада|Канады]], дзе служыў у банках яе бацька. Вучылася ва [[Таронцкі ўніверсітэт|ўніверсітэце Таронта]], дзе атрымала ступені бакалаўра (1974) і магістра (1975) па класічнай філалогіі, а ў 1981 годзе — доктарскую ступень; дысертацыя была прысвечана творчасці [[Сапфо]]<ref name="tce"/><ref name="nn2026"/>. Таксама займалася ў [[Сент-Эндрускі ўніверсітэт|Сент-Эндрускім універсітэце]] з [[Кенет Довер|К. Доверам]], дзе ў 1976 годзе атрымала дыплом па класічнай філалогіі<ref name="tce"/>. Выкладала класічныя мовы і славеснасць ва ўніверсітэтах Канады і ЗША, у тым ліку ва [[Універсітэт імя Дж. Мак-Гіла|Універсітэце Мак-Гіла]], [[Прынстанскі ўніверсітэт|Прынстанскім]], Нью-Йоркскім і [[Мічыганскі ўніверсітэт|Мічыганскім]] універсітэтах<ref name="tce"/>. == Творчасць == Карсан — перакладчыца [[Сіманід]]а, Сапфо, [[Эсхіл]]а, [[Сафокл]]а, [[Еўрыпід]]а, [[Катул]]а. Уводзіць у свае вершы класічную міфалогію, злучаючы Сіманіда з [[Паўль Цэлан|Цэланам]], Сапфо з [[Гертруда Стайн|Гертрудай Стайн]], а [[Платон]]а з Кітсам. Яе творы спалучаюць паэзію, вольны верш і прозу, перадусім эсэ<ref name="tce"/>. Першай кнігай Карсан стала эсэ ''Eros the Bittersweet'' (1986). Шырокую вядомасць ёй прынеслі кнігі 1990-х гадоў, сярод іх раман у вершах ''Autobiography of Red'' (1998) — пераказ міфа пра Герыёна і Геракла; яго працяг ''Red Doc>'' выйшаў у 2013 годзе<ref name="tce"/>. Зборнік ''Men in the Off Hours'' (2000) быў адзначаны прэміяй Грыфіна, а ''The Beauty of the Husband'' (2001) — прэміяй Т. С. Эліята. Кніга ''Nox'' (2010) — эпітафія брату Майклу, які нечакана памёр у [[Капенгаген]]е ў 2000 годзе; яна адкрываецца спасылкай на 101-ы верш Катула, прысвечаны смерці брата паэта<ref name="tce"/>. Як перакладчыца выдала фрагменты Сапфо (''If Not, Winter'', 2002), чатыры п’есы Еўрыпіда (''Grief Lessons'', 2006) і кнігу ''An Oresteia'' (2009), у якую ўвайшлі «Агамемнан» Эсхіла, «Электра» Сафокла і «Арэст» Еўрыпіда<ref name="tce"/>. == Прызнанне == Творчасць Карсан высока ацанілі [[Харальд Блум]] і [[Сьюзен Зонтаг]]. Яна — лаўрэатка прэміі Пушкарта (1997), прэміі Грыфіна (2001 і 2014), прэміі Эліята (2001), прэміі ПЭН-Клуба за паэтычны пераклад (2010), прэміі Прынцэсы Астурыйскай па літаратуры (2020), прэміі генерал-губернатара Канады за паэзію (2020), Міжнароднай літаратурнай прэміі імя Збігнева Херберта (2025). Атрымала [[Грант Гугенхайма|стыпендыю Гугенхайма]] (1998) і стыпендыю Мак-Артура (2000), член [[Ордэн Канады|Ордэна Канады]] (2005)<ref name="tce"/>. 8 кастрычніка 2026 года Шведская акадэмія прысудзіла Карсан Нобелеўскую прэмію па літаратуры «за яе смелую і вынаходлівую творчасць, якая ў гульнявым дыялогу з класічнай традыцыяй стварыла новыя формы для сучаснай літаратуры»<ref name="nobel"/><ref name="budzma"/>. Вершы і эсэ Карсан перакладзены на французскую, іспанскую, каталонскую, італьянскую, польскую, рускую мовы. Перакладаў на беларускую мову на кастрычнік 2026 года не было<ref name="budzma"/>. == Бібліяграфія == Выбраныя кнігі<ref name="tce"/>: * ''Eros the Bittersweet'' (1986) * ''Short Talks'' (1992) * ''Plainwater'' (1995) * ''Autobiography of Red'' (1998) * ''Economy of the Unlost'' (1999) * ''Men in the Off Hours'' (2000) * ''The Beauty of the Husband'' (2001) * ''If Not, Winter: Fragments of Sappho'' (2002, пераклад) * ''Decreation'' (2005) * ''Grief Lessons: Four Plays by Euripides'' (2006, пераклад) * ''An Oresteia'' (2009, пераклад) * ''Nox'' (2010) * ''Antigonick'' (2012) * ''Red Doc>'' (2013) * ''Float'' (2016) * ''Norma Jeane Baker of Troy'' (2019) * ''Wrong Norma'' (2024) == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="nn2026">{{cite web |url=https://nashaniva.com/406383 |title=Назвалі ўладальніцу Нобеля па літаратуры |website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |date=2026-10-08 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="tce">{{cite web |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |title=Anne Carson |author=Linda Morra, Andrew McIntosh |website=The Canadian Encyclopedia |date=2026-10-08 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="nobel">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |title=Press release: The Nobel Prize in Literature 2026 |website=NobelPrize.org |date=2026-10-08 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="budzma">{{cite web |url=https://budzma.org/news/kanadskaya-pismennitsa-en-karsan.html |title=Нобелеўскую прэмію па літаратуры атрымала канадская пісьменніца Эн Карсан |website=Будзьма беларусамі! |date=2026-10-08 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> }} {{Нобелеўская прэмія па літаратуры}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карсан Эн}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Канады]] [[Катэгорыя:Паэты Канады]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Канады]] [[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Англамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі са старажытнагрэчаскай мовы]] [[Катэгорыя:Антыказнаўцы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты стыпендыі Мак-Артура]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Таронцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Сент-Эндрускага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Мічыганскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Стыпендыяты Гугенхайма]] 73pu9chv98hacp1brr4v71afbyk9um5 0 626806 5216601 3532421 2026-10-11T23:46:23Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Ржышчыў]] на [[Ржышчаў (Кіеўская вобласць)]] 5216601 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ржышчаў (Кіеўская вобласць)]] c6u44fmhnz607njcbzazu7xtwkckom7 10 631275 5216487 4704928 2026-10-11T18:17:46Z Ueschar 151377 /* top */ Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах, перанесена: Ачакі → Ачака (25) з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5216487 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Ачакаўскі раён | загаловак = [[Выява:Ochakivskiy rayon prapor.png|25px|]] Населеныя пункты [[Ачакаўскі раён|Ачакаўскага раёна]] | выява = [[Выява:Ochakiv rayon gerb.gif|50px|]] | стыль_цела = | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = [[Вёска|Вёскі]] | спіс1 = * [[Асэтрыўка]] * [[Астрыўка (Ачакаўскі раён)|Астрыўка]] * [[Баланавэ (Ачакаўскі раён)|Баланавэ]] * [[Бэрэзань (Ачакаўскі раён)|Бэрэзань]] * [[Благадатнэ (Ачакаўскі раён)|Благадатнэ]] * [[Васыліўка (Ачакаўскі раён)|Васыліўка]] * [[Валадымырыўка (Ачакаўскі раён)|Валадымырыўка]] * [[Дмытрыўка (Ачакаўскі раён)|Дмытрыўка]] * [[Дніпроўскэ (Ачакаўскі раён)|Дніпроўскэ]] * [[Іваніўка (Ачакаўскі раён)|Іваніўка]] * [[Іжыцкэ]] * [[Кам’янка (Ачакаўскі раён)|Кам’янка]] * [[Каталынэ]] * [[Казырка (вёска)|Казырка]] * [[Куцуруб]] * [[Лыманнэ (Ачакаўскі раён)|Лыманнэ]] * [[Матросіўка (Ачакаўскі раён)|Матросіўка]] * [[Мыхайліўка (Ачакаўскі раён)|Мыхайліўка]] * [[Навэ (Ачакаўскі раён)|Навэ]] * [[Парутынэ]] * [[Пакроўка (Ачакаўскі раён)|Пакроўка]] * [[Пакроўскэ (Ачакаўскі раён)|Пакроўскэ]] * [[Прыбузкэ (Ачакаўскі раён)|Прыбузкэ]] * [[Рыўнэ (Ачакаўскі раён)|Рыўнэ]] * [[Саланчакы]] * [[Сонячнэ (Ачакаўскі раён)|Сонячнэ]] * [[Чэрвонэ Парутынэ]] * [[Чарнаморка (Ачакаўскі раён)|Чарнаморка]] * [[Шэўчэнка (Ачакаўскі раён)|Шэўчэнка]] * [[Ясэлка]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Мікалаеўская вобласць|Ачакаўскі раён]] </noinclude> 7w9b4kt86dkaq7momdkmoo8dzbq8cv7 5216491 5216487 2026-10-11T18:18:58Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Шаблон:Ачакіўскі раён]] у [[Шаблон:Ачакаўскі раён]]: Уніфікацыя назваў 5216487 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Ачакаўскі раён | загаловак = [[Выява:Ochakivskiy rayon prapor.png|25px|]] Населеныя пункты [[Ачакаўскі раён|Ачакаўскага раёна]] | выява = [[Выява:Ochakiv rayon gerb.gif|50px|]] | стыль_цела = | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = [[Вёска|Вёскі]] | спіс1 = * [[Асэтрыўка]] * [[Астрыўка (Ачакаўскі раён)|Астрыўка]] * [[Баланавэ (Ачакаўскі раён)|Баланавэ]] * [[Бэрэзань (Ачакаўскі раён)|Бэрэзань]] * [[Благадатнэ (Ачакаўскі раён)|Благадатнэ]] * [[Васыліўка (Ачакаўскі раён)|Васыліўка]] * [[Валадымырыўка (Ачакаўскі раён)|Валадымырыўка]] * [[Дмытрыўка (Ачакаўскі раён)|Дмытрыўка]] * [[Дніпроўскэ (Ачакаўскі раён)|Дніпроўскэ]] * [[Іваніўка (Ачакаўскі раён)|Іваніўка]] * [[Іжыцкэ]] * [[Кам’янка (Ачакаўскі раён)|Кам’янка]] * [[Каталынэ]] * [[Казырка (вёска)|Казырка]] * [[Куцуруб]] * [[Лыманнэ (Ачакаўскі раён)|Лыманнэ]] * [[Матросіўка (Ачакаўскі раён)|Матросіўка]] * [[Мыхайліўка (Ачакаўскі раён)|Мыхайліўка]] * [[Навэ (Ачакаўскі раён)|Навэ]] * [[Парутынэ]] * [[Пакроўка (Ачакаўскі раён)|Пакроўка]] * [[Пакроўскэ (Ачакаўскі раён)|Пакроўскэ]] * [[Прыбузкэ (Ачакаўскі раён)|Прыбузкэ]] * [[Рыўнэ (Ачакаўскі раён)|Рыўнэ]] * [[Саланчакы]] * [[Сонячнэ (Ачакаўскі раён)|Сонячнэ]] * [[Чэрвонэ Парутынэ]] * [[Чарнаморка (Ачакаўскі раён)|Чарнаморка]] * [[Шэўчэнка (Ачакаўскі раён)|Шэўчэнка]] * [[Ясэлка]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Мікалаеўская вобласць|Ачакаўскі раён]] </noinclude> 7w9b4kt86dkaq7momdkmoo8dzbq8cv7 0 634515 5216747 3567906 2026-10-12T04:12:06Z Zadorenko V 175157 5216747 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Герб = Coat of Ekhirit-Bulagatsky District.gif |Сцяг = Flag of Ekhirit-Bulagatsky rayon (Irkutsk oblast).png }} '''Эхірыт-Булагацкі раён''' ({{lang-ru|Эхирит-Булагатский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Усць-Ардынскі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Эхірыт-Булагацкі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] imdvvnnkss10nsnkrrfq69rpynl9w57 0 634518 5216716 3639776 2026-10-12T02:50:28Z Zadorenko V 175157 5216716 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Аларскі раён''' ({{lang-ru|Аларский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Кутулік]]. == Геаграфія == Мяжуе з [[Чарамхоўскі раён|Чарамхоўскім раёнам]] на поўдні, з [[Заларынскі раён|Заларынскім]] — на паўночным захадзе, з [[Нукуцкі раён|Нукуцкім]] на поўначы, на ўсходзе, па рацэ Ангары — з [[Боханскі раён|Боханскім раёнам]]. Аларскі раён займае плошчу 2651,01 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Аларскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 5wxiippyaa2k8tiw6xlmsb95ohcvo55 0 634520 5216721 3567533 2026-10-12T04:03:26Z Zadorenko V 175157 5216721 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Баяндаеўскі раён''' ({{lang-ru|Баяндаевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Баяндай (Іркуцкая вобласць)|Баяндай]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Баяндаеўскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 5ag5sqslh135mby9z2kdluhai6yqexz 0 634625 5216722 3640106 2026-10-12T04:03:41Z Zadorenko V 175157 5216722 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Боханскі раён''' ({{lang-ru|Боханский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Бохан (пасёлак)|Бохан]]. == Геаграфія == На поўначы раён мяжуе з [[Асінскі раён (Іркуцкая вобласць)|Асінскім]], на ўсходзе — з [[Эхірыт-Булагацкі раён|Эхірыт-Булагацкім]], на поўдні — з [[Іркуцкі раён|Іркуцкім]] раёнамі вобласці. Боханскі раён займае плошчу 3667,94 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Боханскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 2xsdsx84zgh01gypawgvvky8ymy1l5z 0 634626 5216718 3650890 2026-10-12T04:02:31Z Zadorenko V 175157 5216718 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Герб = Coat of Osinsky District, Irkutsk Oblast.png }} '''Асінскі раён''' ({{lang-ru|Осинский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Аса (Іркуцкая вобласць)|Аса]]. == Геаграфія == Асінскі раён размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]], яго тэрыторыя адносіцца да лесастэпавай зоны. Асінскі раён займае плошчу 1541,87 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Асінскі раён (Іркуцкая вобласць)}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Асінскі раён (Іркуцкая вобласць)| ]] o2af5zzs2qemu0zvb2jj2pylspndzkm 0 634628 5216736 3716551 2026-10-12T04:07:40Z Zadorenko V 175157 5216736 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Нукуцкі раён''' ({{lang-ru|Нукутский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Нованукуцкі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Нукуцкі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] nyazcyi98z56i1n49cb7rdi7yb4wqpq 0 634685 5216738 3640105 2026-10-12T04:08:05Z Zadorenko V 175157 5216738 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Тайшэцкі раён''' ({{lang-ru|Тайшетский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Тайшэт]]. == Геаграфія == Мяжуе на захадзе і поўначы з [[Краснаярскі край|Краснаярскім краем]], на паўночным усходзе — з [[Чунскі раён|Чунскім]], на паўднёвым усходзе і поўдні — з [[Ніжняудзінскі раён|Ніжняудзінскім раёнамі]] вобласці. Тайшэцкі раён займае плошчу 27724,59 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Тайшэцкі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] bueqvw0r30fvbs9fu407fx3b57kswyf 0 634686 5216739 3567893 2026-10-12T04:08:23Z Zadorenko V 175157 5216739 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Тулунскі раён''' ({{lang-ru|Тулунский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Тулун]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Тулунскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] iad16ry9s0xoz82q62e2ba15coaezln 0 634687 5216737 3569964 2026-10-12T04:07:52Z Zadorenko V 175157 5216737 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Слюдзянскі раён''' ({{lang-ru|Слюдянский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Слюдзянка]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Слюдзянскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 47pvuspx63glk3g1idr9yo4bi1qdzfy 0 634802 5216719 3568238 2026-10-12T04:03:00Z Zadorenko V 175157 5216719 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Бадайбінскі раён''' ({{lang-ru|Бодайбинский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Бадайбо]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Бадайбінскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] genpbkjgosk9x0jtt7vmpvaooyzqr0u 0 634803 5216720 3568248 2026-10-12T04:03:14Z Zadorenko V 175157 5216720 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Балаганскі раён''' ({{lang-ru|Балаганский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Балаганск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Балаганскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 3xj1mxitzsg4vnevv3d1yryspuxf0jz 0 634804 5216726 3571484 2026-10-12T04:05:09Z Zadorenko V 175157 5216726 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Зімінскі раён''' ({{lang-ru|Зиминский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Зіма (горад)|Зіма]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Зімінскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 916a01hb3rw4hhet2m42r6ekfbdooms 0 634805 5216741 3572908 2026-10-12T04:08:56Z Zadorenko V 175157 5216741 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Усць-Ілімскі раён''' ({{lang-ru|Усть-Илимский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Усць-Ілімск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Усць-Ілімскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 5ke5y7q8pc3y60r5yduauhnxoe58bmj 0 634806 5216742 3572954 2026-10-12T04:09:27Z Zadorenko V 175157 5216742 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Усць-Куцкі раён''' ({{lang-ru|Усть-Кутский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Усць-Кут]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Усць-Куцкі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 7k0r8tpb00wsj67n29lp14enxgvvuao 0 634807 5216746 3573409 2026-10-12T04:11:54Z Zadorenko V 175157 5216746 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Шэлехаўскі раён''' ({{lang-ru|Шелеховский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Шэлехаў (горад)|Шэлехаў]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Шэлехаўскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 9swttbogo9id5p8w6r880wjrurw13dt 0 634809 5216723 3568254 2026-10-12T04:04:10Z Zadorenko V 175157 5216723 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Брацкі раён''' ({{lang-ru|Братский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Брацк]] (у склад раёна не ўваходзіць). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Брацкі раён (Іркуцкая вобласць)}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] rk8bdtynsqz08x1ouh1br8f5iwggoyw 0 634811 5216729 3568256 2026-10-12T04:06:00Z Zadorenko V 175157 5216729 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Катангскі раён''' ({{lang-ru|Катангский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Ербагачон]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Катангскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 2zvufty842ot98t4ig8s2z8ssidd6go 0 634816 5216717 3641663 2026-10-12T02:50:45Z Zadorenko V 175157 5216717 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Альхонскі раён''' ({{lang-ru|Ольхонский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Еланцы]]. == Геаграфія == Мяжуе на поўначы з [[Казачынска-Ленскі раён|Казачынска-Ленскім]] і [[Качугскі раён|Качугскім]], на захадзе — з [[Баяндаеўскі раён|Баяндаеўскім]] і [[Эхірыт-Булагацкі раён|Эхірыт-Булагацкім]], на паўднёвым усходзе — з [[Іркуцкі раён|Іркуцкім]] раёнамі вобласці. Альхонскі раён займае плошчу 15895,02 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Альхонскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] dwzv9pea97zix0x0t0insls45xcey5v 0 634947 5216740 3572865 2026-10-12T04:08:43Z Zadorenko V 175157 5216740 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Усольскі раён''' ({{lang-ru|Усольский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Беларэчанскі (Іркуцкая вобласць)|Беларэчанскі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Усольскі раён (Іркуцкая вобласць)}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] eutaeuxxgqwi67qo5ooaup9o3ar58a2 0 634948 5216743 3573176 2026-10-12T04:09:42Z Zadorenko V 175157 5216743 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Усць-Удзінскі раён''' ({{lang-ru|Усть-Удинский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Усць-Уда]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Усць-Удзінскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 7949c6zxw0s0mbhf1cjsp97qmx80fx5 0 634949 5216744 3573382 2026-10-12T04:09:55Z Zadorenko V 175157 5216744 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Чарамхоўскі раён''' ({{lang-ru|Черемховский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Чарамхова]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Чарамхоўскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] qjt5mg7zagv4peczcdxe9gxg6ggiiio 0 634950 5216745 3573387 2026-10-12T04:10:29Z Zadorenko V 175157 5216745 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Чунскі раён''' ({{lang-ru|Чунский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Чунскі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Чунскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 6f7flsqt5ai340hn5zxndwn48v263t9 0 635000 5216728 3571864 2026-10-12T04:05:45Z Zadorenko V 175157 5216728 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Казачынска-Ленскі раён''' ({{lang-ru|Казачинскро-Ленский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Казачынскае (Іркуцкая вобласць)|Казачынскае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Казачынска-Ленскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 61ciwk8gtsv8wdi0mewr8vdfoeuoza3 0 635001 5216733 3571908 2026-10-12T04:06:51Z Zadorenko V 175157 5216733 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Мамска-Чуйскі раён''' ({{lang-ru|Мамско-Чуйский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — рабочы пасёлак [[Мама (Іркуцкая вобласць)|Мама]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Мамска-Чуйскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] sksof0jjm0xcm4cciwy9fnn22fb5ocw 0 635121 5216724 3571046 2026-10-12T04:04:21Z Zadorenko V 175157 5216724 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Жыгалаўскі раён''' ({{lang-ru|Жигаловский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Жыгалава (Іркуцкая вобласць)|Жыгалава]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Жыгалаўскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 327t122ty30lvtzx1588qh2w9w0owrk 0 635122 5216725 3571177 2026-10-12T04:04:56Z Zadorenko V 175157 5216725 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Заларынскі раён''' ({{lang-ru|Заларинский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Залары]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Заларынскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 91lm11krhzlfsc7ynjnmunsoe2ly9uv 0 635123 5216734 3572764 2026-10-12T04:07:05Z Zadorenko V 175157 5216734 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Ніжнеілімскі раён''' ({{lang-ru|Нижнеилимский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Жалезнагорск-Ілімскі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Ніжнеілімскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] dsq5z733swe7ar6y7kc487pdu090vrj 0 635124 5216735 3572814 2026-10-12T04:07:28Z Zadorenko V 175157 5216735 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Ніжняудзінскі раён''' ({{lang-ru|Нижнеудинский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Ніжняудзінск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Ніжняудзінскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] korf21k0oum72hbqm24bw5rivh7f2ez 0 635125 5216727 3571665 2026-10-12T04:05:23Z Zadorenko V 175157 5216727 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Іркуцкі раён''' ({{lang-ru|Иркутский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Іркуцк]] (у склад раёна не ўваходзіць). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Іркуцкі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] pet09pq5q7ijxeqknj8o7x0la3tlhn8 0 635129 5216730 3693090 2026-10-12T04:06:13Z Zadorenko V 175157 5216730 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Качугскі раён''' ({{lang-ru|Качугский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Качуг]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Фёдаравіч Мархееў]] (1920—1994) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1944). {{зноскі}} {{Качугскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 8biuhdzq4tfuautnllb52avnhuav2if 0 635130 5216731 3571878 2026-10-12T04:06:24Z Zadorenko V 175157 5216731 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кіранскі раён''' ({{lang-ru|Киренский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Кіранск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Кіранскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] 86t19tks756plxrqsrznfuojuoyq1xk 0 635131 5216732 3571905 2026-10-12T04:06:38Z Zadorenko V 175157 5216732 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Куйтунскі раён''' ({{lang-ru|Куйтунский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]] Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Куйтун]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Куйтунскі раён}} {{Іркуцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці]] tsbpegc2vau6dg3ev0p3mwk70pulxdl 0 635460 5216431 5044207 2026-10-11T16:47:11Z D.L.M.I. Bel 33064 5216431 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ізабелінскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ізабелінскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[БССР]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Астравецкі раён]] |Уключае = 22 населеныя пункты |Сталіца = [[Ізабеліна (Астравецкі раён)|Ізабеліна]] |Датаўтварэння = [[26 чэрвеня]] [[1965]] |Скасаванне = [[17 лістапада]] [[1986]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ізабе́лінскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Ізабеліна (Астравецкі раён)|Ізабеліна]]. Утвораны 26 чэрвеня 1965 года ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці [[БССР]] у складзе 28 населеных пунктаў: 11 населеных пунктаў, якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Астравецкага пассавета ([[Альгіняны]], [[Бялькішкі]], [[Гуры (Астравецкі раён)|Гуры]], [[Ізабеліна (Астравецкі раён)|Ізабеліна]], [[Келёйці]], [[Мацканы]], [[Міклі]], [[Навікі (Астравецкі раён)|Навікі]], [[Радзюлі]], [[Трайгі (Астравецкі раён)|Трайгі]], [[Янава (Астравецкі раён)|Янава]]), 10 населеных пунктаў скасаванага [[Слабодкаўскі сельсавет (Астравецкі раён)|Слабодкаўскага сельсавета]] ([[Валерына]], [[Дайлідкі (Астравецкі раён)|Дайлідкі]], [[Даўкшышкі I]], [[Даўкшышкі II]], [[Міжаны]], [[Мілайшуны (Гервяцкі сельсавет)|Мілайшуны]], [[Падпруддзе]], [[Тракелі (Астравецкі раён)|Тракелі]], [[Учкуры]] і [[Юзуліна]]) і 7 населеных пунктаў [[Гервяцкі сельсавет|Гервяцкага сельсавета]] ([[Ажуройсці (Астравецкі раён)|Ажуройсці]], [[Баяры (Гервяцкі сельсавет)|Баяры]], [[Вялікія Якентаны]], [[Малыя Якентаны]], [[Новыя Якентаны]], [[Свіршчына]] і [[Субялі]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 30 (1110).</ref>. 11 лютага 1972 года ў склад [[Астравецкі сельсавет|Астравецкага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Мікшаны]], [[Трайгі (Астравецкі раён)|Трайгі]] і [[Юзафова (Астравецкі сельсавет)|Юзафова]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. 29 верасня 1972 года скасавана вёска [[Янава (Астравецкі раён)|Янава]] (злілася з вёскай Ізабеліна)<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 31 (1369).</ref>. 17 лістапада 1986 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Астравецкага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 22 населеныя пункты: [[Ажуройсці (Астравецкі раён)|Ажуройсці]], [[Альгіняны]], [[Баяры (Гервяцкі сельсавет)|Баяры]], [[Бялькішкі]], [[Вялікія Якентаны]], [[Гуры (Астравецкі раён)|Гуры]], [[Дайлідкі (Астравецкі раён)|Дайлідкі]], [[Ізабеліна (Астравецкі раён)|Ізабеліна]], [[Келёйці]], [[Малыя Якентаны]], [[Мацканы]], [[Міжаны]], [[Міклі]], [[Мілайшуны (Гервяцкі сельсавет)|Мілайшуны]], [[Навікі (Астравецкі раён)|Навікі]], [[Новыя Якентаны]], [[Падпруддзе]], [[Радзюлі]], [[Свіршчына]], [[Субялі]], [[Тракелі (Астравецкі раён)|Тракелі]] і [[Юзуліна]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Астравецкі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Ізабелінскі сельсавет у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] (1965—1986)}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Астравецкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1986 годзе]] cklfk4l81ozq8nk0dtfxirxd5r9qj43 0 635505 5216461 5034763 2026-10-11T18:01:15Z D.L.M.I. Bel 33064 5216461 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вішнеўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Вішнеўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = 66 населеных пунктаў |Сталіца = [[Вішнева (Смаргонскі раён)|Вішнева]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1734 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ві́шнеўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Вішнева (Смаргонскі раён)|Вішнева]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Свірскі раён|Свірскага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 15 лістапада 1957 года ў склад сельсавета з [[Сыраваткінскі сельсавет|Сыраваткінскага сельсавета]] перададзены 10 населеных пунктаў ([[Выгаляненты]], [[Волькаўшчына]], [[Замэчак (Смаргонскі раён)|Замэчак]], [[Касцюкі (Смаргонскі раён)|Касцюкі]], [[Копаніха]], [[Купля (Смаргонскі раён)|Купля]], [[Людымы (Смаргонскі раён)|Людымы]], [[Мізулічы]], [[Нараты]], [[Свайгіні]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1957 г. № 750 // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 11.</ref>. З 31 жніўня 1959 года ў складзе Смаргонскага раёна. З 20 студзеня 1960 года ў Гродзенскай вобласці. 15 лістапада 1971 года скасаваны хутар [[Качарга]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных аад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. У 1979 годзе ў склад сельсавета з [[Войстамскі сельсавет|Войстамскага сельсавета]] перададзены 14 населеных пунктаў (вёскі [[Абрамаўшчына I]], [[Абрамаўшчына III]], [[Дыбунькі]], [[Круні]], [[Лакачы (Смаргонскі раён)|Лакачы]], [[Лешчаняты]], [[Мілуці]], [[Няфеды]], [[Пагарэльшчына (Вішнеўскі сельсавет)|Пагарэльшчына]], [[Семянкі]], [[Целякі (Смаргонскі раён)|Целякі]], хутары [[Акушкава]], [[Курчы (Смаргонскі раён)|Курчы]] і [[Тураўшчына (Смаргонскі раён)|Тураўшчына]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 ліпеня і 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. У 1986 годзе скасаваны хутар [[Самішкі]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. 31 мая 2016 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Войстамскі сельсавет|Войстамскага сельсавета]] (30 населеных пунктаў: аграгарадок [[Войстам (аграгарадок)|Войстам]], вёскі [[Ардзяя]], [[Велікаполле (Смаргонскі раён)|Велікаполле]], [[Вострава (Смаргонскі раён)|Вострава]], [[Вугляны (Смаргонскі раён)|Вугляны]], [[Дзярвелі]], [[Забалацце (Смаргонскі раён)|Забалацце]], [[Закрочча]], [[Замасце]], [[Куляшы (Смаргонскі раён)|Куляшы]], [[Лазоўка (Смаргонскі раён)|Лазоўка]], [[Лемяшы (Смаргонскі раён)|Лемяшы]], [[Міцкевічы (Смаргонскі раён)|Міцкевічы]], [[Навасёлкі (Вішнеўскі сельсавет, Смаргонскі раён)|Навасёлкі]], [[Новае Сяло (Смаргонскі раён)|Новае Сяло]], [[Рацавічы]], [[Роткавічы]], [[Рудня (Смаргонскі раён)|Рудня]], [[Селішча (Вішнеўскі сельсавет)|Селішча]], [[Студзянец (Вішнеўскі сельсавет)|Студзянец]], [[Сялец (Вішнеўскі сельсавет)|Сялец]], [[Хаўсты]], [[Шастакі (Смаргонскі раён)|Шастакі]], [[Шчані]], [[Ягаднава]], хутары [[Акушкаўшчына]], [[Белькава]], [[Войстам (хутар)|Войстам]], [[Катрынова]], [[Палянка (Смаргонскі раён)|Палянка]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916r0077283&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 31 мая 2016 г. № 143 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Сморгонского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616073519/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916r0077283&p1=1|date=16 чэрвеня 2021}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (36 населеных пунктаў) — 1590 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,5 % — [[беларусы]], 3,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (66 населеных пунктаў) — 1734 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)}} {{Смаргонскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Вішнеўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Свірскі раён|child|загаловак=Вішнеўскі сельсавет у [[Свірскі раён|Свірскім раёне]] (1940—1959)}} |спіс2 = {{Смаргонскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Вішнеўскі сельсавет у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] (з 1959)}} }} [[Катэгорыя:Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свірскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] lj5vl4zy0zoka24497dkd3zoypej6hx 5216475 5216461 2026-10-11T18:13:10Z D.L.M.I. Bel 33064 5216475 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вішнеўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Вішнеўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = 66 населеных пунктаў |Сталіца = [[Вішнева (Смаргонскі раён)|Вішнева]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1734 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ві́шнеўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Вішнева (Смаргонскі раён)|Вішнева]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Свірскі раён|Свірскага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 15 лістапада 1957 года ў склад сельсавета з [[Сыраваткінскі сельсавет|Сыраваткінскага сельсавета]] перададзены 10 населеных пунктаў ([[Выгаляненты]], [[Волькаўшчына]], [[Замэчак (Смаргонскі раён)|Замэчак]], [[Касцюкі (Смаргонскі раён)|Касцюкі]], [[Копаніха]], [[Купля (Смаргонскі раён)|Купля]], [[Людымы (Смаргонскі раён)|Людымы]], [[Мізулічы]], [[Нараты]], [[Свайгіні]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1957 г. № 750 // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 11.</ref>. З 31 жніўня 1959 года ў складзе Смаргонскага раёна. З 20 студзеня 1960 года ў Гродзенскай вобласці. 15 лістапада 1971 года скасаваны хутар [[Качарга]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. У 1979 годзе ў склад сельсавета з [[Войстамскі сельсавет|Войстамскага сельсавета]] перададзены 14 населеных пунктаў (вёскі [[Абрамаўшчына I]], [[Абрамаўшчына III]], [[Дыбунькі]], [[Круні]], [[Лакачы (Смаргонскі раён)|Лакачы]], [[Лешчаняты]], [[Мілуці]], [[Няфеды]], [[Пагарэльшчына (Вішнеўскі сельсавет)|Пагарэльшчына]], [[Семянкі]], [[Целякі (Смаргонскі раён)|Целякі]], хутары [[Акушкава]], [[Курчы (Смаргонскі раён)|Курчы]] і [[Тураўшчына (Смаргонскі раён)|Тураўшчына]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 ліпеня і 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. У 1986 годзе скасаваны хутар [[Самішкі]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. 31 мая 2016 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Войстамскі сельсавет|Войстамскага сельсавета]] (30 населеных пунктаў: аграгарадок [[Войстам (аграгарадок)|Войстам]], вёскі [[Ардзяя]], [[Велікаполле (Смаргонскі раён)|Велікаполле]], [[Вострава (Смаргонскі раён)|Вострава]], [[Вугляны (Смаргонскі раён)|Вугляны]], [[Дзярвелі]], [[Забалацце (Смаргонскі раён)|Забалацце]], [[Закрочча]], [[Замасце]], [[Куляшы (Смаргонскі раён)|Куляшы]], [[Лазоўка (Смаргонскі раён)|Лазоўка]], [[Лемяшы (Смаргонскі раён)|Лемяшы]], [[Міцкевічы (Смаргонскі раён)|Міцкевічы]], [[Навасёлкі (Вішнеўскі сельсавет, Смаргонскі раён)|Навасёлкі]], [[Новае Сяло (Смаргонскі раён)|Новае Сяло]], [[Рацавічы]], [[Роткавічы]], [[Рудня (Смаргонскі раён)|Рудня]], [[Селішча (Вішнеўскі сельсавет)|Селішча]], [[Студзянец (Вішнеўскі сельсавет)|Студзянец]], [[Сялец (Вішнеўскі сельсавет)|Сялец]], [[Хаўсты]], [[Шастакі (Смаргонскі раён)|Шастакі]], [[Шчані]], [[Ягаднава]], хутары [[Акушкаўшчына]], [[Белькава]], [[Войстам (хутар)|Войстам]], [[Катрынова]], [[Палянка (Смаргонскі раён)|Палянка]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916r0077283&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 31 мая 2016 г. № 143 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Сморгонского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616073519/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916r0077283&p1=1|date=16 чэрвеня 2021}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (36 населеных пунктаў) — 1590 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,5 % — [[беларусы]], 3,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (66 населеных пунктаў) — 1734 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)}} {{Смаргонскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Вішнеўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Свірскі раён|child|загаловак=Вішнеўскі сельсавет у [[Свірскі раён|Свірскім раёне]] (1940—1959)}} |спіс2 = {{Смаргонскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Вішнеўскі сельсавет у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] (з 1959)}} }} [[Катэгорыя:Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свірскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 8z3f53hlcd36n0crz8o67kkh13yb88x 0 636765 5216459 5034619 2026-10-11T18:00:00Z D.L.M.I. Bel 33064 5216459 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сыраваткінскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[БССР]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = |Сталіца = [[Сыраваткі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[17 лістапада]] [[1986]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Сырава́ткінскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Сыраваткі]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Выгаляненцкі сельсавет''' у складзе [[Свірскі раён|Свірскага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Выгаляненты]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сыраваткі, сельсавет перайменаваны ў Сыраваткінскі<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 15 лістапада 1957 года ў склад [[Вішнеўскі сельсавет (Свірскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]] перададзены 10 населеных пунктаў ([[Выгаляненты]], [[Волькаўшчына]], [[Замэчак (Смаргонскі раён)|Замэчак]], [[Касцюкі (Смаргонскі раён)|Касцюкі]], [[Копаніха]], [[Купля (Смаргонскі раён)|Купля]], [[Людымы (Смаргонскі раён)|Людымы]], [[Мізулічы]], [[Нараты]], [[Свайгіні]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1957 г. № 750 // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 11.</ref>. З 31 жніўня 1959 года ў складзе Смаргонскага раёна. З 20 студзеня 1960 года ў Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Лылойцінскі сельсавет|Лылойцінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 20.</ref>. 15 лістапада 1971 года скасаваны вёска [[Падвойкі]] (злілася з вёскай [[Капачы (Смаргонскі раён)|Капачы]]), хутары [[Крывы Луг]], [[Марціянішкі]], [[Падліп’е (Смаргонскі раён)|Падліп’е]], [[Паляны (Смаргонскі раён, хутар)|Паляны]] і [[Тупальшчына]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных аад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. 17 лістапада 1986 года сельсавет скасаваны, 19 населеных пунктаў (вёскі [[Андрэеўцы (Смаргонскі раён)|Андрэеўцы]], [[Ашмянец]], [[Будзілкі]], [[Дубкі (Смаргонскі раён)|Дубкі]], [[Капачы (Смаргонскі раён)|Капачы]], [[Паляны (Смаргонскі раён)|Паляны]], [[Пастарыні III]], [[Працуты]], [[Селішча (Жодзішкаўскі сельсавет)|Селішча]], [[Сенцяняты]], [[Стаўбуцева]], [[Сыраваткі]], [[Хацілавічы (Смаргонскі раён)|Хацілавічы]], хутары [[Баравыя (Смаргонскі раён)|Баравыя]], [[Гародзькава]], [[Дзексна]], [[Сяляцічы]], [[Хваецкаўшчына]] і [[Чорная Лужа (Смаргонскі раён)|Чорная Лужа]]) перададзены ў склад [[Жодзішкаўскі сельсавет|Жодзішкаўскага сельсавета]], з астатніх населеных пунктаў зноў утвораны [[Лылойцінскі сельсавет]], таксама скасаваны вёска [[Наваполле (Смаргонскі раён)|Наваполле]] (злілася з вёскай [[Лылойці]]), хутары [[Вінцантова (Смаргонскі раён)|Вінцантова]] і [[Козлішкі]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Сыраваткінскі (да 1954 года Выгаляненцкі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Свірскі раён|child|загаловак=Сыраваткінскі (да 1954 года Выгаляненцкі) сельсавет у [[Свірскі раён|Свірскім раёне]] (1940—1959)}} |спіс2 = {{Смаргонскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сыраваткінскі сельсавет у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] (1959—1986)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смаргонскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свірскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1986 годзе]] g1p83zc3p5ud83xnlrct520ve7y40h9 5216476 5216459 2026-10-11T18:13:33Z D.L.M.I. Bel 33064 5216476 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сыраваткінскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[БССР]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = |Сталіца = [[Сыраваткі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[17 лістапада]] [[1986]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Сырава́ткінскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Сыраваткі]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Выгаляненцкі сельсавет''' у складзе [[Свірскі раён|Свірскага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Выгаляненты]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сыраваткі, сельсавет перайменаваны ў Сыраваткінскі<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 15 лістапада 1957 года ў склад [[Вішнеўскі сельсавет (Свірскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]] перададзены 10 населеных пунктаў ([[Выгаляненты]], [[Волькаўшчына]], [[Замэчак (Смаргонскі раён)|Замэчак]], [[Касцюкі (Смаргонскі раён)|Касцюкі]], [[Копаніха]], [[Купля (Смаргонскі раён)|Купля]], [[Людымы (Смаргонскі раён)|Людымы]], [[Мізулічы]], [[Нараты]], [[Свайгіні]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1957 г. № 750 // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 11.</ref>. З 31 жніўня 1959 года ў складзе Смаргонскага раёна. З 20 студзеня 1960 года ў Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Лылойцінскі сельсавет|Лылойцінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 20.</ref>. 15 лістапада 1971 года скасаваны вёска [[Падвойкі]] (злілася з вёскай [[Капачы (Смаргонскі раён)|Капачы]]), хутары [[Крывы Луг]], [[Марціянішкі]], [[Падліп’е (Смаргонскі раён)|Падліп’е]], [[Паляны (Смаргонскі раён, хутар)|Паляны]] і [[Тупальшчына]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. 17 лістапада 1986 года сельсавет скасаваны, 19 населеных пунктаў (вёскі [[Андрэеўцы (Смаргонскі раён)|Андрэеўцы]], [[Ашмянец]], [[Будзілкі]], [[Дубкі (Смаргонскі раён)|Дубкі]], [[Капачы (Смаргонскі раён)|Капачы]], [[Паляны (Смаргонскі раён)|Паляны]], [[Пастарыні III]], [[Працуты]], [[Селішча (Жодзішкаўскі сельсавет)|Селішча]], [[Сенцяняты]], [[Стаўбуцева]], [[Сыраваткі]], [[Хацілавічы (Смаргонскі раён)|Хацілавічы]], хутары [[Баравыя (Смаргонскі раён)|Баравыя]], [[Гародзькава]], [[Дзексна]], [[Сяляцічы]], [[Хваецкаўшчына]] і [[Чорная Лужа (Смаргонскі раён)|Чорная Лужа]]) перададзены ў склад [[Жодзішкаўскі сельсавет|Жодзішкаўскага сельсавета]], з астатніх населеных пунктаў зноў утвораны [[Лылойцінскі сельсавет]], таксама скасаваны вёска [[Наваполле (Смаргонскі раён)|Наваполле]] (злілася з вёскай [[Лылойці]]), хутары [[Вінцантова (Смаргонскі раён)|Вінцантова]] і [[Козлішкі]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Сыраваткінскі (да 1954 года Выгаляненцкі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Свірскі раён|child|загаловак=Сыраваткінскі (да 1954 года Выгаляненцкі) сельсавет у [[Свірскі раён|Свірскім раёне]] (1940—1959)}} |спіс2 = {{Смаргонскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сыраваткінскі сельсавет у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] (1959—1986)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смаргонскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свірскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1986 годзе]] b4ohn9tta3ugzgnc43uwevipsdlfn6u 0 636768 5216472 4791499 2026-10-11T18:12:21Z D.L.M.I. Bel 33064 5216472 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Стрыпунскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[БССР]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = 18 населеных пунктаў |Сталіца = [[Стрыпуны (Смаргонскі раён)|Стрыпуны]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[11 лютага]] [[1972]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Стрыпу́нскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Стрыпуны (Смаргонскі раён)|Стрыпуны]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Смаргонскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]], з 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 15 лістапада 1971 года скасаваны хутар [[Мялова]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. 11 лютага 1972 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Бялкоўшчынскі сельсавет|Бялкоўшчынскага]] (8 населеных пунктаў: [[Гінкаўшчына]], [[Забалоцце (Смаргонскі раён)|Забалоцце]], [[Мелеўшчына]], [[Наздрачуны]], [[Слабада (Смаргонскі раён)|Слабада]], [[Стрыпуны (Смаргонскі раён)|Стрыпуны]], [[Ціжышкі]] і [[Ябравічы]]) і [[Крэўскі сельсавет|Крэўскага]] (10 населеных пунктаў: [[Вайташы]], [[Гамзічы]], [[Гаравыя (Смаргонскі раён)|Гаравыя]], [[Мірклішкі (Смаргонскі раён)|Мірклішкі]], [[Монтацішкі]], [[Панарка (вёска)|Панарка]], [[Полтараўшчына]], [[Скірдзімы]], [[Франаполь]] і [[Яніна (Смаргонскі раён)|Яніна]]) сельсаветаў<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 18 населеных пунктаў. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. {{Смаргонскі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Стрыпунскі сельсавет у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] (1940—1972)}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смаргонскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1972 годзе]] 57t7kb1jimd1doh16ulhp4qyg6nzprg 0 637016 5216471 5133879 2026-10-11T18:08:46Z D.L.M.I. Bel 33064 5216471 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крэўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = 66 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крэва]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1845 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Крэ́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Крэва]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Смаргонскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]], з 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ардашынскі сельсавет|Ардашынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 20.</ref>. 20 красавіка 1962 года ў склад [[Ракавецкі сельсавет|Ракавецкага сельсавета]] перададзены 15 населеных пунктаў ([[Ардашы]], [[Арляняты]], [[Балобаны]], [[Біцяняты]], [[Вішнёўка (вёска, Смаргонскі раён)|Вішнёўка]], [[Вярэбушкі]], [[Гайлешы (Смаргонскі раён)|Гайлешы]], [[Каранды]], [[Копцевічы (Смаргонскі раён)|Копцевічы]], [[Куты (Смаргонскі раён)|Куты]], [[Малявічы (Смаргонскі раён)|Малявічы]], [[Навасёлкі (Крэўскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Равок (Смаргонскі раён)|Равок]], [[Чатыркі]] і [[Янушы (Смаргонскі раён)|Янушы]]), наўзамен у склад сельсавета перададзены 9 населеных пунктаў ([[Вавукі]], [[Дойнеўцы]], [[Ермакі (Смаргонскі раён)|Ермакі]], [[Клышкі]], [[Крыўск (Смаргонскі раён)|Крыўск]], [[Кунцаўшчына (Смаргонскі раён)|Кунцаўшчына]], [[Мікулеўшчына]], [[Ракаўцы (Смаргонскі раён)|Ракаўцы]] і [[Ракуцева]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 красавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. 15 лістапада 1971 года скасаваны хутар [[Каралькі (Смаргонскі раён)|Каралькі]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных аад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. 11 лютага 1972 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Стрыпунскі сельсавет|Стрыпунскага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: [[Вайташы]], [[Гамзічы]], [[Гаравыя (Смаргонскі раён)|Гаравыя]], [[Мірклішкі (Смаргонскі раён)|Мірклішкі]], [[Монтацішкі]], [[Панарка (вёска)|Панарка]], [[Полтараўшчына]], [[Скірдзімы]], [[Франаполь]] і [[Яніна (Смаргонскі раён)|Яніна]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. У 1978 годзе ў склад сельсавета з [[Сінькоўскі сельсавет|Сінькоўскага сельсавета]] перададзены 17 населеных пунктаў (вёскі [[Дахны]], [[Карачоўшчына (Смаргонскі раён)|Карачоўшчына]], [[Лашаны (Смаргонскі раён)|Лашаны]], [[Мілідаўшчына]], [[Мысіншчына]], [[Рымцелі]], [[Серадзі]], хутары [[Дзяракі (Смаргонскі раён)|Дзяракі]], [[Жменькі]], [[Касарыха]], [[Касымова]], [[Леанполле (Смаргонскі раён)|Леанполле]], [[Ленкаўшчына (Смаргонскі раён)|Ленкаўшчына]], [[Садкі (Смаргонскі раён)|Садкі]], [[Чаботкі]], [[Шлямкі]] і [[Янушка (Смаргонскі раён)|Янушка]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка, 24 красавіка і 15 мая 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. У 1986 годзе скасаваны хутары [[Касарыха]], [[Мажалі]], [[Хоцькі (Смаргонскі раён)|Хоцькі]] і [[Янушка (Смаргонскі раён)|Янушка]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. 25 чэрвеня 2008 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ардашынскі сельсавет|Ардашынскага сельсавета]] (23 населеныя пункты: вёскі [[Ардашы]], [[Арляняты]], [[Балобаны]], [[Баярск]], [[Біцяняты]], [[Вішнёўка (вёска, Смаргонскі раён)|Вішнёўка]], [[Вярэбушкі]], [[Гейлешы]], [[Каранды]], [[Качаны (Смаргонскі раён)|Качаны]], [[Копцевічы (Смаргонскі раён)|Копцевічы]], [[Круглянка]], [[Куты (Смаргонскі раён)|Куты]], [[Малявічы (Смаргонскі раён)|Малявічы]], [[Мілэйкава]], [[Навасёлкі (Крэўскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Пераходы (Смаргонскі раён)|Пераходы]], [[Равок (Смаргонскі раён)|Равок]], [[Труханава (Смаргонскі раён)|Труханава]], [[Чатыркі]], хутары [[Асманоўка]], [[Вішнёўка (хутар)|Вішнёўка]], [[Галавацішкі]])<ref>[http://pravo.by/pdf/2008-181/2008-181(002-013).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 25 июня 2008 г. № 92 О решении вопросов административно-территориального устройства Сморгонского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2386 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,5 % — [[беларусы]], 1,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 сакавіка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1845 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крэўскі сельсавет}} {{Смаргонскі раён}} [[Катэгорыя:Крэўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] h1fnbdrxsiftob193lo8hqq2xx4dhp8 5216473 5216471 2026-10-11T18:12:45Z D.L.M.I. Bel 33064 5216473 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крэўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = 66 населеных пунктаў |Сталіца = [[Крэва]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1845 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Крэ́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Крэва]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Смаргонскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]], з 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ардашынскі сельсавет|Ардашынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 20.</ref>. 20 красавіка 1962 года ў склад [[Ракавецкі сельсавет|Ракавецкага сельсавета]] перададзены 15 населеных пунктаў ([[Ардашы]], [[Арляняты]], [[Балобаны]], [[Біцяняты]], [[Вішнёўка (вёска, Смаргонскі раён)|Вішнёўка]], [[Вярэбушкі]], [[Гайлешы (Смаргонскі раён)|Гайлешы]], [[Каранды]], [[Копцевічы (Смаргонскі раён)|Копцевічы]], [[Куты (Смаргонскі раён)|Куты]], [[Малявічы (Смаргонскі раён)|Малявічы]], [[Навасёлкі (Крэўскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Равок (Смаргонскі раён)|Равок]], [[Чатыркі]] і [[Янушы (Смаргонскі раён)|Янушы]]), наўзамен у склад сельсавета перададзены 9 населеных пунктаў ([[Вавукі]], [[Дойнеўцы]], [[Ермакі (Смаргонскі раён)|Ермакі]], [[Клышкі]], [[Крыўск (Смаргонскі раён)|Крыўск]], [[Кунцаўшчына (Смаргонскі раён)|Кунцаўшчына]], [[Мікулеўшчына]], [[Ракаўцы (Смаргонскі раён)|Ракаўцы]] і [[Ракуцева]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 красавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. 15 лістапада 1971 года скасаваны хутар [[Каралькі (Смаргонскі раён)|Каралькі]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. 11 лютага 1972 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Стрыпунскі сельсавет|Стрыпунскага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: [[Вайташы]], [[Гамзічы]], [[Гаравыя (Смаргонскі раён)|Гаравыя]], [[Мірклішкі (Смаргонскі раён)|Мірклішкі]], [[Монтацішкі]], [[Панарка (вёска)|Панарка]], [[Полтараўшчына]], [[Скірдзімы]], [[Франаполь]] і [[Яніна (Смаргонскі раён)|Яніна]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. У 1978 годзе ў склад сельсавета з [[Сінькоўскі сельсавет|Сінькоўскага сельсавета]] перададзены 17 населеных пунктаў (вёскі [[Дахны]], [[Карачоўшчына (Смаргонскі раён)|Карачоўшчына]], [[Лашаны (Смаргонскі раён)|Лашаны]], [[Мілідаўшчына]], [[Мысіншчына]], [[Рымцелі]], [[Серадзі]], хутары [[Дзяракі (Смаргонскі раён)|Дзяракі]], [[Жменькі]], [[Касарыха]], [[Касымова]], [[Леанполле (Смаргонскі раён)|Леанполле]], [[Ленкаўшчына (Смаргонскі раён)|Ленкаўшчына]], [[Садкі (Смаргонскі раён)|Садкі]], [[Чаботкі]], [[Шлямкі]] і [[Янушка (Смаргонскі раён)|Янушка]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка, 24 красавіка і 15 мая 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. У 1986 годзе скасаваны хутары [[Касарыха]], [[Мажалі]], [[Хоцькі (Смаргонскі раён)|Хоцькі]] і [[Янушка (Смаргонскі раён)|Янушка]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. 25 чэрвеня 2008 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ардашынскі сельсавет|Ардашынскага сельсавета]] (23 населеныя пункты: вёскі [[Ардашы]], [[Арляняты]], [[Балобаны]], [[Баярск]], [[Біцяняты]], [[Вішнёўка (вёска, Смаргонскі раён)|Вішнёўка]], [[Вярэбушкі]], [[Гейлешы]], [[Каранды]], [[Качаны (Смаргонскі раён)|Качаны]], [[Копцевічы (Смаргонскі раён)|Копцевічы]], [[Круглянка]], [[Куты (Смаргонскі раён)|Куты]], [[Малявічы (Смаргонскі раён)|Малявічы]], [[Мілэйкава]], [[Навасёлкі (Крэўскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Пераходы (Смаргонскі раён)|Пераходы]], [[Равок (Смаргонскі раён)|Равок]], [[Труханава (Смаргонскі раён)|Труханава]], [[Чатыркі]], хутары [[Асманоўка]], [[Вішнёўка (хутар)|Вішнёўка]], [[Галавацішкі]])<ref>[http://pravo.by/pdf/2008-181/2008-181(002-013).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 25 июня 2008 г. № 92 О решении вопросов административно-территориального устройства Сморгонского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2386 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,5 % — [[беларусы]], 1,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 сакавіка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1845 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крэўскі сельсавет}} {{Смаргонскі раён}} [[Катэгорыя:Крэўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] n9uojzo4zc14wjrlex7fit5clsifanm 0 637112 5216450 5141625 2026-10-11T17:45:27Z D.L.M.I. Bel 33064 5216450 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сінькоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = 21 населены пункт |Сталіца = [[Сінькі (Смаргонскі раён)|Сінькі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1180 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Сінько́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Сінькі (Смаргонскі раён)|Сінькі]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Панізоўскі сельсавет''' у складзе Смаргонскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Паніззе (Смаргонскі раён)|Паніззе]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сінькі, сельсавет перайменаваны ў Сінькоўскі<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 31 сакавіка 1958 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Лашанскі сельсавет (Смаргонскі раён)|Лашанскага сельсавета]] (11 населеных пунктаў: [[Дахны]], [[Казароўшчына (Смаргонскі раён)|Казароўшчына]], [[Карачоўшчына (Смаргонскі раён)|Карачоўшчына]], [[Лашаны (Смаргонскі раён)|Лашаны]], [[Леанполле (Смаргонскі раён)|Леанполле]], [[Ленкаўшчына (Смаргонскі раён)|Ленкаўшчына]], [[Мілідаўшчына]], [[Місіншчына]], [[Рымцэлі]], [[Серадзі]] і [[Шлямкі]])<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 3.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 15 лістапада 1971 года скасаваны вёскі [[Казароўшчына (Смаргонскі раён)|Казароўшчына]] (злілася з вёскай [[Мілідаўшчына]]), [[Сакавічы (Смаргонскі раён)|Сакавічы]] (злілася з вёскай [[Наваспаск]]), [[Чаркасы (Сінькоўскі сельсавет)|Чаркасы]] (злілася з вёскай [[Сялец (Сінькоўскі сельсавет)|Сялец]]) і хутар [[Тынчына]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных аад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. 19 красавіка 1973 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Шутавіцкі сельсавет|Шутавіцкага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: [[Бурчакі]], [[Вясенняя]], [[Кунава]], [[Пасынкі (Смаргонскі раён)|Пасынкі]], [[Суцькава]], [[Цары (Смаргонскі раён)|Цары]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 17 (1391).</ref>. У 1978 годзе ў склад [[Крэўскі сельсавет|Крэўскага сельсавета]] перададзены 17 населеных пунктаў (вёскі [[Дахны]], [[Карачоўшчына (Смаргонскі раён)|Карачоўшчына]], [[Лашаны (Смаргонскі раён)|Лашаны]], [[Мілідаўшчына]], [[Мысіншчына]], [[Рымцелі]], [[Серадзі]], хутары [[Дзяракі (Смаргонскі раён)|Дзяракі]], [[Жменькі]], [[Касарыха]], [[Касымова]], [[Леанполле (Смаргонскі раён)|Леанполле]], [[Ленкаўшчына (Смаргонскі раён)|Ленкаўшчына]], [[Садкі (Смаргонскі раён)|Садкі]], [[Чаботкі]], [[Шлямкі]] і [[Янушка (Смаргонскі раён)|Янушка]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка, 24 красавіка і 15 мая 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1620 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,7 % — [[беларусы]], 2,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,6 % — [[татары ў Беларусі|татары]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1180 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Сінькоўскі сельсавет}} {{Смаргонскі раён}} [[Катэгорыя:Сінькоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 2wlxrceq8o6sxy64ilaakfv69fv0pip 5216477 5216450 2026-10-11T18:13:51Z D.L.M.I. Bel 33064 5216477 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сінькоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = 21 населены пункт |Сталіца = [[Сінькі (Смаргонскі раён)|Сінькі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1180 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Сінько́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Сінькі (Смаргонскі раён)|Сінькі]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Панізоўскі сельсавет''' у складзе Смаргонскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Паніззе (Смаргонскі раён)|Паніззе]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сінькі, сельсавет перайменаваны ў Сінькоўскі<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 31 сакавіка 1958 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Лашанскі сельсавет (Смаргонскі раён)|Лашанскага сельсавета]] (11 населеных пунктаў: [[Дахны]], [[Казароўшчына (Смаргонскі раён)|Казароўшчына]], [[Карачоўшчына (Смаргонскі раён)|Карачоўшчына]], [[Лашаны (Смаргонскі раён)|Лашаны]], [[Леанполле (Смаргонскі раён)|Леанполле]], [[Ленкаўшчына (Смаргонскі раён)|Ленкаўшчына]], [[Мілідаўшчына]], [[Місіншчына]], [[Рымцэлі]], [[Серадзі]] і [[Шлямкі]])<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 3.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 15 лістапада 1971 года скасаваны вёскі [[Казароўшчына (Смаргонскі раён)|Казароўшчына]] (злілася з вёскай [[Мілідаўшчына]]), [[Сакавічы (Смаргонскі раён)|Сакавічы]] (злілася з вёскай [[Наваспаск]]), [[Чаркасы (Сінькоўскі сельсавет)|Чаркасы]] (злілася з вёскай [[Сялец (Сінькоўскі сельсавет)|Сялец]]) і хутар [[Тынчына]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. 19 красавіка 1973 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Шутавіцкі сельсавет|Шутавіцкага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: [[Бурчакі]], [[Вясенняя]], [[Кунава]], [[Пасынкі (Смаргонскі раён)|Пасынкі]], [[Суцькава]], [[Цары (Смаргонскі раён)|Цары]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 17 (1391).</ref>. У 1978 годзе ў склад [[Крэўскі сельсавет|Крэўскага сельсавета]] перададзены 17 населеных пунктаў (вёскі [[Дахны]], [[Карачоўшчына (Смаргонскі раён)|Карачоўшчына]], [[Лашаны (Смаргонскі раён)|Лашаны]], [[Мілідаўшчына]], [[Мысіншчына]], [[Рымцелі]], [[Серадзі]], хутары [[Дзяракі (Смаргонскі раён)|Дзяракі]], [[Жменькі]], [[Касарыха]], [[Касымова]], [[Леанполле (Смаргонскі раён)|Леанполле]], [[Ленкаўшчына (Смаргонскі раён)|Ленкаўшчына]], [[Садкі (Смаргонскі раён)|Садкі]], [[Чаботкі]], [[Шлямкі]] і [[Янушка (Смаргонскі раён)|Янушка]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка, 24 красавіка і 15 мая 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1620 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,7 % — [[беларусы]], 2,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,6 % — [[татары ў Беларусі|татары]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1180 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Сінькоўскі сельсавет}} {{Смаргонскі раён}} [[Катэгорыя:Сінькоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 34xsx70scmlpr4gj2xmihy8uyoj5jyy 0 638047 5216462 4791491 2026-10-11T18:03:12Z D.L.M.I. Bel 33064 5216462 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Войстамскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = 30 населеных пунктаў |Сталіца = [[Войстам (аграгарадок)|Войстам]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[31 мая]] [[2016]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 929 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Во́йстамскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Войстам (аграгарадок)|Войстам]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Смаргонскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Абрамаўшчынскі сельсавет|Абрамаўшчынскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 2 снежня 1961 года ў склад сельсавета з [[Жодзішкаўскі сельсавет|Жодзішкаўскага сельсавета]] перададзены 8 населеных пунктаў ([[Абрамаўшчына III]], [[Акушкава]], [[Курчы (Смаргонскі раён)|Курчы]], [[Лешчаняты]], [[Мілуці]], [[Няхведы]], [[Семянкі]] і [[Целякі (Смаргонскі раён)|Целякі]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1961 года // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).</ref>. 15 лістапада 1971 года скасаваны хутары [[Абрамаўшчына II]], [[Гарколі]] і [[Ушакава]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных аад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. 15 мая 1978 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Міцкевіцкі сельсавет|Міцкевіцкага сельсавета]] (16 населеных пунктаў: [[Акушкаўшчына]], [[Ардзяя]], [[Белькава]], [[Вострава (Смаргонскі раён)|Вострава]], [[Вугляны (Смаргонскі раён)|Вугляны]], [[Забалацце (Смаргонскі раён)|Забалацце]], [[Куляшы (Смаргонскі раён)|Куляшы]], [[Міцкевічы (Смаргонскі раён)|Міцкевічы]], [[Навасёлкі (Вішнеўскі сельсавет, Смаргонскі раён)|Навасёлкі]], [[Палянка (Смаргонскі раён)|Палянка]], [[Роткавічы]], [[Рудня (Смаргонскі раён)|Рудня]], [[Студзянец (Вішнеўскі сельсавет)|Студзянец]], [[Хаўсты]], [[Шастакі (Смаргонскі раён)|Шастакі]] і [[Ягаднава]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 мая 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. У 1979 годзе ў склад [[Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]] перададзены 14 населеных пунктаў (вёскі [[Абрамаўшчына I]], [[Абрамаўшчына III]], [[Дыбунькі]], [[Круні]], [[Лакачы (Смаргонскі раён)|Лакачы]], [[Лешчаняты]], [[Мілуці]], [[Няфеды]], [[Пагарэльшчына (Вішнеўскі сельсавет)|Пагарэльшчына]], [[Семянкі]], [[Целякі (Смаргонскі раён)|Целякі]], хутары [[Акушкава]], [[Курчы (Смаргонскі раён)|Курчы]] і [[Тураўшчына (Смаргонскі раён)|Тураўшчына]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 ліпеня і 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. 31 мая 2016 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916r0077283&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 31 мая 2016 г. № 143 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Сморгонского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616073519/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916r0077283&p1=1|date=16 чэрвеня 2021}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 929 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm|date=2 кастрычніка 2019}}</ref>, з іх 92,1 % — [[беларусы]], 3,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,4 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,1 % — [[азербайджанцы ў Беларусі|азербайджанцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 30 населеных пунктаў: аграгарадок [[Войстам (аграгарадок)|Войстам]], вёскі [[Ардзяя]], [[Велікаполле (Смаргонскі раён)|Велікаполле]], [[Вострава (Смаргонскі раён)|Вострава]], [[Вугляны (Смаргонскі раён)|Вугляны]], [[Дзярвелі]], [[Забалацце (Смаргонскі раён)|Забалацце]], [[Закрочча]], [[Замасце]], [[Куляшы (Смаргонскі раён)|Куляшы]], [[Лазоўка (Смаргонскі раён)|Лазоўка]], [[Лемяшы (Смаргонскі раён)|Лемяшы]], [[Міцкевічы (Смаргонскі раён)|Міцкевічы]], [[Навасёлкі (Вішнеўскі сельсавет, Смаргонскі раён)|Навасёлкі]], [[Новае Сяло (Смаргонскі раён)|Новае Сяло]], [[Рацавічы]], [[Роткавічы]], [[Рудня (Смаргонскі раён)|Рудня]], [[Селішча (Вішнеўскі сельсавет)|Селішча]], [[Студзянец (Вішнеўскі сельсавет)|Студзянец]], [[Сялец (Вішнеўскі сельсавет)|Сялец]], [[Хаўсты]], [[Шастакі (Смаргонскі раён)|Шастакі]], [[Шчані]], [[Ягаднава]], хутары [[Акушкаўшчына]], [[Белькава]], [[Войстам (хутар)|Войстам]], [[Катрынова]], [[Палянка (Смаргонскі раён)|Палянка]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Смаргонскі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Войстамскі сельсавет у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] (1940—2016)}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смаргонскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2016 годзе]] 4raxwjxt9j49v34fb4aq7pcp9qatc7l 5216474 5216462 2026-10-11T18:12:57Z D.L.M.I. Bel 33064 /* Гісторыя */ 5216474 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Войстамскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смаргонскі раён]] |Уключае = 30 населеных пунктаў |Сталіца = [[Войстам (аграгарадок)|Войстам]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[31 мая]] [[2016]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 929 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Во́йстамскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Войстам (аграгарадок)|Войстам]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Смаргонскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Абрамаўшчынскі сельсавет|Абрамаўшчынскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 2 снежня 1961 года ў склад сельсавета з [[Жодзішкаўскі сельсавет|Жодзішкаўскага сельсавета]] перададзены 8 населеных пунктаў ([[Абрамаўшчына III]], [[Акушкава]], [[Курчы (Смаргонскі раён)|Курчы]], [[Лешчаняты]], [[Мілуці]], [[Няхведы]], [[Семянкі]] і [[Целякі (Смаргонскі раён)|Целякі]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1961 года // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).</ref>. 15 лістапада 1971 года скасаваны хутары [[Абрамаўшчына II]], [[Гарколі]] і [[Ушакава]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. 15 мая 1978 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Міцкевіцкі сельсавет|Міцкевіцкага сельсавета]] (16 населеных пунктаў: [[Акушкаўшчына]], [[Ардзяя]], [[Белькава]], [[Вострава (Смаргонскі раён)|Вострава]], [[Вугляны (Смаргонскі раён)|Вугляны]], [[Забалацце (Смаргонскі раён)|Забалацце]], [[Куляшы (Смаргонскі раён)|Куляшы]], [[Міцкевічы (Смаргонскі раён)|Міцкевічы]], [[Навасёлкі (Вішнеўскі сельсавет, Смаргонскі раён)|Навасёлкі]], [[Палянка (Смаргонскі раён)|Палянка]], [[Роткавічы]], [[Рудня (Смаргонскі раён)|Рудня]], [[Студзянец (Вішнеўскі сельсавет)|Студзянец]], [[Хаўсты]], [[Шастакі (Смаргонскі раён)|Шастакі]] і [[Ягаднава]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 мая 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. У 1979 годзе ў склад [[Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]] перададзены 14 населеных пунктаў (вёскі [[Абрамаўшчына I]], [[Абрамаўшчына III]], [[Дыбунькі]], [[Круні]], [[Лакачы (Смаргонскі раён)|Лакачы]], [[Лешчаняты]], [[Мілуці]], [[Няфеды]], [[Пагарэльшчына (Вішнеўскі сельсавет)|Пагарэльшчына]], [[Семянкі]], [[Целякі (Смаргонскі раён)|Целякі]], хутары [[Акушкава]], [[Курчы (Смаргонскі раён)|Курчы]] і [[Тураўшчына (Смаргонскі раён)|Тураўшчына]])<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 ліпеня і 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. 31 мая 2016 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916r0077283&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 31 мая 2016 г. № 143 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Сморгонского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616073519/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916r0077283&p1=1|date=16 чэрвеня 2021}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 929 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm|date=2 кастрычніка 2019}}</ref>, з іх 92,1 % — [[беларусы]], 3,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,4 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,1 % — [[азербайджанцы ў Беларусі|азербайджанцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 30 населеных пунктаў: аграгарадок [[Войстам (аграгарадок)|Войстам]], вёскі [[Ардзяя]], [[Велікаполле (Смаргонскі раён)|Велікаполле]], [[Вострава (Смаргонскі раён)|Вострава]], [[Вугляны (Смаргонскі раён)|Вугляны]], [[Дзярвелі]], [[Забалацце (Смаргонскі раён)|Забалацце]], [[Закрочча]], [[Замасце]], [[Куляшы (Смаргонскі раён)|Куляшы]], [[Лазоўка (Смаргонскі раён)|Лазоўка]], [[Лемяшы (Смаргонскі раён)|Лемяшы]], [[Міцкевічы (Смаргонскі раён)|Міцкевічы]], [[Навасёлкі (Вішнеўскі сельсавет, Смаргонскі раён)|Навасёлкі]], [[Новае Сяло (Смаргонскі раён)|Новае Сяло]], [[Рацавічы]], [[Роткавічы]], [[Рудня (Смаргонскі раён)|Рудня]], [[Селішча (Вішнеўскі сельсавет)|Селішча]], [[Студзянец (Вішнеўскі сельсавет)|Студзянец]], [[Сялец (Вішнеўскі сельсавет)|Сялец]], [[Хаўсты]], [[Шастакі (Смаргонскі раён)|Шастакі]], [[Шчані]], [[Ягаднава]], хутары [[Акушкаўшчына]], [[Белькава]], [[Войстам (хутар)|Войстам]], [[Катрынова]], [[Палянка (Смаргонскі раён)|Палянка]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Смаргонскі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Войстамскі сельсавет у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] (1940—2016)}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смаргонскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2016 годзе]] g8523i0ri5amcw15hws5caab2ot0oif 0 639272 5216481 3598689 2026-10-11T18:16:36Z Ueschar 151377 /* top */ Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах, перанесена: Ачакі → Ачака з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5216481 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} {{Цёзкі2|Пацёмкін}} '''Генадзь Фёдаравіч Пацёмкін''' (нар. {{ДН|23|5|1923}}, [[Ачакаў]], [[Мікалаеўская вобласць]] — {{ДС|18|10|1943}}, [[Лёзненскі раён]]) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1944). == Біяграфія == Член [[КПСС]] з 1942 года. На фронце з 1941 года. Камандзір 3-га стралковага батальёна 940-га стралковага палка гвардыі капітан Г. Ф. Пацёмкін вызначыўся пры вызваленні Лёзненскага раёна. 18 кастрычніка 1943 года павёў батальён у наступленне на моцны рубеж абароны праціўніка ў раёне в. Фокіна і загінуў у гэтым баі. Перазахаваны ў [[Адэса|Адэсе]]. У Ачакаве герою пастаўлены помнік<ref>[http://liozno.narod.ru/book_memory/m_17_heroes.htm Яны вызвалялі Лёзненшчыну]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2. {{DEFAULTSORT:Пацёмкін Генадзь Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Ржэўскай бітвы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Маскву]] [[Катэгорыя:Камандзіры батальёнаў у Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Камандзіры рот у Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Камандзіры ўзводаў у Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Лёзненскім раёне]] m204wc2zdf8be8ip1ryiboeaal74mop 0 647410 5216889 3650396 2026-10-12T10:03:36Z Zadorenko V 175157 5216889 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Алонецкі раён''' ці '''Алонецкі нацыянальны раён''' ({{lang-krl|Anuksen kanzalline piiri}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе [[Карэлія|Рэспублікі Карэлія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Алонец]]. == Геаграфія == Агульная плошча — 3988 км². Размешчаны ў паўднёвай частцы Рэспублікі Карэлія на Алонецкай раўніне. Мяжуе на поўначы і паўночным захадзе — з [[Пражынскі раён|Пражынскім]] і [[Піткяранцкі раён|Піткяранцкім раёнам]] Рэспублікі Карэлія. на поўдні і паўднёвым усходзе — з [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласцю]], на паўднёвым захадзе мае працяглы (каля 120 км) выхад да [[Ладажскае возера|Ладажскага возера]]. Каля 90 % тэрыторыі раёна займаюць лясы і балоты. На тэрыторыі раёна — 49 азёр і 11 рэк. Рэльеф — пераважна раўнінны. На поўначы і ўсходзе раёна сустракаюцца ўзвышшы, самы высокі пункт — гара Жалезная (97 м). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карэлія}} [[Катэгорыя:Раёны Карэліі]] 9npzs5htpcrr1la7h2uo0p17kl5kre3 0 647411 5216890 3650400 2026-10-12T10:03:49Z Zadorenko V 175157 5216890 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Беламорскі раён''' ({{lang-ru|Беломо́рский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе [[Карэлія|Рэспублікі Карэлія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Беламорск]]. == Геаграфія == Раён размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Рэспублікі Карэлія ўздоўж узбярэжжа [[Анежская губа|Анежскай губы]] [[Белае мора|Белага мора]]. Плошча — 12797 км². Мяжуе з [[Кемскім]], [[Калевальскі раён|Калевальскім]], [[Муязерскі раён|Муязерскім]] і Сегежскім раёнам Рэспублікі Карэлія, на паўднёвым усходзе — з [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласцю]]. Больш за палову тэрыторыі раёна займаюць балоты, каля 40 % тэрыторыі пакрыта лесам (асноўныя пароды: хвоя і елка), астатнюю тэрыторыю займае акваторыя Белага мора. Прамысловыя прыродныя рэсурсы раёна складаюць рыба, морапрадукты, лясныя рэсурсы, торф. [[Карысныя выкапні]] прадстаўлены [[граніт]]ам, пясчана-жвіровымі матэрыяламі, малібдэнавымі рудамі, [[золата]]м. Найбуйнейшыя рэкі: Ніжні Выг, Калежма, Пяла, Нюхча, Ухта, Сума, Тунгуда, Летняя, Маленьга. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карэлія}} [[Катэгорыя:Раёны Карэліі]] 09ddls78bo1vn451mmmyu3mz73qemd0 0 667806 5216386 3774125 2026-10-11T14:22:50Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Архітэктары XV стагоддзя]]; +[[Катэгорыя:Тэарэтыкі архітэктуры]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5216386 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Антоніа Філарэ{{націск}}тэ''' ({{lang-it|Filarete}}, уласнае '''Аверліна''', ''Antonio di Pietro Averlino''; каля 1400, г. [[Фларэнцыя]], Італія — каля 1469) — італьянскі архітэктар, скульптар, тэарэтык архітэктуры эпохі Ранняга Адраджэння. == Біяграфія == Вучыўся ў Фларэнцыі. Стварыў бронзавую браму [[сабор Святога Пятра|сабора Святога Пятра]] ў [[Рым]]е (1433—45). З 1447 ці 1448 працаваў у [[Мілан]]е: галоўная вежа замка [[Кастэла Сфарцэска]] (1451—54), гіганцкі бальнічны комплекс [[Аспедале Маджорэ]] (з 1456). [[Файл:Idealstadt.jpg|thumb|left|Праект ідэальнага горада ''Сфарцынды'']] Яго гуманістычныя прынцыпы мастацтва (у будаўнічай і скульптурнай практыцы спалучаліся з прыёмамі позняй готыкі) найбольш ярка выявіліся ў «Трактаце пра архітэктуру» (1460—64), прысвечаным пераважна апісанню «Сфарцынды» — «ідэальнага горада», упісанага ў круг, з рэгулярнымі кварталамі, абкружанымі шматвугольнымі ўмацаваннямі, і галоўнай плошчай у цэнтры. У трактаце прыведзены таксама звесткі па геаметрыі, перспектыве, оптыцы, механіцы, нататкі пра рэканструкцыю антычных будынкаў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|16|Філарэтэ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Філарэтэ Антоніа}} [[Катэгорыя:Архітэктары Італіі]] [[Катэгорыя:Скульптары Італіі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэарэтыкі архітэктуры]] s7d5vnbfg3swelc4vcptxkvj1449oki 0 676110 5216910 3835624 2026-10-12T10:22:07Z Zadorenko V 175157 5216910 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Судзіслаўль''' ({{lang-ru|Судиславль}}) — пасёлак гарадскога тыпу (з 1963), адміністрацыйны цэнтр Судзіслаўскага раёна [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Знаходзіцца на рацэ Корба (прыток Андабы, басейн [[Волга|Волгі]]), за 50 км на паўночны ўсход ад [[Кастрама|Кастрамы]]. Размешчаны на скрыжаванні аўтамабільных дарог Кастрама — Галіч і Кастрама — Мантурава. За 5 км ад пасёлка знаходзіцца аднайменная чыгуначная станцыя (лінія Кастрама — Галіч). У пісьмовых крыніцах Судзіслаўль упершыню згаданы ў летапісе Салігаліцка-Васкрасенскага манастыра 1360 года як умацаваны пункт. У 1550 годзе Судзіслаўль згадваецца ў Судзебніку Івана Грознага. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Кастрамская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кастрамской вобласці]] 5hmdhiw4s96ohl2k3fbksraht0z4154 0 676112 5216908 3835632 2026-10-12T10:21:05Z Zadorenko V 175157 5216908 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Краснае-на-Волзе''' ({{lang-ru|Кра́сное-на-Во́лге}}) — пасёлак гарадскога тыпу (з 1957) у [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр Краснасельскага раёна. Утварае аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Краснае-на-Волзе са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Ляжыць на левым беразе ракі [[Волга|Волгі]], за 35 км на паўднёвы ўсход ад [[Кастрама|Кастрамы]]. Насельніцтва — 6,8 тыс. чал. (2025). Першая згадка адносіцца да 1569 года, калі сяло Краснае належала Барысу Гадунову. У 1929 годзе сяло атрымала статус раённага цэнтра, а ў 1957 годзе было пераўтворана ў рабочы пасёлак. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Кастрамская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кастрамской вобласці]] hnj75jwaef5t87bkjmrq2jdw8a0zpa0 0 676212 5216907 3835742 2026-10-12T10:20:35Z Zadorenko V 175157 5216907 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Кадый'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|8}} — карта Кастрамской вобласці</ref> ({{lang-ru|Кады́й}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр Кадыйскага раёна. Утварае аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Кадый са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Пасёлак размешчаны на рацэ Вотгаць (прыток [[Нёмда|Нёмды]]), за 139 км на ўсход ад абласнога цэнтра [[Кастрама|Кастрамы]]. Праз Кадый праходзіць дарога P-243, якая праходзіць ад Кастрамы да Кацельніча. У 1924 годзе Кадый страціў статус горада. З 1971 года — пасёлак гарадскога тыпу. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Кастрамская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кастрамской вобласці]] 0y957nbgpbmdvlgjo1g4hez3y0zc1ty 0 676216 5216909 3835740 2026-10-12T10:21:37Z Zadorenko V 175157 5216909 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Паназырава'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|8}} — карта Кастрамской вобласці</ref> ({{lang-ru|Пона́зырево}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр Паназыраўскага раёна і гарадскога паселішча пасёлак Паназырава. Насельніцтва — 2,8 тыс. чал. (2025). Пасёлак размешчаны на рацэ Неі і яе прытоку Прудаўцы, за 383 км на ўсход ад абласнога цэнтра [[Кастрама|Кастрамы]] побач з мяжой Кіраўскай вобласці. Чыгуначная станцыя на лініі Буй — Кацельніч. Аўтамабільныя дарогі вядуць у пасёлак [[Паўднявіца (пасёлак)|Паўднявіца]] і горад Шар’я. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Валерый Іванавіч Карбалевіч]] — беларускі палітолаг. {{зноскі}} {{Кастрамская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кастрамской вобласці]] bie8h791tjgsi7m5uy5ynsydmbctchn 0 676217 5216914 4539798 2026-10-12T10:23:50Z Zadorenko V 175157 5216914 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Павіна'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|8}} — карта Кастрамской вобласці</ref> ({{lang-ru|Па́вино}}) — сяло ў [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр Павінскага раёна і Павінскага сельскага паселішча. Сяло размешчана на рацэ [[Воч (прыток Вохмы)|Воч]] (прыток [[Вохма (рака)|Вохмы]]), за 407 км на паўночны ўсход ад абласнога цэнтра [[Кастрама|Кастрамы]]. Да бліжэйшай чыгуначнай станцыі ў горадзе Шар’я — 121 кіламетр. Аўтамабільныя дарогі вядуць у [[Вохма (пасёлак)|пасёлак Вохма]] і горад Шар’я. Раней сяло насіла назву Георгіеўскае-на-Вочы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Кастрамская вобласць}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кастрамской вобласці]] 7x64ezsom64fdqhpvfardirwq0nut4z 0 676762 5216636 3839665 2026-10-12T00:11:19Z Zadorenko V 175157 5216636 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Гуніб''' ({{lang-av|Гъуниб}}, {{lang-ru|Гуни́б}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Гунібскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Гуніб як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны на Гунібскім плато, за 172 км на паўднёвы захад ад [[Махачкала|Махачкалы]], на вышыні каля 1500 м. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] est2xl9vtej5132o6oariqwveivjr0k 0 676763 5216660 3839664 2026-10-12T00:20:56Z Zadorenko V 175157 5216660 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Хунзáх''' ({{lang-av|Хунзахъ}}, {{lang-ru|Хунзáх}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Хунзахскага раёна і муніцыпальнага ўтварэння «Сельсавет „Хунзахскі“». За 140 км ад Махачкалы. Насельніцтва — 4,2 тысяч жыхароў (2010). У сяле пражываюць [[аварцы]]. Хунзах з’яўляўся сталіцай [[Аварскае ханства|Аварскага ханства]]. Узяты расійскімі войскамі ў 1837 годзе, у 1843 годзе перайшоў пад кантроль [[Шаміль|Шаміля]], у 1859 годзе зноў узяты расійскімі войскамі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] il5wrtciomkjk22dn7drnuit9hm21c7 0 676765 5216650 3839670 2026-10-12T00:17:23Z Zadorenko V 175157 5216650 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Рутул''' ({{lang-rut|Мыхӏа}}, {{lang-ru|Рутул}}) — высакагорнае сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Рутульскага раёна і сельскага паселішча Сельсавет Рутульскі. Гісторыка-культурны цэнтр [[рутульцы|рутульскага народа]]. Рутул нароўні з Лучэкам — палітычны цэнтр рутульскіх гістарычных дзяржаўных утварэнняў. Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Рутульскага раёна, у вярхоўях даліны ракі Самура, у вусці рэк Лалаан і Рутул, за 280 км на паўднёвы захад ад горада [[Махачкала]]. На поўнач ад сяла праходзіць [[Самурскі хрыбет]], а на поўдзень — Гельмец-Ахтынскі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] buwx4ik643d6tggx0yh3pd2q30jf9uy 0 676766 5216627 3839672 2026-10-12T00:07:38Z Zadorenko V 175157 5216627 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Шамількала''' ({{Lang-av|Шамилхъала}}, {{lang-ru|Шамилькала}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е. Адміністрацыйны цэнтр Унцукульскага раёна (з 2016 года). Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Шамількала са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны за 10 км (па дарогах) на паўднёвы ўсход ад вёскі Унцукуль. Побач з пасёлкам праходзіць дарога М281 «Мамраш-Араканскі мост». Створаны ў 1985 годзе як пасёлак гідрабудаўнікоў Ірганайскай ГЭС, пад назвай Светагорск. Перайменаваны ў 1991 годзе ў гонар імама [[Шаміль|Шаміля]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] ampt8451tcbnm7qndgvnznpzfejovv8 0 676767 5216632 3839669 2026-10-12T00:10:02Z Zadorenko V 175157 5216632 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Бабаюрт''' ({{lang-kum|Бабав-юрт}}, {{lang-ru|Бабаю́рт}}) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Бабаюртаўскага раёна [[Дагестан]]а. Утварае сельскае паселішча сяло Бабаюрт як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчана на Кумыкскай плоскасці на федэральнай трасе Астрахань-Махачкала, за 90 км на паўночны захад ад горада [[Махачкала]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] rqht3r5etsiyakcqv3awcn8pqda1yv4 0 676768 5216633 4504380 2026-10-12T00:10:20Z Zadorenko V 175157 5216633 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Ботліх''' ({{lang-av|Болъихъ}}, {{lang-ru|Бо́тлих}}) — сяло на паўднёвым захадзе [[Дагестан|Рэспублікі Дагестан]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы населены пункт Ботліхскага раёна. Адміністрацыйны цэнтр сельскага паселішча Ботліхскі сельсавет. Сяло размешчана ў паўднёвай частцы Ботліхскага раёна, паміж рэкамі Ансалта і Гадара ў цясніне Андыйскае Койсу, за 160 км на паўднёвы захад ад [[Махачкала|Махачкалы]]. Дарога, якая праходзіць праз перавал Харамі (2177 м), вядзе ў Чачню ([[Ведзено]]). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] rr48583acj1dt2gd5pgtiqjeojf37n5 0 676769 5216637 4289822 2026-10-12T00:11:36Z Zadorenko V 175157 5216637 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} [[Файл:Въезд в Дылым (3).jpg|міні|2022]] '''Дылым''' ({{Lang-av|Дилим}}, {{lang-ru|Дылы́м}}) — сяло (аул) у [[Дагестан]]е, цэнтр Казбекаўскага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне сяло Дылым са статусам сельскага паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло размешчана за 108 км на захад ад [[Махачкала|Махачкалы]]. Бліжэйшая чыгуначная станцыя знаходзіцца ў [[Хасавюрт|Хасавюрце]] (за 22 км на поўнач). На поўдзень ад вёскі працякае рака Цэбетар (Саласу). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] lu3goq7s9vv6q9h0vpefp0idxy9z41t 0 676770 5216638 3839676 2026-10-12T00:12:00Z Zadorenko V 175157 5216638 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Карабудахкент''' ({{lang-kum|Къарабудакъгент}}, {{lang-ru|Карабудахке́нт}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Карабудахкенцкага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне сяло Карабудахкент са статусам сельскага паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло размешчана за 30 км на поўдзень ад [[Махачкала|Махачкалы]] (41 км па дарозе). Бліжэйшая чыгуначная станцыя размешчана ў пасёлку Манаскент за 8 км на ўсход ад вёскі. Насельніцтва — 21 766 чал. (2025). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] dlxw4hmhot03n9pab6wqj705k6ilp5d 0 676771 5216641 3839674 2026-10-12T00:13:21Z Zadorenko V 175157 5216641 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Касумкент''' ({{lang-lez|Кьасумхуьр}}, {{lang-ru|Касумке́нт}}) — перадгорнае сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Сулейман-Стальскага раёна і сельскага паселішча «Сельсавет Касумкенцкі». Размешчаны за 185 км на поўдзень ад [[Махачкала|Махачкалы]], за 40 км ад Дзербента і 25 км ад расійска-азербайджанскай мяжы. Да бліжэйшай чыгункі 35 км, да ўзбярэжжа Каспійскага мора 30 км. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] bevmbh0t1tqyyk1ouldzb0u2a4w14ge 0 676775 5216646 4790940 2026-10-12T00:16:02Z Zadorenko V 175157 5216646 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Маджаліс''' ({{lang-ru|Маджалис}}) — сяло ў [[Дагестан|Рэспубліцы Дагестан]]. Адміністрацыйны цэнтр Кайтагскага муніцыпальнага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне сельскае пасяленне «Маджаліскі сельсавет». Сяло размешчана на рацэ Улучай, за 130 км на поўдзень ад горада [[Махачкала]], у Перадгорным Дагестане, на вышыні 408 метраў. За 26 км на ўсход ад вёскі размешчана бліжэйшая чыгуначная станцыя Мамедкала. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1581 годзе]] eb3gdmlrgq4jytyy0xciztrw5mwmjuy 0 676778 5216655 3839688 2026-10-12T00:19:36Z Zadorenko V 175157 5216655 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Тэрэклі-Мектэб''' ({{Lang-ru|Терекли-Мектеб}}) — сяло ў [[Дагестан]]е. Адміністрацыйны цэнтр Нагайскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Тэрэклі-Мектэб як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло размешчана ў цэнтральнай частцы Нагайскага стэпу, на паўночным захадзе Дагестана. За 75 км ад Кізляра. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] mwgjpr9m6wuphsswmne5zxbfv6h6muq 0 676780 5216657 3839685 2026-10-12T00:20:02Z Zadorenko V 175157 5216657 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Усухчай''' ({{lang-lez|УсугъвацI}}, {{lang-ru|Усухча́й }}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Дакузпарынскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Усухчай як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло знаходзіцца ў маляўнічай даліне ракі Самур, на правым яе беразе. У сяле функцыянуюць раённая бальніца, сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, вузел сувязі, паштовае аддзяленне, крамы, аптэка. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] g8la455qvvx8sx37usxhvc20hlpxhfl 0 676781 5216658 4832691 2026-10-12T00:20:15Z Zadorenko V 175157 5216658 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Хебда''' ({{lang-av|Хӏебда}}, {{lang-ru|Хебда }}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Шамільскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Хебда як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло Хебда размешчана ля падножжа Багоскага хрыбта на беразе ракі Аварскан Койсу. За 135 км ад [[Махачкала|Махачкалы]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1960 годзе]] rw4h8cqi5pxlkioa8cefbxa5mi78zy8 0 676782 5216659 3839689 2026-10-12T00:20:45Z Zadorenko V 175157 5216659 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Хіў''' ({{lang-tab|Хив}}, {{lang-ru|Хив}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Хіўскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Хіў як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло Хіў размешчана ў даліне паміж рэкамі Чыраг-нір і Рапак-нір. За 207,3 км на поўдзень ад [[Махачкала|Махачкалы]] і за 58 км на захад ад чыгуначнай станцыя Беліджы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] tn4aknqk02l3126kgh0ctea4s1plne1 0 676783 5216661 3839690 2026-10-12T00:21:58Z Zadorenko V 175157 5216661 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Хучні''' ({{lang-tab|Хючна}}, {{lang-ru|Хучни}}) — сяло ў [[Дагестан]]е ([[Расія]]), адміністрацыйны цэнтр Табасаранскага раёна і сельскага паселішча «Сельсавет Хучнінскі». Сяло размешчана на левым беразе ракі Рубас, на паўднёвы захад ад горада [[Дзербент]]. Да сярэдзіны XVII стагоддзя Хучні было рэзідэнцыяй Табасаранскага майсума, а затым — кадыя Табасарана. У 1934 годзе сяло становіцца цэнтрам Табасаранскага раёна. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] 6wgjdg7j6du5w7k0o4pnz0aip5ir3kn 0 676816 5216884 3839962 2026-10-12T10:01:09Z Zadorenko V 175157 5216884 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Учкекен''' ({{lang-abq|Учкьакьан}}, {{lang-ru|Учкеке́н}}) — сяло ў [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркесіі]]. Адміністрацыйны цэнтр Малакарачаеўскага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне Учкекенскае сельскае паселішча, у склад якога таксама ўваходзіць нежылы пасёлак Вадавод. Размешчана на правым беразе ракі [[Падкумак]] і на абодвух берагах ракі Эшкакон. Сяло знаходзіцца за 45-46 км паўднёвы ўсход ад горада [[Чаркеск]]а і за 14 км на захад ад [[Кіславодск]]а (па прамой). Насельніцтва — 15 783 чалавек (2025). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Карачаева-Чаркесіі]] r1vbdr5jp1a2nl6f87nqrhyrjn3649q 0 676817 5216834 3839987 2026-10-12T08:42:11Z Zadorenko V 175157 5216834 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Ферзікава''' ({{lang-ru|Фе́рзиково}}) — пасёлак у [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр Ферзікаўскага раёна, утварае сельскае паселішча «Пасёлак Ферзікава». Размешчаны за 32 км на ўсход ад [[Калуга|Калугі]], за 3 км на поўдзень ад аўтадарогі Калуга — Таруса. Чыгуначная станцыя на лініі Калуга — Тула. Насельніцтва — 4 472 чал. (2021). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Калужскай вобласці]] by5d0k8j3eumq3sx2hp32zrhqqafy0p 0 676818 5216811 3839981 2026-10-12T04:52:49Z Zadorenko V 175157 5216811 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Варатынск''' ({{lang-ru|Воротынск}}) — пасёлак гарадскога тыпу, найбуйнейшы населены пункт Бабынінскага раёна [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], цэнтр гарадскога паселішча «Пасёлак Варатынск». Насельніцтва (2002) — 11 099 чал., паводле перапісу 2010 года — 11 288 чал. Пасёлак размешчаны ў самым крайнім усходнім пункце Бабынінскага раёна, за 7 км ад упадзення Угры ў Аку. За 23 км ад райцэнтра Бабыніна, за 15 км на паўночны ўсход ад [[Калуга|Калугі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Калужскай вобласці]] neuar1h745inbez10aviptl5dzru1fb 0 676820 5216831 4826501 2026-10-12T08:38:24Z Zadorenko V 175157 5216831 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Палатняны Завод''' ({{lang-ru|Полотня́ный Заво́д}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дзяржынскі раён (Калужская вобласць)|Дзяржынскім раёне]] [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Утварае гарадское паселішча пасёлак Палатняны Завод. Насельніцтва — 4 882 чал. (2025). Размешчаны на рацэ Сухадрэў (басейн Акі). Чыгуначная станцыя на лініі Калуга — Вязьма, за 32 км на паўночны захад ад [[Калуга|Калугі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Калужскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1718 годзе]] 9qhbf1f7so69g9g3yist5jzulpbg5je 0 676833 5216835 3839995 2026-10-12T08:42:52Z Zadorenko V 175157 5216835 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Хвастовічы''' ({{lang-ru|Хвасто́вичи}}) — сяло ў [[Хвастовіцкі раён|Хвастовіцкім раёне]] [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр Хвастовіцкага раёна і сельскага паселішча «Сяло Хвастовічы». Сяло Хвастовічы размешчана за 187 км на паўднёвы захад ад [[Калуга|Калугі]], за 36 км ад аўтатрасы М3 «Украіна». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Калужскай вобласці]] 1efey1aq5dmn4pbj4dva8g3afbkqqkj 0 676834 5216832 3839994 2026-10-12T08:41:49Z Zadorenko V 175157 5216832 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Ізноскі''' ({{lang-ru|Изно́ски}}) — сяло, адміністрацыйны цэнтр [[Ізноскаўскі раён|Ізноскаўскага раёна]] [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]] і сельскага паселішча «Сяло Ізноскі». Аднайменная станцыя Маскоўскай чыгункі, адкрыта ў 1874 годзе на Ражск-Вяземскай чыгунцы. Сяло знаходзіцца на паўночным захадзе Калужскай вобласці, на берагах ракі Рашчэны, прытоку Шані. Геамарфалагічна размешчана на Смаленска-Маскоўскім узвышшы, за 108 км на паўночны захад ад абласнога цэнтра горада [[Калуга|Калугі]]. Праз сяло праходзіць аднапутная неэлектрыфікаваная чыгунка лініі Вязьма — Сызрань. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Калужскай вобласці]] ae87799blh6urk8nszsu3qm3l1ddf6s 0 676836 5216849 4795174 2026-10-12T09:08:20Z 5216849 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Аляксандр (Саша) Васілевіч''' (нар. 14 верасня 1974 г.) — беларускі бізнесмен, грамадскі дзеяч, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]]. == Біяграфія == Васілевіч з’яўляецца сузаснавальнікам вядомых анлайн-выданняў «[[kyky.org]]» і «[[The Village Беларусь]]», а таксама ўладальнікам агенцтва Vondel/Hepta і былым уладальнікам прасторы [[Галерэя Ў]]<ref>[https://prisoners.spring96.org/en/person/aliaksandr-vasilevich Aliaksandr Vasilevich — Political prisoners in Belarus]. ''prisoners.spring96.org''</ref><ref>[https://post.moma.org/on-forms-of-political-organizing-illuminating-the-future/ On Forms of Political Organizing Illuminating the Future]. ''post''.</ref><ref>[https://34mag.net/post/gallery-y-aposhnyaja-vystava Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» закрываецца]. ''[[34mag]]''</ref>. == Палітычны пераслед == 28 ліпеня 2020 года быў затрыманы супрацоўнікамі міліцыі ў будынку КДБ, куды ён разам з іншымі грамадзянамі прынёс хадайніцтва аб змене меры стрымання кандыдату ў прэзідэнты [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктару Бабарыку]]. Прыцягнуты судом Фрунзенскага раёна г. Мінска да арышту тэрмінам на 14 сутак за ўдзел у несанкцыянаваным сходзе<ref>[https://belsat.eu/en/news/unauthorised-mass-event-business-owner-gets-two-week-jail-term-after-visiting-kgb/ Unauthorised mass event'. Business owner gets two-week jail term after visiting KGB]. ''[[Белсат]]''</ref><ref>[https://euroradio.fm/reklamistu-vasilevichu-vystavili-abvinavachanne-yago-cyazharnaya-zhonka-padazravanaya Рэкламісту Васілевічу выставілі абвінавачанне, яго цяжарная жонка — падазраваная] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210411213057/https://euroradio.fm/reklamistu-vasilevichu-vystavili-abvinavachanne-yago-cyazharnaya-zhonka-padazravanaya |date=11 красавіка 2021 }}. ''[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]''</ref>. 28 жніўня 2020 года затрыманы прадстаўнікамі Дэпартамента фінансавых расследванняў [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржкантролю]]. Перад гэтым у яго кватэры, офісе і кампаніях, якімі ён кіраваў, адбыліся ператрусы. Сайт «The Village Беларусь» быў заблакаваны па рашэнні [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства інфармацыі]]. 4 верасня 2020 года Васілевічу было прад’яўлена абвінавачанне паводле Крымінальнага кодэкса. Прычына невядомая з-за падпіскі аб неразгалошванні матэрыялаў следства. Тым не менш, некаторыя СМІ паведамлялі, што Васілевіч абвінавачваецца ва ўхіленні ад аплаты падаткаў<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-55260648 От предупреждений до уголовных дел: как белорусские власти давят на независимые СМИ]. ''BBC News Русская служба''</ref>. 7 верасня 2020 года сумеснай заявай адзінаццацці арганізацыяый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр]], [[Прававая ініцыятыва (Беларусь)|Прававая ініцыятыва]], Васілевіч быў прызнаны [[Палітычныя зняволеныя|палітычным зняволеным]]<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/99427|title=Заклікаем да неадкладнага спынення рэпрэсій у дачыненні грамадзян, а таксама вызвалення ўсіх палітзняволеных |publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|date=2020-09-08|language=be|access-date=2024-07-04}}</ref>. 10 кастрычніка 2020 года Васілевіч прысутнічаў у [[Следчы ізалятар КДБ Беларусі|СІЗА КДБ]] падчас сустрэчы Аляксандра Лукашэнкі з арыштаванымі прадстаўнікамі [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]] і аб’яднанага штаба апазіцыі<ref>[https://naviny.online/new/20210224/1614191246-aleksandru-vasilevichu-i-ksenii-luckinoy-na-dva-mesyaca-prodleno-soderzhanie Александру Василевичу и Ксении Луцкиной на два месяца продлено содержание под стражей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210411211558/https://naviny.online/new/20210224/1614191246-aleksandru-vasilevichu-i-ksenii-luckinoy-na-dva-mesyaca-prodleno-soderzhanie |date=11 красавіка 2021 }} — [[Naviny.by]], 24.02.2021</ref><ref>[https://belsat.eu/news/dvuh-palitvyaznyau-vyzvalili-z-siza-kdb-yany-sustrakalisya-z-lukashenkam/ Двух палітвязняў вызвалілі з СІЗА КДБ. Яны сустракаліся з Лукашэнкам] — [[Белсат]], 12.10.2020</ref>. Утрымліваецца ў [[Пішчалаўскі замак|СІЗА-1]] у [[Мінск]]у<ref name=":1">[https://prisoners.spring96.org/be/person/aliaksandr-vasilevich Аляксандр Васілевіч] — [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]</ref>. == Сям’я == Жанаты з Надзеяй Зелянковай. Мае двух дзяцей. Малодшая, Уршуля, нарадзілася падчас арышту. У сувязі з пераследам Васілевіча сям’я была вымушана з’ехаць за мяжу<ref name=":1" /><ref>[https://web.archive.org/web/20210411211539/https://nina.nn.by/?c=ar&i=266023 «У камеры спяць у шапках». Жонка бізнесмена Аляксандра Васілевіча — пра свой ад’езд, закрыццё галерэі «Ў» і камеру мужа на Валадарцы] — [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], 30.12.2020</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://prisoners.spring96.org/be/person/aliaksandr-vasilevich Старонка Аляксандра Васілевіча на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] * [https://solidaritywithalexander.com/ru/ Призыв к международной медиа-солидарности с Александром Василевичем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210423051319/https://solidaritywithalexander.com/ru/ |date=23 красавіка 2021 }} [Заклік да міжнароднай медыйнай салідарнасці з Аляксандрам Васілевічам] {{DEFAULTSORT:Васілевіч, Саша}} [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] syh0psd21drawsmgn2uuphbly2kgeks 5216870 5216849 2026-10-12T09:48:36Z 5216870 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Аляксандр Васілевіч''', вядомы як '''Саша Васілевіч''' ({{ВДП}}) — беларускі бізнесмен, грамадскі дзеяч, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]]. == Біяграфія == Саша Васілевіч — сузаснавальнік анлайн-выданняў «[[kyky.org]]» і «[[The Village Беларусь]]», а таксама ўладальнік агенцтва Vondel/Hepta і былы ўладальнік прасторы [[Галерэя Ў]]<ref>[https://prisoners.spring96.org/en/person/aliaksandr-vasilevich Aliaksandr Vasilevich — Political prisoners in Belarus]. ''prisoners.spring96.org''</ref><ref>[https://post.moma.org/on-forms-of-political-organizing-illuminating-the-future/ On Forms of Political Organizing Illuminating the Future]. ''post''.</ref><ref>[https://34mag.net/post/gallery-y-aposhnyaja-vystava Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» закрываецца]. ''[[34mag]]''</ref>. == Палітычны пераслед == 28 ліпеня 2020 года быў затрыманы супрацоўнікамі міліцыі ў будынку КДБ, куды ён разам з іншымі грамадзянамі прынёс хадайніцтва аб змене меры стрымання кандыдату ў прэзідэнты [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктару Бабарыку]]. Прыцягнуты судом Фрунзенскага раёна г. Мінска да арышту тэрмінам на 14 сутак за ўдзел у несанкцыянаваным сходзе<ref>[https://belsat.eu/en/news/unauthorised-mass-event-business-owner-gets-two-week-jail-term-after-visiting-kgb/ Unauthorised mass event'. Business owner gets two-week jail term after visiting KGB]. ''[[Белсат]]''</ref><ref>[https://euroradio.fm/reklamistu-vasilevichu-vystavili-abvinavachanne-yago-cyazharnaya-zhonka-padazravanaya Рэкламісту Васілевічу выставілі абвінавачанне, яго цяжарная жонка — падазраваная] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210411213057/https://euroradio.fm/reklamistu-vasilevichu-vystavili-abvinavachanne-yago-cyazharnaya-zhonka-padazravanaya |date=11 красавіка 2021 }}. ''[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]''</ref>. 28 жніўня 2020 года затрыманы прадстаўнікамі Дэпартамента фінансавых расследванняў [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржкантролю]]. Перад гэтым у яго кватэры, офісе і кампаніях, якімі ён кіраваў, адбыліся ператрусы. Сайт «The Village Беларусь» быў заблакаваны па рашэнні [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства інфармацыі]]. 4 верасня 2020 года Васілевічу было прад’яўлена абвінавачанне паводле Крымінальнага кодэкса. Прычына невядомая з-за падпіскі аб неразгалошванні матэрыялаў следства. Тым не менш, некаторыя СМІ паведамлялі, што Васілевіч абвінавачваецца ва ўхіленні ад аплаты падаткаў<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-55260648 От предупреждений до уголовных дел: как белорусские власти давят на независимые СМИ]. ''BBC News Русская служба''</ref>. 7 верасня 2020 года сумеснай заявай адзінаццацці арганізацыяый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр]], [[Прававая ініцыятыва (Беларусь)|Прававая ініцыятыва]], Васілевіч быў прызнаны [[Палітычныя зняволеныя|палітычным зняволеным]]<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/99427|title=Заклікаем да неадкладнага спынення рэпрэсій у дачыненні грамадзян, а таксама вызвалення ўсіх палітзняволеных |publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|date=2020-09-08|language=be|access-date=2024-07-04}}</ref>. 10 кастрычніка 2020 года Васілевіч прысутнічаў у [[Следчы ізалятар КДБ Беларусі|СІЗА КДБ]] падчас сустрэчы Аляксандра Лукашэнкі з арыштаванымі прадстаўнікамі [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]] і аб’яднанага штаба апазіцыі<ref>[https://naviny.online/new/20210224/1614191246-aleksandru-vasilevichu-i-ksenii-luckinoy-na-dva-mesyaca-prodleno-soderzhanie Александру Василевичу и Ксении Луцкиной на два месяца продлено содержание под стражей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210411211558/https://naviny.online/new/20210224/1614191246-aleksandru-vasilevichu-i-ksenii-luckinoy-na-dva-mesyaca-prodleno-soderzhanie |date=11 красавіка 2021 }} — [[Naviny.by]], 24.02.2021</ref><ref>[https://belsat.eu/news/dvuh-palitvyaznyau-vyzvalili-z-siza-kdb-yany-sustrakalisya-z-lukashenkam/ Двух палітвязняў вызвалілі з СІЗА КДБ. Яны сустракаліся з Лукашэнкам] — [[Белсат]], 12.10.2020</ref>. Утрымліваецца ў [[Пішчалаўскі замак|СІЗА-1]] у [[Мінск]]у<ref name=":1">[https://prisoners.spring96.org/be/person/aliaksandr-vasilevich Аляксандр Васілевіч] — [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]</ref>. == Сям’я == Жанаты з Надзеяй Зелянковай. Мае двух дзяцей. Малодшая, Уршуля, нарадзілася падчас арышту. У сувязі з пераследам Васілевіча сям’я была вымушана з’ехаць за мяжу<ref name=":1" /><ref>[https://web.archive.org/web/20210411211539/https://nina.nn.by/?c=ar&i=266023 «У камеры спяць у шапках». Жонка бізнесмена Аляксандра Васілевіча — пра свой ад’езд, закрыццё галерэі «Ў» і камеру мужа на Валадарцы] — [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], 30.12.2020</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://prisoners.spring96.org/be/person/aliaksandr-vasilevich Старонка Аляксандра Васілевіча на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] * [https://solidaritywithalexander.com/ru/ Призыв к международной медиа-солидарности с Александром Василевичем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210423051319/https://solidaritywithalexander.com/ru/ |date=23 красавіка 2021 }} [Заклік да міжнароднай медыйнай салідарнасці з Аляксандрам Васілевічам] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Васілевіч Саша}} [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] olx0c4dauje7544nuajxp8x0stz4y2r 0 677030 5216610 3842304 2026-10-12T00:00:30Z Zadorenko V 175157 5216610 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Альбурыкент''' ({{lang-kum|Албёригент}}, {{lang-ru|Альбурике́нт}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е, [[Расія]]. Уваходзіць у гарадскую акругу горад Махачкала. Адміністрацыйна падпарадкаваны Савецкай раённай адміністрацыі горада Махачкала. Размешчаны на ўсходнім схіле гары Таркі-Таў, за 5 км на ад цэнтра горада. Насельніцтва 10,6 тыс. чал. (2025). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гісторыя == Названы ў гонар сына шамхала Таркоўскага Эльдара — Албуры бека. Сюды перайшлі жыхары былога паселішча Амір-Хан-кент. У 1895 годзе ў пасёлку было 33 гаспадаркі і пражывала 503 жыхара. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1992 года. {{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] rrn3ra2newmfkbr4bys6pu64sgnz8dz 5216611 5216610 2026-10-12T00:00:48Z Zadorenko V 175157 5216611 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Альбурыкент''' ({{lang-kum|Албёригент}}, {{lang-ru|Альбурике́нт}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е, [[Расія]]. Уваходзіць у гарадскую акругу горад Махачкала. Адміністрацыйна падпарадкаваны Савецкай раённай адміністрацыі горада Махачкала. Размешчаны на ўсходнім схіле гары Таркі-Таў, за 5 км на ад цэнтра горада. Насельніцтва 10,6 тыс. чал. (2025). == Гісторыя == Названы ў гонар сына шамхала Таркоўскага Эльдара — Албуры бека. Сюды перайшлі жыхары былога паселішча Амір-Хан-кент. У 1895 годзе ў пасёлку было 33 гаспадаркі і пражывала 503 жыхара. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1992 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] 2ah59t7n41qeb7r484kmuhnlvw5gki2 0 677031 5216612 3842302 2026-10-12T00:01:17Z Zadorenko V 175157 5216612 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Ачы-Су''' ({{lang-ru|Ачи-Су́}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е, уваходзіць у склад Карабудахкенцкага раёна (раней у падначаленні Ізбербашскай гарадской адміністрацыі). Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Ачы-Су са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны за 20 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра — вёскі Карабудахкент. Побач з пасёлкам працякае рака Ачысу. Да бліжэйшай чыгуначнай станцыі Ачы — 5 км. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1938 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] bcd2b6gi9nt12fhiapkhywzbyrah0ur 0 677032 5216623 3842300 2026-10-12T00:05:51Z Zadorenko V 175157 5216623 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Семендэр''' ({{lang-ru|Семендер}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е. Уваходзіць у гарадскую акругу горад Махачкала. Падпарадкаваны Кіраўскай раённай адміністрацыі горада Махачкала. Размешчаны на паўночны захад ад [[Махачкала|Махачкалы]]. Утвораны ў 1999 годзе з былых дачных таварыстваў. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1999 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] m7as21id5yeqi8x33h4e5ze1gpyho3v 0 677033 5216618 3842299 2026-10-12T00:03:34Z Zadorenko V 175157 5216618 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Ленінкент''' ({{lang-kum|Атлыбоюн}}, {{lang-ru|Ленинке́нт}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е. Уваходзіць у гарадскую акругу горад Махачкала. Падпарадкаваны Кіраўскай раённай адміністрацыі горада Махачкала. Размешчаны за 8 км на захад ад горада [[Махачкала]]. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1965 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] m49epezw63daygik4zkke3wlaaookeg 0 677034 5216619 3842297 2026-10-12T00:03:52Z Zadorenko V 175157 5216619 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Мамедкала''' ({{lang-ru|Мамедкала́}}) — пасёлак гарадскога тыпу на поўдні [[Дагестан]]а. Уваходзіць у склад Дзербенцкага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Мамедкала са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны на рацэ Дарвагчай, за 20 км на паўночны захад ад горада [[Дзербент]]. На захад ад пасёлка праходзіць аўтадарога P217 «Каўказ». Таксама ў пасёлку размешчана чыгуначная станцыя Паўночна-Каўказскай чыгункі — Мамедкала. Праз пасёлак праходзіць Самур-Дзербенцкі канал. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] g57axxnd0fou5i3ifrcoz9jakrgljxs 0 677035 5216620 3842313 2026-10-12T00:04:07Z Zadorenko V 175157 5216620 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Манас (значэнні)}} {{НП-Расія}} '''Манас''' ({{lang-kum|Манас}}, {{lang-ru|Мана́с}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Карабудахкенцкім раёне [[Дагестан]]а. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Манас са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Чыгуначная станцыя Манас. Пасёлак размешчаны за 9 км на паўночны ўсход ад сяла Карабудахкент, на чыгуначнай лініі Баку-Растоў Паўночна-Каўказскай чыгункі, на левым беразе ракі Манасазень. З усходу непасрэдна да пасёлка прымыкае сяло Манаскент. Побач праходзіць федэральная аўтатраса. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] 5dyt53cfufyp2155xf8phur6k2sxgss 0 677036 5216617 3842316 2026-10-12T00:03:18Z Zadorenko V 175157 5216617 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Кяхулай''' ({{lang-kum|Кяхулай-Торкъали}}, {{lang-ru|Кяхула́й }}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е. Уваходзіць у гарадскую акругу горад Махачкала. Адміністрацыйна падпарадкаваны Савецкай раённай адміністрацыі горада Махачкала. Размешчаны ля паўночна-ўсходняга схілу гары Таркі-Тау. У 1988 годзе частка дамоў пасёлка была разбурана апоўзнем. Пацярпелым жыхарам былі выдзелены ўчасткі ў дачным пасёлку Южны, які пасля быў ператвораны ў пасёлак Новы Кяхулай. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1992 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] e0j4wdd6m0ariiyon3i3dg9rp0vb81a 0 677037 5216625 3842315 2026-10-12T00:06:42Z Zadorenko V 175157 5216625 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Таркі''' ({{lang-kum|Таргъу}}, {{lang-ru|Тарки́}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е. Уваходзіць у гарадскую акругу горад Махачкала. Адміністрацыйна падпарадкаваны Савецкай раённай адміністрацыі горада Махачкала. Адзін з самых старажытных населеных пунктаў Дагестана, з’яўляўся сталіцай Хазарскага каганата і шамхальства. Размешчаны на ўсходнім схіле гары Таркі-Таў, за 4 км ад цэнтра горада [[Махачкала]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] 3jt72v2ojtyyy2mli1t8voczeleqe54 0 677039 5216628 3842319 2026-10-12T00:07:53Z Zadorenko V 175157 5216628 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Шамхал''' ({{lang-kum|Шаухал}}, {{lang-ru|Шамха́л}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е. Уваходзіць у гарадскую акругу горад Махачкала. Падпарадкаваны Кіраўскай раённай адміністрацыі горада Махачкала. Размешчаны за 15 км (па дарогах) на паўночны захад ад [[Махачкала|Махачкалы]], на берагах ракі Шура-азене. З усіх бакоў пасёлак Шамхал акружаны зялёнымі палямі і лугамі, ператвараецца ў летні перыяд у пашу для велізарнай колькасці буйной і дробнай рагатай жывёлы. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1965 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] p2bu3ihdoyull1gab05pwoppxj7qiil 0 677042 5216626 3842318 2026-10-12T00:07:07Z Zadorenko V 175157 5216626 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Цюбэ''' ({{lang-kum|Тёбе}}, {{lang-ru|Тюбе}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е, уваходзіць у склад Кумтаркалінскага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Цюбэ са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны на поўнач ад раённага цэнтра — сяла Каркмаскала, на левым беразе ракі Шура-азене. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1985 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] 7dm6n7lhc9ks78cvqtu8tbfz0q9aigp 0 677044 5216622 3842317 2026-10-12T00:05:33Z Zadorenko V 175157 5216622 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Новы Сулак''' ({{lang-ru|Но́вый Сула́к}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е, у гарадской акрузе Кізілюрт. Размешчаны ў заходнім прыгарадзе горада [[Кізілюрт]], на правым беразе канала Юзбаш, ля адводу яго ад ракі Сулак. Праз пасёлак праходзіць участак Паўночна-Каўказскай чыгункі, а на поўдзень — дарога М29 «Каўказ». Пасёлак узнік у 1958 годзе разам з будаўніцтвам завода «Дагэлектрааўтамат». Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1992 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] 8ax9hxx461s8vxbpgwgwg5p4anovi8a 0 677048 5216615 3842323 2026-10-12T00:02:17Z Zadorenko V 175157 5216615 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Дубкі}} {{НП-Расія}} '''Дубкі''' ({{lang-ru|Дубки́}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Казбекаўскім раёне [[Дагестан|Рэспублікі Дагестан]] [[Расія|Расіі]]. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Дубкі са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Насельніцтва — 5 544 чал. (2025). Размешчаны на ўсход ад раённага цэнтра — паселішча Дылым, на правым беразе ракі [[Сулак (рака)|Сулак]]. Адлегласць да райцэнтра — каля 30 км (па дарогах). За 5 км размешчана [[Чыркейская ГЭС]]. Забудаваны 5-павярховымі панельнымі дамамі. Утвораны як пасёлак гідрабудаўнікоў Чыркейскай ГЭС. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1974 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] lo26fuw9q8q5x6roztwfkw1a819thzp 0 677050 5216613 3842320 2026-10-12T00:01:34Z Zadorenko V 175157 5216613 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Баўтугай''' ({{Lang-kum|Бавтогъай}}, {{lang-ru|Бавтуга́й}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е. Уваходзіць у склад гарадской акругі Кізілюрт. Размешчаны ў паўднёвай частцы гарадской акругі, на левым беразе ракі [[Сулак (рака)|Сулак]], за 3 км на паўднёвы захад ад горада Кізілюрт. На поўнач ад пасёлка праходзіць федэральная аўтатраса P217 «Каўказ». На сельскіх могілках пахаваны адзін з бачных палкаводцаў у гісторыі Дагестана — шэйх Султан-Мут Таркоўскі. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1958 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] sups0kme6chcc01h06it7hwoe8krdtq 0 677054 5216621 3842330 2026-10-12T00:04:22Z Zadorenko V 175157 5216621 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Новы Кяхулай''' ({{lang-ru|Но́вый Кяхула́й}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е. Уваходзіць у гарадскую акругу горад Махачкала. Адміністрацыйна падпарадкаваны Ленінскай раённай адміністрацыі горада Махачкала. Размешчаны ля ўсходняга схілу гары Таркі-Тау, на паўднёвай ускраіне горада [[Махачкала|Махачкалы]]. З боку горада размешчаны 5-ы пасёлак, з боку гары Таркі-Тау — пасёлак Новыя Таркі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] bab2bjg6ibpqcscnadppvkwvopn4owp 0 677055 5216616 3842383 2026-10-12T00:02:48Z Zadorenko V 175157 5216616 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Камсамольскі}} {{НП-Расія}} '''Камсамольскі''' ({{lang-ru|Комсомо́льский}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Дагестан]]е (Расія). Уваходзіць у склад гарадской акругі горад Кізляр. Пасёлак размешчаны ў анклаве гарадской акругі, размешчаным паміж Кізлярскім і Тарумаўскім раёнамі, за 14 км на поўнач ад горада [[Кізляр]]. Насельніцтва 2 489 чал. (2025). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] qq266qvomdciob7iudr2c8b6qh3jhl7 0 677057 5216614 3842386 2026-10-12T00:01:50Z Zadorenko V 175157 5216614 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Беліджы''' ({{lang-lez|Билиж}}, {{lang-ru|Белиджи́}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Дзербенцкім раёне [[Дагестан|Рэспублікі Дагестан]]. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Беліджы са статусам гарадскога паселішча, як адзіны населены пункт у яго складзе. Пасёлак Беліджы размешчаны за 20 км на поўдзень ад горада [[Дзербент]]. На ўсходзе непасрэдна да пасёлка прымыкае сяло Беліджы, якое ўтварае асобнае муніцыпальнае ўтварэнне. Заснаваны ў 1899 годзе. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1965 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана]] musg4za52cls7h47mpknd1s1om2zd3r 0 677059 5216629 3842387 2026-10-12T00:08:11Z Zadorenko V 175157 5216629 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Агвалі''' ({{Lang-av|Агъвали (Агъвалиб)}}, {{lang-ru|Агвали}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Цумадзінскага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне ''сяло Агвалі'' са статусам сельскага селішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Агвалі размешчаны ў басейне Андыйскага Койсу. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] 7wcxnd0brer9z2vlh8h4lt3yld8zz3c 0 677060 5216630 3842390 2026-10-12T00:08:24Z Zadorenko V 175157 5216630 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Акуша''' ({{lang-dar|Ахъуша}}, {{lang-ru|Акуша́}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Акушынскага раёна і аднайменнага сельсавета. Размешчана за 133 км на паўднёвы захад ад [[Махачкала|Махачкалы]] на рацэ Акуша (прыток Казікумухскага Койсу) у Нагорным Дагестане на вышыні 2000 м. Сяло ўпершыню згадваецца ў хроніках VI стагоддзя. Было цэнтрам канфедэрацыі Акуша-Дарго. У вёсцы — 4 школы і 1 мячэць. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] rgvq47rj55oz5xk6urz6107lkv54q9i 0 677061 5216635 3842392 2026-10-12T00:11:03Z Zadorenko V 175157 5216635 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Гергебіль''' ({{lang-av|Хьаргаби}} — «багата засеянае», названа з-за урадлівасці і спрыяльных умоў, {{lang-ru|Гергебиль}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Гергебільскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Гергебіль як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло Гергебіль размешчана на рацэ Казікумухскае Койсу (ля месца яе зліцця з ракой Каракойсу), за 106 км на паўднёвы захад ад [[Махачкала|Махачкалы]], на вышыні 665 м, за 100 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Буйнакск. Вузел аўтадарог. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] 9ms95f9papf5w84avg6tjq6os1z6vc4 0 677067 5216663 3842479 2026-10-12T00:22:41Z Zadorenko V 175157 5216663 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Цурыб''' ({{Lang-av|Цӏуриб}}, {{lang-ru|Цуриб}}) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Чарадзінскага раёна [[Дагестан]]а, з’яўляецца адміністрацыйным, культурным цэнтрам муніцыпальнага ўтварэння Цурыбскі сельсавет. Насельніцтва — 3046 чалавек на (2017 год). Сяло Цурыб размешчана за 182 км на паўднёвы захад ад [[Махачкала|Махачкалы]] і 141 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Буйнакск. Цурыб размешчаны на рацэ Кара-Койсу. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] 4c8ovia27pmprpf5vbe1s7026j7vbsy 0 677134 5216662 3842664 2026-10-12T00:22:12Z Zadorenko V 175157 5216662 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Цунта''' ({{lang-ru|Цунта}}) — сяло ў Цунцінскім раёне [[Дагестан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Цунцінскага раёна. Сяло размешчана на правым беразе ракі Кідзера, за 152 км на паўднёвы захад ад горада [[Махачкала]]. Бліжэйшыя населеныя пункты: на паўночным усходзе — сяло Цэхок, на паўночным захадзе — сяло Зехіда, на паўднёвым захадзе — сяло Эльбок, на паўднёвым усходзе — сяло Кідзера. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] 4niuwflaqb7bxkd4q5k58zk73l82x9y 0 677135 5216656 3842658 2026-10-12T00:19:50Z Zadorenko V 175157 5216656 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Уркарах''' ({{Lang-dar|Уркарахъ}}, {{lang-ru|Уркарах}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Дахадаеўскага раёна і аднайменнага сельсавета. Знаходзіцца за 151 км на поўдзень ад горада [[Махачкала]]. Размешчана паблізу ракі Артузень, за 56 км на захад ад чыгуначнай станцыі Мамедкала, на вышыні 1548 м. Пераважная большасць насельніцтва — [[даргінцы]] (99,7 %). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] bzu8dxqr34f2jw1scxixkls5591vj8c 0 677136 5216654 3842674 2026-10-12T00:19:06Z Zadorenko V 175157 5216654 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Тпіг''' ({{lang-agx|Типагъ}}, {{lang-ru|Тпиг}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Агульскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Тпіг як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчана за 130 км на поўдзень ад горада [[Махачкала]], на рацэ Чырагчай у месцы ўпадзення ў яе ракі Гарухрух. Бліжэйшая чыгуначная станцыя — Беліджы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] tijaixht7zse5tcps35rsitxxf4wncz 0 677137 5216653 3842659 2026-10-12T00:18:42Z Zadorenko V 175157 5216653 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Тлярата''' ({{lang-av|ЛъаратӀа}}, {{lang-ru|Тляра́та}}) — сяло (аул) у [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Тлярацінскага раёна і аднайменнага муніцыпальнага ўтварэння. Сяло размешчана за 258 км на паўднёвы захад ад [[Махачкала|Махачкалы]] на рацэ Джурмут (Аварскага Койсу). Заснавана ў 1926 годзе разам з утварэннем раёна. У сяле нарадзіўся правёў дзяцінства баксёр-суперцяжкавагавік Султан Ібрагімаў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] 66t0h6wfticy37ycpd7a8wgjkox3z36 0 677138 5216643 3842682 2026-10-12T00:14:34Z Zadorenko V 175157 5216643 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Курах''' ({{lang-lez|Кьурагь}}, {{lang-ru|Кура́х}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Курахскага раёна і муніцыпальнага ўтварэння сельскае паселішча «Сельсавет Курахскі». З 1967 года дзейнічае Курахскі самадзейны тэатр. Насельніцтва — 3 444 чал. (2021). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] jgfquha386x4965jj1xe5b9x0vip29n 0 677139 5216642 3842679 2026-10-12T00:14:11Z Zadorenko V 175157 5216642 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Кумух''' ({{lang-lbe|Гъумучи; Гъумук}}, {{lang-ru|Куму́х}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Лакскага раёна і аднайменнага муніцыпальнага ўтварэння. Размешчана ў Цэнтральным Нагорным Дагестане, на рацэ Казікумухскае Койсу, за 96 км на паўднёвы захад ад горада [[Махачкала]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] f6dmam6rhoewdvxl9dwbao1dqd172fp 0 677140 5216644 3842677 2026-10-12T00:14:59Z Zadorenko V 175157 5216644 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Левашы}} {{НП-Расія}} '''Левашы''' ({{lang-dar|Лаваша}}, {{lang-ru|Леваши́}}) — сяло, раённы цэнтр Левашынскага раёна [[Дагестан]]а. Утварае сельскае паселішча сяло Левашы як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчана за 95 км на паўднёвы захад ад [[Махачкала|Махачкалы]], на р. Халагорк (басейн р. Параўлазень), на вышыні 1222 м, за 67 км на паўднёвы ўсход ад чыгуначнай станцыі Буйнакск. Вузел аўтадарог. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] map03znz839ch6i218ktqxr7298fr6x 0 677141 5216645 3842676 2026-10-12T00:15:37Z Zadorenko V 175157 5216645 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Магарамкент''' ({{lang-lez|Мегьарамдхуьр}}, {{lang-ru|Магарамкент}}) — сяло ў [[Дагестан|Рэспубліцы Дагестан]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Магарамкенцкі раён|Магарамкенцкага раёна]] і сельскага паселішча Сельсавет Магарамкенцкі. Магарамкент знаходзіцца на поўдні Дагестана, за 180 км ад [[Махачкала|Махачкалы]]. На поўдзень ад вёскі праходзіць дзяржаўная мяжа [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]] з [[Азербайджанская Рэспубліка|Азербайджанскай Рэспублікай]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] tanewtplm2har8wii4moft4peg738sm 0 677148 5216647 3842683 2026-10-12T00:16:15Z Zadorenko V 175157 5216647 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Мехельта''' ({{lang-av|МелъелтӀа}}, {{lang-ru|Мехельта}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Гумбетаўскага раёна і аднайменнага муніцыпальнага ўтварэння. Размешчана за 85 км на паўднёвы захад ад горада [[Махачкала]], ля падножжа [[Андыйскі хрыбет|Андыйскага хрыбта]], у даліне ракі Тлярота. Монаэтнічнае (99,7 %) аварскае сяло. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] 6zp2g8tnpi2ue2bfgrb7mu5mmg5f3uv 0 677150 5216634 3842696 2026-10-12T00:10:50Z Zadorenko V 175157 5216634 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Вачы''' ({{lang-lbe|Ваччи}}, {{lang-ru|Вачи}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, адміністрацыйны цэнтр Кулінскага раёна. Утварае сельскае паселішча ''сяло Вачы'' як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчана за 100 км на паўднёвы захад ад горада [[Махачкала]], у даліне ракі Хуніх (басейн ракі Казікумухскае Койсу). Насельніцтва — 887 чалавек (2019). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] 15ylb5havl17na4vb304l70obpl7vr1 0 677152 5216648 3842695 2026-10-12T00:16:30Z Zadorenko V 175157 5216648 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Навалакскае''' ({{lang-ru|Новола́кское}}, {{lang-ce|Бони-Эвла}}) — сяло ў [[Дагестан]]е. Адміністрацыйны цэнтр Навалакскага раёна Дагестана. Утварае сельскае паселішча сяло Навалакскае як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло размешчана за 16 км на паўднёвы захад ад [[Хасавюрт]]а, на левым беразе ракі Ярыксу, насупраць вёскі Чапаева. Побач з Навалакскім знаходзіцца гара Аймантэ вышынёй 819 м. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] srpd4cdajp80ktyjegliw7hkv42krh2 0 677155 5216639 3842697 2026-10-12T00:12:38Z Zadorenko V 175157 5216639 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Карата}} {{НП-Расія}} '''Карата''' ({{lang-ru|Карата}}) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Ахвахскага раёна [[Дагестан]]а. Адлегласць да горада [[Махачкала]] — 170 км, да бліжэйшай чыгункі — 130 км. Насельніцтва — 5 093 чал. (2021). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] r8tau3zewj8u8iafe7ojuta30o7vjma 0 677162 5216640 3842706 2026-10-12T00:13:05Z Zadorenko V 175157 5216640 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Каркмаскала''' ({{lang-kum|Къоркъмаскъала, Торкъали, Хумторкъали}}, {{lang-ru|Коркмаскала́}}) — сяло ў Кумтаркалінскім раёне [[Дагестан|Рэспублікі Дагестан]]. Адміністрацыйны цэнтр Кумтаркалінскага раёна і сельсавета Каркмаскалінскі. Паселішча размешчана ля правага берага ракі Шура-азень у паўднёвай частцы Кумтаркалінскага раёна, за 10 км на захад ад [[Махачкала|Махачкалы]]. Уздоўж сяла праходзіць аўтатраса Каўказ. На захад ад вёскі праходзіць чыгунка. Заснавана ў 1970 годзе шляхам перасялення жыхароў сяла Кумтаркала, разбуранага землетрасеннем. У сяле дзейнічаў вінсаўгас «Маркоўскі». У 1971 годзе Указам Прэзідыума ВС РСФСР паселішча Кумтаркала перайменавана ў Каркмаскалу, у памяць пра Д. А. Каркмасава — актыўнага удзельніка барацьбы за ўсталяванне Савецкай улады ў Дагестане. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] 5mzz5ooyprlz7lmlsyfgyrus1folsoy 0 677163 5216651 3842707 2026-10-12T00:18:04Z Zadorenko V 175157 5216651 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Сергакала''' ({{Lang-ru|Сергокала}}) — сяло ў [[Дагестан]]е, раённы цэнтр Сергакалінскага раёна і аднайменнага муніцыпальнага ўтварэння. Размешчана за 62 км на поўдзень ад горада [[Махачкала]], на рацэ Какаазень. Монаэтнічнае (99 %) даргінскае сяло. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] bg9q300iod9fdhn5oblfkl6j0re2x2f 0 677164 5216652 3842708 2026-10-12T00:18:27Z Zadorenko V 175157 5216652 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Тарумаўка''' ({{lang-ru|Тару́мовка}}) — сяло ў Тарумаўскім раёне [[Дагестан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Тарумаўскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Тарумаўка як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчана на трасе Махачкала — Астрахань. За 175 км ад горада [[Махачкала]]. Бліжэйшая чыгуначная станцыя — Карабаглы (за 13 км ад сяла). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] 7ue8xcc6i4hzu8gspwlksnzlwowmddt 0 677165 5216649 3842709 2026-10-12T00:16:50Z Zadorenko V 175157 5216649 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Новакаякент''' ({{lang-kum|янгъы къаягент}}, {{lang-ru|Новокаяке́нт}}) — сяло ў [[Дагестан|Рэспубліцы Дагестан]]. Адміністрацыйны цэнтр Каякенцкага раёна і муніцыпальнага ўтварэння ''сельсавет «Новакаякенцкі»''. Сяло размешчана ля ўпадзення ракі Гамрыязень у Каспійскае мора, за 75 км на паўднёвы ўсход ад [[Махачкала|Махачкалы]] і за 48 км на паўночны захад ад горада [[Дзербент]]. У сяле функцыянуе чыгуначная станцыя Каягент Паўночна-Каўказскай чыгункі. На поўдзень ад вёскі знаходзіцца бальнеагразевы курорт Каякент. Утворана на месцы чыгуначнай станцыі Каякент. З 1965 года — адміністрацыйны цэнтр адноўленага Каякенцкага раёна. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Дагестан}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана]] mumt3wm118kg2n4xh6oehil2vanno23 0 681074 5216513 4832060 2026-10-11T19:15:56Z D.L.M.I. Bel 33064 5216513 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Халоцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[БССР]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Чачэрскі раён]] |Уключае = |Сталіца = [[Халочча]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] |Скасаванне = [[20 чэрвеня]] [[1991]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Хало́цкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чачэрскі раён|Чачэрскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Халочча]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чачэрскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Харошаўскі сельсавет (Чачэрскі раён)|Харошаўскага сельсавета]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэрскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Дудзіцкі сельсавет (Чачэрскі раён)|Дудзіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]]. У 1964 годзе ў склад сельсавета з [[Рагінскі сельсавет|Рагінскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Доўгі (Буда-Кашалёўскі раён)|Доўгі]], [[Забалоцце (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцце]], [[Кучынск]], [[Мікольск (Буда-Кашалёўскі раён)|Мікольск]], [[Новае Забалоцце]] і [[Усход (Забалоцкі сельсавет)|Усход]])<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 6 і 20 лютага і 26 сакавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. З 6 студзеня 1965 года за выключэннем 12 населеных пунктаў ([[Баркі (Забалоцкі сельсавет)|Баркі]], [[Вясёлы Курган]], [[Вясёлы Пахар]], [[Доўгі (Буда-Кашалёўскі раён)|Доўгі]], [[Забалоцце (Буда-Кашалёўскі раён)|Забалоцце]], [[Засценны]], [[Кучынск]], [[Мікольск (Буда-Кашалёўскі раён)|Мікольск]], [[Новае Забалоцце]], [[Новая Харошаўка]], [[Усход (Забалоцкі сельсавет)|Усход]] і [[Харошаўка (Буда-Кашалёўскі раён)|Харошаўка]]) у складзе адноўленага Чачэрскага раёна<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб утварэнні новых раёнаў Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 2 (1082).</ref>. 13 лістапада 1987 года скасаваны пасёлкі [[Дубавіца (Чачэрскі раён)|Дубавіца]] і [[Усход (Чачэрскі раён)|Усход]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 13 лістапада 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 9 (1923).</ref>. 20 чэрвеня 1991 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Роўкавіцкі сельсавет|Роўкавіцкага сельсавета]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1991 годзе]] 4qsfvmqmbx5o32zf9ewz3oszs3bjapc 0 687733 5216812 3923791 2026-10-12T04:53:06Z Zadorenko V 175157 5216812 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Думінічы''' ({{lang-ru|Думи́ничи}}) — рабочы пасёлак, адміністрацыйны цэнтр Думініцкага раёна [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча «Пасёлак Думінічы». Насельніцтва — 5376 чал. (2021). Населены пункт Думініцкі завод быў утвораны ў 1882 годзе, з 1 студзеня 1926 года сяло Думініцкі завод становіцца цэнтрам Думініцкай воласці. 24 кастрычніка 1927 года Пастановай Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР сяло атрымала статус пасёлка. З 1929 года — адміністрацыйны цэнтр Думініцкага раёна. З кастрычніка 1932 носіць сучасную назву — Думінічы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Калужскай вобласці]] 0l2pnh49rxxszp97jo1h2drukiqnx8w 0 700958 5216669 4064466 2026-10-12T00:26:06Z Zadorenko V 175157 5216669 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Амаза́р''' ({{Lang-ru|Амазар}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Магочынскім раёне [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча «Амазарскае». Станцыя на Забайкальскай чыгунцы. Насельніцтва — 2257 чал. (2021). Размешчаны на паўночным усходзе края, ва ўсходняй частцы раёна, па левым беразе р. [[Амазар (рака)|Амазар]], ля ўпадзення ў яе р. Чычатка, за 98 км на ўсход-паўночны ўсход ад райцэнтра — горада [[Магоча]]. Заснаваны ў 1908 годзе ў сувязі з будаўніцтвам транссібірскай чыгункі. У далейшым атрымалі развіццё нарыхтоўка лесу і лесапілаванне. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1938 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] 3pdi9ifogsoz3etp2pbqy7dotplizvh 0 700959 5216700 4064469 2026-10-12T02:24:21Z Zadorenko V 175157 5216700 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Усць-Карск''' ({{lang-ru|Усть-Карск}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Срэценскі раён|Срэценскім раёне]] [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт гарадскога паселішча «Усць-Карскае». Насельніцтва — 1591 чал. (2021). == Геаграфія == Размешчаны на левым беразе [[Шылка (рака)|Шылкі]], паблізу вусця ракі Кара, за 90 км на паўночны ўсход ад [[Срэценск]]а (123 км па аўтадарогах), за 370 км на ўсход ад [[Чыта|Чыты]] і за 70 км на паўднёвы ўсход ад Урума (чыгуначная станцыя на лініі Чыта — Скавародзіна). Ад пасёлка ўверх па Кары адыходзіць аўтадарога да Урума (выходзіць да аўтатрасы «Амур» паблізу Урума), паблізу Усць-Карска ад яе адыходзіць дарога, якая праходзіць па Шылкінскім хрыбце да Срэценска. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] 6vwb6lkvibz0ihrnzdd5fe0im0t3plz 0 700961 5216706 5077440 2026-10-12T02:32:08Z Zadorenko V 175157 5216706 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Яснагорск}} {{НП-Расія}} '''Яснагорск''' ({{lang-ru|Ясного́рск}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Алавянінскім раёне [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Чыгуначная станцыя Яснагорск-Забайкальскі Чыцінскага аддзялення Забайкальскай чыгункі. Насельніцтва — 6495 чал. (2021). Узнік у сярэдзіне 1970-х гадоў у сувязі з будаўніцтвам Харанорскай ГРЭС каля чыгуначнага раз’езда № 73, зарэгістраваны як населены пункт у 1978 годзе. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1981 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Забайкальскі край}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] kybqhbrw14wfqvq0vvl1yhrcodkb92h 0 700963 5216672 4064484 2026-10-12T00:26:53Z Zadorenko V 175157 5216672 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Букачача''' ({{lang-ru|Букача́ча}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Чарнышэўскім раёне [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Канцавая станцыя чыгуначнай веткі Чарнышэўск — Букачача. З’яўляецца цэнтрам гарадскога паселішча «Букачачынскае», размешчаны на рацэ Агіта (басейн ракі [[Шылка (рака)|Шылка]]), за 75 км на поўнач ад пасёлка гарадскога тыпу [[Чарнышэўск]]. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1938 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] sfatr3osw92kk1v01vtispeeqvpsks1 0 700964 5216670 4824874 2026-10-12T00:26:20Z Zadorenko V 175157 5216670 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Арлоўскі}} {{НП-Расія}} '''Арлоўскі''' ({{lang-ru|Орловский}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Агінскім раёне [[Агінская Бурацкая аўтаномная акруга|Агінскай Бурацкай акругі]] [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча «Арлоўскі». Заснаваны 22 красавіка 1940 года як Агінскі алавяна-вальфрамавы прыіск. У 1963 годзе Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР пасёлак Спакойны перайменаваны ў Арлоўскі. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1970 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1940 годзе]] bio62nmcsjvffpjcufs0j9m3udhan9z 0 700966 5216675 4287299 2026-10-12T00:27:32Z Zadorenko V 175157 5216675 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Дарасун''' ({{lang-ru|Дарасун}}, {{lang-bua|Дараhан}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Карымскім раёне [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Насельніцтва — 6488 чал. (2021). Размешчаны на рацэ [[Інгада]] (прыток ракі [[Шылка (рака)|Шылкі]]) на ўсход ад [[Даурскі хрыбет|Даурскага хрыбта]]. Чыгуначная станцыя на Транссібе за 65 км на паўднёвы ўсход ад [[Чыта|Чыты]]. Завод горнага абсталявання. За 65 км на поўдзень ад пасёлка Дарасун знаходзіцца курортны пасёлак (гарадскога тыпу) Курорт Дарасун. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] nclodg3m3ziczawe5jop5gu73avrbfy 0 701885 5216520 5216226 2026-10-11T19:54:55Z Змітрок Бядуля 175208 Афармленне: асэнсаваная назва зноскі (ВП:ЗН) 5216520 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Сланімскі}} '''Антон Антонавіч Слані́мскі'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ВДП}}) — вучоны-[[эканаміст]], [[кандыдат эканамічных навук]] (1988), дацэнт<ref name="school"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Салтанаўшчына]] (сучасны аграгарадок у [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]). Бацькі працавалі ў жывёлагадоўлі: маці была даяркай, бацька — скотнікам; Антон быў старэйшым сынам у сям’і. Вучыўся ў Салтанаўшчынскай школе, якую скончыў з сярэбраным медалём, перамагаў на раённых і абласных алімпіядах па фізіцы<ref name="school"/>. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] у 1972 годзе. Паводле звестак Салтанаўшчынскай школы, паступаў на факультэт радыёфізікі і электронікі БДУ, а таксама вучыўся ў Маскоўскім інстытуце кіравання; некаторы час працаваў у сістэме Акадэміі навук<ref name="school"/>. З 1982 года займаў пасаду намесніка старшыні Беларускага рэспубліканскага праўлення Навукова-эканамічнага таварыства{{sfn|БелЭн|2002}}. З 1988 года працуе ў [[НДЭІ|Навукова-даследчым эканамічным інстытуце]] [[Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь]]. Член Савета заснавальнікаў Грамадскага навукова-аналітычнага цэнтра «[[Беларуская перспектыва]]»<ref name="bp">[https://vytoki.net/content/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%8B%D0%B2%D0%B01.pdf Грамадскі навукова-аналітычны цэнтр «Беларуская перспектыва»]</ref>. Адначасова з 1997 года на пасадзе адказнага рэдактара «[[Беларускі эканамічны часопіс|Беларускага эканамічнага часопіса]]»{{Заўвага|Паводле сайта Салтанаўшчынскай школы — адказны сакратар часопіса.}}. == Навуковая дзейнасць == Аўтар прац па праблемах навуказнаўства, рэгіянальнай эканомікі, развіцця малога і сярэдняга [[Прадпрымальнік|прадпрымальніцтва]]. Чытаў лекцыі па эканоміцы ў ЗША і Англіі; яго працы выдаваліся таксама на англійскай і польскай мовах<ref name="school"/>. Сярод апублікаванага<ref name="school"/>: * Региональный научный комплекс: Формирование и организация управления. — [[Мн.]], 1990. * Научный потенциал республики. — Мн., 1991. * Теоретические и методические основы структурной перестройки экономики Беларуси. — Мн., 1996. * Малый бизнес в СНГ и Восточной Европе: трудности роста (середина — вторая половина 90-х годов). — Мн., 1997. * Наука стран Европы на пороге III тысячелетия. — Киев, 1999. * Формирование научного потенциала в областях Белорусской ССР / А. А. Слонимский. — Минск : БелНИИНТИ, 1990. — 63,[2] с.; 20 см. — (Сер. 06.71.37, Экономика науки. Обзор. информ. Белорус. НИИ НТИ и техн.-экон. исслед.). * Стратегия антикризисных действий в научно-инновационной сфере / Антон Слонимский, [[Марына Андрэеўна Сланімская|Марина Слонимская]] // Наука и инновации. — 2010. — N 5. — С. 66—68 . * Потенциал трансграничного предпринимательства / А. Слонимский // Наука и инновации. — 2012. — № 7. * Трансграничное предпринимательское сотрудничество: природа, инновационная активность и вклад в региональное развитие / А. А. Слонимский // [[Беларускі эканамічны часопіс|Белорусский экономический журнал]]. ― 2013. ― № 2. ― С. 102―117. * Отечественная школа науковедения : этапы становления и трансформации / А. А. Слонимский, В. А. Карелина, И. Н. Шарый // Социология. — 2016. — № 3. — С. 119—125. == Узнагароды == Лаўрэат прэміі прэзідэнтаў акадэмій навук Украіны, Беларусі і Малдовы (1997)<ref name="НББ">{{bis.nlb.by|141742|Сланімскі Антон Антонавіч}}</ref>. == Заўвагі == {{Спіс заўваг}} == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="school">{{cite web |url=https://солтановщина.несвиж-асвета.бел/об-учреждении/знаменитые-выпускники |title=Знаменитые выпускники |website=ГУО «Солтановщинский учебно-педагогический комплекс детский сад — средняя школа» |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211026115908/https://xn--80aafymnccdzn2g.xn----8sbafcoeer1c5bfp.xn--90ais/%D0%BE%D0%B1-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%8B%D0%B5-%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8 |archivedate=2021-10-26 |accessdate=2026-10-11 |lang=ru}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сланімскі Антон Антонавіч||507}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|141742|Сланімскі Антон Антонавіч}} * [https://солтановщина.несвиж-асвета.бел/об-учреждении/знаменитые-выпускники Знакамітыя выпускнікі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211026115908/https://xn--80aafymnccdzn2g.xn----8sbafcoeer1c5bfp.xn--90ais/%D0%BE%D0%B1-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%8B%D0%B5-%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8 |date=26 кастрычніка 2021 }} {{ref-be}}{{ref-ru}} // Сайт ДУА «Салтанаўшчынскі вучэбна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — сярэдняя школа» {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сланімскі Антон Антонавіч}} [[Катэгорыя:Эканамісты СССР]] [[Катэгорыя:Эканамісты Беларусі]] fe67fara0uclxrn01k5dda0fkmvvjew 0 705658 5216569 4881429 2026-10-11T21:42:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5216569 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Месца нараджэння = фальварак [[Новая Жосна]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]], [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]] | Мова твораў = [[польская мова]], [[беларуская мова]] | Псеўданімы = Janko Korabicz, J. Korabicz, Marcin Mizera, M. Czeronka, M. Worona, Korabita, Mroczek, Pisar Gazety Świątecznej | Дата смерці = пачатак студзеня 1889 | Месца смерці = [[Вільнюс|Вільня]], [[Віленская губерня]], [[Расійская імперыя]] | Дата нараджэння = жнівень 1826 | Кірунак = | Арыгінал імя = {{lang-pl|Julian Laskowski}} | Імя = Юліян Ляскоўскі }} {{цёзкі2|Ляскоўскі}} '''Юліян (Юльян) Ляско́ўскі''' ({{lang-pl|Julian Laskowski}}, псеўданімы: ''Janko Korabicz, Marcin Mizera, M. Worona, Korabita'' і інш.; жнівень 1826, ф. [[Новая Жосна]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]], [[Мінская губерня]] — пачатак студзеня 1889, [[Вільня]]) — [[Беларусь|беларускі]] і польскі [[пісьменнік]], [[публіцыст]], [[журналіст]]. Пісаў пераважна [[Польская мова|па-польску]], быў абаронцам самабытнасці [[Беларуская мова|беларускай мовы]], з'яўляецца аўтарам некалькіх беларускамоўных вершаў. == Біяграфія == === Паходжанне і ранія гады === Паходзіў з даўняга шляхецкага роду гербу «[[Кораб (герб)|Кораб]]», які выводзіў свае карані з XV стагоддзя{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=54}}. Нарадзіўся ў жніўні 1826 года ў фальварку Новая Жосна Вілейскага павета (цяпер тэрыторыя [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]]){{sfn|Хаўстовіч|2022|с=55}}. Быў ахрышчаны 20 жніўня 1826 года ва ўніяцкай царкве{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=56}}. Яго бацькам быў Ігнацы Ляскоўскі, маці — Паўліна з Гофераў{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=64}}. Дзяцінства правёў у маёнтку [[Заканоўшчына]] [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]], які належаў яго бацькам{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=56}}. Вучыўся ў школе пры [[Будслаўскі кляштар бернардзінцаў|кляштары бернардзінцаў]] у [[Будслаў|Будславе]], дзе, паводле яго ўласных слоў, манахі навучылі яго чытаць і пісаць<ref>Laskowski J. Białoruski Bandurzysta: zbiorek wędrowny wierszem, nakład autora; w drukarni A.H. Kirkora. Wilno, 1861. S. 5.</ref>{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=56}}. На думку асобных сучаснікаў, пазней ён скончыў школу ў [[Варшава|Варшаве]], пасля чаго наведваў юрыдычныя курсы{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=59}}. === Дзяржаўная служба і эміграцыя === У 1846 годзе Юліян Ляскоўскі прыехаў у [[Вільня|Вільню]] і ўладкаваўся на дзяржаўную службу, дзе працаваў спачатку ў губернскім праўленні, а затым у земскім судзе{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=59}}. Падчас знаходжання ў Вільні ён далучыўся да таемнага вызваленчага таварыства «[[Саюз літоўскай моладзі]]» ({{lang-pl|Związek Bratni Młodzieży Litewskiej}}), заснаванага братамі [[Францішак Далеўскі|Францішкам]] і [[Аляксандр Далеўскі|Аляксандрам Далеўскімі]]{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=59}}. Вясной 1849 года расійскія ўлады выкрылі арганізацыю, і пачаліся масавыя арышты{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=59}}. Баючыся пакарання, 11 красавіка 1849 года Ляскоўскі пакінуў Вільню, неўзабаве перайшоў прускую мяжу і накіраваўся ў [[Францыя|Францыю]]{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=59}}. У сваім прашэнні аб амністыі ён адзначаў наступнае<ref>Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA). Ф. 421. Воп. 2. Спр. 1193. Арк. 1.</ref>{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=59}}: {{цытата|Пазнаёміўшыся з Невяровічам, быў уцягнуты ім у таемнае зламыснае таварыства, адкрытае ў Вільні, і баючыся пакарання, схаваўся адтуль 11 красавіка 1849 года, а неўзабаве пасля таго выдаліўся за мяжу.{{арыгінальны тэкст|ru|Познакомившись съ Невяровичемъ, былъ завлеченъ имъ въ тайное злоумышленное общество, открытое въ Вильнѣ, и боясь наказанія, скрылся одтуда 11го Апрѣля 1849 года, а вскорѣ послѣ того удалился за границу}}}}. У Францыі знаходзіўся да студзеня 1854 года, пасля чаго пераехаў у [[Лондан]]{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=60}}. Падчас эміграцыі Юліян Ляскоўскі пачаў актыўна займацца літаратурнай дзейнасцю, ананімна публікуючы свае творы ў эмігранцкім друку{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=60}}. Менавіта ў Лондане ў 1855 годзе ён напісаў паэму «На чужой старане» ({{lang-pl|W cudzéj stronie}}){{sfn|Хаўстовіч|2022|с=60}}. У 1856 годзе паэт перабраўся ў [[Прусія|Прусію]], бліжэй да межаў Расійскай імперыі{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=60}}. Жыў у памежных мясцовасцях ([[Шчучын (Польшча)|Шчучын]], [[Зелюнь]]), дзе працаваў і падтрымліваў сувязі са сваімі знаёмымі з тэрыторыі Расіі{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=60—62}}. 9 ліпеня 1861 года ў Зелюні ён узяў шлюб з Мар’янай Дален, дачкой мясцовага мытнага служачага Яна Далена<ref>Archiwum Państwowe w Warszawie (APW), zespół 0614/D: Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej Zieluń. 1861.</ref>{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=64}}. === Вяртанне і віленскі перыяд === Дзякуючы амністыі палітычным эмігрантам, Ляскоўскі атрымаў дазвол на вяртанне ў Расійскую імперыю{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=63}}. Летам 1860 года ён прыехаў у Вільню{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=63}}. У гэты перыяд ён актыўна ўключыўся ў культурнае жыццё горада, пазнаёміўся з вядомымі літаратарамі, у тым ліку з [[Вінцэсь Каратынскі|Вінцэсем Каратынскім]], і пачаў падрыхтоўку да выдання сваіх твораў{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=64, 68}}. На мяжы 1860 і 1861 гадоў у друкарні [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]] за ўласныя сродкі паэта быў выдадзены яго паэтычны зборнік «[[Беларускі бандурыст]]» ({{lang-pl|Białoruski Bandurzysta}}), які складаўся з твораў, напісаных пераважна ў эміграцыі{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=65}}. У чэрвені 1861 года ананімна выйшла яго антыалкагольная брашура для сялян «Кніжачка супраць п'янства» ({{lang-pl|Książeczka przeciw pijaństwu}}){{sfn|Хаўстовіч|2022|с=69}}. У Вільні Юліян Ляскоўскі браў удзел у патрыятычных маніфестацыях напярэдадні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 года]]{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=70}}. Паводле дакладной запіскі віленскага паліцмайстра ад 30 ліпеня 1861 года, Ляскоўскі быў заўважаны ў натоўпе, які спяваў забароненыя патрыятычныя гімны перад [[Сніпішская капліца|фігурай Збавіцеля]] ў віленскім прадмесці [[Сніпішкі]]<ref>Сборникъ документовъ музея графа М. Н. Муравьева. Т. 1. Вильна, 1906. С. 87.</ref>{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=70}}. Паліцэйскі пераслед вымусіў паэта пакінуць горад і пераехаць у [[Царства Польскае]]{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=70}}. === Жыццё ў Каралеўстве Польскім === З сярэдзіны 1865 года паэт пасяліўся ў павятовым мястэчку [[Млава]] ([[Ломжынская губерня]]), дзе пражыў амаль пятнаццаць гадоў{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=73}}. З прычыны недахопу сродкаў і неабходнасці ўтрымліваць сям'ю ён браўся за розную працу: быў сакратаром пры сялянскім камісары, пазней трымаў каланіяльную краму{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=74}}. Адначасова Ляскоўскі разгарнуў актыўную публіцыстычную дзейнасць, друкуючы свае артыкулы і карэспандэнцыі ў розных варшаўскіх выданнях («[[Gazeta Polska]]», «[[Gazeta Warszawska]]», «[[Zorza]]», «[[Tygodnik Illustrowany]]»){{sfn|Хаўстовіч|2022|с=74—77}}. У сваіх публікацыях (пад псеўданімамі ''Janko Korabicz'', ''Marcin Mizera'' і інш.) ён асвятляў праблемы сельскай гаспадаркі, крытыкаваў [[Сялянская рэформа 1861 года|сялянскую рэформу 1861 года]], пісаў пра шкоднасць [[Сэрвітут|сервітутаў]] і эміграцыі сялян у Амерыку{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=77, 88}}. У канцы 1870-х гадоў ён пакінуў Млаву{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=83}}. Кароткі час знаходзіўся ў [[Львоў|Львове]], пасля чаго пераехаў у Варшаву, дзе працаваў у канцылярыі Крэдытнага земскага таварыства{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=83—84}}. У 1884 годзе ён кароткі час займаў пасаду галоўнага рэдактара штотыднёвіка «[[Echo Łomżyńskie]]»{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=85}}. === Апошнія гады === У другой палове 1880-х гадоў Юліян Ляскоўскі вярнуўся ў Вільню, дзе атрымаў пасаду інтэнданта Афтальмалагічнага інстытута (шпіталя для хворых на вочы), які ўтрымліваўся на сродкі графіні [[Марыя Пшаздзецкая|Марыі Пшаздзецкай]]{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=86—87}}. Памёр у пачатку студзеня 1889 года ў Вільні{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=88}}. Быў пахаваны на могілках [[Роса (могілкі)|Роса]]{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=90}}. У некралогу Вінцэсь Каратынскі адзначыў<ref>Kronika Warszawska: Ś. p. Julian Laskowski. 1889. „Gazeta Warszawska” nr 17 (8/20.01): 2.</ref>{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=90}}: {{цытата|На могілках, якія прынялі ўжо столькіх заслужаных людзей, знайшоўся куток і для ціхага працаўніка. {{арыгінальны тэкст|pl|Na cmentarzu, który przyjął już tylu zasłużonych, znalazł się kątek i dla cichego pracownika}}}}Магіла пісьменніка не захавалася{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=90}}. == Творчасць == Літаратурная спадчына Юліяна Ляскоўскага ўключае паэзію, публіцыстыку і асветніцкія брашуры для народа{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=54}}. Яго найбольш значны паэтычны твор — зборнік «[[Беларускі бандурыст]]» ({{lang-pl|Białoruski bandurzysta}}, Вільня, 1861){{sfn|Хаўстовіч|2022|с=65}}. У цэнтры яго паэзіі стаяла тэма Бацькаўшчыны і любові да роднага краю, што асабліва яскрава выявілася ў паэме «На чужой старане» ({{lang-pl|W cudzéj stronie}}, 1855), напісанай у лонданскай эміграцыі{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=54, 60}}. Сучаснікі высока ацэньвалі яго талент; вядома, што станоўчую рэцэнзію на яго творчасць у 1861 годзе апублікаваў [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]]{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=67}}. Юліян Ляскоўскі быў не толькі польскамоўным літаратарам, але і рупліўцам беларускай культуры{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=54}}. Паводле сведчання Вінцэся Каратынскага, паэт «свабодна валодаў [[Беларуская мова|беларускай мовай]]»<ref>Kronika Warszawska: Ś. p. Julian Laskowski. 1889. „Gazeta Warszawska” nr 17 (8/20.01): 2.</ref>{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=69}}. У 1882 годзе ў артыкуле «Слова пра песню» ({{lang-pl|Słówko o pieśni}}) публіцыст горача і палымяна абараняў самабытнасць беларускай мовы і яе права на існаванне{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=54, 94}}. У гэтым жа артыкуле ён змясціў два беларускамоўныя вершы «Пад дуду» і «Зямелька мая…», якія спачатку выдаваў за фальклорныя запісы, хаця насамрэч з'яўляўся іх аўтарам{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=54}}. Акрамя таго, верагодна, Юліян Ляскоўскі з’яўляўся аўтарам тэксту знакамітага беларускага верша «[[:s:Зайграй, зайграй, хлопча малы…|Зайграй, зайграй, хлопча малы…]]», які раней памылкова прыпісвалі [[Паўлюк Багрым|Паўлюку Багрыму]], а таксама яго польскага перакладу і адпаведных каментарыяў<ref name="bsu">{{cite web|url=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/13480/1/%D0%9F%D0%AB%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%95%20%D0%90%D0%A2%D0%A0%D0%AB%D0%91%D0%A3%D0%A6%D0%AB%D0%86%2C%20%D0%9F%D0%90%D0%AD%D0%A2%D0%AB%D0%9A%D0%90%20%D0%86%20%D0%AD%D0%A1%D0%A2%D0%AD%D0%A2%D0%AB%D0%9A%D0%90%20%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A8%D0%90%20%20%E2%80%9C%D0%97%D0%90%D0%99%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%99%2C%20%D0%97%D0%90%D0%99%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%99%2C%20%D0%A5%D0%9B%D0%9E%D0%9F%D0%A7%D0%90%20%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AB%E2%80%A6%E2%80%9D.pdf |title=Пытанне атрыбуцыі, паэтыка і эстэтыка верша «Зайграй, зайграй, хлопча малы…» |publisher=БДУ |date=2012 |lang=be |accessdate=11 кастрычніка 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220331215406/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/13480/1/%D0%9F%D0%AB%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%95%20%D0%90%D0%A2%D0%A0%D0%AB%D0%91%D0%A3%D0%A6%D0%AB%D0%86%2c%20%D0%9F%D0%90%D0%AD%D0%A2%D0%AB%D0%9A%D0%90%20%D0%86%20%D0%AD%D0%A1%D0%A2%D0%AD%D0%A2%D0%AB%D0%9A%D0%90%20%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A8%D0%90%20%20%E2%80%9C%D0%97%D0%90%D0%99%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%99%2c%20%D0%97%D0%90%D0%99%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%99%2c%20%D0%A5%D0%9B%D0%9E%D0%9F%D0%A7%D0%90%20%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AB%E2%80%A6%E2%80%9D.pdf |archivedate=31 сакавіка 2022}}</ref>. Актыўна пісаў празаічныя і публіцыстычныя творы для народа на сацыяльныя тэмы{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=71}}. Сярод іх: «Апавяданне пра Літву» ({{lang-pl|Opowiadanie o Litwie}}, 1863), брашура «Як павялічыць зямлю і хлеб для карысці суседзяў» ({{lang-pl|Jak przysporzyć ziemi i chleba dla użytku sąsiadów}}, 1883) і кніга аб праблемах эміграцыі «У Амерыку па золата» ({{lang-pl|Do Ameryki po złoto}}, 1888){{sfn|Хаўстовіч|2022|с=71—72, 84, 88}}. == Бібліяграфія == * ''Białoruski bandurzysta: zbiorek wędrowny wierszem''. (Вільня, 1861) * ''Książeczka przeciw pijaństwu''. (Вільня, 1861) * ''Jak przysporzyć ziemi i chleba? Dla użytku sąsiadów''. (Варшава, 1883) * ''Do Ameryki po złoto. Z opowiadania wędrowca Macieja Świdra''. (Варшава, 1888) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Хаўстовіч М. |загаловак=Спроба рэканструкцыі біяграфіі Юльяна Ляскоўскага |выданне=ACTA ALBARUTHENICA |год=2022 |нумар=22 |старонкі=53—95 |ref=Хаўстовіч}} * {{артыкул |аўтар=Кісялёў Г. |загаловак=Дзве «палавінкі» аднаго жыцця: Ляскоўскі — Карабіч |выданне=Радаводнае дрэва: Каліноўскі — эпоха — наступнікі |месца=Мінск |год=1994 |старонкі=148—161 |ref=Кісялёў}} * {{артыкул |аўтар=Карскі Я. |загаловак=Стары беларускі пісьменьнік Арцэм Дарэускі-Вярыга і яго літэратурны альбом |выданне=Беларусь: Штадзенная політычна-эконамічная і літэратурная газэта |год=1919 |нумар=50 |ref=Карскі}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Гісторыя беларускай літаратуры ХІ–ХІХ стагоддзяў у двух тамах |адказны=Рэд. У. Мархель, В. Чамярыцкі |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2007 |ref=Гісторыя літаратуры}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ляскоўскі Юліян}} [[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мядзельскім раёне]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1826 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1889 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]] 0idzggbbc7felkbwawzhxmhwqjj4h4p 0 705787 5216426 5156969 2026-10-11T16:39:58Z DBatura 73587 /* Ваенны бок */ 5216426 wikitext text/x-wiki {{Main|Карабахскі канфлікт}} [[File:Беларусь і ўдзельнікі карабахскага канфлікту.png|thumb|{{color box|#228B22}} Беларусь<br>{{color box|#FF0000}} Арменія<br>{{color box|#1E90FF}} Азербайджан]]{{Беларусь і ўзброеныя канфлікты}} [[Карабахскі канфлікт]] з’яўляецца шматгадовым супрацьстаяннем паміж [[Арменія]]й і непрызнанай [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікай]] з аднаго боку, і [[Азербайджан]]ам з другога. Каменем перапоны стаў [[Нагорны Карабах]]. У гэтым пытанні [[Рэспубліка Беларусь]] выступала выключна за мірнае ўрэгуляванне, але пры гэтым прызнавала спрэчны рэгіён за азербайджанцамі. Урад краіны імкнуўся балансаваць паміж варагуючымі бакамі. == Палітыка-дыпламатычны бок == === Афіцыйная пазіцыя ўрада === {{Гл. таксама|Знешняя палітыка Беларусі}} У [[знешняя палітыка|знешняй палітыцы]] Беларусь традыцыйна выступае за мірнае ўрэгуляванне любых канфліктаў палітыка-дыпламатычнымі сродкамі. Гэта ж тычылася і армяна-азербайджанскага супрацьстаяння<ref name="шибковская"/>. З 1992-га Рэспубліка Беларусь была членам [[Мінская група АБСЕ|Мінскай групы АБСЕ]], адзінай актыўнай перамоўнай пляцоўкай па праблеме Нагорнага Карабаха<ref name="Филиппов"/>. У лістападзе 2009 года [[прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]] досыць нечакана выступіў з шэрагам заяваў па пытанні Карабахскага крызісу, падкрэсліваючы зацікаўленасць сваёй краіны ўдзельнічаць у вырашэнні і іншых канфліктаў на [[постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]]<ref name="Филиппов">''Александр Филиппов.'' [https://thinktanks.by/publication/2016/04/11/kakie-ugrozy-nesut-stolknoveniya-v-nagornom-karabahe-dlya-belarusi.html Какие угрозы несут столкновения в Нагорном Карабахе для Беларуси?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220411212416/https://thinktanks.by/publication/2016/04/11/kakie-ugrozy-nesut-stolknoveniya-v-nagornom-karabahe-dlya-belarusi.html |date=11 красавіка 2022 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 11 апреля 2016.</ref>. У красавіку 2016 года на фоне чарговага [[узброеныя сутыкненні ў Нагорным Карабаху (2016)|абвастрэння ў рэгіёне]] прэс-сакратар [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|МЗС РБ]] Дзмітрый Мірончык заявіў<ref>''Вадим Шундалов.'' [https://www.sb.by/articles/v-mid-poyasnili-pozitsiyu-belarusi-po-nagorno-karabakhskomu-konfliktu.html В МИД пояснили позицию Беларуси по Нагорно-Карабахскому конфликту] // СБ. Беларусь сегодня : газета. — 4 апреля 2016.</ref>: {{Цытата|Ключавая пазіцыя, з якой зыходзіць беларускі бок, — гэта выразны заклік устрымлівацца ад прымянення сілы або пагрозы сілай у міжнародных адносінах, як гэта адлюстравана ў [[Статут ААН|Статуце ААН]] і іншых аўтарытэтных міжнародна-прававых дакументах. Мы ўпэўнены, што праблема Нагорнага Карабаха можа быць вырашана выключна мірным шляхам і толькі ў адпаведнасці з агульнапрызнанымі прынцыпамі і нормамі міжнароднага права.}} У гэты ж час кіраўнік дзяржавы даў даручэнні міністру абароны [[Андрэй Аляксеевіч Раўкоў|Андрэю Раўкову]] і міністру замежных спраў [[Уладзімір Уладзіміравіч Макей|Уладзіміру Макею]] правесці кансультацыі з іх армянскімі і азербайджанскімі калегамі. Больш за тое, прэзідэнт Беларусі правёў тэлефонныя перамовы з лідарам Азербайджана [[Ільхам Аліеў|Ільхамам Аліевым]] і лідарам Арменіі [[Серж Саргсян|Сержам Саргсянам]]<ref name="Филиппов"/>. Сваю пазіцыю дзяржава захавала і пры [[Другая Карабахская вайна|Другой Карабахскай вайне 2020 года]]<ref>[https://sputnik.by/20200928/MID-Belarusi-prizval-prekratit-boevye-deystviya-v-Nagornom-Karabakhe-1045778152.html МИД Беларуси призвал прекратить боевые действия в Нагорном Карабахе]</ref>, і пры [[Сутыкненні ў Нагорным Карабаху (2023)|сутыкненнях 2023 года]]<ref>[https://news.zerkalo.io/economics/49303.html На «эскалацию обстановки» в Нагорном Карабахе отреагировали в МИД Беларуси]</ref>. Пасля падзення НКР афіцыйны Мінск быў наглядальнікам за працэсам разбраення нагорна-карабахскіх фарміраванняў: 23 верасня 2023 года ваенны аташэ Беларусі ў Азербайджане разам з калегамі з іншых краін прыбыў у [[Сцепанакерт]], каб азнаёміцца са становішчам<ref>[https://bel.sputnik.by/20230923/vaenny-atashe-belarus-pryby-u-nagorny-karabakh-1079690758.html Ваенны аташэ Беларусі прыбыў у Нагорны Карабах]</ref>. === Адносіны з удзельнікамі канфлікту === {{Гл. таксама|Беларуска-армянскія адносіны|Беларуска-азербайджанскія адносіны}} Дзяржава падтрымлівала цеснае палітычнае і эканамічнае супрацоўніцтва з абодвума бакамі канфлікту, балансуючы паміж пазіцыямі Арменіі і Азербайджана. Нягледзячы на вялікую для Беларусі эканамічную значнасць Азербайджана (як з пункту гледжання тавараабароту, так і з пункту гледжання сальда гандлёвага балансу), афіцыйны Мінск змог наладзіць цесныя адносіны з часткай армянскай палітычнай і дзелавой эліты, у прыватнасці, з бізнесменам і палітыкам [[Гагік Каляевіч Царукян|Гагікам Царукянам]]. Аднак з Арменіяй паўсталі некаторыя складанасці. Так, напрыклад, у красавіку 2016 года МЗС краіны запрасіў беларускага пасла ў [[Ерэван]]е для тлумачэнняў заявы дыпламатаў Беларусі аб падтрымцы тэрытарыяльнай цэласнасці Азербайджана. Армянскі бок падкрэсліў глыбокае здзіўленне пазіцыяй сваіх партнёраў<ref name="Филиппов"/>. ===== Крызіс у адносінах з Ерэванам ===== 16 мая 2024 года Аляксандр Лукашэнка наведаў з афіцыйным візітам Азербайджан. Пасля сустрэчы ў [[Баку]], ён з Ільхамам Аліевым адправіўся ў Нагорны Карабах, з якога да таго часу адбыўся поўны [[Выхад армян з Нагорнага Карабаха|выхад армянскага насельніцтва]]. У размове з прэзідэнтам Аліевым, Лукашэнка будучы саюзнікам Арменіі па [[АДКБ]] заявіў<ref>{{cite web|url=https://cis.minsk.by/news/27490/o_gosudarstvennom_vizite_prezidenta_belarusi_aleksandra_lukashenko_v_azerbajdzhan|title=О государственном визите Президента Беларуси Александра Лукашенко в Азербайджан|publisher=ИСПОЛНИТЕЛЬНЫЙ КОМИТЕТ СОДРУЖЕСТВА НЕЗАВИСИМЫХ ГОСУДАРСТВ|work=|date=2024-05-17|author=|accessdate=2024-05-17|archiveurl=|archivedate=}} </ref>: {{цытата|Я яшчэ падумаў, успомніў нашу размову перад вайной, перад вашай вызваленчай вайной, калі мы па-філасофску разважалі за абедам удваіх. Тады мы зразумелі, што ў вайне перамагчы можна. Гэта важна. Вельмі важна ўтрымаць гэтую перамогу.}} Улічваючы, што лідар краіны-члена Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы фактычна прызнаецца ў абмеркаванні маючай адбыцца вайны супраць іншага ўдзельніка АДКБ (Арменіі) з яе ворагам Азербайджанам, інфармацыйнае выданне [[NEWS.am]] звярнулася ў сакратарыят АДКБ з мэтай высветліць пазіцыю генеральнага сакратара Арганізацыі. Адказ зводзіўся да таго, што заява лідара Беларусі была зроблена ў рамках двухбаковага дыялогу, і яна не можа быць прадметам ацэнкі Генеральнага сакратара<ref>{{cite web|url=https://news.am/rus/news/823988.html|title=В ОДКБ ответили на запрос Новости Армении – NEWS.am касательно заявлений Лукашенко во время визита в Азербайджан|publisher=News.am|work=|date=2024-05-17|author=|accessdate=2024-05-17|archiveurl=|archivedate=}} </ref>. 13 чэрвеня прэм’ер Арменіі [[Нікол Пашынян]] заявіў, што не паедзе ў Беларусь, пакуль яе прэзідэнтам з’яўляецца Аляксандр Лукашэнка, паколькі той падтрымаў Азербайджан і ўдзельнічаў у яго падрыхтоўцы да вайны за Нагорны Карабах у 2020 годзе. Згодна з ім не паедзе не толькі ён, але і іншыя афіцыйныя прадстаўнікі Арменіі. Таксама Пашынян запатрабаваў ад Прэзідэнта Беларусі «выбачэнняў і тлумачэнняў, якія былі б прымальныя для армянскага народа». Пасля гэтага Ерэван адклікаў свайго пасла Размінка Хумарана. У адказ Мінск для кансультацый адклікаў свайго пасла з Арменіі<ref>{{cite web|url=https://www.moscowtimes.ru/2024/06/13/pashinyan-obvinil-lukashenko-vpodgotovke-voini-protiv-armenii-iokazalsya-poseschat-belarus-a133883|title=Пашинян обвинил Лукашенко в подготовке войны против Армении и оказался посещать Беларусь|publisher=The Moscow Times|work=|date=2024-06-13|author=|accessdate=2024-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240614021609/https://www.moscowtimes.ru/2024/06/13/pashinyan-obvinil-lukashenko-vpodgotovke-voini-protiv-armenii-iokazalsya-poseschat-belarus-a133883|archivedate=14 чэрвеня 2024|url-status=dead}}</ref>. === Значэнне падзей для Беларусі === Палітолаг Юрый Шаўцоў заяўляў, што мінскі працэс па Карабаху стаў важным этапам у гісторыі беларускай знешняй палітыкі, бо дзяржава ўпершыню паспрабавала сябе ў якасці міратворца<ref>''Юлия Демешко.'' [https://www.sb.by/articles/lyudyam-nuzhen-mir.html Проблему Нагорного Карабаха помогут решить взгляд со стороны и предложения Президента Беларуси] // СБ. Беларусь сегодня : газета. — 2 ноября 2022.</ref>. Як адзначалася ў артыкуле «Знешняя палітыка Рэспублікі Беларусь і армяна-азербайджанскі канфлікт» за аўтарствам Дыяны Шыбкоўскай, аднаго з удзельнікаў рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі маладых аналітыкаў «Позва-2015» (праведзенай у верасні 2013), [[Паўднёвы Каўказ]] і [[Закаўказзе]] для Рэспублікі Беларусь з’яўляюцца звышважнымі ў эканамічным і палітычным плане. Падзеі тут могуць мець наступствы, якія выходзяць далёка за межы рэгіёну, і закранаць таксама беларускую бяспеку. Спецыфічнае геаграфічнае становішча робіць [[Каўказ]] перманентна патэнцыйнай зонай шырокага геапалітычнага канфлікту. Па гэтай прычыне для Беларусі неабходна стабільнасць і парадак у рэгіёне<ref name="шибковская">''Диана Шибковская.'' [https://miasin.by/2014/01/21/vneshnyaya-politika-respubliki-belarus-i-armyano-azerbajdzhanskij-konflikt-diana-shibkovskaya/ Внешняя политика Республики Беларусь и армяно-азербайджанский конфликт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220808135314/https://miasin.by/2014/01/21/vneshnyaya-politika-respubliki-belarus-i-armyano-azerbajdzhanskij-konflikt-diana-shibkovskaya/ |date=8 жніўня 2022 }} // Миасин : интернет-газета. — 21 января 2014.</ref>. Кандыдат палітычных навук Аляксандр Філіпаў звязваў неабходнасць міру на Каўказе з палітыкай Лукашэнкі па ператварэнні краіны ў свайго роду рэгіянальную [[Швейцарыя|Швейцарыю]], у надзейную пляцоўку для вырашэння рэгіянальных і нават глабальных праблем. Эксперт таксама спасылаўся на «чуткі ў беларускім істэблішменце», паводле якіх галоўнай прычынай міратворчых ініцыятыў прэзідэнта стала ўзнагароджанне амерыканскага лідара [[Барак Абама|Барака Абамы]] [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміяй міру]]. Нібыта кіраўнік беларускай дзяржавы даў адпаведныя ўказанні Міністэрству замежных спраў забяспечыць яго ўзнагароджанне аналагічнай прэміяй<ref name="Филиппов"/>. == Ваенны бок == === Пастаўкі ўзбраенняў Азербайджану === {{Гл. таксама|Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі|Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Азербайджана}} З 2000-х гадоў Рэспубліка Беларусь актыўна пастаўляе ваенную прадукцыю [[Узброеныя сілы Азербайджана|Узброеным сілам Азербайджана]], частка з якой была ўжыта ў ходзе канфлікту ў Карабаху. У іх ліку за 2005—2020 гг. маюцца 131 адз. [[Т-72]], 11 адз. [[2С7|2С7 «Піён»]], 120 адз. [[122-мм гаўбіца Д-30|Д-30]], 2 адз. [[Т38 «Стылет»]], каля 10 адз. [[Паланэз (РСЗА)|В-200 «Паланэз»]], некаторы лік «[[Навальніца-С]]» і «[[Навальніца-6]]», [[Скіф (СТРК)|СТРК «Скіф»]] і 11 адз. [[Су-25]]. У 2018-м ключавыя пастаўкі ў Азербайджан беларускай вайсковай прадукцыі на 195 млн. $ былі ў жніўні—верасні, у 2019 годзе на 100 млн. $ — у лістападзе—снежні<ref name="Лебедок">''Егор Лебедок.'' [https://thinktanks.by/publication/2020/10/12/na-chey-storone-belarus-v-karabahskom-konflikte.html На чьей стороне Беларусь в карабахском конфликте?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226214556/https://thinktanks.by/publication/2020/10/12/na-chey-storone-belarus-v-karabahskom-konflikte.html |date=26 лютага 2021 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 12 октября 2020.</ref>. У лістападзе 2018 года прэс-сакратар знешнепалітычнага ведамства Арменіі Ганна Нагдалян пракаментавала пастаўкі ўзбраенняў Азербайджану так<ref>[https://web.archive.org/web/20220411193228/https://gazetaby.com/post/mid-armenii-my-ne-mozhem-otnositsya-k-prodazhe-oruzhiya-azerbajdzhanu-kak-k-isklyuchitelno-delovoj-/144095/ МИД Армении: Мы не можем относиться к продаже оружия Азербайджану как к исключительно деловой сделке] // Салідарнасць : газета. — 23 ноября 2018.</ref>:{{цытата|Мы неаднаразова адзначалі, што не можам ставіцца да продажу зброі Азербайджану як да выключна дзелавой здзелцы. Гэта зброя, якая адымае жыцця нашых суайчыннікаў, нашых салдат, грамадзянскага насельніцтва. Гонка ўзбраенняў у нашым рэгіёне вельмі небяспечна. Што тычыцца продажу ўзбраенняў Азербайджану з боку Беларусі, то гэта разам з вышэйпералічанай заклапочанасцю таксама ставіць пад сумнеў усю логіку калектыўнай бяспекі, кідае выклік усёй логіцы супрацоўніцтва ў рамках АДКБ і непасрэдным чынам наносіць шкоду эфектыўнасці і аўтарытэту Арганізацыі.}} Паводле заявы прэзідэнта непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі [[Араік Уладзіміравіч Аруцюнян|Араіка Аруцюняна]], падчас Другой Карабахскай вайны ў кастрычніку 2020 года Азербайджан абстраляў горад Сцепанакерт рэактыўнымі сістэмамі залпавага агню беларускай вытворчасці «Паланэз»<ref>{{cite news|title=Степанакерт обстреливают «Полонезы» и «Смерчи»|url=https://regnum.ru/news/3080983.html|agency=Регнум|date=2020-10-04|accessdate=2020-10-05|archivedate=2020-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008041728/https://regnum.ru/news/3080983.html}}</ref>. У пачатку лістапада таго ж года азербайджанцы пры дапамозе беларускага комплексу [[радыёэлектронная барацьба|РЭБ]] «Навальніца-С» знішчылі адзін армянскі беспілотнік у Тавузскім раёне. Дзякуючы комплексам «Навальніца-6» былі паспяхова падушаны сродкі [[Супрацьпаветраная абарона|СПА]] Нагорнага Карабаха і Арменіі, уключаючы зенітныя ракетныя комплексы «[[Аса (зенітны ракетны комплекс)|Аса]]», «[[Тор (зенітны ракетны комплекс)|Тор]]» і [[С-300]]<ref>[https://eadaily.com/ru/news/2020/11/23/azerbaydzhan-belorusskimi-grozami-glushil-armyanskuyu-pvo-video Азербайджан белорусскими «Грозами» глушил армянскую ПВО — видео] // EADaily, 23 ноября 2020</ref>. Па дадзеных сумеснага журналісцкага расследавання Бюро, Hetq і [[OCCRP]], падчас [[Другая Карабахская вайна|другой Карабахскай вайны]] Азербайджан збіваў армянскія беспілотнікі сістэмай СПА «[[С-125|Пячора-2ТМ]]», набытай у прыватнага беларускага вытворцы зброі «Тэтраэдр»<ref>{{cite web|url=https://www.ekhokavkaza.com/a/occrp-azerbaydzhan-sbival-armyanskie-bespilotniki-belorusskoy-sistemy/33514594.html|title=OCCRP: Азербайджан сбивал дроны в Карабахе с помощью белорусской системы ПВО|work=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|lang=ru}}</ref>. === Перспектыва ўдзелу УС РБ === У сувязі з тым, што Беларусь і Арменія з’яўляюцца членамі АДКБ, выказваліся меркаванні аб магчымасці адпраўкі [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|беларускіх войскаў]] у зону баявых дзеянняў. Фармальна арганізацыя да канфлікту дачынення не мела, паколькі НКР — гэта азербайджанская тэрыторыя і непрызнаная рэспубліка, якая не ўваходзіць у АДКБ. Згодна з [[Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 3314|рэзалюцыяй 3314 Генасамблеі ААН]], дзейнасць Арменіі ў Карабаху разглядаецца як агрэсія супраць Азербайджана. Дзяржавы-ўдзельніцы АДКБ абавязваюцца вырашаць усе рознагалоссі з іншымі краінамі мірнымі сродкамі, і ў такім выпадку падтрымка армянскай арміі з боку арганізацыі — гэта падтрымка агрэсіі, што не адпавядае мэтам Дагавора аб калектыўнай бяспецы<ref name="Лебедок"/>. Праблема абвастрылася пасля ўступлення Арменіі ў [[Еўразійскі эканамічны саюз]]. Адсутнасць агульнай мяжы паміж Арменіяй і іншымі членамі ЕАЭС, паводле палітолага Аляксандра Філіпава, не спрыяла эканамічнай інтэграцыі і выклікала сур’ёзную занепакоенасць у беларускіх уладаў. Акрамя таго, існавалі асцярогі, што армянскі бок паспрабуе заручыцца ваенна-палітычнай падтрымкай [[Расія|Расіі]], у тым ліку і па лініі ЕАЭС. Дадзеныя памкненні супярэчылі інтарэсам Беларусі, якая хацела б захаваць выключна эканамічны характар арганізацыі. Урад разумеў, што Расія і Арменія могуць выкарыстоўваць канфлікт як аргумент для ўзмацнення ролі АДКБ і/або больш цеснай інтэграцыі ў рамках ЕАЭС<ref name="Филиппов"/>. У ліпені 2020 года [[Узброеныя сутыкненні ў Тавушы (2020)|адбыліся сутычкі непасрэдна на мяжы дзвюх дзяржаў]]. Тым не менш АДКБ не распачала значных мер, толькі выказала сур’ёзную заклапочанасць, падкрэсліла неабходнасць неадкладнага спынення агню ў зоне сваёй адказнасці. У адпаведнасці са Статутам Арганізацыі пры абароне на калектыўнай аснове тэрытарыяльнай цэласнасці і суверэнітэту дзяржаў-членаў прыярытэт аддаецца палітычным сродкам<ref name="Лебедок"/>. Аднак, як адзначаў ваенны аналітык [[Ягор Лебядок]], беларускія УС маглі б патрапіць у зону канфлікту ў рамках АДКБ як міратворцы, пры наяўнасці мандата [[ААН]]<ref name="Лебедок"/>. == Удзельнікі падзей == * '''[[Анатоль Мікалаевіч Давідовіч]]''' (1965—1992). Ураджэнец вёскі [[Скабін]] [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]]. Удзельнічаў у першай Карабахскай вайне на баку Азербайджана. Загінуў 13 чэрвеня 1992 года ў Баку. Указам Прэзідэнта Азербайджанскай Рэспублікі ад 3 ліпеня 1992 года яму пасмяротна прысвоена званне «[[Нацыянальны герой Азербайджана]]» * '''Іван Коўган''' (1972—2023). Ураджэнец вёскі [[Канюхі (Капыльскі раён)|Канюхі]] Капыльскага раёна. Служыў у расійскіх міратворчых сілах у Нагорным Карабаху на пасадзе намесніка камандуючага міратворчым кантынгентам, капітан першага рангу. Загінуў 20 верасня 2023 года пры абстрэле аўтамабіля ля вёскі Джанятаг<ref>https://nashaniva.com/ru/328579#1</ref>. * '''Сяргей Валер’евіч Сяроў'''. Быў названы генеральным пракурорам Азербайджана ў ліку замежных наймітаў, якія ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях на баку Арменіі ў Другой Карабахскай<ref>https://media.az/society/stali-izvestny-lichnosti-nekotoryh-terroristov-naemnikov-voevavshih-na-storone-armyan</ref>. == Гуманітарны бок == У канцы 2020 года лідар Азербайджана Ільхам Аліеў заклікаў сяброўскія краіны постсавецкай прасторы далучыцца да аднаўлення адбітых у армян тэрыторый пасля Другой Карабахскай вайны. У красавіку 2021-га па выніках перамоваў з Аляксандрам Лукашэнкам ён заявіў, што спадзяецца на ўдзел беларускіх кампаній у аднаўленчых работах. Як сказаў палітык: {{Цытата|Мы ведаем вопыт беларускіх кампаній па стварэнні аграпрамысловых комплексаў. Таму ў плане аднаўлення вызваленых тэрыторый гэтая тэма займае асаблівае месца.<..> Мы будзем прыцягваць да работ па аднаўленні тэрыторый толькі кампаніі з дружалюбных краін. І Беларусь з’яўляецца такой. Ужо кампаніі з трох дружалюбных краін працуюць у праектах па аднаўленні Карабаха. Спадзяемся, што чацвёртай краінай будзе Беларусь.}} У сваю чаргу Лукашэнка заявіў пра гатоўнасць ствараць разам прадпрыемствы, асабліва на тэрыторыях, якія адбілі падчас баявых дзеянняў 2020 года. Як адзначыў Міністр архітэктуры і будаўніцтва Беларусі [[Руслан Віктаравіч Пархамовіч|Руслан Пархамовіч]], менавіта [[сельская гаспадарка]] найбольш моцна зацікавіла азербайджанскіх калегаў. Па падабенству беларускіх [[аграгарадок|аграгарад]]коў плануецца забудова Нагорнага Карабаха. Гаворка ідзе ў цэлым аб аднаўленні ўсёй [[інфраструктура|інфраструктуры]], дзе прадугледжваецца як жылая забудова, так і сацыяльныя аб’екты. Таксама ішла гаворка аб аднаўленні [[гідраэлектрастанцыя|гідраэлектрастанцый]]<ref>[https://ont.by/news/kakuyu-rol-sygraet-belarus-v-vosstanovlenii-nagornogo-karabaha-itogi-vstrechi-lukashenko-i-alieva Какую роль сыграет Беларусь в восстановлении Нагорного Карабаха? Итоги встречи Лукашенко и Алиева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210508052931/https://ont.by/news/kakuyu-rol-sygraet-belarus-v-vosstanovlenii-nagornogo-karabaha-itogi-vstrechi-lukashenko-i-alieva |date=8 мая 2021 }} // ОНТ : телеканал. — 18 апреля 2021.</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * ''Диана Шибковская.'' [https://miasin.by/2014/01/21/vneshnyaya-politika-respubliki-belarus-i-armyano-azerbajdzhanskij-konflikt-diana-shibkovskaya/ Внешняя политика Республики Беларусь и армяно-азербайджанский конфликт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220808135314/https://miasin.by/2014/01/21/vneshnyaya-politika-respubliki-belarus-i-armyano-azerbajdzhanskij-konflikt-diana-shibkovskaya/ |date=8 жніўня 2022 }} // Миасин : интернет-газета. — 21 января 2014. * ''Александр Филиппов.'' [https://thinktanks.by/publication/2016/04/11/kakie-ugrozy-nesut-stolknoveniya-v-nagornom-karabahe-dlya-belarusi.html Какие угрозы несут столкновения в Нагорном Карабахе для Беларуси?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220411212416/https://thinktanks.by/publication/2016/04/11/kakie-ugrozy-nesut-stolknoveniya-v-nagornom-karabahe-dlya-belarusi.html |date=11 красавіка 2022 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 11 апреля 2016. * ''Егор Лебедок.'' [https://thinktanks.by/publication/2020/10/12/na-chey-storone-belarus-v-karabahskom-konflikte.html На чьей стороне Беларусь в карабахском конфликте?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226214556/https://thinktanks.by/publication/2020/10/12/na-chey-storone-belarus-v-karabahskom-konflikte.html |date=26 лютага 2021 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 12 октября 2020. [[Катэгорыя:Карабахскі канфлікт]] [[Катэгорыя:Войны Беларусі]] 04oj9z46k4qgr07xplkzd1bc8qi4hvz 5216430 5216426 2026-10-11T16:47:08Z DBatura 73587 /* Удзельнікі падзей */ 5216430 wikitext text/x-wiki {{Main|Карабахскі канфлікт}} [[File:Беларусь і ўдзельнікі карабахскага канфлікту.png|thumb|{{color box|#228B22}} Беларусь<br>{{color box|#FF0000}} Арменія<br>{{color box|#1E90FF}} Азербайджан]]{{Беларусь і ўзброеныя канфлікты}} [[Карабахскі канфлікт]] з’яўляецца шматгадовым супрацьстаяннем паміж [[Арменія]]й і непрызнанай [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікай]] з аднаго боку, і [[Азербайджан]]ам з другога. Каменем перапоны стаў [[Нагорны Карабах]]. У гэтым пытанні [[Рэспубліка Беларусь]] выступала выключна за мірнае ўрэгуляванне, але пры гэтым прызнавала спрэчны рэгіён за азербайджанцамі. Урад краіны імкнуўся балансаваць паміж варагуючымі бакамі. == Палітыка-дыпламатычны бок == === Афіцыйная пазіцыя ўрада === {{Гл. таксама|Знешняя палітыка Беларусі}} У [[знешняя палітыка|знешняй палітыцы]] Беларусь традыцыйна выступае за мірнае ўрэгуляванне любых канфліктаў палітыка-дыпламатычнымі сродкамі. Гэта ж тычылася і армяна-азербайджанскага супрацьстаяння<ref name="шибковская"/>. З 1992-га Рэспубліка Беларусь была членам [[Мінская група АБСЕ|Мінскай групы АБСЕ]], адзінай актыўнай перамоўнай пляцоўкай па праблеме Нагорнага Карабаха<ref name="Филиппов"/>. У лістападзе 2009 года [[прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]] досыць нечакана выступіў з шэрагам заяваў па пытанні Карабахскага крызісу, падкрэсліваючы зацікаўленасць сваёй краіны ўдзельнічаць у вырашэнні і іншых канфліктаў на [[постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]]<ref name="Филиппов">''Александр Филиппов.'' [https://thinktanks.by/publication/2016/04/11/kakie-ugrozy-nesut-stolknoveniya-v-nagornom-karabahe-dlya-belarusi.html Какие угрозы несут столкновения в Нагорном Карабахе для Беларуси?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220411212416/https://thinktanks.by/publication/2016/04/11/kakie-ugrozy-nesut-stolknoveniya-v-nagornom-karabahe-dlya-belarusi.html |date=11 красавіка 2022 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 11 апреля 2016.</ref>. У красавіку 2016 года на фоне чарговага [[узброеныя сутыкненні ў Нагорным Карабаху (2016)|абвастрэння ў рэгіёне]] прэс-сакратар [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|МЗС РБ]] Дзмітрый Мірончык заявіў<ref>''Вадим Шундалов.'' [https://www.sb.by/articles/v-mid-poyasnili-pozitsiyu-belarusi-po-nagorno-karabakhskomu-konfliktu.html В МИД пояснили позицию Беларуси по Нагорно-Карабахскому конфликту] // СБ. Беларусь сегодня : газета. — 4 апреля 2016.</ref>: {{Цытата|Ключавая пазіцыя, з якой зыходзіць беларускі бок, — гэта выразны заклік устрымлівацца ад прымянення сілы або пагрозы сілай у міжнародных адносінах, як гэта адлюстравана ў [[Статут ААН|Статуце ААН]] і іншых аўтарытэтных міжнародна-прававых дакументах. Мы ўпэўнены, што праблема Нагорнага Карабаха можа быць вырашана выключна мірным шляхам і толькі ў адпаведнасці з агульнапрызнанымі прынцыпамі і нормамі міжнароднага права.}} У гэты ж час кіраўнік дзяржавы даў даручэнні міністру абароны [[Андрэй Аляксеевіч Раўкоў|Андрэю Раўкову]] і міністру замежных спраў [[Уладзімір Уладзіміравіч Макей|Уладзіміру Макею]] правесці кансультацыі з іх армянскімі і азербайджанскімі калегамі. Больш за тое, прэзідэнт Беларусі правёў тэлефонныя перамовы з лідарам Азербайджана [[Ільхам Аліеў|Ільхамам Аліевым]] і лідарам Арменіі [[Серж Саргсян|Сержам Саргсянам]]<ref name="Филиппов"/>. Сваю пазіцыю дзяржава захавала і пры [[Другая Карабахская вайна|Другой Карабахскай вайне 2020 года]]<ref>[https://sputnik.by/20200928/MID-Belarusi-prizval-prekratit-boevye-deystviya-v-Nagornom-Karabakhe-1045778152.html МИД Беларуси призвал прекратить боевые действия в Нагорном Карабахе]</ref>, і пры [[Сутыкненні ў Нагорным Карабаху (2023)|сутыкненнях 2023 года]]<ref>[https://news.zerkalo.io/economics/49303.html На «эскалацию обстановки» в Нагорном Карабахе отреагировали в МИД Беларуси]</ref>. Пасля падзення НКР афіцыйны Мінск быў наглядальнікам за працэсам разбраення нагорна-карабахскіх фарміраванняў: 23 верасня 2023 года ваенны аташэ Беларусі ў Азербайджане разам з калегамі з іншых краін прыбыў у [[Сцепанакерт]], каб азнаёміцца са становішчам<ref>[https://bel.sputnik.by/20230923/vaenny-atashe-belarus-pryby-u-nagorny-karabakh-1079690758.html Ваенны аташэ Беларусі прыбыў у Нагорны Карабах]</ref>. === Адносіны з удзельнікамі канфлікту === {{Гл. таксама|Беларуска-армянскія адносіны|Беларуска-азербайджанскія адносіны}} Дзяржава падтрымлівала цеснае палітычнае і эканамічнае супрацоўніцтва з абодвума бакамі канфлікту, балансуючы паміж пазіцыямі Арменіі і Азербайджана. Нягледзячы на вялікую для Беларусі эканамічную значнасць Азербайджана (як з пункту гледжання тавараабароту, так і з пункту гледжання сальда гандлёвага балансу), афіцыйны Мінск змог наладзіць цесныя адносіны з часткай армянскай палітычнай і дзелавой эліты, у прыватнасці, з бізнесменам і палітыкам [[Гагік Каляевіч Царукян|Гагікам Царукянам]]. Аднак з Арменіяй паўсталі некаторыя складанасці. Так, напрыклад, у красавіку 2016 года МЗС краіны запрасіў беларускага пасла ў [[Ерэван]]е для тлумачэнняў заявы дыпламатаў Беларусі аб падтрымцы тэрытарыяльнай цэласнасці Азербайджана. Армянскі бок падкрэсліў глыбокае здзіўленне пазіцыяй сваіх партнёраў<ref name="Филиппов"/>. ===== Крызіс у адносінах з Ерэванам ===== 16 мая 2024 года Аляксандр Лукашэнка наведаў з афіцыйным візітам Азербайджан. Пасля сустрэчы ў [[Баку]], ён з Ільхамам Аліевым адправіўся ў Нагорны Карабах, з якога да таго часу адбыўся поўны [[Выхад армян з Нагорнага Карабаха|выхад армянскага насельніцтва]]. У размове з прэзідэнтам Аліевым, Лукашэнка будучы саюзнікам Арменіі па [[АДКБ]] заявіў<ref>{{cite web|url=https://cis.minsk.by/news/27490/o_gosudarstvennom_vizite_prezidenta_belarusi_aleksandra_lukashenko_v_azerbajdzhan|title=О государственном визите Президента Беларуси Александра Лукашенко в Азербайджан|publisher=ИСПОЛНИТЕЛЬНЫЙ КОМИТЕТ СОДРУЖЕСТВА НЕЗАВИСИМЫХ ГОСУДАРСТВ|work=|date=2024-05-17|author=|accessdate=2024-05-17|archiveurl=|archivedate=}} </ref>: {{цытата|Я яшчэ падумаў, успомніў нашу размову перад вайной, перад вашай вызваленчай вайной, калі мы па-філасофску разважалі за абедам удваіх. Тады мы зразумелі, што ў вайне перамагчы можна. Гэта важна. Вельмі важна ўтрымаць гэтую перамогу.}} Улічваючы, што лідар краіны-члена Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы фактычна прызнаецца ў абмеркаванні маючай адбыцца вайны супраць іншага ўдзельніка АДКБ (Арменіі) з яе ворагам Азербайджанам, інфармацыйнае выданне [[NEWS.am]] звярнулася ў сакратарыят АДКБ з мэтай высветліць пазіцыю генеральнага сакратара Арганізацыі. Адказ зводзіўся да таго, што заява лідара Беларусі была зроблена ў рамках двухбаковага дыялогу, і яна не можа быць прадметам ацэнкі Генеральнага сакратара<ref>{{cite web|url=https://news.am/rus/news/823988.html|title=В ОДКБ ответили на запрос Новости Армении – NEWS.am касательно заявлений Лукашенко во время визита в Азербайджан|publisher=News.am|work=|date=2024-05-17|author=|accessdate=2024-05-17|archiveurl=|archivedate=}} </ref>. 13 чэрвеня прэм’ер Арменіі [[Нікол Пашынян]] заявіў, што не паедзе ў Беларусь, пакуль яе прэзідэнтам з’яўляецца Аляксандр Лукашэнка, паколькі той падтрымаў Азербайджан і ўдзельнічаў у яго падрыхтоўцы да вайны за Нагорны Карабах у 2020 годзе. Згодна з ім не паедзе не толькі ён, але і іншыя афіцыйныя прадстаўнікі Арменіі. Таксама Пашынян запатрабаваў ад Прэзідэнта Беларусі «выбачэнняў і тлумачэнняў, якія былі б прымальныя для армянскага народа». Пасля гэтага Ерэван адклікаў свайго пасла Размінка Хумарана. У адказ Мінск для кансультацый адклікаў свайго пасла з Арменіі<ref>{{cite web|url=https://www.moscowtimes.ru/2024/06/13/pashinyan-obvinil-lukashenko-vpodgotovke-voini-protiv-armenii-iokazalsya-poseschat-belarus-a133883|title=Пашинян обвинил Лукашенко в подготовке войны против Армении и оказался посещать Беларусь|publisher=The Moscow Times|work=|date=2024-06-13|author=|accessdate=2024-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240614021609/https://www.moscowtimes.ru/2024/06/13/pashinyan-obvinil-lukashenko-vpodgotovke-voini-protiv-armenii-iokazalsya-poseschat-belarus-a133883|archivedate=14 чэрвеня 2024|url-status=dead}}</ref>. === Значэнне падзей для Беларусі === Палітолаг Юрый Шаўцоў заяўляў, што мінскі працэс па Карабаху стаў важным этапам у гісторыі беларускай знешняй палітыкі, бо дзяржава ўпершыню паспрабавала сябе ў якасці міратворца<ref>''Юлия Демешко.'' [https://www.sb.by/articles/lyudyam-nuzhen-mir.html Проблему Нагорного Карабаха помогут решить взгляд со стороны и предложения Президента Беларуси] // СБ. Беларусь сегодня : газета. — 2 ноября 2022.</ref>. Як адзначалася ў артыкуле «Знешняя палітыка Рэспублікі Беларусь і армяна-азербайджанскі канфлікт» за аўтарствам Дыяны Шыбкоўскай, аднаго з удзельнікаў рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі маладых аналітыкаў «Позва-2015» (праведзенай у верасні 2013), [[Паўднёвы Каўказ]] і [[Закаўказзе]] для Рэспублікі Беларусь з’яўляюцца звышважнымі ў эканамічным і палітычным плане. Падзеі тут могуць мець наступствы, якія выходзяць далёка за межы рэгіёну, і закранаць таксама беларускую бяспеку. Спецыфічнае геаграфічнае становішча робіць [[Каўказ]] перманентна патэнцыйнай зонай шырокага геапалітычнага канфлікту. Па гэтай прычыне для Беларусі неабходна стабільнасць і парадак у рэгіёне<ref name="шибковская">''Диана Шибковская.'' [https://miasin.by/2014/01/21/vneshnyaya-politika-respubliki-belarus-i-armyano-azerbajdzhanskij-konflikt-diana-shibkovskaya/ Внешняя политика Республики Беларусь и армяно-азербайджанский конфликт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220808135314/https://miasin.by/2014/01/21/vneshnyaya-politika-respubliki-belarus-i-armyano-azerbajdzhanskij-konflikt-diana-shibkovskaya/ |date=8 жніўня 2022 }} // Миасин : интернет-газета. — 21 января 2014.</ref>. Кандыдат палітычных навук Аляксандр Філіпаў звязваў неабходнасць міру на Каўказе з палітыкай Лукашэнкі па ператварэнні краіны ў свайго роду рэгіянальную [[Швейцарыя|Швейцарыю]], у надзейную пляцоўку для вырашэння рэгіянальных і нават глабальных праблем. Эксперт таксама спасылаўся на «чуткі ў беларускім істэблішменце», паводле якіх галоўнай прычынай міратворчых ініцыятыў прэзідэнта стала ўзнагароджанне амерыканскага лідара [[Барак Абама|Барака Абамы]] [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміяй міру]]. Нібыта кіраўнік беларускай дзяржавы даў адпаведныя ўказанні Міністэрству замежных спраў забяспечыць яго ўзнагароджанне аналагічнай прэміяй<ref name="Филиппов"/>. == Ваенны бок == === Пастаўкі ўзбраенняў Азербайджану === {{Гл. таксама|Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі|Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Азербайджана}} З 2000-х гадоў Рэспубліка Беларусь актыўна пастаўляе ваенную прадукцыю [[Узброеныя сілы Азербайджана|Узброеным сілам Азербайджана]], частка з якой была ўжыта ў ходзе канфлікту ў Карабаху. У іх ліку за 2005—2020 гг. маюцца 131 адз. [[Т-72]], 11 адз. [[2С7|2С7 «Піён»]], 120 адз. [[122-мм гаўбіца Д-30|Д-30]], 2 адз. [[Т38 «Стылет»]], каля 10 адз. [[Паланэз (РСЗА)|В-200 «Паланэз»]], некаторы лік «[[Навальніца-С]]» і «[[Навальніца-6]]», [[Скіф (СТРК)|СТРК «Скіф»]] і 11 адз. [[Су-25]]. У 2018-м ключавыя пастаўкі ў Азербайджан беларускай вайсковай прадукцыі на 195 млн. $ былі ў жніўні—верасні, у 2019 годзе на 100 млн. $ — у лістападзе—снежні<ref name="Лебедок">''Егор Лебедок.'' [https://thinktanks.by/publication/2020/10/12/na-chey-storone-belarus-v-karabahskom-konflikte.html На чьей стороне Беларусь в карабахском конфликте?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226214556/https://thinktanks.by/publication/2020/10/12/na-chey-storone-belarus-v-karabahskom-konflikte.html |date=26 лютага 2021 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 12 октября 2020.</ref>. У лістападзе 2018 года прэс-сакратар знешнепалітычнага ведамства Арменіі Ганна Нагдалян пракаментавала пастаўкі ўзбраенняў Азербайджану так<ref>[https://web.archive.org/web/20220411193228/https://gazetaby.com/post/mid-armenii-my-ne-mozhem-otnositsya-k-prodazhe-oruzhiya-azerbajdzhanu-kak-k-isklyuchitelno-delovoj-/144095/ МИД Армении: Мы не можем относиться к продаже оружия Азербайджану как к исключительно деловой сделке] // Салідарнасць : газета. — 23 ноября 2018.</ref>:{{цытата|Мы неаднаразова адзначалі, што не можам ставіцца да продажу зброі Азербайджану як да выключна дзелавой здзелцы. Гэта зброя, якая адымае жыцця нашых суайчыннікаў, нашых салдат, грамадзянскага насельніцтва. Гонка ўзбраенняў у нашым рэгіёне вельмі небяспечна. Што тычыцца продажу ўзбраенняў Азербайджану з боку Беларусі, то гэта разам з вышэйпералічанай заклапочанасцю таксама ставіць пад сумнеў усю логіку калектыўнай бяспекі, кідае выклік усёй логіцы супрацоўніцтва ў рамках АДКБ і непасрэдным чынам наносіць шкоду эфектыўнасці і аўтарытэту Арганізацыі.}} Паводле заявы прэзідэнта непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі [[Араік Уладзіміравіч Аруцюнян|Араіка Аруцюняна]], падчас Другой Карабахскай вайны ў кастрычніку 2020 года Азербайджан абстраляў горад Сцепанакерт рэактыўнымі сістэмамі залпавага агню беларускай вытворчасці «Паланэз»<ref>{{cite news|title=Степанакерт обстреливают «Полонезы» и «Смерчи»|url=https://regnum.ru/news/3080983.html|agency=Регнум|date=2020-10-04|accessdate=2020-10-05|archivedate=2020-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008041728/https://regnum.ru/news/3080983.html}}</ref>. У пачатку лістапада таго ж года азербайджанцы пры дапамозе беларускага комплексу [[радыёэлектронная барацьба|РЭБ]] «Навальніца-С» знішчылі адзін армянскі беспілотнік у Тавузскім раёне. Дзякуючы комплексам «Навальніца-6» былі паспяхова падушаны сродкі [[Супрацьпаветраная абарона|СПА]] Нагорнага Карабаха і Арменіі, уключаючы зенітныя ракетныя комплексы «[[Аса (зенітны ракетны комплекс)|Аса]]», «[[Тор (зенітны ракетны комплекс)|Тор]]» і [[С-300]]<ref>[https://eadaily.com/ru/news/2020/11/23/azerbaydzhan-belorusskimi-grozami-glushil-armyanskuyu-pvo-video Азербайджан белорусскими «Грозами» глушил армянскую ПВО — видео] // EADaily, 23 ноября 2020</ref>. Па дадзеных сумеснага журналісцкага расследавання Бюро, Hetq і [[OCCRP]], падчас [[Другая Карабахская вайна|другой Карабахскай вайны]] Азербайджан збіваў армянскія беспілотнікі сістэмай СПА «[[С-125|Пячора-2ТМ]]», набытай у прыватнага беларускага вытворцы зброі «Тэтраэдр»<ref>{{cite web|url=https://www.ekhokavkaza.com/a/occrp-azerbaydzhan-sbival-armyanskie-bespilotniki-belorusskoy-sistemy/33514594.html|title=OCCRP: Азербайджан сбивал дроны в Карабахе с помощью белорусской системы ПВО|work=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|lang=ru}}</ref>. === Перспектыва ўдзелу УС РБ === У сувязі з тым, што Беларусь і Арменія з’яўляюцца членамі АДКБ, выказваліся меркаванні аб магчымасці адпраўкі [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|беларускіх войскаў]] у зону баявых дзеянняў. Фармальна арганізацыя да канфлікту дачынення не мела, паколькі НКР — гэта азербайджанская тэрыторыя і непрызнаная рэспубліка, якая не ўваходзіць у АДКБ. Згодна з [[Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 3314|рэзалюцыяй 3314 Генасамблеі ААН]], дзейнасць Арменіі ў Карабаху разглядаецца як агрэсія супраць Азербайджана. Дзяржавы-ўдзельніцы АДКБ абавязваюцца вырашаць усе рознагалоссі з іншымі краінамі мірнымі сродкамі, і ў такім выпадку падтрымка армянскай арміі з боку арганізацыі — гэта падтрымка агрэсіі, што не адпавядае мэтам Дагавора аб калектыўнай бяспецы<ref name="Лебедок"/>. Праблема абвастрылася пасля ўступлення Арменіі ў [[Еўразійскі эканамічны саюз]]. Адсутнасць агульнай мяжы паміж Арменіяй і іншымі членамі ЕАЭС, паводле палітолага Аляксандра Філіпава, не спрыяла эканамічнай інтэграцыі і выклікала сур’ёзную занепакоенасць у беларускіх уладаў. Акрамя таго, існавалі асцярогі, што армянскі бок паспрабуе заручыцца ваенна-палітычнай падтрымкай [[Расія|Расіі]], у тым ліку і па лініі ЕАЭС. Дадзеныя памкненні супярэчылі інтарэсам Беларусі, якая хацела б захаваць выключна эканамічны характар арганізацыі. Урад разумеў, што Расія і Арменія могуць выкарыстоўваць канфлікт як аргумент для ўзмацнення ролі АДКБ і/або больш цеснай інтэграцыі ў рамках ЕАЭС<ref name="Филиппов"/>. У ліпені 2020 года [[Узброеныя сутыкненні ў Тавушы (2020)|адбыліся сутычкі непасрэдна на мяжы дзвюх дзяржаў]]. Тым не менш АДКБ не распачала значных мер, толькі выказала сур’ёзную заклапочанасць, падкрэсліла неабходнасць неадкладнага спынення агню ў зоне сваёй адказнасці. У адпаведнасці са Статутам Арганізацыі пры абароне на калектыўнай аснове тэрытарыяльнай цэласнасці і суверэнітэту дзяржаў-членаў прыярытэт аддаецца палітычным сродкам<ref name="Лебедок"/>. Аднак, як адзначаў ваенны аналітык [[Ягор Лебядок]], беларускія УС маглі б патрапіць у зону канфлікту ў рамках АДКБ як міратворцы, пры наяўнасці мандата [[ААН]]<ref name="Лебедок"/>. == Удзельнікі падзей == * '''[[Анатоль Мікалаевіч Давідовіч]]''' (1965—1992). Ураджэнец вёскі [[Скабін]] [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]]. Удзельнічаў у першай Карабахскай вайне на баку Азербайджана. Загінуў 13 чэрвеня 1992 года ў Баку. Указам Прэзідэнта Азербайджанскай Рэспублікі ад 3 ліпеня 1992 года яму пасмяротна прысвоена званне «[[Нацыянальны герой Азербайджана]]» * '''Іван Коўган''' (1972—2023). Ураджэнец вёскі [[Канюхі (Капыльскі раён)|Канюхі]] Капыльскага раёна. Служыў у [[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху|расійскіх міратворчых сілах у Нагорным Карабаху]] на пасадзе намесніка камандуючага міратворчым кантынгентам, капітан першага рангу. Загінуў 20 верасня 2023 года пры абстрэле аўтамабіля ля вёскі Джанятаг<ref>https://nashaniva.com/ru/328579#1</ref>. * '''Сяргей Валер’евіч Сяроў'''. Быў названы генеральным пракурорам Азербайджана ў ліку замежных наймітаў, якія ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях на баку Арменіі ў Другой Карабахскай<ref>https://media.az/society/stali-izvestny-lichnosti-nekotoryh-terroristov-naemnikov-voevavshih-na-storone-armyan</ref>. == Гуманітарны бок == У канцы 2020 года лідар Азербайджана Ільхам Аліеў заклікаў сяброўскія краіны постсавецкай прасторы далучыцца да аднаўлення адбітых у армян тэрыторый пасля Другой Карабахскай вайны. У красавіку 2021-га па выніках перамоваў з Аляксандрам Лукашэнкам ён заявіў, што спадзяецца на ўдзел беларускіх кампаній у аднаўленчых работах. Як сказаў палітык: {{Цытата|Мы ведаем вопыт беларускіх кампаній па стварэнні аграпрамысловых комплексаў. Таму ў плане аднаўлення вызваленых тэрыторый гэтая тэма займае асаблівае месца.<..> Мы будзем прыцягваць да работ па аднаўленні тэрыторый толькі кампаніі з дружалюбных краін. І Беларусь з’яўляецца такой. Ужо кампаніі з трох дружалюбных краін працуюць у праектах па аднаўленні Карабаха. Спадзяемся, што чацвёртай краінай будзе Беларусь.}} У сваю чаргу Лукашэнка заявіў пра гатоўнасць ствараць разам прадпрыемствы, асабліва на тэрыторыях, якія адбілі падчас баявых дзеянняў 2020 года. Як адзначыў Міністр архітэктуры і будаўніцтва Беларусі [[Руслан Віктаравіч Пархамовіч|Руслан Пархамовіч]], менавіта [[сельская гаспадарка]] найбольш моцна зацікавіла азербайджанскіх калегаў. Па падабенству беларускіх [[аграгарадок|аграгарад]]коў плануецца забудова Нагорнага Карабаха. Гаворка ідзе ў цэлым аб аднаўленні ўсёй [[інфраструктура|інфраструктуры]], дзе прадугледжваецца як жылая забудова, так і сацыяльныя аб’екты. Таксама ішла гаворка аб аднаўленні [[гідраэлектрастанцыя|гідраэлектрастанцый]]<ref>[https://ont.by/news/kakuyu-rol-sygraet-belarus-v-vosstanovlenii-nagornogo-karabaha-itogi-vstrechi-lukashenko-i-alieva Какую роль сыграет Беларусь в восстановлении Нагорного Карабаха? Итоги встречи Лукашенко и Алиева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210508052931/https://ont.by/news/kakuyu-rol-sygraet-belarus-v-vosstanovlenii-nagornogo-karabaha-itogi-vstrechi-lukashenko-i-alieva |date=8 мая 2021 }} // ОНТ : телеканал. — 18 апреля 2021.</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * ''Диана Шибковская.'' [https://miasin.by/2014/01/21/vneshnyaya-politika-respubliki-belarus-i-armyano-azerbajdzhanskij-konflikt-diana-shibkovskaya/ Внешняя политика Республики Беларусь и армяно-азербайджанский конфликт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220808135314/https://miasin.by/2014/01/21/vneshnyaya-politika-respubliki-belarus-i-armyano-azerbajdzhanskij-konflikt-diana-shibkovskaya/ |date=8 жніўня 2022 }} // Миасин : интернет-газета. — 21 января 2014. * ''Александр Филиппов.'' [https://thinktanks.by/publication/2016/04/11/kakie-ugrozy-nesut-stolknoveniya-v-nagornom-karabahe-dlya-belarusi.html Какие угрозы несут столкновения в Нагорном Карабахе для Беларуси?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220411212416/https://thinktanks.by/publication/2016/04/11/kakie-ugrozy-nesut-stolknoveniya-v-nagornom-karabahe-dlya-belarusi.html |date=11 красавіка 2022 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 11 апреля 2016. * ''Егор Лебедок.'' [https://thinktanks.by/publication/2020/10/12/na-chey-storone-belarus-v-karabahskom-konflikte.html На чьей стороне Беларусь в карабахском конфликте?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226214556/https://thinktanks.by/publication/2020/10/12/na-chey-storone-belarus-v-karabahskom-konflikte.html |date=26 лютага 2021 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 12 октября 2020. [[Катэгорыя:Карабахскі канфлікт]] [[Катэгорыя:Войны Беларусі]] fzp1u9od7w6czhicl7s59oo2a3ok1qf 5216432 5216430 2026-10-11T16:47:24Z DBatura 73587 /* Удзельнікі падзей */ 5216432 wikitext text/x-wiki {{Main|Карабахскі канфлікт}} [[File:Беларусь і ўдзельнікі карабахскага канфлікту.png|thumb|{{color box|#228B22}} Беларусь<br>{{color box|#FF0000}} Арменія<br>{{color box|#1E90FF}} Азербайджан]]{{Беларусь і ўзброеныя канфлікты}} [[Карабахскі канфлікт]] з’яўляецца шматгадовым супрацьстаяннем паміж [[Арменія]]й і непрызнанай [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікай]] з аднаго боку, і [[Азербайджан]]ам з другога. Каменем перапоны стаў [[Нагорны Карабах]]. У гэтым пытанні [[Рэспубліка Беларусь]] выступала выключна за мірнае ўрэгуляванне, але пры гэтым прызнавала спрэчны рэгіён за азербайджанцамі. Урад краіны імкнуўся балансаваць паміж варагуючымі бакамі. == Палітыка-дыпламатычны бок == === Афіцыйная пазіцыя ўрада === {{Гл. таксама|Знешняя палітыка Беларусі}} У [[знешняя палітыка|знешняй палітыцы]] Беларусь традыцыйна выступае за мірнае ўрэгуляванне любых канфліктаў палітыка-дыпламатычнымі сродкамі. Гэта ж тычылася і армяна-азербайджанскага супрацьстаяння<ref name="шибковская"/>. З 1992-га Рэспубліка Беларусь была членам [[Мінская група АБСЕ|Мінскай групы АБСЕ]], адзінай актыўнай перамоўнай пляцоўкай па праблеме Нагорнага Карабаха<ref name="Филиппов"/>. У лістападзе 2009 года [[прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]] досыць нечакана выступіў з шэрагам заяваў па пытанні Карабахскага крызісу, падкрэсліваючы зацікаўленасць сваёй краіны ўдзельнічаць у вырашэнні і іншых канфліктаў на [[постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]]<ref name="Филиппов">''Александр Филиппов.'' [https://thinktanks.by/publication/2016/04/11/kakie-ugrozy-nesut-stolknoveniya-v-nagornom-karabahe-dlya-belarusi.html Какие угрозы несут столкновения в Нагорном Карабахе для Беларуси?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220411212416/https://thinktanks.by/publication/2016/04/11/kakie-ugrozy-nesut-stolknoveniya-v-nagornom-karabahe-dlya-belarusi.html |date=11 красавіка 2022 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 11 апреля 2016.</ref>. У красавіку 2016 года на фоне чарговага [[узброеныя сутыкненні ў Нагорным Карабаху (2016)|абвастрэння ў рэгіёне]] прэс-сакратар [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|МЗС РБ]] Дзмітрый Мірончык заявіў<ref>''Вадим Шундалов.'' [https://www.sb.by/articles/v-mid-poyasnili-pozitsiyu-belarusi-po-nagorno-karabakhskomu-konfliktu.html В МИД пояснили позицию Беларуси по Нагорно-Карабахскому конфликту] // СБ. Беларусь сегодня : газета. — 4 апреля 2016.</ref>: {{Цытата|Ключавая пазіцыя, з якой зыходзіць беларускі бок, — гэта выразны заклік устрымлівацца ад прымянення сілы або пагрозы сілай у міжнародных адносінах, як гэта адлюстравана ў [[Статут ААН|Статуце ААН]] і іншых аўтарытэтных міжнародна-прававых дакументах. Мы ўпэўнены, што праблема Нагорнага Карабаха можа быць вырашана выключна мірным шляхам і толькі ў адпаведнасці з агульнапрызнанымі прынцыпамі і нормамі міжнароднага права.}} У гэты ж час кіраўнік дзяржавы даў даручэнні міністру абароны [[Андрэй Аляксеевіч Раўкоў|Андрэю Раўкову]] і міністру замежных спраў [[Уладзімір Уладзіміравіч Макей|Уладзіміру Макею]] правесці кансультацыі з іх армянскімі і азербайджанскімі калегамі. Больш за тое, прэзідэнт Беларусі правёў тэлефонныя перамовы з лідарам Азербайджана [[Ільхам Аліеў|Ільхамам Аліевым]] і лідарам Арменіі [[Серж Саргсян|Сержам Саргсянам]]<ref name="Филиппов"/>. Сваю пазіцыю дзяржава захавала і пры [[Другая Карабахская вайна|Другой Карабахскай вайне 2020 года]]<ref>[https://sputnik.by/20200928/MID-Belarusi-prizval-prekratit-boevye-deystviya-v-Nagornom-Karabakhe-1045778152.html МИД Беларуси призвал прекратить боевые действия в Нагорном Карабахе]</ref>, і пры [[Сутыкненні ў Нагорным Карабаху (2023)|сутыкненнях 2023 года]]<ref>[https://news.zerkalo.io/economics/49303.html На «эскалацию обстановки» в Нагорном Карабахе отреагировали в МИД Беларуси]</ref>. Пасля падзення НКР афіцыйны Мінск быў наглядальнікам за працэсам разбраення нагорна-карабахскіх фарміраванняў: 23 верасня 2023 года ваенны аташэ Беларусі ў Азербайджане разам з калегамі з іншых краін прыбыў у [[Сцепанакерт]], каб азнаёміцца са становішчам<ref>[https://bel.sputnik.by/20230923/vaenny-atashe-belarus-pryby-u-nagorny-karabakh-1079690758.html Ваенны аташэ Беларусі прыбыў у Нагорны Карабах]</ref>. === Адносіны з удзельнікамі канфлікту === {{Гл. таксама|Беларуска-армянскія адносіны|Беларуска-азербайджанскія адносіны}} Дзяржава падтрымлівала цеснае палітычнае і эканамічнае супрацоўніцтва з абодвума бакамі канфлікту, балансуючы паміж пазіцыямі Арменіі і Азербайджана. Нягледзячы на вялікую для Беларусі эканамічную значнасць Азербайджана (як з пункту гледжання тавараабароту, так і з пункту гледжання сальда гандлёвага балансу), афіцыйны Мінск змог наладзіць цесныя адносіны з часткай армянскай палітычнай і дзелавой эліты, у прыватнасці, з бізнесменам і палітыкам [[Гагік Каляевіч Царукян|Гагікам Царукянам]]. Аднак з Арменіяй паўсталі некаторыя складанасці. Так, напрыклад, у красавіку 2016 года МЗС краіны запрасіў беларускага пасла ў [[Ерэван]]е для тлумачэнняў заявы дыпламатаў Беларусі аб падтрымцы тэрытарыяльнай цэласнасці Азербайджана. Армянскі бок падкрэсліў глыбокае здзіўленне пазіцыяй сваіх партнёраў<ref name="Филиппов"/>. ===== Крызіс у адносінах з Ерэванам ===== 16 мая 2024 года Аляксандр Лукашэнка наведаў з афіцыйным візітам Азербайджан. Пасля сустрэчы ў [[Баку]], ён з Ільхамам Аліевым адправіўся ў Нагорны Карабах, з якога да таго часу адбыўся поўны [[Выхад армян з Нагорнага Карабаха|выхад армянскага насельніцтва]]. У размове з прэзідэнтам Аліевым, Лукашэнка будучы саюзнікам Арменіі па [[АДКБ]] заявіў<ref>{{cite web|url=https://cis.minsk.by/news/27490/o_gosudarstvennom_vizite_prezidenta_belarusi_aleksandra_lukashenko_v_azerbajdzhan|title=О государственном визите Президента Беларуси Александра Лукашенко в Азербайджан|publisher=ИСПОЛНИТЕЛЬНЫЙ КОМИТЕТ СОДРУЖЕСТВА НЕЗАВИСИМЫХ ГОСУДАРСТВ|work=|date=2024-05-17|author=|accessdate=2024-05-17|archiveurl=|archivedate=}} </ref>: {{цытата|Я яшчэ падумаў, успомніў нашу размову перад вайной, перад вашай вызваленчай вайной, калі мы па-філасофску разважалі за абедам удваіх. Тады мы зразумелі, што ў вайне перамагчы можна. Гэта важна. Вельмі важна ўтрымаць гэтую перамогу.}} Улічваючы, што лідар краіны-члена Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы фактычна прызнаецца ў абмеркаванні маючай адбыцца вайны супраць іншага ўдзельніка АДКБ (Арменіі) з яе ворагам Азербайджанам, інфармацыйнае выданне [[NEWS.am]] звярнулася ў сакратарыят АДКБ з мэтай высветліць пазіцыю генеральнага сакратара Арганізацыі. Адказ зводзіўся да таго, што заява лідара Беларусі была зроблена ў рамках двухбаковага дыялогу, і яна не можа быць прадметам ацэнкі Генеральнага сакратара<ref>{{cite web|url=https://news.am/rus/news/823988.html|title=В ОДКБ ответили на запрос Новости Армении – NEWS.am касательно заявлений Лукашенко во время визита в Азербайджан|publisher=News.am|work=|date=2024-05-17|author=|accessdate=2024-05-17|archiveurl=|archivedate=}} </ref>. 13 чэрвеня прэм’ер Арменіі [[Нікол Пашынян]] заявіў, што не паедзе ў Беларусь, пакуль яе прэзідэнтам з’яўляецца Аляксандр Лукашэнка, паколькі той падтрымаў Азербайджан і ўдзельнічаў у яго падрыхтоўцы да вайны за Нагорны Карабах у 2020 годзе. Згодна з ім не паедзе не толькі ён, але і іншыя афіцыйныя прадстаўнікі Арменіі. Таксама Пашынян запатрабаваў ад Прэзідэнта Беларусі «выбачэнняў і тлумачэнняў, якія былі б прымальныя для армянскага народа». Пасля гэтага Ерэван адклікаў свайго пасла Размінка Хумарана. У адказ Мінск для кансультацый адклікаў свайго пасла з Арменіі<ref>{{cite web|url=https://www.moscowtimes.ru/2024/06/13/pashinyan-obvinil-lukashenko-vpodgotovke-voini-protiv-armenii-iokazalsya-poseschat-belarus-a133883|title=Пашинян обвинил Лукашенко в подготовке войны против Армении и оказался посещать Беларусь|publisher=The Moscow Times|work=|date=2024-06-13|author=|accessdate=2024-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240614021609/https://www.moscowtimes.ru/2024/06/13/pashinyan-obvinil-lukashenko-vpodgotovke-voini-protiv-armenii-iokazalsya-poseschat-belarus-a133883|archivedate=14 чэрвеня 2024|url-status=dead}}</ref>. === Значэнне падзей для Беларусі === Палітолаг Юрый Шаўцоў заяўляў, што мінскі працэс па Карабаху стаў важным этапам у гісторыі беларускай знешняй палітыкі, бо дзяржава ўпершыню паспрабавала сябе ў якасці міратворца<ref>''Юлия Демешко.'' [https://www.sb.by/articles/lyudyam-nuzhen-mir.html Проблему Нагорного Карабаха помогут решить взгляд со стороны и предложения Президента Беларуси] // СБ. Беларусь сегодня : газета. — 2 ноября 2022.</ref>. Як адзначалася ў артыкуле «Знешняя палітыка Рэспублікі Беларусь і армяна-азербайджанскі канфлікт» за аўтарствам Дыяны Шыбкоўскай, аднаго з удзельнікаў рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі маладых аналітыкаў «Позва-2015» (праведзенай у верасні 2013), [[Паўднёвы Каўказ]] і [[Закаўказзе]] для Рэспублікі Беларусь з’яўляюцца звышважнымі ў эканамічным і палітычным плане. Падзеі тут могуць мець наступствы, якія выходзяць далёка за межы рэгіёну, і закранаць таксама беларускую бяспеку. Спецыфічнае геаграфічнае становішча робіць [[Каўказ]] перманентна патэнцыйнай зонай шырокага геапалітычнага канфлікту. Па гэтай прычыне для Беларусі неабходна стабільнасць і парадак у рэгіёне<ref name="шибковская">''Диана Шибковская.'' [https://miasin.by/2014/01/21/vneshnyaya-politika-respubliki-belarus-i-armyano-azerbajdzhanskij-konflikt-diana-shibkovskaya/ Внешняя политика Республики Беларусь и армяно-азербайджанский конфликт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220808135314/https://miasin.by/2014/01/21/vneshnyaya-politika-respubliki-belarus-i-armyano-azerbajdzhanskij-konflikt-diana-shibkovskaya/ |date=8 жніўня 2022 }} // Миасин : интернет-газета. — 21 января 2014.</ref>. Кандыдат палітычных навук Аляксандр Філіпаў звязваў неабходнасць міру на Каўказе з палітыкай Лукашэнкі па ператварэнні краіны ў свайго роду рэгіянальную [[Швейцарыя|Швейцарыю]], у надзейную пляцоўку для вырашэння рэгіянальных і нават глабальных праблем. Эксперт таксама спасылаўся на «чуткі ў беларускім істэблішменце», паводле якіх галоўнай прычынай міратворчых ініцыятыў прэзідэнта стала ўзнагароджанне амерыканскага лідара [[Барак Абама|Барака Абамы]] [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміяй міру]]. Нібыта кіраўнік беларускай дзяржавы даў адпаведныя ўказанні Міністэрству замежных спраў забяспечыць яго ўзнагароджанне аналагічнай прэміяй<ref name="Филиппов"/>. == Ваенны бок == === Пастаўкі ўзбраенняў Азербайджану === {{Гл. таксама|Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі|Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Азербайджана}} З 2000-х гадоў Рэспубліка Беларусь актыўна пастаўляе ваенную прадукцыю [[Узброеныя сілы Азербайджана|Узброеным сілам Азербайджана]], частка з якой была ўжыта ў ходзе канфлікту ў Карабаху. У іх ліку за 2005—2020 гг. маюцца 131 адз. [[Т-72]], 11 адз. [[2С7|2С7 «Піён»]], 120 адз. [[122-мм гаўбіца Д-30|Д-30]], 2 адз. [[Т38 «Стылет»]], каля 10 адз. [[Паланэз (РСЗА)|В-200 «Паланэз»]], некаторы лік «[[Навальніца-С]]» і «[[Навальніца-6]]», [[Скіф (СТРК)|СТРК «Скіф»]] і 11 адз. [[Су-25]]. У 2018-м ключавыя пастаўкі ў Азербайджан беларускай вайсковай прадукцыі на 195 млн. $ былі ў жніўні—верасні, у 2019 годзе на 100 млн. $ — у лістападзе—снежні<ref name="Лебедок">''Егор Лебедок.'' [https://thinktanks.by/publication/2020/10/12/na-chey-storone-belarus-v-karabahskom-konflikte.html На чьей стороне Беларусь в карабахском конфликте?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226214556/https://thinktanks.by/publication/2020/10/12/na-chey-storone-belarus-v-karabahskom-konflikte.html |date=26 лютага 2021 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 12 октября 2020.</ref>. У лістападзе 2018 года прэс-сакратар знешнепалітычнага ведамства Арменіі Ганна Нагдалян пракаментавала пастаўкі ўзбраенняў Азербайджану так<ref>[https://web.archive.org/web/20220411193228/https://gazetaby.com/post/mid-armenii-my-ne-mozhem-otnositsya-k-prodazhe-oruzhiya-azerbajdzhanu-kak-k-isklyuchitelno-delovoj-/144095/ МИД Армении: Мы не можем относиться к продаже оружия Азербайджану как к исключительно деловой сделке] // Салідарнасць : газета. — 23 ноября 2018.</ref>:{{цытата|Мы неаднаразова адзначалі, што не можам ставіцца да продажу зброі Азербайджану як да выключна дзелавой здзелцы. Гэта зброя, якая адымае жыцця нашых суайчыннікаў, нашых салдат, грамадзянскага насельніцтва. Гонка ўзбраенняў у нашым рэгіёне вельмі небяспечна. Што тычыцца продажу ўзбраенняў Азербайджану з боку Беларусі, то гэта разам з вышэйпералічанай заклапочанасцю таксама ставіць пад сумнеў усю логіку калектыўнай бяспекі, кідае выклік усёй логіцы супрацоўніцтва ў рамках АДКБ і непасрэдным чынам наносіць шкоду эфектыўнасці і аўтарытэту Арганізацыі.}} Паводле заявы прэзідэнта непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі [[Араік Уладзіміравіч Аруцюнян|Араіка Аруцюняна]], падчас Другой Карабахскай вайны ў кастрычніку 2020 года Азербайджан абстраляў горад Сцепанакерт рэактыўнымі сістэмамі залпавага агню беларускай вытворчасці «Паланэз»<ref>{{cite news|title=Степанакерт обстреливают «Полонезы» и «Смерчи»|url=https://regnum.ru/news/3080983.html|agency=Регнум|date=2020-10-04|accessdate=2020-10-05|archivedate=2020-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008041728/https://regnum.ru/news/3080983.html}}</ref>. У пачатку лістапада таго ж года азербайджанцы пры дапамозе беларускага комплексу [[радыёэлектронная барацьба|РЭБ]] «Навальніца-С» знішчылі адзін армянскі беспілотнік у Тавузскім раёне. Дзякуючы комплексам «Навальніца-6» былі паспяхова падушаны сродкі [[Супрацьпаветраная абарона|СПА]] Нагорнага Карабаха і Арменіі, уключаючы зенітныя ракетныя комплексы «[[Аса (зенітны ракетны комплекс)|Аса]]», «[[Тор (зенітны ракетны комплекс)|Тор]]» і [[С-300]]<ref>[https://eadaily.com/ru/news/2020/11/23/azerbaydzhan-belorusskimi-grozami-glushil-armyanskuyu-pvo-video Азербайджан белорусскими «Грозами» глушил армянскую ПВО — видео] // EADaily, 23 ноября 2020</ref>. Па дадзеных сумеснага журналісцкага расследавання Бюро, Hetq і [[OCCRP]], падчас [[Другая Карабахская вайна|другой Карабахскай вайны]] Азербайджан збіваў армянскія беспілотнікі сістэмай СПА «[[С-125|Пячора-2ТМ]]», набытай у прыватнага беларускага вытворцы зброі «Тэтраэдр»<ref>{{cite web|url=https://www.ekhokavkaza.com/a/occrp-azerbaydzhan-sbival-armyanskie-bespilotniki-belorusskoy-sistemy/33514594.html|title=OCCRP: Азербайджан сбивал дроны в Карабахе с помощью белорусской системы ПВО|work=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|lang=ru}}</ref>. === Перспектыва ўдзелу УС РБ === У сувязі з тым, што Беларусь і Арменія з’яўляюцца членамі АДКБ, выказваліся меркаванні аб магчымасці адпраўкі [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|беларускіх войскаў]] у зону баявых дзеянняў. Фармальна арганізацыя да канфлікту дачынення не мела, паколькі НКР — гэта азербайджанская тэрыторыя і непрызнаная рэспубліка, якая не ўваходзіць у АДКБ. Згодна з [[Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 3314|рэзалюцыяй 3314 Генасамблеі ААН]], дзейнасць Арменіі ў Карабаху разглядаецца як агрэсія супраць Азербайджана. Дзяржавы-ўдзельніцы АДКБ абавязваюцца вырашаць усе рознагалоссі з іншымі краінамі мірнымі сродкамі, і ў такім выпадку падтрымка армянскай арміі з боку арганізацыі — гэта падтрымка агрэсіі, што не адпавядае мэтам Дагавора аб калектыўнай бяспецы<ref name="Лебедок"/>. Праблема абвастрылася пасля ўступлення Арменіі ў [[Еўразійскі эканамічны саюз]]. Адсутнасць агульнай мяжы паміж Арменіяй і іншымі членамі ЕАЭС, паводле палітолага Аляксандра Філіпава, не спрыяла эканамічнай інтэграцыі і выклікала сур’ёзную занепакоенасць у беларускіх уладаў. Акрамя таго, існавалі асцярогі, што армянскі бок паспрабуе заручыцца ваенна-палітычнай падтрымкай [[Расія|Расіі]], у тым ліку і па лініі ЕАЭС. Дадзеныя памкненні супярэчылі інтарэсам Беларусі, якая хацела б захаваць выключна эканамічны характар арганізацыі. Урад разумеў, што Расія і Арменія могуць выкарыстоўваць канфлікт як аргумент для ўзмацнення ролі АДКБ і/або больш цеснай інтэграцыі ў рамках ЕАЭС<ref name="Филиппов"/>. У ліпені 2020 года [[Узброеныя сутыкненні ў Тавушы (2020)|адбыліся сутычкі непасрэдна на мяжы дзвюх дзяржаў]]. Тым не менш АДКБ не распачала значных мер, толькі выказала сур’ёзную заклапочанасць, падкрэсліла неабходнасць неадкладнага спынення агню ў зоне сваёй адказнасці. У адпаведнасці са Статутам Арганізацыі пры абароне на калектыўнай аснове тэрытарыяльнай цэласнасці і суверэнітэту дзяржаў-членаў прыярытэт аддаецца палітычным сродкам<ref name="Лебедок"/>. Аднак, як адзначаў ваенны аналітык [[Ягор Лебядок]], беларускія УС маглі б патрапіць у зону канфлікту ў рамках АДКБ як міратворцы, пры наяўнасці мандата [[ААН]]<ref name="Лебедок"/>. == Удзельнікі падзей == * '''[[Анатоль Мікалаевіч Давідовіч]]''' (1965—1992). Ураджэнец вёскі [[Скабін]] [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]]. Удзельнічаў у першай Карабахскай вайне на баку Азербайджана. Загінуў 13 чэрвеня 1992 года ў Баку. Указам Прэзідэнта Азербайджанскай Рэспублікі ад 3 ліпеня 1992 года яму пасмяротна прысвоена званне «[[Нацыянальны герой Азербайджана]]». * '''Іван Коўган''' (1972—2023). Ураджэнец вёскі [[Канюхі (Капыльскі раён)|Канюхі]] Капыльскага раёна. Служыў у [[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху|расійскіх міратворчых сілах у Нагорным Карабаху]] на пасадзе намесніка камандуючага міратворчым кантынгентам, капітан першага рангу. Загінуў 20 верасня 2023 года пры абстрэле аўтамабіля ля вёскі Джанятаг<ref>https://nashaniva.com/ru/328579#1</ref>. * '''Сяргей Валер’евіч Сяроў'''. Быў названы генеральным пракурорам Азербайджана ў ліку замежных наймітаў, якія ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях на баку Арменіі ў Другой Карабахскай<ref>https://media.az/society/stali-izvestny-lichnosti-nekotoryh-terroristov-naemnikov-voevavshih-na-storone-armyan</ref>. == Гуманітарны бок == У канцы 2020 года лідар Азербайджана Ільхам Аліеў заклікаў сяброўскія краіны постсавецкай прасторы далучыцца да аднаўлення адбітых у армян тэрыторый пасля Другой Карабахскай вайны. У красавіку 2021-га па выніках перамоваў з Аляксандрам Лукашэнкам ён заявіў, што спадзяецца на ўдзел беларускіх кампаній у аднаўленчых работах. Як сказаў палітык: {{Цытата|Мы ведаем вопыт беларускіх кампаній па стварэнні аграпрамысловых комплексаў. Таму ў плане аднаўлення вызваленых тэрыторый гэтая тэма займае асаблівае месца.<..> Мы будзем прыцягваць да работ па аднаўленні тэрыторый толькі кампаніі з дружалюбных краін. І Беларусь з’яўляецца такой. Ужо кампаніі з трох дружалюбных краін працуюць у праектах па аднаўленні Карабаха. Спадзяемся, што чацвёртай краінай будзе Беларусь.}} У сваю чаргу Лукашэнка заявіў пра гатоўнасць ствараць разам прадпрыемствы, асабліва на тэрыторыях, якія адбілі падчас баявых дзеянняў 2020 года. Як адзначыў Міністр архітэктуры і будаўніцтва Беларусі [[Руслан Віктаравіч Пархамовіч|Руслан Пархамовіч]], менавіта [[сельская гаспадарка]] найбольш моцна зацікавіла азербайджанскіх калегаў. Па падабенству беларускіх [[аграгарадок|аграгарад]]коў плануецца забудова Нагорнага Карабаха. Гаворка ідзе ў цэлым аб аднаўленні ўсёй [[інфраструктура|інфраструктуры]], дзе прадугледжваецца як жылая забудова, так і сацыяльныя аб’екты. Таксама ішла гаворка аб аднаўленні [[гідраэлектрастанцыя|гідраэлектрастанцый]]<ref>[https://ont.by/news/kakuyu-rol-sygraet-belarus-v-vosstanovlenii-nagornogo-karabaha-itogi-vstrechi-lukashenko-i-alieva Какую роль сыграет Беларусь в восстановлении Нагорного Карабаха? Итоги встречи Лукашенко и Алиева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210508052931/https://ont.by/news/kakuyu-rol-sygraet-belarus-v-vosstanovlenii-nagornogo-karabaha-itogi-vstrechi-lukashenko-i-alieva |date=8 мая 2021 }} // ОНТ : телеканал. — 18 апреля 2021.</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * ''Диана Шибковская.'' [https://miasin.by/2014/01/21/vneshnyaya-politika-respubliki-belarus-i-armyano-azerbajdzhanskij-konflikt-diana-shibkovskaya/ Внешняя политика Республики Беларусь и армяно-азербайджанский конфликт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220808135314/https://miasin.by/2014/01/21/vneshnyaya-politika-respubliki-belarus-i-armyano-azerbajdzhanskij-konflikt-diana-shibkovskaya/ |date=8 жніўня 2022 }} // Миасин : интернет-газета. — 21 января 2014. * ''Александр Филиппов.'' [https://thinktanks.by/publication/2016/04/11/kakie-ugrozy-nesut-stolknoveniya-v-nagornom-karabahe-dlya-belarusi.html Какие угрозы несут столкновения в Нагорном Карабахе для Беларуси?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220411212416/https://thinktanks.by/publication/2016/04/11/kakie-ugrozy-nesut-stolknoveniya-v-nagornom-karabahe-dlya-belarusi.html |date=11 красавіка 2022 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 11 апреля 2016. * ''Егор Лебедок.'' [https://thinktanks.by/publication/2020/10/12/na-chey-storone-belarus-v-karabahskom-konflikte.html На чьей стороне Беларусь в карабахском конфликте?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226214556/https://thinktanks.by/publication/2020/10/12/na-chey-storone-belarus-v-karabahskom-konflikte.html |date=26 лютага 2021 }} // Thinktanks.by : сайт белорусских исследований. — 12 октября 2020. [[Катэгорыя:Карабахскі канфлікт]] [[Катэгорыя:Войны Беларусі]] t4gsqztylknqjumq3xv5x3xy6ddwk7h 0 713450 5216451 5054011 2026-10-11T17:46:41Z Pabojnia 135280 афармленне 5216451 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} {{Значэнні2|Гузік (значэнні)}} '''Ганна (''Ханна'') Якаўлеўна Гузік''' або ''Аня Гузік'' ([[15 красавіка]] [[1909]], [[Мінск]] — [[1994]], [[Тэль-Авіў]], [[Ізраіль]]) — яўрэйская савецкая актрыса. == Біяграфія == Ханна Гузік нарадзілася ў акцёрскай сям’і перасоўнага яўрэйскага Тэатра {{нп3|Якаў Гузік|Янкла Гузіка|ru|Гузик, Яков}} і Разаліі Фрэйліх, вучняў вядомага тэатральнага дзеяча [[Абрам Гальдфадэн|А. Гальдфадэна]]. У [[1907]] Янкл Гузік арганізоўвае ўласную тэатральную трупу. Сцэнічную дзейнасць пачала ў [[1924]] у трупе свайго бацькі, у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] — у п’есе па аповесці [[Аляксандр Іванавіч Купрын|А. Купрына]] «{{нп3|Яма (аповесць)|Яма|ru|Яма (повесть)}}», дзе гуляла ролю Зосенькі. Гуляла ў камедыях і аперэтах Гальдфадэна, у інсцэніроўках твораў [[Шолам-Алейхем]]а і іншых. Творчая дзейнасць гэтай сям’і працягвалася і ў савецкі час. У канцы 1920-х гадоў, «дзякуючы» намаганням «яўсекцыі» партыі бальшавікоў, трупа Гузікаў была абвешчаная буржуазнай і яе ліквідавалі. Для сям’і надышлі цяжкія дні і Аня выступала перад чырвонагвардзейцамі, выконваючы яўрэйскія і новыя, савецкія песні. Затым бацька, Янкл Гузік узначаліў украінскую Яўмуз-драмкамедыю. У [[1928]] {{нп3|Якаў Гузік|Якаву Гузіку|ru|Гузик, Яков}}, адзінаму з яўрэйскіх артыстаў, было прысвоена званне {{нп3|Герой Працы|Героя Працы|ru|Герой Труда}}. [[14 жніўня]] [[1930]] года ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]] пад яго кіраўніцтвам быў адкрыты Савецкі яўрэйскі тэатр — «Дер Найер Вег» («Новы шлях»), мэтай якога стала прапаганда савецкіх п’ес на мове [[ідыш]]. У гэтым тэатры працавала і Аня. "''Наш тэатр імкнецца цалкам парваць са старым яўрэйскім, пераважна аперэтачным рэпертуарам'', — казаў Якаў Гузік карэспандэнту «Чырвонай газеты». — ''У цяперашні час у нас у працы «Гірш Лекерт» {{нп3|Арон Давыдавіч Кушніроў|Кушнірова|ru|Кушниров, Арон Давидович}} "«Мястэчка Прылёт» Болатава і «Зямля» Якаўлева-п’есы, якімі мы разлічваем замацаваць нашы новыя пазіцыі на фронце савецкага тэатра…''"Але п’есы гэтыя былі даволі слабыя, тэатр абвінавацілі ў тым, што ён не падняўся вышэй самадзейнасці, і ў яго выніку зачынілі. У пачатку 1930-х гадоў уваходзіла ў трупу Кіеўскага тэатра яўрэйскай аперэты. У [[1973]] годзе Ганна Гузік рэпатрыюецца ў [[Ізраіль]]. Памерла ў [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіве]] ў [[1994]]. == Ролі ў аперэтах == * Шмендрык (о. п. Гальдфадэна), * Двойрэ («Шостая жонка»), * Шэйнделе і Рыўкеле («Для мяне ты прыгожая»), * Афіцыянтка («Бейлке»). Высокае майстэрства трансфармацыі дазваляла актрысе адной разыгрываць п’есы з некалькімі ролямі: эстрадныя кампазіцыі «Вядзьмарка» па Гальдфадэну «За святочным сталом» (тэкст {{нп3|Іосіф Барысавіч Керлер|Керлера|ru|Керлер, Иосиф Борисович}}, музыка Дормана). У рэпертуары-яўрэйскія народныя песні і танцы, эстрадныя фельетоны. У выкананні спалучаюцца элементы драмы і [[Буфанада|буфанады]], [[Патэтыка|патэтыкі]] і [[гумар]]у. Яе гульня адрозніваецца тонкасцю нюансіроўка, выразнасцю вонкавага малюнка. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://yiddishmusic.jewniverse.info/guzikanna/index.html Анна Гузик] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211026111715/http://yiddishmusic.jewniverse.info/guzikanna/index.html |date=26 кастрычніка 2021 }} * [http://www.newswe.com/index.php?go=Pages&in=print&id=237 МЫ ЗДЕСЬ — Публикации] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304132530/http://www.newswe.com/index.php?go=Pages&in=print&id=237 |date=4 сакавіка 2016 }} * [https://web.archive.org/web/20090220002415/http://jewish-heritage.org/prep39.htm ОБЩЕСТВО «ЕВРЕЙСКОЕ НАСЛЕДИЕ»] * [https://web.archive.org/web/20070515064733/http://www.sem40.ru/ourpeople/famous/16448/ Погасшая звезда еврейского театра] {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-07-23}} {{DEFAULTSORT:Гузік Ганна Якаўлеўна}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі аперэты]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Ізраіля]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі на ідыш]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Ізраіля]] sq86q50bbzjkttzq7tscmw0mi15fl2q 0 721211 5216677 4218714 2026-10-12T00:27:59Z Zadorenko V 175157 5216677 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Жырэкен''' ({{lang-ru|Жиреке́н}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Чарнышэўскім раёне [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. За 16 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі. Утварэнне пасёлка звязана з адкрыццём у 1954 годзе Жырэкенскага радовішча [[малібдэн]]а. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1972 года. Насельніцтва — 4244 жыхары (2021). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] 0bckct0n25xpidqc0bt4md6txyuh98t 0 721212 5216682 4218717 2026-10-12T02:11:24Z Zadorenko V 175157 5216682 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ітака (значэнні)}} {{НП-Расія}} '''Ітака''' ({{lang-ru|Итака́}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Магочынскім раёне [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Насельніцтва — 229 жыхароў (2021). Заснаваны ў сувязі са здабычай золата, рассыпнога (адкрыта ў 1871 на рацэ Ітака) і руднага радовішча. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 27 лістапада 1938 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] nvol1an5leufb5dy0k80702jkt6yaju 0 721213 5216697 4218754 2026-10-12T02:23:31Z Zadorenko V 175157 5216697 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Магзон''' ({{lang-ru|Могзо́н}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Хілокскім раёне [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча «Магзонскае». У пасёлку — станцыя Магзон Забайкальскай чыгункі на Транссібірскай магістралі. Насельніцтва — 3272 чал. (2021). Размешчаны пры ўпадзенні ракі Хіла ў [[Хілок (рака)|Хілок]], за 120 км па чыгунцы на ўсход ад раённага цэнтра — горада [[Хілок]]. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 26 снежня 1938 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] ezsvz76dw796kxq6dtijtjbxuzwn31h 0 728873 5216681 4809906 2026-10-12T02:11:06Z Zadorenko V 175157 5216681 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Залатарэчанск''' ({{lang-ru|Золоторе́ченск}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Алавянінскім раёне [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Насельніцтва — 949 чал. (2021). Населены пункт заснаваны ў 1986 годзе з пачаткам засваення Этыкінскага рэдкаметальнага радовішча. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1986 годзе]] 9knupl8ysrlkklbhuq1mpm69usjblgk 4 728990 5216373 5215142 2026-10-11T13:52:06Z Peisatai 111348 /* Алесь Мікус */ Адказ 5216373 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Алесь Мікус == 2 кастрычніка Peisatai беспадстаўна выдаліў з артыкула інфармацыю, якая грунтавалася на аўтарытэтных крыніцах - такія дзеянні з'яўляюцца вандалізмам. Пасля гэтага DobryBrat абараніў артыкул. Насамрэч бараніць яго трэба было менавіта ад вандальных дзеянняў удзельніка Peisatai: варта было спачатку адмяніць ягоные 2 праўкі (вярнуць беспадстаўна выдаленыя сведкі), а ўжо потым абараняць артыкул. Прашу разабрацца ў сітуацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:36, 5 кастрычніка 2026 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], абмеркаванне пачыналася ніжэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 5 кастрычніка 2026 (+03) :Тады вяртаць і ў артыкул "Аляксей Дзерман" пра публікацыю ў бюлетэні "Молат", са сканам. І апублікаваць фота з БЧБ. Баш на баш. :М.Л. добра некалі выказаўся: усё, што можа нашкодзіць у сучаснай РБ, не трэба сунуць. Узважліва. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:42, 7 кастрычніка 2026 (+03) ::У артыкуле "Дзерман" ёсць інфармацыя пра арганізацыю "Гега Рух", а з артыкула "Мікус" ты адразу хуценька пра "Гега Рух" выдаліў. Чаму, а? Варта вярнуць! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:33, 9 кастрычніка 2026 (+03) ::: Калі там былі абодва сузаснавальнікі, то ў абодвух артыкулах можа быць ідэнтычная інфармацыя, але без лішніх нагавораў і інтэрпрэтацый. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:08, 9 кастрычніка 2026 (+03) Наконт Гегаруху ў артыкулах пра асобы пакінуць толькі факт "разам з ... сузаснавальнік" -- адзін кароткі ідэнтычны сказ з аднолькавым наборам зносак, з якіх можна скласці агульнае ўяўленне, што гэта такое. Пакуль у нас няма артыкула пра рух, а калі будзе, то там ужо хай і высвятляюцца колеры, кірункі і гатункі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:11, 9 кастрычніка 2026 (+03) :Карацей, не пускаць Дзермана ў раздзел пра Мікуса, а Мікуса - у раздзел пра Дзермана. Саламонава рашэнне. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:52, 11 кастрычніка 2026 (+03) == Спроба дэананімізацыі == {{закрыта}} Каментарый да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&diff=5210654&oldid=5210611 гэтай] праўкі ўтрымлівае спробу дэананімізацыі, каментарый мае быць схаваны, а [[Удзельнік:Peisatai]] заблакаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 2 кастрычніка 2026 (+03) :Пан сталкер на мяне падпісаны? Прыемна. Ніякая гэта не спроба, усім усё вядома. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:41, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: Шэраг яго наступных каментароў да ўласных правак таксама ўтрымлівае грубіянства і асабістыя выпады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :::Сталкер, ты з ім у адной еўразійскай лодцы? Тая мярзота на старонніх медычных рэсурсах ад майго імя публікуе правакацыйныя мярзотныя пытанні, і мне тут з ім раскланьвацца? Зараз жа. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:52, 2 кастрычніка 2026 (+03) :::: Згодна з [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя #Вікіпедыя — не поле бітвы]]. Кожны ўдзельнік павінен паводзіць сябе ветліва, спакойна і ў духу супрацоўніцтва пры кантактах з іншымі ўдзельнікамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:17, 3 кастрычніка 2026 (+03) ::::Зрэшты, я згодны, каб заблакавалі абодва бакі канфлікту, і баста. Тым больш MocnyBrat і меў бы тое зрабіць датычна таго боку канфлікту - мая скарга была на парушэнне ім адміністратарскага рашэння праз усё лета, ажно MocnyBrat аніяк не зрэагаваў, хоць меў бы. Цяпер вось палез устаўляць правакацыйную інфармацыю на старонку "Алесь Мікус", хоць з мэтай усоўвання гэтага яна і была да 11.09 пастаўленая было пад замок. Няма спакою чалавеку. Лічу, што блакаванне абодвух бакоў было б як Гордзіеў вузел рассекці. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 00:20, 3 кастрычніка 2026 (+03) : Таксама варта вярнуць ахову і на артыкул Алесь Мікус: там працягнулася вайна правак. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:12, 3 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул узяты пад ахову. [[Удзельнік:Peisatai]] за дзеянні па дэананімізацыі заблакаваны на 3 дні (у наступны раз будуць больш суровыя меры), каментарый схаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:06, 3 кастрычніка 2026 (+03) :Здаецца, абодвум трэба суровыя меры, не ацанілі лаяльнага стаўлення і "рабі што хочаш у этычных межах". Калі [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%80&diff=next&oldid=5210673 гэта] не накручванне канфлікту, то што, без менавіта такога камента можна было абыйсціся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:02, 4 кастрычніка 2026 (+03) ::Тое, што Peisatai Бірылу, вядомага навукоўца і прафесійнага мовазнаўца пасунуў у канец раздзела, а на першае месца паставіў нейкага там Мікуса - вас гэта не абурыла. А вось тое, што я назваў Мікуса "маргіналам", - абурыла. Як жа так? І потым, вы бы спачатку пашукалі інфармацыю ў інтэрнэце, аб тым, хто ж такі насамрэч гэты Мікус, пра ягоную радыкальную палітычную і неаязычніцкую дзейнасць. Вось таму Peisatai і не дае дадаваць у артыкул інфармацыю аб ім, баіцца, што людзі даведаюцца праўды. Але ўсё гэта дарэмна, у інтэрнэце ўсё ёсць, хто жадае, той знойдзе. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:30, 8 кастрычніка 2026 (+03) ::Падтрымліваю. Дзе санкцыі ў дачыненні да IcinWarum? Усё лета працягваў, і працягвае дагэтуль, пераносіць з раздзела "Назвы" ў раздзел "Рознае", і публікаваў на свой одум нямецкія аналагі (здаецца, Рулевічы тапонім, і іншыя). Да таго ж, працягвае суправаджаць свае праўкі зняважлівымі каментарамі. Прапаную забаніць чалавека - за парушэнне праз усё лета адмінскага рашэння. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:46, 7 кастрычніка 2026 (+03) ::: ''пераносіць з раздзела "Назвы" ў раздзел "Рознае"'' — ну не знаю, дзе тут падставы для блакіроўкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:07, 7 кастрычніка 2026 (+03) :::У раздзеле "Назва", як сведчыць гэтае слова, павінна быць напісана пра назву таго аб'екта, аб якім артыкул, а не пра тое, якія ёсць сугучныя назвы і прозвішча, - гэта відавочна. Таму я перасоўваў гэтую інфу і іншы раздзел, напрыклад "Рознае". Па правілах вікіпедыі - гэта ўвогуле трэба выдаляць з артыкула. У іншым моўным раздзеле, напрыклад у англійскай ці рускай вікі, так бы і зрабілі. Наконт "публікаваў нямецкія аналагі" - рабіў я гэта толькі дзеля таго каб "разбавіць" тыя літоўскія і латышскія прозвішчы, якія ты ўжо дадаў раней, дзеля таго, каб паказаць, што пры жаданні можна прыцягуць за вушы мора розных сугучных прозвішчаў розных народаў, што ніякай вартасці ў гэтым няма, што ніякага дачыння да тэмы артыкула яны ў большасці выпадкаў не маюць. І я гэта рабіў не ў раздзеле "Назва", як ты, а ў раздзеле "Іншае", "Рознае" ці "Цікавы факт" - я-та ў адрозненні ад цябе разумею, што да назвы населенага пункта гэтыя прозвішчы дачынення не маюць. Наконт "парушэнне адмінскага рашэння" - ты сам гэта робіш, працягваючы дадаваць сугучныя літоўскія назвы, напрыклад твае праўкі ў артыкулах Жардзянка, Арыжня, Выганічанка, Галядза, Бледнае (возера, Пастаўскі раён), Домелька. Наконт "зняважлівых каментароў" - у цябя іх больш, прычым усе яны беспадстаўныя, бо я не займаюся ўласнымі даследваннямі ці вандалізмам (за адзін з такіх каментароў цябе толькі што блакавалі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 8 кастрычніка 2026 (+03) :::: Наконт таго, што ''па правілах вікіпедыі - гэта ўвогуле трэба выдаляць з артыкула'', то не так. Правілы нам кажуць, што замест выдалення інфармацыі належыць падабраць для яе адпаведнае месца. Правілы дазваляюць усім рэдактарам правіць смела, не зважаючы на патрэбу эканоміі паперы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 8 кастрычніка 2026 (+03) ::::Дэманстрацыйная ігнарацыя рашэння - дастатковая падстава. Але не толькі, чытайце далей. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:54, 7 кастрычніка 2026 (+03) :::::Слухайце, адміны, ну з гэтым праўда трэба ўжо нешта рабіць. Бяром артыкул Ліпнішкі - гэты IcinWarum днямі проста прыбраў пра тамтэйшыя прозвішчы тыпу Ліпневіч. Вандалізм? Безумоўна. І такога ў яго багата, яму ніякія рашэнні не ўказ, чалавек берагоў не бачыць, лічыць сябе вышэйшым за кансэсунсныя рашэнні. Мне хадзіць за ім і прыглядаць, што ён там яшчэ цішком панішчыў? мне больш няма чым заняцца? Патрабую вырашыць сітуацыю па сутнасці. Скасаваць правы аўтадогляду напрыклад, як мінімум. :::::: У артыкуле [[Ліпнішкі]] тэкст прыбраў я, бо ён не пра ''тамтэйшыя прозвішчы тыпу Ліпневіч'', сувязі менавіта з гэтым месцам невідавочныя, таму вынес яго ў арт. [[Ліпнішкі (значэнні)]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:16, 8 кастрычніка 2026 (+03) :::::Гэта не кажучы ўжо пра тое, што ў Вікі за вікісталкінг (а ён відавочна займаецца вікісталкінгам, чапляючыся за любую маю праўку, гл. Гальшаны) прадугледжаныя санкцыі ўключна з блакіроўкай. :::::Хто там цяпер адказны за адмінства? Давайце ўжо вырашаць праблему. Я паспрабаваў нават да яго днямі дагрукацца ў персанальным парадку на рэч усёй гэтай варажнечы, дык у адказ пачуў нецэнзурную лаянку (за якую ён будзе яшчэ адказваць). Гэта ўжо клініка нейкая. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 01:05, 8 кастрычніка 2026 (+03) ::::::Не пішы хлусню. У Ліпнішках я нічога не прыбіраў, а толькі перасунуў тваё ўласнае даследванне з сугучнымі прозвішчамі з раздзела "Назва" ў іншы раздзел, бо ў раздзеле "Назва" павінна быць напісана пра назву гэтай вёскі. У Гальшанах ты дадаў інфо без крыніцы (зноў уласнае даследванне), прычым паставіў яе на першае месца, а інфармацыю з АК перасануў у канец - гэта і ёсць вандалізм. І гэта пастаянная ў цябе такая практыка. Сталкінгам займаешся ты, рэдактуючы мае праўкі, толькі вось у адразненні ад цябе я ніякія ўласныя даследванні, ніякую адсябяціну не пішу, калі я нешта і дадаю, то менавіта гэта і напісана ў АК. Пра нейкую там "нецэнзурную лаянку" з майго боку - зноў хлусня, не было такого. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:08, 8 кастрычніка 2026 (+03) : Згодна з прынятым правілам [[Вікіпедыя:Блакіроўкі]] адміністратар, які прызначае блакіроўку, павінен пакінуць каментар на старонцы размоў удзельніка з прычынай і дэталямі блакіроўкі. Гэта задумвалася для поўнай празрыстасці блакіровак як для заблакаваных карыстальнікаў, так і для супольнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], калі ласка, у будучыні прытрымлівайцеся працэдуры цалкам. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:51, 7 кастрычніка 2026 (+03) Скажыце калі ласка, а чаму няма ніякай рэакцыі на ягоныя аналагічныя каментарыі: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5197203][https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%80%D1%83%D1%91%D1%9E%D0%BA%D0%B0&diff=prev&oldid=5197202][https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%8B&diff=prev&oldid=5197201][https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%94%D0%B0%D1%9E%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5197200][https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D1%83%D1%88%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5197191]? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:05, 8 кастрычніка 2026 (+03) == Увага да крытычнага шаблону == Вітаю. Калі ласка, звярніце ўвагу ну сітуацыю з {{ш|lang}} і новаствораным {{ш|іншамоўны тэкст}}. Першы "lang" ці не ў кожным артыкуле ўжываецца, а "іншамоўны тэкст" стаў цяпер як бы асноўным, да яго перавязалі элемент Вікіданых. Прынамсі варта абараніць гэтыя шаблоны і вырашыць іх існаванне разам або паасобку, калі трэба міграцыя, то каго і куды, каб не выпадковыя ініцыятыўныя ўдзельнікі такое ўчынялі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:00, 18 верасня 2026 (+03) :Зрабіў абарону, перавязаў шаблоны на Вікіданых. Пакуль пра поўную міграцыю на новы шаблон не гаворым, бо там іншая логіка. Новы шаблон можа быць карысным у будучыні, але трэба папрацаваць з размежаваннем ці зліццём шаблонаў пазней. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:13, 18 верасня 2026 (+03) == Вандалізм == {{закрыта}} Калі ласка, звярніце ўвагу {{У|Лева-сацыялістычная Беларуская Вікіпедыя}}, знішчае вычытаныя тэксты і афармленне, ставіць на іх месца затычкі машыннага перакладу. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:30, 8 верасня 2026 (+03) : А я не пабачыў, дзе ён менавіта нешта знішчыў? Бачу толькі, што стварыў некалькі неякасных артыкулаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:44, 11 верасня 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласачка, свежае за сёння з "Ідывідуялізм" -- пад ранейшую крыніцу [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%86%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%83%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%BC&diff=cur&oldid=5196317 падсунуты тэкст невядомага паходжання], а запыты крыніц прыбраны. З ранейшага ў гэтым артыкуле -- цалкам [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%86%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%83%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%BC&diff=5195113&oldid=4618191 знішчаны тэкст з крыніцай], замест яго не ясна што. З "Рыначная эканоміка" сёння [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%B0&diff=cur&oldid=5196304 прыбраны запыты крыніц], тэкст часткова ўстаўка гэта ж ўдзельніка невядомай аўтарытэтнасці. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:46, 12 верасня 2026 (+03) :::Таксама, відавочна, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%80%D1%8D%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96&diff=cur&oldid=4802315 творчасць] гэтага ўдзельніка -- правых-левых. Не вайну ж правак учыняць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:07, 12 верасня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік атрымаў блакіроўку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:39, 13 верасня 2026 (+03) == Блакіроўка Ne4elovek == {{закрыта}} Просьба заблакаваць удзельніка за вандальныя праўкі. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:41, 7 верасня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Гэты ўліковы запіс глабальна заблакаваны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:40, 11 верасня 2026 (+03) == Прапанова правіла блакіровак == {{закрыта}} Звяртаю ўвагу адміністратараў на [[Вікіпедыя:Абмеркаванне_правіл/Блакіроўкі|абмеркаванне правіла блакіровак]]. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:04, 12 жніўня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Правіла прынятае. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:44, 1 верасня 2026 (+03) == Блакіроўка вандала == Здаецца, наўмысны вандалізм ад {{у|Каталинград}} і арфаграфічны, і расстаўляе няісныя спасылкі на іншыя Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:24, 23 ліпеня 2026 (+03) :Выдаў пакуль папярэджанне. З 24 ліпеня правак пакуль няма. Як будзе вандалізм, будзе блакіроўка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:36, 27 ліпеня 2026 (+03) == Перанос == Калі ласка, перанясіце [[Размовы:Амбар]] у [[Размовы:Свіран]]. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:07, 12 чэрвеня 2026 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:31, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Санкт-Пецярбург]] == Варта дазволіць праўкі толькі зарэгістраваны удзельнікам, бо час ад часу наведваюцца вандалы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:00, 8 чэрвеня 2026 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:47, 11 чэрвеня 2026 (+03) == Аб'яданне версій == Калі ласка, аб'яднайце версіі [[Лаялізм]] (яго пакінуў як перасылку) і [[Лаялісты]], тэксты фізічна я аб'яднаў, трэба толькі каб праца асобных удзельнікаў не згубілася. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:00, 8 чэрвеня 2026 (+03) : {{Done|Аб'яднаў}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::Але не бачна гэтага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:04, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::: Дзіўна, бо я гэта рабіў праз [[Адмысловае:MergeHistory]] і нібыта ўсё атрымалася. Паспрабую яшчэ раз. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:12, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::: А зараз не ўдалася. Магчыма @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], альбо @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ведаюць, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:14, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::::Не працуе яно. Спачатку выдаляеце "Лаялісты", потым "Лаялізм" пераносіце ў "Лаялісты". Потым зноў выдаляеце "Лаялісты" і адразу аднаўляеце яго, выбіраеце аднавіць усе версіі, у гэтым выпадку, апроч апошняй (з яе крыжык прыбіраеце). -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:14, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::::: А смасл? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:36, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::::::каб была адзіная гісторыя правак [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:07, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::::{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:06, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::::: Дзякуй, бо я не разабраўся як( [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) == Вандалізм з самазванствам == Добрага дня. Упісванне сябе ў "журы" [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C&action=edit&undoafter= вось тут] удзельнікам {{u|BelRos}}, напэўна, вымагае ацэнкі і прыняцця мер. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:25, 6 чэрвеня 2026 (+03) * Быў глабальна заблакаваны. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:26, 23 ліпеня 2026 (+03) == Дзейнасць удзельніка JerzyKundrat == Паважаныя адміністратары, прашу вас даць ацэнку дзеянням удзельнікая [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], які адмяніў мае праўкі ў наступных артыкулах: * [[Уступленне Украіны ў Еўрапейскі Саюз]] * [[Банкаўская сістэма Беларусі]] Дзякуй, [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 08:39, 5 чэрвеня 2026 (+03) : @[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі вы выдаляеце значны кавал тэксту — гэта выглядае незразумела. Не забывайце дадаваць апісанне да сваіх правак. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], можаце патлумачыць, чаму адкацілі змены? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:07, 5 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], гл. [[Размовы з удзельнікам:DenisBorum #Выдаленне інфармацыі]]. Астаняе, гэта з таго ж поля ягады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:34, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], таксама ўзгадаю, што існуе [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], яно дазваляе не надта разумнічаць пры вырашэнні спрэчак. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:38, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::У абодвух выпадках выдалена толькі тое, што састарэла і стала неактуальным. Калі для JerzyKundrat гэта не зразумела, ён мог мне напісаць і спытаць наўпрост (для гэтага, нават магу даць свой [[Telegram]]) [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:DenisBorum]], тут не твой персанальны сайт, будзеш выдаляць інфармацыю з аўтарытных крыніц, атрымаеш бан. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 5 чэрвеня 2026 (+03) Яшчэ раз заклікаю адміністратараў прааналізаваць дзейнасць JerzyKundrat, скаргі на яго іншых удзельнікаў і прыняць рашэнне [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 16:17, 5 чэрвеня 2026 (+03) : [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі заклікаеш, стаў на канцы клічнік. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:21, 5 чэрвеня 2026 (+03) JerzyKundrat працягвае гадзіць у беларускай Вікіпедыі, а адміністратары нічога не робяць. Я вымушаны паведаміць, што пакідаю праект. Заставайцеся з гэтым уродам тут без мяне. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 08:05, 15 жніўня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:DenisBorum]], калі ласка, прывядзіце прыклады няслушных дзеянняў з боку [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], учыненых у апошні час. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:38, 15 жніўня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], "не ўрода", будзеце баніць, ці няхай сыходзіць па ціхаму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:52, 15 жніўня 2026 (+03) :::Выглядае, што праз адкат вельмі моцнага аднаразовага скарачэння ў артыкуле "[[Гомель]]". Там і праўда ёсць што скарачаць, рэдактарскай працы вагон, але калі вырублена з пляча, то як разабрацца? Рэзаць лепей паступова, тлумачэнні пакідаць. У DenisBorum шмат такіх выпадкаў, звычайна ён якасна гэта робіць, але часам дужа радыкальна -- выдаляе састарэлую інфармацыю, якая на праўдзе гістарычная і мае энцыклапедычную каштоўнасць. Тое самае з артыкулам "[[Расійскае ўварванне ў Крым]]", адкату не было, а там 107 КБ тэксту адной праўкай выдалена. Артыкул і праўда вымагаў рэдакцыі, але што зроблена падчас зачысткі абсалютна не ясна. Карацей, трэба ўлічваць спецыфіку працы ў Вікіпедыі, што гэта твор многіх удзельнікаў за многія гады, і рэдакцыя пажадана празрыстая. Каб не было крыўды за адкаты гіганцкіх купюр уцёмную. Абразы ж і грубасць, у тым ліку фамільярнасць, з абодвух бакоў непрымальныя. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:53, 15 жніўня 2026 (+03) == Балцкія войны == Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&diff=prev&oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03) :Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на "Цікавы факт". Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03) ::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03) Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды: [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03) :Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел "Назва" ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел "Цікавы факт". Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :: Спасылка ёсць у раздзеле "Гл. таксама". Наяўнасць раздзела "Цікавыя факты" ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03) :::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03) Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле "Назва", дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем "Цікавыя факты". Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць "цікавы факт" аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03) : Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03) :: Мне таксама здаецца, што "Цікавыя факты" не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03) :::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03) :: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03) :::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03) :::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце "Новы шлях". Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03) :::::: "Уціхамірыцца" варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае "адкрыцці"? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03) ::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра "навковыя" крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03) :::::::Калі гэта не персанальны сталкінг, а шчырае змаганне з аўтарскімі версіямі, дык чаму не кіруешся ў тарашкевіцкую Вікіпэдыю, дзе Барыскевіч (ён жа Казімір Ляхновіч) сваімі германскімі УД напоўніў тысячы артыкулаў пра тапонімы? Ён якраз выйшаў, вам будзе пра што пагаварыць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:34, 13 мая 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03) ::::: А як быць з вашымі апошнімі праўкамі ў артыкулах [[Сэрвач]], [[Жлобін (значэнні)]], [[Вір]]?! Яны былі зроблены ўжо пасля таго, як выйшла рашэнне адміністратара: ''паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце''. Навошта вы выклалі там гэтыя ўласныя даследванні, бо амаль усе крыніцы, якія там выкарастаны, пра дадзеныя назвы нічога не пішуць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:12, 13 мая 2026 (+03) == Каментар == {{закрыта}} Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&diff=5135454&oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03) : Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03) :: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03) ::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03) :::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03) :::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі. :::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03) :::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03) == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == {{закрыта}} Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Праект рашэння === {{закрыта}} Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) ::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. ::Гісторыя: ::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў). ::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. ::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры "Размовах" артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. ::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03) :::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік=== З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.<br> <br/>Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.<br> <br/>Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.<br> <br/>Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].<br> <br/>'''Пра праблему, якая ўзнікла'''<br> <br/>У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.<br> <br/>Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.<br> <br/>Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.<br> <br/>Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.<br> <br/>Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.<br> <br/>Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].<br> <br/>Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].<br> <br/>Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.<br> <br/>У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.<br> <br/>Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.<br> <br/>'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''<br> <br/>Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.<br> <br/>У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.<br> <br/>Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.<br> <br/>'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''<br> <br/>Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.<br> <br/>Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. <br> <br/>Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.<br> <br/>'''Пра этычную камунікацыю'''<br> <br/>Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.<br> <br/>У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.<br> <br/>У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.<br> <br/>'''Заключэнне'''<br> <br/>Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.<br> <br/>У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03) :Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03) :: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03) ::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03) ::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03) :::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03) :: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03) :Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі "Шень Ухачевіч" (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі? :А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03) :: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання. :: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу. :: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне. :: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03) :::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле "Назва" згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова "Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там" - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым "праекце", адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03) :::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03) :::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03) ::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03) :::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых "адкрыццяў" удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03) :: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&diff=5139499&oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03) ::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць "этымалогія" гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03) ::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03) :::::Лепей адразу спісам, і на маёй [[Размовы з удзельнікам:Peisatai|старонцы]] абмеркаванняў. Калі УД празмерна (як для Судабле) - дамаўляемся на выдаленне назоўнага раздзела, тады гукаем Адміністратара, узгадняем. І канец гэтаму ўсяму. (Мова пра гідраніміку). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:39, 13 мая 2026 (+03) :::::: А тое ты сам не ведаешь, што дзе насачыняў, дзе напісаў няпраўду. Проста смешна, спачатку панапісваў усялякага, а потым з барскага пляча: ну, пішы на маю старонку, будзем дамаўляцца... Ды ён проста здзекваецца. На тое ж Судабле, напрыклад, я звяртаў увагу на гэтай старонцы яшчэ ажна год таму. Чаго ж за год так і не выправіў? Зразумела, не для таго гэта ўсё рупліва выдумляў, каб потым дабраахвотна выдаліць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:01, 15 мая 2026 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == {{закрыта}} Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] m86c8opw7dhiy7gueq5o7o7t0hjnffo 5216377 5216373 2026-10-11T14:00:07Z JerzyKundrat 174 5216377 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Алесь Мікус == 2 кастрычніка Peisatai беспадстаўна выдаліў з артыкула інфармацыю, якая грунтавалася на аўтарытэтных крыніцах - такія дзеянні з'яўляюцца вандалізмам. Пасля гэтага DobryBrat абараніў артыкул. Насамрэч бараніць яго трэба было менавіта ад вандальных дзеянняў удзельніка Peisatai: варта было спачатку адмяніць ягоные 2 праўкі (вярнуць беспадстаўна выдаленыя сведкі), а ўжо потым абараняць артыкул. Прашу разабрацца ў сітуацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:36, 5 кастрычніка 2026 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], абмеркаванне пачыналася ніжэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 5 кастрычніка 2026 (+03) :Тады вяртаць і ў артыкул "Аляксей Дзерман" пра публікацыю ў бюлетэні "Молат", са сканам. І апублікаваць фота з БЧБ. Баш на баш. :М.Л. добра некалі выказаўся: усё, што можа нашкодзіць у сучаснай РБ, не трэба сунуць. Узважліва. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:42, 7 кастрычніка 2026 (+03) ::У артыкуле "Дзерман" ёсць інфармацыя пра арганізацыю "Гега Рух", а з артыкула "Мікус" ты адразу хуценька пра "Гега Рух" выдаліў. Чаму, а? Варта вярнуць! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:33, 9 кастрычніка 2026 (+03) ::: Калі там былі абодва сузаснавальнікі, то ў абодвух артыкулах можа быць ідэнтычная інфармацыя, але без лішніх нагавораў і інтэрпрэтацый. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:08, 9 кастрычніка 2026 (+03) Наконт Гегаруху ў артыкулах пра асобы пакінуць толькі факт "разам з ... сузаснавальнік" -- адзін кароткі ідэнтычны сказ з аднолькавым наборам зносак, з якіх можна скласці агульнае ўяўленне, што гэта такое. Пакуль у нас няма артыкула пра рух, а калі будзе, то там ужо хай і высвятляюцца колеры, кірункі і гатункі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:11, 9 кастрычніка 2026 (+03) :Карацей, не пускаць Дзермана ў раздзел пра Мікуса, а Мікуса - у раздзел пра Дзермана. Саламонава рашэнне. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:52, 11 кастрычніка 2026 (+03) :: Зашмат гонару. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:00, 11 кастрычніка 2026 (+03) == Спроба дэананімізацыі == {{закрыта}} Каментарый да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&diff=5210654&oldid=5210611 гэтай] праўкі ўтрымлівае спробу дэананімізацыі, каментарый мае быць схаваны, а [[Удзельнік:Peisatai]] заблакаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 2 кастрычніка 2026 (+03) :Пан сталкер на мяне падпісаны? Прыемна. Ніякая гэта не спроба, усім усё вядома. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:41, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: Шэраг яго наступных каментароў да ўласных правак таксама ўтрымлівае грубіянства і асабістыя выпады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :::Сталкер, ты з ім у адной еўразійскай лодцы? Тая мярзота на старонніх медычных рэсурсах ад майго імя публікуе правакацыйныя мярзотныя пытанні, і мне тут з ім раскланьвацца? Зараз жа. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:52, 2 кастрычніка 2026 (+03) :::: Згодна з [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя #Вікіпедыя — не поле бітвы]]. Кожны ўдзельнік павінен паводзіць сябе ветліва, спакойна і ў духу супрацоўніцтва пры кантактах з іншымі ўдзельнікамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:17, 3 кастрычніка 2026 (+03) ::::Зрэшты, я згодны, каб заблакавалі абодва бакі канфлікту, і баста. Тым больш MocnyBrat і меў бы тое зрабіць датычна таго боку канфлікту - мая скарга была на парушэнне ім адміністратарскага рашэння праз усё лета, ажно MocnyBrat аніяк не зрэагаваў, хоць меў бы. Цяпер вось палез устаўляць правакацыйную інфармацыю на старонку "Алесь Мікус", хоць з мэтай усоўвання гэтага яна і была да 11.09 пастаўленая было пад замок. Няма спакою чалавеку. Лічу, што блакаванне абодвух бакоў было б як Гордзіеў вузел рассекці. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 00:20, 3 кастрычніка 2026 (+03) : Таксама варта вярнуць ахову і на артыкул Алесь Мікус: там працягнулася вайна правак. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:12, 3 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул узяты пад ахову. [[Удзельнік:Peisatai]] за дзеянні па дэананімізацыі заблакаваны на 3 дні (у наступны раз будуць больш суровыя меры), каментарый схаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:06, 3 кастрычніка 2026 (+03) :Здаецца, абодвум трэба суровыя меры, не ацанілі лаяльнага стаўлення і "рабі што хочаш у этычных межах". Калі [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%80&diff=next&oldid=5210673 гэта] не накручванне канфлікту, то што, без менавіта такога камента можна было абыйсціся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:02, 4 кастрычніка 2026 (+03) ::Тое, што Peisatai Бірылу, вядомага навукоўца і прафесійнага мовазнаўца пасунуў у канец раздзела, а на першае месца паставіў нейкага там Мікуса - вас гэта не абурыла. А вось тое, што я назваў Мікуса "маргіналам", - абурыла. Як жа так? І потым, вы бы спачатку пашукалі інфармацыю ў інтэрнэце, аб тым, хто ж такі насамрэч гэты Мікус, пра ягоную радыкальную палітычную і неаязычніцкую дзейнасць. Вось таму Peisatai і не дае дадаваць у артыкул інфармацыю аб ім, баіцца, што людзі даведаюцца праўды. Але ўсё гэта дарэмна, у інтэрнэце ўсё ёсць, хто жадае, той знойдзе. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:30, 8 кастрычніка 2026 (+03) ::Падтрымліваю. Дзе санкцыі ў дачыненні да IcinWarum? Усё лета працягваў, і працягвае дагэтуль, пераносіць з раздзела "Назвы" ў раздзел "Рознае", і публікаваў на свой одум нямецкія аналагі (здаецца, Рулевічы тапонім, і іншыя). Да таго ж, працягвае суправаджаць свае праўкі зняважлівымі каментарамі. Прапаную забаніць чалавека - за парушэнне праз усё лета адмінскага рашэння. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:46, 7 кастрычніка 2026 (+03) ::: ''пераносіць з раздзела "Назвы" ў раздзел "Рознае"'' — ну не знаю, дзе тут падставы для блакіроўкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:07, 7 кастрычніка 2026 (+03) :::У раздзеле "Назва", як сведчыць гэтае слова, павінна быць напісана пра назву таго аб'екта, аб якім артыкул, а не пра тое, якія ёсць сугучныя назвы і прозвішча, - гэта відавочна. Таму я перасоўваў гэтую інфу і іншы раздзел, напрыклад "Рознае". Па правілах вікіпедыі - гэта ўвогуле трэба выдаляць з артыкула. У іншым моўным раздзеле, напрыклад у англійскай ці рускай вікі, так бы і зрабілі. Наконт "публікаваў нямецкія аналагі" - рабіў я гэта толькі дзеля таго каб "разбавіць" тыя літоўскія і латышскія прозвішчы, якія ты ўжо дадаў раней, дзеля таго, каб паказаць, што пры жаданні можна прыцягуць за вушы мора розных сугучных прозвішчаў розных народаў, што ніякай вартасці ў гэтым няма, што ніякага дачыння да тэмы артыкула яны ў большасці выпадкаў не маюць. І я гэта рабіў не ў раздзеле "Назва", як ты, а ў раздзеле "Іншае", "Рознае" ці "Цікавы факт" - я-та ў адрозненні ад цябе разумею, што да назвы населенага пункта гэтыя прозвішчы дачынення не маюць. Наконт "парушэнне адмінскага рашэння" - ты сам гэта робіш, працягваючы дадаваць сугучныя літоўскія назвы, напрыклад твае праўкі ў артыкулах Жардзянка, Арыжня, Выганічанка, Галядза, Бледнае (возера, Пастаўскі раён), Домелька. Наконт "зняважлівых каментароў" - у цябя іх больш, прычым усе яны беспадстаўныя, бо я не займаюся ўласнымі даследваннямі ці вандалізмам (за адзін з такіх каментароў цябе толькі што блакавалі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 8 кастрычніка 2026 (+03) :::: Наконт таго, што ''па правілах вікіпедыі - гэта ўвогуле трэба выдаляць з артыкула'', то не так. Правілы нам кажуць, што замест выдалення інфармацыі належыць падабраць для яе адпаведнае месца. Правілы дазваляюць усім рэдактарам правіць смела, не зважаючы на патрэбу эканоміі паперы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 8 кастрычніка 2026 (+03) ::::Дэманстрацыйная ігнарацыя рашэння - дастатковая падстава. Але не толькі, чытайце далей. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:54, 7 кастрычніка 2026 (+03) :::::Слухайце, адміны, ну з гэтым праўда трэба ўжо нешта рабіць. Бяром артыкул Ліпнішкі - гэты IcinWarum днямі проста прыбраў пра тамтэйшыя прозвішчы тыпу Ліпневіч. Вандалізм? Безумоўна. І такога ў яго багата, яму ніякія рашэнні не ўказ, чалавек берагоў не бачыць, лічыць сябе вышэйшым за кансэсунсныя рашэнні. Мне хадзіць за ім і прыглядаць, што ён там яшчэ цішком панішчыў? мне больш няма чым заняцца? Патрабую вырашыць сітуацыю па сутнасці. Скасаваць правы аўтадогляду напрыклад, як мінімум. :::::: У артыкуле [[Ліпнішкі]] тэкст прыбраў я, бо ён не пра ''тамтэйшыя прозвішчы тыпу Ліпневіч'', сувязі менавіта з гэтым месцам невідавочныя, таму вынес яго ў арт. [[Ліпнішкі (значэнні)]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:16, 8 кастрычніка 2026 (+03) :::::Гэта не кажучы ўжо пра тое, што ў Вікі за вікісталкінг (а ён відавочна займаецца вікісталкінгам, чапляючыся за любую маю праўку, гл. Гальшаны) прадугледжаныя санкцыі ўключна з блакіроўкай. :::::Хто там цяпер адказны за адмінства? Давайце ўжо вырашаць праблему. Я паспрабаваў нават да яго днямі дагрукацца ў персанальным парадку на рэч усёй гэтай варажнечы, дык у адказ пачуў нецэнзурную лаянку (за якую ён будзе яшчэ адказваць). Гэта ўжо клініка нейкая. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 01:05, 8 кастрычніка 2026 (+03) ::::::Не пішы хлусню. У Ліпнішках я нічога не прыбіраў, а толькі перасунуў тваё ўласнае даследванне з сугучнымі прозвішчамі з раздзела "Назва" ў іншы раздзел, бо ў раздзеле "Назва" павінна быць напісана пра назву гэтай вёскі. У Гальшанах ты дадаў інфо без крыніцы (зноў уласнае даследванне), прычым паставіў яе на першае месца, а інфармацыю з АК перасануў у канец - гэта і ёсць вандалізм. І гэта пастаянная ў цябе такая практыка. Сталкінгам займаешся ты, рэдактуючы мае праўкі, толькі вось у адразненні ад цябе я ніякія ўласныя даследванні, ніякую адсябяціну не пішу, калі я нешта і дадаю, то менавіта гэта і напісана ў АК. Пра нейкую там "нецэнзурную лаянку" з майго боку - зноў хлусня, не было такого. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:08, 8 кастрычніка 2026 (+03) : Згодна з прынятым правілам [[Вікіпедыя:Блакіроўкі]] адміністратар, які прызначае блакіроўку, павінен пакінуць каментар на старонцы размоў удзельніка з прычынай і дэталямі блакіроўкі. Гэта задумвалася для поўнай празрыстасці блакіровак як для заблакаваных карыстальнікаў, так і для супольнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], калі ласка, у будучыні прытрымлівайцеся працэдуры цалкам. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:51, 7 кастрычніка 2026 (+03) Скажыце калі ласка, а чаму няма ніякай рэакцыі на ягоныя аналагічныя каментарыі: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5197203][https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%80%D1%83%D1%91%D1%9E%D0%BA%D0%B0&diff=prev&oldid=5197202][https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%8B&diff=prev&oldid=5197201][https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%94%D0%B0%D1%9E%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5197200][https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D1%83%D1%88%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5197191]? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:05, 8 кастрычніка 2026 (+03) == Увага да крытычнага шаблону == Вітаю. Калі ласка, звярніце ўвагу ну сітуацыю з {{ш|lang}} і новаствораным {{ш|іншамоўны тэкст}}. Першы "lang" ці не ў кожным артыкуле ўжываецца, а "іншамоўны тэкст" стаў цяпер як бы асноўным, да яго перавязалі элемент Вікіданых. Прынамсі варта абараніць гэтыя шаблоны і вырашыць іх існаванне разам або паасобку, калі трэба міграцыя, то каго і куды, каб не выпадковыя ініцыятыўныя ўдзельнікі такое ўчынялі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:00, 18 верасня 2026 (+03) :Зрабіў абарону, перавязаў шаблоны на Вікіданых. Пакуль пра поўную міграцыю на новы шаблон не гаворым, бо там іншая логіка. Новы шаблон можа быць карысным у будучыні, але трэба папрацаваць з размежаваннем ці зліццём шаблонаў пазней. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:13, 18 верасня 2026 (+03) == Вандалізм == {{закрыта}} Калі ласка, звярніце ўвагу {{У|Лева-сацыялістычная Беларуская Вікіпедыя}}, знішчае вычытаныя тэксты і афармленне, ставіць на іх месца затычкі машыннага перакладу. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:30, 8 верасня 2026 (+03) : А я не пабачыў, дзе ён менавіта нешта знішчыў? Бачу толькі, што стварыў некалькі неякасных артыкулаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:44, 11 верасня 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласачка, свежае за сёння з "Ідывідуялізм" -- пад ранейшую крыніцу [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%86%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%83%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%BC&diff=cur&oldid=5196317 падсунуты тэкст невядомага паходжання], а запыты крыніц прыбраны. З ранейшага ў гэтым артыкуле -- цалкам [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%86%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%83%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%BC&diff=5195113&oldid=4618191 знішчаны тэкст з крыніцай], замест яго не ясна што. З "Рыначная эканоміка" сёння [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%B0&diff=cur&oldid=5196304 прыбраны запыты крыніц], тэкст часткова ўстаўка гэта ж ўдзельніка невядомай аўтарытэтнасці. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:46, 12 верасня 2026 (+03) :::Таксама, відавочна, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%80%D1%8D%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96&diff=cur&oldid=4802315 творчасць] гэтага ўдзельніка -- правых-левых. Не вайну ж правак учыняць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:07, 12 верасня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік атрымаў блакіроўку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:39, 13 верасня 2026 (+03) == Блакіроўка Ne4elovek == {{закрыта}} Просьба заблакаваць удзельніка за вандальныя праўкі. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:41, 7 верасня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Гэты ўліковы запіс глабальна заблакаваны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:40, 11 верасня 2026 (+03) == Прапанова правіла блакіровак == {{закрыта}} Звяртаю ўвагу адміністратараў на [[Вікіпедыя:Абмеркаванне_правіл/Блакіроўкі|абмеркаванне правіла блакіровак]]. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:04, 12 жніўня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Правіла прынятае. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:44, 1 верасня 2026 (+03) == Блакіроўка вандала == Здаецца, наўмысны вандалізм ад {{у|Каталинград}} і арфаграфічны, і расстаўляе няісныя спасылкі на іншыя Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:24, 23 ліпеня 2026 (+03) :Выдаў пакуль папярэджанне. З 24 ліпеня правак пакуль няма. Як будзе вандалізм, будзе блакіроўка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:36, 27 ліпеня 2026 (+03) == Перанос == Калі ласка, перанясіце [[Размовы:Амбар]] у [[Размовы:Свіран]]. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:07, 12 чэрвеня 2026 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:31, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Санкт-Пецярбург]] == Варта дазволіць праўкі толькі зарэгістраваны удзельнікам, бо час ад часу наведваюцца вандалы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:00, 8 чэрвеня 2026 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:47, 11 чэрвеня 2026 (+03) == Аб'яданне версій == Калі ласка, аб'яднайце версіі [[Лаялізм]] (яго пакінуў як перасылку) і [[Лаялісты]], тэксты фізічна я аб'яднаў, трэба толькі каб праца асобных удзельнікаў не згубілася. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:00, 8 чэрвеня 2026 (+03) : {{Done|Аб'яднаў}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::Але не бачна гэтага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:04, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::: Дзіўна, бо я гэта рабіў праз [[Адмысловае:MergeHistory]] і нібыта ўсё атрымалася. Паспрабую яшчэ раз. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:12, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::: А зараз не ўдалася. Магчыма @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], альбо @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ведаюць, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:14, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::::Не працуе яно. Спачатку выдаляеце "Лаялісты", потым "Лаялізм" пераносіце ў "Лаялісты". Потым зноў выдаляеце "Лаялісты" і адразу аднаўляеце яго, выбіраеце аднавіць усе версіі, у гэтым выпадку, апроч апошняй (з яе крыжык прыбіраеце). -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:14, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::::: А смасл? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:36, 12 чэрвеня 2026 (+03) ::::::каб была адзіная гісторыя правак [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:07, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::::{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:06, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::::: Дзякуй, бо я не разабраўся як( [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) == Вандалізм з самазванствам == Добрага дня. Упісванне сябе ў "журы" [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82:%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C&action=edit&undoafter= вось тут] удзельнікам {{u|BelRos}}, напэўна, вымагае ацэнкі і прыняцця мер. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:25, 6 чэрвеня 2026 (+03) * Быў глабальна заблакаваны. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:26, 23 ліпеня 2026 (+03) == Дзейнасць удзельніка JerzyKundrat == Паважаныя адміністратары, прашу вас даць ацэнку дзеянням удзельнікая [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], які адмяніў мае праўкі ў наступных артыкулах: * [[Уступленне Украіны ў Еўрапейскі Саюз]] * [[Банкаўская сістэма Беларусі]] Дзякуй, [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 08:39, 5 чэрвеня 2026 (+03) : @[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі вы выдаляеце значны кавал тэксту — гэта выглядае незразумела. Не забывайце дадаваць апісанне да сваіх правак. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], можаце патлумачыць, чаму адкацілі змены? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:07, 5 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], гл. [[Размовы з удзельнікам:DenisBorum #Выдаленне інфармацыі]]. Астаняе, гэта з таго ж поля ягады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:34, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], таксама ўзгадаю, што існуе [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], яно дазваляе не надта разумнічаць пры вырашэнні спрэчак. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:38, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::У абодвух выпадках выдалена толькі тое, што састарэла і стала неактуальным. Калі для JerzyKundrat гэта не зразумела, ён мог мне напісаць і спытаць наўпрост (для гэтага, нават магу даць свой [[Telegram]]) [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 5 чэрвеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:DenisBorum]], тут не твой персанальны сайт, будзеш выдаляць інфармацыю з аўтарытных крыніц, атрымаеш бан. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 5 чэрвеня 2026 (+03) Яшчэ раз заклікаю адміністратараў прааналізаваць дзейнасць JerzyKundrat, скаргі на яго іншых удзельнікаў і прыняць рашэнне [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 16:17, 5 чэрвеня 2026 (+03) : [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]], калі заклікаеш, стаў на канцы клічнік. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:21, 5 чэрвеня 2026 (+03) JerzyKundrat працягвае гадзіць у беларускай Вікіпедыі, а адміністратары нічога не робяць. Я вымушаны паведаміць, што пакідаю праект. Заставайцеся з гэтым уродам тут без мяне. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 08:05, 15 жніўня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:DenisBorum]], калі ласка, прывядзіце прыклады няслушных дзеянняў з боку [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], учыненых у апошні час. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:38, 15 жніўня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], "не ўрода", будзеце баніць, ці няхай сыходзіць па ціхаму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:52, 15 жніўня 2026 (+03) :::Выглядае, што праз адкат вельмі моцнага аднаразовага скарачэння ў артыкуле "[[Гомель]]". Там і праўда ёсць што скарачаць, рэдактарскай працы вагон, але калі вырублена з пляча, то як разабрацца? Рэзаць лепей паступова, тлумачэнні пакідаць. У DenisBorum шмат такіх выпадкаў, звычайна ён якасна гэта робіць, але часам дужа радыкальна -- выдаляе састарэлую інфармацыю, якая на праўдзе гістарычная і мае энцыклапедычную каштоўнасць. Тое самае з артыкулам "[[Расійскае ўварванне ў Крым]]", адкату не было, а там 107 КБ тэксту адной праўкай выдалена. Артыкул і праўда вымагаў рэдакцыі, але што зроблена падчас зачысткі абсалютна не ясна. Карацей, трэба ўлічваць спецыфіку працы ў Вікіпедыі, што гэта твор многіх удзельнікаў за многія гады, і рэдакцыя пажадана празрыстая. Каб не было крыўды за адкаты гіганцкіх купюр уцёмную. Абразы ж і грубасць, у тым ліку фамільярнасць, з абодвух бакоў непрымальныя. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:53, 15 жніўня 2026 (+03) == Балцкія войны == Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&diff=prev&oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03) :Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на "Цікавы факт". Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03) ::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03) Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды: [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03) :Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел "Назва" ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел "Цікавы факт". Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :: Спасылка ёсць у раздзеле "Гл. таксама". Наяўнасць раздзела "Цікавыя факты" ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03) :::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03) Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле "Назва", дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем "Цікавыя факты". Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць "цікавы факт" аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03) : Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03) :: Мне таксама здаецца, што "Цікавыя факты" не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03) :::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03) :: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03) :::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03) :::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце "Новы шлях". Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03) :::::: "Уціхамірыцца" варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае "адкрыцці"? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03) ::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра "навковыя" крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03) :::::::Калі гэта не персанальны сталкінг, а шчырае змаганне з аўтарскімі версіямі, дык чаму не кіруешся ў тарашкевіцкую Вікіпэдыю, дзе Барыскевіч (ён жа Казімір Ляхновіч) сваімі германскімі УД напоўніў тысячы артыкулаў пра тапонімы? Ён якраз выйшаў, вам будзе пра што пагаварыць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:34, 13 мая 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03) ::::: А як быць з вашымі апошнімі праўкамі ў артыкулах [[Сэрвач]], [[Жлобін (значэнні)]], [[Вір]]?! Яны былі зроблены ўжо пасля таго, як выйшла рашэнне адміністратара: ''паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце''. Навошта вы выклалі там гэтыя ўласныя даследванні, бо амаль усе крыніцы, якія там выкарастаны, пра дадзеныя назвы нічога не пішуць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 23:12, 13 мая 2026 (+03) == Каментар == {{закрыта}} Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&diff=5135454&oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03) : Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03) :: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03) ::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03) :::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03) :::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі. :::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03) :::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03) == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == {{закрыта}} Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Праект рашэння === {{закрыта}} Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) ::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. ::Гісторыя: ::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў). ::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. ::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры "Размовах" артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. ::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03) :::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік=== З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.<br> <br/>Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.<br> <br/>Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.<br> <br/>Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].<br> <br/>'''Пра праблему, якая ўзнікла'''<br> <br/>У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.<br> <br/>Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.<br> <br/>Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.<br> <br/>Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.<br> <br/>Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.<br> <br/>Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].<br> <br/>Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].<br> <br/>Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.<br> <br/>У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.<br> <br/>Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.<br> <br/>'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''<br> <br/>Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.<br> <br/>У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.<br> <br/>Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.<br> <br/>'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''<br> <br/>Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.<br> <br/>Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. <br> <br/>Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.<br> <br/>'''Пра этычную камунікацыю'''<br> <br/>Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.<br> <br/>У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.<br> <br/>У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.<br> <br/>'''Заключэнне'''<br> <br/>Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.<br> <br/>У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03) :Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03) :: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03) ::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03) ::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03) :::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03) :: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03) :Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі "Шень Ухачевіч" (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі? :А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03) :: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання. :: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу. :: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне. :: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03) :::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле "Назва" згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова "Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там" - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым "праекце", адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03) :::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03) :::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03) ::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03) :::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых "адкрыццяў" удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03) :: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&diff=5139499&oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03) ::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць "этымалогія" гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03) ::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03) :::::Лепей адразу спісам, і на маёй [[Размовы з удзельнікам:Peisatai|старонцы]] абмеркаванняў. Калі УД празмерна (як для Судабле) - дамаўляемся на выдаленне назоўнага раздзела, тады гукаем Адміністратара, узгадняем. І канец гэтаму ўсяму. (Мова пра гідраніміку). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:39, 13 мая 2026 (+03) :::::: А тое ты сам не ведаешь, што дзе насачыняў, дзе напісаў няпраўду. Проста смешна, спачатку панапісваў усялякага, а потым з барскага пляча: ну, пішы на маю старонку, будзем дамаўляцца... Ды ён проста здзекваецца. На тое ж Судабле, напрыклад, я звяртаў увагу на гэтай старонцы яшчэ ажна год таму. Чаго ж за год так і не выправіў? Зразумела, не для таго гэта ўсё рупліва выдумляў, каб потым дабраахвотна выдаліць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:01, 15 мая 2026 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == {{закрыта}} Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] o9nznb2zt9bn4h1z47dfx8n72612o6f 0 729935 5216488 5165360 2026-10-11T18:17:48Z 5216488 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} {{Масавыя забойствы |Назва = Ракетны ўдар па жылым доме ў Дняпры |Выява = Dnipro after Russian missile attack, 2023-01-14 (02-01).jpg |Памёр выявы = |Подпіс = Дом у Дняпры пасля ўдару ракетай [[Х-22]] |Спосаб забойства = |Зброя = |Месца забойства = [[Дняпро (горад)|Дняпро]] |Каардынаты = |Матыў забойства = |Дата = [[14 студзеня]] [[2023]] года |Час = |Нападнікі = [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|УС РФ]] |Забойцы = |Забітыя = не менш за 46<ref name=meduza_2023_01_19/> |Параненыя = 80<ref name=meduza_2023_01_19/> |Колькасць забойцаў = |Канфлікт = [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|уварванне Расіі ва Украіну]] }} '''Масіраваны ракетны абстрэл Украіны''' [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброенымі сіламі Расійскай Федэрацыі]] адбыўся [[14 студзеня]] [[2023]] года. Выбухі прагрымелі ў [[Дніпро|Дняпры]], Кіеве<ref>[https://www.cnbc.com/2023/01/14/russian-missiles-strike-vital-infrastructure-in-kyiv-and-kharkiv.html Russian missiles strike vital infrastructure in Kyiv and Kharkiv]</ref>, Запарожжы<ref name="Moskoviti">{{Cite web |url=https://www.moscowtimes.ru/2023/01/14/rossiiskie-voiska-obstrelyali-kiev-i-podnyali-v-vozduh-bombardirovschiki-a30830 |title=Российские войска обстреляли Киев и подняли в воздух бомбардировщики |access-date=16 студзеня 2023 |archive-date=14 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114161704/https://www.moscowtimes.ru/2023/01/14/rossiiskie-voiska-obstrelyali-kiev-i-podnyali-v-vozduh-bombardirovschiki-a30830 |url-status=dead }}</ref>, Харкаўскай, Львоўскай<ref name="Meduzapedia">[https://meduza.io/feature/2023/01/14/rossiya-dvazhdy-za-den-obstrelyala-ukrainu-v-dnepre-raketa-popala-v-mnogokvartirnyy-dom-glavnoe Россия дважды за день обстреляла Украину. В Днепре ракета попала в многоквартирный дом. Главное]</ref>, Кіеўскай, Вінніцкай, Мікалаеўскай, Адэскай, Івана-Франкоўскай і Хмяльніцкай абласцях Украіны. У шасці абласцях Украіны пашкоджаны аб’екты энергетычнай інфраструктуры<ref>{{cite web |url=https://meduza.io/feature/2023/01/14/rossiya-dvazhdy-za-den-obstrelyala-ukrainu-v-dnepre-raketa-popala-v-mnogokvartirnyy-dom-glavnoe |title=Россия целый день обстреливала Украину. В Днепре ракета попала в многоквартирный дом. Больше 30 человек погибли, десятки пострадали |date=2023-01-14 |publisher=Meduza |archiveurl=https://archive.today/20230116065118/https://meduza.io/feature/2023/01/14/rossiya-dvazhdy-za-den-obstrelyala-ukrainu-v-dnepre-raketa-popala-v-mnogokvartirnyy-dom-glavnoe |archivedate=2023-01-16}}</ref>. У адной [[Цеплавая электрычная станцыя|ЦЭС]] разбураны энергаблок. У Дняпры ракета трапіла ў шматпавярховы дом, забіўшы не менш як 45 чалавек і параніўшы не менш як 75; пра лёс яшчэ 35 чалавек пакуль нічога не вядома<ref name="dnepr">{{Cite news|date=2023-01-16|website=BBC News Русская служба|title=Что известно о попадании российской ракеты в многоэтажку в Днепре|url=https://www.bbc.com/russian/news-64278377 |archiveurl=https://archive.today/20230116060804/https://www.bbc.com/russian/news-64278377 |archivedate=2023-01-16}}</ref>. Сярод параненых 14 дзяцей (самаму малодшаму — тры гады; 9-гадовая дзяўчынка знаходзіцца ў цяжкім стане)<ref name="svoboda">{{cite web |url=https://www.svoboda.org/a/vlasti-ukrainy-soobschili-o-novyh-obstrelah-infrastruktury/32223128.html |title=В результате обстрела Днепра разрушен многоэтажный жилой дом |publisher=Радио «Свобода» |date=2023-01-14}}</ref>; сярод забітых 15-гадовая дзяўчына. [[Францыя]] назвала дадзены ўдар ваенным злачынствам Расіі. Расійскія ўлады не пракаментавалі свой учынак. У Дняпры аб’явілі трохдзённую жалобу. == Ход падзей == [[Файл:Dnipro after Russian missile attack, 2023-01-14 (001).webm|thumb|Наступствы нападу на жылы дом у Дняпры]] 14 студзеня 2023 года УС РФ зрабілі масіраваны абстрэл суседняй з імі Украіны. Выбухі прагрымелі ў [[Дніпро|Дняпры]], Кіеве, Запарожжы, у Харкаўскай, Львоўскай, Кіеўскай, Вінніцкай, Мікалаеўскай, Адэскай, Івана-Франкоўскай і Хмяльніцкай абласцях Украіны. Расіяне паднялі ў паветра 17 бамбавікоў Ту-95, у моры выйшлі расійскія караблі, якія нясуць «Калібры»<ref name="currenttime">[https://www.currenttime.tv/a/russia-nanesla-novyy-raketnyy-udar-ukraine/32223145.html Россия нанесла новый ракетный удар по Украине, сообщается об обстрелах инфраструктуры]</ref>. З пяці Ту-22м3 над Курскай вобласцю і над Азоўскім морам выпусцілі пяць крылатых ракет тыпу [[Х-22]]. (На дадзены момант у Украіны няма сродкаў СПА для перахопу такіх ракет<ref>[https://www.bbc.com/russian/live/news-64082274 Война в Украине: в Днепре российская ракета попала в многоэтажный дом, Британия первая направит Киеву 14 танков]</ref>). Харкаў расейцы абстралялі з ракетных комплексаў С-300. ; Кіеў і Кіеўская вобласць [[Файл:Kyiv after Russian missile attack, 2023-01-14 (05).jpg|thumb|Разбурэнні ад абстрэлу Кіева]] Кіеў і Кіеўская вобласць (і шэраг іншых абласцей) былі атакаваныя УС РФ двойчы — каля 09:00 і — каля 15:00<ref name="izrailnasvyaze">[https://www.newsru.co.il/world/14jan2023/dnepr2_819.html Массированный ракетный обстрел Украины армией РФ. В Днепре разрушен многоэтажный дом, есть погибшие]</ref>. У [[Дняпроўскі раён (Кіеў)|Дняпроўскай раёне]] Кіева быў удар па крытычнай інфраструктуры горада. У [[Дарніцкі раён (Кіеў)|Дарніцкім раёне]] абломкам ракеты пашкодзіла аўтамабіль. У Кіеўскай вобласці расійскія ракеты пашкодзілі 28 жылых дамоў. Прадстаўнік ВСУ заявіў, што ранішні ўдар быў здзейснены балістычнымі ракетамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/live/news-64082274?pinned_post_locator=urn:asset:8c72a44d-62a2-4189-a2ef-f852423037c8|title=Война в Украине: в Днепре российская ракета попала в многоэтажный дом, Британия первая направит Киеву 14 танков - Новости на русском языке|website=BBC News Русская служба|access-date=2023-01-15}}</ref>. ; Адэса Адэская райдзяржадміністрацыя ў 15:07 паведаміла, што над Адэскім раёнам у адказ на пускі ракет з паветра і мора спрацавала СПА. У Адэсе спынілі электратранспарт. ; Запарожжа Горад больш за 90 разоў быў абстраляны ракетамі [[С-300]] з-пад [[Энэргадар]]а. ; Аўдзееўка У Аўдзееўцы расійскія войскі забілі з «[[Град (РСЗА)|Градаў]]» 3 чалавек. ; Херсонская вобласць Часовае адключэнне электраэнергіі ў шэрагу мікрараёнаў [[Херсон]]а і ў 35 населеных пунктах вобласці. ; Харкаў У Харкаве спынілі метро. ; Івана-Франкоўская вобласць [[Файл:Ivano-Frankivsk Oblast after Russian missile attack, 2023-01-14 (02).jpg|thumb|Ліквідацыя наступстваў удару па Івана-Франкоўскай вобласці]] Удар па аб’екце энергетычнай інфраструктуры. ; Мікалаеўская вобласць У Мікалаеўскай вобласці ў шэсць раніцы расіяне абстралялі [[Ачакаў]] і выбілі вокны ў шматпавярхоўцы. Быў пашкоджаны жылы дом у населеным пункце Куцурубскай абшчыны. ; Іншыя гарады У Жытомірскай, Чаркаскай і Вінніцкай абласцях было ўведзена часовае адключэнне святла. == Разбурэнне шматпавярховага жылога дома ў Дняпры == [[Файл:Dnipro 20230115.jpg|thumb|Наступствы атакі ({{coord|48|25|08|N|35|04|05|E|display=inline,title}})]] У Дняпры каля 15:30 ракета тыпу Х-22 уразіла дзевяціпавярховы жылы дом па адрасе Набярэжная Перамогі, 118, разбурыўшы адзін пад’езд і 72 кватэры<ref name=":0">{{Cite web|date=2023-01-15|website=BBC News Україна|title=Х-22. Що відомо про ракету, якою Росія вдарила по Дніпру. І чи могли її збити|url=https://www.bbc.com/ukrainian/news-64281161 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230116104900/https://www.bbc.com/ukrainian/news-64281161 |archivedate=2023-01-16}}</ref><ref>{{cite web |url=https://meduza.io/video/2023/01/14/dnepr-podvergsya-raketnomu-udaru-chastichno-razrushen-devyatietazhnyy-dom-ne-menee-pyati-chelovek-pogibli-bolee-20-postradali |title=В Днепре ракета частично разрушила девятиэтажный дом. Не менее пяти человек погибли, более 20 пострадали. Вот как это было |date=2023-01-14 |publisher=Meduza}}</ref>. Па дадзеных мясцовых уладаў, на раніцу 17 студзеня вядома пра 45 загінулых<ref>[https://kyivindependent.com/news-feed/death-tool-in-dnipro-apartment-strike-rises-to-44 Death toll in Dnipro apartment strike rises to 44]</ref> і 75 параненых, у тым ліку 14 дзяцей; лёс яшчэ 35 жыхароў дома пакуль няясны. 39 чалавек былі выратаваны з-пад завалаў<ref name="dnepr"/>. Цудам выжыла 23-гадовая дзяўчына Анастасія Швец, якая ў шокавым стане была ў ваннай на сёмым паверсе — у верасні яе жаніх загінуў на расійска-ўкраінскай вайне; пра бацькоў, якія былі ў доме, нічога не вядома<ref>{{cite web |url=https://meduza.io/feature/2023/01/15/ya-nichego-ne-chuvstvuyu-krome-bolshoy-pustoty-vnutri |title=«Я ничего не чувствую, кроме большой пустоты внутри» |publisher=Meduza |date=2023-01-15}}</ref>. === Абставіны === Па хаце трапіла ракета таго ж тыпу, што і ўразіла гандлёвы цэнтр у Крэменчузе 27 чэрвеня 2022 года. Камандуючы Паветраных сіл ВСУ генерал-лейтэнант Мікалай Аляшчук заявіў, што ва ўкраінскай арміі на момант здарэння адсутнічалі сродкі для збіцця такіх ракет, і што за год [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|поўнамаштабнай вайны]] з 210 запушчаных па Украіне ракет Х-22 не была збітая ні адна. Раней гучалі паведамленні аб паразе такіх ракет Алешчук назваў несапраўднымі і памылковымі. Украінская служба BBC выказала меркаванне, што заява камандуючага з’яўляецца адказам на заяву саветніка кіраўніка Офіса прэзідэнта Украіны Аляксея Арастовіча, які раней сцвярджаў, што расійская ракета Х-22 упала на дом у выніку паражэння сродкамі СПА<ref name=":0" />. == Ракета на тэрыторыі Малдовы == Паблізу вёскі Ларга Брычанскага раёна малдаўскія праваахоўныя органы знайшлі абломкі меркаванай ракеты<ref>[http://belarustime.by/2023/01/14/v-moldavii-upali-oblomki-rakety/ В Молдавии упали обломки ракеты]</ref>. == Пацярпелыя == Па стане на раніцу 16 студзеня вядома аб гібелі па меншай меры 35 чалавек<ref name="dnepr"/> (сярод якіх 15-гадовая дзяўчына) толькі ў Дняпры. Былі паранены 75 чалавек (уключаючы 14 дзяцей<ref name="dnepr"/>; самаму малодшаму — тры гады; 9-гадовая дзяўчынка знаходзіцца ў цяжкім стане), усе дзеці былі адпраўлены ў бальніцу. == Рэакцыя == === Міжнародная супольнасць === [[Міністр замежных спраў Францыі|Міністэрства замежных спраў Францыі]] назвала атаку ваенным злачынствам і адзначыла, што яна сведчыць аб намеры Расіі эскалаваць вайну<ref name="skazhika-dyadya">{{cite web |url=https://www.rfi.fr/ru/украина/20230114-глава-мид-франции-удары-рф-по-украинским-городам-военные-преступления-которые-не-могут-остаться-безнаказанными |title=МИД Франции: удары РФ по украинским городам — военные преступления, которые не могут остаться безнаказанными |publisher=[[Міжнароднае французскае радыё]] |date=2023-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230114205854/https://www.rfi.fr/ru/украина/20230114-глава-мид-франции-удары-рф-по-украинским-городам-военные-преступления-которые-не-могут-остаться-безнаказанными |archivedate=2023-01-14}}</ref>. Прэзідэнт Літвы [[Гітанас Наўседа]] заявіў, што Расія — тэрарыстычная дзяржава і для яе прыйдзе час адказнасці за падобныя атакі<ref>{{cite web |url=https://twitter.com/GitanasNauseda/status/1614339539769905152 |title=Russia is a terrorist state |author=Gitanas Nausėda |date=2023-01-14}}</ref>. === Расія === Па стане на 15 студзеня не было афіцыйных заяў расійскага боку аб разбурэнні дома ў Дняпры, аднак Міністэрства абароны Расіі апублікавала раніцай 15 студзеня паведамленне ў тэлеграм-канале з фатаграфіяй ракеты і подпісам «Зараджаем па поўнай»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/live/news-64082274?pinned_post_locator=urn:asset:1e90024a-09ba-4223-a63e-838105f9134a|title=Главное к этому часу|website=BBC News Русская служба|access-date=2023-01-15}}</ref>. Расійскія дзяржаўныя СМІ не зрабілі ні адной публікацыі па нагоды разбурэння дома ў Дняпры<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://theins.info/news/258559|title=«Цель удара достигнута». Минобороны России подтвердило ракетные удары по Украине 14 января, в результате которых погибли более 20 человек|website=The Insider|date=2023-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230116002628/https://theins.info/news/258559 |archivedate=2023-01-16}}</ref>. {{зноскі}} {{Уварванне Расіі ва Украіну}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-01-16}} [[Катэгорыя:Студзень 2023 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 14 студзеня]] [[Катэгорыя:Масавыя забойствы ва Украіне]] [[Катэгорыя:2023 год ва Украіне]] 76lftstnnof0977pkqbcnbghpoyz18r 0 732604 5216668 4788188 2026-10-12T00:25:43Z Zadorenko V 175157 5216668 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Аксёнава-Зілаўскае''' ({{lang-ru|Аксёново-Зи́ловское}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Чарнышоўскім раёне [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча «Аксёнава-Зілаўскае». Размешчаны на Транссібірскай магістралі за 380 кіламетраў на ўсход ад [[Чыта|Чыты]]. У пасёлку знаходзіцца чыгуначная станцыя Зілава Забайкальскай чыгункі. Заснаваны ў 1908 годзе пры будаўніцтве чыгункі на месцы пасёлка Аляксееўскі. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1930 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1908 годзе]] ldvz6b3fz8hzboropiwn9435ogjjcgh 0 732605 5216673 4349470 2026-10-12T00:27:05Z Zadorenko V 175157 5216673 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Вяршына-Дарасунскі''' ({{lang-ru|Верши́но-Дарасу́нский}}) — пасёлак гарадскога тыпу (з 1932) у Тунгакочанскім раёне [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча «Вяршына-Дарасунскае». Адно з найстарэйшых золатаздабыўных паселішчаў Забайкалля. Насельніцтва — 4981 чал. (2021), самы буйны населены пункт раёна. Размешчаны на правым беразе ракі Дарасун (левы прыток Таргі, басейн Нерчы) за 56 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра, вёскі [[Верх-Усуглі]], за 260 км на паўночны ўсход ад [[Чыта|Чыты]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] kzdj551psu53mjuc98m6xsfe4ida9z4 0 732606 5216676 4702335 2026-10-12T00:27:44Z Zadorenko V 175157 5216676 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Давенда''' ({{lang-ru|Даве́нда}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Магочынскім раёне [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча «Давендзінскі». Насельніцтва — 583 жыхары (2021). У 1939 годзе адкрыта 1-я вопытная малібдэнавая фабрыка. З 1941 года асноўнай гаспадарчай дзейнасцю стала здабыча малібдэна, працавала Давендзінскае рудаўпраўленне. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1951 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1939 годзе]] kqxov6hzu7lyb0klmdzfquebs1sb942 0 732607 5216683 4349467 2026-10-12T02:12:05Z Zadorenko V 175157 5216683 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Какуй''' ({{lang-ru|Коку́й}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Срэценскі раён|Срэценскім раёне]] [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]], на левым беразе Шылкі. Чыгуначная станцыя на галінцы Куэнга — Срэценск. У пасёлку быў размешчаны [[Срэценскі суднабудаўнічы завод]]. Насельніцтва — 5402 чалавекі (2021). Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1938 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] 8vy72sr3msp02eoydhbnqzd5qm4sgas 0 732608 5216684 4349466 2026-10-12T02:12:33Z Zadorenko V 175157 5216684 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Калангу́й''' ({{lang-ru|Калангу́й}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў Алавянінскім раёне [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Насельніцтва — 1302 чал. (2021). Адлегласць да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі Хадабулак — 45 км. Заснаваны ў 1919 годзе з адкрыццём Калангуйскага радовішча флюарыта. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1939 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] 9u2ok6xxjr9431vjygmqitoecmzhxhn 0 732609 5216685 4349462 2026-10-12T02:12:49Z Zadorenko V 175157 5216685 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Карымскае''' ({{lang-ru|Кары́мское}}) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Карымскага раёна [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]], чыгуначная станцыя. Насельніцтва — {{num|12124|жыхары}} (2021). Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1935 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] kf7zuv8472mv5ua756feym8hbuq8t0g 0 732610 5216686 4349463 2026-10-12T02:15:12Z Zadorenko V 175157 5216686 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Клічка''' ({{lang-ru|Кли́чка}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Прыаргунскі раён|Прыаргунскім раёне]] [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Адлегласць да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі 11 км. Заснаваны ў 1759 годзе. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1952 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] 0ztuvholajpm9i1exn32pgs80h99q30 0 732630 5216695 4349482 2026-10-12T02:23:02Z Zadorenko V 175157 5216695 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Ключаўскі''' ({{lang-ru|Ключевски́й}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Магочынскі раён|Магочынскім раёне]] [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Насельніцтва — 934 жыхары (2021). Адлегласць да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі Магоча — 45 км. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1950 года. У пасёлку Ключаўскі ў кар’еры да 2002 года вялася адкрытая здабыча залатой руды. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] t1yjgzswj9u8du17pywajisyq8eehmz 0 732631 5216696 4349483 2026-10-12T02:23:17Z Zadorenko V 175157 5216696 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Ксеньеўка''' ({{lang-ru|Ксеньевка}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Магочынскі раён|Магочынскім раёне]] [[Забайкальскі край|Забайкальскага край]] [[Расія|Расіі]]. Ксеньеўская чыгуначная станцыя Забайкальскай чыгункі. Насельніцтва — 2431 жыхар (2021). Ксеньеўская станцыя заснавана пры пабудове Амурскай чыгункі ў 1908 годзе. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 26 лютага 1939 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] jg96kjwi72mf7usg9p3vm7o4056o3gh 0 732757 5216704 4351510 2026-10-12T02:31:02Z Zadorenko V 175157 5216704 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Халбо́н''' ({{lang-ru|Холбо́н}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Шылкінскі раён|Шылкінскім раёне]] [[Забайкальскі край|Забайкальскага края]] [[Расія|Расіі]]. Уваходзіць у гарадское паселішча Халбонскае на левым беразе [[Шылка (рака)|Шылкі]]. Насельніцтва 2447 жыхароў (2010 год). Знаходзіцца на ўсходзе раёна, па беразе ракі Шылкі. Заснаваны ў пачатку XIX стагоддзя як паштовая станцыя Халбон-Байгул. У 1931—1933 гадах пабудавана Халбонская электрастанцыя. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 26 снежня 1938 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Забайкальскі край}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края]] rc6v7cb31ogsvedrf9hztt0apk0kx6i 0 732758 5216869 4351506 2026-10-12T09:46:27Z Zadorenko V 175157 5216869 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Дамбай''' ({{lang-ru|Домба́й}}, {{lang-krc|Доммай}}) — курортны пасёлак у [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспубліцы]]. Насельніцтва — 666 чалавек (2025). Уваходзіць у склад муніцыпальнага ўтварэння «Карачаеўская гарадская акруга». Размешчаны на вышыні каля 1600 метраў, у міжгорнай катлавіне (Дамбайская паляна) ля паўночнага падножжа [[Галоўны Каўказскі хрыбет|Галоўнага Каўказскага хрыбта]]. Знаходзіцца ля ўпадзення рэк Алібек і Дамбай-Ульген у Аманауз — адзін з вытокаў ракі Цебярды. Аўтамабільнай дарогай пасёлак звязаны з Цебярдой, [[Карачаеўск]]ам і [[Чаркеск]]ам (адгалінаванне ад Ваенна-Сухумскай дарогі). Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра рэспублікі складае каля 120 км (па дарозе). Адлегласць да бліжэйшай чыгуначнай станцыі ў горадзе [[Усць-Джэгута]] — каля 100 км. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карачаева-Чаркесіі]] l50p2hinprejn57un41vtf7klj1aw2y 0 732759 5216872 4351505 2026-10-12T09:49:45Z Zadorenko V 175157 5216872 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Меднагорскі''' ({{lang-ru|Медного́рский}}, {{Lang-krc|Медногорский}}) — пасёлак гарадскога тыпу ва Урупскім раёне [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспублікі]]. Пасёлак размешчаны менш чым за кіламетр на поўдзень ад ускраін раённага цэнтра — станіцы Праграднай і за 100—110 км на паўднёвы захад ад горада [[Чаркеск]] (адлегласць па дарогах). Пасёлак атачаюць горы Паўночнага Каўказа. Ландшафт складаецца з лісцяных лясоў і горных лугоў. Насельніцтва — 5 459 чалавек (2025). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карачаева-Чаркесіі]] rfooqnc3yjlnqzjwuhp7nflz3w63cry 0 732761 5216873 4351497 2026-10-12T09:50:13Z Zadorenko V 175157 5216873 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Новы Карачай''' ({{lang-ru|Но́вый Карача́й}}, {{lang-krc|Джангы Къарачай, Джангы эл, Акъ Къала}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Карачаеўскі раён|Карачаеўскім раёне]] [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркесіі]] (Расія). Утварае муніцыпальнае ўтварэнне Нова-Карачаеўскае гарадское паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Пасёлак размешчаны на прыўзнятай тэрасе правабярэжжа Кубані. Насельніцтва — 3 191 чалавек (2025). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карачаева-Чаркесіі]] h6fot1zty9nqi7us6zwg5uxr50wp024 0 732777 5216877 4351537 2026-10-12T09:56:13Z Zadorenko V 175157 5216877 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Эльбрускі''' ({{lang-ru|Эльбру́сский}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспубліцы]]. Насельніцтва — 301 чал. (2025). Уваходзіць у склад муніцыпальнага ўтварэння «Карачаеўская гарадская акруга». Размешчаны ў горнай зоне, за 35 км (па дарозе) на паўднёвы ўсход ад [[Карачаеўск]]а, па абодвух берагах ракі Кубань. Асноўная частка пасёлка знаходзіцца на левым беразе ракі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карачаева-Чаркесіі]] 3yigc4b27hvlai7z7eagqb0i9loqgum 0 732850 5216876 4351567 2026-10-12T09:55:38Z Zadorenko V 175157 5216876 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ударны}} {{НП-Расія}} '''Ударны''' ({{lang-ru|Уда́рный}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Прыкубанскі раён|Прыкубанскім раёне]] [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспублікі]]. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне Ударненскае гарадское паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Пасёлак размешчаны на паўночным усходзе рэспублікі каля мяжы са [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краем]], на беразе [[Вялікі Стаўрапольскі канал|Вялікага Стаўрапольскага канала]]. Заснаваны як рабочы пасёлак энергетыкаў пры [[Кубанская ГЭС-2|Кубанскай ГЭС-2]] адначасова з будаўніцтва электрастанцыі на Вялікім Стаўрапольскім канале — у 1961 годзе. Насельніцтва — 1 006 чалавек (2025). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карачаева-Чаркесіі]] fgz2tf0y0qy7wwhu4nnucwmdkg29df9 0 732853 5216878 5088802 2026-10-12T09:56:27Z Zadorenko V 175157 5216878 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Адыгэ-Хабль''' ({{lang-kbd|Адыгэ-Хьэблэ}}, {{lang-ru|Ады́ге-Ха́бль}}) — аул у [[Адыгэ-Хабльскі раён|Адыгэ-Хабльскім раёне]] [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспублікі]]. Адміністрацыйны цэнтр Адыгэ-Хабльскага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне «Адыгэ-Хабльскае сельскае паселішча», як адзіны населены пункт у яго складзе. Аул размешчаны ва ўсходняй частцы Адыгэ-Хабльскага раёна, на правым беразе ракі Малы Зелянчук. Знаходзіцца за 12 км на паўночны захад ад горада [[Чаркеск]], на трасе Р217. Плошча тэрыторыі сельскага паселішча — 11,75 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Карачаева-Чаркесіі]] 03is979tdg2jnrwij7m8snb1xgt7p0d 0 732942 5216888 4354418 2026-10-12T10:02:15Z Zadorenko V 175157 5216888 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Эркен-Шахар'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|8}} — карта Карачаева-Чаркесіі</ref> ({{Lang-ru|Эркен-Шахар}}) — пасёлак сельскага тыпу ў [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркесіі]] (да 1992 года — пасёлак гарадскога тыпу). Адміністрацыйны цэнтр [[Нагайскі раён (Карачаева-Чаркесія)|Нагайскага раёна]] і Эркен-Шахарскага сельскага паселішча. Размешчаны ва ўсходняй частцы Нагайскага раёна, на левым беразе ракі Кубань, крыху вышэй упадзення ў яе ракі [[Малы Зелянчук (верхні прыток Кубані)|Малы Зелянчук]]. Знаходзіцца за 18—20 км на паўночны захад ад [[Чаркеск]]а і за 31 км на поўдзень ад горада [[Нявіннамыск]] (адлегласць па дарозе). У пасёлку размешчана аднайменная чыгуначная станцыя, якая знаходзіцца на лініі Нявіннамыская — Джэгута. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Карачаева-Чаркесіі]] 235upiodqlmf9ecdq4u086jgm95umg6 0 732943 5216886 4354412 2026-10-12T10:01:33Z Zadorenko V 175157 5216886 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Хабе́з'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|8}} — карта Карачаева-Чаркесіі</ref> ({{Lang-ru|Хабез}}, {{lang-kbd|Хьэбэз}}) — аул у [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспубліцы]]. Адміністрацыйны цэнтр Хабезскага муніцыпальнага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне «Хабезскае сельскае паселішча», як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны ў цэнтральнай частцы Хабезскага раёна, на левым беразе ракі [[Малы Зелянчук (верхні прыток Кубані)|Малы Зелянчук]]. Знаходзіцца за 33 км на паўднёвы захад ад горада [[Чаркеск]] (па дарозе), на трасе Р265 Чаркеск — Архыз. Плошча тэрыторыі сельскага паселішча — 65,37 км². Клімат умераны. Сярэдняя гадавая тэмпература паветра складае +9 °C. Найбольш халодны месяц — студзень (сярэднямесячная тэмпература — 4 °C), а найбольш цёплы — ліпень (+ 22 °C). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Карачаева-Чаркесіі]] k56wh3h91zc7cbni8tmpj8rxf7c9gs1 0 732944 5216881 5023236 2026-10-12T09:57:53Z Zadorenko V 175157 5216881 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Інжыч-Чукун''' ({{Lang-ru|Инжин-Чукун}}, {{lang-abq|Йынджьыгь-ЧӏкІвын}}) — аул у [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспубліцы]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Абазінскі раён|Абазінскага раёна]]. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне «Інжыч-Чукунскае сельскае паселішча», як адзіны населены пункт у яго складзе. Аул размешчаны на правым беразе ракі Малы Зелянчук, у заходняй частцы Абазінскага раёна. Знаходзіцца за 37 км на паўднёвы захад ад горада [[Чаркеск]], насупраць раённага цэнтра Хабезскага раёна — аула [[Хабез]]. Плошча тэрыторыі сельскага паселішча складае — 61,15 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Карачаева-Чаркесіі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1861 годзе]] 0ucfodkbs74mvba3kda15jkyoe1nmvw 0 732945 5216882 4354423 2026-10-12T09:58:16Z Zadorenko V 175157 5216882 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Каўказскі'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|8}} — карта Карачаева-Чаркесіі</ref> ({{Lang-ru|Кавказский}}) — пасёлак у [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркесіі]], [[Расія]], адміністрацыйны цэнтр [[Прыкубанскі раён|Прыкубанскага раёна]] і Каўказскага сельскага паселішча, у якое акрамя пасёлка Каўказскі ўваходзіць таксама пасёлак Красівы. Пасёлак размешчаны за 12 км на ўсход ад ускраіны [[Чаркеск]]а на аўтадарозе А165 Лермантаў — Чаркеск, на поўнач ад [[Кубанскае вадасховішча|Кубанскага вадасховішча]]. Насельніцтва — 3053 чалавекі (2021). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Карачаева-Чаркесіі]] fqbcm474z42v50imntl9f2ock19z8lm 0 732946 5216879 5186567 2026-10-12T09:57:02Z Zadorenko V 175157 5216879 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Зелянчукская'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|8}} — карта Карачаева-Чаркесіі</ref> ({{Lang-ru|Зеленчукская}}) — станіца, адміністрацыйны цэнтр [[Зелянчукскі раён|Зелянчукскага раёна]] [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркесіі]] ([[Расія]]). Цэнтр Зелянчуцкага сельскага паселішча. Станіца Зелянчукская размешчана ля месца ўпадзення ў [[Вялікі Зелянчук]] ракі Хуса-Карданікская, прыблізна за 60 км на паўднёвы захад ад [[Чаркеск]]а. За 9 км на захад ад знаходзіцца станіца Старажавая, за 6 км на ўсход ад — Карданікская (адлегласці па дарогах). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Юрый Лазаравіч Папоў]], расійскі оперны спявак == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Карачаева-Чаркесіі]] b817l6nixn9jr9uv3ei4gi0f4hj7xay 0 732947 5216883 4354428 2026-10-12T09:59:52Z Zadorenko V 175157 5216883 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Праградная'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|8}} — карта Карачаева-Чаркесіі</ref> ({{Lang-ru|Преградная}}) — станіца ва [[Урупскі раён|Урупскім раёне]] [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспублікі]]. Адміністрацыйны цэнтр Урупскага раёна і Праградненскага сельскага паселішча. Станіца размешчана на рацэ [[Уруп]]. Насельніцтва — 7553 чалавекі (2021). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Карачаева-Чаркесіі]] qpusg5ccky5kw7770qd8j1grz3vheeh 0 732948 5216875 4354427 2026-10-12T09:54:11Z Zadorenko V 175157 5216875 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Правакубанскі''' ({{Lang-ru|Правокубанский}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Карачаеўскі раён|Карачаеўскім раёне]] [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркесіі]] ([[Расія]]). Утварае муніцыпальнае ўтварэнне Правакубанскае гарадское паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Пасёлак Правакубанскі размешчаны на шырокай прыўзнятай тэрасе правага берага [[Кубань|Кубані]], за 34 км ад [[Чаркеск]]а, адміністрацыйнага цэнтра рэспублікі, і за 17 км ад [[Карачаеўск]]а, адміністрацыйнага цэнтра Карачаеўскага раёна, адлегласць да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі Джэгута ў горадзе Усць-Джэгута складае 24 км. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карачаева-Чаркесіі]] n8ohwfpxkzsv69dmylyj7i05rxg5gx0 0 732950 5216868 5184697 2026-10-12T09:46:00Z Zadorenko V 175157 5216868 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Арджанікідзаўскі'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/?q=%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96|title=арджанікідзаўскі - Пошук|website=verbum.by|access-date=2026-08-21}}</ref> ({{Lang-ru|Орджоникидзевский}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспубліцы]]. Уваходзіць у склад муніцыпальнага ўтварэння «Карачаеўская гарадская акруга». Пасёлак размешчаны на левым беразе ракі [[Кубань]], за 8 км (па дарозе) на поўнач ад цэнтра горада [[Карачаеўск]]а і за 42 км на поўдзень ад горада [[Чаркеск]]. Адлегласць да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі (станцыя Джэгута, горад [[Усць-Джэгута]]) — 31 км. Праз пгт Арджанікідзаўскі з поўначы на поўдзень праходзіць Ваенна-Сухумская дарога. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1938 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карачаева-Чаркесіі]] r7m4bstf6vfhi6qn2ug7gcnh5cwla3c 0 732952 5216864 4354431 2026-10-12T09:43:53Z Zadorenko V 175157 5216864 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Хабезскі раён''' ({{Lang-ru|Хабезский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспублікі]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аул [[Хабез]]. == Геаграфія == Хабезскі раён размешчаны ў заходняй частцы рэспублікі і мяжуе з землямі: [[Адыгэ-Хабльскі раён|Адыгэ-Хабльскага]] і [[Нагайскі раён (Карачаева-Чаркесія)|Нагайскага]] раёнаў на поўначы, з [[Абазінскі раён|Абазінскім]] і [[Прыкубанскі раён|Прыкубанскім]] раёнамі на ўсходзе, з [[Усць-Джэгуцінскі раён|Усць-Джэгуцінскім раёнам]] на паўднёвым усходзе, з [[Зелянчукскі раён|Зелянчукскім раёнам]] на поўдні і паўднёвым захадзе, а таксама з Атрадненскім раёнам [[Краснадарскі край|Краснадарскага края]] на захадзе. Паводле занальнага раянавання тэрыторыя раёна з поўначы на поўдзень дзеліцца на 2 зоны — перадгорную і горную. Вышыні на тэрыторыі раёна вагаюцца ад 500 да амаль 1600 метраў над узроўнем мора. Гідраграфічная сетка ў раёне прадстаўлена ў асноўным падбасейнамі рэк [[Вялікі Зелянчук]] і [[Малы Зелянчук (верхні прыток Кубані)|Малы Зелянчук]], якія маюць мноства прытокаў на тэрыторыі раёна. Агульная плошча тэрыторыі раёна — 528,53 км² (з 2013 года). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Карачаева-Чаркесіі]] o4wv4uwe2suj6xh3l8fp3229w0detkf 0 732954 5216838 4354435 2026-10-12T08:52:16Z Zadorenko V 175157 5216838 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Абазінскі раён''' ({{Lang-ru|Абазинский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспублікі]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аул [[Інжыч-Чукун]]. == Геаграфія == Абазінскі раён размешчаны ў цэнтральнай частцы Карачаева-Чаркескай Рэспублікі. Плошча тэрыторыі раёна — 300,19 км². Мяжуе з [[Хабезскі раён|Хабезскім раёнам]] на захадзе, [[Адыгэ-Хабльскі раён|Адыгэ-Хабльскім раёнам]] на поўначы, Чаркескай гарадской акругай і [[Усць-Джэшуцінскі раён|Усць-Джэгуцінскім раёнам]] на ўсходзе. На поўначы ў раён укліньваецца і дзеліць яго на дзве часткі Дружбінскае сельскае паселішча Прыкубанскага раёна, адлучаючы ад астатняй часткі раёна Псыжскае сельскае паселішча. На ўсходзе раён абмежаваны ракой [[Кубань]], на захадзе яе левым прытокам — ракой [[Малы Зелянчук (верхні прыток Кубані)|Малы Зелянчук]]. Іншыя значныя рэкі раёна — Эльбурган, Вялікі Эльбруган, Хатапацікор, Кара-Пага і Чыбіш. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Карачаева-Чаркесіі]] kn3ppgvumd0vfz446c7475y62ptwb9j 0 732957 5216852 4354440 2026-10-12T09:26:07Z Zadorenko V 175157 5216852 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Адыгэ-Хабльскі раён''' ({{Lang-ru|Адыге-Хабльский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспублікі]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аул [[Адыгэ-Хабль]]. == Геаграфія == Адыгэ-Хабльскі раён размешчаны ў паўночна-заходняй частцы рэспублікі і мяжуе з землямі [[Хабезскі раён|Хабезскага]] і [[абазінскі раён|Абазінскага]] раёнаў на поўдні, з [[Атрадненскі раён|Атрадненскім раёнам]] [[Краснадарскі край|Краснадарскага края]] на захадзе, з [[Качубееўскі раён|Качубееўскім раёнам]] [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскага края]] на поўначы, з [[Прыкубанскі раён|Прыкубанскім раёнам]] на ўсходзе, а таксама з [[Нагайскі раён (Карачаева-Чаркесія)|Нагайскім раёнам]], які дзеліць тэрыторыю Адыгэ-Хабльскага раёна на дзве няроўныя часткі. Паводле занальнага раянавання тэрыторыя раёна з поўначы на поўдзень дзеліцца на 2 зоны — раўнінную і перадгорную, раўніны прыкметна пераважаюць. Сярэднія вышыні на тэрыторыі раёна вагаюцца ад 400 да 700 метраў над узроўнем мора. Гідраграфічная сетка на тэрыторыі раёна прадстаўлена ў асноўным рэкамі. Найбольш буйныя — [[Кубань]], [[Вялікі Зелянчук]], [[Малы Зелянчук (верхні прыток Кубані)|Малы Зелянчук]], Вялікі Шчаблонак і Малы Шчаблонак. Агульная плошча тэрыторыі раёна — 323,37 км² (з 2008 года). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Карачаева-Чаркесіі]] 3x9cezstb5ras7uxrq36se8pm9tx068 0 732959 5216859 4354442 2026-10-12T09:39:51Z Zadorenko V 175157 5216859 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Нагайскі раён''' ({{Lang-ru|Ногайский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспублікі]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Эркен-Шахар]]. == Геаграфія == Нагайскі раён размешчаны ў паўночнай частцы Карачаева-Чаркескай Рэспублікі. Плошча тэрыторыі раёна — 209,59 км² (з 2013 года), што складае каля 1,47 % ад тэрыторыі Карачаева-Чаркесіі. Мяжуе з [[Адыгэ-Хабльскі раён|Адыгэ-Хабльскім раёнам]] на ўсходзе і захадзе (падзяляючы яго, такім чынам, на дзве часткі), [[Хабезскі раён|Хабезскім раёнам]] на поўдні, а таксама з [[Качубееўскі раён|Качубееўскім раёнам]] [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскага края]] на поўначы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Карачаева-Чаркесіі]] k4ic2qzo6mdkzgdhn6cbnpf71whpjtc 0 732965 5216862 4354450 2026-10-12T09:41:48Z Zadorenko V 175157 5216862 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Урупскі раён''' ({{Lang-ru|Урупский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспублікі]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — станіца [[Праградная (станіца)|Праградная]]. == Геаграфія == Урупскі раён размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы рэспублікі. Агульная плошча тэрыторыі раёна — 2782 км². Мяжуе з землямі [[Зелянчукскі раён|Зелянчукскага раёна]] на ўсходзе, а таксама з раёнамі [[Краснадарскі край|Краснадарскага края]]: [[Мастоўскі раён (Краснадарскі край)|Мастоўскім]] на захадзе, [[Лабінскі раён|Лабінскім]] і [[Атрадненскі раён|Атрадненскім]] на поўначы. На поўдні мяжуе з часткова прызнанай Рэспублікай Абхазія. Тэрыторыя раёна размешчана ў горнай частцы рэспублікі. У наяўнасці вялікія ваганні вышынь паміж хрыбтамі і рачнымі далінамі. Клімат раёна абумоўлены уплывам гор, з тыпова горным тэмпературным рэжымам (халаднаватае лета, параўнальна цёплая зіма). Раён знаходзіцца ў горнай сельскагаспадарчай зоне. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Карачаева-Чаркесіі]] j6yh4x4tvcqv4wwkrluhfm3xg7q0bci 0 732967 5216863 4355051 2026-10-12T09:43:09Z Zadorenko V 175157 5216863 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Усць-Джэгуцінскі раён''' ({{Lang-ru|Усть-Джегутинский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспублікі]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Усць-Джэгута]]. Плошча раёна — 890,15 км² (з 2013 года). == Гісторыя == Усць-Джэгуцінскі раён быў утвораны Пастановай УЦВК ад 23 студзеня 1935 года. 12 кастрычніка 1943 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР у сувязі з ліквідацыяй Карачаеўскай аўтаномнай вобласці Усць-Джэгуцінскі раён з усімі населенымі пунктамі перададзены ў склад [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскага края]]. 12 студзеня 1957 года Чаркеская аўтаномная вобласць была пераўтворана ў Карачаева-Чаркескую АВ у складзе Стаўрапольскага края. Ёй былі таксама перададзены Зелянчукскі, Карачаеўскі і Усць-Джэгуцінскі раёны Стаўрапольскага края. 1 лютага 1963 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР Усць-Джэгуцінскі раён скасаваны. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР ад 1 лютага 1963 года ў Карачаева-Чаркескай аўтаномнай вобласці Стаўрапольскага края ўтвораны Прыкубанскі сельскі раён. З 1 лютага 1963 года цэнтр Прыкубанскага сельскага раёна — станіца Усць-Джэгуцінская. У склад Прыкубанскага сельскага раёна перададзены Джэгуцінскі і Усць-Джэгуцінскі сельскія Саветы са скасаванага Усць-Джэгуцінскага раёна. 23 сакавіка 1977 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР быў утвораны Усць-Джэгуцінскі раён з цэнтрам у горадзе Усць-Джэгута. {{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Карачаева-Чаркесіі]] 6ne6p25taqeds1zol4xxblc1eppxh6t 0 732973 5216861 4354492 2026-10-12T09:40:52Z Zadorenko V 175157 5216861 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Прыкубанскі раён''' ({{Lang-ru|Прикубанский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспублікі]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Каўказскі (Карачаева-Чаркесія)|Каўказскі]]. == Геаграфія == Прыкубанскі раён размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Карачаева-Чаркескай Рэспублікі. Плошча тэрыторыі раёна — 946,29 км² (з 2014 года). Мяжуе з [[Усць-Джэгуцінскі раён|Усць-Джэгуцінскім раёнам]] на поўдні, [[Абазінскі раён|Абазінскім]] і [[Адыгэ-Хабльскі раён|Адыгэ-Хабльскім раёнамі]], а таксама Чаркескай гарадской акругай на захадзе і са [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краем]] на поўначы і ўсходзе. Ад асноўнай часткі раёна аддзелена Дружбінскае сельскае паселішча, размешчанае за ракой [[Кубань]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Карачаева-Чаркесіі]] aj96yxwkyckk2xn4xrhwse9fwzkovoo 0 732974 5216854 4354501 2026-10-12T09:27:10Z Zadorenko V 175157 5216854 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Карачаеўскі раён''' ({{Lang-ru|Карачаевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспубліцы]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Карачаеўск]] (не ўваходзіць у склад раёна). == Геаграфія == Раён размешчаны ў горнай частцы рэспублікі паміж Галоўным Каўказскім і Скалістым хрыбтамі. Плошча раёна — 3917,24 км² (з 2010 года). Найвышэйшы пункт — заходняя вяршыня гары [[Эльбрус]] (5642 м), на тэрыторыі раёна таксама размешчана вяршыня [[Дамбай-Ульген]] (4046 м) — найвышэйшы пункт Заходняга Каўказа. == Гісторыя == У выніку скасавання Карачаеўскай аўтаномнай вобласці ў 1943 годзе, у сувязі з дэпартацыяй карачаеўцаў, два раёны ліквідаванай вобласці (Мікаянаўскі і Учкуланскі), якія прыблізна адпавядалі цяперашняму Карачаеўскаму раёну, былі перададзены ў склад [[Грузінская ССР|Грузінскай ССР]], дзе яны ўтварылі Клухарскі раён. 14 сакавіка 1955 года Указам Прэзідыума ВС СССР Клухарскі раён быў перададзены з Грузінскай ССР у склад [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскага края]]. 12 студзеня 1957 года Клухарскі раён перайменаваны ў Карачаеўскі. У той жа дзень Чаркеская аўтаномная вобласць была пераўтворана ў Карачаева-Чаркескую АВ у складзе Стаўрапольскага края. Ёй былі таксама перададзены Зелянчукскі, Карачаеўскі і Усць-Джэгуцінскі раёны Стаўрапольскага края. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Карачаева-Чаркесіі]] ore6b0ka4do95sozkikvf3pzdazt21v 0 733317 5216853 4356477 2026-10-12T09:26:43Z Zadorenko V 175157 5216853 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Зелянчукскі раён''' ({{Lang-ru|Зеленчукский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспублікі]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — станіца [[Зелянчукская]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Карачаева-Чаркесіі]] az93ndc38w4q3mzgcy42scxdyw4m5f0 0 733318 5216855 4356475 2026-10-12T09:27:44Z Zadorenko V 175157 5216855 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Малакарачаеўскі раён''' ({{Lang-ru|Малокарачаевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе [[Карачаева-Чаркесія|Карачаева-Чаркескай Рэспублікі]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Плошча раёна — 1291,89 км² (з 2015 года). Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Учкекен]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Карачаева-Чаркесія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Карачаева-Чаркесіі]] eaz896g4ass91rlu5p1vai0vpzdjn0v 0 739227 5216713 4501113 2026-10-12T02:46:35Z Zadorenko V 175157 5216713 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Джэйра́хскі раён''' ({{lang-inh|Джӏайрах район}}, {{lang-ru|Джейрахский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Інгушэція|Інгушэціі]], [[Расія|Расійская Федэрацыя]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Джэйрах]]. == Геаграфія == Джэйрахскі раён размешчаны ў паўднёвай горнай частцы Інгушэціі і займае цэнтральную частку [[Галоўны Каўказскі хрыбет|Галоўнага Каўказскага хрыбта]]. На ўсходзе раён мяжуе з Ітум-Калінскім раёнам Чачэнскай Рэспублікі, на поўначы з [[Сунжанскі раён|Сунжанскім раёнам]] Інгушэціі, на паўночным захадзе — з Прыгарадным раёнам [[Паўночная Асеція|Паўночнай Асеціі]], на захадзе — з гарадской акругай Уладзікаўказ і на поўдні — з [[Грузія]]й. Плошча тэрыторыі раёна — 627,04 км². Асноўныя рэкі — Аса і [[Армхі]]. Горныя вяршыні: Шан (4451,8 м, самы высокі пункт Інгушэціі), Кідэганіс, Гайкамд (3171,7 м), Хахалгі (3032,9 м), Сталовая (2993,9 м), Чарахкорт (2230,6 м) і іншыя. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Інгушэція}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Інгушэціі]] enwbn3uepo4nxmqfn3y7twoh7holmoc 0 740591 5216917 4822836 2026-10-12T10:37:21Z Zadorenko V 175157 5216917 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Шабалі́нскі раён''' або '''аймак''' ({{lang-ru|Шебали́нский район}}, {{lang-alt|Шабалин аймак}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе [[Рэспубліка Алтай|Рэспублікі Алтай]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Шабаліно (Рэспубліка Алтай)|Шабаліно]]. == Геаграфія == Размешчаны ў горна-стэпавай зоне паўночна-заходняй часткі Рэспублікі Алтай, ахоплівае Семінскі, Чаргінскі і [[Ануйскі хрыбет|Ануйскі]] хрыбты. Калі ехаць па Чуйскім тракце, раён пачынаецца за мастом цераз раку Катунь, у сяле Усць-Сема. Гэта першы жалезабетонны мост цераз раку на Чуйскім тракце, пабудаваны ў канцы 1950-х гадоў. Стары Чуйскі тракт, які калісьці праходзіў ад горада Бійска праз сяло Алтайскае і Камарскі перавал, сустракаецца з новым у сяле Чарга. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Шабалінскі раён}} {{Рэспубліка Алтай}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Рэспублікі Алтай]] 1eg3lfb82ztb9p6m6yv00qaptn8j8bj 0 741325 5216452 4740378 2026-10-11T17:48:37Z Pabojnia 135280 афармленне 5216452 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Форт Баяр (значэнні)}} {{Славутасць}} '''Форт Баяр''' ({{lang-fr|Fort Boyard}}, транскрыпцыя: {{IPA|[fɔʁ bwa'jar]}}; часам транслітаруецца як ''Баярд'' або ''Буаяр'') — каменны [[форт]], размешчаны каля [[Атлантычны акіян|атлантычнага]] ўзбярэжжа [[Францыя|Францыі]] ў праліве {{нп5|Ант’ёш||en|Pertuis d'Antioche}}, паміж астравамі {{нп5|Іль-д’Экс||en|Île-d'Aix}} ({{lang-fr|Île-d'Aix}}) і [[Алерон]] ({{lang-fr|Île d'Oléron}}). Будаўніцтва пачалося ў [[1801]] годзе і скончылася ў [[1857]] годзе. == Гісторыя будаўніцтва == Першая прапанова пабудаваць [[форт]] на гэтым месцы з’явілася яшчэ ў 1666 годзе, пасля ўзвядзення ваенных [[верф]]яў у горадзе [[Рашфор]]. Для абароны верфяў ад магчымага нападу брытанскага флоту былі пабудаваны дзве берагавыя батарэі, аднак перакрыць праліў яны не змаглі — дальнабойнасць [[Артылерыя|артылерыйскіх]] гармат у той час была вельмі малая, а адлегласць між двума сумежнымі астравамі — занадта вялікая. Форт, пабудаваны пасярод праліва, разам з берагавымі батарэямі мог перакрываць праход да верфяў, ствараючы «''агнявы бар’ер''» перад варожымі караблямі. Аднак легендарны інжынер-фартыфікатар [[Себасцьен Ле Прэтр дэ Вабан]], якому [[Людовік XIV]] прапанаваў узначаліць будаўніцтва, адмовіўся, запярэчыўшы каралю: «''Сэр, прасцей схапіць зубамі месяц, чым пабудаваць у такім месцы крэпасць''». Да ідэі збудаваць форт вярнуліся ў пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Да таго часу будаўнічыя тэхналогіі ўжо дазвалялі ўзвядзенне такой крэпасці, а патрэба ў ёй заставалася вельмі актуальнай — знешняя палітыка [[Напалеон I Банапарт|Напалеона I]] моцна ўскладняла адносіны між Францыяй і Вялікабрытаніяй. Будаўніцтва форта пачалося ў [[1801]] годзе на ўжо існуючай у праліве пясчанай водмелі, ад назвы якой і пайшла назва самога форта. Пры будаўніцтве падмуркаў форта каменныя блокі ўсталёўваліся непасрэдна на марское дно. Неўзабаве будаўнікі сутыкнуліся з сур’ёзнымі тэхнічнымі цяжкасцямі — каменныя блокі пад уласным цяжарам правальваліся ў зямлю, нахіляліся і рассоўваліся. У выніку ў 1809 годзе будаўніцтва крэпасці было прыпынена і аднавілася толькі ў 1837 годзе, падчас праўлення [[Луі-Філіп I|Луі-Філіпа I]], калі адносіны з Вялікабрытаніяй зноў сталі вельмі напружанымі. Узвядзенне форта апынулася «''даўгабудам''» — крэпасць была скончана толькі ў [[1857]] годзе<ref name="charente-maritime" />. Збудаванне атрымалася даволі вялікім: даўжыня крэпасці склала 68 метраў, шырыня — 31 метр, а вышыня сцен дасягала 20 метраў. Гарнізон Баяра налічваў 250 чалавек. Аднак, калі форт быў завершаны, апынулася, што крэпасць увогуле ўжо не патрэбна. За 50 з лішнім гадоў з моманту заснавання форта радыус дзеяння артылерыйскіх гармат значна павялічыўся, а берагавыя батарэі цяпер з лёгкасцю перакрывалі праліў. Такім чынам, неабходнасць у новапабудаваным форце адпала, але ён застаўся ў распараджэнні ваеннага ведамства Францыі і пасля выкарыстоўваўся як турма, не ўдзельнічаючы ў ваенных дзеяннях. == Далейшая гісторыя крэпасці == [[Выява:Fort boyard aout 2006-5.JPG|thumb|200px|Форт Баяр, від з мора.]] [[Выява:Location Fort Boyard Nasa.jpg|thumb|200px|Форт Баяр, фота са спадарожніка.]] У 1913 годзе форт выйшаў з распараджэння арміі, а яго гарматы былі распрададзены. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] немцы выкарыстоўвалі Баяр для трэніровачных стрэльбаў, прычыніўшы яму вялікія пашкоджанні. На працягу наступных 20 гадоў форт заставаўся ў поўным запусценні і паступова разбураўся пад уздзеяннем мора, ветру і марскіх птушак. 28 мая 1962 года форт Баяр быў выстаўлены на аўкцыён з пачатковай цаной 7,5 тысяч [[Французскі франк|франкаў]]. Асноўная барацьба разгарнулася між дантыстам з Авар’е Эрыкам Эртам і старшынёй таварыства сяброў форта Баяр. Эрт заплаціў 28 тысяч франкаў (на 3 тысячы больш, чым яго канкурэнт) і набыў форт у сваю ўласнасць. Аднак у яго не было сродкаў на аднаўленне Баяра, які ўсё больш разбураўся не толькі ад прыродных уздзеянняў, але і ад шматлікіх турыстаў, якія літаральна разбіралі форт на сувеніры. У 1979 годзе Эрт вырашыў пазбавіцца ад Баяра. Ён выставіў яго на продаж за 1,2 мільёна франкаў. Адзіным зацікаўленым у набыцці форта на той момант было аб’яднанне «''Звар’яцелыя на моры''», якое хацела зрабіць яго месцам сустрэчы мастакоў і эколагаў. Аднак кошт, запатрабаваны гаспадаром, быў занадта высокі для таварыства. Пачынаючы з 1980 года пэўную цікавасць да форта Баяр стала праяўляць тэлебачанне. У прыватнасці, Філіп Дэ Д’елевель, вядучы папулярнай праграмы «''Паляванне за скарбамі''», у адной з серый якой герой павінен знайсці схаваную ў форце табакерку [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. У тым жа годзе гандлёвая палата Рашфора выступіла з прапановай рэканструяваць Баяр. Нікога, аднак, зацікавіць аднаўленнем форта не ўдалося, і праект быў прыпынены. У 1989 годзе Эрык Эрт перапрадаў форт Баяр за 1,5 мільёны франкаў прадзюсару тэлевізійных гульняў Жаку Антуану, які шукаў пляцоўку для [[Форт Баяр (тэлегульня)|свайго новага шоу]]. У 1989 годзе пачалася рэканструкцыя Баяра. За 25 метраў ад яго пабудавана марская пляцоўка для швартоўкі судоў (стары пірс форта быў даўно разбураны). Форт быў цалкам ачышчаны ад вялізнага пласта [[гуана]] (таўшчынёй 50 см). Абедзве залы абсталяваны для правядзення [[Форт Баяр (тэлегульня)|аднайменнай тэлегульні]]. У 1996 годзе былі адноўлены і артылерыйскія платформы. Аднак форт па-ранейшаму падвяргаўся шкодным уздзеянням з боку мора. Таму ў 1998 годзе былі праведзены дадатковыя рэстаўрацыйныя працы. Былі цалкам ачышчаны вонкавыя сцены і завершана герметызацыя тэрасы. Завяршальным этапам стала рэстаўрацыя цэнтральнага двара зімой 2003—2004 гадоў. == Уладкаванне форта == Форт Баяр мае тры галоўныя ярусы. На ўсіх трох ярусах размешчаны балконы, калідоры і [[Келля|келлі]]. Такіх келляў у форце больш за 70. Названы яны так з-за невялікага памеру і мінімальнага ўбрання. У XIX стагоддзі ў келлях жыў гарнізон форта, а таксама там захоўвалася зброя і прыпасы. Цяпер у келлях знаходзяцца механізмы, якія выкарыстоўваюцца падчас гульняў, а таксама тэхнічнае абсталяванне, неабходнае для правядзення тэлегульні. На даху форта звычайна праходзіць спаборніцтва канатаходцаў, таксама над апошнім ярусам форта размешчана невялікая вежа, якая служыла аглядным пунктам. == Форт у кінематографе == У 1962 годзе форт Баяр упершыню з’явіўся ў поўнаметражным фільме — гэта была кінастужка «''{{нп5|Адпачынак воіна||en|Love on a Pillow}}''» рэжысёра [[Ражэ Вадзім]]а. У фільме {{нп5|Рабер Энрыко|Рабера Энрыко|en|Robert Enrico}} «''{{нп5|Шукальнікі прыгод (фільм, 1967)|Шукальнікі прыгод|en|The Last Adventure (1967 film)}}''», які выйшаў на экраны ў 1967 годзе, у форце адбываецца кульмінацыйная сцэна бою працягласцю больш за пятнаццаць хвілін экраннага часу. Здымкі гэтай сцэны занялі ажно тры тыдні і скончыліся моцным штормам, падчас якога здымачную групу прыйшлося ў спешным парадку эвакуіраваць на верталёце. == Форт у камп’ютарных гульнях == Па матывах тэлегульні створана аднайменная відэагульня. У шутары «''{{нп5|Counter-Strike: Global Offensive||en|Counter-Strike: Global Offensive}}''» ёсць карта пад назвай «''de_boyard''», якая заснавана на крэпасці. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="charente-maritime">{{cite web|url=http://charente-maritime.fr/CG17/jcms/c_6404/fort-boyard|title=Fort Boyard|author=Jean de Saint Blanquat|publisher=charente-maritime|accessdate=2011-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111223091327/http://charente-maritime.fr/CG17/jcms/c_6404/fort-boyard|archivedate=2011-12-23|url-status=dead}}</ref> }} == Літаратура == * {{Cite book |last=Barber |first=Richard |title=The Companion Guide to Gascony and the Dordogne |year=1999 |publisher=Companion Guides |isbn=978-1-900639-27-9 }} * {{Cite book |last=Lepage |first=Jean-Denis G. G. |title=French Fortifications, 1715–1815: An Illustrated History |year=2009 |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-4477-9 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1857 годзе]] [[Катэгорыя:Крэпасці Францыі]] [[Катэгорыя:Фарты Францыі]] [[Катэгорыя:Штучныя астравы]] [[Катэгорыя:Прыморская Шаранта]] [[Катэгорыя:Ваенная гісторыя Францыі]] [[Катэгорыя:Колішнія турмы]] 1ywn1nd5mq5yymiceczxptdrjsnnfk3 0 741373 5216777 4822710 2026-10-12T04:32:27Z Zadorenko V 175157 5216777 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Я́шкульскі раён''' ({{lang-ru|Я́шкульский райо́н}}, {{lang-xal|Яшкулин район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], у межах якой утвораны муніцыпальны раён Я́шкульскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Яшкуль (пасёлак)|Яшкуль]]. == Геаграфія == Плошча тэрыторыі раёна — 11769 км². Раён мяжуе на захадзе з [[Цалінны раён (Калмыкія)|Цалінным раёнам]], на поўначы — з [[Кетчэнераўскі раён|Кетчэнераўскім]] і [[Юсцінскі раён|Юсцінскім]] раёнамі, на ўсходзе — з [[Астраханская вобласць|Астраханскай вобласцю]], на паўднёвым усходзе і поўдні — з [[Чорназямельскі раён|Чорназемельскім раёнам]], на паўднёвым захадзе — з [[Ікі-Бурульскі раён|Ікі-Бурульскім раёнам]]. Адлегласць ад раённага цэнтра да г. [[Эліста]] — 93 км. Па тэрыторыі раёна праходзіць федэральная аўтадарога Р216 (Астрахань — Эліста), рэгіянальныя аўтадарогі Яшкуль — Камсамольскі — Артэзіян, Ута — Цаган Аман. Раён знаходзіцца ў зоне паўпустыняў, практычна цалкам у межах [[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспійскай нізіны]]. Паўднёвы захад раёна часткова размешчаны на ўсходніх схілах [[Ергені|Ергенінскага ўзвышша]]. Гідраграфічная сетка на тэрыторыі Яшкульскага раёна развіта вельмі слаба. Рэкі Яшкульскага раёна адносяцца да катэгорыі малых рэк Калмыкіі і яны прадстаўлены вадацёкамі ўсходняга схілу Ергенінскага ўзвышша. У паўднёва-заходняй частцы раёна з захаду на ўсход працякаюць рэчкі Яшкуль, [[Эліста (прыток Яшкуля)|Эліста]], Бурата-Сала, Улан-Зуха, якія належаць да бяссцёкавых басейнаў і летам перасыхаюць, утвараючы асобныя плёсы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Калмыкіі]] k62rwjpa3mx80ltg03h35emqt4je1k1 0 741375 5216765 4822709 2026-10-12T04:28:59Z Zadorenko V 175157 5216765 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Акцябрскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Акцябрскі раён''' ({{lang-ru|Октя́брьский райо́н}}, {{lang-xal|Октябрин район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], у межах якой утвораны муніцыпальны раён Акцябрскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Вялікі Царын]] ({{lang-xal|Ик Царң}} — ''Вялікі луг''). == Геаграфія == Плошча тэрыторыі раёна — 3 686 км², у тым ліку землі сельскагаспадарчага прызначэння — 3421,5 км², з іх ралля — 525,2 км², пашы — 2819,6 км². Адлегласць ад раённага цэнтра да г. [[Эліста]] — 276 км. Тэрыторыя раёна размешчана ў паўночнай частцы рэспублікі ў [[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспійскай нізіне]]. Раён уваходзіць у паўпустынную прыродную зону, характарызуецца кантынентальным засушлівым кліматам, у спякотным і ўмерана гарачым падраёнах сухога агракліматычнага пояса. Рэльеф раёна ўяўляе сабой слабашырокахвалістую раўніну. Хвалістасць рэльефу абумоўлена вялікім распаўсюджваннем стэпавых і ліманных паніжэнняў. У раёне сустракаюцца бурыя напаўпустынныя саланцаватыя глебы, саланцы напаўпустынныя тыповыя, саланчакі, пяскі. Раён мяжуе на ўсходзе з [[Астраханская вобласць|Астраханскай вобласцю]], на паўночным захадзе — з [[Маладэрбетаўскі раён|Маладэрбетаўскім]], на паўднёвым захадзе — з [[Кетчэнераўскі раён|Кетчэнераўскім]] і на поўдні — з [[Юсцінскі раён|Юсцінскім]] раёнамі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Калмыкіі]] ex76gbrpntc8qcsaafkunougcwkpuis 0 741377 5216766 4822708 2026-10-12T04:29:36Z Zadorenko V 175157 5216766 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Гарадавікоўскі раён''' ({{lang-ru|Городовико́вский район}}, {{lang-xal|Башнтан район}}; у 1930—1960 гадах — ''Заходні раён'') — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], у межах якой утвораны муніцыпальны раён Гарадавікоўскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Гарадавікоўск]]. == Геаграфія == Плошча тэрыторыі раёна — 1099 км². Адлегласць ад раённага цэнтра да г. [[Эліста]] — 251 км. У раёне — развітая сетка аўтадарог. Асноўныя аўтадарогі — Сальск — Гарадавікоўск, Гарадавікоўск — Тахта (на Іпатава), Гарадавікоўск — Яшалта, Гарадавікоўск — Родыкі (на Стаўрапаль і Краснагвардзейскае). Раён мяжуе на паўночным усходзе з [[Яшалцінскі раён|Яшалцінскім раёнам]], на паўднёвым усходзе і поўдні — са [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краем]], на захадзе і поўначы — з [[Растоўская вобласць|Растоўскай вобласцю]]. Асноўныя рэкі — [[Егарлык]], Башанта, Вялікі Гок. У паўднёва-ўсходняй частцы раёна размешчана [[Гарадавікоўскае вадасховішча]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Калмыкіі]] i1qfz3yz2bkypx251x97zlgq5y5xj2u 0 741385 5216767 4822706 2026-10-12T04:29:51Z Zadorenko V 175157 5216767 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Ікі-Бурульскі раён''' ({{lang-ru|И́ки-Буру́льский район}}, {{lang-xal|Ик Буурл район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], у межах якой утвораны муніцыпальны раён Ікі-Бурульскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Ікі-Бурул]]. == Геаграфія == Плошча тэрыторыі раёна — 6363 км². Адлегласць ад горада [[Эліста|Элісты]] — 66 км. Ікі-Бурульскі раён мяжуе: * на захадзе — з [[Прыютненскі раён|Прыютненскім раёнам]] і гарадской акругай Эліста; * на паўночным захадзе — з [[Цалінны раён (Калмыкія)|Цалінным раёнам]]; * на поўначы — з [[Яшкульскі раён|Яшкульскім раёнам]] (п. Таўн-Гашун); * на ўсходзе — з [[Чорназямельскі раён|Чорназямельскім раёнам]]; * на поўдні — са [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краем]]. У геаграфічным плане раён уключае тры геамарфалагічныя зоны: большую частку раёна займае паўднёва-ўсходняя частка Ергенінскага ўзвышша, усход і паўночны ўсход раёна займае [[Прыкаспійская нізіна]], паўднёвую ўскраіну — [[Кума-Маныцкая ўпадзіна]]. Асноўныя рэкі — Усходні і Заходні Маныч (на мяжы са Стаўрапольскім краем), Улан-Зуха і іншыя. Большасць рэк раёна летам перасыхае. Асноўныя вадаёмы — возера Лысы Ліман, [[Чаграйскае вадасховішча]]. === Клімат === Клімат рэзка кантынентальны — лета гарачае і вельмі сухое, зіма маласнежная, часам з вялікімі халадамі. Максімальная тэмпература ліпеня — +42&nbsp;°C, мінімальная тэмпература студзеня — мінус 34—36&nbsp;°C, сярэдняя тэмпература студзеня — мінус 5—8&nbsp;°C, сярэдняя тэмпература ліпеня — плюс 23—26&nbsp;°C. Вегетацыйны перыяд з тэмпературай вышэй за 10&nbsp;°C працягваецца ад 180 да 213 дзён. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — ад 210 да 340 мм. Сухасць клімату ўзмацняецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Калмыкіі]] 6pj46yctdo8gxvd3yp41lyt5uy2ffec 0 741407 5216768 4822703 2026-10-12T04:30:02Z Zadorenko V 175157 5216768 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кетчэнераўскі раён''' ({{lang-ru|Кетчене́ровский райо́н}}; {{lang-xal|Көтчнрә район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], у межах якой утвораны муніцыпальны раён Кетчэнераўскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Кетчэнеры]]. == Геаграфія == Плошча тэрыторыі раёна — 6548 км². Адлегласць ад г. [[Эліста]] — 117 км. Працягласць раёна з поўначы на поўдзень — 80 км, з захаду на ўсход — 120 км. Раён знаходзіцца на захадзе Калмыкіі, мяжуе на захадзе з [[Растоўская вобласць|Растоўскай вобласцю]], на поўначы з [[Сарпінскі раён|Сарпінскім раёнам]] і [[Маладэрбетаўскі раён|Маладэрбетаўскім раёнам]], на паўночным усходзе з [[Акцябрскі раён (Калмыкія)|Акцябрскім раёнам]], на ўсходзе з [[Юсцінскі раён|Юсцінскім раёнам]], на паўднёвым усходзе з [[Яшкульскі раён|Яшкульскім раёнам]], на поўдні з [[Цалінны раён (Калмыкія)|Цалінным раёнам]]. === Клімат === Кетчэнераўскі раён размешчаны ў зоне ў гарачым і ўмерана-гарачым падраёнах сухога агракліматычнага раёна, у зоне сухіх [[стэп]]аў і [[Паўпустыня|паўпустынь]]. [[Клімат]] рэзка кантынентальны — [[лета]] гарачае і вельмі сухое, зіма маласнежная, часам з вялікімі халадамі. Сярэднегадавая [[тэмпература паветра]] +8,5&nbsp;°C; абсалютны максімум тэмпературы +42&nbsp;°C; абсалютны мінімум тэмпературы −33,3&nbsp;°C. Сярэднегадавая хуткасць ветра складае 5,0 м/с. Да неспрыяльных з’яў, якія выклікаюць [[сухавей]] і пыльныя буры, адносяцца [[Вецер|вятры]] ўсходніх і паўднёва-ўсходніх напрамкаў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Калмыкіі]] 0enva50ffxq3xg0e5wj2kmqmvlr1w8s 0 741411 5216769 4822702 2026-10-12T04:30:15Z Zadorenko V 175157 5216769 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Лаганскі раён''' ({{lang-ru|Лага́нский райо́н}}, {{lang-xal|Лаганя район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], у межах якой утвораны муніцыпальны раён Лаганскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Лагань]]. Насельніцтва — {{num|18156|чал.}} (2019 г.). == Геаграфія == Раён размешчаны на паўднёвым усходзе Рэспублікі Калмыкія на [[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспійскай нізіне]] ля ўзбярэжжа [[Каспійскае мора|Каспійскага мора]]. Характэрнай асаблівасцю рэльефу раёна з’яўляюцца [[Бэраўскія бугры]]. На поўдні раён мяжуе з [[Дагестан|Рэспублікай Дагестан]], на захадзе — з [[Чорназямельскі раён|Чорназямельскім раёнам]], на поўначы — з [[Астраханская вобласць|Астраханскай вобласцю]], на ўсходзе абмываецца [[Каспійскае мора|Каспійскім морам]]. Працягласць марскога ўзбярэжжа, прылеглага да тэрыторыі раёна, складае 130 км. Па мяжы з Чорназямельскім раёнам праходзіць чыгунка Астрахань — Кізляр. Плошча тэрыторыі раёна — 4685 км². Адлегласць ад раённага цэнтра да г. [[Эліста]] — 310 км. === Клімат === Тэрыторыя Лаганскага раёна дзякуючы свайму геаграфічнаму становішчу атрымлівае шмат сонечнай радыяцыі. Колькасць сумарнай сонечнай энергіі вагаецца ад 115 ккал/см² да 120 ккал/см². Працягласць сонечнага ззяння тут складае 2180—2250 гадзін у год. Тэмпература паветра мае рэзка выражаны гадавы ход. Амплітуда абсалютных тэмператур паветра на працягу года складае 80—90&nbsp;°C. Максімальная тэмпература ліпеня — +42&nbsp;°C, мінімальная тэмпература студзеня — мінус 34—36&nbsp;°C, сярэдняя тэмпература студзеня — мінус 5—8&nbsp;°C, сярэдняя тэмпература ліпеня — +23—26&nbsp;°C. Вегетацыйны перыяд з тэмпературай вышэй за 10&nbsp;°C працягваецца ад 180 да 213 дзён. Колькасць ападкаў вагаецца ад 300 да 400 мм. Адносная вільготнасць паветра мае ярка выражаны гадавы ход. Найменшыя значэнні адзначаюцца ў ліпені — 45—50 %, мінімальныя (у асобныя дні) могуць быць 20 % і ніжэй. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Калмыкіі]] avnchz8kvi3pghw1c4pixpokqv1wnj0 0 741587 5216776 4822666 2026-10-12T04:32:15Z Zadorenko V 175157 5216776 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Яшалцінскі раён''' ({{lang-ru|Яшалти́нский райо́н}}, {{lang-xal|Яшалтан район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], у межах якой утвораны муніцыпальны раён Яшалцінскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Яшалта]]. == Геаграфія == Плошча тэрыторыі раёна — 2 416 км². Мяжуе на паўночным усходзе з [[Прыютненскі раён|Прыютненскім раёнам]], на ўсходзе і паўднёвым усходзе — са [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краем]], на паўднёвым захадзе — з [[Гарадавікоўскі раён|Гарадавікоўскім раёнам]], на захадзе і поўначы — з [[Растоўская вобласць|Растоўскай вобласцю]]. Разам з Гарадавікоўскім раёнам Калмыкіі ўтварае своеасаблівы анклаў. Сухапутныя зносіны паміж раёнамі і астатняй Калмыкіяй ажыццяўляюцца праз тэрыторыю Стаўрапольскага края (Апанасенкаўскі раён). У геаграфічным плане раён размешчаны ў межах Кума-Маныцкай упадзіны. Рэкі раёна звычайна ў летні перыяд перасыхаюць. Асноўныя — Хагін-Сала, Джалга. Многія азёры засоленыя. Асноўныя вадаёмы — Маныч-Гудзіла, Пралетарскае вадасховішча, Вялікае і Малое Яшалцінскія азёры, возера Царык. У паўднёвай частцы раёна размешчана група Бурушунскіх ліманаў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Калмыкіі]] rcp2dzb3ev0tpgkjkk6pewi2od604vv 0 741595 5216775 4822664 2026-10-12T04:32:02Z Zadorenko V 175157 5216775 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Юсцінскі раён''' ({{lang-ru|Юсти́нский райо́н}}, {{lang-xal|Үстин район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], у межах якой утвораны муніцыпальны раён Юсцінскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Цаган Аман]]. == Геаграфія == Плошча тэрыторыі раёна — 7996 км², з іх 754,2 тыс. гектараў — сельскагаспадарчыя ўгоддзі. Юсцінскі раён размешчаны ва ўсходняй зоне Рэспублікі Калмыкія, у межах пустыннай зоны, у падзоне эфемерава-белапалынных пустыняў на бурых глебах. Клімат раёна засушлівы, рэзка кантынентальны. З асноўнай тэрыторыяй раёна рэзка кантрастуе невялікі ўчастак, размешчаны на левым беразе ракі Волгі, у Волга-Ахтубінскай пойме, дзе ў 1995 годзе быў арганізаваны Прыродны парк Рэспублікі Калмыкія. Адлегласць ад г. [[Эліста]] — 290 км. Раён знаходзіцца ў межах [[прыкаспійская нізіна|Прыкаспійскай нізіны]]. Юсцінскі раён мяжуе на поўдні з [[Яшкульскі раён|Яшкульскім]], на захадзе — з [[Кетчэнераўскі раён|Кетчэнераўскім]], на паўночным захадзе — з [[акцябрскі раён (Калмыкія)|Акцябрскім]] раёнамі Калмыкіі, на ўсходзе — з [[Енатаеўскі раён|Енатаеўскім]], [[Харабалінскі раён|Харабалінскім]] і [[Нарыманаўскі раён|Нарыманаўскім]] раёнамі [[Астраханская вобласць|Астраханскай вобласці]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Калмыкіі]] op7i0sqxzq14ue7dbfw53dropm8sxbi 0 741597 5216774 4822663 2026-10-12T04:31:49Z Zadorenko V 175157 5216774 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Чорназямельскі раён''' ({{lang-ru|Черноземе́льский райо́н}}, {{lang-xal|Хар Һазра район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], у межах якой утвораны муніцыпальны раён Чорназемельскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Камсамольскі (Калмыкія)|Камсамольскі]]. == Геаграфія == Агульная плошча тэрыторыі раёна — 1420013 га, або 18,7 % тэрыторыі рэспублікі, самы вялікі раён Калмыкіі. Адлегласць ад г. Эліста — 190 км. Раён амаль цалкам знаходзіцца ў зоне паўпустыняў. Раён мяжуе на поўначы з [[Яшкульскі раён|Яшкульскім раёнам]], на захадзе — [[Ікі-Бурульскі раён|Ікі-Бурульскім раёнам]], на поўдні са [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краем]] і [[Дагестан|Рэспублікай Дагестан]], на ўсходзе з [[Лаганскі раён|Лаганскім раёнам]] і [[Астраханская вобласць|Астраханскай вобласцю]]. === Клімат === Назва раёна звязана з часткай [[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспійскай нізіны]] — рэгіёнам Чорныя землі. Гэтая частка Калмыкіі практычна не пакрываецца снегам і традыцыйна выкарыстоўваецца для пашавай жывёлагадоўлі. Клімат раёна рэзка кантынентальны: гарачае і сухое надвор’е летам і маласнежная зіма. За год тут налічваецца каля ста васьмідзесяці — ста дзевяноста сонечных дзён, што складае амаль 2300 гадзін. Летні максімум тэмператур складае сорак два — сорак тры градусы. Самая нізкая тэмпература, адзначаная ў Чорназямельскім раёне, роўная трыццаці пяці — трыццаці шасці градусам ніжэй за нуль. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Калмыкіі]] l4htwzrhy87k0bjb6zkkvqcc44fmsdt 0 741631 5216773 4822659 2026-10-12T04:31:32Z Zadorenko V 175157 5216773 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Цалінны раён''' ({{lang-ru|Цели́нный райо́н}}, {{lang-xal|Целинн район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], у межах якой утвораны муніцыпальны раён Цаліннае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Плошча — 5258 км². Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Троіцкае (Калмыкія)|Троіцкае]]. == Геаграфія == Цалінны раён размяшчаецца ў цэнтральнай частцы Рэспублікі, мае параўнальна выгоднае геаграфічнае становішча. Мяжуе на захадзе з [[Растоўская вобласць|Растоўскай вобласцю]], на поўначы з [[Кетчэнераўскі раён|Кетчэнераўскім]], на ўсходзе з [[Яшкульскі раён|Яшкульскім]], на паўднёвым усходзе з [[Ікі-Бурульскі раён|Ікі-Бурульскім]] раёнамі, на поўдні з Элісцінскай гарадской акругай, на паўднёвым захадзе з [[Прыютненскі раён|Прыютненскім раёнам]]. Плошча тэрыторыі раёна — 5258 км². Адлегласць ад раённага цэнтра (сяло Троіцкае) да горада [[Эліста]] — 12 км. Праз тэрыторыю раёна праходзяць федэральныя аўтадарогі {{таблічка-ru|M|6}} (пад’езд да гопда Эліста), {{таблічка-ru|Р|216}} ([[Астрахань]] — [[Эліста]] — [[Стаўрапаль]]), Эліста — Зімоўнікі. Развіта сетка міжпасялковых аўтамабільных дарог (з [[асфальт]]авым і друзавым пакрыццём). === Клімат === Тэрыторыя Цаліннага раёна характарызуецца вельмі засушлівым [[клімат]]ам з умерана спякотным летам і ўмерана халоднай зімой. Самы халодны месяц — [[студзень]], сярэдняя тэмпература якога складае −6,7&nbsp;°C; самыя цёплыя ліпень і жнівень (24,2—23,0&nbsp;°C). Сярэднегадавая [[тэмпература паветра]] роўная +8,6&nbsp;°C. Амплітуда ваганняў тэмпературы — ад +43&nbsp;°C да −34&nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае 315 мм, прычым вялікая іх частка прыпадае на цёплы перыяд — 211 мм. Аднак летнія ападкі носяць кароткачасовы [[Лівень|ліўневы]] характар. Значная частка іх скочваецца ўніз па схілах, не паспеўшы ўвабрацца, таму іх доля ў водным балансе нязначная. Сярэдняя дата ўтварэння ўстойлівага [[Снег|снежнага]] покрыва — 18 снежня. Вышыня снежнага покрыва на адкрытых палях — 17 см. Сярэдняя глыбіня (з найбольшых) прамярзання глебы за зіму складае 55—60 см. Асаблівасцю тэрыторыі з’яўляюцца частыя [[Засуха|засухі]] і [[сухавей]]. Колькасць дзён з сухавеямі, у сярэднім, складае 100,5 дзён. Для клімату раёна характэрны частыя моцныя [[Вецер|вятры]], пераважна ўсходніх напрамкаў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Калмыкіі]] kvggf7no5abznn27njck2zae8kp9b4g 0 741632 5216772 4822658 2026-10-12T04:31:15Z Zadorenko V 175157 5216772 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Сарпінскі раён''' ({{lang-ru|Сарпи́нский райо́н}}, {{lang-xal|Сарпан район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], у межах якой утвораны муніцыпальны раён Сарпінскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Садовае (Калмыкія)|Садовае]]. == Геаграфія == Сарпінскі раён мяжуе на паўночным усходзе — з [[Маладэрбетаўскі раён|Маладэрбетаўскім раёнам]] Калмыкіі; на паўднёвым усходзе — з [[Кетчэнераўскі раён|Кетчэнераўскім раёнам]] Калмыкіі; на паўднёвым захадзе — з Завецінскім раёнам [[Растоўская вобласць|Растоўскай вобласці]]; на захадзе і паўночным захадзе — з [[Кацельнікаўскі раён|Кацельнікаўскім]] і [[Акцябрскі раён (Валгаградская вобласць)|Акцябрскім]] раёнамі [[Валгаградская вобласць|Валгаградскай вобласці]]. Плошча тэрыторыі — 3738 км². Адлегласць ад раённага цэнтра да г. Эліста — 177 км. Тэрыторыя Сарпінскага раёна ўключае дзве геамарфалагічныя часткі: [[Ергені|Ергенінскае ўзвышша]] (асноўная частка — 86,8 %) і Сарпінскую нізіну. Ергенінскае ўзвышша займае большую частку раёна і ўяўляе сабой хвалістую раўніну, парэзаную бэлькамі і ярамі. Ергені на ўсходзе рэзка абрываюцца да [[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспійскай нізіны]], на захадзе плаўна зніжаюцца. Прыкаспійская нізіна займае ўсход раёна. === Гідраграфія === Гідраграфічная сетка развіта параўнальна слаба. Большасць рэк з’яўляюцца малымі, улетку перасыхаюць. Вытокі рэк раёна прымеркаваны да Ергенінскага ўзвышша. Рэкі заходняга схілу Ергеняў адносяцца да басейна ракі Дон: рака [[Кара-Сал]] (разам з ракой Хамхурка), яе прытокі Акшыбай і Кенкра, рэкі Аксай Курмаярскі і Росаш (прыток Аксая). Рэкі ўсходняга схілу ўпадаюць у Сарпінскія азёры альбо з’яўляюцца бяссцёкавымі: рэкі Зельмень, Аршань-Зельмень, Эліста і іншыя. Ва ўсходняй частцы раёна размешчаны азёры Ханата, Цаган-Нур, Батыр-Мала. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Калмыкіі]] 3pc249ck6em7r555oic5lf6u4u1248d 0 741633 5216771 4822657 2026-10-12T04:30:51Z Zadorenko V 175157 5216771 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Прыютненскі раён''' ({{lang-ru|Приютненский район}}, {{lang-xal|Приютнин район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], у межах якой утвораны муніцыпальны раён Прыютненскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Прыютнае (Калмыкія)|Прыютнае]]. == Геаграфія == Плошча тэрыторыі раёна — 3110 км². Адлегласць ад раённага цэнтра да г. Эліста — 70 км. Мяжуе на поўдні са [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краем]], на захадзе — з [[Яшалцінскі раён|Яшалцінскім раёнам]], на поўначы — з [[Растоўская вобласць|Растоўскай вобласцю]], на ўсходзе і паўночным усходзе — з [[Цалінны раён (Калмыкія)|Цалінным раёнам]] і Элісцінскай гарадской акругай, на паўднёвым усходзе — з [[Ікі-Бурульскі раён|Ікі-Бурульскім раёнам]]. Раён выцягнуўся на 138 кіламетраў з захаду на ўсход уздоўж возера Маныч-Гудзіла і ракі [[Маныч]]. Тэрыторыя Прыютненскага раёна ўключае дзве геамарфалагічныя часткі: Ергенінскае ўзвышша і [[Кума-Маныцкая ўпадзіна|Кума-Маныцкую ўпадзіну]]. Ергенінскае ўзвышша займае паўночную частку раёна і ўяўляе сабой хвалістую раўніну, якая рэзка абрываецца да Маныча. На тэрыторыі раёна ў межах Кума-Маныцкай упадзіны, акрамя возера [[Маныч-Гудзіла]], знаходзяцца шматлікія салёныя азёры і ліманы. Найбольш буйныя — Цаган-Хаг, Круцянскае, Кушчаватае, Лысы ліман, Доўгае і Доўганькае. Рэкі раёна, як правіла, улетку перасыхаюць. Найбольш буйныя — Маныч, Наін-Шара. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Калмыкіі]] gtcs5rne5e9oxpqxjd1t6ah38izbo4d 0 741636 5216770 4822656 2026-10-12T04:30:39Z Zadorenko V 175157 5216770 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Маладэрбетаўскі раён''' ({{lang-ru|Малодербе́товский райо́н }}, {{lang-xal|Баһ Дөрвдә район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], у межах якой утвораны муніцыпальны раён Маладэрбэтаўскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Самы паўночны раён Калмыкіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Малыя Дэрбеты]]. == Геаграфія == Плошча тэрыторыі раёна — 3 666 км². Адлегласць ад раённага цэнтра да г. Эліста — 192 км. Раён знаходзіцца на поўначы Калмыкіі, мяжуе на поўначы і паўночным захадзе з [[Валгаградская вобласць|Валгаградскай вобласцю]], на паўночным усходзе з [[Астраханская вобласць|Астраханскай вобласцю]], на паўднёвым усходзе з [[Акцябрскі раён (Калмыкія)|Акцябрскім раёнам]], на паўднёвым захадзе з [[Сарпінскі раён|Сарпінскім раёнам]], на поўдні з [[Кетчэнераўскі раён|Кетчэнераўскім раёнам]]. Маладэрбетаўскі раён размешчаны ў зоне рэзка кантынентальнага клімату, у гарачым і ўмерана-гарачым падраёнах сухога агракліматычнага раёна, у зоне паўночнай паўпустыні, якая характарызуецца распаўсюджваннем саланцоў і светла-каштанавых саланцаватых комплексаў. Тэрыторыя Маладэрбетаўскага раёна ўключае дзве геамарфалагічныя часткі: [[Ергені|Ергенінскае ўзвышша]] і [[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспійскую нізіну]]. Ергенінскае ўзвышша займае заходнюю частку раёна і ўяўляе сабой хвалістую раўніну, парэзаную бэлькамі і ярамі. Прыкаспійская нізіна з’яўляецца ў гэтай сваёй частцы Сарпінскай нізінай, што дае магчымасць выкарыстоўваць у раёне сенажаці ліманнага арашэння. Ля падножжа Ергеняў на Сарпінскай нізіне размясціліся азёры Барманцак, Алмацін, Унгун-Цярэчы, Ханата. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Калмыкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Калмыкіі]] 3za7e93awogmcx5v35xjfajb1q0j6on 0 742634 5216396 4748435 2026-10-11T14:52:04Z DBatura 73587 /* Развіццё сітуацыі */ 5216396 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Масавыя беспарадкі ў Францыі (2023) | частка = | выява = [[Файл:Burned Fiat cars in Brest6.jpg|300пкс]] | апісанне = Знішчаныя аўтамабілі ў г. [[Брэст (Францыя)|Брэст]] ([[Брэтань]]). | дата = з [[27 чэрвеня]] па [[4 ліпеня]] [[2023]] | месца = [[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|22px]] [[Францыя]] | прычыны = забойства Н. Мерзука, паліцэйскае самавольства і расізм<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2023/07/01/france-riots-burning-police-violence/ |title=French cities are in flames over systemic racism |date=1 July 2023 |last=Hockstader |first=Lee |work=[[The Washington Post]] |access-date=1 July 2023}}</ref> | мэты = | метады =інтэрнет-актывізм, пратэсты, маршы, дэманстрацыі, вулічныя сутыкненні, пагромы і рабаванні | вынік =парадак адноўлены | статус = | саступкі = | бок1 = Моладзь арабскага паходжання, [[Левыя (палітыка)|левыя]] палітычныя арганізацыі | бок2 = Урад, сілавікі і [[нацыяналізм|нацыяналісты]] | бок3 = | ключавыяфігуры1 = Няма лідараў | ключавыяфігуры2 = Э. Макрон | ключавыяфігуры3 = | колькі1 = невядома | колькі2 = 40 000 паліцыянтаў і жандармаў прыцягнуты | колькі3 = | страты1 = 3354 затрыманых удзельнікаў выступленняў, 2 загінулі | страты2 = 808 пацярпелых сілавікоў, 1 урадавы чыноўнік загінуў | страты3 =''Ускосныя ахвяры:'' 1 ратавальнік загінуў на пажары | параненыя = | загінулыя = | арыштаваныя = | заўвагі = }} '''Масавыя беспарадкі ў [[Францыя|Францыі]] ў [[2023]] годзе''' пачаліся з-за забойства 17-гадовага падлетка [[Арабы|арабскага]] паходжання. Падзеі сталі самымі маштабнымі беспарадкамі ў краіне з 2005 года<ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/6081902|title=Во Франции в ходе беспорядков задержали почти тысячу человек|website=Коммерсантъ|date=2023-07-01}}</ref>. == Перадумовы == У 2005 годзе краіну ахапілі беспарадкі, выкліканыя гібеллю двух [[іслам|мусульманскіх]] падлеткаў, якіх забіла токам, калі яны хаваліся ад паліцыі на электрычнай падстанцыі. Тагачасны прэзідэнт [[Жак Шырак]] абвясціў надзвычайнае становішча. За тры тыдні праваахоўнікі аднавілі парадак, было арыштавана больш за 4000 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://www.lemonde.fr/en/france/article/2023/06/29/in-2005-three-weeks-of-rioting-shook-france-after-the-deaths-of-two-teenagers_6039444_7.html |title=In 2005, three weeks of rioting shook France after the deaths of two teenagers |date=29 June 2023 |last=Leclerc |first=Aline |work=[[Le Monde]] |access-date=1 July 2023 }}</ref>. Падобная рэакцыя мусульманскага насельніцтва Францыі была выклікана меркаваным расізмам з боку прадстаўнікоў улады<ref>{{cite news |author=Le Monde avec AFP |url=https://www.lemonde.fr/police-justice/article/2020/10/28/l-etat-condamne-pour-faute-lourde-apres-des-violences-policieres-et-des-controles-d-identite-discriminatoires-a-paris_6057705_1653578.html |title=L'Etat français condamné pour « faute lourde » après des violences policières et des contrôles d'identité discriminatoires |trans-title=The French State sentenced for "gross negligence" after police violence and discriminatory identity checks |date=28 October 2020 |newspaper=[[Le Monde]] |language=fr }}</ref>. Акрамя таго, паўстала незадаволенасць самавольствам паліцыі, ад чаго пацярпелі нават этнічныя [[французы]]. Пратэсты [[Рух жоўтых камізэлек|«жоўтых камізэлек»]] у 2018 годзе<ref>{{Cite web |url=https://www.france24.com/en/20200124-focus-france-french-police-brutality-under-scrutiny-paris-yellow-vest-pension-reform-protests |title=French police brutality under scrutiny |date=24 January 2020 |last1=Garland |first1=Carys |last2=Rousseau |first2=Sylvain |last3=Hakiki |first3=Karim |publisher=France24 |access-date=1 July 2023 }}</ref> і гвалт з боку паліцэйскай матацыклетнай брыгады<ref name=mediapart>{{cite news |last1=Pascariello |first1=Pascale |last2=Polloni |first2=Camille |website=Mediapart |title=Un rapport étrille les BRAV-M, des unités « répressives, violentes et dangereuses » |trans-title=A report curbs the BRAV-M, "repressive, violent and dangerous" units |language=fr |date=13 April 2023 |url=https://www.mediapart.fr/journal/france/130423/un-rapport-etrille-les-brav-m-des-unites-repressives-violentes-et-dangereuses }}</ref> прывялі да актывізацыі дыскусіі аб жорсткасці сілавых структур. У красавіку 2023 года больш за 260 000 чалавек падпісалі на сайце Нацыянальнай асамблеі беспаспяховую петыцыю з заклікам да расфармавання падраздзялення<ref>{{cite web |url=https://www.radiofrance.fr/franceinter/la-petition-pour-la-dissolution-de-la-brav-m-ecartee-par-la-commission-des-lois-de-l-assemblee-1837240 |website=Radio France |last=Lair |first=Noémie |language=fr |date=5 April 2023 |title=La pétition pour la dissolution de la Brav-M écartée par la commission des lois de l'Assemblée |trans-title=The petition for the dissolution of the Brav-M rejected by the law commission of the Assembly }}</ref>. == Забойства Наэля Мерзука == 27 чэрвеня 2023 года ў прыгарадзе [[Парыж]]а [[Нантэр]]ы быў застрэлены 17-гадовы падлетак Наэль Мерзук (араб па паходжанні). Паліцыя спыніла яго машыну (арандаваны жоўты Mercedes-AMG<ref>{{Cite web|url=https://www.zyri.net/2023/06/29/another-night-of-fury-and-fire-in-france-for-the-death-of-a-young-man-shot-by-a-police-officer/|title=Another night of fury and fire in France for the death of a young man shot by a police officer|first=Alina|last=Deleon|date=29 June 2023|archive-date=30 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630163047/https://www.zyri.net/2023/06/29/another-night-of-fury-and-fire-in-france-for-the-death-of-a-young-man-shot-by-a-police-officer/}}</ref>) за парушэнне правілаў дарожнага руху. Па адной з версій, паліцэйскі стрэліў у падлетка, таму што той наехаў на яго на аўтамабілі, аднак гэтая версія падзей была хутка абвергнута відэа ў сацыяльных сетках. Другая версія кажа пра тое, што 17-гадовы кіроўца проста не меў дазволу на кіраванне легкавым аўтамабілем і паспрабаваў схавацца ад праваахоўнікаў, якімі ён быў спынены, а затым і паранены. Было пачата два расследаванні: адно — аб адмове падпарадкавацца і замаху на наўмыснае забойства паліцэйскага, іншае — аб наўмысным забойстве падлетка без дакументаў. Фігурантам апошняй справы стаў 38-гадовы паліцыянт<ref name="автоссылка2">{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2023/06/30/nasilie-rasprostraniaetsia-po-vsej-francii-komendantskij-chas-v-gorodah-sotni-arestov-za-noch.html|title=Что известно о беспорядках во Франции|website=Российская газета|date=2023-06-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/society/30/06/2023/649e7e2e9a79475c5013e270|title=В ходе беспорядков во Франции задержали 667 человек|website=РБК|date=2023-06-30}}</ref>. == Развіццё сітуацыі == [[File:Violences urbaines Nahel Besançon-Planoise 29-06-2023 oufik-de-Planoise 4.jpg|міні|Начныя хваляванні ў г. Плануаз.]] Відэа страляніны ў падлетка распаўсюдзілася ў сацыяльных сетках. Увечары 27 чэрвеня марш памяці пад кіраўніцтвам маці загінулага перарос у гвалт. Сутыкненні адбыліся ў Нантэры, а таксама ў некалькіх іншых гарадах рэгіёна [[Іль-дэ-Франс]]. Беспарадкі працягнуліся ўвечары 28 чэрвеня і ўзмацніліся ў ноч на 30 чэрвеня. Паліцыя абвясціла аб 421 арыштах у гэтую ноч. Большасць затрыманых — падлеткі ад 14 да 18 гадоў з сем’яў выхадцаў з краін [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]]. У Нантэры пратэстоўцы падпалілі аўтамабілі, забарыкадавалі вуліцы і закідалі паліцыю феерверкамі і камянямі. Пратэстоўцы крэмзалі фразу «помста за Наэля» на будынках, а з надыходам ночы падпалілі банк. Перш чым пажарныя патушылі яго, элітнае паліцэйскае падраздзяленне задзейнічала бронетранспарцёр. Беспарадкі і сутыкненні з паліцыяй былі і ў гарадах [[Ліён]], [[Дыжон]], [[Тулуза]], [[Марсель]], [[Рэймс]], [[Страсбур]], [[Бардо (горад)|Бардо]]. Разрабаваны гандлёвы цэнтр і крамы ў цэнтры Парыжа, у Марселі таксама рабавалі крамы і падпальвалі камунальную тэхніку. Там жа пратэстоўцы напалі на турыстычны аўтобус, разбілі фасад бібліятэкі, падпалілі смеццевыя бакі. У Нантэры спынілася работа грамадскага транспарту, удзельнікі беспарадкаў падпальвалі аўтобусы і аўтамабілі, нападалі на паліцэйскія ўчасткі, будынкі крам і банкаў. У ноч на 30 чэрвеня ў Францыі ўзнікла амаль 4 тыс. пажараў, пашкоджанні атрымалі 1919 аўтамабіляў і 492 будынкі, у ліку якіх школы і будынкі гарадскіх адміністрацый. Па ўсёй краіне было мабілізавана каля 40 тысяч паліцыянтаў і жандармаў. Прэзідэнт [[Эманюэль Макрон|Эмануэль Макрон]] адмяніў сваю прэс-канферэнцыю па выніках саміту [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] у [[Брусель|Бруселі]] і прыехаў у сталіцу на экстраннае пасяджэнне ўрада. Улады вырашылі адмяніць шэраг забаўляльных мерапрыемстваў у рэгіёнах, найбольш пацярпелых у выніку сутыкненняў пратэстоўцаў з сілавікамі<ref name="автоссылка2"/><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20230630/frantsiya-1881524009.html|title=Во Франции развернут бронетехнику жандармерии из-за беспорядков|website=РИА Новости|date=20230630T1745}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/photoreport/30/06/2023/649e7d7b9a7947e81abba6f3|title=Беспорядки во Франции после гибели подростка. Фоторепортаж|website=РБК|date=20230630T1745}}</ref><ref name="автоссылка3">{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18161593|title=Что известно о протестах во Франции|website=ТАСС|date=2023-06-30}}</ref>. Акрамя кантынентальнай Францыі, хваляванні ахапілі і яе заморскія тэрыторыі. 29-га чысла беспарадкі і пратэсты пачаліся ў [[Каена|Каене]] ([[Французская Гвіяна]]). Натоўп падпаліў некалькі раёнаў горада, уключаючы раёны Сітэ-Брут, Манга, Навапарк і навакольную вёску Шынуа. Жандары ўжылі слёзатачывы газ. Невялікія дэманстрацыі таксама прайшлі на [[Гвадэлупа|Гвадэлупе]], дзе ўсё адбылося адносна мірна і без гвалту, і [[Марцініка|Марцініцы]], дзе пратэстуючыя падпалілі смеццевыя бакі і аўтамабілі. Тым часам у [[Рэюньён]]е дэманстранты атакавалі будынкі і аўтамабілі і вялі вулічныя сутычкі з паліцыяй<ref>{{Cite web |url=https://apnews.com/article/french-caribbean-france-riots-9b0ecf69ca96d41b65016c27e2195d83 |title=Riots erupt in French Caribbean territories in reaction to unrest in France over teen’s death |date=30 June 2023 |last=Coto |first=Danica |publisher=[[Associated Press]] |access-date=1 July 2023 }}</ref><ref name=lemondeof>{{cite news |title=Man dies in French Guiana during riots over death of Nahel M. |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/07/01/man-dies-in-french-guiana-amid-riots-in-french-caribbean-territories-over-death-of-nahel-m_6040433_4.html |work=[[Le Monde]] |date=2023-07-01 |access-date=2023-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230702121806/https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/07/01/man-dies-in-french-guiana-amid-riots-in-french-caribbean-territories-over-death-of-nahel-m_6040433_4.html |archive-date=2 ліпеня 2023 |url-status=live }}</ref><ref name=fguyane>{{cite news |first=Roman |last=Allimant |title=Mort de Nahel: des épisodes d'incendies en Antilles-Guyane |url=https://www.franceguyane.fr/actualite/social/mort-de-nahel-des-episodes-dincendies-en-antilles-guyane-942653.php |work=France-Guyane |date=2023-07-01 |access-date=2023-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230702124034/https://www.franceguyane.fr/actualite/social/mort-de-nahel-des-episodes-dincendies-en-antilles-guyane-942653.php |archive-date=2 ліпеня 2023 |url-status=live }}</ref>. У горадзе Шоле дэпартамента [[Мен і Луара|Мэн і Луара]] пратэстоўцамі быў разрабаваны дом мэра. У ноч на 1 ліпеня яны падпалілі цэнтр воднай падрыхтоўкі [[Летнія Алімпійскія гульні 2024|Алімпійскіх гульняў 2024 года]] пад Парыжам, разрабавалі зброевы склад у Марселі. У Ліёне паведамлялася аб стральбе з агнястрэльнай зброі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2023/07/01/besporiadki-vo-francii-prodolzhaiutsia-podozhzhen-olimpijskij-vodnyj-centr-v-parizhe-razgrablen-oruzhejnyj-magazin-v-marsele.html|title=Беспорядки во Франции продолжаются. Подожжен олимпийский водный центр в Париже, разграблен оружейный магазин в Марселе|website=Российская газета|date=2023-07-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ren.tv/news/v-mire/1118593-avtomatnye-ocheredi-protesty-vo-frantsii-pererastaiut-v-krovavuiu-boiniu|title=Автоматные очереди: протесты во Франции перерастают в кровавую бойню|website=РЕН ТВ|date=2023-07-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18165729|title=В Лионе сообщили о стрельбе и взрывах|website=TACC}}</ref>. Паводле звестак газеты на раніцу 1 ліпеня, былі затрыманы 2400 чалавек<ref name="APNewsInfo">{{Cite news |url=https://apnews.com/article/france-riots-police-killing-nahel-f9fac88ddc7af57b7686ddeac6827641 |title=Macron scraps trip amid rioting across France, as loved ones bury teen slain by police |date=30 June 2023 |last1=Anna |first1=Cara |last2=Charlton |first2=Angela |last3=Joly |first3=Lewis |publisher=Associated Press |access-date=1 July 2023}}</ref>. На той момант падчас беспарадкаў пашкоджаны 750 будынкаў<ref name="CNNInfo"/>. 2 ліпеня ў паўднёвым прыгарадзе Парыжа Л’ай-ле-Руж здзейснены напады на дом мэра і ратушу, якая напярэдадні была ўмацавана барыкадамі і агароджай з калючага дроту<ref name=bbcnews>{{cite news |title=Paris riots: Suburban mayor's wife hurt as rioters attack their home |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-66079408 |work=[[BBC News]] |date=3 July 2023 |access-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230702191956/https://www.bbc.com/news/world-europe-66079408 |archive-date=2 ліпеня 2023 |url-status=live }}</ref><ref name=france24eng>{{cite news |title=French PM slams 'particularly shocking' attack on mayor's home |url=https://www.france24.com/en/france/20230702-attempted-murder-investigation-opened-into-ramming-attack-on-french-mayor-s-house |work=France 24 |date=2 July 2023 |access-date=2 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703003827/https://www.france24.com/en/france/20230702-attempted-murder-investigation-opened-into-ramming-attack-on-french-mayor-s-house |archive-date=3 ліпеня 2023 |url-status=live }}</ref>. Паведамлялася, што ў ліку пашкоджаных дэманстрантамі будынкаў апынуліся 210 школ<ref>{{Cite web|title=Mort de Nahel : 210 écoles vandalisées depuis le début des violences urbaines|url=https://www.leparisien.fr/societe/mort-de-nahel-210-ecoles-vandalisees-depuis-le-debut-des-violences-urbaines-02-07-2023-JHUU7WY5QRGAZJWZ7MUCX7T6WE.php|website=leparisien.fr|date=2023-07-02|access-date=2023-07-03|language=fr-FR|first=Par Frédéric Gouaillard Le 2 juillet 2023|last=à 19h48}}</ref>. На 3 ліпеня ўлады затрымалі 3354 чалавек<ref name="NuitParNuit"/>, а колькасць знішчаных машын дасягнула лічбы ў 5662<ref>{{Cite web |first1=Victor |last1=Cousin |first2=Victor |last2=Alexandre |url=https://www.leparisien.fr/faits-divers/interpellations-voitures-brulees-batiments-degrades-les-emeutes-en-chiffres-nuit-par-nuit-03-07-2023-S7M7QZT5TBC63IC6AAC7XTBETQ.php |title=Interpellations, voitures brûlées, bâtiments dégradés… Les émeutes en chiffres, nuit par nuit |trans-title=Arrests, burned cars, damaged buildings... The riots in numbers, night by night |date=3 July 2023 |newspaper=Le Parisien |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703191255/https://www.leparisien.fr/faits-divers/interpellations-voitures-brulees-batiments-degrades-les-emeutes-en-chiffres-nuit-par-nuit-03-07-2023-S7M7QZT5TBC63IC6AAC7XTBETQ.php |archive-date=3 July 2023 |access-date=3 July 2023 |url-status=live}}</ref>. Агулам на той момант ад атак пацярпелі каля 1000 будынкаў, у ліку якіх 99 ратушаў, больш за 250 паліцэйскіх участкаў, 200 прадпрыемстваў, 300 банкаўскіх аддзяленняў і 250 тытунёвых крам<ref>[https://www.leparisien.fr/economie/un-milliard-deuros-de-degats-pour-les-entreprises-le-patron-du-medef-fait-un-premier-bilan-des-emeutes-03-07-2023-L4H2VUOOOREKNNLKKSA6FMCO6Q.php « Un milliard d’euros de dégâts pour les entreprises » : le patron du Medef fait un premier bilan des émeutes]</ref><ref>[https://www.bfmtv.com/police-justice/mort-de-nahel-99-mairies-attaquees-depuis-le-debut-des-emeutes_AV-202307030517.html Mort de Nahel: 99 mairies attaquées depuis le début des émeutes]</ref>. 4 ліпеня парадак быў адноўлены, а беспарадкі аціхлі<ref>{{cite news |url=https://www.france24.com/en/europe/20230704-protest-violence-in-france-falls-sharply-a-week-after-fatal-police-shooting-of-teen |title=Protest violence in France falls sharply, a week after fatal police shooting of teen |work=France24 |date=4 July 2023 |access-date=4 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704125850/https://www.france24.com/en/europe/20230704-protest-violence-in-france-falls-sharply-a-week-after-fatal-police-shooting-of-teen |url-status=live}}</ref>. Агульная матэрыяльная шкода ад хвалі гвалту склала каля 1 млрд еўра<ref>{{cite news |url=https://fortune.com/2023/07/04/french-riots-business-cost-travel-holiday-cancelations/ |title=French riots have cost $1.1 billion in damage to businesses and travelers are even canceling their vacation plans |first1=James |last1=Regan |last2=Bloomberg |date=4 July 2023 |language=en |work=Fortune |access-date=5 July 2023 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705144237/https://fortune.com/2023/07/04/french-riots-business-cost-travel-holiday-cancelations/ |url-status=live}}</ref>. == Ахвяры == За першыя дні ў сутыкненнях пацярпелі каля 250 паліцэйскіх<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/30/06/2023/649edfe69a7947539dcd533d|title=МВД Франции потребовало комендантский час для транспорта из-за протестов|website=РБК|date=2023-06-30}}</ref>. Сямёра з іх атрымалі агнястрэльныя раненні пасля нападу ў Ліёне<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18166743|title=Figaro: в Лионе семеро полицейских получили огнестрельные ранения в ходе беспорядков|website=TACC}}</ref>. На 30 чэрвеня ў справаздачы Міністэрства ўнутраных спраў паведамлялася ўжо пра 515 параненых сярод [[сілавікі|сілавікоў]]<ref>Christophe Cornevin et Jean-Marc Leclerc, [https://www.lefigaro.fr/actualite-france/face-a-l-ultra-violence-la-police-peine-a-encaisser-le-choc-20230630 Face à l’ultra violence, la police peine à encaisser le choc], lefigaro.fr, 30 juin 2023</ref>. На наступны дзень гэтая лічба дасягнула адзнакі ў 522<ref name="CNNInfo">{{Cite news |url=https://www.cnn.com/2023/07/01/world/france-protests-arrests-hundreds-intl-hnk/index.html |title=Funeral held for French teenager after more than 1,300 detained in fourth night of protests |date=1 July 2023 |last1=Xu |first1=Xiaofei |last2=Brennan |first2=Eve |last3=Otto |first3=Claudia |last4=Kappeler |first4=Inke |last5=Tanno |first5=Sophie |publisher=[[CNN]] |access-date=1 July 2023}}</ref>, а на 3 ліпеня — 722<ref name="NuitParNuit">[https://www.leparisien.fr/faits-divers/interpellations-voitures-brulees-batiments-degrades-les-emeutes-en-chiffres-nuit-par-nuit-03-07-2023-S7M7QZT5TBC63IC6AAC7XTBETQ.php Interpellations, voitures brûlées, bâtiments dégradés… Les émeutes en chiffres, nuit par nuit]</ref>. Да 4 ліпеня колькасць пацярпелых сілавікоў склала 808 чалавек<ref>{{Cite news |last=Abboud |first=Leila |last2=Klasa |first2=Adrienne |date=5 July 2023 |title=Emmanuel Macron walks tightrope with French police after teenager's death |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/e675a529-25ea-4827-a91d-defb5ca99ed4 |access-date=5 July 2023 |quote=Since Merzouk was killed, 808 officers have been injured in clashes with protesters and rioters, according to the interior minister.}}</ref>. Увечары 30 чэрвеня паліцыя паведаміла пра першую смерць пратэстоўца. Ён упаў з даху падчас спробы рабавання крамы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/649f15509a794711abb257b6|title=Прокуратура сообщила о первой смерти при беспорядках во Франции|website=РБК|date=2023-06-30}}</ref>. Пазней у раёне Мон-Лукас (Каена) невядомыя забілі чыноўніка<ref name=lemondeof/>. 3 ліпеня пры тушэнні падпаленых пратэстоўцамі машын на падземнай паркоўцы загінуў пажарны<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/18173827|title=Глава МВД Франции сообщил о гибели пожарного в пригороде Парижа|website=TACC|access-date=2023-07-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20230703/frantsiya-1881835843.html|title=Парижский пожарный погиб при тушении подожженных во время беспорядков машин|website=РИА Новости|access-date=2023-07-06}}</ref>. Таксама паведамлялася пра гібель чалавека ад светлашумавой гранаты ў Марсэлі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/politics/2023/07/05/nachato-rassledovanie-ubitogo-svetoshumovoy-granatoy-muzhchiny-vo-vremya-protestov-v-marsele.html|title=Начато расследование убитого светошумовой гранатой мужчины во время протестов в Марселе|website=www.mk.ru|date=2023-07-05|access-date=2023-07-06}}</ref><ref>{{Cite news|access-date=2023-07-06|date=2023-07-04|id=0261-3077|website=The Guardian|title=France riots: prosecutors investigate death of man hit by projectile in Marseille|url=https://www.theguardian.com/world/2023/jul/05/france-riots-prosecutors-investigate-death-of-man-hit-by-projectile-in-marseille}}</ref>. == Рэакцыя == Прэзідэнт Эманюэль Макрон выказаў салідарнасць з сям’ёй загінулага падлетка. Гэта выклікала абурэнне прафсаюза паліцыі, які заклікаў не асуджаць калегаў да рашэння суда. [[Марын Ле Пен]], лідар «Нацыянальнага аб’яднання», назвала заяву Макрона паспешнай, перабольшанай і безадказнай<ref name="автоссылка3"/>. Затым Макрон заявіў, што беспарадкам спрыялі сацыяльныя сеткі і відэагульні, паколькі некаторыя маладыя людзі капіявалі жорсткасць, «губляючы сувязь з рэальнасцю». Ён заклікаў сацыяльныя сеткі, уключаючы Snapchat і [[Twitter]], выдаліць «найбольш далікатны» кантэнт, звязаны з беспарадкамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://astanatv.kz/ru/news/87980/|title=Беспорядки во Франции: Макрон считает, что виноваты соцсети и видеоигры|website=AstanaTV|date=2023-07-01}}</ref>. Былы дэпутат Еўрапарламента ад Францыі Фларыян Філіпа напісаў у сваім twitter-акаўнце, што «Макрон недарэчна абвінаваціў відэагульні», якія нібыта «атруцілі розум удзельнікаў беспарадкаў» і дадаў, што з такім узроўнем аналізу беспарадкі ў краіне не скончацца<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ura.news/news/1052662761|title=Во Франции возмутились реакцией Макрона на беспорядки в стране|website=URA.RU|date=2023-07-01}}</ref>. Урад [[Алжыр]]а запатрабаваў ад Парыжа абараніць сем’і выхадцаў з краін [[Магрыб]]а<ref>{{Cite web |langue=fr |title=Émeutes après la mort de Nahel : l'Algérie rappelle à la France son «devoir de protection» envers ses ressortissants |url=https://www.lefigaro.fr/international/emeutes-apres-la-mort-de-nahel-l-algerie-rappelle-a-la-france-son-devoir-de-protection-envers-ses-ressortissants-20230701 |site=LEFIGARO |date=2023-07-01 |consulté le=2023-07-01}}</ref> == Гл. таксама == * [[Пратэсты ў ЗША (2020)]] * [[Забастоўка ў Францыі (2023)]] == Заўвагі == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2023 год у Францыі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2023 года]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2023 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 2023 года]] [[Катэгорыя:Пратэсты 2023 года]] [[Катэгорыя:Нантэр]] [[Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Францыі]] 4gjlr0fnao8yh5hs29rbucbg8g7jlpe 0 743954 5216913 4539795 2026-10-12T10:23:28Z Zadorenko V 175157 5216913 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Во́хма''' ({{lang-ru|Во́хма}}) — пасёлак у [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Вохамскі раён|Вохамскага раёна]] і Вохамскага сельскага паселішча. Пасёлак размешчаны за 454 км на паўночны ўсход ад абласнога цэнтра [[Кастрама|Кастрамы]], на рацэ Вочка, за 5 кіламетраў ад ракі [[Вохма (рака)|Вохма]]. Сяло ўзнікла на скрыжаванні старажытных гандлёвых шляхоў у канцы XVII стагоддзя. З 31 студзеня 1964 года па 1992 год Вохма мела статус пасёлка гарадскога тыпу. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Кастрамская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кастрамской вобласці]] mxfkm3u4ibd11fwclzkpfy4cd1ymp99 0 743955 5216912 4943169 2026-10-12T10:22:39Z Zadorenko V 175157 5216912 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Чыстыя Боры''' ({{lang-ru|Чи́стые Боры́}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Буйскі раён|Буйскім раёне]] [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Размешчаны за 14 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра — горада Буя, каля ракі [[Цёбза|Цёбзы]]. Утварае аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Чыстыя Бары са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Заснаванне пасёлка ў 1979 годзе звязана з будаўніцтвам [[Кастрамская АЭС|Кастрамскай АЭС]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Кастрамская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кастрамской вобласці]] 79wasrizvldyoiz8qobpvy8h4h6l8y5 0 750815 5216922 5213643 2026-10-12T10:45:27Z ~2026-54840-86 175361 /* Біяграфія */ 5216922 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лютыч}} {{Баскетбаліст}} '''Максім Іванавіч Лютыч''' (нар. {{ДН|1|4|1997}}, [[Бяроза (горад)|Бяроза]], [[Брэсцкая вобласць]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Цяжкі форвард / цэнтравы. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]<ref>[https://vestitambov.ru/new/bk-tambov-podpisal-bronzovogo-prizjora-evropejskih-igr-maksima-ljutycha/?utm_source=yandex.by&utm_medium=organic&utm_campaign=yandex.by&utm_referrer=yandex.by БК «Тамбов» подписал бронзового призёра Европейских игр Максима Лютыча]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Пачынаў займацца баскетболам у Бярозе. Першы трэнер — Валерый Віктаравіч Трухан. Навучаўся ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|РДВАР]] пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Леанідавіч Папкоў|Аляксандра Леанідавіча Папкова]] і ў [[Баскетбольны клуб Мешчаракова|БКМ]] пад кіраўніцтвам Сяргея Сяргеевіча Варыводава. У 2015—2020 гадах быў у сістэме мінскіх «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокаў]]», выступаў за [[Цмокі-Мінск-2|моладзевую]], рэзервовую і асноўную каманду. У ліпені 2020 года пакінуў «Цмокаў» і перашоў у яраслаўскі «Буравеснік», але правёў там толькі 6 афіцыйных матчаў. У тым жа годзе далучыўся да клуба «[[Гродна-93]]»<ref>[https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:anO-9CoUpHcJ:https://grodno93.by/novosti/maksim-lyutych-novyj-igrok-grodno-93/&hl=be&gl=pl Максим Лютыч — новый игрок «Гродно-93»]</ref>. У кастрычніку 2023 года перайшоў у магілёўскі «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]»<ref>[http://bcborisfen.by/?p=8536 ДОБРО ПОЖАЛОВАТЬ! ВСТРЕЧАЙТЕ! Новичок рыцарей – тяжёлый форвард Максим ЛЮТЫЧ!]</ref>. У жніўні 2024 года вярнуўся ў [[Мінск (баскетбольны клуб)|БК «Мінск»]]<ref>[https://minskbasket.by/ru/news/news-base/s-vozvrasheniem-maksim-1 С возвращением, Максим!]</ref>. Прызнаны лепшым цэнтравым Кубка Беларусі-2024<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/8208-grodno-93-obladatel-xxviii-betera-kubka-respubliki-belarus ГРОДНО-93 – ОБЛАДАТЕЛЬ XXVIII BETERA-КУБКА РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ]</ref>. У снежні 2024 года перайшоў у расійскі клуб «Металург» (Магнітагорск)<ref>[https://magnitka-sport.ru/blog/basketball/44434-bk-metallurg-podpisal-kontrakt-s-novim-igrokom БК "Металлург" подписал контракт с новым игроком]</ref>. У кастрычніку 2026 года зноў вярнуўся ў [[Мінск (баскетбольны клуб)|БК «Мінск»]]<ref>[https://vk.ru/wall-55125092_29876 С возвращением, Максим!]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую]] (2013), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2015), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2016—2017) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (2019—2020) зборную Беларусі. У складзе студэнцкай зборнай Беларусі стаў сярэбраным прызёрам Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка-2018<ref>[https://web.archive.org/web/20220204105517/https://www.pressball.by/articles/basketball/others/101647 Новости. Резервные “Цмокi” надели форму сборной]</ref>, у складзе мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе 3х3 — бронзавым прызёрам [[Еўрапейскія гульні 2019|Еўрапейскіх гульняў-2019]] у Мінску<ref>{{Cite web |url=https://www.sportedu.by/student-bgufk-maksim-ljutych-v-sostave-komandy-po-basketbolu-3h3-zavoeval-bronzu-ii-evropejskih-igr/ |title=Студент БГУФК Максим Лютыч в составе команды по баскетболу 3х3 завоевал бронзу II Европейских игр |access-date=16 кастрычніка 2023 |archive-date=5 верасня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905051410/http://www.sportedu.by/student-bgufk-maksim-ljutych-v-sostave-komandy-po-basketbolu-3h3-zavoeval-bronzu-ii-evropejskih-igr/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/4907-evropejskie-igry-v-minsporta-sostoyalos-chestvovanie-igrokov-i-trenerov-sbornykh-belarusi-po-basketbolu-3kh3 ЕВРОПЕЙСКИЕ ИГРЫ. В МИНСПОРТА СОСТОЯЛОСЬ ЧЕСТВОВАНИЕ ИГРОКОВ И ТРЕНЕРОВ СБОРНЫХ БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ 3Х3]</ref>. У складзе мужчынскай зборнай Беларусі па фіджытал-баскетболе стаў сярэбраным прызёрам Гульняў БРІКС-2024 у Казані<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/8058-igry-briks-sbornaya-belarusi-vitse-chempion-mezhdunarodnykh-sorevnovanij ИГРЫ БРИКС. СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ – ВИЦЕ-ЧЕМПИОН МЕЖДУНАРОДНЫХ СОРЕВНОВАНИЙ]</ref>. == Кар’ера == * 2012—2013 — БКМ (Мінск) * 2013—2014 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|БКМ-РДВАР (Мінск)]] * 2014—2015 — Рубон-2 (Віцебск) * 2014—2015 — [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (Віцебск)]] * 2015—2017 — [[Цмокі-Мінск-2]] * 2017—2020 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2017—2020 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2020 — Буравеснік (Яраслаўль, Расія) * 2020—2022 — [[Гродна-93]] * 2022—2023 — Тамбоў (Расія) * 2023—2024 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] * 2024 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2024—2026 — Металург (Магнітагорск, Расія) * з 2026 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|2023]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак|Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка]] (1): [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак 2018|2018]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/player/?id=153201 Профіль на сайце РФБ] * [https://basketball.eurobasket.com/player/Maksim-Liutych/321940 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2015}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2016}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2017}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Лютыч Максім}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Тамбова» (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] lwuicxw9p1fiynvg2t6sbdclctf9a3h 100 753022 5216409 5215897 2026-10-11T16:02:57Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5216409 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Ігнат Гарадзецкі|2026-10-11T07:56:20Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Музей Янкі Купалы (Пячышчы)|2026-10-10T08:29:53Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Наві Пілэй|2026-10-09T21:15:26Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Кэнса Сааі|2026-10-09T13:37:30Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Валянціна Адамаўна Выхота|2026-10-09T10:41:47Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Юрый Сямёнавіч Мартынаў|2026-10-09T09:05:31Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Мэцью Бултан|2026-10-09T07:58:35Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Анры Каган|2026-10-09T05:56:04Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Тудор Аргезі|2026-10-08T08:26:39Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Раман Сымановіч|2026-10-08T08:03:34Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Бруна Дзэві|2026-10-08T07:05:37Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Рыхард Нойтра|2026-10-08T06:02:24Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Георг Нагель|2026-10-07T12:36:31Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Аляксандр Ермінінгельдавіч Арбузаў|2026-10-07T09:59:03Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Эдуард Эйхвальд|2026-10-07T06:51:02Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Марыс Гіндус|2026-10-06T12:38:46Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> mnccteyaf663qgws4vil9apazissjo5 100 753274 5216408 5215896 2026-10-11T16:02:39Z NirvanaBot 40832 +12 новых 5216408 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Пяцюлева (Мядзельскі раён)|2026-10-11T09:11:44Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Залужжа (Мядзельскі раён)|2026-10-11T09:08:18Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Вуглы (Мядзельскі раён)|2026-10-11T09:02:13Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Іжыкова|2026-10-11T08:49:17Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Дамаслаўе|2026-10-11T08:32:55Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Гушчары|2026-10-11T08:28:03Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Гаць (Узленскі сельсавет)|2026-10-11T08:23:09Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Унацева|2026-10-11T08:16:51Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Бароўка (Узленскі сельсавет)|2026-10-11T07:58:02Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Іванова (Мядзельскі раён)|2026-10-11T06:57:33Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Крэчат (Бярозаўскі раён)|2026-10-11T06:13:32Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Алясец|2026-10-11T06:04:35Z|D.L.M.I. Bel}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> qn5czazl36x151cop9x01v9uh932663 100 753287 5216405 5215893 2026-10-11T16:01:39Z NirvanaBot 40832 +16 новых 5216405 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Пяцюлева (Мядзельскі раён)|2026-10-11T09:11:44Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Залужжа (Мядзельскі раён)|2026-10-11T09:08:18Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Вуглы (Мядзельскі раён)|2026-10-11T09:02:13Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Іжыкова|2026-10-11T08:49:17Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Дамаслаўе|2026-10-11T08:32:55Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Гушчары|2026-10-11T08:28:03Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Гаць (Узленскі сельсавет)|2026-10-11T08:23:09Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Унацева|2026-10-11T08:16:51Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Бароўка (Узленскі сельсавет)|2026-10-11T07:58:02Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Ігнат Гарадзецкі|2026-10-11T07:56:20Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Іванова (Мядзельскі раён)|2026-10-11T06:57:33Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Крэчат (Бярозаўскі раён)|2026-10-11T06:13:32Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Алясец|2026-10-11T06:04:35Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Пагулянка (Баранавіцкі раён)|2026-10-11T05:21:36Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Іванавічы (Баранавіцкі раён)|2026-10-11T05:16:23Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Скарынкі (Баранавіцкі раён)|2026-10-10T23:22:23Z|D.L.M.I. Bel}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> efqd8gr03659t10wsajqxnmtxp1jxuo 0 755484 5216901 4663103 2026-10-12T10:15:40Z Zadorenko V 175157 5216901 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Галіцкі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Га́ліцкі раён''' ({{lang-ru|Галичский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] ў [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Галіч (Расія)|Галіч]], які ў склад раёна не ўваходзіць. == Геаграфія == Галіцкі раён мяжуе з [[Чухламскі раён|Чухламскім]], [[Антропаўскі раён|Антропаўскім]], [[Астроўскі раён|Астроўскім]], [[Судзіслаўскі раён|Судзіслаўскім]], [[Сусанінскі раён|Сусанінскім]] і [[Буйскі раён|Буйскім]] раёнамі. Плошча раёна складае 2810,52 км². == Гісторыя == Галіцкі раён быў утвораны ў 1928 годзе адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://rayon.galich.com/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Кастрамская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны_Кастрамской_вобласці]] [[Катэгорыя:Галіцкі раён (Кастрамская вобласць)| ]] owyzbrtvh9f5ovlx0po86lqxbjjx5ot 0 755485 5216896 4663097 2026-10-12T10:13:56Z Zadorenko V 175157 5216896 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Акцябрскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Акця́брскі раён''' ({{lang-ru|Октябрьский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] ў [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца сяло [[Багаварава]]. == Геаграфія == Акцябрскі раён мяжуе з [[Паназыраўскі раён|Паназыраўскім]] і [[Вохамскі раён|Вохамскім]] раёнамі, а таксама з [[Кіраўская вобласць|Кіраўскай вобласцю]] на ўсходзе. Плошча раёна складае 1861,89 км². Каля 40% тэрыторыі раёна пакрытае ў асноўным змяшанымі лясамі. Паводле расліннасці раён адносіцца да падзоны іглічных лясоў. == Гісторыя == Акцябрскі раён быў утвораны ў 1945 годзе адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. У 1963 годзе раён быў скасаваны, але адноўлены ўжо праз два гады. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20150505003741/http://bogovarovo-adm.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Кастрамская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны_Кастрамской_вобласці]] [[Катэгорыя:Акцябрскі раён (Кастрамская вобласць)| ]] 9qlxpocaytexqi0kdalowbm37f2ri48 0 755486 5216897 4663098 2026-10-12T10:14:15Z Zadorenko V 175157 5216897 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Антропаўскі раён''' ({{lang-ru|Антроповский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] ў [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца сяло [[Антропава (Антропаўскі раён)|Антропава]]. == Геаграфія == Антропаўскі раён мяжуе з [[Парфеньеўскі раён|Парфеньеўскі]], [[Нейскі раён|Нейскім]], [[Макар’еўскі раён|Макар’еўскім]], [[Кадыйскі раён|Кадыйскім]], [[Астроўскі раён|Астроўскім]], [[Галіцкі раён (Кастрамская вобласць)|Галіцкім]] і [[Чухламскі раён|Чухламскім]] раёнамі. Плошча раёна складае 2461,60 км². == Гісторыя == Антропаўскі раён быў утвораны 25 студзеня 1935 года адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20120423183006/http://antropovo.info/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Кастрамская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Кастрамской_вобласці]] 2j74gcbhe2h2swvox813r6rq8w79n7q 0 755487 5216898 4663099 2026-10-12T10:14:50Z Zadorenko V 175157 5216898 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Астроўскі раён''' ({{lang-ru|Островский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на заходнім поўдні [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] ў [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца сяло [[Астроўскае (Кастрамская вобласць)|Астроўскае]]. == Геаграфія == Астроўскі раён мяжуе з [[Антропаўскі раён|Антропаўскім]], [[Кадыйскі раён|Кадыйскім]], [[Судзіслаўскі раён|Судзіслаўскім]] і [[Галіцкі раён (Кастрамская вобласць)|Галіцкім]] раёнамі, а таксама з [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласцю]] на поўдні. Плошча раёна складае 2446 км². == Гісторыя == Астроўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20210117032813/http://ostrovskoe.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Кастрамская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Кастрамской_вобласці]] n8mrtiknw9eugkcfoddgz65i16d4xho 0 755488 5216899 4663101 2026-10-12T10:15:07Z Zadorenko V 175157 5216899 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Бу́йскі раён''' ({{lang-ru|Буйский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] ў [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Буй (горад)|Буй]], які не ўваходзіць у склад раёна, фармуючы ўласную гарадскую акругу. == Геаграфія == Буйскі раён мяжуе з [[Салігаліцкі раён|Салігаліцкім]], [[Чухламскі раён|Чухламскім]], [[Галіцкі раён (Кастрамская вобласць)|Галіцкім]], [[Сусанінскі раён|Сусанінскім]] і [[Кастрамскі раён|Кастрамскім]] раёнамі, а таксама з [[Валагодская вобласць|Валагодскай]] і [[Яраслаўская вобласць|Яраслаўскай абласцямі]]. Плошча раёна складае 3248 км². == Гісторыя == Буйскі раён быў утвораны 8 кастрычніка 1928 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://buiskij.narod.ru/info.html Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Кастрамская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Кастрамской_вобласці]] c5zfea8leu7ylgepvmo6s1ka82vxt6w 0 755489 5216900 4832978 2026-10-12T10:15:21Z Zadorenko V 175157 5216900 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Вохамскі раён''' ({{lang-ru|Вохомский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] ў [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца сяло [[Вохма (вёска)|Вохма]]. == Геаграфія == Вохамскі раён мяжуе з [[Акцябрскі раён (Кастрамская вобласць)|Акцябрскім]], [[Паназыраўскі раён|Паназыраўскім]], [[Шар’інскі раён|Шар’інскім]], [[Пышчускі раён|Пышчускім]] і [[Павінскі раён|Павінскім]] раёнамі, а таксама з [[Валагодская вобласць|Валагодскай]] і [[Кіраўская вобласць|Кіраўскай абласцямі]]. Плошча раёна складае 3379,12 км². З поўначы на поўдзень раён выцягнуты на 120 км, у той час як з захаду на ўсход займае каля 36 км. == Гісторыя == Найстаражытнымі жыхарамі на тэрыторыі сучаснага раёна былі [[марыйцы]]. Тут знаходзілася сталіца аднаго з марыйскага княстваў. Вохамскі раён быў утвораны ў 1924 годзе адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.vohma.ru/ Сайт раённай адміністрацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090509092747/http://www.vohma.ru/ |date=9 мая 2009 }}{{ref-ru}} {{Кастрамская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Кастрамской_вобласці]] 1c8af419hehpsiqjn7m2w88dd0ghcob 0 755490 5216902 4663104 2026-10-12T10:15:56Z Zadorenko V 175157 5216902 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кады́йскі раён''' ({{lang-ru|Кадыйский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] ў [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца пасёлак гарадскога тыпу [[Кадый]]. == Геаграфія == Кадыйскі раён мяжуе з [[Макар’еўскі раён|Макар’еўскім]], [[Астроўскі раён|Астроўскім]] і [[Антропаўскі раён|Антропаўскім]] раёнамі, а таксама з [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 2190 км². Больш за 70 % плошчы раёна займаюць лясы, пераважна змешаныя. == Гісторыя == Датай заснавання паселішча Кадый лічыцца 25 чэрвеня 1546 года, калі царскай граматай [[Іван Грозны|Івана Грознага]] Кадый быў падараваны прыходам [[Кастрамскі павет|Кастрамскога павета]]. Створаны ён быў як горад-крэпасць для адбіцця нападаў татараў і абароны мясцовага насельніцтва. Кадыйскі раён быў утвораны 25 студзеня 1935 года адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. У склад Кастрамской вобласці ўвайшоў 13 жніўня 1944 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20200411140921/http://kadiy.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Кастрамская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Кастрамской_вобласці]] a50mfcsbf78jgifvwt154y2y2uj3j9o 0 755491 5216903 4663105 2026-10-12T10:16:20Z Zadorenko V 175157 5216903 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Калагры́ўскі раён''' ({{lang-ru|Кологривский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] ў [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Калагрыў]]. == Геаграфія == Калагрыўскі раён мяжуе з [[Межаўскі раён (Кастрамская вобласць)|Межаўскім]], [[Мантураўскі раён|Мантураўскім]], [[Нейскі раён|Нейскім]], [[Парфеньеўскі раён|Парфеньеўскім]] і [[Чухламскі раён|Чухламскім]] раёнамі, а таксама з [[Валагодская вобласць|Валагодскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 3533,41 км². == Гісторыя == Калагрыўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. У склад Кастрамской вобласці ўвайшоў 13 жніўня 1944 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20210121020215/http://kologriv.org/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Кастрамская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Кастрамской_вобласці]] kpzal0d873xkoc1jm7ihqwv3f2c3oss 0 755492 5216904 5160705 2026-10-12T10:16:36Z Zadorenko V 175157 5216904 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кастрамскі раён''' ({{lang-ru|Костромской район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] ў [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Кастрама]], які не ўваходзіць у склад раёна. == Геаграфія == Кастрамскі раён мяжуе з [[Буйскі раён|Буйскім]], [[Сусанінскі раён|Сусанінскім]], [[Судзіслаўскі раён|Судзіслаўскім]], [[Краснасельскі раён (Кастрамская вобласць)|Краснасельскім]] і [[Нерахцкі раён|Нерахцкім]] раёнамі, а таксама з [[Яраслаўская вобласць|Яраслаўскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 2032,38 км². Размешчаны на скрыжаванні рэк [[Волга]] і [[Кастрама (рака)|Кастрама]], за 330 км на паўночны ўсход ад Масквы. == Гісторыя == Кастрамскі раён быў утвораны 8 кастрычніка 1928 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.admkr.ru/ Сайт раённай адміністрацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130530180229/http://www.admkr.ru/ |date=30 мая 2013 }}{{ref-ru}} {{Кастрамская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Кастрамской_вобласці]] nnirr53e0nds3bcscgw63hhqvtcwa8w 0 755512 5216752 4663076 2026-10-12T04:20:54Z Zadorenko V 175157 5216752 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} {{значэнні|Гвардзейскі раён}} '''Гвардзейскі раён''' ({{lang-ru|Гвардейский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад [[Гвардзейск]]. == Геаграфія == Гвардзейскі раён мяжуе з [[Баграціёнаўскі раён|Баграціёнаўскім]], [[Гур’еўскі раён (Калінінградская вобласць)|Гур’еўскім]], [[Палескі раён (Калінінградская вобласць)|Палескім]], [[Чарняхоўскі раён (Калінінградская вобласць)|Чарняхоўскім]] і [[Праўдзінскі раён|Праўдзінскім]] раёнамі. Плошча раёна складае 783 км². == Гісторыя == Гвардзейскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20110306133735/http://gvardeysk.gov39.ru/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Калінінградская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Калінінградскай_вобласці]] fpwm15ivcgz7z1x2mbbipnvlhkr02sx 0 755513 5216750 4663074 2026-10-12T04:19:16Z Zadorenko V 175157 5216750 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Азёрскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Азёрскі раён''' ({{lang-ru|Озёрский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Азёрск (Калінінградская вобласць)|Азёрск]]. == Геаграфія == Азёрскі раён мяжуе з [[Праўдзінскі раён|Праўдзінскім]], [[Чарняхоўскі раён (Калінінградская вобласць)|Чарняхоўскім]], [[Гусеўскі раён|Гусеўскім]] і [[Несцераўскі раён|Несцераўскім]] раёнамі, а таксама з [[Польшча]]й. Плошча раёна складае 871 км². == Гісторыя == Азёрскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://ozyorsk.ru/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Калінінградская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Калінінградскай_вобласці]] n729oqh2hdtejtqnd71cr3r6jzjk8fx 0 755514 5216751 4663075 2026-10-12T04:20:32Z Zadorenko V 175157 5216751 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Баграціёнаўскі раён''' ({{lang-ru|Багратионовский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Баграціёнаўск]]. == Геаграфія == Баграціёнаўскі раён мяжуе з [[Мамонаўская гарадская акруга|гарадскай акругай Мамонава]], [[Ладушкінская гарадская акруга|гарадскай акругай Ладушкін]], [[Гур’еўскі раён (Калінінградская вобласць)|Гур’еўскім]], [[Гвардзейскі раён (Калінінградская вобласць)|Гвардзейскім]] і [[Праўдзінскі раён|Праўдзінскім]] раёнамі, а таксама з [[Польшча]]й. Плошча раёна складае 1019,88 км². == Гісторыя == Баграціёнаўскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20180613210612/http://bagrationovsk.gov39.ru/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Калінінградская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Калінінградскай_вобласці]] 19po9gdsggq4ps52n1n3f17pyy95hr4 0 755515 5216753 4663077 2026-10-12T04:21:12Z Zadorenko V 175157 5216753 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Гур’еўскі раён''' ({{lang-ru|Гурьевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад [[Гур’еўск (Калінінградская вобласць)|Гур’еўск]]. == Геаграфія == Гур’еўскі раён мяжуе з [[Зеленаградскі раён|Зеленаградскім]], [[Палескі раён (Калінінградская вобласць)|Палескім]], [[Гвардзейскі раён (Калінінградская вобласць)|Гвардзейскім]], [[Баграціёнаўскі раён|Баграціёнаўскім]] раёнамі, а таксама з [[Ладушкінская гарадская акруга|гарадскай акругай Ладушкін]]. Плошча раёна складае 1363 км². == Гісторыя == Гур’еўскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20201204171908/https://gurievsk.gov39.ru/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Калінінградская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Калінінградскай_вобласці]] 80v4vu4ad42x93v4cloyug0tadgm7ky 0 755516 5216754 4663078 2026-10-12T04:21:46Z Zadorenko V 175157 5216754 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Гусеўскі раён''' ({{lang-ru|Гусевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Гусеў]]. == Геаграфія == Гусеўскі раён мяжуе з [[Красназнаменскі раён|Красназнаменскім]], [[Несцераўскі раён|Несцераўскім]], [[Азёрскі раён (Калінінградская вобласць)|Азёрскім]], [[Чарняхоўскі раён (Калінінградская вобласць)|Чарняхоўскім]] і [[Нёманскі раён|Нёманскім]] раёнамі. Плошча раёна складае 642,66 км². == Гісторыя == Гусеўскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.admgusev.ru/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Калінінградская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Калінінградскай_вобласці]] 8676d16ygl7y57e0lmd8d0m8hwqe92j 0 755517 5216755 4663079 2026-10-12T04:22:08Z Zadorenko V 175157 5216755 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Зеленаградскі раён''' ({{lang-ru|Зеленоградский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Зеленаградск]]. == Геаграфія == Зеленаградскі раён мяжуе з [[Піянерская гарадская акруга|Піянерскім]], [[Светлагорская гарадская акруга|Светлагорскім]], [[Янтарная гарадская акруга|Янтарным]], [[Балтыйская гарадская акруга|Балтыйскім]] і [[Светлая гарадская акруга|Светлым]] гарадскімі акругамі, [[Гур’еўскі раён (Калінінградская вобласць)|Гур’еўскім]] раёнам, а таксама з [[Літва|Літвой]]. Плошча раёна складае 2016,49 км². == Гісторыя == Зеленаградскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.zelenogradsk.com/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Калінінградская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Калінінградскай_вобласці]] mz3otkxmys3kbwdmnagehrp0ybipvyn 0 755518 5216756 4663081 2026-10-12T04:22:37Z Zadorenko V 175157 5216756 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Красназнаменскі раён''' ({{lang-ru|Краснознаменский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Красназнаменск (Калінінградская вобласць)|Красназнаменск]]. == Геаграфія == Красназнаменскі раён мяжуе з [[Нёманскі раён|Нёманскім]], [[Гусеўскі раён|Гусеўскім]] і [[Несцераўскі раён|Несцераўскім]] раёнамі, а таксама з [[Літва|Літвой]]. Плошча раёна складае 1280,47 км². == Гісторыя == Красназнаменскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20211119091401/https://krasnoznamensk.gov39.ru/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Калінінградская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Калінінградскай_вобласці]] sbh1h6o24zs1hecq7s5z4e0nsc6igst 0 755520 5216757 4663084 2026-10-12T04:22:50Z Zadorenko V 175157 5216757 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Неманскі раён''' ({{lang-ru|Неманский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Неман (горад)|Неман]]. == Геаграфія == Неманскі раён мяжуе з [[Савецкая гарадская акруга|гарадскай акругай Савецк]], [[Слаўскі раён|Слаўскім]], [[Чарняхоўскі раён (Калінінградская вобласць)|Чарняхоўскім]] і [[Красназнаменскі раён|Красназнаменскім]] раёнамі, а таксама з [[Літва|Літвой]]. Плошча раёна складае 699,3 км². == Гісторыя == Неманскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20181019144418/http://neman.gov39.ru/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Калінінградская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Калінінградскай_вобласці]] fv4k8psavkyb8gdg5olssuj3d4yqygz 0 755521 5216758 4663085 2026-10-12T04:23:07Z Zadorenko V 175157 5216758 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Несцераўскі раён''' ({{lang-ru|Нестеровский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Несцераў (Калінінградская вобласць)|Несцераў]]. == Геаграфія == Несцераўскі раён мяжуе з [[Красназнаменскі раён|Красназнаменскім]], [[Гусеўскі раён|Гусеўскім]] і [[Азёрскі раён (Калінінградская вобласць)|Азёрскім]] раёнамі, а таксама з [[Літва|Літвой]] і [[Польшча]]й. Плошча раёна складае 1061,07 км². == Гісторыя == Несцераўскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20180314003710/http://admnesterov.ru/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Калінінградская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Калінінградскай_вобласці]] tef6x6yv4p8i0guaaui4dcnv9myvtot 0 755523 5216759 4663089 2026-10-12T04:23:24Z Zadorenko V 175157 5216759 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Палескі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Палескі раён''' ({{lang-ru|Полесский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад [[Палеск (горад)|Палеск]]. == Геаграфія == Палескі раён мяжуе з [[Слаўскі раён|Слаўскім]], [[Чарняхоўскі раён (Калінінградская вобласць)|Чарняхоўскім]], [[Гвардзейскі раён (Калінінградская вобласць)|Гвардзейскім]] і [[Гур’еўскі раён (Калінінградская вобласць)|Гур’еўскім]] раёнамі. Плошча раёна складае 834,28 км². == Гісторыя == Палескі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20210120092340/http://polessk.gov39.ru/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Калінінградская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Калінінградскай_вобласці]] 0d6fa0wfyaqo9ywkiq7m65kgo7ov0j3 0 755524 5216760 4663091 2026-10-12T04:23:37Z Zadorenko V 175157 5216760 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Праўдзінскі раён''' ({{lang-ru|Правдинский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Праўдзінск]]. == Геаграфія == Праўдзінскі раён мяжуе з [[Баграціёнаўскі раён|Баграціёнаўскім]], [[Гвардзейскі раён (Калінінградская вобласць)|Гвардзейскім]], [[Чарняхоўскі раён (Калінінградская вобласць)|Чарняхоўскім]] і [[Азёрскі раён (Калінінградская вобласць)|Азёрскім]] раёнамі, а таксама з [[Польшча]]й. Плошча раёна складае 1300 км². == Гісторыя == Праўдзінскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://admpravd.ru/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Калінінградская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Калінінградскай_вобласці]] li5phv2gkcdu6pry9x01houtqwyypjs 0 755525 5216761 4663092 2026-10-12T04:24:04Z Zadorenko V 175157 5216761 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Слаўскі раён''' ({{lang-ru|Славский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Слаўск]]. == Геаграфія == Слаўскі раён мяжуе з [[Савецкая гарадская акруга|гарадскай акругай Савецк]], [[Нёманскі раён|Нёманскім]], [[Чарняхоўскі раён (Калінінградская вобласць)|Чарняхоўскім]] і [[Палескі раён (Калінінградская вобласць)|Палескім]] раёнамі, а таксама з [[Польшча]]й. Плошча раёна складае 1349,07 км². == Гісторыя == Слаўскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.slavsk.info/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Калінінградская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Калінінградскай_вобласці]] fbmhug3kllf4nr767ngeed2dhpowge4 0 755526 5216762 4663093 2026-10-12T04:24:21Z Zadorenko V 175157 5216762 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} {{значэнні|Чарняхоўскі раён}} '''Чарняхоўскі раён''' ({{lang-ru|Черняховский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Чарняхоўск]]. == Геаграфія == Чарняхоўскі раён мяжуе з [[Слаўскі раён|Слаўскім]], [[Нёманскі раён|Нёманскім]], [[Гусеўскі раён|Гусеўскім]], [[Азёрскі раён (Калінінградская вобласць)|Азёрскім]], [[Праўдзінскі раён|Праўдзінскім]], [[Гвардзейскі раён (Калінінградская вобласць)|Гвардзейскім]] і [[Палескі раён (Калінінградская вобласць)|Палескім]] раёнамі. Плошча раёна складае 1285,75 км². == Гісторыя == Чарняхоўскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20120814110333/http://inster39.ru/ Сайт раённай адміністрацыі].{{ref-ru}} {{Калінінградская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Калінінградскай_вобласці]] 2oqzaf0st84mfbtq9sk1ay6gy4yho5n 0 760423 5216931 4688425 2026-10-12T11:25:32Z M.L.Bot 261 афармленне 5216931 wikitext text/x-wiki '''Айран''' — шматзначнае паняцце. * [[Айран (напой)|Айран]] — кісламалочны напой. == Акругі ЗША == * [[Айран (акруга, Вісконсін)]] * [[Айран (акруга, Місуры)]] * [[Айран (акруга, Мічыган)]] * [[Айран (акруга, Юта)]] {{неадназначнасць}} 2pvlt58535l1qgc3qdsofh2p2ws8hir 0 762259 5216790 4708496 2026-10-12T04:40:41Z Zadorenko V 175157 5216790 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Людзі́наўскі раён''' ({{lang-ru|Людиновский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Людзінава]]. == Геаграфія == Людзінаўскі раён мяжуе з [[Думініцкі раён|Думініцкім]], [[Жыздрынскі раён|Жыздрынскім]], [[Куйбышаўскі раён (Калужская вобласць)|Куйбышаўскім]] і [[Кіраўскі раён (Калужская вобласць)|Кіраўскім]] раёнамі, а таксама з [[Бранская вобласць|Бранскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 955 км². == Гісторыя == Людзінаўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. З 1937 года ўваходзіў у склад [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай вобласці]]. У 1944 годзе раён быў перададзены ў склад навастворанай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20180201185615/http://www.ludinovo.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 16olkpoex7ag10aleulo6oiwg4f8uep 0 762260 5216779 4708486 2026-10-12T04:37:17Z Zadorenko V 175157 5216779 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Бабы́нінскі раён''' ({{lang-ru|Бабынинский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Бабыніна (пасёлак, Калужская вобласць)|Бабыніна]], аднак найбуйнейшым населеным пунктам раёна з’яўляецца пасёлак гарадскога тыпу [[Варатынск (Бабынінскі раён)|Варатынск]]. == Геаграфія == Бабынінскі раён мяжуе з [[Юхнаўскі раён|Юхнаўскім]], [[Кондраўскі раён|Кондраўскім]], [[Перамышльскі раён|Перамышльскім]], [[Казельскі раён|Казельскім]] і [[Мяшчоўскі раён|Мяшчоўскім]] раёнамі, а таксама [[Калуга]]й. Плошча раёна складае 870 км². == Гісторыя == У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] тэрыторыя сучаснага раёна ўваходзіла ў склад [[Калужская губерня|Калужскай губерні]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20181026022743/http://admbabynino.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 943e2qwjr7gxdu1i5bkvbuaj3befnwc 0 762261 5216780 4708487 2026-10-12T04:37:29Z Zadorenko V 175157 5216780 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Бара́цінскі раён''' ({{lang-ru|Барятинский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Бараціна (Барацінскі раён)|Бараціна]]. == Геаграфія == Барацінскі раён мяжуе з [[Масальскі раён|Масальскім]], [[Мяшчоўскі раён|Мяшчоўскім]], [[Сухініцкі раён|Сухініцкім]], [[Кіраўскі раён (Калужская вобласць)|Кіраўскім]] і [[Спас-Дземенскі раён|Спас-Дземенскім]] раёнамі, а таксама з [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 1110,3 км². == Гісторыя == Барацінскі раён быў утвораны 1 кастрычніка 1929 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]]. У 1937 годзе раён быў уключаны ў склад Смаленскай вобласці, аднак 5 ліпеня 1944 года быў перададзены ў склад Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20181103144852/http://baryatino40.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] a7ik0lsnxsxqrui1nsncrx6t5jy7gam 0 762262 5216781 4708488 2026-10-12T04:37:42Z Zadorenko V 175157 5216781 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Бо́раўскі раён''' ({{lang-ru|Боровский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Бораўск]]. == Геаграфія == Бораўскі раён мяжуе з [[Жукаўскі раён (Калужская вобласць)|Жукаўскім]], [[Малаяраславецкі раён|Малаяраславецкім]] і [[Мядынскі раён|Мядынскім]], а таксама з [[Обнінск]]ам і [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 759,56 км². == Гісторыя == Бораўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад Маскоўскай вобласці. 5 ліпеня 1944 года быў перададзены ў склад Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.borovskr.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] p1vhwk1k3p516vynrpvv8uki7lfdmse 0 762263 5216783 5177519 2026-10-12T04:38:09Z Zadorenko V 175157 5216783 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Думі́ніцкі раён''' ({{lang-ru|Думиничский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Думінічы (мястэчка, Калужская вобласць)|Думінічы]]. == Геаграфія == Думініцкі раён мяжуе з [[Жыздрынскі раён|Жыздрынскім]], [[Людзінаўскі раён|Людзінаўскім]], [[Ульянаўскі раён (Калужская вобласць)|Ульянаўскім]], [[Кіраўскі раён (Калужская вобласць)|Кіраўскім]], [[Сухініцкі раён|Сухініцкім]] і [[Хвастовіцкі раён|Хвастовіцкім]] раёнамі. Плошча раёна складае 117,4 км², такім чынам, раён з’яўляецца адным з самых маленькіх у вобласці. == Гісторыя == Думініцкі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. 27 верасня 1937 быў перададзены ў склад [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]]. У 1944 годзе ўвайшоў у склад навастворанай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://admduminichi.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 85n47d5512ck9lohklp0ljvdcsjl0ch 0 762264 5216784 4708491 2026-10-12T04:38:44Z Zadorenko V 175157 5216784 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Жукаўскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Жу́каўскі раён''' ({{lang-ru|Жуковский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Жукаў (горад)|Жукаў]]. == Геаграфія == Жукаўскі раён мяжуе з [[Тарускі раён|Тарускім]], [[Малаяраславецкі раён|Малаяраславецкім]] і [[Бораўскі раён|Бораўскім]] раёнамі, а таксама горадам [[Обнінск]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласцю]] і [[Троіцкая адміністрацыйная акруга|Троіцкай адміністрацыйнай акругай]] [[Масква|Масквы]]. Плошча раёна складае 1360 км². == Гісторыя == Жукаўскі раён быў утвораны 12 ліпеня 1929 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. У 1944 годзе ўвайшоў у склад навастворанай Калужскай вобласці. Менавіта з вёскі Стралкоўка, якая зараз уваходзіць у склад раёна, паходзіў савецкі фельдмаршал [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Георгій Жукаў]], у гонар якога і быў названы раён і яго адміністрацыйны цэнтр. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == У раёне маецца малочны завод, птушкафабрыка, навукова-даследчы радыётэхнічны інстытут і завод радыётэхнічнай апаратуры. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://adm-zhukov.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] owrmpz1ag1wozbc7i5uh0x0lv7ofqas 0 762265 5216785 4715290 2026-10-12T04:39:08Z Zadorenko V 175157 5216785 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Жы́здрынскі раён''' ({{lang-ru|Жиздринский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Жыздра (горад)|Жыздра]]. == Геаграфія == Жыздрынскі раён мяжуе з [[Людзінаўскі раён|Людзінаўскім]], [[Думініцкі раён|Думініцкім]] і [[Хвастовіцкі раён|Хвастовіцкім]] раёнамі, а таксама з [[Бранская вобласць|Бранскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 1281,7 км². == Гісторыя == Жыздрынскі раён быў утвораны 12 ліпеня 1929 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. 27 верасня 1937 года Заходняя вобласць была ліквідавана і раён увайшоў у склад [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай вобласці]]. 5 ліпеня 1944 года раён быў перададзены ў склад навастворанай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.adm-zhizdra.ru/ Сайт раённай адміністрацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210120221850/http://www.adm-zhizdra.ru/ |date=20 студзеня 2021 }}{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 4ajt1s5ls57vk0xcjnhleuxjrct2w5g 0 762267 5216786 4708485 2026-10-12T04:39:37Z Zadorenko V 175157 5216786 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Ізно́скаўскі раён''' ({{lang-ru|Износковский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Ізноскі]]. == Геаграфія == Ізноскаўскі раён мяжуе з [[Мядынскі раён|Мядынскім]], [[Кондраўскі раён|Кондраўскім]] і [[Юхнаўскі раён|Юхнаўскім]] раёнамі, а таксама з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Смаленская вобласць|Смаленскай абласцямі]]. Плошча раёна складае 1333,8 км². == Гісторыя == Ізноскаўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. У 1937 годзе Заходняя вобласць была ліквідавана і раён увайшоў у склад Смаленскай вобласці. У 1944 годзе раён быў перададзены ў склад навастворанай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190507124331/http://admiznoski.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 58x9s7tfpr65netwkft6picwn29r3aq 0 762269 5216787 4708493 2026-10-12T04:39:51Z Zadorenko V 175157 5216787 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Казе́льскі раён''' ({{lang-ru|Козельский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Казельск]]. == Геаграфія == Казельскі раён мяжуе з [[Бабынінскі раён|Бабынінскім]], [[Мяшчоўскі раён|Мяшчоўскім]], [[Перамышльскі раён|Перамышльскім]], [[Ульянаўскі раён (Калужская вобласць)|Ульянаўскім]] і [[Сухініцкі раён|Сухініцкім]] раёнамі, а таксама з [[Тульская вобласць|Тульскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 1522,67 км². == Гісторыя == Казельскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. 27 верасня 1937 года Заходняя вобласць была ліквідавана і раён увайшоў у склад [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]]. 5 ліпеня 1944 года раён быў перададзены ў склад навастворанай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20110917121851/http://kozelsk-adm.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 6h4xlu5tk4sqxiwq70zdvpyyzsbkxm2 0 762270 5216782 4740274 2026-10-12T04:37:55Z Zadorenko V 175157 5216782 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Дзяржынскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Дзяржы́нскі раён''' ({{lang-ru|Дзержинский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Кондрава (горад)|Кондрава]]. == Геаграфія == Дзяржынскі раён мяжуе з [[Мядынскі раён|Мядынскім]], [[Малаяраславецкі раён|Малаяраславецкім]], [[Бабынінскі раён|Бабынінскім]], [[Юхнаўскі раён|Юхнаўскім]] і [[Ізноскаўскі раён|Ізноскаўскім]] раёнамі, а таксама з [[Калуга]]й. Плошча раёна складае 1090,86 км². == Гісторыя == ''Бухарынскі раён'' быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. 5 сакавіка 1937 года Пастановай УЦВК пераназваны ў ''Дзяржынскі раён''<ref>{{cite web |url=http://www.vest-news.ru/article/10059 |title=Марк Воейков. Говардовский, Бухаринский, Дзержинский. // Газета Калужской области «Весть». 23 июля 2009 года. |access-date=2017-01-12 |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118054818/http://www.vest-news.ru/article/10059 |url-status=live }}</ref>. 27 верасня 1937 быў перададзены ў склад [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]]. У 1944 годзе ўвайшоў у склад навастворанай Калужскай вобласці. З 1950 па 1962 год са складу раёна быў вылучаны ''[[Леў-Талстоўскі раён (Калужская вобласць)|Леў-Талстоўскі раён]]''. З 1962 па 1965 год замест Дзяржынскага раёна існаваў ''Кондраўскі прамысловы раён''. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.admkondrovo.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] fb1mdf7vw48697bm6pxcqbfqw6jlgb6 0 762274 5216791 4708497 2026-10-12T04:41:10Z Zadorenko V 175157 5216791 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Малаярасла́вецкі раён''' ({{lang-ru|Малоярославецкий район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Малаяраславец]]. == Геаграфія == Малаяраславецкі раён мяжуе з [[Бораўскі раён|Бораўскім]], [[Жукаўскі раён (Калужская вобласць)|Жукаўскім]], [[Тарускі раён|Тарускім]], [[Ферзікаўскі раён|Ферзікаўскім]], [[Кондраўскі раён|Кондраўскім]] і [[Мядынскі раён|Мядынскім]] раёнамі, а таксама з [[Калуга]]й і [[Обнінск]]ам. Плошча раёна складае 1547 км². == Гісторыя == Малаяраславецкі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. У 1944 годзе раён быў перададзены ў склад навастворанай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190714074857/http://maloyar.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 8hxsgp4f7e5p85nevfd7o7xx3pquybg 0 762275 5216792 4708498 2026-10-12T04:41:35Z Zadorenko V 175157 5216792 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Маса́льскі раён''' ({{lang-ru|Мосальский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Масальск]]. == Геаграфія == Масальскі раён мяжуе з [[Юхнаўскі раён|Юхнаўскім]], [[Мяшчоўскі раён|Мяшчоўскім]] і [[Барацінскі раён|Барацінскім]] раёнамі, а таксама з [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 1320 км². == Гісторыя == Масальскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. З 1937 года ўваходзіў у склад Смаленскай вобласці. У 1944 годзе раён быў перададзены ў склад навастворанай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20150801004846/http://adm-mosalsk.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 1p45leeghz395okvchwm5o1cl9jr581 0 762280 5216789 4708494 2026-10-12T04:40:26Z Zadorenko V 175157 5216789 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Куйбышаўскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Куйбышаўскі раён''' ({{lang-ru|Куйбышевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Бетліца]]. == Геаграфія == Куйбышаўскі раён мяжуе з [[Людзінаўскі раён|Людзінаўскім]], [[Кіраўскі раён (Калужская вобласць)|Кіраўскім]] і [[Спас-Дземенскі раён|Спас-Дземенскім]] раёнамі, а таксама з [[Бранская вобласць|Бранскай]] і [[Смаленская вобласць|Смаленскай]] абласцямі. Плошча раёна складае 1243 км². == Гісторыя == ''Мокраўскі раён'' быў утвораны ў [[1929]] годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] на тэрытарыяльнай аснове [[Мокраўская воласць|Мокраўскай воласці]] [[Бежыцкі павет|Бежыцкага павета]] (цэнтр — сяло [[Мокрае (Куйбышаўскі раён)|Мокрае]]) і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Раслаўльская акруга|Раслаўльскай акругі]] [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. Пастановай УЦВК «Аб скарачэнні сеткі раёнаў Заходняй вобласці» [[1 студзеня]] [[1932]] годзе Мокраўскі раён быў скасаваны, а яго тэрыторыя падзелена паміж суседнімі раёнамі — [[Якімавіцкі раён|Якімавіцкім]], [[Кіраўскі раён (Калужская вобласць)|Кіраўскэ]] і [[Спас-Дземенскі раён|Спас-Дземенскім]]. 16 мая 1939 года раён з цэнтрам у сяле [[Мокрае (Куйбышаўскі раён)|Мокрае]] быў адноўлены, але ўжо пад новай назвай — ''Куйбышаўскі''. Дагэтуль [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняя вобласць]] ужо была падзелена на Смаленскую і Арлоўскую вобласці; такім чынам, Куйбышаўскі раён цяпер уваходзіў у [[Смаленская вобласць|Смаленскую вобласць]]. [[5 ліпеня]] [[1944]] года Куйбышаўскі раён увайшоў у склад новастворанай [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]]. [[13 сакавіка]] [[1945]] года райцэнтр быў перанесены ў пасёлак [[Бетліца]]. У [[1962]]—[[1965]] гадах раён быў часова скасаваны, яго тэрыторыя ўваходзіла ў склад [[Кіраўскі раён (Калужская вобласць)|Кіраўскага раёна]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20120719151234/http://www.betlica.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] basdrrywm00frn1kv93jr8l2c1x9xkb 0 762281 5216793 4708499 2026-10-12T04:41:48Z Zadorenko V 175157 5216793 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Мяды́нскі раён''' ({{lang-ru|Медзінский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Мядынь]]. == Геаграфія == Мядынскі раён мяжуе з [[Бораўскі раён|Бораўскім]], [[Малаяраславецкі раён|Малаяраславецкім]], [[Кондраўскі раён|Кондраўскім]] і [[Ізноскаўскі раён|Ізноскаўскім]] раёнамі, а таксама з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 1148 км². == Гісторыя == Мядынскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. З 1937 года ўваходзіў у склад [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]]. У 1944 годзе раён быў перададзены ў склад навастворанай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20071031074225/http://www.medyn.ru/index.htm Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] bplqkiymyw6dz9226nhuxny7b75cltw 0 762282 5216794 4874058 2026-10-12T04:42:02Z Zadorenko V 175157 5216794 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Мяшчо́ўскі раён''' ({{lang-ru|Мещовский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Мяшчоўск]]. == Геаграфія == Мяшчоўскі раён мяжуе з [[Юхнаўскі раён|Юхнаўскім]], [[Бабынінскі раён|Бабынінскім]], [[Казельскі раён|Казельскім]], [[Сухініцкі раён|Сухініцкім]], [[Барацінскі раён|Барацінскім]] і [[Масальскі раён|Масальскім]] раёнамі. Плошча раёна складае 1238 км². == Гісторыя == Мяшчоўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. З 1937 года ўваходзіў у склад [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]]. У 1944 годзе раён быў перададзены ў склад навастворанай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.meshovsk.ru/ Сайт раённай адміністрацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150614031937/http://www.meshovsk.ru/ |date=14 чэрвеня 2015 }}{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] j3qxjn6pohu5m56lpf76y19kc0r3jor 0 762283 5216795 4708501 2026-10-12T04:42:16Z Zadorenko V 175157 5216795 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Перамы́шальскі раён''' ({{lang-ru|Перемышльский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Перамышль (Калужская вобласць)|Перамышль]]. == Геаграфія == Перамышльскі раён мяжуе з [[Бабынінскі раён|Бабынінскім]], [[Казельскі раён|Казельскім]] і [[Ферзікаўскі раён|Ферзікаўскім]] раёнамі, а таксама з [[Калуга]]й і [[Тульская вобласць|Тульскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 1156 км². == Гісторыя == Перамышльскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. З 1937 года раён быў перададзены ў склад Тульскай вобласці, якая была створана на той момант, аднак у 1944 годзе быў далучаны да навастворанай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20201101054955/http://xn----8sbnapgcdijslcphl1j5bv.xn--p1ai/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 3aaqs4gf7g80jbvrqukjhiv5szdjsi7 0 762289 5216799 4740268 2026-10-12T04:43:28Z Zadorenko V 175157 5216799 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Ульянаўскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Ульянаўскі раён''' ({{lang-ru|Ульяновский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Плохіна]]. == Геаграфія == Ульянаўскі раён мяжуе з [[Думініцкі раён|Думініцкім]], [[Казельскі раён|Казельскім]], [[Сухініцкі раён|Сухініцкім]] і [[Хвастовіцкі раён|Хвастовіцкім]] раёнамі, а таксама з [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] і [[Тульская вобласць|Тульскай]] абласцямі. Плошча раёна складае 1656 км². == Гісторыя == ''Плохінскі раён'' быў утвораны 17 чэрвеня 1929 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] на тэрытарыяльнай аснове ўзбуйненай [[Плохінская воласць|Плохінскай воласці]] [[Жыздрынскі павет|Жыздрынскага павета]] [[Бранская губерня|Бранскай губерні]] і [[Вейна (Калужская вобласць)|Вейнскай воласці]] [[Сухініцкі павет|Сухініцкага]] (раней — [[Казельскі павет|Казельскага]]) павета [[Калужская губерня|Калужскай губерні]]. Першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. Першапачаткова ён уваходзіў у склад [[Сухініцкая акруга|Сухініцкай акругі]] [[Заходняя вобласць (РСФСР)|Заходняй вобласці]]. 4 чэрвеня [[1934]] года райцэнтр быў пераназваны ў ''Румянцава'' (у гонар першага сакратара Заходняга абласнога камітэта [[УКП(б)]] [[Іван Пятровіч Румянцаў|І. П. Румянцава]])<ref>{{cite web |url=http://www.hrono.ru/biograf/bio_r/rumyan_ip.php |title=Биографическая справка о Румянцеве И. П. |access-date=2010-03-07 |archive-date=2011-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111204015918/http://hrono.ru/biograf/bio_r/rumyan_ip.php |url-status=live }}</ref>, а раён стаў называцца ''Румянцаўскім<ref>{{cite web|url=http://whp057.narod.ru/smole.htm|title=Хроніка адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Смаленскай вобласці|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090123025800/http://whp057.narod.ru/smole.htm|archivedate=2009-01-23}}</ref>''. Пасля арышту і расстрэлу І. П. Румянцава, 1 жніўня [[1937]] года райцэнтр перайменаваны ва Ульянава, у гонар сястры [[У. І. Ленін]]а Марыі Ільінічны Ульянавай, раён стаў называцца Ульянаўскім. 27 верасня 1937 года Ульянаўскі раён быў перададзены з расфарміраванай Заходняй вобласці ў склад новаўтворанай [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай вобласці]]. [[5 ліпеня]] [[1944]] года была ўтворана [[Калужская вобласць]], у склад якой, нароўні з іншымі, увайшоў і ''Ульянаўскі раён''. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://ulianovo.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 9o15nq0t0kjqzlf8bgstl5or154u3q7 0 762290 5216796 5090473 2026-10-12T04:42:39Z Zadorenko V 175157 5216796 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Спас-Дзе́менскі раён''' ({{lang-ru|Спас-Деменский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Спас-Дземенск]]. == Геаграфія == Спас-Дземенскі раён мяжуе з [[Барацінскі раён|Барацінскім]], [[Куйбышаўскі раён (Калужская вобласць)|Куйбышаўскім]] і [[Кіраўскі раён (Калужская вобласць)|Кіраўскім]] раёнамі, а таксама з [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 1368,98 км². == Гісторыя == Спас-Дземенскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. З 1937 года раён быў перададзены ў склад [[Тульская вобласць|Тульскай вобласці]], якая была створана на той момант, аднак у 1944 годзе быў далучаны да навастворанай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://admspasdem.ru/ Сайт раённай адміністрацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240328063925/https://admspasdem.ru/ |date=28 сакавіка 2024 }}{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] nz6ghvw240wnsm2w37tm0jqgrb1ixwt 0 762291 5216797 4708503 2026-10-12T04:42:59Z Zadorenko V 175157 5216797 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Сухі́ніцкі раён''' ({{lang-ru|Сухиничский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Сухінічы (горад)|Сухінічы]]. == Геаграфія == Сухініцкі раён мяжуе з [[Барацінскі раён|Барацінскім]], [[Думініцкі раён|Думініцкім]], [[Казельскі раён|Казельскім]], [[Мяшчоўскі раён|Мяшчоўскім]], [[Ульянаўскі раён (Калужская вобласць)|Ульянаўскім]] і [[Кіраўскі раён (Калужская вобласць)|Кіраўскім]] раёнамі. Плошча раёна складае 1232,72 км². == Гісторыя == Сухініцкі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. У 1937 годзе раён быў перададзены ў склад [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]]. 5 ліпеня 1944 года раён быў далучаны да навастворанай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190509095805/http://www.info-suhinichi.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 59l2wgq1v7sd91c1u6h3fdgcch5u7zs 0 762292 5216798 4708504 2026-10-12T04:43:14Z Zadorenko V 175157 5216798 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Тару́скі раён''' ({{lang-ru|Тарусский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Таруса]]. == Геаграфія == Тарускі раён мяжуе з [[Жукаўскі раён (Калужская вобласць)|Жукаўскім]], [[Ферзікаўскі раён|Ферзікаўскім]] і [[Малаяраславецкі раён|Малаяраславецкім]] раёнамі. Плошча раёна складае 714,6 км². == Гісторыя == Тарускі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. У 1937 годзе раён быў перададзены ў склад [[Тульская вобласць|Тульскай вобласці]]. 5 ліпеня 1944 года раён быў далучаны да навастворанай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://mo.tarusa.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 6eapxr0erals5jrs1ml226j5i4sewxy 0 762294 5216800 4708506 2026-10-12T04:43:43Z Zadorenko V 175157 5216800 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Фе́рзікаўскі раён''' ({{lang-ru|Ферзиковский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Ферзікава]]. == Геаграфія == Ферзікаўскі раён мяжуе з [[Малаяраславецкі раён|Малаяраславецкім]], [[Тарускі раён|Тарускім]] і [[Перамышльскі раён|Перамышльскім]] раёнамі, а таксама з [[Калуга]]й і [[Тульская вобласць|Тульскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 1249,9 км². == Гісторыя == Ферзікаўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. У 1931 годзе раён быў ліквідаваны, але зноў створаны ў 1950 у складзе Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://admferzik.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 1l616c0eqc2zm73u1gf19wt4i0yzne9 0 762295 5216801 4708507 2026-10-12T04:43:56Z Zadorenko V 175157 5216801 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Хвасто́віцкі раён''' ({{lang-ru|Хвастовичский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Хвастовічы (Калужская вобласць)|Хвастовічы]]. == Геаграфія == Хвастовіцкі раён мяжуе з [[Думініцкі раён|Думініцкім]], [[Жыздрынскі раён|Жыздрынскім]] і [[Ульянаўскі раён (Калужская вобласць)|Ульянаўскім]] раёнамі, а таксама з [[Бранская вобласць|Бранскай]] і [[Тульская вобласць|Тульскай]] абласцямі. Плошча раёна складае 1413,3 км². == Гісторыя == Хвастовіцкі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. Пасля змянення адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу раён быў далучаны да [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай вобласці]], пазней раён стаў часткай Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://chvastovichi-adm.kaluga.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 44obnsj35dktyrko9rpv0vsbpymz0ur 0 762296 5216802 4831533 2026-10-12T04:44:11Z Zadorenko V 175157 5216802 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Ю́хнаўскі раён''' ({{lang-ru|Юхновский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Юхнаў]]. == Геаграфія == Юхнаўскі раён мяжуе з [[Ізноскаўскі раён|Ізноскаўскім]], [[Кондраўскі раён|Кондраўскім]], [[Бабынінскі раён|Бабынінскім]], [[Мяшчоўскі раён|Мяшчоўскім]] і [[Масальскі раён|Масальскім]] раёнамі, а таксама з [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 1333 км². == Гісторыя == Юхнаўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. У 1937 годзе быў перададзены ў склад Смаленскай вобласці. 5 ліпеня 1944 года ўвайшоў у склад Калужскай вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://uhnov.ru/ Сайт раённай адміністрацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170625234029/http://uhnov.ru/ |date=25 чэрвеня 2017 }}{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] qfhk7ndcvhdkt8zeewxzcafk1su1q7q 0 762298 5216788 4708495 2026-10-12T04:40:06Z Zadorenko V 175157 5216788 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Кіраўскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кі́раўскі раён''' ({{lang-ru|Кировский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Кіраў (Калужская вобласць)|Кіраў]]. == Геаграфія == Кіраўскі раён мяжуе з [[Барацінскі раён|Барацінскім]], [[Думініцкі раён|Думініцкім]], [[Людзінаўскі раён|Людзінаўскім]], [[Куйбышаўскі раён (Калужская вобласць)|Куйбышаўскім]], [[Спас-Дземенскі раён|Спас-Дземенскім]] і [[Сухініцкі раён|Сухініцкім]] раёнамі. Плошча раёна складае 1000,39 км². == Гісторыя == Пясочанскі раён быў утвораны 1 кастрычніка 1929 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] і [[СНК РСФСР]] і першапачаткова ўваходзіў у склад [[Бранская акруга|Бранскай акругі]] [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. 19 студзеня [[1936]] года райцэнтр р.п. Пясочня быў ператвораны ў горад [[Кіраў (Калужская вобласць)|Кіраў]], а Пясочанскі раён перайменаваны ў ''Кіраўскі''. 27 верасня 1937 года Кіраўскі раён увайшоў у склад [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]]. [[5 ліпеня]] [[1944]] года Кіраўскі раён увайшоў у склад навастворанай [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]]. [[1 лютага]] [[1963]] года горад [[Кіраў (Калужская вобласць)|Кіраў]] быў аднесены да катэгорыі гарадоў абласнога падпарадкавання. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20150702185353/http://adminkirov.ru/ Сайт раённай адміністрацыі]{{ref-ru}} {{Калужская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Калужскай вобласці]] 961cyo9ijq2b7xu2mrfiyhzvtizexku 0 768946 5216591 5112752 2026-10-11T22:30:20Z JerzyKundrat 174 5216591 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Harriotta raleighana. Golfo de México 2012.jpg |image title = |image descr = ''[[Harriotta raleighana]]'' |regnum = Жывёлы |latin = Rhinochimaeridae |author = [[Samuel Garman|Garman]], 1901 |typus = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Rhinochimaeridae }} '''Рынахімеравыя''', '''насатыя хімеры''' (''Rhinochimaeridae'') — [[сямейства]] храстковых рыб атрада хімерападобных. == Апісанне == Глыбакаводныя марскія рыбы, насяляюць кантынентальныя і астраўныя схілы [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]], [[Індыйскі акіян|Індыйскага]] і [[Ціхі акіян|Ціхага]] акіянаў. Сустракаюца пераважна на глыбіні 685—2000 метраў. Рыла доўгае, мясістае і завостранае. Каналы бакавой лініі ў выглядзе адкрытых жалабкоў. Хвост заканчваецца доўгім рычагом-ніткай, што дапамагае ў манеўраванні на глыбіні. Анальны плаўнік аддзелены ад хваставога або злучаны з ім. Яйцавая капсула грушападобная (15 см у даўжыню, 6 см у шырыню), з рыфленым бакавым рабром. Выкапнёвыя вядомы з [[юрскі перыяд|юрскага перыяду]]. 3 сучасных роды аб’ядноўваюць каля 8 відаў. == Зноскі == {{reflist}} {{rq|refless}} == Літаратура == * ''Nelson J. S., Grande T. C., Wilson M. V. H.'' Fishes of the World. — 5th ed. — Hoboken: John Wiley & Sons, 2016. — 752 p. — ISBN 978-1-118-34233-6. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Хімерападобныя]] sz4i3oqjoe2cw3aedcti48u59xjnrls 0 771118 5216486 4820020 2026-10-11T18:17:23Z Ueschar 151377 Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах, перанесена: Ачакі → Ачака з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5216486 wikitext text/x-wiki {{Крэпасць}} '''Кінбурн''' ({{Lang-tr|Kılburun}} — перакладаецца як «''тонкія валасы''») — [[Асманская імперыя|асманская]] [[крэпасць]], заснаваная ў [[XV стагоддзе|XV ст.]] на [[Кінбурнская каса|Кінбурнскай касе]] ў вусьці [[Дняпро|Дняпра]]. Знаходзіўся ў заходняй частцы Кінбурнскай касы (цяпер каля вёскі [[Пакроўскэ (Мікалаеўскі раён)|Пакроўскэ]] [[Мікалаеўскі раён|Мікалаеўскага раёна]] [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]]). == Гісторыя == Разам з іншай крэпасцю — [[Ачакаў]], размешчанай насупраць, кантралявала суднаходства паміж [[Дняпроўска-Бугскі ліман|Дняпроўска-Бугскім ліманам]] і [[Чорнае мора|Чорным морам]]. Крэпасць мела некалькі [[бастыён]]аў з дальнабойнай [[артылерыя]]й, даўжыня яе каменных сцен складала каля 100 м. У яе межах было размешчана 80 дамоў і [[Мячэць|мячэцяў]] . Насельніцтва складалі [[Ваеннаслужачы|салдаты]] [[гарнізон]]у і члены іх сем’яў — усяго 500—700 чалавек. Тут знаходзіўся адзін з цэнтраў гандлю рабамі. У 1669, 1688 і 1692 гадах крэпасць падвяргалася нападам [[Запарожскія казакі|запарожскіх казакоў]]. У 1736 годзе рускія войскі захапілі і разбурылі крэпасць. Асманы аднавілі яе, але ў 1774 годзе яна перайшла да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. 1 (12) кастрычніка 1787 года рускія войскі на чале з генерал-аншэфам [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандрам Суворавым]] каля крэпасці [[Кінбурнская бітва (1787)|разбілі асманскі дэсант]]. У гэтай бітве прымалі актыўны ўдзел украінскія казакі Чарнаморскай флатыліі. На працягу 1789 года працягваліся бітвы пад Кінбурнам з удзелам чарнаморцаў і чарнаморскіх казакоў. 1790 годзе Кінбурнскі бок з крэпасцю быў далучаны да тэрыторыі Чарнаморскага казацкага войска і стварылі тут цэнтр ваеннай паланкі. Па ўмовах Яскай мірнай дамовы 1791 года Асманская імперыя прызнавала перадачу Кінбурна Расійскай імперыі. Да сярэдзіны XIX стагоддзя крэпасць уяўляла сабой квадратны ў плане [[форт]] з вуглавымі бастыёнамі, круглай [[Батарэя (армія)|батарэяй]] і земляным умацаваннем з боку касы. У кастрычніку 1855 года падчас [[Кінбурнская бітва (1855)|Крымскай вайны]] ён быў значна пашкоджаны артылерыйскім агнём англа-французскага флоту. Па ўмовах [[Парыжскі мірны дагавор (1856)|Парыжскага мірнага дагавора]] крэпасць была разабрана, з таго часу не рэстаўравалася і не выкарыстоўвалася ў якасці ваеннага аб’екта. У другой палове [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] на тэрыторыі крэпасці існавала паселішча, тут была пабудавана [[Царква (збудаванне)|царква]], адкрыўся філіял аднаго з прыватных [[банк]]аў, мясцовыя жыхары займаліся рыбалоўствам. У [[XX стагоддзе|XX стагоддзі]] тэрыторыя пасёлка ўвайшла ў склад [[Чарнаморскі біясферны запаведнік|Чарнаморскага біясфернага запаведніка]]. На пачатак 2000 гадоў тут захаваліся толькі рэшткі [[Вал (фартыфікацыя)|земляных валоў]]. == Літаратура == * ''Бачинська О. А''. [http://www.history.org.ua/?encyclop&termin=Kinburn Кінбурн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160817210515/http://www.history.org.ua/?encyclop&termin=Kinburn|date=17 серпня 2016}} // {{Крыніцы/ЕІУ|4|326}} * ''Гриневецкий С., Зонн И., Жильцов С.'' Черноморская энциклопедия. — М. : Международные отношения, 2006. — ISBN 5-7133-1273-9. * [[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907. * ''Петров А.'' Вторая турецкая война в царствование имп. Екатерины II, т. 1. СПб., 1880; * ''Алексеев В. А.'' Сражение при Кинбурне. 1 октября 1787 г. «Военно-исторический сборник», 1913, № 1; * ''Строков А. А.'' История военного искусства, т. 1. М., 1955; * ''Бескровный Л. Г.'' Русская армия и флот в XVIII в. -. М., 1958. * ''Карпенко В. А. Кінбурнська коса, Нарис. — Одесса: Маяк, 1977. — 48 с.'' * Рымбы: некоторые ист. факты о Кинбурне и описание насел. пункта Рымбы, входящего в состав с. Покровское (Покровские-Хутора) [Николаев. обл.] / Василий Васильевич Зелинский. — Изд 1-е. — Запорожье: Статус, 2017. — 187, [2] с.: ил., портр.; 21 см. — (История родного края). — Библиогр. в подстроч. примеч. — Имен. указ.: с. 178—187. — 100 экз. — ISBN 978-617-7353-47-VII == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Kinburn}} * https://web.archive.org/web/20181002141631/http://radio.obozrevatel.com/ua/newplayer/books/1113?current=0 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Мікалаеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Крэпасці Украіны]] tsnezra6z3xs9stcctiwsldvx5q0qbh 3 780918 5216680 5211775 2026-10-12T02:09:01Z MediaWiki message delivery 38732 /* Wikipedia translation of the week: 2026-42 */ новы падраздзел 5216680 wikitext text/x-wiki == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 20 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:30, 27 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:20, 3 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 10 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 17 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 24 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:49, 3 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:50, 10 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:57, 17 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:59, 24 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:52, 31 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:54, 7 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:27, 14 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 21 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 28 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:28, 5 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 12 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 19 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 09:03, 26 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 08:39, 2 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 9 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 16 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:18, 23 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 30 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:10, 7 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 14 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:28, 21 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:40, 28 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 4 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 11 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 18 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 25 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:40, 1 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 8 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 15 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:45, 22 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:58, 29 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:48, 6 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:06, 13 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 20 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:52, 3 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:53, 10 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 17 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:13, 24 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 11:01, 1 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:29, 8 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:56, 15 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:25, 22 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 29 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:00, 5 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:45, 12 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:14, 19 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 26 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 2 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:59, 9 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:45, 16 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:43, 23 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 2 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:30, 9 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 16 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:07, 23 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:37, 30 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:27, 6 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:56, 13 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:34, 20 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 27 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:16, 4 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:53, 11 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 07:05, 21 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 25 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Umuganda]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Umuganda"Rwandan community work".jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine. The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:55, 1 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Juryeonggu]]'''<br /> <small>''([[:kr:주령구]])&#32;([[:ja:酒令具]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata. L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 8 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30622359 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Fiolent]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 15 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30662919 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Renovating Action Party]]'''<br /> <small>''([[:es:Partido de Acción Renovadora]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Flag of the Renovating Action Party.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Renovating Action Party''' was a left-wing Salvadoran political party that existed from 1944 to 1967. The party had three distinct phases of its existence under the leaderships of Colonel José Asencio Menéndez (1944–1950), the old line (1950–1964), and the new line (1964–1967). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:52, 22 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Facial age estimation]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Facial age estimation''' is the use of artificial intelligence to estimate the age of a person based on their facial features. Computer vision techniques are used to analyse the facial features in the images of millions of people whose age is known and then deep learning is used to create an algorithm that tries to predict the age of an unknown person. The key use of the technology is to prevent access to age-restricted goods and services. Examples include restricting children from accessing internet pornography, checking that they meet a mandatory minimum age when registering for an account on social media, or preventing adults from accessing websites, online chat or games designed only for use by children. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div>--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:44, 29 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Paulo César Vinha State Park]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Capim dourado.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Paulo César Vinha State Park''' (Portuguese: Parque Estadual Paulo César Vinha) is a state park in the state of Espírito Santo, Brazil. It protects an area of dunes, lagoons and marshes along the Atlantic shore. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:35, 6 ліпеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Caledonian MacBrayne]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Cal-Mac HQ2005.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Caledonian MacBrayne''', in short form CalMac, is the trade name of CalMac Ferries Ltd, the major operator of passenger and vehicle ferries to the west coast of Scotland, serving ports on the mainland and 22 of the major islands. It is a subsidiary of holding company David MacBrayne, which is owned by the Scottish Government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 13 ліпеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immigration to Switzerland]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In 2023, resident foreigners made up 26.3% of Switzerland's population. Most of these (83%) were from European countries. Italy provided the largest single group of foreigners, accounting for 14.7% of total foreign population, followed closely by Germany (14.0%), Portugal (11.7%), France (6.6%), Kosovo (5.1%), Spain (3.9%), Turkey (3.1%), North Macedonia (3.1%), Serbia (2.8%), Austria (2.0%), United Kingdom (1.9%), Bosnia and Herzegovina (1.3%) and Croatia (1.3%). Immigrants from Sri Lanka (1.3%), most of them former Tamil refugees, were the largest group of Asian origin (7.9%). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 20 ліпеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Study of Man's Impact on Climate]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> La '''Study of Man's Impact on Climate''' (traduisible en français par « Étude de l'impact de l'homme sur le climat ») est une conférence scientifique internationale consacrée à l'influence humaine sur le climat qui s'est tenue à Stockholm, en Suède, du 28 juin au 16 juillet 1971. Elle aborde diverses hypothèses parmi lesquelles la destruction de la couche d'ozone et le réchauffement (ou refroidissement) climatique, établit l'état du savoir à leur sujet et, soulignant les nombreuses inconnues qui demeurent, appelle à consacrer davantage de fonds à la recherche scientifique sur le climat. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:00, 27 ліпеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30849684 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Plot of Prats de Molló]]'''<br /> <small>''([[:ca:Fets de Prats de Molló]])&#32;([[:es:Complot de Prats de Molló]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''plot of Prats de Molló''' was an attempted military invasion of Catalonia carried out from France to achieve its independence planned by Francesc Macià and the leadership of the Estat Català party, discovered and aborted in 1926. The plan consisted of the penetration of two columns (one from Saint-Laurent-de-Cerdans, the other from Coll d'Ares), which were to occupy Olot and proclaim the Catalan Republic. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:11, 3 жніўня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30879613 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Composizione VII]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Composition VII - Wassily Kandinsky, GAC.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Composizione VII''' (Композиция VII o Zu Komposition 7) è un olio su tela del 1913, realizzato dal pittore russo Vasilij Vasil'evič Kandinskij e conservato nella Galleria Tret'jakov di Mosca. Prodotto centrale del pittore russo nel periodo 1910-1915, essa è considerata l'opera che certificò la raggiunta maturità creativa da parte di Kandinskij, rappresentando anche l'apice della sua energia creativa. È considerato il più rappresentativo tra i lavori completati durante l'anno del successo internazionale dell'artista, simboleggiando il punto di emancipazione definitivo dell'Astrattismo. Opera più grande mai realizzata dall'artista per dimensione, facente parte della serie denominata Composizioni, rappresenta un'allegoria dell'Apocalisse, di cui riprende il tema e lo propone in una versione astratta, trasfigurata dalla realtà in una forma composta da sole linee e colori. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 10 жніўня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30889664 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Divorce in Poland]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Divorce in Poland''' occurs at a rate slightly below that of the average for Europe. In the Polish legal system, divorce proceedings fall within the exclusive jurisdiction of the civil court; there is no legal basis for resolving a marriage through the agreement of the spouses or through administrative procedures. Divorce requests are assessed by the court, in accordance with the positive and negative prerequisites set in the relevant law. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:59, 17 жніўня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30927700 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Day of the Macedonian Revolutionary Struggle]]'''<br /> <small>''([[:mk:Ден на македонската револуционерна борба]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Day of the Macedonian Revolutionary Struggle''' (Macedonian: Ден на македонската револуционерна борба),[1] also known as Day of VMRO, is a national holiday which is celebrated on October 23 in North Macedonia. In 2007, the holiday was voted into law as a new national holiday. It is a non-working day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:15, 24 жніўня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30927700 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wimmen's Comix]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Wimmen's Comix''''', later retitled (respelled) as Wimmin's Comix, is an influential all-female underground comics anthology published from 1972 to 1992. Though it covered a wide range of genres and subject matters, Wimmen's Comix focused more than other anthologies of the time on feminist concerns, homosexuality, sex and politics in general, and autobiographical comics. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:54, 31 жніўня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30988228 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Paulet affair]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Paulet affair''', also known as British Hawaii, was the insubordinate five-month occupation of the Hawaiian Kingdom in 1843 by British naval officer Captain Lord George Paulet, of HMS Carysfort. It was ended by the arrival of American warships sent to defend Hawaii's independence. The British government in London did not authorise the move and it had no official status. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:58, 7 верасня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30993988 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:No-AI label]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:No AI Sign.svg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''no-AI label''' is a label used on a product to signify that it was not made using generative AI. Phrases on the labels include but are not limited to "human-made", "proudly human" and "AI-free". Some organisations that provide the labels allow product creators to download and use their no-AI labels for free, while others charge creators for analysing the content and allowing the use of the labels if the organisation believes that no AI was used. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 14 верасня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31028050 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Scotty (dinosaur)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Scotty Tyrannosaurus.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Scotty''' is the nickname for the Tyrannosaurus rex fossil, catalogued as RSM P2523.8, that was discovered in Saskatchewan, Canada in 1991.[3] The fossilised remains were painstakingly removed, almost completely by hand, over two decades from the rock in which they were embedded. When the preparation was complete in 2011, an around 65% complete T. rex skeleton was revealed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:02, 21 верасня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31045260 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Descartes Highlands]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Apollo 16 landingsite.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Descartes Highlands''' is an area of lunar highlands located on the near side that served as the landing site of the American Apollo 16 mission in early 1972. The Descartes Highlands is located in the area surrounding Descartes crater, after which the feature received its name <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:27, 28 верасня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31087748 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Battaglia del pastificio]]'''<br /> <small>''([[:en:Battle of Checkpoint Pasta]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:OTO Melara Somalia 1993.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> La '''battaglia del pastificio''', talvolta chiamata anche battaglia del checkpoint Pasta, fu uno scontro a fuoco verificatosi a Mogadiscio tra le truppe italiane e le milizie Mooryaan somale del generale Aidid ed è ricordata per essere stata la prima battaglia che vide impiegati i militari dell'Esercito Italiano dalla fine della seconda guerra mondiale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:39, 5 кастрычніка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31108366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Trolleybus Museum at Sandtoft]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lineup.5.JPG|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Trolleybus Museum at Sandtoft''' is a transport museum which specialises in the preservation of trolleybuses. It is located by the village of Sandtoft, near Belton on the Isle of Axholme in the English county of Lincolnshire. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:09, 12 кастрычніка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31131525 --> ok134lkh01yrjjoe3ycj9fza59h03df 0 790255 5216527 5215166 2026-10-11T19:58:06Z Змітрок Бядуля 175208 Афармленне: прыбраны паўторныя ўнутраныя спасылкі (ВП:УС) 5216527 wikitext text/x-wiki {{Мастак |прэміі = Прэмія імя Міхаіла Божыя (2022) }} '''Мікалай Сяргеевіч Аўсійка''' ({{lang-uk|Микола Сергійович Овсійко}}; {{ВДП}}) — украінскі [[жывапіс]]ец, майстар [[пейзаж]]а і [[нацюрморт]]а, прадстаўнік адэскай мастацкай школы. [[Заслужаны мастак Украіны]] (2018), член [[Нацыянальны саюз мастакоў Украіны|Нацыянальнага саюза мастакоў Украіны]] (з 1993), лаўрэат Адэскай абласной прэміі імя Міхаіла Божыя (2022)<ref name="esu"/><ref name="ukaz"/><ref name="marbeks"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 22 жніўня 1954 года ў вёсцы [[Більмачыўка]] [[Ічнянскі раён|Ічнянскага раёна]] (цяпер [[Прылуцкі раён]]) [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]]<ref name="esu"/>. У 1969—1973 гадах вучыўся ў Адэскім тэатральна-мастацкім вучылішчы (цяпер Адэскае мастацкае вучылішча імя М. Б. Грэкава); педагогі па спецыяльнасці — Л. Альшыц і В. Бабініна<ref name="esu"/><ref name="korsaky"/>. У 1973—1989 гадах працаваў дызайнерам у Адэскім бюро гандлёвай рэкламы і на мастацка-вытворчым дызайнерскім камбінаце<ref name="esu"/><ref name="korsaky"/>. У выставах удзельнічае з 1975 года — абласных, усеўкраінскіх і міжнародных. З 1993 года — член Нацыянальнага саюза мастакоў Украіны (Адэская абласная арганізацыя)<ref name="esu"/>. Жыве і працуе ў [[Адэса|Адэсе]]<ref name="ukaz"/>. == Творчасць == Асноўныя жанры — пейзаж і нацюрморт; паводле Энцыклапедыі сучаснай Украіны, для яго работ характэрныя паэтычныя і сюжэтныя падтэксты і арыгінальныя жывапісныя рашэнні<ref name="esu"/>. Сам мастак гаворыць, што піша «па замове сэрца», трымаецца дэвізу «''Non multa, sed multum''» («не шмат, але многа») і лічыць сентыментальнасць і цеплыню не слабасцю, а чалавечай годнасцю; яго ідэал — карціна настолькі ціхая, што на ёй толькі неба, але глядач нібы чуе гудзенне пчол<ref name="marbeks"/>. Сярод работ: «Забытае» (1994), «Калі мы былі маленькімі» (1995), «Памяць мінулага лета» і «Мроя» (1997), «Кветкі для каханай» (1998), «Гарбузовы месяц» і «Вобраз» (1999), «Каліна» (2000), «Матылёк» (2001), «Краявід для сонейка» (2002), «Срэбны дзень» і «Світанак» (2003), «Аркестр» і «Паміж небам і зямлёй» (2007), «Першы снег» (2009), «Ціхае жыццё» (2010), «Кола» і «На белым свеце» (2014), «Размова» (2014), «Бурнае мора» (2015), «Калодзеж цёткі Аксаны» (2017), «Пасля шторму» (2018), «Прадчуванне восені» (2019), «Світ кавуна» (2020), «Ландыш» (2020), «Дай жа, Божа, жыта на новае лета» (2021), «Перад навальніцай» (2022)<ref name="esu"/><ref name="korsaky"/><ref name="chornomorka"/><ref name="marbeks"/>. Работы захоўваюцца ў Музеі сучаснага мастацтва Адэсы, Адэскім нацыянальным мастацкім музеі, Адэскім літаратурным музеі і Музеі сучаснага ўкраінскага мастацтва Корсакаў у [[Луцк]]у (у тым ліку «Ціхае жыццё», 2010, і «Размова», 2014 — палатно, алей, акрыл)<ref name="esu"/><ref name="korsaky"/>. Паводле звестак рускамоўнай Вікіпедыі, у маладосці ўдзельнічаў у стварэнні фільмаў Адэскай кінастудыі («Таямніца», «Дубраўка», «Пошук», «Залаты гадзіннік», «Коннікі», «Уключыце паўночнае ззянне», «Мера ў адказ», «Хлеб дзяцінства майго», «Клоўн», «Кропка вяртання», «Трэст, які лопнуў» і інш.){{няма АК|09|10|2026}}. === Персанальныя выставы === * 1994 — Берлін, Германія (у галерэях Deutsche Industriebank і Digital Equipment) * 1997 — [[Адэса]], Адэскі музей заходняга і ўсходняга мастацтва * 1999 — Адэса, галерэя «Аміс» пры Адэскім археалагічным музеі * 2000 — Адэса, Адэскі муніцыпальны музей асабістых калекцый імя А. У. Бляшчунова * 2006 — Адэса, мастацкая галерэя Адэскай абласной арганізацыі НСМУ * 2010, 2012, 2018, 2021 — Адэса * 2011 — [[Дніпро]] (тады Днепрапятроўск) * 2013 — [[Южнае]], Адэская вобласць<ref name="esu"/> З 2000 года ўдзельнічае ў арт-фестывалях у гарадах Германіі. == Узнагароды і прэміі == * Ганаровае званне «Заслужаны мастак Украіны» — Указ Прэзідэнта Украіны № 11/2018 ад 20 студзеня 2018 года, да Дня Саборнасці Украіны<ref name="ukaz"/> * Дыплом Адэскай абласной арганізацыі НСМУ за работу «Світ кавуна» на выставе да Дня Незалежнасці (2020)<ref name="chornomorka"/> * Адэская абласная прэмія выяўленчага мастацтва імя Міхаіла Божыя ў намінацыі «Жывапіс» за карціну «Перад навальніцай» (2022)<ref name="marbeks"/> * Прэмія імя Таццяны Яблонскай (НСМУ){{Efn|Звесткі пра прэмію імя [[Таццяна Нілаўна Яблонская|Таццяны Яблонскай]] прыводзяцца ў відэапартрэце мастака, падрыхтаваным Адэскай мастацкай школай № 1 імя К. К. Касцяндзі (студзень 2026); год прысуджэння не ўказаны<ref name="yt"/>.}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="esu">{{Cite web |lang=uk |url=https://esu.com.ua/article-75154 |title=Овсійко Микола Сергійович |first=Т. В. |last=Басанець |website=Енциклопедія сучасної України |publisher=Інститут енциклопедичних досліджень НАН України |date=2022 |access-date=2026-10-09}}</ref> <ref name="ukaz">{{Cite web |lang=uk |url=https://www.president.gov.ua/documents/112018-23510 |title=Указ Президента України № 11/2018 «Про відзначення державними нагородами України з нагоди Дня Соборності України» |website=Афіцыйнае інтэрнэт-прадстаўніцтва Прэзідэнта Украіны |date=2018-01-20 |access-date=2026-10-09}}</ref> <ref name="marbeks">{{Cite web |lang=uk |url=https://marbeks.com/laureaty-premiyi-obrazotvorchogo-mystecztva-imeni-myhajla-bozhiya/ |title=Лауреати премії образотворчого мистецтва імені Михайла Божія |website=Marbeks |date=2022-09-16 |access-date=2026-10-09}}</ref> <ref name="chornomorka">{{Cite web |lang=uk |url=https://chornomorka.com/archive/22185/a-14280.html |title=Натхненні свободою |author=Роман Кракалія |website=Чорноморські новини |date=2020-08-29 |access-date=2026-10-09}}</ref> <ref name="korsaky">{{Cite web |lang=uk |url=https://volyn.ua.museum-digital.org/pdf/object/54245.pdf |title=Овсійко Микола. «Розмова» (2014) |website=Музей сучасного українського мистецтва Корсаків (museum-digital) |access-date=2026-10-09}}</ref> <ref name="yt">{{Cite web |lang=uk |url=https://www.youtube.com/watch?v=_j4yxCulgJ0 |title=Знайомство з майстрами. Одеський художник Микола Овсійко |website=YouTube |publisher=Одеська художня школа № 1 ім. К. К. Костанді |date=2026-01 |access-date=2026-10-09}}</ref> }} == Спасылкі == * [https://esu.com.ua/article-75154 Овсійко Микола Сергійович] — Енциклопедія сучасної України {{ref-uk}} * [https://volyn.ua.museum-digital.org/pdf/object/54244.pdf Овсійко Микола. «Тихе життя» (2010)] — Музей сучаснага ўкраінскага мастацтва Корсакаў {{ref-uk}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Аўсійка Мікалай Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Мастакі СССР]] [[Катэгорыя:Мастакі Украіны]] [[Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты]] [[Катэгорыя:Заслужаныя мастакі Украіны]] [[Катэгорыя:Члены Нацыянальнага саюза мастакоў Украіны]] pcnuawrr39b7307xvp62lc3vihimf2w 0 798721 5216352 5082437 2026-10-11T12:32:57Z D.L.M.I. Bel 33064 5216352 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шавулічы |краіна = Беларусь |скасаваны = так |вобласць = Гродзенская |раён = Ваўкавыскі |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg =53.2109474 |lon_dir =E|lon_deg =24.5489741 |дата заснавання = }} '''Шаву́лічы''' — вёска на тэрыторыі [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]], знішчаная разам з жыхарамі ў час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Знаходзілася за 9 км на поўнач ад г. [[Ваўкавыск]] у Ваўкавыскім сельсавеце. Перад вайной у вёсцы жылі 375 чалавек. У час карнай аперацыі 7 красавіка 1943 года гітлераўцы загубілі 366 жыхароў, у т. л. 123 дзяцяці, разрабавалі маёмасць і спалілі вёску (77 двароў). Пасля вайны не адрадзілася. У 1954–1967 гадах на магілах ахвяр фашызму ў былых Шавулічах устаноўлены скульптуры партызана і партызанкі, стэла і пліты з імёнамі тых, хто загублены. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]». == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2237/|ШАВУЛІЧЫ}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-01-16}} [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] m6izydb0h6l0ssacs4c8943gesded9a 0 802476 5216440 5201523 2026-10-11T17:24:32Z DBatura 73587 /* Жнівень */ 5216440 wikitext text/x-wiki {{Суданскі канфлікт (2023)}} У красавіку [[2023]] года пачалося ўзброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж [[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС) і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] «[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП), якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні спачатку ахапілі сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. == Храналогія== === Студзень === * 1 студзеня — Хамід Алі Абубакар, галоўнакамандуючы фракцыі Рэвалюцыйнага савета «Суданская рэвалюцыя», звязанай з Сіламі аператыўнай падтрымкі, і адначасова саветнік па бяспецы Дагала , быў забіты ў выніку ўдару беспілотніка на сустрэчы камандуючых паўстанцаў у Цэнтральным Дарфуры.<ref>{{cite web |title=RSF Darfur security advisor killed in drone strike near Zalingei |website=Sudan Tribune |date=1 January 2026 |access-date=2 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/308882}}</ref> * 3 студзеня — беспілотнікі мяцежнікаў нанеслі ўдары беспілотнікамі па Эль-Абейду і штаце Белы Ніл.<ref>{{cite web |title=RSF drones attack vital sites in North Kordofan and White Nile states |website=Sudan Tribune |date=4 January 2026 |access-date=4 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/308964}}</ref> У выніку авіяўдараў ВПС Судана па роднаму гораду Дагала, Аль-Зоргу, была знішчана гарадская бальніца, а таксама загінулі двое сваякоў Дагала і мясцовы племянны правадыр Башыр Барма Барака Алах.<ref>{{Cite web |date=3 January 2026 |title=RSF Accuses Army of Killing Over 64 Civilians in North Darfur |url=https://www.darfur24.com/en/2026/01/03/rsf-accuses-army-of-killing-over-64-civilians-in-north-darfur/ |access-date=4 January 2026 |website=Darfur24}}</ref> Прыхільнікі Дагала і саюзныя групы заявілі аб захопе Эль-Бардаба на поўнач ад Кадуглі<ref>{{cite web |title=South Kordofan: RSF claim control of El Bardab area north of Kadugli |website=Radio Dabanga |date=4 January 2026 |access-date=7 January 2026 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/south-kordofan-rsf-claim-control-of-el-bardab-area-north-of-kadugli}}</ref>. * 5 студзеня — урадавыя войскі заявілі, што перахапілі атаку беспілотніка праціўніка на Мерове<ref>{{cite web |title=Sudanese army says it intercepted drone attack on key dam |website=Sudan Tribune |date=5 January 2026 |access-date=5 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/309008}}</ref>. Па дадзеных Суданскай сеткі лекараў, у выніку ўдару беспілотніка САП па хаце ў Эль-Абейдзе загінулі трынаццаць чалавек, у тым ліку восем дзяцей.<ref>{{cite web |title=Children killed after drone hits home in Sudan, medics say |website=BBC |date=5 January 2026 |access-date=5 January 2026 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c74w54783zeo}}</ref> * 7 студзеня — адзін салдат загінуў у выніку меркаванага ўдару беспілотніка мяцежнікаў па лагеры сіл «Суданскага шчыта» на раўніне Бутану ў штаце Гезіра.<ref>{{cite web |title=Drone strike kills one at Sudan Shield camp in Al-Jazirah |website=Sudan Tribune |date=7 January 2026 |access-date=8 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/309113}}</ref> * 9 студзеня — САП і іх саюзнікі, асобныя фракцыі груповак «[[Вызваленчы рух Судана]]» і «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]», атакавалі пазіцыі [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]] на мяжы [[Чад]]а і Судана.<ref>{{Cite web |date=9 January 2026 |title=Sudanese army allies and RSF clash near Chadian border |url=https://sudantribune.com/article/309196 |access-date=2026-01-11 |website=Sudan Tribune}}</ref> Узброеныя сілы Судана нанеслі авіяўдары па пазіцыях войск Дагала ў Дарфуры і Кардафане. Армія Бурхана заявіла, што было знішчана 240 ваенных машын і загінулі сотні мяцежнікаў. Таксама заяўлена, што над аэрапортам Ньла збіты турэцкі беспілотнік Baykar Bayraktar Akıncı САП. У Паўднёвым Кардафане фракцыя аль-Хілу заявіла, што ў выніку авіяўдару па Ум-Джаміне ў акрузе Аль-Сунут загінулі 13 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Sudanese army launches intensive strikes on RSF positions in Darfur and Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/309192 |access-date=2026-01-11 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 10 студзеня — УСС абвінавацілі сілы Дагала ў забойстве і выкраданні 19 чалавек у Джырджыры, Паўночны Дарфур.<ref>{{Cite web |date=2026-01-11 |title=Joint Forces accuse RSF of killing 19 civilians in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article/309255 |access-date=2026-01-15 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 11 студзеня — УСС нанеслі ўдары па калоне забеспячэння ў Ябусе, штат Блакітны Ніл, недалёка ад эфіопска-суданскай мяжы.<ref>{{Cite web |date=2026-01-11 |title=الطيران الحربي يقصف معقل رئيسي لـ«الشعبية» في النيل الأزرق للمرة الأولى |trans-title=Warplanes bombed a major stronghold of the "Popular Front" in Blue Nile state for the first time |url=https://sudantribune.net/article/309228 |access-date=2026-01-12 |website=Sudan Tribune |language=ar}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па рынку ў Картале, Паўднёвы Кардафан, загінулі пяць чалавек і 20 атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-01-12 |title=RSF drone strike kills five in South Kordofan market |access-date=2026-01-13 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309283}}</ref> * 12 студзеня — прынамсі 27 чалавек загінулі і 73 атрымалі раненні ў выніку ўдару беспілотніка САП па вайсковай базе ў Сінгху. Паведамляецца, што мэтай атакі была сустрэча паміж прадстаўнікамі ўрада і УСС на базе. Пацверджана, што губернатары штатаў Белы Ніл, Сенар і Блакітны Ніл прысутнічалі на сустрэчы, але не пацярпелі<ref>{{Cite web |date=2026-01-12 |title=Sudan paramilitary strike on southeastern city kills 27 |url=https://www.arabnews.com/node/2629082/middle-east |access-date=2026-01-13 |website=[[Arab News]]|agency=[[Agence France-Presse]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-12 |title=RSF drone strikes kill dozens in Sinjah government and military sites |access-date=2026-01-13 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309295}}</ref>. * 13 студзеня — армія Бурхана і саюзныя групы заявілі, што адбілі Джырджыру.<ref>{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Sudan Joint Force claims recapture of Jargeira in North Darfur from RSF |access-date=2026-01-15 |website=[[Radio Dabanga]] |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-joint-force-claims-recapture-of-jargeira-in-north-darfur-from-rsf}}</ref> * 14 студзеня — УСС адбілі сумесную атаку войск Дагала і аль-Хілу паблізу Аль-Кувайка, недалёка ад Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-01-15 |title=Sudan army says repels RSF attack in South Kordofan |access-date=2026-01-15 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309385}}</ref> САП былі абвінавачаны ў выкраданні 97 маладых людзей з залатога рудніка ў Эяль-Бахіце, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=RSF accused of kidnapping 97 people from West Kordofan gold mine |access-date=2026-01-16 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309419}}</ref> * 15 студзеня — мяцежнікі, пераследуючы праціўніка, атакавалі тэрыторыю Чада, забіўшы сем чадскіх салдат<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=RSF attacks Chadian army camp near Sudan border |access-date=2026-01-16 |website=[[Sudan Tribune]]|url=https://sudantribune.com/article/309426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=Chad: 7 soldiers killed in reported clash at Sudanese border with RSF |access-date=2026-01-16 |website=[[Africanews]]|url=https://www.africanews.com/2026/01/16/chad-7-soldiers-killed-in-reported-clash-at-sudanese-border-with-rsf/}}</ref>. Дванаццаць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па рынку ў Даланге, Паўднёвы Кардафан<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=12 killed in RSF drone strike on South Kordofan market |access-date=2026-01-16 |website=[[Sudan Tribune]]|url=https://sudantribune.com/article/309407}}</ref>. Прыхільнікі Дагала і аль-Хілу заявілі, што адбілі атаку УСС на Хабілу пад Далангам.<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=SPLM-N and RSF repel Sudanese army attack in Habila |access-date=2026-01-17 |website=[[Sudan Tribune]]|url=https://sudantribune.com/article/309453}}</ref> * 18 студзеня — УСС адбілі атаку войск Дагала на Вадзі аль-Хут у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-01-18 |title=Sudanese army, RSF clash on North Kordofan-Khartoum border|url=https://sudantribune.com/article/309546 |access-date=2026-01-19 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 23 студзеня — пяць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па рынку ў Абу-Заіме, Паўночны Кардафан.<ref name="zaima">{{Cite web |date=2026-01-25 |title=Drone attacks wreak death, injury among South Kordofan civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/drone-attacks-wreak-death-injury-among-south-kordofan-civilians |access-date=2026-01-25 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 24 студзеня — два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па Далангу.<ref>{{Cite web |date=2026-01-25 |title=Drone strike kills two in Sudan's Dilling, medical group says |url=https://sudantribune.com/article/309809 |access-date=2026-01-25 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 25 студзеня — войскі Бурхана адбілі буйнамаштабную атаку баевікоў Дагала і аль-Хілу на Мілкан і Аль-Сілак у штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-01-25 |title=Sudan says RSF, SPLM-N attack Blue Nile region from South Sudan |url=https://sudantribune.com/article/309824 |access-date=2026-01-26 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 26 студзеня — урадавыя войскі адбілі Хабілу і знялі аблогу Даланга<ref>{{Cite web |date=2026-01-26 |title=Sudanese Army Announces Lifting of Dilling Siege After Fierce Battles |url=https://www.darfur24.com/en/2026/01/26/sudanese-army-announces-lifting-of-dilling-siege-after-fierce-battles/ |access-date=2026-01-26 |website=Darfur24 |language=en}}</ref>. * 27 студзеня — у выніку ўдару беспілотніка па Далангу загінулі пяць чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-01-28 |title=Dilling, South Kordofan: Calls for air bridge on second day of deadly drone strikes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dilling-south-kordofan-calls-for-air-bridge-on-second-day-of-deadly-drone-strikes |access-date=2026-01-29 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref> * 28 студзеня — у выніку ўдару беспілотніка САП па Далангу загінулі дзясяткі чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-01-28 |title=Dozens killed in RSF drone strike in Sudan's South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/309969 |access-date=2026-01-29 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 30 студзеня — [[Еўрапейскі Саюз]] увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. Дроны мяцежнікаў атакавалі Аль-Абейд.<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=RSF drones attack Sudan’s El Obeid, target government buildings |url=https://sudantribune.com/article/310055 |access-date=2026-02-01 |website=Sudan Tribune }}</ref> ===Люты=== * 1 лютага — УСС і АСАД адбілі Аль-Дашоль на шашы паміж Далангам і Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-01 |title=Sudanese army nears end of Kadugli siege in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310109 |access-date=2026-02-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> Прынамсі пяць чалавек, уключаючы высокапастаўленага камандзіра мяцежнікаў і правадыра племя, загінулі ў сутыкненнях паміж варагуючымі фракцыямі САП у Хазан-Джадзідзе, Усходні Дарфур.<ref>{{Cite web |date=2026-02-02 |title=Senior RSF officer and tribal leader killed in East Darfur internal clashes |url=https://sudantribune.com/article/310168 |access-date=2026-02-03 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 3 лютага — урадавыя войскі заявілі, што прарвалі аблогу Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-03 |title=Sudanese military claims to have broken RSF siege of Kordofan’s regional capital |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-kordofan-b047d3d473a4e2fe5d5fcf1c55deb08e |access-date=2026-02-04 |website=AP News}}</ref> Пазней у той жа дзень у выніку ўдараў беспілотнікаў па горадзе загінулі 15 чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Sudan Doctors Network: ‘15 dead as drones strafe South Kordofan capital Kadugli’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/doctors-15-dead-as-drones-strafe-south-kordofan-capital-kadugli |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref> Войскі аль-Хілу і Дагала захапілі гарады Дэйм Мансур, Башыр Нуку і Хор Аль-Будзі недалёка ад Курмука ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-02-03 |title=RSF and SPLM-N attack arm’s positions in Blue Nile, capture strategic area |url=https://sudantribune.com/article/310223 |access-date=2026-02-04 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 4 лютага — у выніку ўдару беспілотніка САП па вайсковым шпіталі ў Кадуглі загінуў адзін чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-04 |title=One killed in drone attack on Kadugli hospital |url=https://sudantribune.com/article/310256 |access-date=2026-02-06 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 5 лютага — Вялікабрытанія звяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. У выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па вайсковым шпіталі ў Куіку, Паўднёвы Кардафан, загінулі 22 чалавекі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=Famine is threatening more of war-torn Sudan’s Darfur region as an attack in the south kills 22 |url=https://apnews.com/article/sudan-famine-rsf-kordofan-darfur-war-hunger-9b16a0419f8d7cc67c7e95939a8a954d |access-date=2026-02-06 |website=AP News}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка УСС па рынку ў Заходнім Кардафане 11 чалавек атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-02-06 |title=Deadly attacks hit Kordofan as scrutiny grows over drone warfare in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deadly-attacks-hit-kordofan-as-scrutiny-grows-over-drone-warfare-in-sudan |access-date=2026-02-09 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 6 лютага — прынамсі адзін чалавек загінуў у выніку серыі ўдараў беспілотнікаў САП па калонах грузавікоў у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-02-06 |title=RSF drones attack aid convoys in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310338 |access-date=2026-02-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 7 лютага — у выніку атакі беспілотніка САП на аўтамабіль з перамешчанымі асобамі каля Рахада загінулі прынамсі 24 чалавекі, у тым ліку восем дзяцей.<ref>{{Cite web |date=2026-02-07 |title=Drone attack by paramilitary group in Sudan kills 24, including 8 children, doctors’ group says|url=https://apnews.com/article/sudan-attack-war-rfs-military-displaced-21c24cd642120884e3fc00b05c02f97e |access-date=2026-02-07 |website=Associated Press}}</ref> Прыхільнікі Бурхана адбілі атаку войск Дагала на Аль-Сілак.<ref>{{Cite web |date=2026-02-07 |title=Sudanese army repels attack near South Sudan border |url=https://sudantribune.com/article/310386 |access-date=2026-02-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 8 лютага — восем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па аўтамабілі, які перавозіў прадукты харчавання, недалёка ад Ум-Рувабы, Паўночны Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-08 |title=RSF drones target convoys in Sudan’s Kordofan region |url=https://sudantribune.com/article/310441 |access-date=2026-02-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 10 лютага — прыхільнікі Бурхана заявілі, што знішчылі сістэму СПА [[FK-2000]] і беспілотнікі праціўніка ў Эд-Дубеібаце.<ref>{{Cite web |date=2026-02-10 |title=Sudanese army says destroyed RSF drones and air defence systems |url=https://sudantribune.com/article/310506 |access-date=2026-02-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 11 лютага — два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па мячэці ў Эр-Рахадзе.<ref>{{Cite web |date=2026-02-11 |title=Drone strike on a mosque kills 2 children in Sudan’s Kordofan region |url=https://apnews.com/article/mosque-north-kordofan-war-sudan-drone-attack-children-2b19238cee4ae4105e756add236f5624 |access-date=2026-02-11 |website=Associated Press}}</ref> * 13 лютага — два чалавекі загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў САП па Аль-Кургале, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-13 |title=RSF drone strikes kill two in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310656 |access-date=2026-02-14 |website=Sudan Tribune}}</ref> Войскі Бурхана абстралялі кантраляваныя баевікамі гарады Малкон і Ябус, размешчаныя недалёка ад эфіопскай мяжы ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-02-13 |title=Drone strikes and shelling intensify in Sudan’s South Kordofan, Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article/310668 |access-date=2026-02-14 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 14 лютага — у выніку ўдараў беспілотнікаў паўстанцаў па Кайсане, штат Блакітны Ніл, загінула неўстаноўленая колькасць мірных жыхароў.<ref>{{Cite web |date=2026-02-14 |title=Civilian deaths reported in RSF drone strike on Blue Nile’s locality |url=https://sudantribune.com/article/310696 |access-date=2026-02-15 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 15 лютага — тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару дрона САП па бальніцы Аль-Мазмум у штаце Сенар<ref>{{Cite web |date=2026-02-15 |title=Sudanse medical group says RSF drone strike kills three at Sennar hospital |url=https://sudantribune.com/article/310746 |access-date=2026-02-16 |website=Sudan Tribune}}</ref>. Прынамсі 28 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па рынку за межамі Садары ў Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-02-16 |title=Drone attack on Sudan market kills 28: rights group |url=https://www.africanews.com/amp/2026/02/16/drone-attack-on-sudan-market-kills-28-rights-group/ |website=africanews}}</ref> УСС заявілі аб знішчэнні сістэмы СПА праціўніка ў Абу-Забадзе, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-15 |title=Sudan army says destroys second RSF air defence system in Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310737 |access-date=2026-02-16 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 16 лютага — прынамсі 26 чалавек загінулі ў выніку меркаванага ўдару беспілотніка УСС па сховішчы для перамешчаных асоб у Эль-Сунуце, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-16 |title=Two days of drone strikes leave 60+ dead across Sudan’s Darfur and Kordofan regions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-days-of-drone-strikes-leave-60-dead-across-sudans-darfur-and-kordofan-regions/ |website=Radio Dabanga}}</ref> * 18 лютага — [[Сусветная харчовая праграма]] ўпершыню з 2024 года даставіла гуманітарную дапамогу ў Даланг і Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-19 |title=Aid reaches Sudan’s Kordofan as over 30 countries alarmed by drone attacks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/19/aid-reaches-sudans-kordofan-as-over-30-countries-alarmed-by-drone-attacks |website=Al Jazeera}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка САП па Курмуку загінуў адзін чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-19 |title=Drone strike hits Sudan’s Al-Kurmuk near Ethiopian border, official says |url=https://sudantribune.com/article/310868 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 19 лютага — Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}</ref>. У выніку атакі БПЛА паўстанцаў на калону гуманітарнай дапамогі ў Катале, якая рухалася ў Даланг і Кадуглі, загінулі тры супрацоўнікі гуманітарнай арганізацыі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-20 |title=Three aid workers killed, 4 wounded in RSF drone attack in Sudan’s Kordofan |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/20/three-aid-workers-killed-4-wounded-in-rsf-drone-attack-in-sudans-kordofan |website=Al Jazeera}}</ref> * 21 лютага — Сілы аператыўнай падтрымкі заявілі, што захапілі Эль-Ціну, размешчаную на мяжы з Чадам і Паўночным Дарфурам. Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура абверглі гэтае зацвярджэнне.<ref>{{Cite web |date=2026-02-22 |title=‘Joint Force repels RSF attack on Sudan-Chad border’, as rival claims spark border tensions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/joint-force-repels-rsf-attack-on-sudan-chad-border-as-rival-claims-spark-border-tensions |website=Radio Dabanga}}</ref> * 22 лютага — чыноўнік [[Муса Хілаль]] перажыў атаку мяцежнага дрона на свой гасцявой дом у Мустарыхе, Паўночны Дарфур. У выніку асобнай атакі на горад загінулі некалькі чалавек, а сын Хілаля атрымаў раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-02-22 |title=Musa Hilal survives drone assassination attempt in North Darfur stronghold |url=https://sudantribune.com/article/310983 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 23 лютага — Сілы аператыўнай падтрымкі атакавалі Мустарыху, у выніку чаго загінулі 28 мірных жыхароў.<ref>{{Cite web |date=2026-02-24 |title=RSF attack on Musa Hilal’s Darfur stronghold kills 28, doctors say |url=https://sudantribune.com/article/311045 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 24 лютага — [[Савет Бяспекі ААН]] увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}</ref> * 26 лютага — дроны баевікоў нанеслі ўдары па Гейсану ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-02-27 |title=RSF, SPLM-N escalate drone attacks on Blue Nile border towns |url=https://sudantribune.com/article/311167 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 28 лютага — у выніку ўдараў беспілотнікаў САП па Эль-Абейду загінулі дзевяць чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Nine killed in Sudan’s El Obeid as RSF drone strikes intensify |url=https://sudantribune.com/article/311211 |access-date=2026-03-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> === Сакавік === * 1 сакавіка — САП і саюзнікі заявілі, што захапілі гарнізон у Аль-Такме, за 7 км на ўсход ад Даланга, і перарэзалі дарогу, якая злучае Даланг і Хабілу.<ref>{{Cite web |date=2026-03-01 |title=Sudanese army repels joint RSF-rebel attack on South Kordofan’s Dilling |url=https://sudantribune.com/article/311239 |access-date=2026-03-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 2 сакавіка — дванаццаць чалавек атрымалі раненні ў выніку ўдару мяцежнага беспілотніка па брытанскай бальніцы ў Эль-Абейдзе.<ref>{{Cite web |date=2026-03-02 |title=RSF strike on El Obeid hospital injures 12, including medical staff |url=https://sudantribune.com/article/311290 |access-date=2026-03-03 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 4 сакавіка — у выніку абстрэлаў Даланга з боку САП і войск аль-Хілу загінулі пяць чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-03-04 |title=Five killed in artillery strike on Sudan’s Dilling |url=https://sudantribune.com/article/311367 |access-date=2026-03-05 |website=Sudan Tribune}}</ref> Васемнаццаць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана па Мугладу.<ref name="africanews"/> * 5 сакавіка — прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Бару ў Паўночным Кардафане<ref name="africanews"/>. Неўзабаве пасля гэтага САП разрабавалі і спалілі суседнюю вёску Ум Курайдзім<ref>{{Cite web |date=2026-03-05 |title=Sudanese army retakes strategic town in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/311381 |access-date=2026-03-06 |website=Sudan Tribune}}</ref>, забіўшы сем чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-03-06 |title=Doctors network says RSF killed 7 civilians in North Kordofan attack |url=https://sudantribune.com/article/311439 |access-date=2026-03-07 |website=Sudan Tribune}}</ref> Войскі Дагала заявілі, што ўзялі Эль-Бардаб на поўнач ад Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-03-05 |title=Sudan war: At least 9 dead in new Kordofan shelling carnage |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-at-least-9-dead-in-kordofan-shelling-canage |access-date=2026-03-06 |website=Radio Dabanga}}</ref> У выніку абстрэлу САП Даланга загінулі дваццаць восем чалавек.<ref name="africanews">{{Cite web |date=2026-03-06 |title=Sudan: army claims recapture of Bara, at least 51 dead in fighting |url=https://www.africanews.com/2026/03/06/sudan-army-claims-recapture-of-bara-at-least-51-dead-in-fighting/ |access-date=2026-03-06 |website=Africanews}}</ref> * 7 сакавіка — прынамсі 34 чалавекі загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў УСС па Абу-Забаду.<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=Dozens killed in drone strikes on markets in Kordofan and East Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dozens-killed-in-drone-strikes-on-markets-in-kordofan-and-east-darfur |access-date=2026-03-10 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 8 сакавіка — шэсць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па паліўным рынку ў Эд-Дэйне<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=Six killed in army drone strike on East Darfur fuel market |url=https://sudantribune.com/article/311501 |access-date=2026-03-09 |website=Sudan Tribune}}</ref>, а яшчэ 10 чалавек загінулі ў аналагічнай атацы ў Ньяле<ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=10 killed, seven injured in ‘SAF drone strike’ on South Darfur market’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/10-killed-seven-injured-in-saf-drone-strike-on-south-darfur-market |access-date=2026-03-10 |website=Radio Dabanga}}</ref>. Атрады аль-Хілу заявілі, што 17 чалавек загінулі ў выніку атакі войск Бурхана на рынак у Джалдзе, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=SPLM-N says army drone strike kills 17 in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/311507 |access-date=2026-03-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 10 сакавіка — прынамсі 52 чалавекі загінулі ў выніку меркаванага ўдару беспілотніка УСС па грамадзянскім канвоі недалёка ад Аль-Фулаха, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-03-11 |title=Sudan war: 52 killed in West Kordofan drone convoy carnage |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-52-killed-in-west-kordofan-drone-convoy-carnage |access-date=2026-03-12 |website=Radio Dabanga}}</ref> У выніку абстрэлаў Даланга з боку мяцежнікаў загінулі сем чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-03-11 |title=Seven civilians dead in new shelling of Dilling, South Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/seven-civilians-dead-in-new-shelling-of-dilling-south-kordofan |access-date=2026-03-12 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 11 сакавіка — прынамсі 17 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па школе ў Шукейры, штат Белы Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-03-12 |title=Students among 17 dead in RSF drone attack in Sudan’s White Nile State |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/students-among-17-dead-in-rsf-drone-attack-in-sudans-white-nile-state |access-date=2026-03-12 |website=Al Jazeera}}</ref> Прынамсі 20 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па Абу-Забаду<ref>{{cite news |title=Drone strikes hit West Darfur fuel market, shelling resumes in South Kordofan as Sudan fighting intensifies |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/drone-strikes-hit-west-darfur-market-bombing-resumes-in-south-kordofan-as-sudan-fighting-intensifies |access-date=14 March 2026 |work=Radio Dabanga |date=12 March 2026}}</ref>. * 12 сакавіка — прынамсі 11 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па рынку Адыконг у Заходнім Дарфуры, недалёка ад чадскага горада Адрэ.<ref>{{cite news |last=Khaled |first=Fatma |title=Drone strike in Sudan near the border with Chad kills 4, injures many more |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/12/sudan-darfur-war-army-drones-kordofan/06299b14-1e51-11f1-a29c-fd43da9a479a_story.html |access-date=13 March 2026 |agency=The Associated Press |publisher=The Washington Post |date=12 March 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Drone attack on market in Sudan kills 11, as air war civilian toll mounts |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/13/drone-attack-on-market-in-sudan-kills-11-as-air-war-civilian-toll-mounts |access-date=14 March 2026 |work=Al Jazeera |date=13 March 2026}}</ref> УСС заявілі, што адбілі ў мяцежнікаў Усходні Ёрт і лагер Балама ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{cite news |title=Sudan army says it seized two areas in Blue Nile region |url=https://sudantribune.com/article/311706 |access-date=14 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=12 March 2026}}</ref> * 13 сакавіка — трынаццаць баевікоў Дагала, уключаючы генерал-маёра, былі забітыя ў выніку ўдару ўрадавага дрона па калоне ў Фора-Баранга, Заходні Дарфур<ref>{{cite news |title=Sudanese army drone strike kills senior RSF commander in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article/311726 |access-date=14 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=13 March 2026}}</ref>. * 16 сакавіка — САП адбілі Бару і Карнай у Паўночным Дарфуры, недалёка ад мяжы з Чадам.<ref>{{cite news |title=RSF seizes strategic city in Sudan’s North Kordofan, town on Chad border |url=https://sudantribune.com/article/311812 |access-date=17 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=16 March 2026}}</ref> * 18 сакавіка — мяцежнікаў абвінавацілі ў забойстве 12 чалавек у Шурайм-Міме, на поўнач ад Бары.<ref>{{cite news |title=Sudan doctors say RSF killed 12 civilians in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/311909 |access-date=19 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=18 March 2026}}</ref> * 20 сакавіка — у выніку авіяўдару УСС па бальніцы Эд Даэйн загінулі семдзесят чалавек, 146 атрымалі раненні. Па дадзеных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]], у выніку атакі больш за два мільёны чалавек засталіся без належнага медыцынскага абслугоўвання.<ref>{{Cite web |title=Chadian army bolsters presence near Sudan border as tensions rise |url=https://sudantribune.com/article/311984 |access-date=2026-03-22 |website=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chad launches security operation on Sudan border after drone strike |url=https://sudantribune.com/article/311925 |access-date=2026-03-22 |website=Sudan Tribune}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка САП па Аль-Дабе пацярпелі тры чалавекі, а таксама была пашкоджана электрастанцыя, што прывяло да адключэння электраэнергіі.<ref>{{Cite web |title=Chad shuts Sudan border after drone strike kills civilians in El Tina |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/chad-shuts-sudan-border-after-drone-strike-kills-civilians-in-el-tina |access-date=2026-03-22 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 24 сакавіка — атрады Дагала і аль-Хілу захапілі Курмук <ref>{{cite web|title=RSF-SPLM-N joint forces seize strategic Sudanese town near Ethiopian border.|url=https://sudantribune.com/article/312054|date=24 March 2026|access-date=26 March 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{cite web|title=‘RSF and SPLM-N seize parts of Sudan’s Blue Nile region’ as more than 73,000 flee |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-splm-n-seize-parts-of-sudans-blue-nile-region-as-more-than-73000-flee|date=24 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 25 сакавіка — САП забілі 16 мірных жыхароў у Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |title=Medical group accuses RSF of killing 16 civilians in Sudan’s Darfur |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/medical-group-accuses-rsf-of-killing-16-civilians-in-sudan-s-darfur/3878947 |access-date=2026-03-26 |website=Anadolu Ajansi}}</ref>. У выніку ўдару беспілотніка ў кантраляваным САП раёне Сараф-Амра ў Паўночным Дарфуры загінулі 22 чалавекі і 17 атрымалі раненні. Шэсць чалавек загінулі і 10 атрымалі раненні ў выніку меркаванага ўдару войск Дагала па грамадзянскай грузавіку ў Паўночным Кардафане.<ref>{{cite web|title=Two drone strikes on civilian targets kill 28 people in Sudan|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/sudan-drone-strikes-civilian-targets-north-darfur-market-north-kordofan-truck|date=26 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=The Guardian}}</ref> * 27 сакавіка — урадавыя дроны нанеслі ўдар па пазіцыях САП в Паўночным Дарфуры.<ref>{{cite web|title=SPLM-N says Sudanese army airstrike kills seven at South Kordofan funeral|url=https://sudantribune.com/article/312161|date=27 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> У выніку авіяўдару ВПС Судана па пахаванні ў Аль-Сунуце, Паўднёвы Кардафан, загінулі сем чалавек.<ref>{{cite web|title=SPLM-N says Sudanese army airstrike kills seven at South Kordofan funeral |url=https://sudantribune.com/article/312161 |date=27 March 2026|access-date=3 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 28 сакавіка — суданская ўрадавая армія заявіла, што адбіла атакі праціўніка на заходнія і паўночныя ўскраіны Даланга.<ref>{{cite web|title=Sudan army says it repels RSF-SPLM-N attack on Dilling|url=https://sudantribune.com/article/312191|date=28 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 29 сакавіка — УСС заявілі аб адбіцці атакі сіл Дагала і аль-Хілу на Аль-Кайлі ў штаце Блакітны Ніл, у выніку чаго загінулі 94 байца, некалькі чалавек былі захопленыя ў палон, а чатыры баявыя машыны знішчаны.<ref>{{cite web|title=Sudan army says repels attack in Blue Nile region|url=https://sudantribune.com/article/312234|date=29 March 2026|access-date=2 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> Прынамсі 14 чалавек загінулі ў выніку двухдзённага абстрэлу Даланга з боку мяцежнікаў<ref>{{cite web|title=At least 14 civilians killed in artillery shelling on Sudan’s Dilling |url=https://sudantribune.com/article/312231 |date=29 March 2026|access-date=3 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. ===Красавік === * 2 красавіка — прынамсі 12 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па бальніцы Аль-Джабалайн у штаце Белы Ніл.<ref>{{Cite web |title=Drone strike on Sudan’s Al-Jabalain hospital kills 12 |url=https://sudantribune.com/article/312373 |access-date=2026-04-03 |website=Sudan Tribune}}</ref> Атрад САП здзейсніў налёт на бальніцу Аль-Усра ў Эд-Дэйн<ref>{{Cite web |title=Sudanese medical group says RSF forces stormed East Darfur hospital |url=https://sudantribune.com/article/312378 |access-date=2026-04-03 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 6 красавіка — урадавыя войскі адбілі Аль-Тукму, адкрыўшы дарогу з Даланга ў Хабілу. <ref>{{Cite web |title=Sudan army reopens key road to Dilling after fierce clashes |url=https://sudantribune.com/article/312510 |access-date=2026-04-07 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 8 красавіка — у выніку ўдару беспілотніка УСС па вясельнай цырымоніі ў Кутуме загінула больш за 58 чалавек і яшчэ 100 атрымалі раненні, у тым ліку члены САП, а таксама былі разбураны некалькі дамоў.<ref>{{cite web|title=Drone strike kills over 40 at wedding in North Darfur’s Kutum|url=https://sudantribune.com/article/312585|date=9 April 2026|access-date=10 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{cite web|title=Civilian death toll from North Darfur drone attack on wedding procession rises to 58 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/civilian-death-toll-from-north-darfur-drone-attack-on-wedding-procession-rises-to-58 |date=12 April 2026|access-date=13 April 2026|publisher=Radio Dabanga}}</ref> * 11 красавіка — чатыры чалавекі былі забітыя прыхільнікамі Дагала і аль-Хілу на Цэнтральным рынку Даланга.<ref>{{cite web|title=Artillery fire kills four in Sudan’s Dilling market |url=https://sudantribune.com/article/312699 |date=11 April 2026|access-date=13 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> Генерал-маёр САП Аль-Нур Ахмед Адам, таксама вядомы як Аль-Нур Губа, перайшоў на бок сіл урада на фоне канфлікту з іншымі камандзірамі Дагала.<ref>{{cite web|title=Senior RSF commander in North Darfur defects to the Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article/312687 |date=11 April 2026|access-date=13 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 13 красавіка — дваццаць чалавек загінулі ў выніку двухдзённых удараў беспілотнікаў УСС па тэрыторыі Дарфура.<ref>{{cite web|title=Sudan army drone strikes kill 20 in Darfur, officials say |url=https://sudantribune.com/article/312756 |date=13 April 2026|access-date=16 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 14 красавіка — тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС у Заходнім Дарфуры, які прыйшоўся па памежным пераходзе Адуконг з Чадам.<ref>{{cite web|title=Sudan army drone strike kills three at Chad border crossing |url=https://sudantribune.com/article/312837 |date=15 April 2026|access-date=16 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 18 красавіка — Узброеныя сілы Судана і саюзныя групы пачалі буйную наземную аперацыю ў Паўночным і Паўднёвым Кардафане, заявіўшы аб вяртанні Казгейля і Аль-Хамадзі<ref>{{cite web|title=Sudan army launches major ground offensive in North and South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/312946 |date=18 April 2026|access-date=20 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Тры чалавекі загінулі ў выніку авіяўдару прыхільнікаў Бурхана па бальніцы ў Генейне.<ref>{{cite web|title=Rising civilian toll in South Kordofan as fighting intensifies, drone strike kills three at West Darfur hospital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-toll-in-south-kordofan-as-fighting-intensifies-drone-strike-kills-three-at-west-darfur-hospital |date=20 April 2026|access-date=23 April 2026|publisher=Radio Dabanga}}</ref> * 20 красавіка — урадавыя сілы заявілі, што адбілі Курмук.<ref>{{cite web|title=Sudan army says it recaptures Blue Nile town from RSF-rebel alliance |url=https://sudantribune.com/article/313002 |date=20 April 2026|access-date=21 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 24 красавіка — у выніку ўдару беспілотніка ў Паўночным Дарфуры быў знішчаны аўтамабіль, які перавозіў грузы для лагера бежанцаў у Тавіле.<ref>{{cite web |title=At least 7 dead, UNHCR aid vehicle destroyed in Kordofan and North Darfur drone strikes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/unhcr-aid-vehicle-destroyed-in-north-darfur-drone-strike |website=Radio Dabanga |date=27 April 2026}}</ref> * 25 красавіка — у выніку ўдару беспілотніка САП у Эль-Абейдзе загінулі сем чалавек, яшчэ 22 атрымалі раненні.<ref>{{cite web |title=Seven killed in drone strikes on Sudan’s El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/313138 |website=Sudan Tribune |date=25 April 2026}}</ref> Мяцежнікі заявілі аб захопе Аль-Кайлі ў штаце Блакітны Ніл, у той час як ўрадавыя войскі заявілі аб адбіцці атакі праціўніка на Салі, знішчыўшы 36 баявых машын і захапіўшы яшчэ дзве.<ref>{{cite web |title=Clashes intensify in Sudan’s Blue Nile as army and RSF alliance trade blows |url=https://sudantribune.com/article/313140 |website=Sudan Tribune |date=25 April 2026}}</ref> * 27 красавіка — у выніку ўдару беспілотніка САП па лагеры для перамешчаных асоб Хамідыя ў Залінгеі пацярпелі пятнаццаць чалавек.<ref>{{cite web |title=Sudan army accused of drone strike on Zalingei displaced camp |url=https://sudantribune.com/article/313209 |website=Sudan Tribune |date=27 April 2026}}</ref> * 28 красавіка — ААН увяла санкцыі супраць брата Данала, Аль-Гані Хамдана Дагала.<ref>{{cite web |title=UN sanctions RSF procurement chief and three Colombians |url=https://sudantribune.com/article/313262 |website=Sudan Tribune |date=29 April 2026}}</ref> === Май === * 1 мая — прыхільнікі Дагала нанеслі ўдары беспілотнікамі па Джабаль-Аўлія, Эль-Абейду і Рахад-эль-Нубе.<ref>{{cite web |title=RSF drones strike southern Khartoum and North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/313383 |website=Sudan Tribune |date=1 May 2026}}</ref> * 2 мая — пяць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па аўтамабілі ля Хартума.<ref>{{Cite web |date=May 3, 2026 |title=Paramilitary forces drone strike kills 5 near Sudan capital, rights group says |url=https://apnews.com/article/sudan-rsf-army-war-drone-42e4c942c488101eb9f7dfd53eedb2e7 |access-date=May 3, 2026 |website=[[AP News]]}}</ref> Асобны ўдар нанесены па рэзідэнцыі Абу Аклы Кайкаля ў Аль-Кахлі Зайдан, штат Гезіра, загінулі яго брат і пяць іншых сваякоў.<ref>{{Cite web |date=May 3, 2026 |title=Drone strike kills six members of Abu Agla Keikal’s family in Central Sudan |url=https://sudantribune.com/article/313446 |access-date=May 3, 2026 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка УСС па Баліле ў Курмуку загінулі 10 чалавек.<ref>{{Cite web |date=May 4, 2026 |title=Dozens killed or displaced as drone strikes, fighting escalate across Sudan’s war zones |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dozens-killed-or-displaced-as-drone-strikes-fighting-escalates-across-sudans-war-zones |access-date=May 5, 2026 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref> * 3 мая — мяцежны дрон нанёс удар па прамысловым комплексе Кенана ў Рабаку, штат Белы Ніл.<ref>{{Cite web |date=May 3, 2026 |title=RSF drone strike targets Kenana industrial complex in White Nile State |url=https://sudantribune.com/article/313467 |access-date=May 4, 2026 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 4 мая — беспілотнікі САП ударылі па міжнародным аэрапорце Хартума і ваенных аб’ектах па ўсёй сталіцы. Улады абвінавацілі ААЭ і Эфіопію ў датычнасці да атак на горад.<ref>{{Cite web |date=May 5, 2026 |title=Sudan accuses Ethiopia and UAE of orchestrating drone attacks on airport |url=https://www.bbc.com/news/articles/clype712r3qo |access-date=May 5, 2026 |website=[[BBC]]}}</ref> * 7 мая — фракцыя аль-Хілу заявіла аб захопе гарадоў Дукан і Керэн-Керэн на поўдзень ад Курмука.<ref>{{Cite web |date=May 5, 2026 |title=SPLM-N claims control of new areas in Blue Nile region |url=https://sudantribune.com/article/313668 |access-date=May 9, 2026 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 9 мая — урадавыя войскі заявілі, што адбілі Аль-Каілі.<ref>{{Cite web |date=May 9, 2026 |title=Sudanese army recaptures strategic town of Al-Kaily in Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article/313730 |access-date=May 10, 2026 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 10 мая — прыхільнікі Бурхана нанеслі ўдары беспілотнікамі па Ньяле, у тым ліку адзін удар па доме, дзе праходзіла сустрэча старэйшых лідараў САП, якія пакінулі яго перад атакай.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2026 |title=Senior RSF leaders survive drone attack in Nyala, South Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-rsf-leaders-survive-drone-attack-in-nyala-south-darfur |access-date=May 12, 2026 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref> * 11 мая — старэйшы камандзір САП Алі Рызк, вядомы як Аль-Савана, абвясціў пра сыход з фракцыі.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2026 |title=Senior RSF commander defects from Sudanese paramilitary group |url=https://sudantribune.com/article/313801 |access-date=May 12, 2026 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 12 мая — БПЛА нанёс удар каля рынку ў Карнай, Паўночны Дарфур<ref>{{Cite web |date=2026-05-12 |title=Drone strikes kill civilians in North Darfur's Karnoi |url=https://sudantribune.com/article/313865 |access-date=2026-05-13 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. У Генейне загінулі два чалавекі пад ударам беспілотніка<ref>{{Cite web |date=2026-05-13 |title=Sudanese army drone strike kills two in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article/313882 |access-date=2026-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 13 мая — па меншай меры 61 чалавек загінуў у выніку сутыкненняў паміж баевікамі аль-Хілу і членамі племя Атара ў Каўдзе, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-05-13 |title=At least 61 killed in South Kordofan tribal clashes with SPLM-N |url=https://sudantribune.com/article/313924 |access-date=2026-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Сілы аператыўнай падтрымкі заявілі, што адбілі Могджу і збілі беспілотнік праціўніка над Ньялай.<ref>{{Cite web |date=2026-05-14 |title=RSF claims drone downed in South Darfur as attacks continue |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-claims-drone-downed-in-south-darfur-as-attacks-continue |access-date=2026-05-15 |website=Radio Dabanga |language=en-US}}</ref> * 14 мая — УСС нанеслі ўдары беспілотнікамі па аб’ектах САП у Ньяле.<ref>{{Cite web |date=2026-05-14 |title=Sudanese army intensifies drone strikes on RSF strongholds in Nyala |url=https://sudantribune.com/article/313957 |access-date=2026-05-15 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 15 мая — урадавыя войскі адбілі Хор-Хасан у штаце Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |date=2026-05-15 |title=Sudanese army recaptures strategic Blue Nile town of Khor Hassan |url=https://sudantribune.com/article/313990 |access-date=2026-05-16 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 18 мая — урадавыя сілы адбілі Керн-Керн і Дукан у штаце Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |date=2026-05-18 |title=Sudan army recaptures two areas in Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article/314078 |access-date=2026-05-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> і ў трэці раз прарвалі аблогу Даланга<ref>{{Cite web |date=2026-05-18 |title=Sudan army breaks Dilling siege for third time, enabling aid delivery |url=https://sudantribune.com/article/314123 |access-date=2026-05-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 19 мая — у выніку ўдару беспілотніка усс па рынку ў Габешы, заходні Кардафан, загінулі 28 чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=At least 28 civilians killed in drone strike on busy market in West Kordofan, rights group says |url=https://sudantribune.com/article/314146 |access-date=2026-05-20 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 21 мая — шэсць чалавек атрымалі раненні ў выніку ўдару беспілотніка САП, які знішчыў склад медыцынскіх прылад у Даланзе.<ref>{{Cite web |date=2026-05-21 |title=Drone strike injures six, destroys medical supplies in Dilling |url=https://sudantribune.com/article/314231 |access-date=2026-05-22 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 23 мая — прыхільнікі Бурхана заявілі, што збілі беспілотнік, які вылецеў з Эфіопіі, недалёка ад Эд-Дамазіна.<ref>{{Cite web |date=2026-05-23 |title=Sudan military says drone from Ethiopia shot down near Ed Damazin |url=https://sudantribune.com/article/314309 |access-date=2026-05-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 24 мая — суданскія войскі адбілі Аль-Барку, недалёка ад Курмука.<ref>{{Cite web |date=2026-05-25 |title=Sudan army seizes Al-Barka in Blue Nile, closing in on Kurmuk |url=https://sudantribune.com/article/314335 |access-date=2026-05-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка САП па рынку ў Ціне загінулі чатырнаццаць чалавек.<ref name="may25"/> * 25 мая — пяць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па рынку ў Карноі.<ref name="may25">{{Cite web |date=2026-05-25 |title=21 Civilians Killed in strikes on Tina, Kornoi Markets in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article/314371 |access-date=2026-05-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 26 мая — УСС адбілі Абдаклу, Ады, Вашымбу, Ум Шанкар і Кіншынкару ў Кайсане, Штат Блакітны Ніл, і вымусілі праціўніка адступіць да мяжы з Эфіопіяй.<ref>{{Cite web |date=2026-05-26 |title=Sudan Army Recaptures Four Areas in Blue Nile, Pursues RSF to Ethiopian Border |url=https://sudantribune.com/article/314411 |access-date=2026-05-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 28 мая — прынамсі 30 чалавек загінулі ў выніку нападаў сіл Дагалы на вёскі Аль-Мура, Ум Саадун аш-Шарыф і Аль-Радха ў Заходняй Бары, Паўночны Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-05-29 |title=RSF attack kills 30 civilians in North Kordofan villages, tribal union says |url=https://sudantribune.com/article/314440 |access-date=2026-05-29 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-gov-reports-58-dead-in-rsf-attack-on-north-kordofan-villages |title=Sudan gov reports 58 dead in RSF attack on North Kordofan villages |work=Radio Dabanga |date=1 June 2026|access-date=3 June 2026}}</ref> Войскі Бурхана заявілі аб адбіцці атакі баевікоз на станцыю Амарыі ў раёне Кайсан, штат Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-05-29 |title=Sudan army repels attack on Amora station, foiling plan to cut off Qaisan |url=https://sudantribune.com/article/314444 |access-date=2026-05-29 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 30 мая — у выніку ўдару беспілотніка па двух аўтамабілях, якія рухаліся па дарозе Абу-Забад–Аль-Фула ў Заходнім Кардафане, загінулі дзесяць чалавек.<ref>{{cite web |title=Drone strike on civilian vehicles kills 10, including eight children, in West Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/314520 |website=Sudan Tribune |date=31 May 2026}}</ref> УСС заявілі, што збілі беспілотнік праціўніка над Кенанай, штат Белы Ніл.<ref>{{cite web |title=Sudan army shoots down long-range RSF drone carrying eight missiles over White Nile |url=https://sudantribune.com/article/314486 |website=Sudan Tribune |date=31 May 2026}}</ref> ===Чэрвень=== * 1 чэрвеня — паведамлялася аб некалькіх загінулых і параненых пры ракетным удары па рынку і сельскай бальніцы ў Кубуме, Паўднёвы Дарфур<ref>{{cite news|url=https://sudantribune.com/article/314596|title=Drone attack hits market and hospital in South Darfur as tribal war intensifies|work=Sudan Tribune|date=2 June 2026|access-date=2 June 2026}}</ref><ref name="kubum">{{cite news|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/scores-dead-in-new-drone-attacks-across-darfur-kordofan |title=Scores dead in new drone attacks across Darfur, Kordofan |work=Radio Dabanga |date=2 June 2026|access-date=3 June 2026}}</ref>. * 4 чэрвеня — у выніку ўдару беспілотніка па Кубуме загінулі дзевяць чалавек.<ref>{{cite news|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/nine-killed-in-fresh-drone-strike-on-south-darfur-sniper-deployment-amid-rising-intertribal-kassala-tensions |title=Nine killed in fresh drone strike on South Darfur, ‘sniper deployment’ amid rising intertribal Kassala tensions |work=Radio Dabanga |date=5 June 2026|access-date=6 June 2026}}</ref> * 5 чэрвеня — дроны войск Дагала нанеслі ўдары беспілотнікамі па пазіцыях праціўніка ў Амдурмане, Эд-Дамазіне і Абу-Джубейхе ў Паўднёвым Кардафане.<ref>{{cite news|url=https://sudantribune.com/article/314739 |title=RSF launches coordinated drone attacks on Omdurman, Damazin and Abu Jubeiha |work=Sudan Tribune|date=5 June 2026|access-date=6 June 2026}}</ref> Чатыры чалавекі загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў САП у Хамрат-эль-Шэйху, Паўночны Кардафан.<ref name="hamrat"/> * 6 чэрвеня — у выніку ўдару беспілотніка САП у Хамрат-эль-Шэйху загінулі адзінаццаць чалавек.<ref name="hamrat">{{cite news|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/15-civilians-killed-in-north-kordofan-drone-attacks |title=15 civilians killed in North Kordofan drone attacks |work=Radio Dabanga|date=7 June 2026|access-date=8 June 2026}}</ref> * 8 чэрвеня — тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па двух аўтамабілях у Судры, Паўночны Кардафан.<ref>{{cite news|url=https://sudantribune.com/article/314846 |title=Drone strike kills three civilians in North Kordofan, Emergency Lawyers say |work=Sudan Tribune|date=8 June 2026|access-date=11 June 2026}}</ref> * 9 чэрвеня — Узброеныя сілы Судана перахапілі некалькі беспілотнікаў паўстанцаў над Хартумам<ref>{{cite news|url=https://sudantribune.com/article/314872 |title=Sudanese army air defences intercept RSF drones over Khartoum |work=Sudan Tribune|date=9 June 2026|access-date=11 June 2026}}</ref>. Удар беспілотніка САП разбурыў мост Ардамата ў Генейне.<ref>{{cite news|url=https://sudantribune.com/article/314903 |title=RSF’s administration says Sudanese army drone destroyed key Darfur bridge |work=Sudan Tribune|date=9 June 2026|access-date=11 June 2026}}</ref> * 10 чэрвеня — прынамсі 23 чалавекі загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў мяцежнікаў у Эль-Абейдзе і Джэбель-Кардафане.<ref>{{cite news|url=https://thedefensepost.com/category/africa/|title=Drone Strikes on Key Sudan City Kill 23: Rights Group|work=The Defense Post|date=12 June 2026|access-date=12 June 2026}}</ref> * 11 чэрвеня — у выніку ўдару беспілотніка САП у Эль-Абейдзе загінулі 16 чалавек і дзясяткі атрымалі раненні. Таксама былі нанесеныя ўдары па аб’ектах паблізу штаба 5-й пяхотнай дывізіі.<ref>{{Cite web |last=Fatima |first=Sakina |date=2026-06-12 |title=Sudan drone strike kills 16 amid scrutiny of UAE-RSF links |url=https://www.siasat.com/sudan-drone-strike-kills-16-amid-scrutiny-of-uae-rsf-links-3487544/ |access-date=2026-06-24 |website=The Siasat Daily}}</ref> * 13 чэрвеня — урадавыя войскі заявілі, што адбілі сумесную атаку прыхільнікаў аль-Хілу і Дагала на Амуры, штат Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |date=2026-06-13 |title=Sudanese army repels RSF and SPLM-N alliance in Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article/315042 |access-date=2026-06-24 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 16 чэрвеня — некалькі чалавек загінулі ў выніку абстрэлаў і ўдараў беспілотнікаў на залатыя руднікі ў штаце Белы Ніл. Адказнасць за ўдары былі ўскладзена на егіпецкія сілы.<ref>{{cite web |title=Egyptian drone strikes kill several at gold mine near Sudan border, miners say |url=https://sudantribune.com/article/315167 |website=Sudan Tribune |date=10 June 2026}}</ref> * 18 чэрвеня — прынамсі 50 мірных жыхароў загінулі ў выніку 10 дзён удараў беспілотнікаў па Эль-Абейду і Паўночным Кардафане.<ref>{{cite news |title=At least 29 countries raise alarm about atrocities in Sudan’s el-Obeid |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/6/18/dozens-of-countries-warn-of-atrocities-amid-escalation-in-sudans-el-obeid |access-date=24 June 2026 |work=[[Al Jazeera]] |date=18 June 2026}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка САП па аўтамабілі ў Аль-Мальхе загінулі дзевяць чалавек і 12 атрымалі раненні, у тым ліку некалькі чалавек атрымалі сур’ёзныя траўмы, а ўдар беспілотніка УСС па рынку ў тым жа горадзе параніў некалькі чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-06-19 |title=Nine Killed, 12 Injured in Drone Strike on Civilian Vehicle in North Darfur’s Al-Malha |url=https://darfur24.com/en/2026/06/19/nine-killed-12-injured-in-drone-strike-on-civilian-vehicle-in-north-darfurs-al-malha/ |access-date=2026-06-24 |website=Darfur24 }}</ref> * 19 чэрвеня — удары беспілотнікаў войск Дагала выклікалі адключэння электраэнергіі ў Эль-Абейдзе пасля траплення ў яго энергасістэму, заправачныя станцыі і танкеры.<ref>{{Cite web |date=2026-06-19 |title=Sudan paramilitary drone strikes persist in El Obeid, knocking out power and hospitals |url=https://sudantribune.com/article/315248 |access-date=2026-06-24 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 20 чэрвеня — САП заявілі, што захапілі Суркум у сектары Курмук.<ref>{{Cite web |date=2026-06-21 |title=RSF claims gains in Blue Nile as drone strikes kill civilians in White Nile and North Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-claims-gains-in-blue-nile-as-drone-strikes-kill-civilians-in-white-nile-and-north-kordofan |access-date=2026-06-24 |website=Radio Dabanga}}</ref> Узброеныя сілы Судана заявілі, што нанеслі масіраваныя ўдары беспілотнікамі па пазіцыях праціўніка па ўсім Паўночным Кардафане, каб прадухіліць магчымы напад на Эль-Абейд.<ref>{{Cite web |date=2026-06-20 |title=Sudanese army drone strikes foil RSF plan to attack El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/315279 |access-date=2026-06-24 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 22 чэрвеня — два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па Эль-Абейду<ref>{{cite news |title=Drone strike kills two displaced people in Sudan’s El Obeid, state government says |url=https://sudantribune.com/article/315395 |access-date=24 June 2026 |work=[[Sudan Tribune]] |date=22 June 2026}}</ref>, яшчэ адзін чалавек загінуў і некалькі атрымалі раненні ў выніку меркаванага ўдару беспілотніка Узброеных Сіл Судана па рынку ў Аль-Сае, Паўночны Дарфур<ref>{{Cite web |date=2026-06-24 |title=Drone Strike Hits Al-Sayyah Market, Killing One and Injuring Civilians |url=https://darfur24.com/en/2026/06/24/drone-strike-hits-al-sayyah-market-killing-one-and-injuring-civilians/ |access-date=2026-06-25 |website=Darfur24 News Website }}</ref>. ААН паведаміла, што ўдары па горадзе з 18 па 21 чэрвеня закранулі, сярод іншых мэтаў, электрападстанцыю і аўтазаправачную станцыю. Сетка лекараў Судана паведаміла, што ўдары прывялі да закрыцця медыцынскіх устаноў, уключаючы цэнтр дыялізу, і водаачышчальных станцый. Два моста на поўдзень ад Ум-Рувабы трапілі пад атакі БПЛА.<ref name="ST6-22-26">{{cite news |title=Drone strikes target Kordofan infrastructure, disrupt services, UN says |url=https://sudantribune.com/article/315405 |access-date=24 June 2026 |work=[[Sudan Tribune]] |date=23 June 2026}}</ref> * 23 чэрвеня — войскі Бурхана заявілі аб вяртанні Аль-Бара пасля наступлення ля эфіопскай мяжы ў раёне Гейсан у штаце Блакітны Ніл<ref>{{cite news |title=Sudan army launches offensive near Ethiopian border, captures rebel stronghold |url=https://sudantribune.com/article/315409 |access-date=24 June 2026 |work=[[Sudan Tribune]] |date=23 June 2026}}</ref>. Мяцежнікі заявілі пра захоп Амбра ў Паўночным Дарфуры.<ref name="amba">{{Cite web |date=2026-06-24 |title=Sudanese Armed Forces claim gains in Blue Nile as RSF take Furuawiya in North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudanese-armed-forces-claim-gains-in-blue-nile-as-rsf-take-furuawiya-in-north-darfur |access-date=2026-06-25 |website=Radio Dabanga }}</ref> * 24 чэрвеня — мяцежнікі абвясцілі аб захопе Фуруавіі ў Паўночным Дарфуры.<ref name="amba"/> * 25 чэрвеня — у выніку ўдару беспілотніка САП па заправачнай станцыі ў Рабацы загінулі два чалавекі і некалькі атрымалі раненні. Іншы беспілотнік, накіраваны на раён аэрапорта Эль-Абейда, быў збіты<ref>{{Cite web |date=2026-06-25 |title=RSF drone attacks kill two in Rabak, army downs drone over El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/315489 |access-date=2026-06-25 |website=Sudan Tribune }}</ref>. * 26 чэрвеня — у выніку ўдару беспілотніка САП па аўтазаправачнай станцыі ў Эль-Абейдзе адзін чалавек загінуў і чацвёра атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-06-26 |title=One killed in RSF drone attack on El Obeid fuel station |url=https://sudantribune.com/article/315550 |access-date=2026-06-27 |website=Sudan Tribune }}</ref> Паводле суданскай камісіі па гуманітарнай дапамозе, атрады Дагала атакавалі гуманітарны грузавік, які рухаўся ў Эль-Абейд, недалёка ад Эль-Рахада, забіўшы кіроўцу і параніўшы некалькіх іншых.<ref>{{Cite web |date=2026-06-27 |title=Sudan aid commission says RSF attacked relief convoy bound for El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/315592 |access-date=2026-06-28 |website=Sudan Tribune }}</ref> Восем вучаніц прыватнай жаночай школы Эль-Джыл-эль-Раед атрымалі раненні ад абломкаў пасля ўдару беспілотніка.<ref name="Dabanga28-6-2026">{{cite news |title=Drone attacks deepen humanitarian crisis in El Obeid, Joint Forces claims gains in North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/drone-attacks-deepen-humanitarian-crisis-in-el-obeid-joint-forces-claims-gains-in-north-darfur |access-date=29 June 2026 |work=[[Radio Dabanga]] |date=28 June 2026}}</ref> Міністэрства фінансаў ЗША ўвяло санкцыі супраць пяці фізічных асоб і трох карпарацый, якія абвінавачваюцца ў пастаўцы зброі і вярбоўцы байцоў для варагуючых бакоў<ref>{{Cite web |date=2026-06-26 |title=US punishes eight individuals and companies for sending explosives and recruiting fighters in Sudan |url=https://www.democrata.es/en/international/us-punishes-eight-individuals-and-companies-for-sending-explosives-and-recruiting-fighters-in-sudan/amp/ |access-date=2026-06-26 |website=Demócrata}}</ref>. * 27 чэрвеня — урадавыя войскі абвясцілі, што адбілі Абу-Камру ў Паўночным Дарфуры ў ходзе сумеснай аперацыі з саюзнымі апалчэннямі.<ref>{{Cite web |date=2026-06-27 |title=Sudanese joint forces recapture Abu Qamra from RSF in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article/315589 |access-date=2026-06-27 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 29 чэрвеня — 4-я пяхотная дывізія УСС абвясціла аб тым, што адваявала раёны Магаджа і Саркам у штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-06-29 |title=Sudanese army says it recaptures two areas in Blue Nile region |url=https://sudantribune.com/article/315667 |access-date=2026-06-29 |website=Sudan Tribune}}</ref> Тым часам АСАД абвясцілі аб адваяванні Кулбуса ў Заходнім Дарфуры.<ref>{{cite news |title=Sudan declares new cholera outbreak months after official end to one that lasted nearly 2 years |url=https://www.cbc.ca/news/world/sudan-cholera-kordofan-outbreak-9.7253235 |access-date=12 July 2026 |work=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |date=29 June 2026}}</ref> * 30 чэрвеня — прыхільнікі генерала Бурхана бвясцілі, што за апошнія два тыдні яны знішчылі 224 вайсковыя аўтамабілі САП і захапілі 36, а таксама знішчылі два склады боепрыпасаў і два паліўныя склады.<ref>{{Cite web |date=2026-06-30 |title=Sudanese army claims destruction of 224 RSF combat vehicles |url=https://sudantribune.com/article/315708 |access-date=2026-07-01 |website=Sudan Tribune }}</ref> ===Ліпень=== * 1 ліпеня — ААН паведаміла, што ў выніку атакі беспілотніка паблізу Тандалці быў пашкоджаны грузавік з гуманітарнай дапамогай, які рухаўся ў Паўднёвы Кардафан, у выніку чаго было знішчана 50 тон гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite web |date=2026-07-02 |title=UN says Sudan drone strike destroyed 50 tonnes of humanitarian aid |url=https://sudantribune.com/article/315772 |access-date=2026-07-02 |website=Sudan Tribune }}</ref>. * 2 ліпеня — Узброеныя сілы Судана заявілі, што збілі дальнабойны беспілотнік FH-95 над Тандалці<ref>{{Cite web |date=2026-07-02 |title=Sudan army shoots down long-range RSF drone over White Nile |url=https://sudantribune.com/article/315769 |access-date=2026-07-02 |website=Sudan Tribune }}</ref>. Адначасна прыхільнікі Бурхана і групоўка АСАД адбілі Гара Мун, размешчаны за 70 км ад Генейны<ref>{{cite web |title=Sudan’s army closes in on RSF stronghold in West Darfur |url=https://www.newarab.com/news/sudans-army-closes-rsf-stronghold-west-darfur |website=The New Arab }}</ref>. * 5 ліпеня — САП атакавалі вёскі народа загава Карбура, Арува, Ад-Марахік, Курбія, Абу-Лейха і Ана-Баджы ў Паўночным Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2026-07-05 |title=RSF attacks on Darfur villages kill civilians, spark mass flight to Chad |url=https://sudantribune.com/article/315896 |access-date=2026-07-07 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 7 ліпеня — у выніку ўдараў беспілотнікаў па грамадзянскіх аўтамабілях на тэрыторыі Паўночнага Кардафана, кантраляванай САП, загінулі 15 чалавек, у тым ліку пяць жанчын<ref>{{Cite web |title=Sudan drone strikes on vehicles kill 15 civilians: Rights group |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/1263/572421/World/War-in-Sudan/Sudan-drone-strikes-on-vehicles-kill--civilians-Ri.aspx |access-date=2026-07-07 |website=Ahram Online}}</ref>. У выніку яшчэ аднаго ўдару беспілотніка ў Далангу загінулі двое дзяцей і некалькі чалавек атрымалі раненні<ref>{{Cite web |date=2026-07-03 |title=Two children killed in South Kordofan drone strike amid mounting humanitarian calls |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-children-killed-in-south-kordofan-drone-strike-amid-mounting-humanitarian-calls |access-date=2026-07-07 |website=Radio Dabanga }}</ref>. Узброеныя сілы Судана заявілі, што збілі кітайскі беспілотнік FH-95 над Паўночным Кардафанам<ref>{{Cite web |date=2026-07-07 |title=Sudanese army says it shot down FH-95 drone in North Kordofan |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-says-it-shot-down-fh-95-drone-in-north-kordofan/3989337 |access-date=2026-07-07 |website=Anadolu Ajansi}}</ref>. * 8 ліпеня — прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Курмук<ref>{{Cite web |date=2026-07-08 |title=Sudanese army recaptures strategic border town of Kurmuk |url=https://sudantribune.com/article/315994 |access-date=2026-07-08 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 10 ліпеня — баевікі Дагала захапілі Кульбус<ref>{{Cite web |date=2026-07-10 |title=RSF regains control of strategic West Darfur town after army pullback |url=https://sudantribune.com/article/316076 |access-date=2026-07-11 |website=Sudan Tribune }}</ref>. * 13 ліпеня — Узброеныя сілы Судана заявілі, што збілі стратэгічны беспілотнік FH-95 кітайскай вытворчасці на паўночны захад ад Эль-Абейда.<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=Sudan Army Shoots Down Advanced Chinese Drone Near El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/316181 |access-date=2026-07-14 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 14 ліпеня — урадавыя войскі абвясцілі, што 13-я брыгада 4-й пяхотнай дывізіі і падраздзяленне спецыяльных аперацый адбілі Фашфун у штаце Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudan army captures Fashfoun area from RSF |url=https://en.yenisafak.com/world/sudan-army-captures-fashfoun-area-from-rsf-3720818 |access-date=2026-07-14 |website=Yeni Şafak}}</ref>. Еўрапейскі Саюз увёў забарону на куплю, імпарт і перадачу золата з Судана, спасылаючыся на ролю гандлю ў фінансаванні канфлікту<ref>{{Cite web |date=2026-07-14 |title=EU bans gold imports from Sudan to curb money financing the war |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce3e3nqwr5do |access-date=2026-07-14 |website=BBC}}</ref>. * 16 ліпеня — Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць 11 фізічных і юрыдычных асоб, звязаных з незаконнымі сеткамі гандлю золатам і фінансавымі аперацыямі, якія абвінавачваліся ў фінансаванні як САП, так і УСС.<ref>{{Cite web |last=Tabahriti |first=Sam |date=16 July 2026 |title=UK sanctions gold and finance networks over Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/uk/uk-sanctions-gold-finance-networks-over-sudan-war-2026-07-16/ |access-date=17 July 2026 |website=Reuters}}</ref> * 20 ліпеня — [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]] ўвёў санкцыі супраць УСС, абвінаваціўшы іх ва ўжыванні хімічнай зброі падчас баявых дзеянняў у Хартуме ў 2024 годзе.<ref>{{Cite web |last=Hendawi |first=Hamza |title=Sudan army's 'chemical weapons use' leads to new US sanctions |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/22/sudan-armys-chemical-weapons-use-leads-to-new-us-sanctions/ |access-date=2026-07-22 |website=The National |language=en}}</ref> * 22 ліпеня — у выніку ўдару беспілотніка з Судана пацярпелі некалькі мірных жыхароў ў Ціне-Джагарабе (Чад)<ref>{{Cite web |date=2026-07-22 |title=Drone attack from Sudan injures civilians in eastern Chad, official says |url=https://sudantribune.com/article/316499 |access-date=2026-07-22 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. [[ЮНІСЕФ]] паведаміў, што ў выніку ўдару беспілотніка па рынку ў Аль-Рахадзе ў Паўночным Дарфуры загінулі шэсць чалавек, у тым ліку двое дзяцей, і 26 атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-07-22 |title=Drone strike on Sudan market kills, injures over 30, including children: UNICEF |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/drone-strike-on-sudan-market-kills-injures-over-30-including-children-unicef/4006227 |access-date=2026-07-22 |website=Anadolu}}</ref> * 23 ліпеня — у выніку ўдару беспілотніка УСС пацярпела група перамешчаных асоб у Бадыі ў Блакітным Ніле.<ref>{{Cite web |date=2026-07-23 |title=Sudanese army drone strike kills civilians in Blue Nile, rights group says |url=https://sudantribune.com/article/316532 |access-date=2026-07-25 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 24 ліпеня — у выніку атакі Сіл аператыўнай падтрымкі ў Бурбуры ў Паўночным Кардафане загінулі 15 чалавек і яшчэ сямёра атрымалі раненні. Адначасна баевікі ўдарылі дронамі па некалькіх водазаправачных станцыях ва Ум-Набаку і Рахад-эль-Нубе.<ref>{{Cite web |date=2026-07-24 |title=RSF Attack Kills 15 Civilians in Sudan's North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/316572 |access-date=2026-07-25 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 25 ліпеня — у выніку ўдару беспілотніка па аўтамабілі ва Ум-Дарабе ў Паўночным Кардафане загінулі два чалавекі.<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-07-28 |title=Air strikes kill dozens of civilians in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/316727 |access-date=2026-07-31 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Са слоў губернатара Дарфура [[Міні Мінаві]], урадавыя войскі адбілі Бару, Ум-Гарфу, Ум-Саялу і Джабру-эль-Шэйх.<ref>{{cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/rsf-attack-kills-4-in-sudan-s-north-kordofan-doctors-network/4021493|title=RSF attack kills 4 in Sudan’s North Kordofan: Doctors network|author1=Adel Abdel Rahim|author2=Sahin Demir|work=[[Anadolu Ajansi]]|date=7 August 2026|access-date=9 August 2026}}</ref><ref>{{cite web | title=مني اركو مناوي Mini Arko Minawi حاكم اقليم دارفور Governor of Darfur Region | website=Facebook | url=https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0yercp7rGBu8Cp36VmqZ6LQRTLYV2yTQjgfdemCHWyD7roEhQq3yCMd8Zj84YcD85l&id=100070152996071 | access-date=2026-08-09}}</ref> * 26 ліпеня — у Аль-Шаатуце ў Паўночным Кардафане беспілотнік атакаваў калодзеж, медыцынскі цэнтр і школу, а ў Ад-Бадры пры авіяўдары па палівазапраўшчыку загінулі і пацярпелі дзясяткі мірных жыхароў.<ref name=":2" /> * 27 ліпеня — Узброеныя сілы Судана заявілі аб поўным кантролі над шашой Хартум — Эль-Абейд.<ref>{{Cite web |date=2026-07-27 |title=Sudan’s army claims control of major highway linking Khartoum and el-Obeid |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/27/sudans-army-claims-control-of-major-highway-linking-khartoum-and-el-obeid |access-date=2026-07-27 |website=Al Jazeera |language=en-US}}</ref> * 28 ліпеня — прыхільнікі Дагала атакавалі Аль-Джамаму ў Паўночным Кардафане.<ref name=":1">{{Cite web |date=2026-07-29 |title=RSF launches retaliatory attacks on North Kordofan civilians |url=https://sudantribune.com/article/316794 |access-date=2026-07-31 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 30 ліпеня — урадавая авіяцыя разгарнула бамбардзіроўкі Заходняга і Паўночнага Кардафана<ref>{{Cite web |date=2026-07-30 |title=Sudanese Army Launches Heavy Airstrikes on RSF in Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/316827 |access-date=2026-07-31 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. ===Жнівень=== * 2 жніўня — у ходзе ўдара ўрадавага дрона па раёне Кабкабія, Паўночны Дарфур, загінула 37 чалавек. Сярод ахвяр былі некалькі палявых камандзіраў САП і правадыры племя Рызейгат.<ref>{{Cite web |date=2026-08-02 |title=At least 37 killed in drone strike on North Darfur court, sources say |url=https://sudantribune.com/article/316935 |access-date=2026-08-02 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 4 жніўня — войскі Дагала заявілі, што захапілі Бір-Салібу ў Заходнім Дарфуры. Падчас баёў за горал быў забіты брыгадны генерал мяцежнікаў Махдзі Джэбель Мун<ref>{{Cite web |date=2026-08-04 |title=RSF claims capture of Bir Saliba in West Darfur |url=https://darfur24.com/en/2026/08/04/rsf-claims-capture-of-bir-saliba-in-west-darfur/ |access-date=2026-08-05 |website=Darfur24 News Website |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-08-04 |title= RSF field commander killed in Darfur clashes with Sudanese allied forces |url=https://sudantribune.com/article/317039 |access-date=2026-08-05 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 7 жніўня — у выніку рэйду мяцежнікаў на Аль-Тамід, недалёка ад Эль-Абейда, загінулі пяць чалавек і некалькі атрымалі раненні. 54-я брыгада УСС збіла беспілотнік-камікадзэ САП, нацэлены на ваенныя пазіцыі каля Даланга.<ref>{{Cite web |date=2026-08-07 |title=Sudanese army repels RSF drone attack in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/317129 |access-date=2026-08-07 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 8 жніўня — войскі Бурхана заявілі, што адбілі спробу праціўніка акружыць Бір-Салібу ў Заходнім Дарфуры.<ref>{{Cite web |date=2026-08-08 |title=Sudanese army allies repel RSF attack in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article/317171 |access-date=2026-08-08 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Баевікі аль-Хілу атакавалі вёскі атора ў Каудзе і выкраў чатырох супрацоўнікаў гуманітарнай арганізацыі «[[Самарыцянская сумка]]»<ref>{{Cite web |date=2026-08-08 |title=SPLM-N accused of attacks, detaining aid workers in Kauda |url=https://sudantribune.com/article/317174 |access-date=2026-08-09 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 11 жніўня — атрады Дагала і аль-Хілу пачалі сумеснае наступленне на Гейсан, як мяркуецца, з тэрыторыі Эфіопіі. САП заявілі, што захапілі горад і нанеслі цяжкія страты сілам праціўніка.<ref>{{Cite web |date=2026-08-11 |title=RSF and SPLM-N launch attack on Sudan's Geisan town |url=https://sudantribune.com/article/317261 |access-date=2026-08-11 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-08-11 |title=Sudan paramilitary launches fresh attack near Ethiopian border |url=https://arab.news/ge7fc |access-date=2026-08-11 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> * 12 жніўня — САП нанеслі ўдары беспілотнікамі па Эль-Абейду, Атбары, Амдурмане і паўночным Хартуме, пры гэтым большасць нападаў была адбітая УСС.<ref>{{Cite web |date=2026-08-12 |title=Sudan army repels RSF drone attacks on key cities |url=https://sudantribune.com/article/317305 |access-date=2026-08-13 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> У Эль-Абейдзе два чалавекі загінулі і восем атрымалі раненні,<ref>{{Cite news |date=12 August 2026 |title=RSF renews assault on Sudan's al-Obeid as drones strike capital, witnesses say |url=https://www.reuters.com/world/africa/rsf-renews-assault-sudans-al-obeid-drones-strike-capital-witnesses-say-2026-08-12/ |access-date=13 August 2026 |work=Reuters}}</ref> таксама быў нанесены ўдар па воданапорнай станцыі.<ref>{{Cite web |date=2026-08-12 |title=Over 20 killed in Blue Nile clashes as fresh violence triggers mass displacement across Sudan |url=https://sudantribune.com/article/317325 |access-date=2026-08-13 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 13 жніўня — некалькі дронаў баевікоў збітыя над Амдурманам..<ref>{{Cite web |date=2026-08-13 |title=Sudanese Army Repels RSF Drone Attacks on Khartoum for Second Day |url=https://sudantribune.com/article/317334 |access-date=2026-08-13 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> УСС і АСАД адбілі атаку САП на Джэбрат-Эль-Шэйх, забіўшы дзясяткі байцоў і захапіўшы ў палон ячшэ 60.<ref>{{Cite web |date=2026-08-13 |title=Sudan Army Repels Major RSF Attack on Jabrat al-Shaikh |url=https://sudantribune.com/article/317338 |access-date=2026-08-13 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Таксама паведамлялася пра баі ў Бары.<ref>{{Cite web |date=2026-08-13 |title=Paramilitary launches drones, ground attacks across Sudan |url=https://arab.news/n8yba |access-date=2026-08-13 |website=Arab News |language=en}}</ref> Сілы аператыўнай падтрымкі ўзялі Курмук.<ref>{{Cite web |title=Sudan army says RSF advance on key town bordering Ethiopia |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/13/sudan-army-says-rsf-advance-on-key-town-bordering-ethiopia |access-date=2026-08-14|agency=Agence France Presse|work=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hendawi |first=Hamza |title=Sudan's RSF says it captured key town near Ethiopian and South Sudan borders |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/08/13/sudans-rsf-says-it-captured-key-town-near-ethiopian-and-south-sudan-borders/ |access-date=2026-08-13 |website=The National |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Амбуру ў Паўночным Дарфуры, а таксама пра паланенне 291 байца САП у Аль-Дабе.<ref>{{Cite web |date=2026-08-13 |title=Sudan says 21 RSF commanders, 270 fighters defect to army |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/sudan-says-21-rsf-commanders-270-fighters-defect-to-army/4026551 |access-date=2026-08-13 |website=Anadolu}}</ref> * 14 жніўня — паблізу Эль-Абейда адбыліся жорсткія сутыкненні.<ref>{{Cite news |date=14 August 2026 |title=Sudanese army, RSF clash around North Kordofan capital El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/317390 |access-date=14 August 2026 |work=Sudan Tribune}}</ref> * 15 жніўня — паведамляецца, што баевікі Дагала забілі двух членаў племені Месірыя і паранілі яшчэ аднаго ў Паўночнай Абіі<ref>{{Cite web |date=2026-08-18 |title=RSF elements allegedly kill 2 Misseriya tribesmen in Abyei |url=https://www.radiotamazuj.org/en/news/article/rsf-elements-allegedly-kill-2-misseriya-tribesmen-in-abyei |access-date=2026-08-18 |website=Radio Tamazuj |language=en-US}}</ref>. * 17 жніўня — прыхільнікі ўрада Бурхана заявілі, што збілі варожы БПЛА над Джурэйджыхам і яшчэ адзін над Барай<ref>{{Cite web |last=Addamah |first=Steven |title=Sudan Army Shoots Down Two RSF Drones in North Kordofan |url=https://medafricatimes.com/46729-sudan-army-shoots-down-two-rsf-drones-in-north-kordofan.html |access-date=2026-08-18 |website=Medafrica Times |language=en-US}}</ref> * 19 жніўня — у Аль-Дабе група з 300 байцоў САП на чале з брыгадным генералам Мусай Хамісінам перайшла на бок урадавых войск.<ref>{{Cite web |date=2026-08-19 |title=Fresh RSF unit defects to Sudanese army amid outrage over Darfur war crimes |url=https://sudantribune.com/article/317648 |access-date=2026-08-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 20 жніўня — баевікі аль-Хілу адваявалі Кауду ў баевікоў атора<ref>{{Cite web |date=2026-08-20 |title=Sudan Rebel Faction Retakes Stronghold Kauda After Clan Clashes |url=https://sudantribune.com/article/317666 |access-date=2026-08-20 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. У выніку нападаў САП у Ум-Дарэйсе і Аль-Шакле ў Паўночным Кардафане загінулі шэсць мірных жыхароў, а больш за 1000 чалавек былі вымушаныя пакінуць свае дамы і перасяліцца ў Эль-Абейд.<ref>{{Cite web |date=2026-08-20 |title=Sudan paramilitary attacks displace hundreds near El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/317681 |access-date=2026-08-20 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 23 жніўня — чадскія ваенныя абвінавацілі суданскі бок у нанясенні удараў беспілотнікамі па калоне ў Энэды-Эст<ref>{{Cite web |date=2026-08-23 |title=Chad accuses Sudanese military of strike on convoy inside its territory |url=https://sudantribune.com/article/317768 |access-date=2026-08-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, што ўрадавыя войскі адмаўлялі<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=Sudan rejects US criticism over Chad strikes, points to drone attacks from Ethiopia |url=https://sudantribune.com/article/317984 |access-date=2026-08-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Узброеныя сілы Судана заявілі, што атакавалі калону баевікоў недалёка ад лівійскай мяжы, знішчыўшы 49 аўтамабіляў і захапіўшы 70 байцоў арміі Дагала, пры гэтым страціўшы чатырох сваіх байцоў<ref>{{Cite web |date=2026-08-23 |title=Sudanese joint force says it destroyed RSF convoy near Libyan border |url=https://sudantribune.com/article/317787 |access-date=2026-08-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Пад Курмукам збіты эфіопскі беспілотнік Baykar Bayraktar Akinci.<ref>{{Cite web |date=2026-08-24 |title=Sudan’s Akıncı Reportedly Downs Rival Akıncı From Ethiopia |url=https://defencesecurityasia.com/en/sudan-downs-akinci-drone-ethiopia-blue-nile/ |access-date=2026-08-24 |website=Defence Security Asia |language=en-GB}}</ref> * 24 жніўня — дроны УСС атакавалі пазіцыі САП у Ньяле.<ref>{{Cite web |date=2026-08-24 |title=Drone strikes hit Sudan's Nyala after cargo plane arrival |url=https://sudantribune.com/article/317809 |access-date=2026-08-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 25 жніўня — баевікі аль-Хілу здзейснілі масавае забойства ў вёсках Кардуд і Абу Хамама ў Паўднёвым Кардафане.<ref>{{Cite web |title=Dozens killed in rebel attacks on Sudan’s Kordofan, medical group says |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/26/dozens-killed-in-rebel-attacks-on-sudans-kordofan-medical-group-says |access-date=2026-08-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> * 27 жніўня — урадавыя сілы заявілі, што збілі беспілотнік з Эфіопіі над Саркамам у Блакітным Ніле.<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=Sudanese army says it downed drone crossing from Ethiopia |url=https://sudantribune.com/article/317947 |access-date=2026-08-27 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Пазней яны заявілі, што адбілі наступленне баевікоў у Аль-Келі ў тым жа штаце, забіўшы і захапіўшы дзясяткі байцоў.<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=Sudan army repels RSF attack in Blue Nile, local official says |url=https://sudantribune.com/article/317979 |access-date=2026-08-27 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Апалчэнцы АСАД заявілі, што 265 байцоў з фракцыі, саюзнай САП, уключаючы 15 афіцэраў, перайшлі на бок урада<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=Sudanese armed movement says 265 fighters defect from rival pro-RSF faction |url=https://sudantribune.com/article/317990 |access-date=2026-08-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Чад абвінаваціў УСС у нанясенні ўдару па паліўным рынку, паблізу мяжы Чада і Судана, у выніку якога загінулі 12 чалавек і яшчэ сямёра атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |title=Chad accuses Sudan of air strike near shared border that killed 12 |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/28/chad-accuses-sudan-of-deadly-air-strike-near-shared-border |access-date=2026-08-28 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Таксама УСС абвінавацілі ў нанясенні ўдару беспілотнікам па рынку Адэконг у Заходнім Дарфуры, у выніку якога загінулі і атрымалі раненні дзясяткі людзей, у тым ліку грамадзяне Чада.<ref>{{Cite web |date=2026-08-28 |title=SAF accused of deadly market strike, fighting intensifies in Kordofan and Blue Nile |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-accused-of-deadly-market-strike-fighting-intensifies-in-kordofan-and-blue-nile |access-date=2026-08-28 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. * 28 жніўня — паўстанцы заявілі, што захапілі базы у Бакоры і Суркуме ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite web |date=2026-08-28 |title=RSF says it seized two Sudanese army bases in Blue Nile state |url=https://sudantribune.com/article/318007 |access-date=2026-08-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Тым часам УСС заявілі, што адбілі наступленне баевікоў у Фазоглі<ref>{{Cite web |date=2026-08-28 |title=Sudan army says repels joint rebel assault on Blue Nile to |url=https://sudantribune.com/article/318020 |access-date=2026-08-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 29 жніўня — у выніку нападу баевікоў на Аль-Каа і Аль-Кавакіты ў Паўночным Кардафане загінулі пяць мірных жыхароў, а 3000 чалавек былі вымушаныя пакінуць свае дамы<ref>{{Cite web |date=2026-08-30 |title=Sudan doctors' group accuses RSF of killing 5 civilians in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/318063 |access-date=2026-08-30 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 31 жніўня — каля 200 байцоў САП перайшлі на бок УСС у Амдурмане.<ref>{{Cite web |date=2026-08-31 |title=About 200 fighters defect from Sudan's RSF to army, state media says |url=https://sudantribune.com/article/318103 |access-date=2026-08-31 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> === Верасень === * 2 верасня — Сусветная харчовая праграма абвясціла, што 30 жніўня калона з двух грузавікоў падвергнулася авіяўдару недалёка ад Даланга, у выніку якога была знішчана дапамога, прызначаная для 5800 чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-09-02 |title=Air strike hits UN food convoy in Sudan's South Kordofan, WFP says |url=https://sudantribune.com/article/318242 |access-date=2026-09-02 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Сетка лекараў Судана паведаміла, што ў выніку нападу загінуў адзін чалавек і двое атрымалі раненні, пры гэтым адказнасць за напад усклалі на паўстанцаў Дагала<ref>{{Cite web |title=RSF attack on UN aid convoy in Sudan's South Kordofan kills one, injures two |url=https://www.trtworld.com/article/40fd38bf291d |access-date=2026-09-03 |website=TRT World |language=en}}</ref>. * 3 верасня — баевікі Аль-Хілу забілі 21 чалавека, уключаючы жанчын і дзяцей, у раёнах атора ў Дэбі і Луверы.<ref>{{Cite web |date=2026-09-04 |title=Clashes in southern Sudan leave at least 21 dead, medical group says |url=https://apnews.com/article/sudan-clashes-south-kordofan-rsf-b2835879f9d58b4231871a0670464680 |access-date=2026-09-04 |website=AP News |language=en}}</ref> * 4 верасня — атрады аль-Хілу абстралялі грамадзянскія аб’екты ў Даланзе, у выніку чаго загінулі пяць чалавек, уключаючы дзіця.<ref>{{Cite web |date=2026-09-04 |title=5 killed, including child, in shelling by RSF-aligned group in southern Sudan: Medics |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/5-killed-including-child-in-shelling-by-rsf-aligned-group-in-southern-sudan-medics/4047834 |access-date=2026-09-05 |website=Anadolu}}</ref> УСС заявілі, што адбілі наступленне баевікоў у раёне Аль-Барака ў Курмуку, нанёсшы праціўніку цяжкія страты.<ref>{{Cite web |date=2026-09-04 |title=Clashes erupt in Sudan's Blue Nile as rebels advance on Ed Damazin |url=https://sudantribune.com/article/318357 |access-date=2026-09-05 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 6 верасня — праўрадавыя сілы адбілі Хамрат Аль-Віз у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-09-06 |title=Sudanese army advances in North Kordofan, captures Hamrat al-Wiz |url=https://sudantribune.com/article/318423 |access-date=2026-09-06 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 7 верасня — войскі Бурхана адбілі Аль-Сафію ў Паўночным Кардафане.<ref>{{cite web|url=https://sudanechoes.com/saf-liberates-six-areas-in-north-kordofan-as-rsf-fighters-flee-al-mazroub/|title=SAF Liberates Six Areas in North Kordofan as RSF Fighters Flee Al-Mazroub|date=7 September 2026|website=Sudan Echoes}}</ref> * 8 верасня — у выніку атакі беспілотніка САП на будынак суда ў Ум-Рувабе загінулі прынамсі 13 чалавек і 22 атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-09-08 |title=RSF drone strike kills at least 13 at North Kordofan courthouse |url=https://sudantribune.com/article/318507 |access-date=2026-09-08 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 9 верасня — атрады аль-Хілу атакавалі вёскі атора Рамтала, Аль-Мукрайх і Калька ў Паўднёвым Кардафане, у выніку якога загінулі і атрымалі раненні некалькі чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-09-10 |title=Sudanese rebel faction accused of attacking villages in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/318577 |access-date=2026-09-10 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 10 верасня — САП нанеслі ўдары беспілотнікамі па некалькіх раёнах Амдурмана, уключаючы ваенны лагер Саркаб. Адзін чалавек загінуў і дзевяць атрымалі раненні<ref>{{Cite web |date=2026-09-10 |title=Drone debris kills one, injures nine in Sudan's Omdurman |url=https://sudantribune.com/article/318585 |access-date=2026-09-10 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 11 верасня — войскі Бурхана і саюзнікі заявілі, што захапілі Мадал Абіко, Белі Бонг і Камбарду ў Блакітным Ніле і прасоўваюцца да Ад-Дамазіна, дадаўшы, што раней на гэтым тыдні яны захапілі Докан, Карн-Карн і Хор-эль-Хасан.<ref>{{Cite web |date=2026-09-11 |title=Sudanese rebel alliance advances toward Blue Nile capital, army reinforces |url=https://sudantribune.com/article/318623 |access-date=2026-09-11 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 12 верасня — Узброеныя сілы Судана заявілі, што захапілі партыю зброі на поўдзень ад штата Чырвонае мора, у якую ўваходзіў зенітны ракетны комплекс «Карнет» 9М133.<ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=Sudan seizes Kornet missile system, smuggled arms on Red Sea coast |url=https://sudantribune.com/article/318686 |access-date=2026-09-13 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 13 верасня — УСС заявілі, што збілі беспілотнік, нацэлены на іх пазіцыі ў Баланзе. Пазней паўстанцкія БПЛА пачалі серыю нападаў на Ад-Дамазін, атакаваўшы заправачную станцыю і іншыя цэлі, уключаючы аб’екты побач з аэрапортам і ваенным шпіталем.<ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=Drone swarm strikes Sudan's Ed Damazin as Blue Nile clashes surge |url=https://sudantribune.com/article/318734 |access-date=2026-09-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 14 верасня — у выніку начных удараў беспілотнікаў у Ад-Дамазіне загінулі чатыры чалавекі і некалькі атрымалі раненні.<ref name=":4">{{Cite web |date=2026-09-15 |title=Sudan army repels drone strikes on eastern dams, strikes hit Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article/318785 |access-date=2026-09-15 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 15 верасня — УСС заявілі, што адбілі атакі беспілотнікаў на плаціны Верхняя Атбара і Сетыт у штаце Аль-Кадарыф і плаціну Хашм-эль-Гірба ў штаце Касала.<ref name=":4" /> * 17 верасня — УСС заявілі, што адбілі 11 раёнаў у Паўночным Кардафане, нанёсшы цяжкія страты праціўніку.<ref>{{Cite web |date=2026-09-17 |title=Sudan army recaptures 11 areas in North Kordofan from RSF |url=https://sudantribune.com/article/318891 |access-date=2026-09-18 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 18 верасня — УСС заявілі, што зладзілі засаду на атрады баевікоў каля Эль-Кайлі ў Блакітным Ніле, забіўшы некалькіх чалавек і знішчыўшы каля 10 транспартных сродкаў.<ref>{{Cite web |date=2026-09-18 |title=Sudan's army repels joint attack in Blue Nile region |url=https://sudantribune.com/article/318951 |access-date=2026-09-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> 4-я дывізія заявіла, што збіла беспілотнік САП у Курмуку.<ref>{{Cite web |date=2026-09-19 |title=Sudanese army says it downed RSF drone in Blue Nile state |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/sudanese-army-says-it-downed-rsf-drone-in-blue-nile-state/4062125 |access-date=2026-09-19 |website=Anadolu}}</ref> Урадавыя часці адбілі Аль-Джамаму ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=2026-09-19 |title=Sudan army recaptures strategic area in North Kordofan from RSF: Sources |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/sudan-army-recaptures-strategic-area-in-north-kordofan-from-rsf-sources/4062036 |access-date=2026-09-19 |website=Anadolu}}</ref>. * 20 верасня — у выніку ўдараў беспілотнікаў САП у Эль-Абейдзе загінулі два чалавекі і 22 атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-09-21 |title=2 killed, 22 injured in RSF drone attacks in El Obeid |url=https://www.radiotamazuj.org/en/news/article/2-killed-22-injured-in-rsf-drone-attacks-in-el-obeid |access-date=2026-09-21 |website=Radio Tamazuj |language=en-US}}</ref> * 21 верасня — УСС заявілі, што прасунуліся ў Курмуку, захапіўшы раёны Бальбунг, Мідэль і Хор Аль-Хасан.<ref>{{Cite web |date=2026-09-21 |title=Sudanese army advances in Blue Nile state after clashes with RSF, ally |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/sudanese-army-advances-in-blue-nile-state-after-clashes-with-rsf-ally/4063438 |access-date=2026-09-21 |website=Anadolu}}</ref> САП атакавалі рынак золата ў Ум-Бадры, забіўшы пяць чалавек і параніўшы 27.<ref>{{Cite web |date=2026-09-21 |title=RSF attack in North Kordofan kills 5 civilians, wounds 27 others: Sudanese civil group |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/rsf-attack-in-north-kordofan-kills-5-civilians-wounds-27-others-sudanese-civil-group/4063551 |access-date=2026-09-21 |website=Anadolu}}</ref> Суданскі альянс заснавальнікаў (TASIS) абвінаваціў урадавыя ВПС у нанясенні ўдару па трубаправодзе, па якім транспартавалася паўднёвасуданская нафта на поўнач ад Аль-Хамадзі ў Паўднёвым Кардафане ў пачатку месяца, у выніку чаго загінулі сем работнікаў TASIS.<ref>{{Cite web |date=2026-09-20 |title=Sudan army accused of attacking South Sudan oil pipeline |url=https://www.radiotamazuj.org/en/news/article/sudan-army-accused-of-attacking-south-sudan-oil-pipeline |access-date=2026-09-21 |website=Radio Tamazuj |language=en-US}}</ref> * 22 верасня — у ноч з САП нанеслі авіяўдары па некалькіх цэлях у Ньяле, уключаючы аб’екты каля аэрапорта і былую базу місіі ААН па аказанні дапамогі ў ваенна-марскіх сілах (UNAMID). Пасля нападаў паўстанцы затрымалі некалькіх меркаваных шпіёнаў у кавярнях і на аб’ектах Starlink<ref>{{Cite web |date=2026-09-22 |title=Sudanese army resumes air strikes on paramilitary-held Darfur hub |url=https://sudantribune.com/article/319114 |access-date=2026-09-22 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 24 верасня — УСС заявілі, што збілі беспілотнік FH-95 у раёне Аль-Кавкити ў Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-09-24 |title=Sudan army downs drone in North Kordofan as RSF steps up abuses, sources say |url=https://sudantribune.com/article/319198 |access-date=2026-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Прыхільнікі Дагала заявілі, што збілі беспілотнік Baykar Bayraktar у раёне Блакітнага Ніла.<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=RSF drones strike El Gezira fuel depot as both sides report shootdowns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-drones-strike-el-gezira-fuel-depot-as-both-sides-report-shootdowns |access-date=2026-09-27 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> * 25 верасня — у выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па рынку ў Аль-Мазрубе ў Паўночным Кардафане загінулі 17 мірных жыхароў і некалькі чалавек атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-09-25 |title=17 civilians killed in drone strike on North Kordofan market |url=https://www.radiotamazuj.org/en/news/article/17-civilians-killed-in-drone-strike-on-north-kordofan-market |access-date=2026-09-26 |website=Radio Tamazuj |language=en-US}}</ref> У выніку ўдару САП па цэнтры для перамешчаных асоб у Эль-Абейдзе загінулі два чалавекі і 20 атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-09-25 |title=RSF drone strike kills two at displacement shelter in Sudan's El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/319268 |access-date=2026-09-26 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> У Амдурмане камандзір баевікоў Аль-Таеб Аль-Вахіду і яшчэ 50 байцоў перайшлі на бок урадавых войск.<ref>{{Cite web |date=2026-09-25 |title=RSF commander defects to Sudanese army in Omdurman with 50 fighters |url=https://sudantribune.com/article/319265 |access-date=2026-09-26 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 26 верасня — Саудаўская Арабія абвінаваціла войскі Дагала ў тым, што 17 жніўня яны атакавалі грузавік з гуманітарнай дапамогай, які належыць цэнтру гуманітарнай дапамогі і падтрымкі караля Салмана, недалёка ад Эль-Абейда, знішчыўшы 1150 прадуктовых набораў.<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=Saudi Arabia accuses Sudan's RSF of drone strike on aid convoy |url=https://sudantribune.com/article/319294 |access-date=2026-09-26 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> САП таксама абвінавачвалі ў рабаванні і разбурэнні сельскай бальніцы Садары<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=Sudanese doctors accuse RSF of looting hospital in recaptured town in North Kordofan |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/sudanese-doctors-accuse-rsf-of-looting-hospital-in-recaptured-town-in-north-kordofan/4070392 |access-date=2026-09-26 |website=Anadolu}}</ref>. * 27 верасня — мяцежны дрон нанёс удар па паліўным складзе Ум-Алейла недалёка ад Абу-Хараза ў штаце Гезіра.<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=RSF drone strike hits strategic fuel depot in central Sudan |url=https://sudantribune.com/article/319309 |access-date=2026-09-27 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Прыхільнікі Дагал заявілі, што збілі беспілотнік FH-95 САП у Паўночным Кардафане. Яны таксама нанеслі авіяўдары па як мінімум трох раёнах Ньялы.<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=Sudan courts international investors to modernise Red Sea trade corridor |url=https://sudantribune.com/article/319338 |access-date=2026-09-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Атрады Аль-Хілу абвінавачвалі ў пакаранні смерцю васьмі зняволеных-атора ў следчым ізалятары Манда ў раёне Хейбан.<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=Otoro leaders accuse SPLM-N of killing eight detainees in Nuba Mountains |url=https://sudantribune.com/article/319347 |access-date=2026-09-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 28 верасня — у выніку авіяўдару па Ум-Бадры загінуў высокапастаўлены афіцэр ЛНА, які быў саветнікам САП.<ref>{{Cite web |date=2026-09-30 |title=Sudanese sources report death of Libyan officer in airstrike |url=https://libyaobserver.ly/news/sudanese-sources-report-death-libyan-officer-airstrike |access-date=2026-10-01 |website=The Libya Observer |language=en}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Храналогіі]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] p70v5l7y29yauc3lxeickgs1cbroz0n 5216441 5216440 2026-10-11T17:24:40Z KiranBOT 153639 выдалена адсочванне AMP з URL-адрасоў ([[:m:User:KiranBOT/AMP|падрабязнасці]]) ([[User talk:Usernamekiran|паведаміць пра памылку]]) v3.1.1s 5216441 wikitext text/x-wiki {{Суданскі канфлікт (2023)}} У красавіку [[2023]] года пачалося ўзброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж [[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС) і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] «[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП), якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні спачатку ахапілі сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. == Храналогія== === Студзень === * 1 студзеня — Хамід Алі Абубакар, галоўнакамандуючы фракцыі Рэвалюцыйнага савета «Суданская рэвалюцыя», звязанай з Сіламі аператыўнай падтрымкі, і адначасова саветнік па бяспецы Дагала , быў забіты ў выніку ўдару беспілотніка на сустрэчы камандуючых паўстанцаў у Цэнтральным Дарфуры.<ref>{{cite web |title=RSF Darfur security advisor killed in drone strike near Zalingei |website=Sudan Tribune |date=1 January 2026 |access-date=2 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/308882}}</ref> * 3 студзеня — беспілотнікі мяцежнікаў нанеслі ўдары беспілотнікамі па Эль-Абейду і штаце Белы Ніл.<ref>{{cite web |title=RSF drones attack vital sites in North Kordofan and White Nile states |website=Sudan Tribune |date=4 January 2026 |access-date=4 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/308964}}</ref> У выніку авіяўдараў ВПС Судана па роднаму гораду Дагала, Аль-Зоргу, была знішчана гарадская бальніца, а таксама загінулі двое сваякоў Дагала і мясцовы племянны правадыр Башыр Барма Барака Алах.<ref>{{Cite web |date=3 January 2026 |title=RSF Accuses Army of Killing Over 64 Civilians in North Darfur |url=https://www.darfur24.com/en/2026/01/03/rsf-accuses-army-of-killing-over-64-civilians-in-north-darfur/ |access-date=4 January 2026 |website=Darfur24}}</ref> Прыхільнікі Дагала і саюзныя групы заявілі аб захопе Эль-Бардаба на поўнач ад Кадуглі<ref>{{cite web |title=South Kordofan: RSF claim control of El Bardab area north of Kadugli |website=Radio Dabanga |date=4 January 2026 |access-date=7 January 2026 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/south-kordofan-rsf-claim-control-of-el-bardab-area-north-of-kadugli}}</ref>. * 5 студзеня — урадавыя войскі заявілі, што перахапілі атаку беспілотніка праціўніка на Мерове<ref>{{cite web |title=Sudanese army says it intercepted drone attack on key dam |website=Sudan Tribune |date=5 January 2026 |access-date=5 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/309008}}</ref>. Па дадзеных Суданскай сеткі лекараў, у выніку ўдару беспілотніка САП па хаце ў Эль-Абейдзе загінулі трынаццаць чалавек, у тым ліку восем дзяцей.<ref>{{cite web |title=Children killed after drone hits home in Sudan, medics say |website=BBC |date=5 January 2026 |access-date=5 January 2026 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c74w54783zeo}}</ref> * 7 студзеня — адзін салдат загінуў у выніку меркаванага ўдару беспілотніка мяцежнікаў па лагеры сіл «Суданскага шчыта» на раўніне Бутану ў штаце Гезіра.<ref>{{cite web |title=Drone strike kills one at Sudan Shield camp in Al-Jazirah |website=Sudan Tribune |date=7 January 2026 |access-date=8 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/309113}}</ref> * 9 студзеня — САП і іх саюзнікі, асобныя фракцыі груповак «[[Вызваленчы рух Судана]]» і «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]», атакавалі пазіцыі [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]] на мяжы [[Чад]]а і Судана.<ref>{{Cite web |date=9 January 2026 |title=Sudanese army allies and RSF clash near Chadian border |url=https://sudantribune.com/article/309196 |access-date=2026-01-11 |website=Sudan Tribune}}</ref> Узброеныя сілы Судана нанеслі авіяўдары па пазіцыях войск Дагала ў Дарфуры і Кардафане. Армія Бурхана заявіла, што было знішчана 240 ваенных машын і загінулі сотні мяцежнікаў. Таксама заяўлена, што над аэрапортам Ньла збіты турэцкі беспілотнік Baykar Bayraktar Akıncı САП. У Паўднёвым Кардафане фракцыя аль-Хілу заявіла, што ў выніку авіяўдару па Ум-Джаміне ў акрузе Аль-Сунут загінулі 13 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Sudanese army launches intensive strikes on RSF positions in Darfur and Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/309192 |access-date=2026-01-11 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 10 студзеня — УСС абвінавацілі сілы Дагала ў забойстве і выкраданні 19 чалавек у Джырджыры, Паўночны Дарфур.<ref>{{Cite web |date=2026-01-11 |title=Joint Forces accuse RSF of killing 19 civilians in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article/309255 |access-date=2026-01-15 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 11 студзеня — УСС нанеслі ўдары па калоне забеспячэння ў Ябусе, штат Блакітны Ніл, недалёка ад эфіопска-суданскай мяжы.<ref>{{Cite web |date=2026-01-11 |title=الطيران الحربي يقصف معقل رئيسي لـ«الشعبية» في النيل الأزرق للمرة الأولى |trans-title=Warplanes bombed a major stronghold of the "Popular Front" in Blue Nile state for the first time |url=https://sudantribune.net/article/309228 |access-date=2026-01-12 |website=Sudan Tribune |language=ar}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па рынку ў Картале, Паўднёвы Кардафан, загінулі пяць чалавек і 20 атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-01-12 |title=RSF drone strike kills five in South Kordofan market |access-date=2026-01-13 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309283}}</ref> * 12 студзеня — прынамсі 27 чалавек загінулі і 73 атрымалі раненні ў выніку ўдару беспілотніка САП па вайсковай базе ў Сінгху. Паведамляецца, што мэтай атакі была сустрэча паміж прадстаўнікамі ўрада і УСС на базе. Пацверджана, што губернатары штатаў Белы Ніл, Сенар і Блакітны Ніл прысутнічалі на сустрэчы, але не пацярпелі<ref>{{Cite web |date=2026-01-12 |title=Sudan paramilitary strike on southeastern city kills 27 |url=https://www.arabnews.com/node/2629082/middle-east |access-date=2026-01-13 |website=[[Arab News]]|agency=[[Agence France-Presse]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-12 |title=RSF drone strikes kill dozens in Sinjah government and military sites |access-date=2026-01-13 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309295}}</ref>. * 13 студзеня — армія Бурхана і саюзныя групы заявілі, што адбілі Джырджыру.<ref>{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Sudan Joint Force claims recapture of Jargeira in North Darfur from RSF |access-date=2026-01-15 |website=[[Radio Dabanga]] |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-joint-force-claims-recapture-of-jargeira-in-north-darfur-from-rsf}}</ref> * 14 студзеня — УСС адбілі сумесную атаку войск Дагала і аль-Хілу паблізу Аль-Кувайка, недалёка ад Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-01-15 |title=Sudan army says repels RSF attack in South Kordofan |access-date=2026-01-15 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309385}}</ref> САП былі абвінавачаны ў выкраданні 97 маладых людзей з залатога рудніка ў Эяль-Бахіце, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=RSF accused of kidnapping 97 people from West Kordofan gold mine |access-date=2026-01-16 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309419}}</ref> * 15 студзеня — мяцежнікі, пераследуючы праціўніка, атакавалі тэрыторыю Чада, забіўшы сем чадскіх салдат<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=RSF attacks Chadian army camp near Sudan border |access-date=2026-01-16 |website=[[Sudan Tribune]]|url=https://sudantribune.com/article/309426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=Chad: 7 soldiers killed in reported clash at Sudanese border with RSF |access-date=2026-01-16 |website=[[Africanews]]|url=https://www.africanews.com/2026/01/16/chad-7-soldiers-killed-in-reported-clash-at-sudanese-border-with-rsf/}}</ref>. Дванаццаць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па рынку ў Даланге, Паўднёвы Кардафан<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=12 killed in RSF drone strike on South Kordofan market |access-date=2026-01-16 |website=[[Sudan Tribune]]|url=https://sudantribune.com/article/309407}}</ref>. Прыхільнікі Дагала і аль-Хілу заявілі, што адбілі атаку УСС на Хабілу пад Далангам.<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=SPLM-N and RSF repel Sudanese army attack in Habila |access-date=2026-01-17 |website=[[Sudan Tribune]]|url=https://sudantribune.com/article/309453}}</ref> * 18 студзеня — УСС адбілі атаку войск Дагала на Вадзі аль-Хут у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-01-18 |title=Sudanese army, RSF clash on North Kordofan-Khartoum border|url=https://sudantribune.com/article/309546 |access-date=2026-01-19 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 23 студзеня — пяць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па рынку ў Абу-Заіме, Паўночны Кардафан.<ref name="zaima">{{Cite web |date=2026-01-25 |title=Drone attacks wreak death, injury among South Kordofan civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/drone-attacks-wreak-death-injury-among-south-kordofan-civilians |access-date=2026-01-25 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 24 студзеня — два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па Далангу.<ref>{{Cite web |date=2026-01-25 |title=Drone strike kills two in Sudan's Dilling, medical group says |url=https://sudantribune.com/article/309809 |access-date=2026-01-25 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 25 студзеня — войскі Бурхана адбілі буйнамаштабную атаку баевікоў Дагала і аль-Хілу на Мілкан і Аль-Сілак у штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-01-25 |title=Sudan says RSF, SPLM-N attack Blue Nile region from South Sudan |url=https://sudantribune.com/article/309824 |access-date=2026-01-26 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 26 студзеня — урадавыя войскі адбілі Хабілу і знялі аблогу Даланга<ref>{{Cite web |date=2026-01-26 |title=Sudanese Army Announces Lifting of Dilling Siege After Fierce Battles |url=https://www.darfur24.com/en/2026/01/26/sudanese-army-announces-lifting-of-dilling-siege-after-fierce-battles/ |access-date=2026-01-26 |website=Darfur24 |language=en}}</ref>. * 27 студзеня — у выніку ўдару беспілотніка па Далангу загінулі пяць чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-01-28 |title=Dilling, South Kordofan: Calls for air bridge on second day of deadly drone strikes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dilling-south-kordofan-calls-for-air-bridge-on-second-day-of-deadly-drone-strikes |access-date=2026-01-29 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref> * 28 студзеня — у выніку ўдару беспілотніка САП па Далангу загінулі дзясяткі чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-01-28 |title=Dozens killed in RSF drone strike in Sudan's South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/309969 |access-date=2026-01-29 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 30 студзеня — [[Еўрапейскі Саюз]] увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. Дроны мяцежнікаў атакавалі Аль-Абейд.<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=RSF drones attack Sudan’s El Obeid, target government buildings |url=https://sudantribune.com/article/310055 |access-date=2026-02-01 |website=Sudan Tribune }}</ref> ===Люты=== * 1 лютага — УСС і АСАД адбілі Аль-Дашоль на шашы паміж Далангам і Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-01 |title=Sudanese army nears end of Kadugli siege in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310109 |access-date=2026-02-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> Прынамсі пяць чалавек, уключаючы высокапастаўленага камандзіра мяцежнікаў і правадыра племя, загінулі ў сутыкненнях паміж варагуючымі фракцыямі САП у Хазан-Джадзідзе, Усходні Дарфур.<ref>{{Cite web |date=2026-02-02 |title=Senior RSF officer and tribal leader killed in East Darfur internal clashes |url=https://sudantribune.com/article/310168 |access-date=2026-02-03 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 3 лютага — урадавыя войскі заявілі, што прарвалі аблогу Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-03 |title=Sudanese military claims to have broken RSF siege of Kordofan’s regional capital |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-kordofan-b047d3d473a4e2fe5d5fcf1c55deb08e |access-date=2026-02-04 |website=AP News}}</ref> Пазней у той жа дзень у выніку ўдараў беспілотнікаў па горадзе загінулі 15 чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Sudan Doctors Network: ‘15 dead as drones strafe South Kordofan capital Kadugli’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/doctors-15-dead-as-drones-strafe-south-kordofan-capital-kadugli |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref> Войскі аль-Хілу і Дагала захапілі гарады Дэйм Мансур, Башыр Нуку і Хор Аль-Будзі недалёка ад Курмука ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-02-03 |title=RSF and SPLM-N attack arm’s positions in Blue Nile, capture strategic area |url=https://sudantribune.com/article/310223 |access-date=2026-02-04 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 4 лютага — у выніку ўдару беспілотніка САП па вайсковым шпіталі ў Кадуглі загінуў адзін чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-04 |title=One killed in drone attack on Kadugli hospital |url=https://sudantribune.com/article/310256 |access-date=2026-02-06 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 5 лютага — Вялікабрытанія звяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. У выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па вайсковым шпіталі ў Куіку, Паўднёвы Кардафан, загінулі 22 чалавекі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=Famine is threatening more of war-torn Sudan’s Darfur region as an attack in the south kills 22 |url=https://apnews.com/article/sudan-famine-rsf-kordofan-darfur-war-hunger-9b16a0419f8d7cc67c7e95939a8a954d |access-date=2026-02-06 |website=AP News}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка УСС па рынку ў Заходнім Кардафане 11 чалавек атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-02-06 |title=Deadly attacks hit Kordofan as scrutiny grows over drone warfare in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deadly-attacks-hit-kordofan-as-scrutiny-grows-over-drone-warfare-in-sudan |access-date=2026-02-09 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 6 лютага — прынамсі адзін чалавек загінуў у выніку серыі ўдараў беспілотнікаў САП па калонах грузавікоў у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-02-06 |title=RSF drones attack aid convoys in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310338 |access-date=2026-02-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 7 лютага — у выніку атакі беспілотніка САП на аўтамабіль з перамешчанымі асобамі каля Рахада загінулі прынамсі 24 чалавекі, у тым ліку восем дзяцей.<ref>{{Cite web |date=2026-02-07 |title=Drone attack by paramilitary group in Sudan kills 24, including 8 children, doctors’ group says|url=https://apnews.com/article/sudan-attack-war-rfs-military-displaced-21c24cd642120884e3fc00b05c02f97e |access-date=2026-02-07 |website=Associated Press}}</ref> Прыхільнікі Бурхана адбілі атаку войск Дагала на Аль-Сілак.<ref>{{Cite web |date=2026-02-07 |title=Sudanese army repels attack near South Sudan border |url=https://sudantribune.com/article/310386 |access-date=2026-02-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 8 лютага — восем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па аўтамабілі, які перавозіў прадукты харчавання, недалёка ад Ум-Рувабы, Паўночны Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-08 |title=RSF drones target convoys in Sudan’s Kordofan region |url=https://sudantribune.com/article/310441 |access-date=2026-02-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 10 лютага — прыхільнікі Бурхана заявілі, што знішчылі сістэму СПА [[FK-2000]] і беспілотнікі праціўніка ў Эд-Дубеібаце.<ref>{{Cite web |date=2026-02-10 |title=Sudanese army says destroyed RSF drones and air defence systems |url=https://sudantribune.com/article/310506 |access-date=2026-02-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 11 лютага — два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па мячэці ў Эр-Рахадзе.<ref>{{Cite web |date=2026-02-11 |title=Drone strike on a mosque kills 2 children in Sudan’s Kordofan region |url=https://apnews.com/article/mosque-north-kordofan-war-sudan-drone-attack-children-2b19238cee4ae4105e756add236f5624 |access-date=2026-02-11 |website=Associated Press}}</ref> * 13 лютага — два чалавекі загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў САП па Аль-Кургале, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-13 |title=RSF drone strikes kill two in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310656 |access-date=2026-02-14 |website=Sudan Tribune}}</ref> Войскі Бурхана абстралялі кантраляваныя баевікамі гарады Малкон і Ябус, размешчаныя недалёка ад эфіопскай мяжы ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-02-13 |title=Drone strikes and shelling intensify in Sudan’s South Kordofan, Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article/310668 |access-date=2026-02-14 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 14 лютага — у выніку ўдараў беспілотнікаў паўстанцаў па Кайсане, штат Блакітны Ніл, загінула неўстаноўленая колькасць мірных жыхароў.<ref>{{Cite web |date=2026-02-14 |title=Civilian deaths reported in RSF drone strike on Blue Nile’s locality |url=https://sudantribune.com/article/310696 |access-date=2026-02-15 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 15 лютага — тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару дрона САП па бальніцы Аль-Мазмум у штаце Сенар<ref>{{Cite web |date=2026-02-15 |title=Sudanse medical group says RSF drone strike kills three at Sennar hospital |url=https://sudantribune.com/article/310746 |access-date=2026-02-16 |website=Sudan Tribune}}</ref>. Прынамсі 28 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па рынку за межамі Садары ў Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-02-16 |title=Drone attack on Sudan market kills 28: rights group |url=https://www.africanews.com/amp/2026/02/16/drone-attack-on-sudan-market-kills-28-rights-group/ |website=africanews}}</ref> УСС заявілі аб знішчэнні сістэмы СПА праціўніка ў Абу-Забадзе, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-15 |title=Sudan army says destroys second RSF air defence system in Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310737 |access-date=2026-02-16 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 16 лютага — прынамсі 26 чалавек загінулі ў выніку меркаванага ўдару беспілотніка УСС па сховішчы для перамешчаных асоб у Эль-Сунуце, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-16 |title=Two days of drone strikes leave 60+ dead across Sudan’s Darfur and Kordofan regions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-days-of-drone-strikes-leave-60-dead-across-sudans-darfur-and-kordofan-regions/ |website=Radio Dabanga}}</ref> * 18 лютага — [[Сусветная харчовая праграма]] ўпершыню з 2024 года даставіла гуманітарную дапамогу ў Даланг і Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-19 |title=Aid reaches Sudan’s Kordofan as over 30 countries alarmed by drone attacks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/19/aid-reaches-sudans-kordofan-as-over-30-countries-alarmed-by-drone-attacks |website=Al Jazeera}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка САП па Курмуку загінуў адзін чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-19 |title=Drone strike hits Sudan’s Al-Kurmuk near Ethiopian border, official says |url=https://sudantribune.com/article/310868 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 19 лютага — Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}</ref>. У выніку атакі БПЛА паўстанцаў на калону гуманітарнай дапамогі ў Катале, якая рухалася ў Даланг і Кадуглі, загінулі тры супрацоўнікі гуманітарнай арганізацыі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-20 |title=Three aid workers killed, 4 wounded in RSF drone attack in Sudan’s Kordofan |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/20/three-aid-workers-killed-4-wounded-in-rsf-drone-attack-in-sudans-kordofan |website=Al Jazeera}}</ref> * 21 лютага — Сілы аператыўнай падтрымкі заявілі, што захапілі Эль-Ціну, размешчаную на мяжы з Чадам і Паўночным Дарфурам. Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура абверглі гэтае зацвярджэнне.<ref>{{Cite web |date=2026-02-22 |title=‘Joint Force repels RSF attack on Sudan-Chad border’, as rival claims spark border tensions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/joint-force-repels-rsf-attack-on-sudan-chad-border-as-rival-claims-spark-border-tensions |website=Radio Dabanga}}</ref> * 22 лютага — чыноўнік [[Муса Хілаль]] перажыў атаку мяцежнага дрона на свой гасцявой дом у Мустарыхе, Паўночны Дарфур. У выніку асобнай атакі на горад загінулі некалькі чалавек, а сын Хілаля атрымаў раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-02-22 |title=Musa Hilal survives drone assassination attempt in North Darfur stronghold |url=https://sudantribune.com/article/310983 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 23 лютага — Сілы аператыўнай падтрымкі атакавалі Мустарыху, у выніку чаго загінулі 28 мірных жыхароў.<ref>{{Cite web |date=2026-02-24 |title=RSF attack on Musa Hilal’s Darfur stronghold kills 28, doctors say |url=https://sudantribune.com/article/311045 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 24 лютага — [[Савет Бяспекі ААН]] увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}</ref> * 26 лютага — дроны баевікоў нанеслі ўдары па Гейсану ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-02-27 |title=RSF, SPLM-N escalate drone attacks on Blue Nile border towns |url=https://sudantribune.com/article/311167 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 28 лютага — у выніку ўдараў беспілотнікаў САП па Эль-Абейду загінулі дзевяць чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Nine killed in Sudan’s El Obeid as RSF drone strikes intensify |url=https://sudantribune.com/article/311211 |access-date=2026-03-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> === Сакавік === * 1 сакавіка — САП і саюзнікі заявілі, што захапілі гарнізон у Аль-Такме, за 7 км на ўсход ад Даланга, і перарэзалі дарогу, якая злучае Даланг і Хабілу.<ref>{{Cite web |date=2026-03-01 |title=Sudanese army repels joint RSF-rebel attack on South Kordofan’s Dilling |url=https://sudantribune.com/article/311239 |access-date=2026-03-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 2 сакавіка — дванаццаць чалавек атрымалі раненні ў выніку ўдару мяцежнага беспілотніка па брытанскай бальніцы ў Эль-Абейдзе.<ref>{{Cite web |date=2026-03-02 |title=RSF strike on El Obeid hospital injures 12, including medical staff |url=https://sudantribune.com/article/311290 |access-date=2026-03-03 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 4 сакавіка — у выніку абстрэлаў Даланга з боку САП і войск аль-Хілу загінулі пяць чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-03-04 |title=Five killed in artillery strike on Sudan’s Dilling |url=https://sudantribune.com/article/311367 |access-date=2026-03-05 |website=Sudan Tribune}}</ref> Васемнаццаць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана па Мугладу.<ref name="africanews"/> * 5 сакавіка — прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Бару ў Паўночным Кардафане<ref name="africanews"/>. Неўзабаве пасля гэтага САП разрабавалі і спалілі суседнюю вёску Ум Курайдзім<ref>{{Cite web |date=2026-03-05 |title=Sudanese army retakes strategic town in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/311381 |access-date=2026-03-06 |website=Sudan Tribune}}</ref>, забіўшы сем чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-03-06 |title=Doctors network says RSF killed 7 civilians in North Kordofan attack |url=https://sudantribune.com/article/311439 |access-date=2026-03-07 |website=Sudan Tribune}}</ref> Войскі Дагала заявілі, што ўзялі Эль-Бардаб на поўнач ад Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-03-05 |title=Sudan war: At least 9 dead in new Kordofan shelling carnage |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-at-least-9-dead-in-kordofan-shelling-canage |access-date=2026-03-06 |website=Radio Dabanga}}</ref> У выніку абстрэлу САП Даланга загінулі дваццаць восем чалавек.<ref name="africanews">{{Cite web |date=2026-03-06 |title=Sudan: army claims recapture of Bara, at least 51 dead in fighting |url=https://www.africanews.com/2026/03/06/sudan-army-claims-recapture-of-bara-at-least-51-dead-in-fighting/ |access-date=2026-03-06 |website=Africanews}}</ref> * 7 сакавіка — прынамсі 34 чалавекі загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў УСС па Абу-Забаду.<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=Dozens killed in drone strikes on markets in Kordofan and East Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dozens-killed-in-drone-strikes-on-markets-in-kordofan-and-east-darfur |access-date=2026-03-10 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 8 сакавіка — шэсць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па паліўным рынку ў Эд-Дэйне<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=Six killed in army drone strike on East Darfur fuel market |url=https://sudantribune.com/article/311501 |access-date=2026-03-09 |website=Sudan Tribune}}</ref>, а яшчэ 10 чалавек загінулі ў аналагічнай атацы ў Ньяле<ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=10 killed, seven injured in ‘SAF drone strike’ on South Darfur market’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/10-killed-seven-injured-in-saf-drone-strike-on-south-darfur-market |access-date=2026-03-10 |website=Radio Dabanga}}</ref>. Атрады аль-Хілу заявілі, што 17 чалавек загінулі ў выніку атакі войск Бурхана на рынак у Джалдзе, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=SPLM-N says army drone strike kills 17 in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/311507 |access-date=2026-03-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 10 сакавіка — прынамсі 52 чалавекі загінулі ў выніку меркаванага ўдару беспілотніка УСС па грамадзянскім канвоі недалёка ад Аль-Фулаха, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-03-11 |title=Sudan war: 52 killed in West Kordofan drone convoy carnage |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-52-killed-in-west-kordofan-drone-convoy-carnage |access-date=2026-03-12 |website=Radio Dabanga}}</ref> У выніку абстрэлаў Даланга з боку мяцежнікаў загінулі сем чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-03-11 |title=Seven civilians dead in new shelling of Dilling, South Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/seven-civilians-dead-in-new-shelling-of-dilling-south-kordofan |access-date=2026-03-12 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 11 сакавіка — прынамсі 17 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па школе ў Шукейры, штат Белы Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-03-12 |title=Students among 17 dead in RSF drone attack in Sudan’s White Nile State |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/students-among-17-dead-in-rsf-drone-attack-in-sudans-white-nile-state |access-date=2026-03-12 |website=Al Jazeera}}</ref> Прынамсі 20 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па Абу-Забаду<ref>{{cite news |title=Drone strikes hit West Darfur fuel market, shelling resumes in South Kordofan as Sudan fighting intensifies |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/drone-strikes-hit-west-darfur-market-bombing-resumes-in-south-kordofan-as-sudan-fighting-intensifies |access-date=14 March 2026 |work=Radio Dabanga |date=12 March 2026}}</ref>. * 12 сакавіка — прынамсі 11 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па рынку Адыконг у Заходнім Дарфуры, недалёка ад чадскага горада Адрэ.<ref>{{cite news |last=Khaled |first=Fatma |title=Drone strike in Sudan near the border with Chad kills 4, injures many more |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/12/sudan-darfur-war-army-drones-kordofan/06299b14-1e51-11f1-a29c-fd43da9a479a_story.html |access-date=13 March 2026 |agency=The Associated Press |publisher=The Washington Post |date=12 March 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Drone attack on market in Sudan kills 11, as air war civilian toll mounts |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/13/drone-attack-on-market-in-sudan-kills-11-as-air-war-civilian-toll-mounts |access-date=14 March 2026 |work=Al Jazeera |date=13 March 2026}}</ref> УСС заявілі, што адбілі ў мяцежнікаў Усходні Ёрт і лагер Балама ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{cite news |title=Sudan army says it seized two areas in Blue Nile region |url=https://sudantribune.com/article/311706 |access-date=14 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=12 March 2026}}</ref> * 13 сакавіка — трынаццаць баевікоў Дагала, уключаючы генерал-маёра, былі забітыя ў выніку ўдару ўрадавага дрона па калоне ў Фора-Баранга, Заходні Дарфур<ref>{{cite news |title=Sudanese army drone strike kills senior RSF commander in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article/311726 |access-date=14 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=13 March 2026}}</ref>. * 16 сакавіка — САП адбілі Бару і Карнай у Паўночным Дарфуры, недалёка ад мяжы з Чадам.<ref>{{cite news |title=RSF seizes strategic city in Sudan’s North Kordofan, town on Chad border |url=https://sudantribune.com/article/311812 |access-date=17 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=16 March 2026}}</ref> * 18 сакавіка — мяцежнікаў абвінавацілі ў забойстве 12 чалавек у Шурайм-Міме, на поўнач ад Бары.<ref>{{cite news |title=Sudan doctors say RSF killed 12 civilians in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/311909 |access-date=19 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=18 March 2026}}</ref> * 20 сакавіка — у выніку авіяўдару УСС па бальніцы Эд Даэйн загінулі семдзесят чалавек, 146 атрымалі раненні. Па дадзеных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]], у выніку атакі больш за два мільёны чалавек засталіся без належнага медыцынскага абслугоўвання.<ref>{{Cite web |title=Chadian army bolsters presence near Sudan border as tensions rise |url=https://sudantribune.com/article/311984 |access-date=2026-03-22 |website=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chad launches security operation on Sudan border after drone strike |url=https://sudantribune.com/article/311925 |access-date=2026-03-22 |website=Sudan Tribune}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка САП па Аль-Дабе пацярпелі тры чалавекі, а таксама была пашкоджана электрастанцыя, што прывяло да адключэння электраэнергіі.<ref>{{Cite web |title=Chad shuts Sudan border after drone strike kills civilians in El Tina |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/chad-shuts-sudan-border-after-drone-strike-kills-civilians-in-el-tina |access-date=2026-03-22 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 24 сакавіка — атрады Дагала і аль-Хілу захапілі Курмук <ref>{{cite web|title=RSF-SPLM-N joint forces seize strategic Sudanese town near Ethiopian border.|url=https://sudantribune.com/article/312054|date=24 March 2026|access-date=26 March 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{cite web|title=‘RSF and SPLM-N seize parts of Sudan’s Blue Nile region’ as more than 73,000 flee |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-splm-n-seize-parts-of-sudans-blue-nile-region-as-more-than-73000-flee|date=24 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 25 сакавіка — САП забілі 16 мірных жыхароў у Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |title=Medical group accuses RSF of killing 16 civilians in Sudan’s Darfur |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/medical-group-accuses-rsf-of-killing-16-civilians-in-sudan-s-darfur/3878947 |access-date=2026-03-26 |website=Anadolu Ajansi}}</ref>. У выніку ўдару беспілотніка ў кантраляваным САП раёне Сараф-Амра ў Паўночным Дарфуры загінулі 22 чалавекі і 17 атрымалі раненні. Шэсць чалавек загінулі і 10 атрымалі раненні ў выніку меркаванага ўдару войск Дагала па грамадзянскай грузавіку ў Паўночным Кардафане.<ref>{{cite web|title=Two drone strikes on civilian targets kill 28 people in Sudan|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/sudan-drone-strikes-civilian-targets-north-darfur-market-north-kordofan-truck|date=26 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=The Guardian}}</ref> * 27 сакавіка — урадавыя дроны нанеслі ўдар па пазіцыях САП в Паўночным Дарфуры.<ref>{{cite web|title=SPLM-N says Sudanese army airstrike kills seven at South Kordofan funeral|url=https://sudantribune.com/article/312161|date=27 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> У выніку авіяўдару ВПС Судана па пахаванні ў Аль-Сунуце, Паўднёвы Кардафан, загінулі сем чалавек.<ref>{{cite web|title=SPLM-N says Sudanese army airstrike kills seven at South Kordofan funeral |url=https://sudantribune.com/article/312161 |date=27 March 2026|access-date=3 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 28 сакавіка — суданская ўрадавая армія заявіла, што адбіла атакі праціўніка на заходнія і паўночныя ўскраіны Даланга.<ref>{{cite web|title=Sudan army says it repels RSF-SPLM-N attack on Dilling|url=https://sudantribune.com/article/312191|date=28 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 29 сакавіка — УСС заявілі аб адбіцці атакі сіл Дагала і аль-Хілу на Аль-Кайлі ў штаце Блакітны Ніл, у выніку чаго загінулі 94 байца, некалькі чалавек былі захопленыя ў палон, а чатыры баявыя машыны знішчаны.<ref>{{cite web|title=Sudan army says repels attack in Blue Nile region|url=https://sudantribune.com/article/312234|date=29 March 2026|access-date=2 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> Прынамсі 14 чалавек загінулі ў выніку двухдзённага абстрэлу Даланга з боку мяцежнікаў<ref>{{cite web|title=At least 14 civilians killed in artillery shelling on Sudan’s Dilling |url=https://sudantribune.com/article/312231 |date=29 March 2026|access-date=3 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. ===Красавік === * 2 красавіка — прынамсі 12 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па бальніцы Аль-Джабалайн у штаце Белы Ніл.<ref>{{Cite web |title=Drone strike on Sudan’s Al-Jabalain hospital kills 12 |url=https://sudantribune.com/article/312373 |access-date=2026-04-03 |website=Sudan Tribune}}</ref> Атрад САП здзейсніў налёт на бальніцу Аль-Усра ў Эд-Дэйн<ref>{{Cite web |title=Sudanese medical group says RSF forces stormed East Darfur hospital |url=https://sudantribune.com/article/312378 |access-date=2026-04-03 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 6 красавіка — урадавыя войскі адбілі Аль-Тукму, адкрыўшы дарогу з Даланга ў Хабілу. <ref>{{Cite web |title=Sudan army reopens key road to Dilling after fierce clashes |url=https://sudantribune.com/article/312510 |access-date=2026-04-07 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 8 красавіка — у выніку ўдару беспілотніка УСС па вясельнай цырымоніі ў Кутуме загінула больш за 58 чалавек і яшчэ 100 атрымалі раненні, у тым ліку члены САП, а таксама былі разбураны некалькі дамоў.<ref>{{cite web|title=Drone strike kills over 40 at wedding in North Darfur’s Kutum|url=https://sudantribune.com/article/312585|date=9 April 2026|access-date=10 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{cite web|title=Civilian death toll from North Darfur drone attack on wedding procession rises to 58 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/civilian-death-toll-from-north-darfur-drone-attack-on-wedding-procession-rises-to-58 |date=12 April 2026|access-date=13 April 2026|publisher=Radio Dabanga}}</ref> * 11 красавіка — чатыры чалавекі былі забітыя прыхільнікамі Дагала і аль-Хілу на Цэнтральным рынку Даланга.<ref>{{cite web|title=Artillery fire kills four in Sudan’s Dilling market |url=https://sudantribune.com/article/312699 |date=11 April 2026|access-date=13 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> Генерал-маёр САП Аль-Нур Ахмед Адам, таксама вядомы як Аль-Нур Губа, перайшоў на бок сіл урада на фоне канфлікту з іншымі камандзірамі Дагала.<ref>{{cite web|title=Senior RSF commander in North Darfur defects to the Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article/312687 |date=11 April 2026|access-date=13 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 13 красавіка — дваццаць чалавек загінулі ў выніку двухдзённых удараў беспілотнікаў УСС па тэрыторыі Дарфура.<ref>{{cite web|title=Sudan army drone strikes kill 20 in Darfur, officials say |url=https://sudantribune.com/article/312756 |date=13 April 2026|access-date=16 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 14 красавіка — тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС у Заходнім Дарфуры, які прыйшоўся па памежным пераходзе Адуконг з Чадам.<ref>{{cite web|title=Sudan army drone strike kills three at Chad border crossing |url=https://sudantribune.com/article/312837 |date=15 April 2026|access-date=16 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 18 красавіка — Узброеныя сілы Судана і саюзныя групы пачалі буйную наземную аперацыю ў Паўночным і Паўднёвым Кардафане, заявіўшы аб вяртанні Казгейля і Аль-Хамадзі<ref>{{cite web|title=Sudan army launches major ground offensive in North and South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/312946 |date=18 April 2026|access-date=20 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Тры чалавекі загінулі ў выніку авіяўдару прыхільнікаў Бурхана па бальніцы ў Генейне.<ref>{{cite web|title=Rising civilian toll in South Kordofan as fighting intensifies, drone strike kills three at West Darfur hospital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-toll-in-south-kordofan-as-fighting-intensifies-drone-strike-kills-three-at-west-darfur-hospital |date=20 April 2026|access-date=23 April 2026|publisher=Radio Dabanga}}</ref> * 20 красавіка — урадавыя сілы заявілі, што адбілі Курмук.<ref>{{cite web|title=Sudan army says it recaptures Blue Nile town from RSF-rebel alliance |url=https://sudantribune.com/article/313002 |date=20 April 2026|access-date=21 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 24 красавіка — у выніку ўдару беспілотніка ў Паўночным Дарфуры быў знішчаны аўтамабіль, які перавозіў грузы для лагера бежанцаў у Тавіле.<ref>{{cite web |title=At least 7 dead, UNHCR aid vehicle destroyed in Kordofan and North Darfur drone strikes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/unhcr-aid-vehicle-destroyed-in-north-darfur-drone-strike |website=Radio Dabanga |date=27 April 2026}}</ref> * 25 красавіка — у выніку ўдару беспілотніка САП у Эль-Абейдзе загінулі сем чалавек, яшчэ 22 атрымалі раненні.<ref>{{cite web |title=Seven killed in drone strikes on Sudan’s El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/313138 |website=Sudan Tribune |date=25 April 2026}}</ref> Мяцежнікі заявілі аб захопе Аль-Кайлі ў штаце Блакітны Ніл, у той час як ўрадавыя войскі заявілі аб адбіцці атакі праціўніка на Салі, знішчыўшы 36 баявых машын і захапіўшы яшчэ дзве.<ref>{{cite web |title=Clashes intensify in Sudan’s Blue Nile as army and RSF alliance trade blows |url=https://sudantribune.com/article/313140 |website=Sudan Tribune |date=25 April 2026}}</ref> * 27 красавіка — у выніку ўдару беспілотніка САП па лагеры для перамешчаных асоб Хамідыя ў Залінгеі пацярпелі пятнаццаць чалавек.<ref>{{cite web |title=Sudan army accused of drone strike on Zalingei displaced camp |url=https://sudantribune.com/article/313209 |website=Sudan Tribune |date=27 April 2026}}</ref> * 28 красавіка — ААН увяла санкцыі супраць брата Данала, Аль-Гані Хамдана Дагала.<ref>{{cite web |title=UN sanctions RSF procurement chief and three Colombians |url=https://sudantribune.com/article/313262 |website=Sudan Tribune |date=29 April 2026}}</ref> === Май === * 1 мая — прыхільнікі Дагала нанеслі ўдары беспілотнікамі па Джабаль-Аўлія, Эль-Абейду і Рахад-эль-Нубе.<ref>{{cite web |title=RSF drones strike southern Khartoum and North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/313383 |website=Sudan Tribune |date=1 May 2026}}</ref> * 2 мая — пяць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па аўтамабілі ля Хартума.<ref>{{Cite web |date=May 3, 2026 |title=Paramilitary forces drone strike kills 5 near Sudan capital, rights group says |url=https://apnews.com/article/sudan-rsf-army-war-drone-42e4c942c488101eb9f7dfd53eedb2e7 |access-date=May 3, 2026 |website=[[AP News]]}}</ref> Асобны ўдар нанесены па рэзідэнцыі Абу Аклы Кайкаля ў Аль-Кахлі Зайдан, штат Гезіра, загінулі яго брат і пяць іншых сваякоў.<ref>{{Cite web |date=May 3, 2026 |title=Drone strike kills six members of Abu Agla Keikal’s family in Central Sudan |url=https://sudantribune.com/article/313446 |access-date=May 3, 2026 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка УСС па Баліле ў Курмуку загінулі 10 чалавек.<ref>{{Cite web |date=May 4, 2026 |title=Dozens killed or displaced as drone strikes, fighting escalate across Sudan’s war zones |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dozens-killed-or-displaced-as-drone-strikes-fighting-escalates-across-sudans-war-zones |access-date=May 5, 2026 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref> * 3 мая — мяцежны дрон нанёс удар па прамысловым комплексе Кенана ў Рабаку, штат Белы Ніл.<ref>{{Cite web |date=May 3, 2026 |title=RSF drone strike targets Kenana industrial complex in White Nile State |url=https://sudantribune.com/article/313467 |access-date=May 4, 2026 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 4 мая — беспілотнікі САП ударылі па міжнародным аэрапорце Хартума і ваенных аб’ектах па ўсёй сталіцы. Улады абвінавацілі ААЭ і Эфіопію ў датычнасці да атак на горад.<ref>{{Cite web |date=May 5, 2026 |title=Sudan accuses Ethiopia and UAE of orchestrating drone attacks on airport |url=https://www.bbc.com/news/articles/clype712r3qo |access-date=May 5, 2026 |website=[[BBC]]}}</ref> * 7 мая — фракцыя аль-Хілу заявіла аб захопе гарадоў Дукан і Керэн-Керэн на поўдзень ад Курмука.<ref>{{Cite web |date=May 5, 2026 |title=SPLM-N claims control of new areas in Blue Nile region |url=https://sudantribune.com/article/313668 |access-date=May 9, 2026 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 9 мая — урадавыя войскі заявілі, што адбілі Аль-Каілі.<ref>{{Cite web |date=May 9, 2026 |title=Sudanese army recaptures strategic town of Al-Kaily in Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article/313730 |access-date=May 10, 2026 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 10 мая — прыхільнікі Бурхана нанеслі ўдары беспілотнікамі па Ньяле, у тым ліку адзін удар па доме, дзе праходзіла сустрэча старэйшых лідараў САП, якія пакінулі яго перад атакай.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2026 |title=Senior RSF leaders survive drone attack in Nyala, South Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-rsf-leaders-survive-drone-attack-in-nyala-south-darfur |access-date=May 12, 2026 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref> * 11 мая — старэйшы камандзір САП Алі Рызк, вядомы як Аль-Савана, абвясціў пра сыход з фракцыі.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2026 |title=Senior RSF commander defects from Sudanese paramilitary group |url=https://sudantribune.com/article/313801 |access-date=May 12, 2026 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 12 мая — БПЛА нанёс удар каля рынку ў Карнай, Паўночны Дарфур<ref>{{Cite web |date=2026-05-12 |title=Drone strikes kill civilians in North Darfur's Karnoi |url=https://sudantribune.com/article/313865 |access-date=2026-05-13 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. У Генейне загінулі два чалавекі пад ударам беспілотніка<ref>{{Cite web |date=2026-05-13 |title=Sudanese army drone strike kills two in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article/313882 |access-date=2026-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 13 мая — па меншай меры 61 чалавек загінуў у выніку сутыкненняў паміж баевікамі аль-Хілу і членамі племя Атара ў Каўдзе, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-05-13 |title=At least 61 killed in South Kordofan tribal clashes with SPLM-N |url=https://sudantribune.com/article/313924 |access-date=2026-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Сілы аператыўнай падтрымкі заявілі, што адбілі Могджу і збілі беспілотнік праціўніка над Ньялай.<ref>{{Cite web |date=2026-05-14 |title=RSF claims drone downed in South Darfur as attacks continue |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-claims-drone-downed-in-south-darfur-as-attacks-continue |access-date=2026-05-15 |website=Radio Dabanga |language=en-US}}</ref> * 14 мая — УСС нанеслі ўдары беспілотнікамі па аб’ектах САП у Ньяле.<ref>{{Cite web |date=2026-05-14 |title=Sudanese army intensifies drone strikes on RSF strongholds in Nyala |url=https://sudantribune.com/article/313957 |access-date=2026-05-15 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 15 мая — урадавыя войскі адбілі Хор-Хасан у штаце Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |date=2026-05-15 |title=Sudanese army recaptures strategic Blue Nile town of Khor Hassan |url=https://sudantribune.com/article/313990 |access-date=2026-05-16 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 18 мая — урадавыя сілы адбілі Керн-Керн і Дукан у штаце Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |date=2026-05-18 |title=Sudan army recaptures two areas in Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article/314078 |access-date=2026-05-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> і ў трэці раз прарвалі аблогу Даланга<ref>{{Cite web |date=2026-05-18 |title=Sudan army breaks Dilling siege for third time, enabling aid delivery |url=https://sudantribune.com/article/314123 |access-date=2026-05-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 19 мая — у выніку ўдару беспілотніка усс па рынку ў Габешы, заходні Кардафан, загінулі 28 чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-05-19 |title=At least 28 civilians killed in drone strike on busy market in West Kordofan, rights group says |url=https://sudantribune.com/article/314146 |access-date=2026-05-20 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 21 мая — шэсць чалавек атрымалі раненні ў выніку ўдару беспілотніка САП, які знішчыў склад медыцынскіх прылад у Даланзе.<ref>{{Cite web |date=2026-05-21 |title=Drone strike injures six, destroys medical supplies in Dilling |url=https://sudantribune.com/article/314231 |access-date=2026-05-22 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 23 мая — прыхільнікі Бурхана заявілі, што збілі беспілотнік, які вылецеў з Эфіопіі, недалёка ад Эд-Дамазіна.<ref>{{Cite web |date=2026-05-23 |title=Sudan military says drone from Ethiopia shot down near Ed Damazin |url=https://sudantribune.com/article/314309 |access-date=2026-05-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 24 мая — суданскія войскі адбілі Аль-Барку, недалёка ад Курмука.<ref>{{Cite web |date=2026-05-25 |title=Sudan army seizes Al-Barka in Blue Nile, closing in on Kurmuk |url=https://sudantribune.com/article/314335 |access-date=2026-05-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка САП па рынку ў Ціне загінулі чатырнаццаць чалавек.<ref name="may25"/> * 25 мая — пяць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па рынку ў Карноі.<ref name="may25">{{Cite web |date=2026-05-25 |title=21 Civilians Killed in strikes on Tina, Kornoi Markets in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article/314371 |access-date=2026-05-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 26 мая — УСС адбілі Абдаклу, Ады, Вашымбу, Ум Шанкар і Кіншынкару ў Кайсане, Штат Блакітны Ніл, і вымусілі праціўніка адступіць да мяжы з Эфіопіяй.<ref>{{Cite web |date=2026-05-26 |title=Sudan Army Recaptures Four Areas in Blue Nile, Pursues RSF to Ethiopian Border |url=https://sudantribune.com/article/314411 |access-date=2026-05-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 28 мая — прынамсі 30 чалавек загінулі ў выніку нападаў сіл Дагалы на вёскі Аль-Мура, Ум Саадун аш-Шарыф і Аль-Радха ў Заходняй Бары, Паўночны Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-05-29 |title=RSF attack kills 30 civilians in North Kordofan villages, tribal union says |url=https://sudantribune.com/article/314440 |access-date=2026-05-29 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-gov-reports-58-dead-in-rsf-attack-on-north-kordofan-villages |title=Sudan gov reports 58 dead in RSF attack on North Kordofan villages |work=Radio Dabanga |date=1 June 2026|access-date=3 June 2026}}</ref> Войскі Бурхана заявілі аб адбіцці атакі баевікоз на станцыю Амарыі ў раёне Кайсан, штат Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-05-29 |title=Sudan army repels attack on Amora station, foiling plan to cut off Qaisan |url=https://sudantribune.com/article/314444 |access-date=2026-05-29 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 30 мая — у выніку ўдару беспілотніка па двух аўтамабілях, якія рухаліся па дарозе Абу-Забад–Аль-Фула ў Заходнім Кардафане, загінулі дзесяць чалавек.<ref>{{cite web |title=Drone strike on civilian vehicles kills 10, including eight children, in West Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/314520 |website=Sudan Tribune |date=31 May 2026}}</ref> УСС заявілі, што збілі беспілотнік праціўніка над Кенанай, штат Белы Ніл.<ref>{{cite web |title=Sudan army shoots down long-range RSF drone carrying eight missiles over White Nile |url=https://sudantribune.com/article/314486 |website=Sudan Tribune |date=31 May 2026}}</ref> ===Чэрвень=== * 1 чэрвеня — паведамлялася аб некалькіх загінулых і параненых пры ракетным удары па рынку і сельскай бальніцы ў Кубуме, Паўднёвы Дарфур<ref>{{cite news|url=https://sudantribune.com/article/314596|title=Drone attack hits market and hospital in South Darfur as tribal war intensifies|work=Sudan Tribune|date=2 June 2026|access-date=2 June 2026}}</ref><ref name="kubum">{{cite news|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/scores-dead-in-new-drone-attacks-across-darfur-kordofan |title=Scores dead in new drone attacks across Darfur, Kordofan |work=Radio Dabanga |date=2 June 2026|access-date=3 June 2026}}</ref>. * 4 чэрвеня — у выніку ўдару беспілотніка па Кубуме загінулі дзевяць чалавек.<ref>{{cite news|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/nine-killed-in-fresh-drone-strike-on-south-darfur-sniper-deployment-amid-rising-intertribal-kassala-tensions |title=Nine killed in fresh drone strike on South Darfur, ‘sniper deployment’ amid rising intertribal Kassala tensions |work=Radio Dabanga |date=5 June 2026|access-date=6 June 2026}}</ref> * 5 чэрвеня — дроны войск Дагала нанеслі ўдары беспілотнікамі па пазіцыях праціўніка ў Амдурмане, Эд-Дамазіне і Абу-Джубейхе ў Паўднёвым Кардафане.<ref>{{cite news|url=https://sudantribune.com/article/314739 |title=RSF launches coordinated drone attacks on Omdurman, Damazin and Abu Jubeiha |work=Sudan Tribune|date=5 June 2026|access-date=6 June 2026}}</ref> Чатыры чалавекі загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў САП у Хамрат-эль-Шэйху, Паўночны Кардафан.<ref name="hamrat"/> * 6 чэрвеня — у выніку ўдару беспілотніка САП у Хамрат-эль-Шэйху загінулі адзінаццаць чалавек.<ref name="hamrat">{{cite news|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/15-civilians-killed-in-north-kordofan-drone-attacks |title=15 civilians killed in North Kordofan drone attacks |work=Radio Dabanga|date=7 June 2026|access-date=8 June 2026}}</ref> * 8 чэрвеня — тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па двух аўтамабілях у Судры, Паўночны Кардафан.<ref>{{cite news|url=https://sudantribune.com/article/314846 |title=Drone strike kills three civilians in North Kordofan, Emergency Lawyers say |work=Sudan Tribune|date=8 June 2026|access-date=11 June 2026}}</ref> * 9 чэрвеня — Узброеныя сілы Судана перахапілі некалькі беспілотнікаў паўстанцаў над Хартумам<ref>{{cite news|url=https://sudantribune.com/article/314872 |title=Sudanese army air defences intercept RSF drones over Khartoum |work=Sudan Tribune|date=9 June 2026|access-date=11 June 2026}}</ref>. Удар беспілотніка САП разбурыў мост Ардамата ў Генейне.<ref>{{cite news|url=https://sudantribune.com/article/314903 |title=RSF’s administration says Sudanese army drone destroyed key Darfur bridge |work=Sudan Tribune|date=9 June 2026|access-date=11 June 2026}}</ref> * 10 чэрвеня — прынамсі 23 чалавекі загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў мяцежнікаў у Эль-Абейдзе і Джэбель-Кардафане.<ref>{{cite news|url=https://thedefensepost.com/category/africa/|title=Drone Strikes on Key Sudan City Kill 23: Rights Group|work=The Defense Post|date=12 June 2026|access-date=12 June 2026}}</ref> * 11 чэрвеня — у выніку ўдару беспілотніка САП у Эль-Абейдзе загінулі 16 чалавек і дзясяткі атрымалі раненні. Таксама былі нанесеныя ўдары па аб’ектах паблізу штаба 5-й пяхотнай дывізіі.<ref>{{Cite web |last=Fatima |first=Sakina |date=2026-06-12 |title=Sudan drone strike kills 16 amid scrutiny of UAE-RSF links |url=https://www.siasat.com/sudan-drone-strike-kills-16-amid-scrutiny-of-uae-rsf-links-3487544/ |access-date=2026-06-24 |website=The Siasat Daily}}</ref> * 13 чэрвеня — урадавыя войскі заявілі, што адбілі сумесную атаку прыхільнікаў аль-Хілу і Дагала на Амуры, штат Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |date=2026-06-13 |title=Sudanese army repels RSF and SPLM-N alliance in Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article/315042 |access-date=2026-06-24 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 16 чэрвеня — некалькі чалавек загінулі ў выніку абстрэлаў і ўдараў беспілотнікаў на залатыя руднікі ў штаце Белы Ніл. Адказнасць за ўдары былі ўскладзена на егіпецкія сілы.<ref>{{cite web |title=Egyptian drone strikes kill several at gold mine near Sudan border, miners say |url=https://sudantribune.com/article/315167 |website=Sudan Tribune |date=10 June 2026}}</ref> * 18 чэрвеня — прынамсі 50 мірных жыхароў загінулі ў выніку 10 дзён удараў беспілотнікаў па Эль-Абейду і Паўночным Кардафане.<ref>{{cite news |title=At least 29 countries raise alarm about atrocities in Sudan’s el-Obeid |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/6/18/dozens-of-countries-warn-of-atrocities-amid-escalation-in-sudans-el-obeid |access-date=24 June 2026 |work=[[Al Jazeera]] |date=18 June 2026}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка САП па аўтамабілі ў Аль-Мальхе загінулі дзевяць чалавек і 12 атрымалі раненні, у тым ліку некалькі чалавек атрымалі сур’ёзныя траўмы, а ўдар беспілотніка УСС па рынку ў тым жа горадзе параніў некалькі чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-06-19 |title=Nine Killed, 12 Injured in Drone Strike on Civilian Vehicle in North Darfur’s Al-Malha |url=https://darfur24.com/en/2026/06/19/nine-killed-12-injured-in-drone-strike-on-civilian-vehicle-in-north-darfurs-al-malha/ |access-date=2026-06-24 |website=Darfur24 }}</ref> * 19 чэрвеня — удары беспілотнікаў войск Дагала выклікалі адключэння электраэнергіі ў Эль-Абейдзе пасля траплення ў яго энергасістэму, заправачныя станцыі і танкеры.<ref>{{Cite web |date=2026-06-19 |title=Sudan paramilitary drone strikes persist in El Obeid, knocking out power and hospitals |url=https://sudantribune.com/article/315248 |access-date=2026-06-24 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 20 чэрвеня — САП заявілі, што захапілі Суркум у сектары Курмук.<ref>{{Cite web |date=2026-06-21 |title=RSF claims gains in Blue Nile as drone strikes kill civilians in White Nile and North Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-claims-gains-in-blue-nile-as-drone-strikes-kill-civilians-in-white-nile-and-north-kordofan |access-date=2026-06-24 |website=Radio Dabanga}}</ref> Узброеныя сілы Судана заявілі, што нанеслі масіраваныя ўдары беспілотнікамі па пазіцыях праціўніка па ўсім Паўночным Кардафане, каб прадухіліць магчымы напад на Эль-Абейд.<ref>{{Cite web |date=2026-06-20 |title=Sudanese army drone strikes foil RSF plan to attack El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/315279 |access-date=2026-06-24 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 22 чэрвеня — два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па Эль-Абейду<ref>{{cite news |title=Drone strike kills two displaced people in Sudan’s El Obeid, state government says |url=https://sudantribune.com/article/315395 |access-date=24 June 2026 |work=[[Sudan Tribune]] |date=22 June 2026}}</ref>, яшчэ адзін чалавек загінуў і некалькі атрымалі раненні ў выніку меркаванага ўдару беспілотніка Узброеных Сіл Судана па рынку ў Аль-Сае, Паўночны Дарфур<ref>{{Cite web |date=2026-06-24 |title=Drone Strike Hits Al-Sayyah Market, Killing One and Injuring Civilians |url=https://darfur24.com/en/2026/06/24/drone-strike-hits-al-sayyah-market-killing-one-and-injuring-civilians/ |access-date=2026-06-25 |website=Darfur24 News Website }}</ref>. ААН паведаміла, што ўдары па горадзе з 18 па 21 чэрвеня закранулі, сярод іншых мэтаў, электрападстанцыю і аўтазаправачную станцыю. Сетка лекараў Судана паведаміла, што ўдары прывялі да закрыцця медыцынскіх устаноў, уключаючы цэнтр дыялізу, і водаачышчальных станцый. Два моста на поўдзень ад Ум-Рувабы трапілі пад атакі БПЛА.<ref name="ST6-22-26">{{cite news |title=Drone strikes target Kordofan infrastructure, disrupt services, UN says |url=https://sudantribune.com/article/315405 |access-date=24 June 2026 |work=[[Sudan Tribune]] |date=23 June 2026}}</ref> * 23 чэрвеня — войскі Бурхана заявілі аб вяртанні Аль-Бара пасля наступлення ля эфіопскай мяжы ў раёне Гейсан у штаце Блакітны Ніл<ref>{{cite news |title=Sudan army launches offensive near Ethiopian border, captures rebel stronghold |url=https://sudantribune.com/article/315409 |access-date=24 June 2026 |work=[[Sudan Tribune]] |date=23 June 2026}}</ref>. Мяцежнікі заявілі пра захоп Амбра ў Паўночным Дарфуры.<ref name="amba">{{Cite web |date=2026-06-24 |title=Sudanese Armed Forces claim gains in Blue Nile as RSF take Furuawiya in North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudanese-armed-forces-claim-gains-in-blue-nile-as-rsf-take-furuawiya-in-north-darfur |access-date=2026-06-25 |website=Radio Dabanga }}</ref> * 24 чэрвеня — мяцежнікі абвясцілі аб захопе Фуруавіі ў Паўночным Дарфуры.<ref name="amba"/> * 25 чэрвеня — у выніку ўдару беспілотніка САП па заправачнай станцыі ў Рабацы загінулі два чалавекі і некалькі атрымалі раненні. Іншы беспілотнік, накіраваны на раён аэрапорта Эль-Абейда, быў збіты<ref>{{Cite web |date=2026-06-25 |title=RSF drone attacks kill two in Rabak, army downs drone over El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/315489 |access-date=2026-06-25 |website=Sudan Tribune }}</ref>. * 26 чэрвеня — у выніку ўдару беспілотніка САП па аўтазаправачнай станцыі ў Эль-Абейдзе адзін чалавек загінуў і чацвёра атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-06-26 |title=One killed in RSF drone attack on El Obeid fuel station |url=https://sudantribune.com/article/315550 |access-date=2026-06-27 |website=Sudan Tribune }}</ref> Паводле суданскай камісіі па гуманітарнай дапамозе, атрады Дагала атакавалі гуманітарны грузавік, які рухаўся ў Эль-Абейд, недалёка ад Эль-Рахада, забіўшы кіроўцу і параніўшы некалькіх іншых.<ref>{{Cite web |date=2026-06-27 |title=Sudan aid commission says RSF attacked relief convoy bound for El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/315592 |access-date=2026-06-28 |website=Sudan Tribune }}</ref> Восем вучаніц прыватнай жаночай школы Эль-Джыл-эль-Раед атрымалі раненні ад абломкаў пасля ўдару беспілотніка.<ref name="Dabanga28-6-2026">{{cite news |title=Drone attacks deepen humanitarian crisis in El Obeid, Joint Forces claims gains in North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/drone-attacks-deepen-humanitarian-crisis-in-el-obeid-joint-forces-claims-gains-in-north-darfur |access-date=29 June 2026 |work=[[Radio Dabanga]] |date=28 June 2026}}</ref> Міністэрства фінансаў ЗША ўвяло санкцыі супраць пяці фізічных асоб і трох карпарацый, якія абвінавачваюцца ў пастаўцы зброі і вярбоўцы байцоў для варагуючых бакоў<ref>{{Cite web |date=2026-06-26 |title=US punishes eight individuals and companies for sending explosives and recruiting fighters in Sudan |url=https://www.democrata.es/en/international/us-punishes-eight-individuals-and-companies-for-sending-explosives-and-recruiting-fighters-in-sudan/ |access-date=2026-06-26 |website=Demócrata}}</ref>. * 27 чэрвеня — урадавыя войскі абвясцілі, што адбілі Абу-Камру ў Паўночным Дарфуры ў ходзе сумеснай аперацыі з саюзнымі апалчэннямі.<ref>{{Cite web |date=2026-06-27 |title=Sudanese joint forces recapture Abu Qamra from RSF in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article/315589 |access-date=2026-06-27 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 29 чэрвеня — 4-я пяхотная дывізія УСС абвясціла аб тым, што адваявала раёны Магаджа і Саркам у штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-06-29 |title=Sudanese army says it recaptures two areas in Blue Nile region |url=https://sudantribune.com/article/315667 |access-date=2026-06-29 |website=Sudan Tribune}}</ref> Тым часам АСАД абвясцілі аб адваяванні Кулбуса ў Заходнім Дарфуры.<ref>{{cite news |title=Sudan declares new cholera outbreak months after official end to one that lasted nearly 2 years |url=https://www.cbc.ca/news/world/sudan-cholera-kordofan-outbreak-9.7253235 |access-date=12 July 2026 |work=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |date=29 June 2026}}</ref> * 30 чэрвеня — прыхільнікі генерала Бурхана бвясцілі, што за апошнія два тыдні яны знішчылі 224 вайсковыя аўтамабілі САП і захапілі 36, а таксама знішчылі два склады боепрыпасаў і два паліўныя склады.<ref>{{Cite web |date=2026-06-30 |title=Sudanese army claims destruction of 224 RSF combat vehicles |url=https://sudantribune.com/article/315708 |access-date=2026-07-01 |website=Sudan Tribune }}</ref> ===Ліпень=== * 1 ліпеня — ААН паведаміла, што ў выніку атакі беспілотніка паблізу Тандалці быў пашкоджаны грузавік з гуманітарнай дапамогай, які рухаўся ў Паўднёвы Кардафан, у выніку чаго было знішчана 50 тон гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite web |date=2026-07-02 |title=UN says Sudan drone strike destroyed 50 tonnes of humanitarian aid |url=https://sudantribune.com/article/315772 |access-date=2026-07-02 |website=Sudan Tribune }}</ref>. * 2 ліпеня — Узброеныя сілы Судана заявілі, што збілі дальнабойны беспілотнік FH-95 над Тандалці<ref>{{Cite web |date=2026-07-02 |title=Sudan army shoots down long-range RSF drone over White Nile |url=https://sudantribune.com/article/315769 |access-date=2026-07-02 |website=Sudan Tribune }}</ref>. Адначасна прыхільнікі Бурхана і групоўка АСАД адбілі Гара Мун, размешчаны за 70 км ад Генейны<ref>{{cite web |title=Sudan’s army closes in on RSF stronghold in West Darfur |url=https://www.newarab.com/news/sudans-army-closes-rsf-stronghold-west-darfur |website=The New Arab }}</ref>. * 5 ліпеня — САП атакавалі вёскі народа загава Карбура, Арува, Ад-Марахік, Курбія, Абу-Лейха і Ана-Баджы ў Паўночным Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2026-07-05 |title=RSF attacks on Darfur villages kill civilians, spark mass flight to Chad |url=https://sudantribune.com/article/315896 |access-date=2026-07-07 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 7 ліпеня — у выніку ўдараў беспілотнікаў па грамадзянскіх аўтамабілях на тэрыторыі Паўночнага Кардафана, кантраляванай САП, загінулі 15 чалавек, у тым ліку пяць жанчын<ref>{{Cite web |title=Sudan drone strikes on vehicles kill 15 civilians: Rights group |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/1263/572421/World/War-in-Sudan/Sudan-drone-strikes-on-vehicles-kill--civilians-Ri.aspx |access-date=2026-07-07 |website=Ahram Online}}</ref>. У выніку яшчэ аднаго ўдару беспілотніка ў Далангу загінулі двое дзяцей і некалькі чалавек атрымалі раненні<ref>{{Cite web |date=2026-07-03 |title=Two children killed in South Kordofan drone strike amid mounting humanitarian calls |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-children-killed-in-south-kordofan-drone-strike-amid-mounting-humanitarian-calls |access-date=2026-07-07 |website=Radio Dabanga }}</ref>. Узброеныя сілы Судана заявілі, што збілі кітайскі беспілотнік FH-95 над Паўночным Кардафанам<ref>{{Cite web |date=2026-07-07 |title=Sudanese army says it shot down FH-95 drone in North Kordofan |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-says-it-shot-down-fh-95-drone-in-north-kordofan/3989337 |access-date=2026-07-07 |website=Anadolu Ajansi}}</ref>. * 8 ліпеня — прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Курмук<ref>{{Cite web |date=2026-07-08 |title=Sudanese army recaptures strategic border town of Kurmuk |url=https://sudantribune.com/article/315994 |access-date=2026-07-08 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 10 ліпеня — баевікі Дагала захапілі Кульбус<ref>{{Cite web |date=2026-07-10 |title=RSF regains control of strategic West Darfur town after army pullback |url=https://sudantribune.com/article/316076 |access-date=2026-07-11 |website=Sudan Tribune }}</ref>. * 13 ліпеня — Узброеныя сілы Судана заявілі, што збілі стратэгічны беспілотнік FH-95 кітайскай вытворчасці на паўночны захад ад Эль-Абейда.<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=Sudan Army Shoots Down Advanced Chinese Drone Near El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/316181 |access-date=2026-07-14 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 14 ліпеня — урадавыя войскі абвясцілі, што 13-я брыгада 4-й пяхотнай дывізіі і падраздзяленне спецыяльных аперацый адбілі Фашфун у штаце Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudan army captures Fashfoun area from RSF |url=https://en.yenisafak.com/world/sudan-army-captures-fashfoun-area-from-rsf-3720818 |access-date=2026-07-14 |website=Yeni Şafak}}</ref>. Еўрапейскі Саюз увёў забарону на куплю, імпарт і перадачу золата з Судана, спасылаючыся на ролю гандлю ў фінансаванні канфлікту<ref>{{Cite web |date=2026-07-14 |title=EU bans gold imports from Sudan to curb money financing the war |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce3e3nqwr5do |access-date=2026-07-14 |website=BBC}}</ref>. * 16 ліпеня — Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць 11 фізічных і юрыдычных асоб, звязаных з незаконнымі сеткамі гандлю золатам і фінансавымі аперацыямі, якія абвінавачваліся ў фінансаванні як САП, так і УСС.<ref>{{Cite web |last=Tabahriti |first=Sam |date=16 July 2026 |title=UK sanctions gold and finance networks over Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/uk/uk-sanctions-gold-finance-networks-over-sudan-war-2026-07-16/ |access-date=17 July 2026 |website=Reuters}}</ref> * 20 ліпеня — [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]] ўвёў санкцыі супраць УСС, абвінаваціўшы іх ва ўжыванні хімічнай зброі падчас баявых дзеянняў у Хартуме ў 2024 годзе.<ref>{{Cite web |last=Hendawi |first=Hamza |title=Sudan army's 'chemical weapons use' leads to new US sanctions |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/22/sudan-armys-chemical-weapons-use-leads-to-new-us-sanctions/ |access-date=2026-07-22 |website=The National |language=en}}</ref> * 22 ліпеня — у выніку ўдару беспілотніка з Судана пацярпелі некалькі мірных жыхароў ў Ціне-Джагарабе (Чад)<ref>{{Cite web |date=2026-07-22 |title=Drone attack from Sudan injures civilians in eastern Chad, official says |url=https://sudantribune.com/article/316499 |access-date=2026-07-22 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. [[ЮНІСЕФ]] паведаміў, што ў выніку ўдару беспілотніка па рынку ў Аль-Рахадзе ў Паўночным Дарфуры загінулі шэсць чалавек, у тым ліку двое дзяцей, і 26 атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-07-22 |title=Drone strike on Sudan market kills, injures over 30, including children: UNICEF |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/drone-strike-on-sudan-market-kills-injures-over-30-including-children-unicef/4006227 |access-date=2026-07-22 |website=Anadolu}}</ref> * 23 ліпеня — у выніку ўдару беспілотніка УСС пацярпела група перамешчаных асоб у Бадыі ў Блакітным Ніле.<ref>{{Cite web |date=2026-07-23 |title=Sudanese army drone strike kills civilians in Blue Nile, rights group says |url=https://sudantribune.com/article/316532 |access-date=2026-07-25 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 24 ліпеня — у выніку атакі Сіл аператыўнай падтрымкі ў Бурбуры ў Паўночным Кардафане загінулі 15 чалавек і яшчэ сямёра атрымалі раненні. Адначасна баевікі ўдарылі дронамі па некалькіх водазаправачных станцыях ва Ум-Набаку і Рахад-эль-Нубе.<ref>{{Cite web |date=2026-07-24 |title=RSF Attack Kills 15 Civilians in Sudan's North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/316572 |access-date=2026-07-25 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 25 ліпеня — у выніку ўдару беспілотніка па аўтамабілі ва Ум-Дарабе ў Паўночным Кардафане загінулі два чалавекі.<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-07-28 |title=Air strikes kill dozens of civilians in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/316727 |access-date=2026-07-31 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Са слоў губернатара Дарфура [[Міні Мінаві]], урадавыя войскі адбілі Бару, Ум-Гарфу, Ум-Саялу і Джабру-эль-Шэйх.<ref>{{cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/rsf-attack-kills-4-in-sudan-s-north-kordofan-doctors-network/4021493|title=RSF attack kills 4 in Sudan’s North Kordofan: Doctors network|author1=Adel Abdel Rahim|author2=Sahin Demir|work=[[Anadolu Ajansi]]|date=7 August 2026|access-date=9 August 2026}}</ref><ref>{{cite web | title=مني اركو مناوي Mini Arko Minawi حاكم اقليم دارفور Governor of Darfur Region | website=Facebook | url=https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0yercp7rGBu8Cp36VmqZ6LQRTLYV2yTQjgfdemCHWyD7roEhQq3yCMd8Zj84YcD85l&id=100070152996071 | access-date=2026-08-09}}</ref> * 26 ліпеня — у Аль-Шаатуце ў Паўночным Кардафане беспілотнік атакаваў калодзеж, медыцынскі цэнтр і школу, а ў Ад-Бадры пры авіяўдары па палівазапраўшчыку загінулі і пацярпелі дзясяткі мірных жыхароў.<ref name=":2" /> * 27 ліпеня — Узброеныя сілы Судана заявілі аб поўным кантролі над шашой Хартум — Эль-Абейд.<ref>{{Cite web |date=2026-07-27 |title=Sudan’s army claims control of major highway linking Khartoum and el-Obeid |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/27/sudans-army-claims-control-of-major-highway-linking-khartoum-and-el-obeid |access-date=2026-07-27 |website=Al Jazeera |language=en-US}}</ref> * 28 ліпеня — прыхільнікі Дагала атакавалі Аль-Джамаму ў Паўночным Кардафане.<ref name=":1">{{Cite web |date=2026-07-29 |title=RSF launches retaliatory attacks on North Kordofan civilians |url=https://sudantribune.com/article/316794 |access-date=2026-07-31 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 30 ліпеня — урадавая авіяцыя разгарнула бамбардзіроўкі Заходняга і Паўночнага Кардафана<ref>{{Cite web |date=2026-07-30 |title=Sudanese Army Launches Heavy Airstrikes on RSF in Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/316827 |access-date=2026-07-31 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. ===Жнівень=== * 2 жніўня — у ходзе ўдара ўрадавага дрона па раёне Кабкабія, Паўночны Дарфур, загінула 37 чалавек. Сярод ахвяр былі некалькі палявых камандзіраў САП і правадыры племя Рызейгат.<ref>{{Cite web |date=2026-08-02 |title=At least 37 killed in drone strike on North Darfur court, sources say |url=https://sudantribune.com/article/316935 |access-date=2026-08-02 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 4 жніўня — войскі Дагала заявілі, што захапілі Бір-Салібу ў Заходнім Дарфуры. Падчас баёў за горал быў забіты брыгадны генерал мяцежнікаў Махдзі Джэбель Мун<ref>{{Cite web |date=2026-08-04 |title=RSF claims capture of Bir Saliba in West Darfur |url=https://darfur24.com/en/2026/08/04/rsf-claims-capture-of-bir-saliba-in-west-darfur/ |access-date=2026-08-05 |website=Darfur24 News Website |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-08-04 |title= RSF field commander killed in Darfur clashes with Sudanese allied forces |url=https://sudantribune.com/article/317039 |access-date=2026-08-05 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 7 жніўня — у выніку рэйду мяцежнікаў на Аль-Тамід, недалёка ад Эль-Абейда, загінулі пяць чалавек і некалькі атрымалі раненні. 54-я брыгада УСС збіла беспілотнік-камікадзэ САП, нацэлены на ваенныя пазіцыі каля Даланга.<ref>{{Cite web |date=2026-08-07 |title=Sudanese army repels RSF drone attack in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/317129 |access-date=2026-08-07 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 8 жніўня — войскі Бурхана заявілі, што адбілі спробу праціўніка акружыць Бір-Салібу ў Заходнім Дарфуры.<ref>{{Cite web |date=2026-08-08 |title=Sudanese army allies repel RSF attack in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article/317171 |access-date=2026-08-08 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Баевікі аль-Хілу атакавалі вёскі атора ў Каудзе і выкраў чатырох супрацоўнікаў гуманітарнай арганізацыі «[[Самарыцянская сумка]]»<ref>{{Cite web |date=2026-08-08 |title=SPLM-N accused of attacks, detaining aid workers in Kauda |url=https://sudantribune.com/article/317174 |access-date=2026-08-09 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 11 жніўня — атрады Дагала і аль-Хілу пачалі сумеснае наступленне на Гейсан, як мяркуецца, з тэрыторыі Эфіопіі. САП заявілі, што захапілі горад і нанеслі цяжкія страты сілам праціўніка.<ref>{{Cite web |date=2026-08-11 |title=RSF and SPLM-N launch attack on Sudan's Geisan town |url=https://sudantribune.com/article/317261 |access-date=2026-08-11 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-08-11 |title=Sudan paramilitary launches fresh attack near Ethiopian border |url=https://arab.news/ge7fc |access-date=2026-08-11 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> * 12 жніўня — САП нанеслі ўдары беспілотнікамі па Эль-Абейду, Атбары, Амдурмане і паўночным Хартуме, пры гэтым большасць нападаў была адбітая УСС.<ref>{{Cite web |date=2026-08-12 |title=Sudan army repels RSF drone attacks on key cities |url=https://sudantribune.com/article/317305 |access-date=2026-08-13 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> У Эль-Абейдзе два чалавекі загінулі і восем атрымалі раненні,<ref>{{Cite news |date=12 August 2026 |title=RSF renews assault on Sudan's al-Obeid as drones strike capital, witnesses say |url=https://www.reuters.com/world/africa/rsf-renews-assault-sudans-al-obeid-drones-strike-capital-witnesses-say-2026-08-12/ |access-date=13 August 2026 |work=Reuters}}</ref> таксама быў нанесены ўдар па воданапорнай станцыі.<ref>{{Cite web |date=2026-08-12 |title=Over 20 killed in Blue Nile clashes as fresh violence triggers mass displacement across Sudan |url=https://sudantribune.com/article/317325 |access-date=2026-08-13 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 13 жніўня — некалькі дронаў баевікоў збітыя над Амдурманам..<ref>{{Cite web |date=2026-08-13 |title=Sudanese Army Repels RSF Drone Attacks on Khartoum for Second Day |url=https://sudantribune.com/article/317334 |access-date=2026-08-13 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> УСС і АСАД адбілі атаку САП на Джэбрат-Эль-Шэйх, забіўшы дзясяткі байцоў і захапіўшы ў палон ячшэ 60.<ref>{{Cite web |date=2026-08-13 |title=Sudan Army Repels Major RSF Attack on Jabrat al-Shaikh |url=https://sudantribune.com/article/317338 |access-date=2026-08-13 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Таксама паведамлялася пра баі ў Бары.<ref>{{Cite web |date=2026-08-13 |title=Paramilitary launches drones, ground attacks across Sudan |url=https://arab.news/n8yba |access-date=2026-08-13 |website=Arab News |language=en}}</ref> Сілы аператыўнай падтрымкі ўзялі Курмук.<ref>{{Cite web |title=Sudan army says RSF advance on key town bordering Ethiopia |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/13/sudan-army-says-rsf-advance-on-key-town-bordering-ethiopia |access-date=2026-08-14|agency=Agence France Presse|work=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hendawi |first=Hamza |title=Sudan's RSF says it captured key town near Ethiopian and South Sudan borders |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/08/13/sudans-rsf-says-it-captured-key-town-near-ethiopian-and-south-sudan-borders/ |access-date=2026-08-13 |website=The National |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Амбуру ў Паўночным Дарфуры, а таксама пра паланенне 291 байца САП у Аль-Дабе.<ref>{{Cite web |date=2026-08-13 |title=Sudan says 21 RSF commanders, 270 fighters defect to army |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/sudan-says-21-rsf-commanders-270-fighters-defect-to-army/4026551 |access-date=2026-08-13 |website=Anadolu}}</ref> * 14 жніўня — паблізу Эль-Абейда адбыліся жорсткія сутыкненні.<ref>{{Cite news |date=14 August 2026 |title=Sudanese army, RSF clash around North Kordofan capital El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/317390 |access-date=14 August 2026 |work=Sudan Tribune}}</ref> * 15 жніўня — паведамляецца, што баевікі Дагала забілі двух членаў племені Месірыя і паранілі яшчэ аднаго ў Паўночнай Абіі<ref>{{Cite web |date=2026-08-18 |title=RSF elements allegedly kill 2 Misseriya tribesmen in Abyei |url=https://www.radiotamazuj.org/en/news/article/rsf-elements-allegedly-kill-2-misseriya-tribesmen-in-abyei |access-date=2026-08-18 |website=Radio Tamazuj |language=en-US}}</ref>. * 17 жніўня — прыхільнікі ўрада Бурхана заявілі, што збілі варожы БПЛА над Джурэйджыхам і яшчэ адзін над Барай<ref>{{Cite web |last=Addamah |first=Steven |title=Sudan Army Shoots Down Two RSF Drones in North Kordofan |url=https://medafricatimes.com/46729-sudan-army-shoots-down-two-rsf-drones-in-north-kordofan.html |access-date=2026-08-18 |website=Medafrica Times |language=en-US}}</ref> * 19 жніўня — у Аль-Дабе група з 300 байцоў САП на чале з брыгадным генералам Мусай Хамісінам перайшла на бок урадавых войск.<ref>{{Cite web |date=2026-08-19 |title=Fresh RSF unit defects to Sudanese army amid outrage over Darfur war crimes |url=https://sudantribune.com/article/317648 |access-date=2026-08-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 20 жніўня — баевікі аль-Хілу адваявалі Кауду ў баевікоў атора<ref>{{Cite web |date=2026-08-20 |title=Sudan Rebel Faction Retakes Stronghold Kauda After Clan Clashes |url=https://sudantribune.com/article/317666 |access-date=2026-08-20 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. У выніку нападаў САП у Ум-Дарэйсе і Аль-Шакле ў Паўночным Кардафане загінулі шэсць мірных жыхароў, а больш за 1000 чалавек былі вымушаныя пакінуць свае дамы і перасяліцца ў Эль-Абейд.<ref>{{Cite web |date=2026-08-20 |title=Sudan paramilitary attacks displace hundreds near El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/317681 |access-date=2026-08-20 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 23 жніўня — чадскія ваенныя абвінавацілі суданскі бок у нанясенні удараў беспілотнікамі па калоне ў Энэды-Эст<ref>{{Cite web |date=2026-08-23 |title=Chad accuses Sudanese military of strike on convoy inside its territory |url=https://sudantribune.com/article/317768 |access-date=2026-08-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, што ўрадавыя войскі адмаўлялі<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=Sudan rejects US criticism over Chad strikes, points to drone attacks from Ethiopia |url=https://sudantribune.com/article/317984 |access-date=2026-08-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Узброеныя сілы Судана заявілі, што атакавалі калону баевікоў недалёка ад лівійскай мяжы, знішчыўшы 49 аўтамабіляў і захапіўшы 70 байцоў арміі Дагала, пры гэтым страціўшы чатырох сваіх байцоў<ref>{{Cite web |date=2026-08-23 |title=Sudanese joint force says it destroyed RSF convoy near Libyan border |url=https://sudantribune.com/article/317787 |access-date=2026-08-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Пад Курмукам збіты эфіопскі беспілотнік Baykar Bayraktar Akinci.<ref>{{Cite web |date=2026-08-24 |title=Sudan’s Akıncı Reportedly Downs Rival Akıncı From Ethiopia |url=https://defencesecurityasia.com/en/sudan-downs-akinci-drone-ethiopia-blue-nile/ |access-date=2026-08-24 |website=Defence Security Asia |language=en-GB}}</ref> * 24 жніўня — дроны УСС атакавалі пазіцыі САП у Ньяле.<ref>{{Cite web |date=2026-08-24 |title=Drone strikes hit Sudan's Nyala after cargo plane arrival |url=https://sudantribune.com/article/317809 |access-date=2026-08-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 25 жніўня — баевікі аль-Хілу здзейснілі масавае забойства ў вёсках Кардуд і Абу Хамама ў Паўднёвым Кардафане.<ref>{{Cite web |title=Dozens killed in rebel attacks on Sudan’s Kordofan, medical group says |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/26/dozens-killed-in-rebel-attacks-on-sudans-kordofan-medical-group-says |access-date=2026-08-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> * 27 жніўня — урадавыя сілы заявілі, што збілі беспілотнік з Эфіопіі над Саркамам у Блакітным Ніле.<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=Sudanese army says it downed drone crossing from Ethiopia |url=https://sudantribune.com/article/317947 |access-date=2026-08-27 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Пазней яны заявілі, што адбілі наступленне баевікоў у Аль-Келі ў тым жа штаце, забіўшы і захапіўшы дзясяткі байцоў.<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=Sudan army repels RSF attack in Blue Nile, local official says |url=https://sudantribune.com/article/317979 |access-date=2026-08-27 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Апалчэнцы АСАД заявілі, што 265 байцоў з фракцыі, саюзнай САП, уключаючы 15 афіцэраў, перайшлі на бок урада<ref>{{Cite web |date=2026-08-27 |title=Sudanese armed movement says 265 fighters defect from rival pro-RSF faction |url=https://sudantribune.com/article/317990 |access-date=2026-08-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Чад абвінаваціў УСС у нанясенні ўдару па паліўным рынку, паблізу мяжы Чада і Судана, у выніку якога загінулі 12 чалавек і яшчэ сямёра атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |title=Chad accuses Sudan of air strike near shared border that killed 12 |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/28/chad-accuses-sudan-of-deadly-air-strike-near-shared-border |access-date=2026-08-28 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Таксама УСС абвінавацілі ў нанясенні ўдару беспілотнікам па рынку Адэконг у Заходнім Дарфуры, у выніку якога загінулі і атрымалі раненні дзясяткі людзей, у тым ліку грамадзяне Чада.<ref>{{Cite web |date=2026-08-28 |title=SAF accused of deadly market strike, fighting intensifies in Kordofan and Blue Nile |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-accused-of-deadly-market-strike-fighting-intensifies-in-kordofan-and-blue-nile |access-date=2026-08-28 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. * 28 жніўня — паўстанцы заявілі, што захапілі базы у Бакоры і Суркуме ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite web |date=2026-08-28 |title=RSF says it seized two Sudanese army bases in Blue Nile state |url=https://sudantribune.com/article/318007 |access-date=2026-08-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Тым часам УСС заявілі, што адбілі наступленне баевікоў у Фазоглі<ref>{{Cite web |date=2026-08-28 |title=Sudan army says repels joint rebel assault on Blue Nile to |url=https://sudantribune.com/article/318020 |access-date=2026-08-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 29 жніўня — у выніку нападу баевікоў на Аль-Каа і Аль-Кавакіты ў Паўночным Кардафане загінулі пяць мірных жыхароў, а 3000 чалавек былі вымушаныя пакінуць свае дамы<ref>{{Cite web |date=2026-08-30 |title=Sudan doctors' group accuses RSF of killing 5 civilians in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/318063 |access-date=2026-08-30 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 31 жніўня — каля 200 байцоў САП перайшлі на бок УСС у Амдурмане.<ref>{{Cite web |date=2026-08-31 |title=About 200 fighters defect from Sudan's RSF to army, state media says |url=https://sudantribune.com/article/318103 |access-date=2026-08-31 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> === Верасень === * 2 верасня — Сусветная харчовая праграма абвясціла, што 30 жніўня калона з двух грузавікоў падвергнулася авіяўдару недалёка ад Даланга, у выніку якога была знішчана дапамога, прызначаная для 5800 чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-09-02 |title=Air strike hits UN food convoy in Sudan's South Kordofan, WFP says |url=https://sudantribune.com/article/318242 |access-date=2026-09-02 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Сетка лекараў Судана паведаміла, што ў выніку нападу загінуў адзін чалавек і двое атрымалі раненні, пры гэтым адказнасць за напад усклалі на паўстанцаў Дагала<ref>{{Cite web |title=RSF attack on UN aid convoy in Sudan's South Kordofan kills one, injures two |url=https://www.trtworld.com/article/40fd38bf291d |access-date=2026-09-03 |website=TRT World |language=en}}</ref>. * 3 верасня — баевікі Аль-Хілу забілі 21 чалавека, уключаючы жанчын і дзяцей, у раёнах атора ў Дэбі і Луверы.<ref>{{Cite web |date=2026-09-04 |title=Clashes in southern Sudan leave at least 21 dead, medical group says |url=https://apnews.com/article/sudan-clashes-south-kordofan-rsf-b2835879f9d58b4231871a0670464680 |access-date=2026-09-04 |website=AP News |language=en}}</ref> * 4 верасня — атрады аль-Хілу абстралялі грамадзянскія аб’екты ў Даланзе, у выніку чаго загінулі пяць чалавек, уключаючы дзіця.<ref>{{Cite web |date=2026-09-04 |title=5 killed, including child, in shelling by RSF-aligned group in southern Sudan: Medics |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/5-killed-including-child-in-shelling-by-rsf-aligned-group-in-southern-sudan-medics/4047834 |access-date=2026-09-05 |website=Anadolu}}</ref> УСС заявілі, што адбілі наступленне баевікоў у раёне Аль-Барака ў Курмуку, нанёсшы праціўніку цяжкія страты.<ref>{{Cite web |date=2026-09-04 |title=Clashes erupt in Sudan's Blue Nile as rebels advance on Ed Damazin |url=https://sudantribune.com/article/318357 |access-date=2026-09-05 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 6 верасня — праўрадавыя сілы адбілі Хамрат Аль-Віз у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-09-06 |title=Sudanese army advances in North Kordofan, captures Hamrat al-Wiz |url=https://sudantribune.com/article/318423 |access-date=2026-09-06 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 7 верасня — войскі Бурхана адбілі Аль-Сафію ў Паўночным Кардафане.<ref>{{cite web|url=https://sudanechoes.com/saf-liberates-six-areas-in-north-kordofan-as-rsf-fighters-flee-al-mazroub/|title=SAF Liberates Six Areas in North Kordofan as RSF Fighters Flee Al-Mazroub|date=7 September 2026|website=Sudan Echoes}}</ref> * 8 верасня — у выніку атакі беспілотніка САП на будынак суда ў Ум-Рувабе загінулі прынамсі 13 чалавек і 22 атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-09-08 |title=RSF drone strike kills at least 13 at North Kordofan courthouse |url=https://sudantribune.com/article/318507 |access-date=2026-09-08 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 9 верасня — атрады аль-Хілу атакавалі вёскі атора Рамтала, Аль-Мукрайх і Калька ў Паўднёвым Кардафане, у выніку якога загінулі і атрымалі раненні некалькі чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-09-10 |title=Sudanese rebel faction accused of attacking villages in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/318577 |access-date=2026-09-10 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 10 верасня — САП нанеслі ўдары беспілотнікамі па некалькіх раёнах Амдурмана, уключаючы ваенны лагер Саркаб. Адзін чалавек загінуў і дзевяць атрымалі раненні<ref>{{Cite web |date=2026-09-10 |title=Drone debris kills one, injures nine in Sudan's Omdurman |url=https://sudantribune.com/article/318585 |access-date=2026-09-10 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 11 верасня — войскі Бурхана і саюзнікі заявілі, што захапілі Мадал Абіко, Белі Бонг і Камбарду ў Блакітным Ніле і прасоўваюцца да Ад-Дамазіна, дадаўшы, што раней на гэтым тыдні яны захапілі Докан, Карн-Карн і Хор-эль-Хасан.<ref>{{Cite web |date=2026-09-11 |title=Sudanese rebel alliance advances toward Blue Nile capital, army reinforces |url=https://sudantribune.com/article/318623 |access-date=2026-09-11 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 12 верасня — Узброеныя сілы Судана заявілі, што захапілі партыю зброі на поўдзень ад штата Чырвонае мора, у якую ўваходзіў зенітны ракетны комплекс «Карнет» 9М133.<ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=Sudan seizes Kornet missile system, smuggled arms on Red Sea coast |url=https://sudantribune.com/article/318686 |access-date=2026-09-13 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 13 верасня — УСС заявілі, што збілі беспілотнік, нацэлены на іх пазіцыі ў Баланзе. Пазней паўстанцкія БПЛА пачалі серыю нападаў на Ад-Дамазін, атакаваўшы заправачную станцыю і іншыя цэлі, уключаючы аб’екты побач з аэрапортам і ваенным шпіталем.<ref>{{Cite web |date=2026-09-13 |title=Drone swarm strikes Sudan's Ed Damazin as Blue Nile clashes surge |url=https://sudantribune.com/article/318734 |access-date=2026-09-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 14 верасня — у выніку начных удараў беспілотнікаў у Ад-Дамазіне загінулі чатыры чалавекі і некалькі атрымалі раненні.<ref name=":4">{{Cite web |date=2026-09-15 |title=Sudan army repels drone strikes on eastern dams, strikes hit Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article/318785 |access-date=2026-09-15 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 15 верасня — УСС заявілі, што адбілі атакі беспілотнікаў на плаціны Верхняя Атбара і Сетыт у штаце Аль-Кадарыф і плаціну Хашм-эль-Гірба ў штаце Касала.<ref name=":4" /> * 17 верасня — УСС заявілі, што адбілі 11 раёнаў у Паўночным Кардафане, нанёсшы цяжкія страты праціўніку.<ref>{{Cite web |date=2026-09-17 |title=Sudan army recaptures 11 areas in North Kordofan from RSF |url=https://sudantribune.com/article/318891 |access-date=2026-09-18 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 18 верасня — УСС заявілі, што зладзілі засаду на атрады баевікоў каля Эль-Кайлі ў Блакітным Ніле, забіўшы некалькіх чалавек і знішчыўшы каля 10 транспартных сродкаў.<ref>{{Cite web |date=2026-09-18 |title=Sudan's army repels joint attack in Blue Nile region |url=https://sudantribune.com/article/318951 |access-date=2026-09-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> 4-я дывізія заявіла, што збіла беспілотнік САП у Курмуку.<ref>{{Cite web |date=2026-09-19 |title=Sudanese army says it downed RSF drone in Blue Nile state |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/sudanese-army-says-it-downed-rsf-drone-in-blue-nile-state/4062125 |access-date=2026-09-19 |website=Anadolu}}</ref> Урадавыя часці адбілі Аль-Джамаму ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=2026-09-19 |title=Sudan army recaptures strategic area in North Kordofan from RSF: Sources |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/sudan-army-recaptures-strategic-area-in-north-kordofan-from-rsf-sources/4062036 |access-date=2026-09-19 |website=Anadolu}}</ref>. * 20 верасня — у выніку ўдараў беспілотнікаў САП у Эль-Абейдзе загінулі два чалавекі і 22 атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-09-21 |title=2 killed, 22 injured in RSF drone attacks in El Obeid |url=https://www.radiotamazuj.org/en/news/article/2-killed-22-injured-in-rsf-drone-attacks-in-el-obeid |access-date=2026-09-21 |website=Radio Tamazuj |language=en-US}}</ref> * 21 верасня — УСС заявілі, што прасунуліся ў Курмуку, захапіўшы раёны Бальбунг, Мідэль і Хор Аль-Хасан.<ref>{{Cite web |date=2026-09-21 |title=Sudanese army advances in Blue Nile state after clashes with RSF, ally |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/sudanese-army-advances-in-blue-nile-state-after-clashes-with-rsf-ally/4063438 |access-date=2026-09-21 |website=Anadolu}}</ref> САП атакавалі рынак золата ў Ум-Бадры, забіўшы пяць чалавек і параніўшы 27.<ref>{{Cite web |date=2026-09-21 |title=RSF attack in North Kordofan kills 5 civilians, wounds 27 others: Sudanese civil group |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/rsf-attack-in-north-kordofan-kills-5-civilians-wounds-27-others-sudanese-civil-group/4063551 |access-date=2026-09-21 |website=Anadolu}}</ref> Суданскі альянс заснавальнікаў (TASIS) абвінаваціў урадавыя ВПС у нанясенні ўдару па трубаправодзе, па якім транспартавалася паўднёвасуданская нафта на поўнач ад Аль-Хамадзі ў Паўднёвым Кардафане ў пачатку месяца, у выніку чаго загінулі сем работнікаў TASIS.<ref>{{Cite web |date=2026-09-20 |title=Sudan army accused of attacking South Sudan oil pipeline |url=https://www.radiotamazuj.org/en/news/article/sudan-army-accused-of-attacking-south-sudan-oil-pipeline |access-date=2026-09-21 |website=Radio Tamazuj |language=en-US}}</ref> * 22 верасня — у ноч з САП нанеслі авіяўдары па некалькіх цэлях у Ньяле, уключаючы аб’екты каля аэрапорта і былую базу місіі ААН па аказанні дапамогі ў ваенна-марскіх сілах (UNAMID). Пасля нападаў паўстанцы затрымалі некалькіх меркаваных шпіёнаў у кавярнях і на аб’ектах Starlink<ref>{{Cite web |date=2026-09-22 |title=Sudanese army resumes air strikes on paramilitary-held Darfur hub |url=https://sudantribune.com/article/319114 |access-date=2026-09-22 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 24 верасня — УСС заявілі, што збілі беспілотнік FH-95 у раёне Аль-Кавкити ў Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-09-24 |title=Sudan army downs drone in North Kordofan as RSF steps up abuses, sources say |url=https://sudantribune.com/article/319198 |access-date=2026-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Прыхільнікі Дагала заявілі, што збілі беспілотнік Baykar Bayraktar у раёне Блакітнага Ніла.<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=RSF drones strike El Gezira fuel depot as both sides report shootdowns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-drones-strike-el-gezira-fuel-depot-as-both-sides-report-shootdowns |access-date=2026-09-27 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> * 25 верасня — у выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па рынку ў Аль-Мазрубе ў Паўночным Кардафане загінулі 17 мірных жыхароў і некалькі чалавек атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-09-25 |title=17 civilians killed in drone strike on North Kordofan market |url=https://www.radiotamazuj.org/en/news/article/17-civilians-killed-in-drone-strike-on-north-kordofan-market |access-date=2026-09-26 |website=Radio Tamazuj |language=en-US}}</ref> У выніку ўдару САП па цэнтры для перамешчаных асоб у Эль-Абейдзе загінулі два чалавекі і 20 атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-09-25 |title=RSF drone strike kills two at displacement shelter in Sudan's El Obeid |url=https://sudantribune.com/article/319268 |access-date=2026-09-26 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> У Амдурмане камандзір баевікоў Аль-Таеб Аль-Вахіду і яшчэ 50 байцоў перайшлі на бок урадавых войск.<ref>{{Cite web |date=2026-09-25 |title=RSF commander defects to Sudanese army in Omdurman with 50 fighters |url=https://sudantribune.com/article/319265 |access-date=2026-09-26 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 26 верасня — Саудаўская Арабія абвінаваціла войскі Дагала ў тым, што 17 жніўня яны атакавалі грузавік з гуманітарнай дапамогай, які належыць цэнтру гуманітарнай дапамогі і падтрымкі караля Салмана, недалёка ад Эль-Абейда, знішчыўшы 1150 прадуктовых набораў.<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=Saudi Arabia accuses Sudan's RSF of drone strike on aid convoy |url=https://sudantribune.com/article/319294 |access-date=2026-09-26 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> САП таксама абвінавачвалі ў рабаванні і разбурэнні сельскай бальніцы Садары<ref>{{Cite web |date=2026-09-26 |title=Sudanese doctors accuse RSF of looting hospital in recaptured town in North Kordofan |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/sudanese-doctors-accuse-rsf-of-looting-hospital-in-recaptured-town-in-north-kordofan/4070392 |access-date=2026-09-26 |website=Anadolu}}</ref>. * 27 верасня — мяцежны дрон нанёс удар па паліўным складзе Ум-Алейла недалёка ад Абу-Хараза ў штаце Гезіра.<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=RSF drone strike hits strategic fuel depot in central Sudan |url=https://sudantribune.com/article/319309 |access-date=2026-09-27 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Прыхільнікі Дагал заявілі, што збілі беспілотнік FH-95 САП у Паўночным Кардафане. Яны таксама нанеслі авіяўдары па як мінімум трох раёнах Ньялы.<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=Sudan courts international investors to modernise Red Sea trade corridor |url=https://sudantribune.com/article/319338 |access-date=2026-09-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> Атрады Аль-Хілу абвінавачвалі ў пакаранні смерцю васьмі зняволеных-атора ў следчым ізалятары Манда ў раёне Хейбан.<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=Otoro leaders accuse SPLM-N of killing eight detainees in Nuba Mountains |url=https://sudantribune.com/article/319347 |access-date=2026-09-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 28 верасня — у выніку авіяўдару па Ум-Бадры загінуў высокапастаўлены афіцэр ЛНА, які быў саветнікам САП.<ref>{{Cite web |date=2026-09-30 |title=Sudanese sources report death of Libyan officer in airstrike |url=https://libyaobserver.ly/news/sudanese-sources-report-death-libyan-officer-airstrike |access-date=2026-10-01 |website=The Libya Observer |language=en}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Храналогіі]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] lrogt2ht12wfvk159vdek4mmme8b7kt 0 813567 5216446 5196737 2026-10-11T17:41:17Z DBatura 73587 /* Папуляцыя */ 5216446 wikitext text/x-wiki [[File:2026.05.14 Ciconia Ciconia Nest Čarniaty Charniaty Чарняты Village Miadziel District Minsk Region Belarus 06.jpg|міні|Вёска [[Чарняты (Мядзельскі раён)|Чарняты]], [[Мядзельскі раён]].]] '''[[Белы бусел]]''' — адзін з самых распаўсюджаных [[Від (біялогія)|відаў]] [[птушкі|птушак]] у [[Беларусь|Беларусі]]. У [[Беларускі фальклор|народнай культуры]] лічыцца свяшчэннай, часта фігуруе ў творах беларускіх аўтараў. У сучаснасці бусел стаў сімвалам краіны. == Назвы == У беларускіх гаворках, акрамя найбольш распаўсюджанага варыянта '''бусел''' ([[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходнія]] і [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднябеларускія]] дыялекты) існуюць розныя назвы птушкі<ref>[https://slounik.org/160240.html Бусел]</ref>: * '''бацян / бацяй'''<ref name="стэльмах"/>; * '''весялец'''; * '''чарнагуз'''; * '''аіст'''; * '''клекатун''' (экспрэсіўнае); * '''гарус'''; * '''лялека / лелека'''<ref name="марзалюк">[https://belarus-news.by/project/marzalyuk-bely-busel-nad-belarussyu-simval-nashaga-svyatoga-neba-kharastva-i-chyscini Марзалюк: белы бусел над Беларуссю – то сімвал нашага святога неба, хараства і чысціні нашай краіны!]</ref>; * '''бусько'''. == Папуляцыя == У мінулым белы бусел рэдка сустракаўся ў Беларусі. Папуляцыя з’явілася тут толькі ў XV<ref name="парукова"/>—XVI стагоддзях. Больш распаўсюджаным на Беларусі быў [[чорны бусел]]. Аднак нават пацясніўшы яго, колькасць асобін усё яшчэ заставалася адносна невялікай<ref>[https://www.sb.by/articles/letit-busel-na-polese.html Летит бусел на Полесье] // СБ. Беларусь Сегодня, 5 июня 2014</ref>. Тым часам буслы заўважылі, што ім лягчэй пракарміцца на абшарах паблізу чалавечага жылля, таму сталі сяліцца побач. Людзям яны таксама спадабаліся, так як птушкі знішчалі шкоднікаў{{sfn|Агеева|2019|с=70}}. Пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] адбыўся масавы рост папуляцыі, бо нямецкія акупанты досыць актыўна высякалі беларускія лясы. Вызваленыя ад дрэў тэрыторыі прыцягнулі белых буслоў: на адкрытых участках птушкі здабываюць сабе пражытак. Паспрыяла стварэнню спрыяльных умоў для гэтага віду і наступная маштабная меліярацыя – плошча кармавых угоддзяў павялічылася. Адначасна адбудоўваліся населеныя пункты, што таксама было выгадна белым буслам, паколькі яны гняздуюцца побач з чалавекам, абараняючы такім чынам сваё нашчадства ад драпежнікаў, якія пазбягаюць людзей<ref name="парукова">Елена Парукова. [https://smartpress.by/idea/zoo/stal-simvolom-belarusi-no-na-samom-dele-nam-ne-rodnoy-vsya-pravda-o-belom-aiste/ Стал символом Беларуси, но на самом деле нам не родной. Вся правда о белом аисте] // Смартпресс, 1 августа 2025</ref>. У канцы XX — пачатку ХХІ стагоддзя назіраўся ўстойлівы рост папуляцыя{{sfn|Агеева|2019|с=73}}. Станам на 2014 год у краіне налічвалася 22,5 тысячы бусліных пар. У параўнанні з папярэднімі падлікамі іх колькасць узрасла на чатыры працэнты{{sfn|Жолуд|2021|с=34}}. На 2025 год у краіне налічвалася 25,5—26,0 тысяч пар — гэта каля 8% сусветнай папуляцыі віду. Такім чынам, за 10 гадоў колькасць гняздавальных пар павялічылася на 12% (у параўнанні з 2014 годам)<ref name="нн">[https://d2accbiqacj5y8.cloudfront.net/388171 Колькі белых буслоў жыве ў Беларусі?] // Наша Ніва, 14 лютага 2026</ref>. Арэал рассялення неаднолькавы. Паводле размяшчэння месцаў гнездавання арнітолагі выдзяляюць на тэрыторыі Беларусі тры рэгіёны: паўднёвыя і паўднё-заходнія раёны, дзе назіраецца найбольш птушак; цэнтральны – з сярэдняй іх шчыльнасцю; паўночныя і паўночна-ўсходнія, дзе яны сустракаюцца значна радзей. У сярэднім адна бусліная пара выводзіць 2,5 птушаняці. Больш за ўсё птушанят з’яўляецца ў буслоў, што селяцца на [[Беларускае Палессе|Палессі]], у пойме [[Прыпяць (рака)|Прыпяці]], дзе можа быць тры птушаняці. А ў спрыяльныя на харч гады здараліся выпадкі, калі ў асобных гнёздах паспяхова станавіліся на крыло па пяць і нават шэсць асобін. Пры тым у асобных рэгіёнах колькасны паказчык рассялення буслоў мае тэндэнцыю да змяншэння. Гэта назіраецца найперш на моцна асушаных тэрыторыях, дзе існуе харчовы дэфіцыт. Да такіх тэрыторый адносіцца зона адчужэння{{sfn|Жолуд|2021|с=34}}. Самая вялікая ў краіне колькасць буслоў заўважана ў вёсцы [[Малешаў]] [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкага раёна]], дзе штогод гняздзіцца ад 30 да 50 пар{{sfn|Агеева|2019|с=74}}. [[File:Крэўскія буслы.jpg|міні|Гняздо бусла на апоры ЛЭП з усталяванай для птушак платформай. [[Крэва]], [[Смаргонскі раён]].]] У жніўні птушкі збіраюцца ў чароды і звычайна да Яблычнага спаса пакідаюць Беларусь. Асноўны кірунак – Цэнтральная і Паўднёвая Афрыка. Часам сустракаюцца асобныя выпадкі, калі птушкі ігнаруюць далёкі пералёт і застаюцца на зіму дома{{sfn|Жолуд|2021|с=35}}. Знаходзячыся побач з чалавека, птушкі сутыкаюцца з рознымі небяспекамі. Шмат асобін, у прыватнасці, гіне на дарогах пад коламі машын. Іншай праблемай сталі гнёзды на апорах ліній электраперадач, дзе селяцца больш за палову буслоў і, як следства, калечацца і гінуць ад высокага напружання пры ўдарах аб правады альбо ў выніку кароткага замыкання. Часам гнёзды вымушаны скідаць энергетыкі, каб папярэдзіць аварыі на лініях. У гэтай сувязі работнікі [[Пінскі раён|Пінскага раёна]] прыдумалі будаваць платформы для буслянак на 1-1,5 метра вышэй правадоў. Іх ідэя пазней была рэалізавана ў іншых раёнах краіны{{sfn|Агеева|2019|с=73}}. == Фальклор == {{Гл. таксама|Беларускі фальклор}} У вусна-паэтычнай спадчыне [[Усходнія славяне|ўсходнеславянскіх народаў]] постаць бусла надзялялася рысамі чалавека. Ён вызначаўся як мудры і справядлівы, гаспадарлівы, чулы, разумее чалавечую мову, крыўдзіцца і помсціць<ref name="стэльмах">[https://radio1.by/ru/audio/zvychaynyya-gistoryi-busel-yak-simval-belarusi-radyyeblog-valyantsiny-stelmakh-a-dyye/ «Звычайныя гісторыі. Бусел як сімвал Беларусі». Радыёблог Валянціны Стэльмах (аўдыё)]</ref>. З ім звязана ўяўленне пра чысціню, урадлівасць, шчасце. Птушка набыла свяшчэнны статус. Паводле славіста Івана Чарота (1995), «''у сістэме народнай вобразатворчасці, а па традыцыі і ў творах літаратуры буслу, відаць, няма роўных''»{{sfn|Дуктава|2009|с=24}}. {{Quote box|quote=Наша слухачка Ірына Грышкевіч (якую мы цытавалі на самым пачатку) распавядае ў сваім лісце яшчэ і пра тое, што неяк раней каля [[Глыбокае|Глыбокага]] было буслінае гняздо. Некалькі гадоў людзі любаваліся птушкамі, але аднойчы не стала бусліхі. Бусел клекатаў, шукаў, потым знік. Як аказалася, яе хтосьці забіў. Падабраў паляўнічы, зрабіў чучала і стаў прымайстроўваць яго на дрэве. Адкуль ні вазьміся – у небе заклекатаў бусел. Ніхто не паспеў апомніцца, як ён склаў крылы і з поўнага лёту ўрэзаўся ў мужчыну. Вось так ён адпомсціў за сваю каханую і загінуў. А той чалавек потым цяжка і доўга хварэў.|align=|source=[[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё]]<ref name="стэльмах"/>|width=35%}} Бусел усведамляецца як носьбіт нябеснага агню, як распарадчык і ахоўца яго, як апякун над іншымі нябеснымі стыхіямі, напрыклад, над ветрам. У час навальніцы раілі станавіцца пад дрэва з буслянкай, бо ў такое дрэва ніколі не ўдарыць маланка. У беларусаў звычайным было дапамагаць буслу будаваць гняздо, ахвяруючы дзеля гэтага старыя колы, бароны, кладучы туды кавалкі жалеза, медзі. Паводле павер’яў, за гэты птушка магічным чынам засцерагае жыллё ад пажару або папярэджвае, што жытло спаліць пярун. Пакрыўджаны бусел мог спаліць негасцінную сялібу, прынёсшы на яе галавешку, або занячысціць калодзеж, кінуўшы ў яго гадзюку. Забіць бусла лічылася вялікім грэхом. Па бусле варажылі, які будзе год: калі ён скіне з гнязда яйка — добры год, хлеба купіш за яйка, калі птушаня — благі, неўраджайны, хлеба не купіш і за дзіця, а яшчэ горш — нехта малады пармэ ў вёсцы<ref>Беларускі фальклор : энцыклапедыя / галоўны рэдактар Г. П. Пашкоў : Т. 1 : . — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2005 А — К. — Мінск, 2005. — С. 196-197.</ref>. Згодна з прыкметамі, убачыць бусла — да дабра. Напрыклад, заўважыць птушку ў палёце — да прыезду сваякоў. Калі незамужняя дзяўчына ўбачыць бусла, які ляціць ёй насустрач, то на працягу года яна сустрэне свайго суджанага. Добрым знакам лічылася, калі ў дзень вяселля ён праляціць над маладажонамі. Гэта азначала, што ў іх сям’і пастаянна будзе панаваць згода{{sfn|Жолуд|2021|с=34}}. На Палессі лічылася, што калі ўвесну чалавек упершыню ўбачыць бусла ў палёце, а не на зямлі — гэта добры знак, які прадвяшчае, што чалавек увесь год будзе шпаркі і лёгкі на ногі. Паводле павер’яў жыхароў [[Пінскі павет (Расійская імперыя)|Пінскага Палесся]], зафіксаваных этнографам [[Дзмітрый Гаўрылавіч Булгакоўскі|Дзмітрыем Булгакоўскім]] (1890), калі чалавек адважыцца разбурыць буслянку, птушка абавязкова адпомсціць: бусел прынясе ў дзюбе кавалак тлеючай галавешкі і кіне на страху, каб спаліць хату крыўдзіцеля{{sfn|Булгакоўскі|1890|с=188}}. Паводле аднаго з паданняй, бусел раней быў чалавекам. Бог сабраў усіх небяспечных паўзуноў (змей, жаб і іншае шкоднае «гадства»), завязаў іх у мех і даў чалавеку з адзінай умовай — кінуць той мех у прорву (ці ў раку, ці ў агонь), ні ў якім разе не зазіраючы ўнутр. Але чалавек праз сваю цікаўнасць парушыў Божую забарону, развязаў мех, і ўсё «гадства» распаўзлося па зямлі. За непаслухмянасць Бог ператварыў гэтага чалавека ў бусла (у палескай традыцыі — ''буську''), і цяпер ён як птушка мусіць усё жыццё хадзіць па балотах і збіраць тое, што калісьці выпусціў з меха{{sfn|Булгакоўскі|1890|с=188}}{{sfn|Дуктава|2009|с=23}}. == Мастацтва == {{Гл. таксама|Беларуская культура}} [[Файл:1098 s.jpg|thumb|250px|«Спалох. Палеская песня», 1968—1996. Фрагмент карціны Г. Вашчанкі на паштовай марцы]] Вобраз птушкі займае галоўнае месца ў беларусхім мастацкім адлюстраванні [[Рыгор Барадулін|Р. Барадуліна]], [[Пятрусь Броўка|П. Броўкі]], [[Віктар Канстанцінавіч Гардзей|В. Гардзея]], [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|С. Грахоўскага]], [[Ларыса Геніюш|Л. Геніюш]], [[Уладзімір Караткевіч|У. Караткевіча]] і іншых пісьменнікаў. Сярод твораў: «Народная казка пра бацяна» [[Уладзімір Дубоўка|У. Дубоўкі]], нарыс «Зямля пад белымі крыламі» У. Караткевіча, аповесць «Выратуй і памілуй нас, чорны бусел» [[Віктар Казько|В. Казько]], апавяданне «Бусел» [[Алесь Кажадуб|А. Кажадуба]]. Вобраз бусла ў літаратуры часам звязваюць з Радзімай (верш «Буслы» [[Уладзіслаў Сыракомля|У. Сыракомлі]], верш «Буслы» [[Янка Купала|Я. Купалы]], апавяданне «Бусел» А. Кажадуба). Паводле падлікаў літаратуразнаўцы [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алеся Бельскага]] (1998), бусел як галоўны вобраз фігуруе ў 100 творах, у той час як журавель — у 71, зязюля — 53, жаўранак — 49, салавей — 37, гусі — 35, шпак — 23{{sfn|Дуктава|2009|с=23—26}}. Шмат прадстаўлены вобраз і ў [[скульптура|скульптуры]]. Найбольш вядомы прыклад — «[[Тры буслы]]» на [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]] ў [[Мінск]]у (2009). Аўтары працы — скульптары [[Алена Хараберуш|А. Хараберуш]] і [[Леанард Пакульніцкі|Л. Пакульніцкі]]<ref>[https://minsknews.by/unikalnoe-mesto-dlya-selfi-gde-v-minske-est-skulptury-chi-glavnye-geroi-aisty/ Уникальное место для селфи: где в Минске есть скульптуры, чьи главные герои — аисты]</ref>. У [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчым мастацтве]] асабліва вызначыўся [[Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка|Г. Вашчанка]]. Менавіта ён зрабіў бусла сімвалам спярша роднага Палесся, а затым і ўсёй Беларусі. Пасля таго гэты вобраз імкліва падхапілі іншыя беларускія мастакі. На [[ВДНГ]] яго праца «Маё Палессе», дзе над зямлёў і людзьмі кружаць буслы, удастоілася залатога медаля<ref>[https://www.sb.by/articles/belye-krylya-gavriila-vashchenko-pamyati-narodnogo-khudozhnika-bssr.html Белые крылья Гавриила Ващенко. Памяти народного художника БССР] // СБ. Беларусь сегодня, 23 декабря 2023</ref>. Апроч таго, значную ролю ў тым, што ў масавай свядомасці птушка стала атаясвацца з краінай згуляла і песня на вершы [[Мікалай Мікалаевіч Дабранраваў|М. Дабранравава]] «Белый аист летит, над белесым Полесьем летит…» у выкананні «[[Песняры|Песняроў]]»<ref name="хімікі">[https://himiki.sohim.by/2024/07/25/%D0%B0%D0%B8%D1%81%D1%82-%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%B2%D0%BE%D0%BB-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8-%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%B2%D0%BE%D0%BB-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8E/ Аист – символ Беларуси, символ миролюбия и мудрости]</ref>. == Сучаснасць == Сёння ў Беларусі бусел, разам з [[зубр]]ом і [[Васілёк|васільком]]<ref name="марзалюк"/>, прылічаны да нацыянальных сімвалаў{{sfn|Жолуд|2021|с=31}}<ref name="стэльмах"/><ref name="парукова"/><ref name="хімікі"/>. У сучаснасці два гарады Беларусі маюць на сваім гербе выяву бусла — [[Столін]] і [[Лельчыцы]]<ref>[https://d2accbiqacj5y8.cloudfront.net/ru/335615 Орлы, петухи и журавли. Какие птицы есть на гербах белорусских городов?] // Наша Ніва, 5 лютага 2024</ref>. <gallery> Coat of Arms of Stolin, Belarus.svg|[[Герб Століна]] Coat of Arms of Lelčycy, Belarus.png|[[Герб Лельчыцаў]] </gallery> == Гл. таксама == * [[Зубр у Беларусі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Кацярына Агеева|выданне=Наука и инновации|год=2019|нумар=8|старонкі=70–74|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1787515567&tld=by&lang=be&name=4451.pdf&text=%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D1%8B%D1%8F%20%D0%B1%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%9E%20%D1%83%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96&url=https%3A%2F%2Fggcbs.gomel.by%2Ftemplates%2Fggcbs%2Fimages%2Fecology%2F4451.pdf&lr=10274&mime=pdf&l10n=ru&sign=e12cc5da8069df9162f6576c835fee2f&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1787515567%26tld%3Dby%26lang%3Dbe%26name%3D4451.pdf%26text%3D%25D0%25BF%25D0%25B0%25D0%25BF%25D1%2583%25D0%25BB%25D1%258F%25D1%2586%25D1%258B%25D1%258F%2B%25D0%25B1%25D1%2583%25D1%2581%25D0%25BB%25D0%25BE%25D1%259E%2B%25D1%2583%2B%25D0%25B1%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2583%25D1%2581%25D1%2596%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fggcbs.gomel.by%2Ftemplates%2Fggcbs%2Fimages%2Fecology%2F4451.pdf%26lr%3D10274%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3De12cc5da8069df9162f6576c835fee2f%26keyno%3D0%26nosw%3D1|загаловак=Белакрылы капманьён і сучасныя выклікі прыродзе|ref=Агеева}} * {{артыкул|загаловак=Пад белымі крыламі|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1787515337&tld=by&lang=be&name=000167_552128.pdf&text=%D0%B1%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%BB%20%D1%8F%D0%BA%20%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B2%D0%B0%D0%BB%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96&url=https%3A%2F%2Fbeldumka.belta.by%2Fisfiles%2F000167_552128.pdf&lr=10274&mime=pdf&l10n=ru&sign=898a9e969d513c6808e80cdc897abb45&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1787515337%26tld%3Dby%26lang%3Dbe%26name%3D000167_552128.pdf%26text%3D%25D0%25B1%25D1%2583%25D1%2581%25D0%25B5%25D0%25BB%2B%25D1%258F%25D0%25BA%2B%25D1%2581%25D1%2596%25D0%25BC%25D0%25B2%25D0%25B0%25D0%25BB%2B%25D0%25B1%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2583%25D1%2581%25D1%2596%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fbeldumka.belta.by%2Fisfiles%2F000167_552128.pdf%26lr%3D10274%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D898a9e969d513c6808e80cdc897abb45%26keyno%3D0%26nosw%3D1|старонкі=31—35|выданне=Беларуская думка|нумар=4|год=2021|аўтар=Сяргей Жолуд|ref=Жолуд}} * {{кніга |аўтар=[[Дзмітрый Гаўрылавіч Булгакоўскі|Булгаковскій Д. Г.]] |загаловак=Пинчуки. Этнографическій сборникъ |выданне=Записки Императорскаго Русскаго Географическаго Общества по отдѣленію этнографіи |тып=зборнік |месца=С.-Петербургъ |год=1890 |том=XIII |нумар=3 |старонкі=1—200 |ref=Булгакоўскі}} * {{кніга|аўтар=Дуктава, Л. Г.|загаловак=Мастацкая анімалістыка ў беларускай літаратуры другой паловы XX ст.: манаграфія|месца=Магілёў|выдавецтва=МДУ імя А. А. Куляшова|год=2009|старонкі=184|ISBN=978-985-480-546-7|ref=Дуктава}} {{Флора і фаўна Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Бусліныя]][[Катэгорыя:Птушкі Беларусі]][[Катэгорыя:Культура Беларусі]] snsnklsd00zte3vt41cwgl2an7syot3 4 815422 5216587 5211882 2026-10-11T22:10:47Z Rabbi Mendl 19651 /* 2026 */ дапаўненне 5216587 wikitext text/x-wiki Старонка адзначэння ўдзелу ў «[[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць славутасці 2026|Вікі любіць славутасці 2026]]». == 2026 == Удзельнікі (праз кнопку на панэлі або <nowiki>--~~~~</nowiki>) * [[User:Actroix|Actroix]] * [[User:AndreyMah|AndreyMah]] * [[User:AzimsV|AzimsV]] * [[User:Bebebebababa|Bebebebababa]] * [[User:Denis Klim|Denis Klim]] * [[User:Dina Panayotis|Dina Panayotis]] * [[User:EwgeniyK|EwgeniyK]] * [[User:Hankina Inesa|Hankina Inesa]] * [[User:Igor Tkachiov|Igor Tkachiov]] * [[User:Muscidaе|Muscidaе]] * [[User:R.zabiela|R.zabiela]] * [[User:Simanau Dzmitry|Simanau Dzmitry]] * [[User:Самолет Самолетов|Самолет Самолетов]] * [[User:Tess Mattew|Tess Mattew]] * [[User:This is Andy|This is Andy]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] c4mbnfnw8uue2rkn6d4r8nw2ff1fxmv 0 816344 5216517 5214942 2026-10-11T19:54:34Z Змітрок Бядуля 175208 Афармленне: прыбраны паўторныя ўнутраныя спасылкі, {{Бібліяінфармацыя}} 5216517 wikitext text/x-wiki {{футбаліст | імя = Валерый Цюніс | поўнае імя = Валерый Леанідавіч Цюніс | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = Пятроўка, [[Адэская вобласць]], [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]], [[СССР]] | дата смерці = | месца смерці = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br/>{{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = 177 | вага = 71 | пазіцыя = [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] | клубы = {{футбольная кар’ера |1982—1984| {{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Віцебск|Дзвіна (Віцебск)]]|52 (5) |1985—1986| {{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Віцебск|Віцязь (Віцебск)]]|38 (6) |1987| {{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Віцебск|КІМ (Віцебск)]]|31 (3) |1991| {{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} КІМ-2 (Віцебск)| |1991—1992| {{Сцяг|Польшча||20px}} ДЕАЛ (Панкі)| |1992—1993| {{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} Калос-Будаўнік (Усце)|7 (3) |1994| {{Сцяг|Расія||20px}} Дынама (Якуцк)|27 (7) |1995| {{Сцяг|Расія||20px}} Іскра (Смаленск)|2 (0) |1995—1996| {{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда (Мінск)]]|28 (0)}} }} '''Валерый Леанідавіч Цюніс''' ({{ВДП}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]] і футбольны функцыянер. Выступаў на пазіцыі паўабаронцы за віцебскія клубы, мінскае «[[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда]]», а таксама за каманды [[Расія|Расіі]] і [[Польшча|Польшчы]]; гулец [[Зборная Беларусі па футзале|зборнай Беларусі па міні-футболе]]. Пасля заканчэння гульнявой кар’еры каля двух дзесяцігоддзяў працаваў начальнікам каманды ў клубах «[[ФК Дарыда|Дарыда]]», [[ФК БАТЭ|БАТЭ]], «[[ФК Рудзенск|Рудзенск]]», «[[ФК Гарадзея|Гарадзея]]» і «[[ФК Маладзечна|Маладзечна]]»<ref name="pressball-obit"/><ref name="bel2025"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 24 лістапада 1963 года ў пасёлку Пятроўка Адэскай вобласці [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]]<ref name="zerkalo"/><ref name="ff"/>. Выхаванец віцебскай ДЮСШ ДСТ «Чырвоны сцяг»<ref name="ff"/>. === Гульнявая кар’ера === Дарослую кар’еру пачаў у 1982 годзе ў віцебскай «Дзвіне», якая выступала ў другой лізе чэмпіянату СССР. За тры сезоны правёў за каманду 52 матчы і забіў 5 галоў. У 1985—1986 гадах гуляў за «Віцязь» (Віцебск), у 1987 годзе — за віцебскі КІМ (31 матч, 3 галы)<ref name="ff"/>. Усе гэтыя назвы належаць адной каманде, якая цяпер вядома як [[ФК Віцебск]]. У пачатку 1990-х гадоў выступаў за КІМ-2 (Віцебск), польскі клуб ДЕАЛ (Панкі) і «Калос-Будаўнік» з Усця<ref name="ff"/>. Па іншых звестках, у Польшчы таксама гуляў за «Ракаў» з [[Чэнстахова|Чэнстаховы]]<ref name="bel2025"/>. У 1994 годзе правёў сезон у якуцкім «Дынама» ў другой лізе чэмпіянату Расіі — 27 матчаў, 7 галоў, а таксама адзін матч у [[Кубак Расіі па футболе|Кубку Расіі]]<ref name="ff"/>. У 1995 годзе сыграў два матчы за смаленскую «Іскру», пасля чаго вярнуўся ў Беларусь і далучыўся да мінскага «Тарпеда», за якое ў вышэйшай лізе [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] 1995 і 1996 гадоў правёў 28 матчаў<ref name="ff"/>. Паралельна з вялікім футболам выступаў у [[футзал|міні-футболе]]: у сезонах 1992/93 і 1994/95 гуляў за міні-футбольны «Віцязь» (Віцебск)<ref name="ff"/>, выклікаўся ў нацыянальную зборную Беларусі па міні-футболе<ref name="pressball-obit"/><ref name="football-by"/>. У складзе мінскай «Акадэміі» станавіўся [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе|чэмпіёнам Беларусі]] па міні-футболе<ref name="bel2025"/> (клуб выйграў чэмпіянат у сезоне 1996/97). === Адміністрацыйная кар’ера === Пасля заканчэння гульнявой кар’еры працаваў спартыўным менеджарам у мінскім «Тарпеда», потым — начальнікам каманды ў ждановіцкай «Дарыдзе»<ref name="bel2025"/><ref name="zerkalo"/>. У студзені 2007 года быў прыняты ў барысаўскі «БАТЭ» на пасаду спартыўна-тэхнічнага дырэктара клуба<ref name="pb2007"/>; у далейшым выконваў у клубе абавязкі начальніка каманды<ref name="kickoff2011"/>. Пасля БАТЭ працаваў начальнікам каманды ў клубе «Рудзенск», адкуль у красавіку 2011 года перайшоў у «Гарадзею», якая тады выступала ў першай лізе<ref name="kickoff2011"/>. У «Гарадзеі» прапрацаваў амаль дзесяць гадоў: за гэты час клуб выйшаў у вышэйшую лігу і замацаваўся ў ёй. Пакінуў каманду ў студзені 2021 года, калі клуб апынуўся на мяжы ліквідацыі і яго пакінуў увесь трэнерскі штаб<ref name="tribuna2021"/>. У 2025 годзе далучыўся да клуба «Маладзечна», які выступаў у вышэйшай лізе; 31 ліпеня 2025 года быў афіцыйна прызначаны начальнікам каманды<ref name="bel2025"/>. Паводле клуба, апошнія паўтара года жыцця ён сумяшчаў у «Маладзечне» пасады начальніка каманды і адміністратара<ref name="pressball-obit"/>. === Смерць === Трагічна загінуў 7 кастрычніка 2026 года пры пажары ва ўласным доме ў садовым таварыстве каля в. Пяскі [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], дзе знаходзіўся адзін<ref name="onliner"/><ref name="pb-puntus"/>. Паводле слоў галоўнага трэнера «Маладзечна» [[Юрый Іосіфавіч Пунтус|Юрыя Пунтуса]], пажарныя не знайшлі прыкмет таго, што ўзгаранне пачалося з-за печы, якую ён паліў, а версія кароткага замыкання таксама выключалася; агонь, як мяркуецца, пайшоў з даху<ref name="pb-puntus"/>. Пра смерць паведаміла прэс-служба клуба 9 кастрычніка 2026 года<ref name="pressball-obit"/><ref name="zerkalo"/>. Развітанне было прызначана на той жа дзень у [[Мінск]]у<ref name="onliner"/>. == Дасягненні == * Чэмпіён Беларусі па міні-футболе ў складзе МФК «Акадэмія» (Мінск)<ref name="bel2025"/> (сезон 1996/97) {{зноскі|refs= <ref name="ff">{{cite web |url=https://footballfakts.ru/person/17168-tyunisvaleriyleonidovich |title=Тюнис Валерий Леонидович |website=footballfakts.ru |lang=ru |accessdate=2026-10-09}}</ref> <ref name="pressball-obit">{{cite web |url=https://pressball.by/news/football/tragicheski-ushel-iz-zhizni-byvshij-nachalnik-komandy-v-daride-bate-gorodee-molodechno-2018-valerij-tyunis/ |title=Трагически ушел из жизни бывший начальник команды в «Дариде», БАТЭ, «Городее», «Молодечно-2018» Валерий Тюнис |website=Прессбол |date=2026-10-09 |lang=ru |accessdate=2026-10-09}}</ref> <ref name="pb-puntus">{{cite web |url=https://pressball.by/news/football/on-nahodilsya-tam-odin-glavnyj-trener-molodechno-2018-yurij-puntus-rasskazal-kak-pogib-nachalnik-komandy-valerij-tyunis/ |title=«Он находился там один...» Главный тренер «Молодечно-2018» Юрий Пунтус рассказал, как погиб начальник команды Валерий Тюнис |website=Прессбол |date=2026-10-09 |lang=ru |accessdate=2026-10-09}}</ref> <ref name="onliner">{{cite web |url=https://sport.onliner.by/2026/10/09/umer-nachalnik-komandy-molodechno-valerij-tyunis-stalo-izvestno-gde-s-nim-prostyatsya |title=«Произошел пожар на даче». Погиб начальник команды «Молодечно» Валерий Тюнис |author=Юля Нестеренко |website=Onlíner |date=2026-10-09 |lang=ru |accessdate=2026-10-09}}</ref> <ref name="zerkalo">{{cite web |url=https://news.zerkalo.io/life/138197.html |title=Трагически ушел из жизни начальник и администратор футбольного клуба «Молодечно» |website=Zerkalo.io |date=2026-10-09 |lang=ru |accessdate=2026-10-09}}</ref> <ref name="football-by">{{cite web |url=https://football.by/news/225235 |title=Умер Валерий Тюнис |website=football.by |date=2026-10-09 |lang=ru |accessdate=2026-10-09}}</ref> <ref name="bel2025">{{cite web |url=https://bel.football/news/valerii-tyunis-stal-novym-nachalnikom-molodechno |title=Валерий Тюнис стал новым начальником «Молодечно» |website=bel.football |date=2025-07-31 |lang=ru |accessdate=2026-10-09}}</ref> <ref name="pb2007">{{cite web |url=https://pressball.by/blog/pressball/15909/ |title=«Динамо» начало с победы |website=Прессбол |date=2007-01-09 |lang=ru |accessdate=2026-10-09}}</ref> <ref name="kickoff2011">{{cite web |url=http://kick-off.by/gorodeya/news/news_78.htm |title=ФК «Городея»: встреча с болельщиками |website=kick-off.by |date=2011-04-26 |lang=ru |accessdate=2026-10-09}}</ref> <ref name="tribuna2021">{{cite web |url=https://by.tribuna.com/football/1092964008-ves-trenerskij-shtab-gorodei-pokinul-klub-ranee-soobshhalos-chto-koman/ |title=Весь тренерский штаб «Городеи» покинул клуб. Ранее сообщалось, что команду ждет ликвидация |website=Tribuna.com |date=2021-01-15 |lang=ru |accessdate=2026-10-09}}</ref> }} == Спасылкі == * {{cite web |url=https://by.tribuna.com/be/football/1113092060-pamyor-eksnachalnik-kamand-bate-maladzechna-czyunis/ |title=Трагічна пайшоў з жыцця экс-начальнік каманд БАТЭ, «Маладзечна» Цюніс |website=Tribuna.com |date=2026-10-09 |accessdate=2026-10-09}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цюніс Валерый Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Іскра Смаленск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ў міні-футбол Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па міні-футболе]] [[Катэгорыя:Футбольныя функцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Артыкулы пра футбалістаў без партрэтаў]] sa3gt38n7pph7n1xxp6w62rtb661c46 0 816479 5216531 5215510 2026-10-11T20:18:39Z Змітрок Бядуля 175208 Пашырэнне: біяграфія, раздзел «Сувязі з Беларуссю» (заявы на пасадзе Вярхоўнага камісара ААН у 2010—2012 гадах, каментарый А. Бяляцкага), крыніцы, катэгорыі 5216531 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Наванетхем «Наві» Пілэй''' ({{lang-en|Navanethem "Navi" Pillay}}; {{ВД-Прэамбула}}) — паўднёваафрыканская юрыстка, праваабаронца. Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека (2008—2014). Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (2026)<ref name="nobel"/>. == Біяграфія == Нарадзілася ў [[Дурбан]]е ў сям’і тамільскага паходжання<ref name="nobel"/><ref name="saho"/>. У Натальскім універсітэце атрымала ступені бакалаўра мастацтваў (1963) і бакалаўра права (1965)<ref name="saho"/>. У 1967 годзе стала першай небелай жанчынай, якая адкрыла ўласную юрыдычную практыку ў правінцыі Наталь<ref name="saho"/><ref name="spring2026"/>. Сваю прафесійную дзейнасць пачала з абароны [[Нэльсан Мандэла|Нэльсана Мандэлы]] і іншых барацьбітоў з [[апартэід]]ам у [[ПАР]]<ref name="nobel"/>. Абараняла палітычных зняволеных, у тым ліку членаў Руху чорнай свядомасці; у 1973 годзе дамаглася права палітычных зняволеных на доступ да адвакатаў<ref name="saho"/>. У 1982 годзе атрымала ступень магістра права, у 1988 годзе — доктара юрыдычных навук у [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]]<ref name="saho"/>. Выкладала ў Натальскім універсітэце; адна з заснавальніц міжнароднай арганізацыі па абароне правоў жанчын Equality Now<ref name="saho"/>. Пасля адмены апартэіду, у 1995 годзе, стала суддзёй Высокага суда ПАР — першай небелай жанчынай на гэтай пасадзе<ref name="aljazeera"/><ref name="saho"/>. У тым жа годзе Генеральная Асамблея ААН абрала яе суддзёй Міжнароднага крымінальнага трыбунала па Руандзе, дзе яна працавала восем гадоў, у 1999—2003 гадах — старшынёй трыбунала<ref name="saho"/>. Удзельнічала ў разглядзе справы Жан-Поля Акаесу, у якой трыбунал упершыню прызнаў, што згвалтаванне і сэксуальны гвалт могуць быць злачынствам супраць чалавечнасці і актам [[генацыд]]у; у той жа справе ўпершыню было прад’яўлена абвінавачванне ў падбухторванні да генацыду толькі на падставе распаўсюджвання прапаганды<ref name="nobel"/><ref name="saho"/>. У 2003 годзе была абрана ў першы склад суддзяў [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнароднага крымінальнага суда]] і працавала ў яго апеляцыйнай палаце; у жніўні 2008 года пакінула пасаду<ref name="saho"/>. 28 ліпеня 2008 года Генеральная Асамблея ААН зацвердзіла яе Вярхоўным камісарам ААН па правах чалавека. [[Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека|Упраўленне]] Пілэй узначальвала з 1 верасня 2008 года, у 2012 годзе яе мандат быў падоўжаны на два гады<ref name="saho"/>. Пазней узначальвала Незалежную міжнародную камісію ААН па расследаванні на акупаванай Палестынскай тэрыторыі, якая ў 2025 годзе заявіла, што Ізраіль здзейсніў генацыд супраць палесцінцаў у [[Сектар Газа|сектары Газа]]<ref name="spring2026"/><ref name="aljazeera"/>. На кастрычнік 2026 года — суддзя [[Міжнародны суд ААН|Міжнароднага суда ААН]] у справе, у якой М’янму абвінавачваюць у генацыдзе<ref name="nobel"/>. == Нобелеўская прэмія міру == 9 кастрычніка 2026 года Нобелеўскі камітэт у Осла заявіў, што ёй прысудзілі Нобелеўскую прэмію міру за намаганні па прасоўванні міру і міжнароднага права. Адзначана, што Наві Пілэй прыцягвала да адказнасці дзяржавы і нацыянальных лідараў і давала надзею ахвярам гвалту і канфліктаў. На ўсіх займаных ёю пасадах яна падкрэслівала адказнасць асоб і дзяржаў за выкананне прынцыпу вяршэнства права<ref name="zviazda"/>. Уручэнне прэміі запланавана на 10 снежня 2026 года<ref name="aljazeera"/>. == Сувязі з Беларуссю == На пасадзе Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека Пілэй неаднаразова выступала з заявамі пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі. Пасля падзей 19 снежня 2010 года ў Мінску ([[Плошча 2010]]) яна выказала занепакоенасць ужываннем сілы супраць дэманстрантаў, гвалтам супраць кандыдатаў у прэзідэнты і іх выкраданнем, затрыманнямі апазіцыйных актывістаў і праваабаронцаў, ператрусамі і пераследам незалежных недзяржаўных арганізацый, а таксама асудзіла заклікі да гвалту з боку некаторых радыкальных груп апазіцыі. Пілэй запатрабавала неадкладна вызваліць апазіцыйных кандыдатаў і іх прыхільнікаў, якія не ўдзельнічалі ў гвалтоўных дзеяннях і не падбухторвалі да іх<ref name="nn2010"/>. У лютым 2011 года яна выказала глыбокую заклапочанасць прыгаворам [[Васіль Парфянкоў|Васілю Парфянкову]]: паводле яе слоў, ён разам з дзясяткамі іншых актывістаў паўстаў перад судом за рэалізацыю права на свабоду мірных сходаў і выказвання<ref name="nn2011a"/>. 20 верасня 2011 года Пілэй прадставіла [[Савет па правах чалавека ААН|Савету ААН па правах чалавека]] даклад, у якім адзначыла рэзкае пагаршэнне сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 19 снежня 2010 года. Яна заклікала вызваліць палітычных зняволеных, расследаваць паведамленні пра катаванні, спыніць пераслед праваабаронцаў, журналістаў і палітычных апанентаў улад і дапусціць у краіну місію свайго Упраўлення<ref name="nn2011b"/><ref name="jurist2011"/>. У дакладзе згадваўся і арышт старшыні праваабарончага цэнтра «Вясна» [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]<ref name="viasna2011"/>. 27—28 чэрвеня 2012 года на сесіі Савета быў разгледжаны выніковы даклад Пілэй пра сітуацыю ў Беларусі са снежня 2010 па сакавік 2012 года. Яна паведаміла, што Упраўленне не атрымала адказу на просьбу прыняць у краіне тэхнічную місію, і адзначыла, што ўлады ўзмацнілі кантроль над СМІ і інтэрнэтам<ref name="viasna2012"/><ref name="nn2012"/>. 5 ліпеня 2012 года Савет прыняў рэзалюцыю, якая заклікала беларускія ўлады выканаць рэкамендацыі даклада, і ўвёў пасаду спецыяльнага дакладчыка па сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі. Прадстаўнік Беларусі [[Міхаіл Міхайлавіч Хвастоў|Міхаіл Хвастоў]] заявіў, што ініцыятыва Еўрасаюза не звязана з правамі чалавека і што ЕС «прымушае вярхоўнага камісара дзейнічаць у гэтых мэтах»<ref name="nn2012"/>. Прысуджэнне Пілэй Нобелеўскай прэміі міру прывітаў лаўрэат гэтай прэміі 2022 года Алесь Бяляцкі. Паводле яго слоў, з улікам наступу на міжнародную сістэму праваабароны і правасуддзя прэмія мае сімвалічнае значэнне ў падтрымку праваабаронцаў і міжнародных структур, якія змагаюцца за ўніверсальнасць права<ref name="spring2026"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="nobel">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/press-release/ |title=Announcement, Nobel Peace Prize 2026 |website=NobelPrize.org |date=2026-10-09 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="saho">{{cite web |url=https://www.sahistory.org.za/people/navanethem-navi-pillay |title=Navanethem (Navi) Pillay |website=South African History Online |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="aljazeera">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/9/2026-nobel-peace-prize-awarded-to-navi-pillay |title=2026 Nobel Peace Prize awarded to Navi Pillay |website=Al Jazeera |date=2026-10-09 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="zviazda">{{cite web |url=https://zviazda.by/news/la-reatam-nobele-skay-premii-miru-stala-navanetkhem-navi-piley/ |title=Лаўрэатам Нобелеўскай прэміі міру стала Наванетхем «Наві» Пілэй |website=Звязда |date=2026-10-09 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="spring2026">{{cite web |url=https://spring96.org/be/news/121387 |title=Алесь Бяляцкі пракаментаваў Нобелеўскую прэмію міру Наві Пілай |website=Праваабарончы цэнтр «Вясна» |date=2026-10-09 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="nn2010">{{cite web |url=https://nashaniva.com/47867 |title=Вярхоўны камісар па правах чалавека асудзіла гвалт у Беларусі |website=Наша Ніва |date=2010-12-21 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="nn2011a">{{cite web |url=https://nashaniva.com/50770 |title=Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека выказала глыбокую заклапочанасць прыгаворам Парфянкову |website=Наша Ніва |date=2011-02-22 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="nn2011b">{{cite web |url=https://nashaniva.com/60381 |title=Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека заклікаў вызваліць беларускіх палітвязняў |website=Наша Ніва |date=2011-09-21 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="jurist2011">{{cite web |url=https://www.jurist.org/news/2011/09/un-rights-chief-urges-belarus-to-release-political-prisoners/ |title=UN rights chief urges Belarus to release political prisoners |author=Julia Zebley |website=JURIST |date=2011-09-21 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="viasna2011">{{cite web |url=https://spring96.org/en/news/45866 |title=UN Human Rights Council hears report on situation in Belarus |website=Human Rights Center «Viasna» |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="viasna2012">{{cite web |url=https://spring96.org/en/news/53683 |title=Belarusian political prisoners in UN spotlight |website=Human Rights Center «Viasna» |date=2012-06-28 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="nn2012">{{cite web |url=https://nashaniva.com/76358 |title=ААН увяла пасаду спецдакладчыка па правах чалавека ў Беларусі |website=Наша Ніва |date=2012-07-05 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> }} {{Нобелеўская прэмія міру}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пілэй Наві}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру]] [[Катэгорыя:Юрысты-міжнароднікі]] [[Катэгорыя:Праваабаронцы]] [[Катэгорыя:Суддзі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда]] jkqfs2w0qxc2j3ogpi5p0vmjgpga22u 5216533 5216531 2026-10-11T20:27:18Z JerzyKundrat 174 5216533 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Наванетхем «Наві» Пілэй''' ({{lang-en|Navanethem "Navi" Pillay}}; {{ВД-Прэамбула}}) — паўднёваафрыканская юрыстка, праваабаронца. Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека (2008—2014). Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (2026)<ref name="nobel"/>. == Біяграфія == Нарадзілася ў [[Дурбан]]е ў сям’і тамільскага паходжання<ref name="nobel"/><ref name="saho"/>. У Натальскім універсітэце атрымала ступені бакалаўра мастацтваў (1963) і бакалаўра права (1965)<ref name="saho"/>. У 1967 годзе стала першай небелай жанчынай, якая адкрыла ўласную юрыдычную практыку ў правінцыі Наталь<ref name="saho"/><ref name="spring2026"/>. Сваю прафесійную дзейнасць пачала з абароны [[Нэльсан Мандэла|Нэльсана Мандэлы]] і іншых барацьбітоў з [[апартэід]]ам у [[ПАР]]<ref name="nobel"/>. Абараняла палітычных зняволеных, у тым ліку членаў Руху чорнай свядомасці; у 1973 годзе дамаглася права палітычных зняволеных на доступ да адвакатаў<ref name="saho"/>. У 1982 годзе атрымала ступень магістра права, у 1988 годзе — доктара юрыдычных навук у [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]]<ref name="saho"/>. Выкладала ў Натальскім універсітэце; адна з заснавальніц міжнароднай арганізацыі па абароне правоў жанчын Equality Now<ref name="saho"/>. Пасля адмены апартэіду, у 1995 годзе, стала суддзёй Высокага суда ПАР — першай небелай жанчынай на гэтай пасадзе<ref name="aljazeera"/><ref name="saho"/>. У тым жа годзе Генеральная Асамблея ААН абрала яе суддзёй Міжнароднага крымінальнага трыбунала па Руандзе, дзе яна працавала восем гадоў, у 1999—2003 гадах — старшынёй трыбунала<ref name="saho"/>. Удзельнічала ў разглядзе справы Жан-Поля Акаесу, у якой трыбунал упершыню прызнаў, што згвалтаванне і сэксуальны гвалт могуць быць злачынствам супраць чалавечнасці і актам [[генацыд]]у; у той жа справе ўпершыню было прад’яўлена абвінавачванне ў падбухторванні да генацыду толькі на падставе распаўсюджвання прапаганды<ref name="nobel"/><ref name="saho"/>. У 2003 годзе была абрана ў першы склад суддзяў [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнароднага крымінальнага суда]] і працавала ў яго апеляцыйнай палаце; у жніўні 2008 года пакінула пасаду<ref name="saho"/>. 28 ліпеня 2008 года Генеральная Асамблея ААН зацвердзіла яе Вярхоўным камісарам ААН па правах чалавека. [[Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека|Упраўленне]] Пілэй узначальвала з 1 верасня 2008 года, у 2012 годзе яе мандат быў падоўжаны на два гады<ref name="saho"/>. Пазней узначальвала Незалежную міжнародную камісію ААН па расследаванні на акупаванай Палестынскай тэрыторыі, якая ў 2025 годзе заявіла, што Ізраіль здзейсніў генацыд супраць палесцінцаў у [[Сектар Газа|сектары Газа]]<ref name="spring2026"/><ref name="aljazeera"/>. На кастрычнік 2026 года — суддзя [[Міжнародны суд ААН|Міжнароднага суда ААН]] у справе, у якой М’янму абвінавачваюць у генацыдзе<ref name="nobel"/>. == Нобелеўская прэмія міру == 9 кастрычніка 2026 года Нобелеўскі камітэт у Осла заявіў, што ёй прысудзілі Нобелеўскую прэмію міру за намаганні па прасоўванні міру і міжнароднага права. Адзначана, што Наві Пілэй прыцягвала да адказнасці дзяржавы і нацыянальных лідараў і давала надзею ахвярам гвалту і канфліктаў. На ўсіх займаных ёю пасадах яна падкрэслівала адказнасць асоб і дзяржаў за выкананне прынцыпу вяршэнства права<ref name="zviazda"/>. Уручэнне прэміі запланавана на 10 снежня 2026 года<ref name="aljazeera"/>. == Сувязі з Беларуссю == На пасадзе Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека Наві Пілэй неаднаразова выступала з заявамі пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі. Пасля падзей 19 снежня 2010 года ў Мінску ([[Плошча 2010]]) яна выказала занепакоенасць ужываннем сілы супраць дэманстрантаў, гвалтам супраць кандыдатаў у прэзідэнты і іх выкраданнем, затрыманнямі апазіцыйных актывістаў і праваабаронцаў, ператрусамі і пераследам незалежных недзяржаўных арганізацый, а таксама асудзіла заклікі да гвалту з боку некаторых радыкальных груп апазіцыі. Пілэй запатрабавала неадкладна вызваліць апазіцыйных кандыдатаў і іх прыхільнікаў, якія не ўдзельнічалі ў гвалтоўных дзеяннях і не падбухторвалі да іх<ref name="nn2010"/>. У лютым 2011 года яна выказала глыбокую заклапочанасць прыгаворам [[Васіль Парфянкоў|Васілю Парфянкову]]: паводле яе слоў, ён разам з дзясяткамі іншых актывістаў паўстаў перад судом за рэалізацыю права на свабоду мірных сходаў і выказвання<ref name="nn2011a"/>. 20 верасня 2011 года Пілэй прадставіла [[Савет па правах чалавека ААН|Савету ААН па правах чалавека]] даклад, у якім адзначыла рэзкае пагаршэнне сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 19 снежня 2010 года. Яна заклікала вызваліць палітычных зняволеных, расследаваць паведамленні пра катаванні, спыніць пераслед праваабаронцаў, журналістаў і палітычных апанентаў улад і дапусціць у краіну місію свайго Упраўлення<ref name="nn2011b"/><ref name="jurist2011"/>. У дакладзе згадваўся і арышт старшыні праваабарончага цэнтра «Вясна» [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]<ref name="viasna2011"/>. 27—28 чэрвеня 2012 года на сесіі Савета быў разгледжаны выніковы даклад Пілэй пра сітуацыю ў Беларусі са снежня 2010 па сакавік 2012 года. Яна паведаміла, што Упраўленне не атрымала адказу на просьбу прыняць у краіне тэхнічную місію, і адзначыла, што ўлады ўзмацнілі кантроль над СМІ і інтэрнэтам<ref name="viasna2012"/><ref name="nn2012"/>. 5 ліпеня 2012 года Савет прыняў рэзалюцыю, якая заклікала беларускія ўлады выканаць рэкамендацыі даклада, і ўвёў пасаду спецыяльнага дакладчыка па сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі. Прадстаўнік Беларусі [[Міхаіл Міхайлавіч Хвастоў|Міхаіл Хвастоў]] заявіў, што ініцыятыва Еўрасаюза не звязана з правамі чалавека і што ЕС «прымушае вярхоўнага камісара дзейнічаць у гэтых мэтах»<ref name="nn2012"/>. Прысуджэнне Пілэй Нобелеўскай прэміі міру прывітаў лаўрэат гэтай прэміі 2022 года Алесь Бяляцкі. Паводле яго слоў, з улікам наступу на міжнародную сістэму праваабароны і правасуддзя прэмія мае сімвалічнае значэнне ў падтрымку праваабаронцаў і міжнародных структур, якія змагаюцца за ўніверсальнасць права<ref name="spring2026"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="nobel">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/press-release/ |title=Announcement, Nobel Peace Prize 2026 |website=NobelPrize.org |date=2026-10-09 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="saho">{{cite web |url=https://www.sahistory.org.za/people/navanethem-navi-pillay |title=Navanethem (Navi) Pillay |website=South African History Online |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="aljazeera">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/9/2026-nobel-peace-prize-awarded-to-navi-pillay |title=2026 Nobel Peace Prize awarded to Navi Pillay |website=Al Jazeera |date=2026-10-09 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="zviazda">{{cite web |url=https://zviazda.by/news/la-reatam-nobele-skay-premii-miru-stala-navanetkhem-navi-piley/ |title=Лаўрэатам Нобелеўскай прэміі міру стала Наванетхем «Наві» Пілэй |website=Звязда |date=2026-10-09 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="spring2026">{{cite web |url=https://spring96.org/be/news/121387 |title=Алесь Бяляцкі пракаментаваў Нобелеўскую прэмію міру Наві Пілай |website=Праваабарончы цэнтр «Вясна» |date=2026-10-09 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="nn2010">{{cite web |url=https://nashaniva.com/47867 |title=Вярхоўны камісар па правах чалавека асудзіла гвалт у Беларусі |website=Наша Ніва |date=2010-12-21 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="nn2011a">{{cite web |url=https://nashaniva.com/50770 |title=Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека выказала глыбокую заклапочанасць прыгаворам Парфянкову |website=Наша Ніва |date=2011-02-22 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="nn2011b">{{cite web |url=https://nashaniva.com/60381 |title=Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека заклікаў вызваліць беларускіх палітвязняў |website=Наша Ніва |date=2011-09-21 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="jurist2011">{{cite web |url=https://www.jurist.org/news/2011/09/un-rights-chief-urges-belarus-to-release-political-prisoners/ |title=UN rights chief urges Belarus to release political prisoners |author=Julia Zebley |website=JURIST |date=2011-09-21 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="viasna2011">{{cite web |url=https://spring96.org/en/news/45866 |title=UN Human Rights Council hears report on situation in Belarus |website=Human Rights Center «Viasna» |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="viasna2012">{{cite web |url=https://spring96.org/en/news/53683 |title=Belarusian political prisoners in UN spotlight |website=Human Rights Center «Viasna» |date=2012-06-28 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="nn2012">{{cite web |url=https://nashaniva.com/76358 |title=ААН увяла пасаду спецдакладчыка па правах чалавека ў Беларусі |website=Наша Ніва |date=2012-07-05 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> }} {{Нобелеўская прэмія міру}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пілэй Наві}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру]] [[Катэгорыя:Юрысты-міжнароднікі]] [[Катэгорыя:Праваабаронцы]] [[Катэгорыя:Суддзі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда]] 8qe2mznfveved19079y4tb3b6yn6k0s 5216534 5216533 2026-10-11T20:27:49Z JerzyKundrat 174 5216534 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Наванетхем «Наві» Пілэй''' ({{lang-en|Navanethem "Navi" Pillay}}; {{ВД-Прэамбула}}) — паўднёваафрыканская юрыстка, праваабаронца. Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека (2008—2014). Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (2026)<ref name="nobel"/>. == Біяграфія == Нарадзілася ў [[Дурбан]]е ў сям’і тамільскага паходжання<ref name="nobel"/><ref name="saho"/>. У Натальскім універсітэце атрымала ступені бакалаўра мастацтваў (1963) і бакалаўра права (1965)<ref name="saho"/>. У 1967 годзе стала першай небелай жанчынай, якая адкрыла ўласную юрыдычную практыку ў правінцыі Наталь<ref name="saho"/><ref name="spring2026"/>. Сваю прафесійную дзейнасць пачала з абароны [[Нэльсан Мандэла|Нэльсана Мандэлы]] і іншых барацьбітоў з [[апартэід]]ам у [[ПАР]]<ref name="nobel"/>. Абараняла палітычных зняволеных, у тым ліку членаў Руху чорнай свядомасці; у 1973 годзе дамаглася права палітычных зняволеных на доступ да адвакатаў<ref name="saho"/>. У 1982 годзе атрымала ступень магістра права, у 1988 годзе — доктара юрыдычных навук у [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]]<ref name="saho"/>. Выкладала ў Натальскім універсітэце; адна з заснавальніц міжнароднай арганізацыі па абароне правоў жанчын Equality Now<ref name="saho"/>. Пасля адмены апартэіду, у 1995 годзе, стала суддзёй Высокага суда ПАР — першай небелай жанчынай на гэтай пасадзе<ref name="aljazeera"/><ref name="saho"/>. У тым жа годзе Генеральная Асамблея ААН абрала яе суддзёй Міжнароднага крымінальнага трыбунала па Руандзе, дзе яна працавала восем гадоў, у 1999—2003 гадах — старшынёй трыбунала<ref name="saho"/>. Удзельнічала ў разглядзе справы Жан-Поля Акаесу, у якой трыбунал упершыню прызнаў, што згвалтаванне і сэксуальны гвалт могуць быць злачынствам супраць чалавечнасці і актам [[генацыд]]у; у той жа справе ўпершыню было прад’яўлена абвінавачванне ў падбухторванні да генацыду толькі на падставе распаўсюджвання прапаганды<ref name="nobel"/><ref name="saho"/>. У 2003 годзе была абрана ў першы склад суддзяў [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнароднага крымінальнага суда]] і працавала ў яго апеляцыйнай палаце; у жніўні 2008 года пакінула пасаду<ref name="saho"/>. 28 ліпеня 2008 года Генеральная Асамблея ААН зацвердзіла яе Вярхоўным камісарам ААН па правах чалавека. [[Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека|Упраўленне]] Пілэй узначальвала з 1 верасня 2008 года, у 2012 годзе яе мандат быў падоўжаны на два гады<ref name="saho"/>. Пазней узначальвала Незалежную міжнародную камісію ААН па расследаванні на акупаванай Палестынскай тэрыторыі, якая ў 2025 годзе заявіла, што Ізраіль здзейсніў генацыд супраць палесцінцаў у [[Сектар Газа|сектары Газа]]<ref name="spring2026"/><ref name="aljazeera"/>. На кастрычнік 2026 года — суддзя [[Міжнародны суд ААН|Міжнароднага суда ААН]] у справе, у якой М’янму абвінавачваюць у генацыдзе<ref name="nobel"/>. == Нобелеўская прэмія міру == 9 кастрычніка 2026 года Нобелеўскі камітэт у Осла заявіў, што ёй прысудзілі Нобелеўскую прэмію міру за намаганні па прасоўванні міру і міжнароднага права. Адзначана, што Наві Пілэй прыцягвала да адказнасці дзяржавы і нацыянальных лідараў і давала надзею ахвярам гвалту і канфліктаў. На ўсіх займаных ёю пасадах яна падкрэслівала адказнасць асоб і дзяржаў за выкананне прынцыпу вяршэнства права<ref name="zviazda"/>. Уручэнне прэміі запланавана на 10 снежня 2026 года<ref name="aljazeera"/>. == Сувязі з Беларуссю == На пасадзе Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека Наві Пілэй неаднаразова выступала з заявамі пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі. Пасля падзей 19 снежня 2010 года ў Мінску ([[Плошча 2010]]) яна выказала занепакоенасць ужываннем сілы супраць дэманстрантаў, гвалтам супраць кандыдатаў у прэзідэнты і іх выкраданнем, затрыманнямі апазіцыйных актывістаў і праваабаронцаў, ператрусамі і пераследам незалежных недзяржаўных арганізацый, а таксама асудзіла заклікі да гвалту з боку некаторых радыкальных груп апазіцыі. Пілэй запатрабавала неадкладна вызваліць апазіцыйных кандыдатаў і іх прыхільнікаў, якія не ўдзельнічалі ў гвалтоўных дзеяннях і не падбухторвалі да іх<ref name="nn2010"/>. У лютым 2011 года яна выказала глыбокую заклапочанасць прыгаворам [[Васіль Парфянкоў|Васілю Парфянкову]]: паводле яе слоў, ён разам з дзясяткамі іншых актывістаў паўстаў перад судом за рэалізацыю права на свабоду мірных сходаў і выказвання<ref name="nn2011a"/>. 20 верасня 2011 года Пілэй прадставіла [[Савет па правах чалавека ААН|Савету ААН па правах чалавека]] даклад, у якім адзначыла рэзкае пагаршэнне сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 19 снежня 2010 года. Яна заклікала вызваліць палітычных зняволеных, расследаваць паведамленні пра катаванні, спыніць пераслед праваабаронцаў, журналістаў і палітычных апанентаў улад і дапусціць у краіну місію свайго Упраўлення<ref name="nn2011b"/><ref name="jurist2011"/>. У дакладзе згадваўся і арышт старшыні праваабарончага цэнтра «Вясна» [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]<ref name="viasna2011"/>. 27—28 чэрвеня 2012 года на сесіі Савета быў разгледжаны выніковы даклад Пілэй пра сітуацыю ў Беларусі са снежня 2010 па сакавік 2012 года. Яна паведаміла, што Упраўленне не атрымала адказу на просьбу прыняць у краіне тэхнічную місію, і адзначыла, што ўлады ўзмацнілі кантроль над СМІ і інтэрнэтам<ref name="viasna2012"/><ref name="nn2012"/>. 5 ліпеня 2012 года Савет прыняў рэзалюцыю, якая заклікала беларускія ўлады выканаць рэкамендацыі даклада, і ўвёў пасаду спецыяльнага дакладчыка па сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі. Прадстаўнік Беларусі [[Міхаіл Міхайлавіч Хвастоў|Міхаіл Хвастоў]] заявіў, што ініцыятыва Еўрасаюза не звязана з правамі чалавека і што ЕС «прымушае вярхоўнага камісара дзейнічаць у гэтых мэтах»<ref name="nn2012"/>. Прысуджэнне Наві Пілэй Нобелеўскай прэміі міру прывітаў лаўрэат гэтай прэміі 2022 года Алесь Бяляцкі. Паводле яго слоў, з улікам наступу на міжнародную сістэму праваабароны і правасуддзя прэмія мае сімвалічнае значэнне ў падтрымку праваабаронцаў і міжнародных структур, якія змагаюцца за ўніверсальнасць права<ref name="spring2026"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="nobel">{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/press-release/ |title=Announcement, Nobel Peace Prize 2026 |website=NobelPrize.org |date=2026-10-09 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="saho">{{cite web |url=https://www.sahistory.org.za/people/navanethem-navi-pillay |title=Navanethem (Navi) Pillay |website=South African History Online |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="aljazeera">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/9/2026-nobel-peace-prize-awarded-to-navi-pillay |title=2026 Nobel Peace Prize awarded to Navi Pillay |website=Al Jazeera |date=2026-10-09 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="zviazda">{{cite web |url=https://zviazda.by/news/la-reatam-nobele-skay-premii-miru-stala-navanetkhem-navi-piley/ |title=Лаўрэатам Нобелеўскай прэміі міру стала Наванетхем «Наві» Пілэй |website=Звязда |date=2026-10-09 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="spring2026">{{cite web |url=https://spring96.org/be/news/121387 |title=Алесь Бяляцкі пракаментаваў Нобелеўскую прэмію міру Наві Пілай |website=Праваабарончы цэнтр «Вясна» |date=2026-10-09 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="nn2010">{{cite web |url=https://nashaniva.com/47867 |title=Вярхоўны камісар па правах чалавека асудзіла гвалт у Беларусі |website=Наша Ніва |date=2010-12-21 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="nn2011a">{{cite web |url=https://nashaniva.com/50770 |title=Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека выказала глыбокую заклапочанасць прыгаворам Парфянкову |website=Наша Ніва |date=2011-02-22 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="nn2011b">{{cite web |url=https://nashaniva.com/60381 |title=Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека заклікаў вызваліць беларускіх палітвязняў |website=Наша Ніва |date=2011-09-21 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> <ref name="jurist2011">{{cite web |url=https://www.jurist.org/news/2011/09/un-rights-chief-urges-belarus-to-release-political-prisoners/ |title=UN rights chief urges Belarus to release political prisoners |author=Julia Zebley |website=JURIST |date=2011-09-21 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="viasna2011">{{cite web |url=https://spring96.org/en/news/45866 |title=UN Human Rights Council hears report on situation in Belarus |website=Human Rights Center «Viasna» |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="viasna2012">{{cite web |url=https://spring96.org/en/news/53683 |title=Belarusian political prisoners in UN spotlight |website=Human Rights Center «Viasna» |date=2012-06-28 |accessdate=2026-10-11 |lang=en}}</ref> <ref name="nn2012">{{cite web |url=https://nashaniva.com/76358 |title=ААН увяла пасаду спецдакладчыка па правах чалавека ў Беларусі |website=Наша Ніва |date=2012-07-05 |accessdate=2026-10-11 |lang=be}}</ref> }} {{Нобелеўская прэмія міру}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пілэй Наві}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру]] [[Катэгорыя:Юрысты-міжнароднікі]] [[Катэгорыя:Праваабаронцы]] [[Катэгорыя:Суддзі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда]] fpd0q26uhqvx47mgbn5rl4v9prfpe0q 0 816620 5216384 5215964 2026-10-11T14:08:52Z JerzyKundrat 174 5216384 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Расліны | image file = Chlamydomonas6-1.jpg | image_descr = ''Chlamydomonas reinhardtii'' пад электронным мікраскопам | rang = Сямейства | latin = Chlamydomonadaceae | author = F.Stein, 1878 | wikispecies = Chlamydomonadaceae }} '''Хламідамана́давыя''' (''Chlamydomonadaceae'') — [[сямейства]] аднаклетачных [[Зялёныя водарасці|зялёных водарасцей]]. == Апісанне == Прадстаўнікі сямейства — аднаклетачныя рухомыя арганізмы, якія маюць два (радзей чатыры ці больш) [[жгуцік]]і аднолькавай даўжыні, размешчаныя на пярэднім канцы клеткі. Клетка звычайна мае авальную, шарападобную, грушападобную або эліпсападобную форму. [[Клетачная сценка]] шчыльная, часта складаецца з глікапратэінаў, а не з цэлюлозы, як у большасці іншых раслін. Унутры клеткі знаходзіцца шарападобнае або авальнае [[клетачнае ядро|ядро]]. Буйны храматафор ([[хларапласт]]) часцей за ўсё мае кубкападобную форму, але можа быць зорчатым, рашэцістым або прысценным. У храматафоры звычайна размяшчаецца адзін або некалькі пірэноідаў, вакол якіх адкладаецца [[крухмал]]. Светлаадчувальнае вочка дапамагае арганізму арыентавацца ў прасторы і рухацца ў бок святла (станоўчы фотатаксіс). Дзве (або больш) скарачальныя вакуолі на пярэднім канцы клеткі выконваюць функцыю осмарэгуляцыі і выдзялення. == Пашырэнне == Хламідаманадавыя пашыраны па ўсім зямным шары. Яны насяляюць пераважна дробныя прэсныя вадаёмы, якія хутка праграваюцца: сажалкі, лужыны, канавы, а таксама вільготную глебу. Шэраг відаў здольны жыць на паверхні снегу і лёду ў гарах і палярных рэгіёнах (напрыклад, ''Chlamydomonas nivalis''), выклікаючы з’яву так званага «чырвонага снегу» дзякуючы наяўнасці пігмента астаксанціну. Пры неспрыяльных умовах (высыханне вадаёма) клеткі губляюць жгуцікі, пакрываюцца сліздзю і пераходзяць у так званую пальмелападобную стадыю, працягваючы размнажацца дзяленнем. == Размнажэнне == Размнажэнне адбываецца як бясполым, так і палавым шляхам. Пры бясполым размнажэнні клетка губляе жгуцікі, яе змесціва дзеліцца пад абалонкай на 2, 4 або 8 частак. У выніку ўтвараюцца рухомыя [[зааспоры]], якія пасля разрыву мацярынскай абалонкі выходзяць у ваду і вырастаюць у дарослыя асобіны. Палавы працэс у залежнасці ад віду можа быць у форме [[ізагамія|ізагаміі]] (зліццё аднолькавых па памеры гамет), [[анізагамія|гетарагаміі]] (зліццё розных па памеры гамет) або [[аагамія|аагаміі]] (зліццё буйной нерухомай яйцаклеткі з дробным жгуцікавым сперматазоідам). У выніку зліцця гамет утвараецца зігота, якая пакрываецца тоўстай абалонкай і зімуе. Увесну зігота дзеліцца [[меёз]]ам, утвараючы 4 новыя клеткі. == Значэнне і выкарыстанне == Разам з іншымі планктоннымі водарасцямі хламідаманадавыя з’яўляюцца першаснымі прадуцэнтамі арганічнага рэчыва ў вадаёмах і служаць ежай для дробных водных жывёл. Бурнае размнажэнне гэтых водарасцей можа выклікаць «[[цвіценне вады]]». Менавіта таму яны актыўна ўдзельнічаюць у працэсах самаачышчэння забруджаных вод. Род [[хламідамонас]] (асабліва від ''Chlamydomonas reinhardtii'') з’яўляецца найважнейшым мадэльным аб’ектам у клетачнай біялогіі, генетыцы і фізіялогіі раслін для вывучэння [[фотасінтэз]]у, функцыянавання жгуцікаў і клетачнага цыклу. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Зялёныя водарасці]] c5042pw79ibnxql4s3n9b3hg5cslpld 5216385 5216384 2026-10-11T14:09:31Z JerzyKundrat 174 5216385 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Расліны | image file = Chlamydomonas6-1.jpg | image descr = ''Chlamydomonas reinhardtii'' пад электронным мікраскопам | rang = Сямейства | latin = Chlamydomonadaceae | author = F.Stein, 1878 | wikispecies = Chlamydomonadaceae }} '''Хламідамана́давыя''' (''Chlamydomonadaceae'') — [[сямейства]] аднаклетачных [[Зялёныя водарасці|зялёных водарасцей]]. == Апісанне == Прадстаўнікі сямейства — аднаклетачныя рухомыя арганізмы, якія маюць два (радзей чатыры ці больш) [[жгуцік]]і аднолькавай даўжыні, размешчаныя на пярэднім канцы клеткі. Клетка звычайна мае авальную, шарападобную, грушападобную або эліпсападобную форму. [[Клетачная сценка]] шчыльная, часта складаецца з глікапратэінаў, а не з цэлюлозы, як у большасці іншых раслін. Унутры клеткі знаходзіцца шарападобнае або авальнае [[клетачнае ядро|ядро]]. Буйны храматафор ([[хларапласт]]) часцей за ўсё мае кубкападобную форму, але можа быць зорчатым, рашэцістым або прысценным. У храматафоры звычайна размяшчаецца адзін або некалькі пірэноідаў, вакол якіх адкладаецца [[крухмал]]. Светлаадчувальнае вочка дапамагае арганізму арыентавацца ў прасторы і рухацца ў бок святла (станоўчы фотатаксіс). Дзве (або больш) скарачальныя вакуолі на пярэднім канцы клеткі выконваюць функцыю осмарэгуляцыі і выдзялення. == Пашырэнне == Хламідаманадавыя пашыраны па ўсім зямным шары. Яны насяляюць пераважна дробныя прэсныя вадаёмы, якія хутка праграваюцца: сажалкі, лужыны, канавы, а таксама вільготную глебу. Шэраг відаў здольны жыць на паверхні снегу і лёду ў гарах і палярных рэгіёнах (напрыклад, ''Chlamydomonas nivalis''), выклікаючы з’яву так званага «чырвонага снегу» дзякуючы наяўнасці пігмента астаксанціну. Пры неспрыяльных умовах (высыханне вадаёма) клеткі губляюць жгуцікі, пакрываюцца сліздзю і пераходзяць у так званую пальмелападобную стадыю, працягваючы размнажацца дзяленнем. == Размнажэнне == Размнажэнне адбываецца як бясполым, так і палавым шляхам. Пры бясполым размнажэнні клетка губляе жгуцікі, яе змесціва дзеліцца пад абалонкай на 2, 4 або 8 частак. У выніку ўтвараюцца рухомыя [[зааспоры]], якія пасля разрыву мацярынскай абалонкі выходзяць у ваду і вырастаюць у дарослыя асобіны. Палавы працэс у залежнасці ад віду можа быць у форме [[ізагамія|ізагаміі]] (зліццё аднолькавых па памеры гамет), [[анізагамія|гетарагаміі]] (зліццё розных па памеры гамет) або [[аагамія|аагаміі]] (зліццё буйной нерухомай яйцаклеткі з дробным жгуцікавым сперматазоідам). У выніку зліцця гамет утвараецца зігота, якая пакрываецца тоўстай абалонкай і зімуе. Увесну зігота дзеліцца [[меёз]]ам, утвараючы 4 новыя клеткі. == Значэнне і выкарыстанне == Разам з іншымі планктоннымі водарасцямі хламідаманадавыя з’яўляюцца першаснымі прадуцэнтамі арганічнага рэчыва ў вадаёмах і служаць ежай для дробных водных жывёл. Бурнае размнажэнне гэтых водарасцей можа выклікаць «[[цвіценне вады]]». Менавіта таму яны актыўна ўдзельнічаюць у працэсах самаачышчэння забруджаных вод. Род [[хламідамонас]] (асабліва від ''Chlamydomonas reinhardtii'') з’яўляецца найважнейшым мадэльным аб’ектам у клетачнай біялогіі, генетыцы і фізіялогіі раслін для вывучэння [[фотасінтэз]]у, функцыянавання жгуцікаў і клетачнага цыклу. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Зялёныя водарасці]] 7c6w9p7dapefuixbg1lbjkaonxn58kg 0 816630 5216518 5216247 2026-10-11T19:54:42Z Змітрок Бядуля 175208 Афармленне: {{Бібліяінфармацыя}} (ВП:АА) 5216518 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = ЗАТ «1 Мая» |арыгінальная назва = ЗАО «1 Мая» |тып = [[закрытае акцыянернае таварыства]] |заснавана = 1949 (як калгас) |ранейшыя назвы = калгас «1 Мая»; калектыўна-долевае прадпрыемства «1-ае Мая» (1996—2004) |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |размяшчэнне = [[Лявонавічы (Нясвіжскі раён)|в. Лявонавічы]], [[Нясвіжскі раён]], [[Мінская вобласць]] |ключавыя постаці = Юрый Міхайлавіч Ярош (дырэктар) |галіна = [[сельская гаспадарка]] |прадукцыя = [[малако]], [[ялавічына]], [[збожжа]], [[цукровы бурак]], [[рапс]] |лік супрацоўнікаў = 240 (2023) }} '''ЗАТ «1 Мая»''' ({{lang-ru|ЗАО «1 Мая»}}) — сельскагаспадарчае прадпрыемства ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] з цэнтрам у вёсцы [[Лявонавічы (Нясвіжскі раён)|Лявонавічы]]. Спецыялізуецца на малочна-мясной [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]] і [[раслінаводства|раслінаводстве]] (збожжавыя, [[цукровы бурак]], [[рапс]], кукуруза)<ref name="rvk"/><ref name="belta2023"/>. Вядзе гісторыю ад [[калгас]]а, створанага ў 1949 годзе<ref name="mlyn2023"/>. == Гісторыя == Гаспадарка ўтворана ў 1949 годзе ў выніку аб’яднання некалькіх невялікіх гаспадарак у калгас; назву «1 Мая» яна носіць каля 70 гадоў, хоць яе структура за гэты час неаднаразова мянялася<ref name="mlyn2023"/><ref name="belta2023"/>. У 1957 годзе старшынёй калгаса «1 Мая» быў Н.&nbsp;П.&nbsp;Шчарбач; пры сельгасарцелі дзейнічаў хор<ref name="nn2020"/>. У другой палове 1960-х — 1970-я гады калгас уваходзіў у лік гаспадарак раёна з найлепшымі вынікамі<ref name="nn2020"/>. 23 снежня 1996 года гаспадарка перарэгістравана як калектыўна-долевае прадпрыемства «1-ае Мая», а 3 лютага 2004 года пераўтворана ў закрытае акцыянернае таварыства «1 Мая»<ref name="egr"/>. У 1998 годзе, калі прадпрыемства ўзначаліў новы дырэктар, надоі былі нізкімі, а вытворчую і сацыяльную сферу давялося аднаўляць амаль з нуля. Пры шэфстве «Белаграсэрвіса» гаспадарка абнавіла тэхніку, умацавала кармавую базу і ўзялася за селекцыю ў жывёлагадоўлі, у выніку чаго выйшла на надой 6,3 тыс. літраў малака ад каровы. Сродкамі прадпрыемства былі адрамантаваныя фельчарска-акушэрскі пункт і два клубы, гаспадарка паспрыяла газіфікацыі Лявонавічаў<ref name="sb2006"/>. На 2006 год у гаспадарцы было 6745 галоў [[буйная рагатая жывёла|буйной рагатай жывёлы]], у тым ліку 730 дойных кароў; было сабрана 9565&nbsp;т збожжа пры ўраджайнасці 50,3&nbsp;ц/га, пад цукровыя буракі адводзілася 450&nbsp;га<ref name="sb2006"/>. У сярэдзіне 2000-х гадоў адкорм буйной рагатай жывёлы, які раней быў асноўнай крыніцай прыбытку, стаў нерэнтабельным, і прадпрыемства зрабіла стаўку на малочную вытворчасць, захаваўшы адкорм<ref name="belta2023"/>. Пяць старых ферм з прывязным утрыманнем былі перабудаваныя ў тры сучасныя малочна-таварныя комплексы з бяспрывязным утрыманнем і даільнымі заламі, у тым ліку МТК «Лявонавічы»; будаўніцтва вялося ўласнымі сіламі, будаўнічыя матэрыялы выдзяляў Мінскі аблвыканкам, тэхніка набывалася ў лізінг<ref name="mlyn2023"/><ref name="belta2023"/>. Дойны статак павялічыўся з 640 да 1362 галоў<ref name="mlyn2023"/>. Каля 16 гадоў (на 2023 год) прадпрыемства ўзначальваў Анатоль Іванавіч Рудзяк<ref name="mlyn2023"/><ref name="belta2023"/>. Па выніках 2022 года ЗАТ «1 Мая» прызнана лепшай гаспадаркай Нясвіжскага раёна<ref name="belta2023"/>. На 2025 год дырэктар — Юрый Міхайлавіч Ярош<ref name="sb2025"/><ref name="rvk"/>. У 2025 годзе ў Лявонавічах уведзены ў эксплуатацыю два будынкі для буйной рагатай жывёлы; у вёсцы [[Дубейкі (Нясвіжскі раён)|Дубейкі]] будуецца ферма на 2400 галоў<ref name="rvk"/>. == Вытворчасць == На 2022 год пагалоўе буйной рагатай жывёлы складала 8557 галоў, у тым ліку 1372 дойныя каровы. Надой на карову — 6839&nbsp;кг (на 375&nbsp;кг больш, чым у 2021 годзе), таварнасць малака — 92&nbsp;%, штодня на перапрацоўку адпраўлялася не менш за 26,5&nbsp;т малака. На комплексе па вырошчванні і адкорме маладняку (у тым ліку ўчастак «Дубейкі») утрымлівалася каля 5,5 тыс. бычкоў<ref name="belta2023"/><ref name="mlyn2023"/>. У 2022 годзе сабрана 10&nbsp;719&nbsp;т збожжавых і зернебабовых (61,6&nbsp;ц/га), 2482&nbsp;т кукурузы на зерне, 940&nbsp;т насення рапсу і 18,17 тыс.&nbsp;т цукровых буракоў для [[Гарадзейскі цукровы камбінат|Гарадзейскага цукровага камбіната]]. Выручка ад рэалізацыі прадукцыі склала 21,8&nbsp;млн рублёў, на прадпрыемстве працавала 240 чалавек<ref name="belta2023"/>. У 2025 годзе ўборку збожжа правялі з 12 ліпеня па 15 жніўня; сярэдняя ўраджайнасць збожжавых склала 84&nbsp;ц/га, валавы збор каласавых без рапсу — 12&nbsp;813&nbsp;т. Пагалоўе буйной рагатай жывёлы на той час — 8970 галоў<ref name="sb2025"/>. Парк гаспадаркі налічвае каля 350 адзінак тэхнікі<ref name="ctv2026"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="rvk">{{cite web |url=https://nesvizh.gov.by/selskoe-hozyajstvo/ |title=Сельское хозяйство |website=Несвижский районный исполнительный комитет |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="mlyn2023">{{cite web |url=https://mlyn.by/17022023/kak-selhozpredpriyatiyu-iz-nesvizhskogo-rajona-udaetsya-uderzhivat-vysokie-pokazateli/ |title=Как сельхозпредприятию из Несвижского района удается удерживать высокие показатели |author=Наталья Царикевич |website=Минская правда |date=2023-02-17 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="belta2023">{{cite web |url=https://www.belta.by/regions/view/kak-stat-effektivnym-upravlentsem-na-sele-rasskazal-direktor-zao-1-maja-anatolij-rudjak-555815-2023/ |title=Как стать эффективным управленцем на селе, рассказал директор ЗАО «1 Мая» Анатолий Рудяк |author=Тамара Маркина |website=БелТА |date=2023-03-16 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="nn2020">{{cite web |url=https://www.nesvizh-news.by/2020/01/29/stranicy-istorii-na-puti-stanovleniya-i-razvitiya/ |title=Страницы истории. На пути становления и развития |author=Татьяна Вестник |website=Нясвіжскія навіны |date=2020-01-29 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="egr">{{cite web |url=https://bizinspect.by/inst/5c1fc78c37b6871c5c316068 |title=ЗАО «1 Мая», УНП 600032170 |website=Bizinspect (паводле Адзінага дзяржаўнага рэгістра юрыдычных асоб) |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="sb2006">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/zao-1-maya-nesvizhskogo-rayona-uroki-liderstva.html |title=ЗАО «1 Мая» Несвижского района. Уроки лидерства |website=СБ. Беларусь сегодня |date=2006-10-07 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="sb2025">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/luchshie-lyudi-i-tochno-podobrannye-sorta.html |title=Лучшие люди и точно подобранные сорта |author=Алена Яско |website=СБ. Беларусь сегодня (паводле «Сельской газеты») |date=2025-09-19 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="ctv2026">{{cite web |url=https://ctv.by/news/obshestvo/trud-kak-prazdnik-v-selhozpredpriyatii-1-maya-nesvizhskogo-rajona-posevnuyu-zavershili-na-80percent |title=Труд как праздник — в сельхозпредприятии «1 Мая» Несвижского района посевную завершили на 80 % |website=СТВ |date=2026-05-01 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:1 Мая}} [[Катэгорыя:Сельская гаспадарка Беларусі]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Эканоміка Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1949 годзе]] [[Катэгорыя:Лявонавічы (Нясвіжскі раён)]] 2psbfhf98d1100llzimatull2dh6mbv 0 816636 5216381 5216256 2026-10-11T14:05:14Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5216381 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў}} '''Лявонавіцкі народны хор''' — самадзейны харавы калектыў з вёскі [[Лявонавічы (Нясвіжскі раён)|Лявонавічы]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Заснаваны ў 1926 годзе паэтам [[Сяргей Новік-Пяюн|Сяргеем Новікам-Пяюном]]; з 1963 года мае званне «народны»<ref name="marakou"/>. == Гісторыя == Хор створаны ў 1926 годзе, калі Лявонавічы знаходзіліся ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. Яго заснавальнікам стаў ураджэнец вёскі Сяргей Новік (псеўданім Пяюн), які незадоўга да таго скончыў беларускія настаўніцкія курсы ў [[Вільня|Вільні]]<ref name="marakou"/><ref name="kaety"/>. Разам з хорам ён арганізаваў у вёсцы тэатр, гурток [[Таварыства беларускай школы]], беларускую бібліятэку і тайныя беларускія школы<ref name="marakou"/><ref name="noweuropa"/>. Першым спектаклем тэатра стала п’еса [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]] «[[Птушка шчасця]]»; станоўчую рэцэнзію на пастаноўку надрукавала газета «[[Сялянская ніва]]» 23 верасня 1926 года<ref name="svaboda2021"/>. Літаратуразнавец [[Алег Антонавіч Лойка|Алег Лойка]] пісаў, што да з’яўлення хору ў вёсцы песні спявалі паасобку — дзяўчаты, жанчыны і хлопцы асобна, а ў хоры іх упершыню сталі выконваць разам<ref name="karlukevich"/>. За культурна-асветную дзейнасць Новік-Пяюн у 1926 годзе быў высланы польскімі ўладамі ў [[Свецце]], а ў 1931 годзе, пасля вяртання ў родныя мясціны, зноў арыштаваны і высланы пад нагляд паліцыі ў [[Слонім]]<ref name="marakou"/>. У 1957 годзе хорам кіраваў самадзейны кампазітар, заслужаны дзеяч культуры БССР П. Н. Косач; на здымку таго часу калектыў названы хорам сельгасарцелі «1 Мая»<ref name="nn2020"/>. У 1963 годзе хору прысвоена званне «народны»<ref name="marakou"/>. У 2000-я гады сярод удзельнікаў хору была пляменніца заснавальніка Яўгенія Матус<ref name="svaboda2004"/>. Паводле часопіса «Нясвіжскія каеты» (2021), хор, заснаваны Новікам-Пяюном, існуе і сёння<ref name="kaety"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="marakou">Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Т. II. — Мінск, 2003; [https://by.openlist.wiki/Новік_Сяргей_Міхайлавіч_(1906) Новік Сяргей Міхайлавіч (1906)] // Адкрыты спіс.</ref> <ref name="kaety">[https://pawet.net/files/kaet08.pdf Нясвіжскія каеты]: краязнаўчы, гісторыка-літаратурны часопіс. — 2021. — № 8. — С. 10—11.</ref> <ref name="noweuropa">{{cite web |url=https://new.org.pl/2831,trudna_droga_bialorusina.html |title=Poeta w potrzasku. Niemcy go rozstrzelali, a Sowieci uwięzili |author=Ihar Melnikau |website=Nowa Europa Wschodnia |date=2023-05-11 |accessdate=2026-10-10 |lang=pl}}</ref> <ref name="svaboda2021">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/siarhiej-novik-piajun/27948318.html |title=Раіў маладым не пісаць пра палітыку, рабіў пярсьцёнкі з кайданоў. 20 нечаканых фактаў пра Сяргея Новіка-Пяюна |author=Васіль Дэ Эм |website=Радыё Свабода |date=2021-08-27 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> <ref name="karlukevich">{{cite web |url=https://www.bel-jurist.com/page/nesvizh-land |title=Погасшие звездочки Отечества: Несвижский край |author=Алесь Карлюкевич |website=bel-jurist.com |date=2007-09-13 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="nn2020">{{cite web |url=https://www.nesvizh-news.by/2020/01/29/stranicy-istorii-na-puti-stanovleniya-i-razvitiya/ |title=Страницы истории. На пути становления и развития |author=Татьяна Вестник |website=Нясвіжскія навіны |date=2020-01-29 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="svaboda2004">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/790179.html |title=Лявонавічы на Меншчыне |author=Ягор Маёрчык |website=Радыё Свабода |date=2004-12-21 |accessdate=2026-10-10 |lang=be}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Хоры Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Культура Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Лявонавічы (Нясвіжскі раён)]] jbu7ut5ee8vpch6hy90gp6s5pjyqke2 0 816638 5216521 5216241 2026-10-11T19:55:24Z Змітрок Бядуля 175208 Афармленне: кароткі раздзел «Гісторыя» без падраздзелаў 5216521 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Свята-Іаана-Прадцечанская царква}} {{Храм |Беларуская назва = Свята-Іаана-Прадцечанская царква |Выява = Садовая (Блячына). Царква (01).jpg |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Садовая (Клецкі раён)|Садовая]] |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 05|lat_sec = 58.89 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 43|lon_sec = 31.43 |region = BY |Канфесія = [[Беларуская праваслаўная царква]] |Епархія = [[Слуцкая епархія|Слуцкая]] |Commons = Saint John the Baptist church in Sadovaja }} '''Свята-Іаана-Прадцечанская царква''' (царква святога прарока Іаана Прадцечы) — праваслаўны [[храм]] у вёсцы [[Садовая (Клецкі раён)|Садовая]] (да 1964 года — Блячын) [[Клецкі раён|Клецкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Належыць да [[Клецкае благачынне|Клецкага благачыння]] [[Слуцкая епархія|Слуцкай епархіі]]<ref name="sluck2026"/>. == Гісторыя == Паводле «[[Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich|Геаграфічнага слоўніка Каралеўства Польскага]]», царква ў Блячыне была пабудавана ў 1640 годзе<ref name="sgkp"/>. Пазней гэта была прыходская Іаана-Прадцечанская царква [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]; метрычныя кнігі Блячынскага прыхода за 1907 і 1915—1921 гады захоўваюцца ў [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі]] (фонд 136, вопіс 34)<ref name="archives"/>. У гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] настаяцелем царквы быў святар [[Мікалай Аляксандравіч Хільтоў]]. З красавіка 1942 года ён быў сувязным партызанскага атрада; у царкоўным доме ён уладкаваў «дом адпачынку» для хворых і параненых партызан і, каб адпужнуць немцаў, распаўсюдзіў чуткі пра тыф. Восенню 1942 года святар хаваў дыверсійную групу з пяці чалавек, а ў лістападзе 1942 года адпяваў загінулага партызана Мікалая Анохіна<ref name="kleck2014"/><ref name="kleck-hram"/>. У ноч на 6 красавіка 1944 года па даносе Мікалай Хільтоў быў арыштаваны разам з братам, святаром [[Свята-Пакроўская царква (Клецк)|Пакроўскай царквы ў Клецку]] Георгіем Хільтовым; разам з імі арыштавалі іх жонак Наталлю і Лідзію<ref name="kleck2014"/>. Усе яны загінулі ў [[Калдычэўскі лагер смерці|Калдычэўскім лагеры смерці]]: Мікалай — у канцы мая 1944 года, Георгій — падчас апошняга расстрэлу 1—2 ліпеня 1944 года<ref name="kleck-pamiac"/><ref name="kleck-hram"/>. Пра апошнія дні братоў пасля вайны паведаміў іх родным былы вязень Калдычэва паэт [[Сяргей Новік-Пяюн]]<ref name="kleck2014"/>. 24 жніўня 2014 года ў царкве ў Садовай і ў Пакроўскай царкве ў Клецку былі адкрыты і асвячоны памятныя дошкі братам Хільтовым<ref name="kleck2014"/>. Каля храма ў Садовай устаноўлены памятны знак з партрэтам айца Мікалая<ref name="kleck-pamiac"/>. Храм адноўлены і асвячоны ў 2006 годзе<ref name="kleck-hram"/>. Прастольнае свята адзначаецца 7 ліпеня; у 2026 годзе ў гэты дзень было адзначана 20-годдзе аднаўлення і вялікага асвячэння храма. Сярод настаяцеляў храма пасля аднаўлення — протаіерэй Мацвей Белавус, іерэй Андрэй Парфенчык, протаіерэй Андрэй Гладкі і іерэй Генадзь Белавус; на 2026 год настаяцель — іерамонах Серапіён (Сянькевіч)<ref name="sluck2026"/><ref name="kleck2014"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="sgkp">Blaczyn // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1900. — T. XV, cz. 1. — S. 160. {{ref-pl}}</ref> <ref name="archives">{{cite web |url=https://archives.gov.by/home/genealogiya/metricheskie-knigi/metricheskie-knigi-pravoslavnyh-i-uniatskih-greko-katolicheskih-czerkvej/metricheskie-knigi-pravoslavnyh-czerkvej-sluczkogo-uezda-minskoj-gubernii |title=Метрические книги православных церквей Слуцкого уезда Минской губернии |website=Архивы Беларуси |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="kleck2014">{{cite web |url=http://www.kleck.by/?p=16241 |title=Подвиг любви и веры |author=Валентина Сенкевич |website=Клецк. Новости |date=2014-09-06 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="kleck-hram">{{cite web |url=https://www.kleck.by/2026/07/02/xram-v-d-sadovaya-otmechaet-svoe-20-letie-so-dnya-vosstanovleniya/ |title=Храм в д. Садовая отмечает свое 20-летие со дня восстановления |website=Клецк. Новости |date=2026-07-02 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="kleck-pamiac">{{cite web |url=https://www.kleck.by/2026/07/02/po-pamyatnym-mestam-kletchiny/ |title=По памятным местам Клетчины |author=Л. Иванейчик |website=Клецк. Новости |date=2026-07-02 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="sluck2026">{{cite web |url=https://sluck-eparchiya.by/2026/07/07/v-den-prestolnogo-prazdnika-hrama-v-d-sadovaya-kleczkogo-rajona-molitvenno-otmetili-20-letie-ego-vosstanovleniya-i-osvyashheniya/ |title=В день престольного праздника храма в д. Садовая Клецкого района молитвенно отметили 20-летие его восстановления и освящения |website=Слуцкая епархия |date=2026-07-07 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Храмы Слуцкай епархіі]] [[Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта]] lbdmfgmlqmkss4av3puonhtnstfucbn 0 816681 5216379 5216343 2026-10-11T14:03:47Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Брацкая магіла ў Дубрава]] у [[Брацкая магіла (Дубрава)]]: Уніфікацыя назваў 5216343 wikitext text/x-wiki {{Помнік|Беларуская назва=Брацкая магіла|Выява=[[File:Bracka mogila dubrava11.jpg|thumb| ]]|Краіна=Беларусь|На карце=54.09654, 27.09341|Заснаванне=1965|Пазіцыйная карта=54.09654, 27.09341|Месцазнаходжанне=в Дубрава 54.09654, 27.09341|Пазіцыйная карта 2=54.09654, 27.09341}} Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан — мемарыял у вёсцы [[Дубрава (Маладзечанскі раён)|Дубрава]]. Знаходзіцца на перасячэнняў вуліц Дубоўскага і дарогай на [[Аляхновічы]]. Пахавана 25 воінаў і партызан, загінуўшых у баях з фашыстамі ў 1941-1944 гадах. На брацкай магіле надпіс: «Схіліце галовы перад памяццю воінаў, якія загінулі смерцю герояў у Вялікай Пераможнай Бітве з фашызмам у 1941-1945 гг.». Помнік гісторыі – абеліск на брацкай магіле савецкіх воінаў і партызан уключаны ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Рэспублікі Беларусь.]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://molodechno.gov.by/grazhdansko-patrioticheskij-proekt-idi-i-smotri/oczifrovka-pamyatnikov-v-ramkah-proekta/olehnovichskij-selsovet/bratskaya-mogila-sovetskih-voinov-i-partizan-d-dubrovo/|title=Братская могила советских воинов и партизан (д. Дуброво) - Молодечненский районный исполнительный комитет}}</ref> == Крыніцы == <references /> 5ik6tr0mct5ssenmpc6d4xwxijpjd6f 0 816682 5216356 2026-10-11T12:45:34Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{Таксон | regnum = Жывёлы | rang = Від | latin = Arapaima gigas | parent = Arapaima }} '''Гіганцкая арапайма'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%95%D0%90%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9F%D0%86%D0%A7%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%91%D0%86%D0%AF%D0%93%D0%95%D0%90%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%86%D0%A7%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%92%D0%9E%D0%91%D0%9B%D0%90%D0%A1%D0%A6%D0%AC|title=НЕАТРАПІЧНАЯ БІЯГЕАГРАФІЧ...» 5216356 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Жывёлы | rang = Від | latin = Arapaima gigas | parent = Arapaima }} '''Гіганцкая арапайма'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%95%D0%90%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9F%D0%86%D0%A7%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%91%D0%86%D0%AF%D0%93%D0%95%D0%90%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%86%D0%A7%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%92%D0%9E%D0%91%D0%9B%D0%90%D0%A1%D0%A6%D0%AC|title=НЕАТРАПІЧНАЯ БІЯГЕАГРАФІЧНАЯ ВОБЛАСЦЬ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|лацінская|Arapaima gigas}}) — драпежная прэснаводная рыба сямейства [[Арапаймавыя|арапаймавых]] (Arapaimidae). Гэта адна з найбуйнейшых прэснаводных рыб — зафіксаваны асобнікі даўжынёй 4–4,5 метра і вагой звыш 200 кілаграмаў. == Зноскі == b5okmdwgu3i15gz8jpjadrtcqd30wrd 5216357 5216356 2026-10-11T12:45:59Z Ueschar 151377 удакладненне 5216357 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Жывёлы | rang = Від | latin = Arapaima gigas | parent = Arapaima }} '''Гіганцкая арапайма'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%95%D0%90%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9F%D0%86%D0%A7%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%91%D0%86%D0%AF%D0%93%D0%95%D0%90%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%86%D0%A7%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%92%D0%9E%D0%91%D0%9B%D0%90%D0%A1%D0%A6%D0%AC|title=НЕАТРАПІЧНАЯ БІЯГЕАГРАФІЧНАЯ ВОБЛАСЦЬ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|лацінская|Arapaima gigas}}) — драпежная прэснаводная рыба сямейства [[Arapaimidae]]. Гэта адна з найбуйнейшых прэснаводных рыб — зафіксаваны асобнікі даўжынёй 4–4,5 метра і вагой звыш 200 кілаграмаў. == Зноскі == marw4447qvl0m4xm3zs6a3jwf39ckxm 5216364 5216357 2026-10-11T12:57:30Z Ueschar 151377 катэгорыі 5216364 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Жывёлы | rang = Від | latin = Arapaima gigas | parent = Arapaima }} '''Гіганцкая арапайма'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%95%D0%90%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9F%D0%86%D0%A7%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%91%D0%86%D0%AF%D0%93%D0%95%D0%90%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%86%D0%A7%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%92%D0%9E%D0%91%D0%9B%D0%90%D0%A1%D0%A6%D0%AC|title=НЕАТРАПІЧНАЯ БІЯГЕАГРАФІЧНАЯ ВОБЛАСЦЬ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|лацінская|Arapaima gigas}}) — драпежная прэснаводная рыба сямейства [[Arapaimidae]]. Гэта адна з найбуйнейшых прэснаводных рыб — зафіксаваны асобнікі даўжынёй 4–4,5 метра і вагой звыш 200 кілаграмаў. == Зноскі == <references /> [[Катэгорыя:Рыбы Паўднёвай Амерыкі]] q26s5ihfxv3vdul7kunmjk46ecdh49q 5216365 5216364 2026-10-11T12:58:14Z Ueschar 151377 вікіфікацыя 5216365 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Жывёлы | rang = Від | latin = Arapaima gigas | parent = Arapaima }} '''Гіганцкая арапайма'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%95%D0%90%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9F%D0%86%D0%A7%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%91%D0%86%D0%AF%D0%93%D0%95%D0%90%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%86%D0%A7%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%92%D0%9E%D0%91%D0%9B%D0%90%D0%A1%D0%A6%D0%AC|title=НЕАТРАПІЧНАЯ БІЯГЕАГРАФІЧНАЯ ВОБЛАСЦЬ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|лацінская|Arapaima gigas}}) — драпежная прэснаводная [[Рыбы|рыба]] сямейства [[Arapaimidae]]. Гэта адна з найбуйнейшых прэснаводных рыб — зафіксаваны асобнікі даўжынёй 4–4,5 метра і вагой звыш 200 кілаграмаў. == Зноскі == <references /> [[Катэгорыя:Рыбы Паўднёвай Амерыкі]] 3ukxsgox9pxidkd9kpdy9off1tpsw87 10 816683 5216358 2026-10-11T12:47:40Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Arapaima|rang=Від|latin=Arapaima gigas|name=Гіганцкая арапайма}} <noinclude></noinclude>» 5216358 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Arapaima|rang=Від|latin=Arapaima gigas|name=Гіганцкая арапайма}} <noinclude></noinclude> b9im792q78ahwskjsyl15oi5fdv6tf9 0 816684 5216360 2026-10-11T12:49:02Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Гіганцкая арапайма]] 5216360 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гіганцкая арапайма]] hdkle5s35rpkf8iycq9l74t3w8q2z82 10 816685 5216362 2026-10-11T12:50:28Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Arapaimidae|rang=род|latin=Arapaima|name=}} <noinclude></noinclude>» 5216362 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Arapaimidae|rang=род|latin=Arapaima|name=}} <noinclude></noinclude> o6ptmjm4qjfg30u7elxqve37z5j7hcm 5216363 5216362 2026-10-11T12:52:15Z Ueschar 151377 5216363 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Arapaimidae|rang=Род|latin=Arapaima|name=}} <noinclude></noinclude> pyeurg9xxhnuc5qhsju5heqlz79pxiq 0 816686 5216380 2026-10-11T14:03:47Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Брацкая магіла ў Дубрава]] у [[Брацкая магіла (Дубрава)]]: Уніфікацыя назваў 5216380 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Брацкая магіла (Дубрава)]] ppcb7c80p23v1li9evl8tnynazqjgvf 0 816687 5216391 2026-10-11T14:39:14Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Узброены канфлікт |канфлікт = Бітва за Кіркук |частка = [[Іракска-курдскі канфлікт]] |выява = |памер = |загаловак = |дата = 15—20 кастрычніка 2017 |месца = правінцыя Кіркук |прычына = |вынік = перамога Ірака |змены...» 5216391 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Бітва за Кіркук |частка = [[Іракска-курдскі канфлікт]] |выява = |памер = |загаловак = |дата = 15—20 кастрычніка 2017 |месца = правінцыя Кіркук |прычына = |вынік = перамога Ірака |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Ірак}} |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Іракскі Курдыстан}} |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Хайдэр аль-Абадзі]] |камандзір2 = [[Масуд Барзані]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = [[Узброеныя сілы Ірака|УС Ірака]]: 9-я дывізія<ref name="Rudaw1">{{cite news|title=Iraqi forces, Shiite militia engage in fighting with Peshmerga south of Kirkuk|url=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/151020177|access-date=16 October 2017|work=[[Rudaw Media Network|Rudaw]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017205446/http://www.rudaw.net/english/kurdistan/151020177|archive-date=17 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>, контртэрарыстычнае падраздзяленне ISOF-2<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/10/19/%d8%b9%d9%85%d9%84%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d8%b1%d8%b6-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%86-%d8%a8%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b5%d9%8a%d9%84|title=Battle of Kirkuk, details and parties involved|publisher=AlJazeera}}</ref><br>[[Сілы народнай мабілізацыі|СНБ]]: [[Туркменскія брыгады]] |сілы2 = атрады [[Пешмерга|Пешмергі]], [[Рабочая партыя Курдыстана|РПК]]<ref name="HPG">{{cite web |url=http://en.hawarnews.com/guerrilla-forces-popular-crowd-engage-in-clashes-in-central-kirkuk/ |title=Guerrilla forces, Popular Crowd engage in clashes in central Kirkuk |work=[[Hawar News Agency]] |date=16 October 2017 |access-date=17 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017145515/http://en.hawarnews.com/guerrilla-forces-popular-crowd-engage-in-clashes-in-central-kirkuk/ |archive-date=17 October 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=https://anfenglish.com/kurdistan/hpg-statement-on-kirkuk-22736|title=HPG statement on Kirkuk|work=ANF News|date=16 October 2017|access-date=17 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017043908/https://anfenglish.com/kurdistan/hpg-statement-on-kirkuk-22736|archive-date=17 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>, [[Белыя сцягі|«Белых сцягаў»]]<ref>{{cite web | url=https://thearabweekly.com/after-isis-black-flags-iraq-faces-white-banners-threat | title=After ISIS black flags, Iraq faces 'White Banners' threat &#124; Mamoon Alabbasi }}</ref><ref name="ignites">{{cite web|url=https://aawsat.com/english/home/article/1219846/white-banners-movement-ignites-war-words-among-iraqi-factions|title=Middle-east Arab News Opinion|first=Asharq|last=Al-awsat|website=aawsat.com|access-date=4 January 2019|archive-date=23 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023195949/https://aawsat.com/english/home/article/1219846/white-banners-movement-ignites-war-words-among-iraqi-factions|url-status=live}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = ад 7 (звесткі Кіркукскага шпіталя)<ref>{{ cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/16/world/middleeast/kirkuk-iraq-kurds.html|title=Iraqi Forces Sweep Into Kirkuk, Checking Kurdish Independence Drive|publisher=New York Times}}</ref> да 150 (звесткі ДПК)<ref>{{cite web |url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/04032018 |title=Iraq increasingly incapable of maintaining US-made tanks |website=www.rudaw.net |access-date=4 March 2018}}</ref> загінулых |страты2 = ад 25 (звесткі Кіркукскага шпіталя)<ref>{{cite web|url=http://azdailysun.com/news/world/the-latest-medics-say-kurds-killed-in-kirkuk-fighting/article_09d57ae0-60aa-509a-a856-66206592ee7a.html|title=The Latest: Iraqi PM calls for dialogue after Kirkuk|website=AzDailySun.com|access-date=18 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018012914/http://azdailysun.com/news/world/the-latest-medics-say-kurds-killed-in-kirkuk-fighting/article_09d57ae0-60aa-509a-a856-66206592ee7a.html|archive-date=18 October 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> да 105 (ППК)<ref>{{Cite web |url=https://anfenglish.com/features/peshmerga-commander-reveals-details-about-kirkuk-attack-22827 |title=Peshmerga commander reveals details about Kirkuk attack |access-date=22 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023011511/https://anfenglish.com/features/peshmerga-commander-reveals-details-about-kirkuk-attack-22827 |archive-date=23 October 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> загінулых |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} '''Бітва за Кіркук''', таксама '''аперацыя «Забеспячэнне бяспекі»''' ({{lang-ar|عملية فرض الأمن في كركوك}})<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/10/19/%d8%b9%d9%85%d9%84%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d8%b1%d8%b6-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%86-%d8%a8%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b5%d9%8a%d9%84|title=عملية فرض الأمن بكركوك.. التفاصيل والأطراف المشاركة|website=Al Jazeera|language=ar}}</ref> — эпізод [[Іракска-курдскі канфлікт (2017)|іракска-курдскага канфлікту 2017 года]], калі войскі ўрада [[Ірак]]а выбілі ўзброеныя фарміраванні [[Іракскі Курдыстан|курдскай аўтаноміі]] з горада [[Кіркук]] і яго наваколляў. == Ход падзей == Канфлікт іракскіх уладаў з курдамі рушыў услед за рэферэндумам аб незалежнасці Іракскага Курдыстана, на якім пераважная большасць (93%) падтрымалі ідэю аб аддзяленні ад Ірака. Афіцыйны Багдад лічыў рэферэндум незаконным. Апроч таго, у той момант паўстала праблема вакол Кіркука, які хоць і не з’яўляўся часткай аўтаноміі, але кантраляваўся курдскімі атрадамі<ref>{{cite news|title=الانسحاب من كركوك.. مهلة للبيشمركة تنتهي الليلة|url=http://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D9%85%D9%87%D9%84%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%87%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9.html|access-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025022514/http://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D9%85%D9%87%D9%84%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%87%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9.html|archive-date=25 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="Kirkuk">{{cite news|title=Iraq forces in full control of Kirkuk province|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/10/iraq-forces-full-control-kirkuk-province-171021044707969.html|work=www.aljazeera.com|access-date=22 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022064609/http://www.aljazeera.com/news/2017/10/iraq-forces-full-control-kirkuk-province-171021044707969.html|archive-date=22 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Улады вылучылі курдам патрабаванне здаць горад да 15 кастрычніка, што адміністрацыя аўтаноміі праігнаравала. У той жа дзень Узброеныя сіл і саюзныя апалчэнні за пятнаццаць гадзін выбілі праціўніка з Кіркука, а таксама ўсталявалі кантроль над авіябазай К-1, нафтавымі радовішчамі ў наваколлях<ref>{{cite news|title=Baghdad: Iraqi forces in full control of Kirkuk|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|access-date=17 October 2017|work=www.aljazeera.com|date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016234001/http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. На наступны дзень іракскія войскі працягнулі наступленне, захапіўшы нафтавае радовішча Баба-Гургур. У Туз-Хурмату ў выніку артылерыйскіх абстрэлаў загінулі два чалавекі<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/10/16/iraqi-kurdish-forces-battle-kirkuk-major-operation-launched/|title=Iraqi and Kurdish forces battle over Kirkuk as 'major operation' launched|newspaper=The Telegraph |date=16 October 2017|access-date=16 October 2017|via=www.telegraph.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016072301/http://www.telegraph.co.uk/news/2017/10/16/iraqi-kurdish-forces-battle-kirkuk-major-operation-launched/|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all |agency=Agence France-Presse }}</ref>. Да канца дня іракская армія абвясціла аб поўным кантролі над горадам<ref name="KirkukIraq">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|title=Baghdad: Iraqi forces in full control of Kirkuk|website=www.aljazeera.com|access-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016135524/http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-kirkuk/iraqi-forces-start-advancing-toward-kurdish-held-kirkuk-iraqi-and-kurdish-officials-idUSKBN1CK0XL|title=Iraqi forces seize Kirkuk from Kurds in bold advance|date=15 October 2017|work=Reuters|access-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016035905/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-kirkuk/iraqi-forces-start-advancing-toward-kurdish-held-kirkuk-iraqi-and-kurdish-officials-idUSKBN1CK0XL|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Лінія абароны, хутка створаная на поўдзень ад горада, была разбурана ў ходзе атакі танкаў «Абрамс»<ref name="armytimes">{{cite news|title=US Abrams tanks sway the battle in Kirkuk|url=https://www.armytimes.com/flashpoints/2017/10/19/us-abrams-tanks-sway-the-battle-in-kirkuk/|work=Army Times|date=19 October 2017}}</ref>. Курдская пешмерга амель не аказвала супраціву<ref name="inherentresolve">{{cite news|title=Coalition Statement on Military Movements Near Kirkuk|url=http://www.inherentresolve.mil/News/News-Releases/Article/1343292/coalition-statement-on-military-movements-near-kirkuk/|work=Operation Inherent Resolve|access-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016215523/http://www.inherentresolve.mil/News/News-Releases/Article/1343292/coalition-statement-on-military-movements-near-kirkuk/|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>, што выклікала чуткі пра здраду ў кіруючых колах аўтаноміі (у прыватнасці, сям’і Талабані)<ref>{{cite news|title=Mutual accusations after the withdrawal|url=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/181020171|access-date=2 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171221144439/http://www.rudaw.net/english/kurdistan/181020171|archive-date=21 December 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Тым часам адбыўся раскол у падраздзядленнях Пешмергі: часці, падкантрольныя [[Патрыятычная партыя Курдыстана|ППК]], дасягнулі пагаднення з іракскімі ўрадавымі войскамі аб вывадзе сваіх атрадаў, але сілы, звязаныя з [[Дэмакратычная партыя Курдыстана|ДПК]], працягвалі супраціўляцца, умацаваўшыся на пазіцыях паблізу горада Дыбіс<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/16/world/middleeast/kirkuk-iraq-kurds.html|title=Iraqi Forces Sweep Into Kirkuk, Checking Kurdish Independence Drive|first=David|last=Zucchino|date=16 October 2017|access-date=16 October 2017|via=www.nytimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016120839/https://www.nytimes.com/2017/10/16/world/middleeast/kirkuk-iraq-kurds.html|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Аднак пазней і яны атрымалі загад адступіць<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/17/world/middleeast/iraq-kurds-kirkuk.html|title=Iraqi Forces Retake All Oil Fields in Disputed Areas as Kurds Retreat|first=David|last=Zucchino|date=17 October 2017|access-date=18 October 2017|via=www.NYTimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018055552/https://www.nytimes.com/2017/10/17/world/middleeast/iraq-kurds-kirkuk.html|archive-date=18 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. На трэці дзень бітвы іракскія войскі дамагліся далейшых поспехаў, захапіўшы нафтавыя радовішчы Бай Хасан і Авана паблізу Кіркука<ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/world/iraqi-forces-take-back-sinjar-in-latest-effort-to-roll-back-kurdish-gains-of-the-past-years/2017/10/17/61032770-b30d-11e7-9e58-e6288544af98_story.html|title=Iraqi forces move deeper into Kurdish-held areas, redrawing political map|first1=Loveday|last1=Morris|first2=Tamer|last2=El-Ghobashy|first3=Aaso Ameen|last3=Shwan|date=17 October 2017|access-date=18 October 2017|via=www.WashingtonPost.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018092525/https://www.washingtonpost.com/world/iraqi-forces-take-back-sinjar-in-latest-effort-to-roll-back-kurdish-gains-of-the-past-years/2017/10/17/61032770-b30d-11e7-9e58-e6288544af98_story.html|archive-date=18 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Да канца 17 кастрычніка ўрад заявіў, што адваяваў усе нафтавыя аб’екты, якія ўтрымліваў да 2014 года<ref name="auto"/>. 20 кастрычніка іракскія сілы пасля трохгадзіннага бою яны ўзялі пад кантроль апошні кантраляваны курдамі горад Алтун-Купры ў правінцыі Кіркук<ref>{{Cite news |url= https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-clash/iraqi-and-kurdish-forces-clash-near-kirkuk-security-sources-idUSKBN1CP0PT |title= Iraqi forces complete takeover of Kirkuk province after clashing with Kurds |date= 20 October 2017 |work= Reuters |access-date= 2017-10-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171020120926/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-clash/iraqi-and-kurdish-forces-clash-near-kirkuk-security-sources-idUSKBN1CP0PT |archive-date= 20 October 2017 |url-status= live |df= dmy-all }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2017 года]][[Катэгорыя:Кастрычнік 2017 года]][[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іраку]] 2ycebwwngprqkpeyv8tr24xvedz2356 5216392 5216391 2026-10-11T14:39:30Z DBatura 73587 5216392 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Бітва за Кіркук |частка = [[Іракска-курдскі канфлікт (2017)]] |выява = |памер = |загаловак = |дата = 15—20 кастрычніка 2017 |месца = правінцыя Кіркук |прычына = |вынік = перамога Ірака |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Ірак}} |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Іракскі Курдыстан}} |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Хайдэр аль-Абадзі]] |камандзір2 = [[Масуд Барзані]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = [[Узброеныя сілы Ірака|УС Ірака]]: 9-я дывізія<ref name="Rudaw1">{{cite news|title=Iraqi forces, Shiite militia engage in fighting with Peshmerga south of Kirkuk|url=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/151020177|access-date=16 October 2017|work=[[Rudaw Media Network|Rudaw]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017205446/http://www.rudaw.net/english/kurdistan/151020177|archive-date=17 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>, контртэрарыстычнае падраздзяленне ISOF-2<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/10/19/%d8%b9%d9%85%d9%84%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d8%b1%d8%b6-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%86-%d8%a8%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b5%d9%8a%d9%84|title=Battle of Kirkuk, details and parties involved|publisher=AlJazeera}}</ref><br>[[Сілы народнай мабілізацыі|СНБ]]: [[Туркменскія брыгады]] |сілы2 = атрады [[Пешмерга|Пешмергі]], [[Рабочая партыя Курдыстана|РПК]]<ref name="HPG">{{cite web |url=http://en.hawarnews.com/guerrilla-forces-popular-crowd-engage-in-clashes-in-central-kirkuk/ |title=Guerrilla forces, Popular Crowd engage in clashes in central Kirkuk |work=[[Hawar News Agency]] |date=16 October 2017 |access-date=17 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017145515/http://en.hawarnews.com/guerrilla-forces-popular-crowd-engage-in-clashes-in-central-kirkuk/ |archive-date=17 October 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=https://anfenglish.com/kurdistan/hpg-statement-on-kirkuk-22736|title=HPG statement on Kirkuk|work=ANF News|date=16 October 2017|access-date=17 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017043908/https://anfenglish.com/kurdistan/hpg-statement-on-kirkuk-22736|archive-date=17 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>, [[Белыя сцягі|«Белых сцягаў»]]<ref>{{cite web | url=https://thearabweekly.com/after-isis-black-flags-iraq-faces-white-banners-threat | title=After ISIS black flags, Iraq faces 'White Banners' threat &#124; Mamoon Alabbasi }}</ref><ref name="ignites">{{cite web|url=https://aawsat.com/english/home/article/1219846/white-banners-movement-ignites-war-words-among-iraqi-factions|title=Middle-east Arab News Opinion|first=Asharq|last=Al-awsat|website=aawsat.com|access-date=4 January 2019|archive-date=23 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023195949/https://aawsat.com/english/home/article/1219846/white-banners-movement-ignites-war-words-among-iraqi-factions|url-status=live}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = ад 7 (звесткі Кіркукскага шпіталя)<ref>{{ cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/16/world/middleeast/kirkuk-iraq-kurds.html|title=Iraqi Forces Sweep Into Kirkuk, Checking Kurdish Independence Drive|publisher=New York Times}}</ref> да 150 (звесткі ДПК)<ref>{{cite web |url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/04032018 |title=Iraq increasingly incapable of maintaining US-made tanks |website=www.rudaw.net |access-date=4 March 2018}}</ref> загінулых |страты2 = ад 25 (звесткі Кіркукскага шпіталя)<ref>{{cite web|url=http://azdailysun.com/news/world/the-latest-medics-say-kurds-killed-in-kirkuk-fighting/article_09d57ae0-60aa-509a-a856-66206592ee7a.html|title=The Latest: Iraqi PM calls for dialogue after Kirkuk|website=AzDailySun.com|access-date=18 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018012914/http://azdailysun.com/news/world/the-latest-medics-say-kurds-killed-in-kirkuk-fighting/article_09d57ae0-60aa-509a-a856-66206592ee7a.html|archive-date=18 October 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> да 105 (ППК)<ref>{{Cite web |url=https://anfenglish.com/features/peshmerga-commander-reveals-details-about-kirkuk-attack-22827 |title=Peshmerga commander reveals details about Kirkuk attack |access-date=22 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023011511/https://anfenglish.com/features/peshmerga-commander-reveals-details-about-kirkuk-attack-22827 |archive-date=23 October 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> загінулых |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} '''Бітва за Кіркук''', таксама '''аперацыя «Забеспячэнне бяспекі»''' ({{lang-ar|عملية فرض الأمن في كركوك}})<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/10/19/%d8%b9%d9%85%d9%84%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d8%b1%d8%b6-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%86-%d8%a8%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b5%d9%8a%d9%84|title=عملية فرض الأمن بكركوك.. التفاصيل والأطراف المشاركة|website=Al Jazeera|language=ar}}</ref> — эпізод [[Іракска-курдскі канфлікт (2017)|іракска-курдскага канфлікту 2017 года]], калі войскі ўрада [[Ірак]]а выбілі ўзброеныя фарміраванні [[Іракскі Курдыстан|курдскай аўтаноміі]] з горада [[Кіркук]] і яго наваколляў. == Ход падзей == Канфлікт іракскіх уладаў з курдамі рушыў услед за рэферэндумам аб незалежнасці Іракскага Курдыстана, на якім пераважная большасць (93%) падтрымалі ідэю аб аддзяленні ад Ірака. Афіцыйны Багдад лічыў рэферэндум незаконным. Апроч таго, у той момант паўстала праблема вакол Кіркука, які хоць і не з’яўляўся часткай аўтаноміі, але кантраляваўся курдскімі атрадамі<ref>{{cite news|title=الانسحاب من كركوك.. مهلة للبيشمركة تنتهي الليلة|url=http://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D9%85%D9%87%D9%84%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%87%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9.html|access-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025022514/http://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D9%85%D9%87%D9%84%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%87%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9.html|archive-date=25 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="Kirkuk">{{cite news|title=Iraq forces in full control of Kirkuk province|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/10/iraq-forces-full-control-kirkuk-province-171021044707969.html|work=www.aljazeera.com|access-date=22 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022064609/http://www.aljazeera.com/news/2017/10/iraq-forces-full-control-kirkuk-province-171021044707969.html|archive-date=22 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Улады вылучылі курдам патрабаванне здаць горад да 15 кастрычніка, што адміністрацыя аўтаноміі праігнаравала. У той жа дзень Узброеныя сіл і саюзныя апалчэнні за пятнаццаць гадзін выбілі праціўніка з Кіркука, а таксама ўсталявалі кантроль над авіябазай К-1, нафтавымі радовішчамі ў наваколлях<ref>{{cite news|title=Baghdad: Iraqi forces in full control of Kirkuk|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|access-date=17 October 2017|work=www.aljazeera.com|date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016234001/http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. На наступны дзень іракскія войскі працягнулі наступленне, захапіўшы нафтавае радовішча Баба-Гургур. У Туз-Хурмату ў выніку артылерыйскіх абстрэлаў загінулі два чалавекі<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/10/16/iraqi-kurdish-forces-battle-kirkuk-major-operation-launched/|title=Iraqi and Kurdish forces battle over Kirkuk as 'major operation' launched|newspaper=The Telegraph |date=16 October 2017|access-date=16 October 2017|via=www.telegraph.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016072301/http://www.telegraph.co.uk/news/2017/10/16/iraqi-kurdish-forces-battle-kirkuk-major-operation-launched/|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all |agency=Agence France-Presse }}</ref>. Да канца дня іракская армія абвясціла аб поўным кантролі над горадам<ref name="KirkukIraq">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|title=Baghdad: Iraqi forces in full control of Kirkuk|website=www.aljazeera.com|access-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016135524/http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-kirkuk/iraqi-forces-start-advancing-toward-kurdish-held-kirkuk-iraqi-and-kurdish-officials-idUSKBN1CK0XL|title=Iraqi forces seize Kirkuk from Kurds in bold advance|date=15 October 2017|work=Reuters|access-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016035905/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-kirkuk/iraqi-forces-start-advancing-toward-kurdish-held-kirkuk-iraqi-and-kurdish-officials-idUSKBN1CK0XL|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Лінія абароны, хутка створаная на поўдзень ад горада, была разбурана ў ходзе атакі танкаў «Абрамс»<ref name="armytimes">{{cite news|title=US Abrams tanks sway the battle in Kirkuk|url=https://www.armytimes.com/flashpoints/2017/10/19/us-abrams-tanks-sway-the-battle-in-kirkuk/|work=Army Times|date=19 October 2017}}</ref>. Курдская пешмерга амель не аказвала супраціву<ref name="inherentresolve">{{cite news|title=Coalition Statement on Military Movements Near Kirkuk|url=http://www.inherentresolve.mil/News/News-Releases/Article/1343292/coalition-statement-on-military-movements-near-kirkuk/|work=Operation Inherent Resolve|access-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016215523/http://www.inherentresolve.mil/News/News-Releases/Article/1343292/coalition-statement-on-military-movements-near-kirkuk/|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>, што выклікала чуткі пра здраду ў кіруючых колах аўтаноміі (у прыватнасці, сям’і Талабані)<ref>{{cite news|title=Mutual accusations after the withdrawal|url=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/181020171|access-date=2 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171221144439/http://www.rudaw.net/english/kurdistan/181020171|archive-date=21 December 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Тым часам адбыўся раскол у падраздзядленнях Пешмергі: часці, падкантрольныя [[Патрыятычная партыя Курдыстана|ППК]], дасягнулі пагаднення з іракскімі ўрадавымі войскамі аб вывадзе сваіх атрадаў, але сілы, звязаныя з [[Дэмакратычная партыя Курдыстана|ДПК]], працягвалі супраціўляцца, умацаваўшыся на пазіцыях паблізу горада Дыбіс<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/16/world/middleeast/kirkuk-iraq-kurds.html|title=Iraqi Forces Sweep Into Kirkuk, Checking Kurdish Independence Drive|first=David|last=Zucchino|date=16 October 2017|access-date=16 October 2017|via=www.nytimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016120839/https://www.nytimes.com/2017/10/16/world/middleeast/kirkuk-iraq-kurds.html|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Аднак пазней і яны атрымалі загад адступіць<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/17/world/middleeast/iraq-kurds-kirkuk.html|title=Iraqi Forces Retake All Oil Fields in Disputed Areas as Kurds Retreat|first=David|last=Zucchino|date=17 October 2017|access-date=18 October 2017|via=www.NYTimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018055552/https://www.nytimes.com/2017/10/17/world/middleeast/iraq-kurds-kirkuk.html|archive-date=18 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. На трэці дзень бітвы іракскія войскі дамагліся далейшых поспехаў, захапіўшы нафтавыя радовішчы Бай Хасан і Авана паблізу Кіркука<ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/world/iraqi-forces-take-back-sinjar-in-latest-effort-to-roll-back-kurdish-gains-of-the-past-years/2017/10/17/61032770-b30d-11e7-9e58-e6288544af98_story.html|title=Iraqi forces move deeper into Kurdish-held areas, redrawing political map|first1=Loveday|last1=Morris|first2=Tamer|last2=El-Ghobashy|first3=Aaso Ameen|last3=Shwan|date=17 October 2017|access-date=18 October 2017|via=www.WashingtonPost.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018092525/https://www.washingtonpost.com/world/iraqi-forces-take-back-sinjar-in-latest-effort-to-roll-back-kurdish-gains-of-the-past-years/2017/10/17/61032770-b30d-11e7-9e58-e6288544af98_story.html|archive-date=18 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Да канца 17 кастрычніка ўрад заявіў, што адваяваў усе нафтавыя аб’екты, якія ўтрымліваў да 2014 года<ref name="auto"/>. 20 кастрычніка іракскія сілы пасля трохгадзіннага бою яны ўзялі пад кантроль апошні кантраляваны курдамі горад Алтун-Купры ў правінцыі Кіркук<ref>{{Cite news |url= https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-clash/iraqi-and-kurdish-forces-clash-near-kirkuk-security-sources-idUSKBN1CP0PT |title= Iraqi forces complete takeover of Kirkuk province after clashing with Kurds |date= 20 October 2017 |work= Reuters |access-date= 2017-10-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171020120926/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-clash/iraqi-and-kurdish-forces-clash-near-kirkuk-security-sources-idUSKBN1CP0PT |archive-date= 20 October 2017 |url-status= live |df= dmy-all }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2017 года]][[Катэгорыя:Кастрычнік 2017 года]][[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іраку]] gsego7slx6638hrel5u57bdd7nafznj 5216393 5216392 2026-10-11T14:39:58Z DBatura 73587 5216393 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Бітва за Кіркук |частка = [[Іракска-курдскі канфлікт (2017)]] |выява = |памер = |загаловак = |дата = 15—20 кастрычніка 2017 |месца = правінцыя Кіркук |прычына = |вынік = перамога Ірака |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Ірак}} |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Іракскі Курдыстан}} |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Хайдэр аль-Абадзі]] |камандзір2 = [[Масуд Барзані]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = [[Узброеныя сілы Ірака|УС Ірака]]: 9-я дывізія<ref name="Rudaw1">{{cite news|title=Iraqi forces, Shiite militia engage in fighting with Peshmerga south of Kirkuk|url=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/151020177|access-date=16 October 2017|work=[[Rudaw Media Network|Rudaw]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017205446/http://www.rudaw.net/english/kurdistan/151020177|archive-date=17 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>, контртэрарыстычнае падраздзяленне ISOF-2<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/10/19/%d8%b9%d9%85%d9%84%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d8%b1%d8%b6-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%86-%d8%a8%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b5%d9%8a%d9%84|title=Battle of Kirkuk, details and parties involved|publisher=AlJazeera}}</ref><br>[[Сілы народнай мабілізацыі|СНБ]]: [[Туркменскія брыгады]] |сілы2 = атрады [[Пешмерга|Пешмергі]], [[Рабочая партыя Курдыстана|РПК]]<ref name="HPG">{{cite web |url=http://en.hawarnews.com/guerrilla-forces-popular-crowd-engage-in-clashes-in-central-kirkuk/ |title=Guerrilla forces, Popular Crowd engage in clashes in central Kirkuk |work=[[Hawar News Agency]] |date=16 October 2017 |access-date=17 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017145515/http://en.hawarnews.com/guerrilla-forces-popular-crowd-engage-in-clashes-in-central-kirkuk/ |archive-date=17 October 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=https://anfenglish.com/kurdistan/hpg-statement-on-kirkuk-22736|title=HPG statement on Kirkuk|work=ANF News|date=16 October 2017|access-date=17 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017043908/https://anfenglish.com/kurdistan/hpg-statement-on-kirkuk-22736|archive-date=17 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>, [[Белыя сцягі|«Белых сцягаў»]]<ref>{{cite web | url=https://thearabweekly.com/after-isis-black-flags-iraq-faces-white-banners-threat | title=After ISIS black flags, Iraq faces 'White Banners' threat &#124; Mamoon Alabbasi }}</ref><ref name="ignites">{{cite web|url=https://aawsat.com/english/home/article/1219846/white-banners-movement-ignites-war-words-among-iraqi-factions|title=Middle-east Arab News Opinion|first=Asharq|last=Al-awsat|website=aawsat.com|access-date=4 January 2019|archive-date=23 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023195949/https://aawsat.com/english/home/article/1219846/white-banners-movement-ignites-war-words-among-iraqi-factions|url-status=live}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = ад 7 (звесткі Кіркукскага шпіталя)<ref>{{ cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/16/world/middleeast/kirkuk-iraq-kurds.html|title=Iraqi Forces Sweep Into Kirkuk, Checking Kurdish Independence Drive|publisher=New York Times}}</ref> да 150 (звесткі ДПК)<ref>{{cite web |url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/04032018 |title=Iraq increasingly incapable of maintaining US-made tanks |website=www.rudaw.net |access-date=4 March 2018}}</ref> загінулых |страты2 = ад 25 (звесткі Кіркукскага шпіталя)<ref>{{cite web|url=http://azdailysun.com/news/world/the-latest-medics-say-kurds-killed-in-kirkuk-fighting/article_09d57ae0-60aa-509a-a856-66206592ee7a.html|title=The Latest: Iraqi PM calls for dialogue after Kirkuk|website=AzDailySun.com|access-date=18 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018012914/http://azdailysun.com/news/world/the-latest-medics-say-kurds-killed-in-kirkuk-fighting/article_09d57ae0-60aa-509a-a856-66206592ee7a.html|archive-date=18 October 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> да 105 (звесткі ППК)<ref>{{Cite web |url=https://anfenglish.com/features/peshmerga-commander-reveals-details-about-kirkuk-attack-22827 |title=Peshmerga commander reveals details about Kirkuk attack |access-date=22 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023011511/https://anfenglish.com/features/peshmerga-commander-reveals-details-about-kirkuk-attack-22827 |archive-date=23 October 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> загінулых |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} '''Бітва за Кіркук''', таксама '''аперацыя «Забеспячэнне бяспекі»''' ({{lang-ar|عملية فرض الأمن في كركوك}})<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/10/19/%d8%b9%d9%85%d9%84%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d8%b1%d8%b6-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%86-%d8%a8%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b5%d9%8a%d9%84|title=عملية فرض الأمن بكركوك.. التفاصيل والأطراف المشاركة|website=Al Jazeera|language=ar}}</ref> — эпізод [[Іракска-курдскі канфлікт (2017)|іракска-курдскага канфлікту 2017 года]], калі войскі ўрада [[Ірак]]а выбілі ўзброеныя фарміраванні [[Іракскі Курдыстан|курдскай аўтаноміі]] з горада [[Кіркук]] і яго наваколляў. == Ход падзей == Канфлікт іракскіх уладаў з курдамі рушыў услед за рэферэндумам аб незалежнасці Іракскага Курдыстана, на якім пераважная большасць (93%) падтрымалі ідэю аб аддзяленні ад Ірака. Афіцыйны Багдад лічыў рэферэндум незаконным. Апроч таго, у той момант паўстала праблема вакол Кіркука, які хоць і не з’яўляўся часткай аўтаноміі, але кантраляваўся курдскімі атрадамі<ref>{{cite news|title=الانسحاب من كركوك.. مهلة للبيشمركة تنتهي الليلة|url=http://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D9%85%D9%87%D9%84%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%87%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9.html|access-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025022514/http://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D9%85%D9%87%D9%84%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%87%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9.html|archive-date=25 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="Kirkuk">{{cite news|title=Iraq forces in full control of Kirkuk province|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/10/iraq-forces-full-control-kirkuk-province-171021044707969.html|work=www.aljazeera.com|access-date=22 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022064609/http://www.aljazeera.com/news/2017/10/iraq-forces-full-control-kirkuk-province-171021044707969.html|archive-date=22 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Улады вылучылі курдам патрабаванне здаць горад да 15 кастрычніка, што адміністрацыя аўтаноміі праігнаравала. У той жа дзень Узброеныя сіл і саюзныя апалчэнні за пятнаццаць гадзін выбілі праціўніка з Кіркука, а таксама ўсталявалі кантроль над авіябазай К-1, нафтавымі радовішчамі ў наваколлях<ref>{{cite news|title=Baghdad: Iraqi forces in full control of Kirkuk|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|access-date=17 October 2017|work=www.aljazeera.com|date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016234001/http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. На наступны дзень іракскія войскі працягнулі наступленне, захапіўшы нафтавае радовішча Баба-Гургур. У Туз-Хурмату ў выніку артылерыйскіх абстрэлаў загінулі два чалавекі<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/10/16/iraqi-kurdish-forces-battle-kirkuk-major-operation-launched/|title=Iraqi and Kurdish forces battle over Kirkuk as 'major operation' launched|newspaper=The Telegraph |date=16 October 2017|access-date=16 October 2017|via=www.telegraph.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016072301/http://www.telegraph.co.uk/news/2017/10/16/iraqi-kurdish-forces-battle-kirkuk-major-operation-launched/|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all |agency=Agence France-Presse }}</ref>. Да канца дня іракская армія абвясціла аб поўным кантролі над горадам<ref name="KirkukIraq">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|title=Baghdad: Iraqi forces in full control of Kirkuk|website=www.aljazeera.com|access-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016135524/http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-kirkuk/iraqi-forces-start-advancing-toward-kurdish-held-kirkuk-iraqi-and-kurdish-officials-idUSKBN1CK0XL|title=Iraqi forces seize Kirkuk from Kurds in bold advance|date=15 October 2017|work=Reuters|access-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016035905/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-kirkuk/iraqi-forces-start-advancing-toward-kurdish-held-kirkuk-iraqi-and-kurdish-officials-idUSKBN1CK0XL|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Лінія абароны, хутка створаная на поўдзень ад горада, была разбурана ў ходзе атакі танкаў «Абрамс»<ref name="armytimes">{{cite news|title=US Abrams tanks sway the battle in Kirkuk|url=https://www.armytimes.com/flashpoints/2017/10/19/us-abrams-tanks-sway-the-battle-in-kirkuk/|work=Army Times|date=19 October 2017}}</ref>. Курдская пешмерга амель не аказвала супраціву<ref name="inherentresolve">{{cite news|title=Coalition Statement on Military Movements Near Kirkuk|url=http://www.inherentresolve.mil/News/News-Releases/Article/1343292/coalition-statement-on-military-movements-near-kirkuk/|work=Operation Inherent Resolve|access-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016215523/http://www.inherentresolve.mil/News/News-Releases/Article/1343292/coalition-statement-on-military-movements-near-kirkuk/|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>, што выклікала чуткі пра здраду ў кіруючых колах аўтаноміі (у прыватнасці, сям’і Талабані)<ref>{{cite news|title=Mutual accusations after the withdrawal|url=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/181020171|access-date=2 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171221144439/http://www.rudaw.net/english/kurdistan/181020171|archive-date=21 December 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Тым часам адбыўся раскол у падраздзядленнях Пешмергі: часці, падкантрольныя [[Патрыятычная партыя Курдыстана|ППК]], дасягнулі пагаднення з іракскімі ўрадавымі войскамі аб вывадзе сваіх атрадаў, але сілы, звязаныя з [[Дэмакратычная партыя Курдыстана|ДПК]], працягвалі супраціўляцца, умацаваўшыся на пазіцыях паблізу горада Дыбіс<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/16/world/middleeast/kirkuk-iraq-kurds.html|title=Iraqi Forces Sweep Into Kirkuk, Checking Kurdish Independence Drive|first=David|last=Zucchino|date=16 October 2017|access-date=16 October 2017|via=www.nytimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016120839/https://www.nytimes.com/2017/10/16/world/middleeast/kirkuk-iraq-kurds.html|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Аднак пазней і яны атрымалі загад адступіць<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/17/world/middleeast/iraq-kurds-kirkuk.html|title=Iraqi Forces Retake All Oil Fields in Disputed Areas as Kurds Retreat|first=David|last=Zucchino|date=17 October 2017|access-date=18 October 2017|via=www.NYTimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018055552/https://www.nytimes.com/2017/10/17/world/middleeast/iraq-kurds-kirkuk.html|archive-date=18 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. На трэці дзень бітвы іракскія войскі дамагліся далейшых поспехаў, захапіўшы нафтавыя радовішчы Бай Хасан і Авана паблізу Кіркука<ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/world/iraqi-forces-take-back-sinjar-in-latest-effort-to-roll-back-kurdish-gains-of-the-past-years/2017/10/17/61032770-b30d-11e7-9e58-e6288544af98_story.html|title=Iraqi forces move deeper into Kurdish-held areas, redrawing political map|first1=Loveday|last1=Morris|first2=Tamer|last2=El-Ghobashy|first3=Aaso Ameen|last3=Shwan|date=17 October 2017|access-date=18 October 2017|via=www.WashingtonPost.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018092525/https://www.washingtonpost.com/world/iraqi-forces-take-back-sinjar-in-latest-effort-to-roll-back-kurdish-gains-of-the-past-years/2017/10/17/61032770-b30d-11e7-9e58-e6288544af98_story.html|archive-date=18 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Да канца 17 кастрычніка ўрад заявіў, што адваяваў усе нафтавыя аб’екты, якія ўтрымліваў да 2014 года<ref name="auto"/>. 20 кастрычніка іракскія сілы пасля трохгадзіннага бою яны ўзялі пад кантроль апошні кантраляваны курдамі горад Алтун-Купры ў правінцыі Кіркук<ref>{{Cite news |url= https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-clash/iraqi-and-kurdish-forces-clash-near-kirkuk-security-sources-idUSKBN1CP0PT |title= Iraqi forces complete takeover of Kirkuk province after clashing with Kurds |date= 20 October 2017 |work= Reuters |access-date= 2017-10-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171020120926/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-clash/iraqi-and-kurdish-forces-clash-near-kirkuk-security-sources-idUSKBN1CP0PT |archive-date= 20 October 2017 |url-status= live |df= dmy-all }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2017 года]][[Катэгорыя:Кастрычнік 2017 года]][[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іраку]] ahttubbxmtpaufeimxpcx6pnnemor8y 5216394 5216393 2026-10-11T14:41:53Z DBatura 73587 /* Ход падзей */ 5216394 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Бітва за Кіркук |частка = [[Іракска-курдскі канфлікт (2017)]] |выява = |памер = |загаловак = |дата = 15—20 кастрычніка 2017 |месца = правінцыя Кіркук |прычына = |вынік = перамога Ірака |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Ірак}} |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Іракскі Курдыстан}} |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Хайдэр аль-Абадзі]] |камандзір2 = [[Масуд Барзані]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = [[Узброеныя сілы Ірака|УС Ірака]]: 9-я дывізія<ref name="Rudaw1">{{cite news|title=Iraqi forces, Shiite militia engage in fighting with Peshmerga south of Kirkuk|url=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/151020177|access-date=16 October 2017|work=[[Rudaw Media Network|Rudaw]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017205446/http://www.rudaw.net/english/kurdistan/151020177|archive-date=17 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>, контртэрарыстычнае падраздзяленне ISOF-2<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/10/19/%d8%b9%d9%85%d9%84%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d8%b1%d8%b6-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%86-%d8%a8%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b5%d9%8a%d9%84|title=Battle of Kirkuk, details and parties involved|publisher=AlJazeera}}</ref><br>[[Сілы народнай мабілізацыі|СНБ]]: [[Туркменскія брыгады]] |сілы2 = атрады [[Пешмерга|Пешмергі]], [[Рабочая партыя Курдыстана|РПК]]<ref name="HPG">{{cite web |url=http://en.hawarnews.com/guerrilla-forces-popular-crowd-engage-in-clashes-in-central-kirkuk/ |title=Guerrilla forces, Popular Crowd engage in clashes in central Kirkuk |work=[[Hawar News Agency]] |date=16 October 2017 |access-date=17 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017145515/http://en.hawarnews.com/guerrilla-forces-popular-crowd-engage-in-clashes-in-central-kirkuk/ |archive-date=17 October 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=https://anfenglish.com/kurdistan/hpg-statement-on-kirkuk-22736|title=HPG statement on Kirkuk|work=ANF News|date=16 October 2017|access-date=17 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017043908/https://anfenglish.com/kurdistan/hpg-statement-on-kirkuk-22736|archive-date=17 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>, [[Белыя сцягі|«Белых сцягаў»]]<ref>{{cite web | url=https://thearabweekly.com/after-isis-black-flags-iraq-faces-white-banners-threat | title=After ISIS black flags, Iraq faces 'White Banners' threat &#124; Mamoon Alabbasi }}</ref><ref name="ignites">{{cite web|url=https://aawsat.com/english/home/article/1219846/white-banners-movement-ignites-war-words-among-iraqi-factions|title=Middle-east Arab News Opinion|first=Asharq|last=Al-awsat|website=aawsat.com|access-date=4 January 2019|archive-date=23 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023195949/https://aawsat.com/english/home/article/1219846/white-banners-movement-ignites-war-words-among-iraqi-factions|url-status=live}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = ад 7 (звесткі Кіркукскага шпіталя)<ref>{{ cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/16/world/middleeast/kirkuk-iraq-kurds.html|title=Iraqi Forces Sweep Into Kirkuk, Checking Kurdish Independence Drive|publisher=New York Times}}</ref> да 150 (звесткі ДПК)<ref>{{cite web |url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/04032018 |title=Iraq increasingly incapable of maintaining US-made tanks |website=www.rudaw.net |access-date=4 March 2018}}</ref> загінулых |страты2 = ад 25 (звесткі Кіркукскага шпіталя)<ref>{{cite web|url=http://azdailysun.com/news/world/the-latest-medics-say-kurds-killed-in-kirkuk-fighting/article_09d57ae0-60aa-509a-a856-66206592ee7a.html|title=The Latest: Iraqi PM calls for dialogue after Kirkuk|website=AzDailySun.com|access-date=18 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018012914/http://azdailysun.com/news/world/the-latest-medics-say-kurds-killed-in-kirkuk-fighting/article_09d57ae0-60aa-509a-a856-66206592ee7a.html|archive-date=18 October 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> да 105 (звесткі ППК)<ref>{{Cite web |url=https://anfenglish.com/features/peshmerga-commander-reveals-details-about-kirkuk-attack-22827 |title=Peshmerga commander reveals details about Kirkuk attack |access-date=22 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023011511/https://anfenglish.com/features/peshmerga-commander-reveals-details-about-kirkuk-attack-22827 |archive-date=23 October 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> загінулых |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} '''Бітва за Кіркук''', таксама '''аперацыя «Забеспячэнне бяспекі»''' ({{lang-ar|عملية فرض الأمن في كركوك}})<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/10/19/%d8%b9%d9%85%d9%84%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d8%b1%d8%b6-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%86-%d8%a8%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b5%d9%8a%d9%84|title=عملية فرض الأمن بكركوك.. التفاصيل والأطراف المشاركة|website=Al Jazeera|language=ar}}</ref> — эпізод [[Іракска-курдскі канфлікт (2017)|іракска-курдскага канфлікту 2017 года]], калі войскі ўрада [[Ірак]]а выбілі ўзброеныя фарміраванні [[Іракскі Курдыстан|курдскай аўтаноміі]] з горада [[Кіркук]] і яго наваколляў. == Ход падзей == Канфлікт іракскіх уладаў з курдамі рушыў услед за рэферэндумам аб незалежнасці Іракскага Курдыстана, на якім пераважная большасць (93%) падтрымалі ідэю аб аддзяленні ад Ірака. Афіцыйны Багдад лічыў рэферэндум незаконным. Апроч таго, у той момант паўстала праблема вакол Кіркука, які хоць і не з’яўляўся часткай аўтаноміі, але кантраляваўся курдскімі атрадамі<ref>{{cite news|title=الانسحاب من كركوك.. مهلة للبيشمركة تنتهي الليلة|url=http://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D9%85%D9%87%D9%84%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%87%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9.html|access-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025022514/http://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D9%85%D9%87%D9%84%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%87%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9.html|archive-date=25 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="Kirkuk">{{cite news|title=Iraq forces in full control of Kirkuk province|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/10/iraq-forces-full-control-kirkuk-province-171021044707969.html|work=www.aljazeera.com|access-date=22 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022064609/http://www.aljazeera.com/news/2017/10/iraq-forces-full-control-kirkuk-province-171021044707969.html|archive-date=22 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Улады вылучылі курдам патрабаванне здаць горад да 15 кастрычніка, што адміністрацыя аўтаноміі праігнаравала. У той жа дзень Узброеныя сіл і саюзныя апалчэнні за пятнаццаць гадзін выбілі праціўніка з Кіркука, а таксама ўсталявалі кантроль над авіябазай К-1 і нафтавымі радовішчамі ў наваколлях<ref>{{cite news|title=Baghdad: Iraqi forces in full control of Kirkuk|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|access-date=17 October 2017|work=www.aljazeera.com|date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016234001/http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. На наступны дзень іракскія войскі працягнулі наступленне, захапіўшы нафтавае радовішча Баба-Гургур. У Туз-Хурмату ў выніку артылерыйскіх абстрэлаў загінулі два чалавекі<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/10/16/iraqi-kurdish-forces-battle-kirkuk-major-operation-launched/|title=Iraqi and Kurdish forces battle over Kirkuk as 'major operation' launched|newspaper=The Telegraph |date=16 October 2017|access-date=16 October 2017|via=www.telegraph.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016072301/http://www.telegraph.co.uk/news/2017/10/16/iraqi-kurdish-forces-battle-kirkuk-major-operation-launched/|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all |agency=Agence France-Presse }}</ref>. Да канца дня іракская армія абвясціла аб поўным кантролі над горадам<ref name="KirkukIraq">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|title=Baghdad: Iraqi forces in full control of Kirkuk|website=www.aljazeera.com|access-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016135524/http://www.aljazeera.com/news/2017/10/baghdad-iraqi-forces-full-control-kirkuk-171016133409720.html|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-kirkuk/iraqi-forces-start-advancing-toward-kurdish-held-kirkuk-iraqi-and-kurdish-officials-idUSKBN1CK0XL|title=Iraqi forces seize Kirkuk from Kurds in bold advance|date=15 October 2017|work=Reuters|access-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016035905/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-kirkuk/iraqi-forces-start-advancing-toward-kurdish-held-kirkuk-iraqi-and-kurdish-officials-idUSKBN1CK0XL|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Лінія абароны, хутка створаная на поўдзень ад горада, была разбурана ў ходзе атакі [[Абрамс, танк|танкаў «Абрамс»]]<ref name="armytimes">{{cite news|title=US Abrams tanks sway the battle in Kirkuk|url=https://www.armytimes.com/flashpoints/2017/10/19/us-abrams-tanks-sway-the-battle-in-kirkuk/|work=Army Times|date=19 October 2017}}</ref>. Курдская [[пешмерга]] амаль не аказвала супраціву<ref name="inherentresolve">{{cite news|title=Coalition Statement on Military Movements Near Kirkuk|url=http://www.inherentresolve.mil/News/News-Releases/Article/1343292/coalition-statement-on-military-movements-near-kirkuk/|work=Operation Inherent Resolve|access-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016215523/http://www.inherentresolve.mil/News/News-Releases/Article/1343292/coalition-statement-on-military-movements-near-kirkuk/|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>, што выклікала чуткі пра здраду ў кіруючых колах аўтаноміі (у прыватнасці, сям’і Талабані)<ref>{{cite news|title=Mutual accusations after the withdrawal|url=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/181020171|access-date=2 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171221144439/http://www.rudaw.net/english/kurdistan/181020171|archive-date=21 December 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Тым часам адбыўся раскол у падраздзядленнях Пешмергі: часці, падкантрольныя [[Патрыятычная партыя Курдыстана|ППК]], дасягнулі пагаднення з іракскімі ўрадавымі войскамі аб вывадзе сваіх атрадаў, але сілы, звязаныя з [[Дэмакратычная партыя Курдыстана|ДПК]], працягвалі супраціўляцца, умацаваўшыся на пазіцыях паблізу горада Дыбіс<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/16/world/middleeast/kirkuk-iraq-kurds.html|title=Iraqi Forces Sweep Into Kirkuk, Checking Kurdish Independence Drive|first=David|last=Zucchino|date=16 October 2017|access-date=16 October 2017|via=www.nytimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016120839/https://www.nytimes.com/2017/10/16/world/middleeast/kirkuk-iraq-kurds.html|archive-date=16 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Аднак пазней і яны атрымалі загад адступіць<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/17/world/middleeast/iraq-kurds-kirkuk.html|title=Iraqi Forces Retake All Oil Fields in Disputed Areas as Kurds Retreat|first=David|last=Zucchino|date=17 October 2017|access-date=18 October 2017|via=www.NYTimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018055552/https://www.nytimes.com/2017/10/17/world/middleeast/iraq-kurds-kirkuk.html|archive-date=18 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. На трэці дзень бітвы іракскія войскі дамагліся далейшых поспехаў, захапіўшы нафтавыя радовішчы Бай Хасан і Авана паблізу Кіркука<ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/world/iraqi-forces-take-back-sinjar-in-latest-effort-to-roll-back-kurdish-gains-of-the-past-years/2017/10/17/61032770-b30d-11e7-9e58-e6288544af98_story.html|title=Iraqi forces move deeper into Kurdish-held areas, redrawing political map|first1=Loveday|last1=Morris|first2=Tamer|last2=El-Ghobashy|first3=Aaso Ameen|last3=Shwan|date=17 October 2017|access-date=18 October 2017|via=www.WashingtonPost.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018092525/https://www.washingtonpost.com/world/iraqi-forces-take-back-sinjar-in-latest-effort-to-roll-back-kurdish-gains-of-the-past-years/2017/10/17/61032770-b30d-11e7-9e58-e6288544af98_story.html|archive-date=18 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>. Да канца 17 кастрычніка ўрад заявіў, што адваяваў усе нафтавыя аб’екты, якія ўтрымліваў да 2014 года<ref name="auto"/>. 20 кастрычніка іракскія сілы пасля трохгадзіннага бою яны ўзялі пад кантроль апошні кантраляваны курдамі горад Алтун-Купры ў правінцыі Кіркук<ref>{{Cite news |url= https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-clash/iraqi-and-kurdish-forces-clash-near-kirkuk-security-sources-idUSKBN1CP0PT |title= Iraqi forces complete takeover of Kirkuk province after clashing with Kurds |date= 20 October 2017 |work= Reuters |access-date= 2017-10-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171020120926/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-kurds-clash/iraqi-and-kurdish-forces-clash-near-kirkuk-security-sources-idUSKBN1CP0PT |archive-date= 20 October 2017 |url-status= live |df= dmy-all }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2017 года]][[Катэгорыя:Кастрычнік 2017 года]][[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іраку]] dx4ubscc4hcd90jsqzxd0qo282tvgt8 0 816688 5216419 2026-10-11T16:36:42Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{Таксон | regnum = Жывёлы | rang = Від | latin = Lophius piscatorius | parent = Lophius }} '''Марскі чорт'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/abs/angler|title=angler - Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|лацінская|Lophius piscatorius}}) — рыба з сям...» 5216419 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Жывёлы | rang = Від | latin = Lophius piscatorius | parent = Lophius }} '''Марскі чорт'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/abs/angler|title=angler - Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|лацінская|Lophius piscatorius}}) — рыба з сямейства [[Lophiidae]]. Сваю назву жывёла атрымала з-за свайго непрывабнага выгляду. == Пашырэнне == Сустракаецца ў [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]] ад [[Баранцава мора]] да [[Гвінейскі заліў|Гвінейскага заліва]] ў межах кантынентальнага [[Шэльф|шэльфу]], а таксама ў [[Паўночнае мора|Паўночным]], [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]], [[Міжземнае мора|Міжземным]] і [[Мармуровае мора|Мармуровым]] марах. == Анатомія == Для людзей марскі чорт не ўяўляе небяспекі. Дарослая рыба вырастае да 35–60 сантыметраў, але некаторым асобінам удаецца дасягнуць і метра ў даўжыню. Яны харчуюцца больш дробнай рыбай.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/navukoucy-upershynyu-znyali-marskoga-chorta-kalya-paverkhni-vady-videa|title=Навукоўцы ўпершыню знялі марскога чорта каля паверхні вады — відэа {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-02-08|access-date=2026-10-11}}</ref> Мае вельмі вялікую, сплюснутую галаву, якая можа складаць палову даўжыні цела. Цела без [[Луска|лускі]], пакрыта скуранымі вырастамі, якія дапамагаюць рыбе маскіравацца на марскім дне. Пярэдні спінны плаўнік складаецца з шасці промняў; тры пярэднія промні асобныя, прычым першы вельмі доўгі і гнуткі, з «прынадай» на кончыку, размешчанай над ротам; тры заднія промні злучаны перапонкай.<ref name=":2" /> Грудныя плаўнікі вялікія; рыба выкарыстоўвае іх, каб рухацца па марскім дне, робячы рыўковыя рухі. Рот шырокі, з шматлікімі вялікімі зубамі. Страўнік вялікі. Афарбоўка цёмная.<ref name=":2" /> == Лад жыцця == Донная маларухавая рыба. Звычайна жыве на глыбіні 50–200 метраў, час ад часу набліжаючыся да ўзбярэжжа на глыбіню да 10 метраў; у пошуках ежы можа падымацца ў тоўшчу вады. Узімку і падчас нерасту апускаецца на значныя глыбіні (да 2000 м). Драпежнік, які звычайна палюе з засады. Чакаючы здабычу, ён не рухаецца і можа ўтрымліваць дыханне на працягу 1–2 хвілін; толькі «прынада» над яго ротам калышацца, прывабліваючы здабычу. Харчуецца рыбай ([[Траскі|траска]], [[Вугрападобныя|вугры]], [[Камбалападобныя|камбала]]) і буйнымі [[Беспазваночныя|беспазваночнымі]] ([[крабы]])<ref name=":2">{{Cite web|url=https://ecosystema.ru/07referats/01/udilsh.htm|title=ОТРЯД УДИЛЬЩИКООБРАЗНЫЕ (LOPHIIFORMES)|website=ecosystema.ru|access-date=2026-10-11}}</ref>. У 2025 годзе каля Тэнэрыфэ біёлагам упершыню ўдалося зняць марскога чорта побач з паверхняй вады. Так высока падняцца рыба магла з-за хваробы або ў спробе схавацца ад больш буйнога драпежніка.<ref name=":1" /> == Галерэя == <gallery widths="200" heights="200" perrow="4" mode="packed"> Файл:Baudroie commune.jpg|Галава марскога чорта Файл:Lophius piscatorius.1 - Aquarium Finisterrae.JPG|Марскі чорт у натуральным асяроддзі Файл:Lophius piscatorius MHNT.jpg|Шкілет марскога чорта Файл:Braised lophius piscatorius.jpg|Тушаны марскі чорт </gallery> == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/shorts/XIPT7pU4thA Марскі чорт / Морской чёрт у поверхности воды] 5bs5s283gs9xi8tk98mtvg53gwzxfep 5216421 5216419 2026-10-11T16:37:34Z Ueschar 151377 афармленне 5216421 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Жывёлы | rang = Від | latin = Lophius piscatorius | parent = Lophius }} '''Марскі чорт'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/abs/angler|title=angler - Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|лацінская|Lophius piscatorius}}) — рыба з сямейства [[Lophiidae]]. Сваю назву жывёла атрымала з-за свайго непрывабнага выгляду. == Пашырэнне == Сустракаецца ў [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]] ад [[Баранцава мора]] да [[Гвінейскі заліў|Гвінейскага заліва]] ў межах кантынентальнага [[Шэльф|шэльфу]], а таксама ў [[Паўночнае мора|Паўночным]], [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]], [[Міжземнае мора|Міжземным]] і [[Мармуровае мора|Мармуровым]] марах. == Анатомія == Дарослая рыба вырастае да 35–60 сантыметраў, але некаторым асобінам удаецца дасягнуць і метра ў даўжыню.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/navukoucy-upershynyu-znyali-marskoga-chorta-kalya-paverkhni-vady-videa|title=Навукоўцы ўпершыню знялі марскога чорта каля паверхні вады — відэа {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-02-08|access-date=2026-10-11}}</ref> Мае вельмі вялікую, сплюснутую галаву, якая можа складаць палову даўжыні цела. Цела без [[Луска|лускі]], пакрыта скуранымі вырастамі, якія дапамагаюць рыбе маскіравацца на марскім дне. Пярэдні спінны плаўнік складаецца з шасці промняў; тры пярэднія промні асобныя, прычым першы вельмі доўгі і гнуткі, з «прынадай» на кончыку, размешчанай над ротам; тры заднія промні злучаны перапонкай.<ref name=":2" /> Грудныя плаўнікі вялікія; рыба выкарыстоўвае іх, каб рухацца па марскім дне, робячы рыўковыя рухі. Рот шырокі, з шматлікімі вялікімі зубамі. Страўнік вялікі. Афарбоўка цёмная.<ref name=":2" /> == Лад жыцця == Донная маларухавая рыба. Звычайна жыве на глыбіні 50–200 метраў, час ад часу набліжаючыся да ўзбярэжжа на глыбіню да 10 метраў; у пошуках ежы можа падымацца ў тоўшчу вады. Узімку і падчас нерасту апускаецца на значныя глыбіні (да 2000 м). Драпежнік, які звычайна палюе з засады. Чакаючы здабычу, ён не рухаецца і можа ўтрымліваць дыханне на працягу 1–2 хвілін; толькі «прынада» над яго ротам калышацца, прывабліваючы здабычу. Харчуецца рыбай ([[Траскі|траска]], [[Вугрападобныя|вугры]], [[Камбалападобныя|камбала]]) і буйнымі [[Беспазваночныя|беспазваночнымі]] ([[крабы]])<ref name=":2">{{Cite web|url=https://ecosystema.ru/07referats/01/udilsh.htm|title=ОТРЯД УДИЛЬЩИКООБРАЗНЫЕ (LOPHIIFORMES)|website=ecosystema.ru|access-date=2026-10-11}}</ref>. У 2025 годзе каля Тэнэрыфэ біёлагам упершыню ўдалося зняць марскога чорта побач з паверхняй вады. Так высока падняцца рыба магла з-за хваробы або ў спробе схавацца ад больш буйнога драпежніка.<ref name=":1" /> == Галерэя == <gallery widths="200" heights="200" perrow="4" mode="packed"> Файл:Baudroie commune.jpg|Галава марскога чорта Файл:Lophius piscatorius.1 - Aquarium Finisterrae.JPG|Марскі чорт у натуральным асяроддзі Файл:Lophius piscatorius MHNT.jpg|Шкілет марскога чорта Файл:Braised lophius piscatorius.jpg|Тушаны марскі чорт </gallery> == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/shorts/XIPT7pU4thA Марскі чорт / Морской чёрт у поверхности воды] odr69xlcwxpqhvae02iqzbs4o5sgrys 5216428 5216421 2026-10-11T16:42:57Z Ueschar 151377 катэгорыі 5216428 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Жывёлы | rang = Від | latin = Lophius piscatorius | parent = Lophius }} '''Марскі чорт'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/abs/angler|title=angler - Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|лацінская|Lophius piscatorius}}) — рыба з сямейства [[Lophiidae]]. Сваю назву жывёла атрымала з-за свайго непрывабнага выгляду. == Пашырэнне == Сустракаецца ў [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]] ад [[Баранцава мора]] да [[Гвінейскі заліў|Гвінейскага заліва]] ў межах кантынентальнага [[Шэльф|шэльфу]], а таксама ў [[Паўночнае мора|Паўночным]], [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]], [[Міжземнае мора|Міжземным]] і [[Мармуровае мора|Мармуровым]] марах. == Анатомія == Дарослая рыба вырастае да 35–60 сантыметраў, але некаторым асобінам удаецца дасягнуць і метра ў даўжыню.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/navukoucy-upershynyu-znyali-marskoga-chorta-kalya-paverkhni-vady-videa|title=Навукоўцы ўпершыню знялі марскога чорта каля паверхні вады — відэа {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-02-08|access-date=2026-10-11}}</ref> Мае вельмі вялікую, сплюснутую галаву, якая можа складаць палову даўжыні цела. Цела без [[Луска|лускі]], пакрыта скуранымі вырастамі, якія дапамагаюць рыбе маскіравацца на марскім дне. Пярэдні спінны плаўнік складаецца з шасці промняў; тры пярэднія промні асобныя, прычым першы вельмі доўгі і гнуткі, з «прынадай» на кончыку, размешчанай над ротам; тры заднія промні злучаны перапонкай.<ref name=":2" /> Грудныя плаўнікі вялікія; рыба выкарыстоўвае іх, каб рухацца па марскім дне, робячы рыўковыя рухі. Рот шырокі, з шматлікімі вялікімі зубамі. Страўнік вялікі. Афарбоўка цёмная.<ref name=":2" /> == Лад жыцця == Донная маларухавая рыба. Звычайна жыве на глыбіні 50–200 метраў, час ад часу набліжаючыся да ўзбярэжжа на глыбіню да 10 метраў; у пошуках ежы можа падымацца ў тоўшчу вады. Узімку і падчас нерасту апускаецца на значныя глыбіні (да 2000 м). Драпежнік, які звычайна палюе з засады. Чакаючы здабычу, ён не рухаецца і можа ўтрымліваць дыханне на працягу 1–2 хвілін; толькі «прынада» над яго ротам калышацца, прывабліваючы здабычу. Харчуецца рыбай ([[Траскі|траска]], [[Вугрападобныя|вугры]], [[Камбалападобныя|камбала]]) і буйнымі [[Беспазваночныя|беспазваночнымі]] ([[крабы]])<ref name=":2">{{Cite web|url=https://ecosystema.ru/07referats/01/udilsh.htm|title=ОТРЯД УДИЛЬЩИКООБРАЗНЫЕ (LOPHIIFORMES)|website=ecosystema.ru|access-date=2026-10-11}}</ref>. У 2025 годзе каля Тэнэрыфэ біёлагам упершыню ўдалося зняць марскога чорта побач з паверхняй вады. Так высока падняцца рыба магла з-за хваробы або ў спробе схавацца ад больш буйнога драпежніка.<ref name=":1" /> == Галерэя == <gallery widths="200" heights="200" perrow="4" mode="packed"> Файл:Baudroie commune.jpg|Галава марскога чорта Файл:Lophius piscatorius.1 - Aquarium Finisterrae.JPG|Марскі чорт у натуральным асяроддзі Файл:Lophius piscatorius MHNT.jpg|Шкілет марскога чорта Файл:Braised lophius piscatorius.jpg|Тушаны марскі чорт </gallery> == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/shorts/XIPT7pU4thA Марскі чорт / Морской чёрт у поверхности воды] [[Катэгорыя:Рыбы Еўропы]] ama6e2x0jhe21mpk894ljtl234i0go0 5216530 5216428 2026-10-11T20:02:25Z Ueschar 151377 афармленне 5216530 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Жывёлы | rang = Від | latin = Lophius piscatorius | parent = Lophius }} '''Марскі'''{{Націск}} '''чорт'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/abs/angler|title=angler - Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)|website=verbum.by|access-date=2026-10-11}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|лацінская|Lophius piscatorius}}) — рыба з сямейства [[Lophiidae]]. Сваю назву жывёла атрымала з-за свайго непрывабнага выгляду. == Пашырэнне == Сустракаецца ў [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]] ад [[Баранцава мора]] да [[Гвінейскі заліў|Гвінейскага заліва]] ў межах кантынентальнага [[Шэльф|шэльфу]], а таксама ў [[Паўночнае мора|Паўночным]], [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]], [[Міжземнае мора|Міжземным]] і [[Мармуровае мора|Мармуровым]] марах. == Анатомія == Дарослая рыба вырастае да 35–60 сантыметраў, але некаторым асобінам удаецца дасягнуць і метра ў даўжыню.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/navukoucy-upershynyu-znyali-marskoga-chorta-kalya-paverkhni-vady-videa|title=Навукоўцы ўпершыню знялі марскога чорта каля паверхні вады — відэа {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-02-08|access-date=2026-10-11}}</ref> Мае вельмі вялікую, сплюснутую галаву, якая можа складаць палову даўжыні цела. Цела без [[Луска|лускі]], пакрыта скуранымі вырастамі, якія дапамагаюць рыбе маскіравацца на марскім дне. Пярэдні спінны плаўнік складаецца з шасці промняў; тры пярэднія промні асобныя, прычым першы вельмі доўгі і гнуткі, з «прынадай» на кончыку, размешчанай над ротам; тры заднія промні злучаны перапонкай.<ref name=":2" /> Грудныя плаўнікі вялікія; рыба выкарыстоўвае іх, каб рухацца па марскім дне, робячы рыўковыя рухі. Рот шырокі, з шматлікімі вялікімі зубамі. Страўнік вялікі. Афарбоўка цёмная.<ref name=":2" /> == Лад жыцця == Донная маларухавая рыба. Звычайна жыве на глыбіні 50–200 метраў, час ад часу набліжаючыся да ўзбярэжжа на глыбіню да 10 метраў; у пошуках ежы можа падымацца ў тоўшчу вады. Узімку і падчас нерасту апускаецца на значныя глыбіні (да 2000 м). Драпежнік, які звычайна палюе з засады. Чакаючы здабычу, ён не рухаецца і можа ўтрымліваць дыханне на працягу 1–2 хвілін; толькі «прынада» над яго ротам калышацца, прывабліваючы здабычу. Харчуецца рыбай ([[Траскі|траска]], [[Вугрападобныя|вугры]], [[Камбалападобныя|камбала]]) і буйнымі [[Беспазваночныя|беспазваночнымі]] ([[крабы]])<ref name=":2">{{Cite web|url=https://ecosystema.ru/07referats/01/udilsh.htm|title=ОТРЯД УДИЛЬЩИКООБРАЗНЫЕ (LOPHIIFORMES)|website=ecosystema.ru|access-date=2026-10-11}}</ref>. У 2025 годзе каля Тэнэрыфэ біёлагам упершыню ўдалося зняць марскога чорта побач з паверхняй вады. Так высока падняцца рыба магла з-за хваробы або ў спробе схавацца ад больш буйнога драпежніка.<ref name=":1" /> == Галерэя == <gallery widths="200" heights="200" perrow="4" mode="packed"> Файл:Baudroie commune.jpg|Галава марскога чорта Файл:Lophius piscatorius.1 - Aquarium Finisterrae.JPG|Марскі чорт у натуральным асяроддзі Файл:Lophius piscatorius MHNT.jpg|Шкілет марскога чорта Файл:Braised lophius piscatorius.jpg|Тушаны марскі чорт </gallery> == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/shorts/XIPT7pU4thA Марскі чорт / Морской чёрт у поверхности воды] [[Катэгорыя:Рыбы Еўропы]] 6sc04ixo4qbm474ra6x0vqqthmzdmiz 10 816689 5216422 2026-10-11T16:38:32Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Lophius|rang=Від|latin=Lophius piscatorius|name=Марскі чорт}} <noinclude></noinclude>» 5216422 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Lophius|rang=Від|latin=Lophius piscatorius|name=Марскі чорт}} <noinclude></noinclude> kmcc323l2hu834gv4fas72z06e68r9b 10 816690 5216424 2026-10-11T16:39:12Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Lophiidae|rang=Род|latin=Lophius|name=}} <noinclude></noinclude>» 5216424 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Lophiidae|rang=Род|latin=Lophius|name=}} <noinclude></noinclude> fpivh8w09xk4vjz0iab0wyivo2ph6bo 0 816691 5216425 2026-10-11T16:39:50Z D.L.M.I. Bel 33064 Новая старонка: «{{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Хваты |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс...» 5216425 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Хваты |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 34|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 15|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Гродзенскі |сельсавет = Скідзельскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Хваты́'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chvaty}}, {{lang-ru|Хваты}}) — былая [[вёска]] ў [[Гродзенскі раён|Гродзенскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Скідзельскі сельсавет|Скідзельскага сельсавета]]. Скасавана 29 верасня 1972 года, злілася з гарадскім пасёлкам [[Скідзель]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 31 (1369).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Скідзель| ]] 98opddqc1on6a2282qbcsr4sm3udost 10 816692 5216427 2026-10-11T16:40:19Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Lophiiformes|rang=Сямейства|latin=Lophiidae|name=}} <noinclude></noinclude>» 5216427 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Lophiiformes|rang=Сямейства|latin=Lophiidae|name=}} <noinclude></noinclude> ds8uh0hxuajo7oa2iiilg13koywob4x 0 816693 5216439 2026-10-11T17:14:23Z D.L.M.I. Bel 33064 Новая старонка: «{{значэнні|Спасылка=Янава}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Янава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выя...» 5216439 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Янава}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Янава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 36|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 02|lon_sec = 51 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Астравецкі |сельсавет2 = Ізабелінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Я́нава'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Janava}}, {{lang-ru|Яново}}) — былая [[вёска]] ў [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Ізабелінскі сельсавет (Астравецкі раён)|Ізабелінскага сельсавета]]. Да 26 чэрвеня 1965 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Астравецкага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 30 (1110).</ref>. Скасавана 29 верасня 1972 года, злілася з вёскай [[Ізабеліна (Астравецкі раён)|Ізабеліна]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 31 (1369).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} fxriqwsk8r1jcf7wtue88qewn3w3zop 0 816694 5216443 2026-10-11T17:30:50Z D.L.M.I. Bel 33064 Новая старонка: «{{значэнні|Спасылка=Вярхоўе}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Вярхоўе |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга =...» 5216443 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вярхоўе}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Вярхоўе |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 17|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 15|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |пассавет = Рубаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Вярхо́ўе'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viarchoŭje}}, {{lang-ru|Верховье}}) — былая [[вёска]] ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Рубаўскага пассавета. Скасавана 7 ліпеня 1972 года, уключана ў мяжу гарадскога пасёлка [[Руба]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 ліпеня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 23 (1361).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} dterlpf4euz8cudbxm5gmy8mwvwkx75 0 816695 5216466 2026-10-11T18:04:39Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Ачакіў]] у [[Ачакаў]] па-над перасылкай: Паводле БелЭн і іншых беларускамоўных крыніц 5216466 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ачакаў]] p8lu1vciqqvnl88hyv1cdz5jbkmws6j 1 816696 5216468 2026-10-11T18:04:39Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Размовы:Ачакіў]] у [[Размовы:Ачакаў]] па-над перасылкай: Паводле БелЭн і іншых беларускамоўных крыніц 5216468 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Размовы:Ачакаў]] 2nj9pyf46rpy1m5zz10itvztay0zbzd 0 816697 5216490 2026-10-11T18:18:25Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Ачакіўскі раён]] у [[Ачакаўскі раён]] па-над перасылкай: Уніфікацыя назваў 5216490 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ачакаўскі раён]] pnv78pbm508cjdrea7rdqwah14ude4h 10 816698 5216492 2026-10-11T18:18:58Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Шаблон:Ачакіўскі раён]] у [[Шаблон:Ачакаўскі раён]]: Уніфікацыя назваў 5216492 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Ачакаўскі раён]] snfazako2uzhu00kjs1i676tdrl0tnb 0 816699 5216493 2026-10-11T18:25:03Z D.L.M.I. Bel 33064 Новая старонка: «{{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = хутар |беларуская назва = Мялова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс...» 5216493 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = хутар |беларуская назва = Мялова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 22|lat_sec = 37 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 13|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Смаргонскі |сельсавет = Стрыпунскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Мяло́ва'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mialova}}, {{lang-ru|Мялово}}) — былы [[хутар]] у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Стрыпунскі сельсавет|Стрыпунскага сельсавета]]. Скасаваны 15 лістапада 1971 года<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} izd9fvfaxnrnx48ndn1sr0oh2og0mvq 0 816700 5216495 2026-10-11T18:35:18Z D.L.M.I. Bel 33064 Новая старонка: «{{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = хутар |беларуская назва = Гарколі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс...» 5216495 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = хутар |беларуская назва = Гарколі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 35|lat_sec = 28 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 34|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Смаргонскі |сельсавет = Войстамскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Гарко́лі'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Harkoli}}, {{lang-ru|Гарколи}}) — былы [[хутар]] у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Войстамскі сельсавет|Войстамскага сельсавета]]. Скасаваны 15 лістапада 1971 года<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} 7fxkpqzihr8be13s5gm3v7vweokp747 0 816701 5216499 2026-10-11T18:42:22Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Любэч]] у [[Любеч]] па-над перасылкай: Больш распаўсюджаная назва: Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах 5216499 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Любеч]] mtjkwocl8hpjx16itxxlwj2ubgamdtj 1 816702 5216501 2026-10-11T18:42:22Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Размовы:Любэч]] у [[Размовы:Любеч]] па-над перасылкай: Больш распаўсюджаная назва: Традыцыйная беларуская назва, засведчаная ў БелЭн і іншых крыніцах 5216501 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Размовы:Любеч]] o349fs28nq8k9wz0xv2ij5zuzbhdowf 0 816703 5216506 2026-10-11T18:49:16Z D.L.M.I. Bel 33064 Новая старонка: «{{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = хутар |беларуская назва = Ушакава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс...» 5216506 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = хутар |беларуская назва = Ушакава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 33|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 33|lon_sec = 59 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Смаргонскі |сельсавет = Войстамскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Уша́кава'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ušakava}}, {{lang-ru|Ушаково}}) — былы [[хутар]] у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Войстамскі сельсавет|Войстамскага сельсавета]]. Скасаваны 15 лістапада 1971 года<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} 63975l72x9snakv72dcqdweq554kpbi 0 816704 5216510 2026-10-11T19:02:05Z D.L.M.I. Bel 33064 Новая старонка: «{{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = хутар |беларуская назва = Марціянішкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс...» 5216510 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = хутар |беларуская назва = Марціянішкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 45|lat_sec = 07 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 24|lon_sec = 57 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Смаргонскі |сельсавет = Сыраваткінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Марція́нішкі'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Marcijaniški}}, {{lang-ru|Мартиянишки}}) — былы [[хутар]] у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Сыраваткінскі сельсавет|Сыраваткінскага сельсавета]]. Скасаваны 15 лістапада 1971 года<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 20 (1358).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} 7utxm05wk8ipfiqwcoll13wz3iduf1q 14 816705 5216523 2026-10-11T19:56:20Z Змітрок Бядуля 175208 Стварэнне катэгорыі-эпоніма (па ўзоры Катэгорыя:Салтанаўшчына) 5216523 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Катэгорыя:Ланскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна]] ju40lce376vjybwvlezy31xwe994rtw 0 816706 5216524 2026-10-11T19:57:25Z Змітрок Бядуля 175208 Перасылка 5216524 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Мікалай Аляксандравіч Хільтоў]] 9o2zc49xplso4deex9bbsm65y72nong 0 816707 5216525 2026-10-11T19:57:34Z Змітрок Бядуля 175208 Перасылка 5216525 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Валерый Леанідавіч Цюніс]] jhdsytdmmu4u0806hdvjycchepiiv3r 0 816708 5216526 2026-10-11T19:57:41Z Змітрок Бядуля 175208 Перасылка 5216526 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лявонавіцкі народны хор]] cu0mms31ewp4ev0e7yccdsg4ks7tz0y 0 816709 5216545 2026-10-11T21:18:41Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79412480|Ignacy Jakowicki]]» 5216545 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Ігнат Якавіцкі''' (пол. ''Ignacy Jakowicki''; 1794 — 28 снежня 1847, Вільня) — мінералог, геолаг, лекар і ветэрынар, выкладчык мінералогіі ў Віленскім універсітэце і Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі. Разам з Раманам Сымановічам і Феліксам Дравінскім ён быў адным з першых прапагандыстаў навуковай мінералогіі паводле вучэння Абрахама Готлаба Вернера на землях былой Рэчы Паспалітай<ref>''Kostek Z.'' Jakowicki Ignacy // Polski Słownik Biograficzny. T. X. Wrocław; Kraków; Warszawa, 1962–1964. S. 335-336.</ref>. Ён аўтар падручнікаў мінералогіі і геалагічнага апісання заходніх і паўднёвых губерняў Расійскай імперыі (1831), у якім шмат уласных назіранняў на беларускіх землях. == Біяграфія == ==== Паходжанне і адукацыя ==== Якавbцкі паходзіў з беднай шляхецкай сям'і. Яго бацька Станіслаў Якавецкі не пакінуў ніякай маёмасці. Ігнат скончыў Мінскую гімназію і вучыўся на матэматычна-фізічным аддзяленні Віленскага ўніверсітэта, дзе ў 1814 г. атрымаў ступень кандыдата, а ў 1819 г. — магістра філасофіі. Ён слухаў лекцыі Р. Сымановіча і Ігната Гарадзецкага. У 1814–1816 гг. ён быў памочнікам у мінералагічным кабінеце ўніверсітэта і рыхтаваўся да настаўніцкай працы. ==== Настаўніцтва ==== У 1820–1824 гг. Якавіцкі выкладаў матэматыку і фізіку ў павятовай школе ў Маладзечне і ў Крожскай гімназіі, а потым у Вільні. Па ўласнай ініцыятыве ён вёў палявыя геалагічныя пошукі ў Віленскай, Мінскай і Гродзенскай губернях і публікаваў іх вынікі ў «Dzienniku Wileńskim» і «Pamiętniku Farmaceutycznym». Сярод гэтых публікацый быў нарыс па гісторыі геагнозіі з парадамі пачаткоўцам («Dziennik Wileński», 1823). ==== Ва ўніверсітэце ==== Публікацыі Якавецкага прыцягнулі ўвагу кіраўніцтва ўніверсітэта. У 1824 г. памёр І. Гарадзецкі. Яго курс у 1824–1825 навучальным годзе чытаў Юзаф Юндзіл, а Ф. Дравінскі, які з 1817 г. займаўся фізікай, не ўзяўся вяртацца да мінералогіі. У 1825 г. курс мінералогіі даручылі Якавецкаму, і ён чытаў яго да закрыцця ўніверсітэта ў 1832 г. Лекцыі ён чытаў паводле вучэння Вернера па ўласным падручніку «Krótki wykład oryktognozji i geognozji» (Вільня, 1825; 2-е, пашыранае выданне — «Wykład oryktognozyi i początków geognozyi», 1827). У 1827 г. ён выдаў таксама падручнік для павятовых школ «Mineralogia dla sztuk, rzemiosł, fabryk i rolnictwa». З 1828 г. Якавецкі быў членам Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды. У тым жа годзе дырэктар таварыства Готгельф Фішэр фон Вальдгейм апісаў выкапнёвы карал з ваколіц Вільні як новы від і назваў яго ў гонар Якавецкага ''Halysites jacovickii''. ==== Экспедыцыя 1829 г. ==== У 1829 г. разам з Эдуардам Эйхвальдам, батанікам Антоніем Анджэеўскім і студэнтам Юзафам Малецкім Якавецкі ўдзельнічаў у навуковай экспедыцыі, якую фінансаваў універсітэт. Экспедыцыя выйшла з Пінска і праз Крамянец і Жытомір дайшла да Вінніцы, Дона, Дняпра, Чорнага мора і Днястра. Вынікі Якавецкі апублікаваў у працы «Obserwacye geognostyczne w guberniach zachodnich i południowych państwa rossyjskiego» (Вільня, 1831) і ў артыкуле пра геагнастычныя назіранні ў краі ад Балтыйскага да Чорнага мора («Dziennik Wileński», 1830). Альгімантас Грыгеліс разглядае схему падзелу горных парод, якую Якавецкі і Эйхвальд пабудавалі ў 1830 г., як развіццё вернераўскай стратыграфіі ў Вільні.<ref>Grigelis A. Vilniaus universiteto Mineralogijos katedra 1803–1832 // Geologija Vilniaus universitete. Vilnius, 2003. P. 18–37.</ref> ==== У Медыка-хірургічнай акадэміі ==== Пасля закрыцця ўніверсітэта ў 1832 г. на базе былога медыцынскага факультэта была створана Віленская медыка-хірургічная акадэмія. Там Якавецкі па-руску чытаў мінералогію студэнтам-медыкам і фармацэўтам. Адначасова ён працягваў вучыцца: у 1835 г. адным з першых у акадэміі атрымаў званне ветэрынарнага лекара, а ў 1839 г. — лекара першага разраду. Пасля гэтага ён выкладаў студэнтам-ветэрынарам фізіялогію жывёл па матэрыялах Адама Фердынанда Адамовіча, заатэрапію з агульнай фармакалогіяй па ўласных матэрыялах і асобныя раздзелы медыцыны. З былых універсітэцкіх збораў Якавецкі арганізаваў пры акадэміі мінералагічны кабінет, папоўніўшы яго ўласнымі ўзорамі. Ён склаў і выдаў па-руску падрабязнае апісанне кабінета (Вільня, 1836), паводле якога ў ім было 1283 геалагічныя і 18 541 арыктагнастычны ўзор. У 1834 г. ён кіраваў рассылкай 34 мінералагічных калекцый у гімназіі і школы Віленскай навучальнай акругі, у тым ліку ў Мінск, Свіслач, Слуцк, Мазыр, Бабруйск і Маладзечна. Пасля закрыцця акадэміі ён засведчыў перадачу геаграфічна-геагнастычнай калекцыі ў Кіеў.<ref>Žalūdienė G. The first catalogue of minerals of the Vilnius University and other collections // Geologija. 2008. No. 1(61). P. 58–64.</ref> ==== Апошнія гады ==== У 1846 г. Якавецкага абралі членам Віленскага медыцынскага таварыства. У апошнія гады жыцця ён займаўся лекарскай практыкай. Памёр 28 снежня 1847 г. у Вільні і пахаваны на Бернардынскіх могілках. === «Obserwacye geognostyczne» і беларускія землі === У працы 1831 г. Якавецкі, акрамя матэрыялаў экспедыцыі, выкарыстаў уласныя назіранні ў Віленскай, Мінскай і Гродзенскай губернях і назіранні Ульмана ў паўночна-заходняй частцы Віленскай губерні і каля Рыгі. Апісанне ён пабудаваў па рачных басейнах: першая частка прысвечана краю паміж Нёманам і Заходняй Дзвіной, другая — краю паміж Дняпром, Днястром і Чорным морам. Сярод беларускіх матэрыялаў кнігі: * мелавыя адклады з белемнітамі і крамянямі на Нёмане каля Гродна (у тым ліку ў маёнтку Панямонь) і ў маёнтку Варонча Навагрудскага павета; * радовішчы балотнай жалезнай руды каля Вішнева ў Ашмянскім павеце, каля маёнтка Камень у Мінскай губерні і «на Белай Русі ў Гомелі»; * знаходка бурштыну каля Слоніма; * нераўнамернае размеркаванне валуноў на Вілейшчыне: шмат іх каля Ізабеліна і Мясоты, менш каля Маладзечна, амаль няма на раўнінах каля Докшыц і Даўгінава. Водападзел паміж вытокамі Віліі, Нёмана, Свіслачы, Бярэзіны і Прыпяці Якавецкі лічыў найвышэйшай пясчанай раўнінай паміж Балтыйскім і Чорным морамі і назваў яго «Пінскім плато» (''Blat piński''). У высновах ён параўноўваў Піншчыну і Палессе з пясчаным «валам», які аддзяляе ўсыпаную валунамі Літву ад Валыні, Падолля і Херсоншчыны, дзе валуноў няма. Ён адкідаў версію, што валуны ўтварыліся з разбураных мясцовых гор або выкінутыя вулканамі. Паколькі яны найбольш падобныя да парод гор Нарвегіі, ён лічыў іх абломкамі гэтых гор. Гэта адно з ранніх меркаванняў пра скандынаўскае паходжанне эратычных валуноў, выказанае яшчэ да ўзнікнення ледавіковай тэорыі. === Сям'я === У Якавецкага было двое сыноў, Мечыслаў і Ахіл. == Працы == Ён падрыхтаваў спіс мінералаў з калекцый Віленскага ўніверсітэта. Ён быў аўтарам падручнікаў і прац па мінералогіі {{Скарочаная зноска|Krasiński|1847}}: * ''Oryktognozja i Geognozja'' (1825), „Opisu systematycznego gabinetu mineralogicznego Uniwersytetu Wileńskiego“, zaopatrzonego wstępem historycznym, * ''Krótki wykład oryktognozyi i geognozyi podług ostatniego układu Wernera'', (1825), * ''Wykład oryktognozyi i początków geognozyi'', (1827), podręcznik mineralogii dla młodzieży szkół średnich{{odn|Jakowicki|1827a}}, * ''Mineralogia zastosowana do sztuk, rzemiosł, fabryk i rolnictwa, ułożona dla klassy III. szkół powiatowych'', (1827), podręcznik mineralogii dla szkół powiatowych{{odn|Jakowicki|1827b}}, * ''Obserwacye geognostyczne w guberniach zachodnich i południowych Państwa Rosyjskiego'', (1831){{odn|Jakowicki|1831}}, * ''Postrzeżenia geognostyczne w kraju rozciągającym się od brzegów morza Bałtyckiego do morza Czarnego'', (1847), [[Катэгорыя:Памерлі ў 1847 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Імператарскага Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1797 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Бернардзінскіх могілках]] [[Катэгорыя:Медыкі Польшчы]] ncwmhqctmv3yrdx25d15iyc1nzsy1ty 5216549 5216545 2026-10-11T21:20:36Z Aliaksei Lastouski 75892 5216549 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Ігнат Якавецкі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Ignacy Jakowicki}} | Выява = | Дата нараджэння = 1794 | Месца нараджэння = | Дата смерці = 28 снежня 1847 | Месца смерці = [[Вільня]], [[Расійская імперыя]] | Месца пахавання = [[Бернардынскія могілкі]], Вільня | Падданства = [[Расійская імперыя]] | Навуковая сфера = [[мінералогія]], [[геалогія]], [[ветэрынарыя]], [[медыцына]] | Месца працы = [[Віленскі ўніверсітэт]]<br>[[Віленская медыка-хірургічная акадэмія]] | Альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | Навуковая ступень = магістр філасофіі (1819) | Вядомы як = аўтар падручнікаў мінералогіі, даследчык геалогіі заходніх губерняў, удзельнік экспедыцыі [[Эдуард Эйхвальд|Э. Эйхвальда]] (1829) }}'''Ігнат Якавіцкі''' (пол. ''Ignacy Jakowicki''; 1794 — 28 снежня 1847, Вільня) — мінералог, геолаг, лекар і ветэрынар, выкладчык мінералогіі ў Віленскім універсітэце і Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі. Разам з Раманам Сымановічам і Феліксам Дравінскім ён быў адным з першых прапагандыстаў навуковай мінералогіі паводле вучэння Абрахама Готлаба Вернера на землях былой Рэчы Паспалітай<ref>''Kostek Z.'' Jakowicki Ignacy // Polski Słownik Biograficzny. T. X. Wrocław; Kraków; Warszawa, 1962–1964. S. 335-336.</ref>. Ён аўтар падручнікаў мінералогіі і геалагічнага апісання заходніх і паўднёвых губерняў Расійскай імперыі (1831), у якім шмат уласных назіранняў на беларускіх землях. == Біяграфія == ==== Паходжанне і адукацыя ==== Якавbцкі паходзіў з беднай шляхецкай сям'і. Яго бацька Станіслаў Якавецкі не пакінуў ніякай маёмасці. Ігнат скончыў Мінскую гімназію і вучыўся на матэматычна-фізічным аддзяленні Віленскага ўніверсітэта, дзе ў 1814 г. атрымаў ступень кандыдата, а ў 1819 г. — магістра філасофіі. Ён слухаў лекцыі Р. Сымановіча і Ігната Гарадзецкага. У 1814–1816 гг. ён быў памочнікам у мінералагічным кабінеце ўніверсітэта і рыхтаваўся да настаўніцкай працы. ==== Настаўніцтва ==== У 1820–1824 гг. Якавіцкі выкладаў матэматыку і фізіку ў павятовай школе ў Маладзечне і ў Крожскай гімназіі, а потым у Вільні. Па ўласнай ініцыятыве ён вёў палявыя геалагічныя пошукі ў Віленскай, Мінскай і Гродзенскай губернях і публікаваў іх вынікі ў «Dzienniku Wileńskim» і «Pamiętniku Farmaceutycznym». Сярод гэтых публікацый быў нарыс па гісторыі геагнозіі з парадамі пачаткоўцам («Dziennik Wileński», 1823). ==== Ва ўніверсітэце ==== Публікацыі Якавецкага прыцягнулі ўвагу кіраўніцтва ўніверсітэта. У 1824 г. памёр І. Гарадзецкі. Яго курс у 1824–1825 навучальным годзе чытаў Юзаф Юндзіл, а Ф. Дравінскі, які з 1817 г. займаўся фізікай, не ўзяўся вяртацца да мінералогіі. У 1825 г. курс мінералогіі даручылі Якавецкаму, і ён чытаў яго да закрыцця ўніверсітэта ў 1832 г. Лекцыі ён чытаў паводле вучэння Вернера па ўласным падручніку «Krótki wykład oryktognozji i geognozji» (Вільня, 1825; 2-е, пашыранае выданне — «Wykład oryktognozyi i początków geognozyi», 1827). У 1827 г. ён выдаў таксама падручнік для павятовых школ «Mineralogia dla sztuk, rzemiosł, fabryk i rolnictwa». З 1828 г. Якавецкі быў членам Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды. У тым жа годзе дырэктар таварыства Готгельф Фішэр фон Вальдгейм апісаў выкапнёвы карал з ваколіц Вільні як новы від і назваў яго ў гонар Якавецкага ''Halysites jacovickii''. ==== Экспедыцыя 1829 г. ==== У 1829 г. разам з Эдуардам Эйхвальдам, батанікам Антоніем Анджэеўскім і студэнтам Юзафам Малецкім Якавецкі ўдзельнічаў у навуковай экспедыцыі, якую фінансаваў універсітэт. Экспедыцыя выйшла з Пінска і праз Крамянец і Жытомір дайшла да Вінніцы, Дона, Дняпра, Чорнага мора і Днястра. Вынікі Якавецкі апублікаваў у працы «Obserwacye geognostyczne w guberniach zachodnich i południowych państwa rossyjskiego» (Вільня, 1831) і ў артыкуле пра геагнастычныя назіранні ў краі ад Балтыйскага да Чорнага мора («Dziennik Wileński», 1830). Альгімантас Грыгеліс разглядае схему падзелу горных парод, якую Якавецкі і Эйхвальд пабудавалі ў 1830 г., як развіццё вернераўскай стратыграфіі ў Вільні.<ref>Grigelis A. Vilniaus universiteto Mineralogijos katedra 1803–1832 // Geologija Vilniaus universitete. Vilnius, 2003. P. 18–37.</ref> ==== У Медыка-хірургічнай акадэміі ==== Пасля закрыцця ўніверсітэта ў 1832 г. на базе былога медыцынскага факультэта была створана Віленская медыка-хірургічная акадэмія. Там Якавецкі па-руску чытаў мінералогію студэнтам-медыкам і фармацэўтам. Адначасова ён працягваў вучыцца: у 1835 г. адным з першых у акадэміі атрымаў званне ветэрынарнага лекара, а ў 1839 г. — лекара першага разраду. Пасля гэтага ён выкладаў студэнтам-ветэрынарам фізіялогію жывёл па матэрыялах Адама Фердынанда Адамовіча, заатэрапію з агульнай фармакалогіяй па ўласных матэрыялах і асобныя раздзелы медыцыны. З былых універсітэцкіх збораў Якавецкі арганізаваў пры акадэміі мінералагічны кабінет, папоўніўшы яго ўласнымі ўзорамі. Ён склаў і выдаў па-руску падрабязнае апісанне кабінета (Вільня, 1836), паводле якога ў ім было 1283 геалагічныя і 18 541 арыктагнастычны ўзор. У 1834 г. ён кіраваў рассылкай 34 мінералагічных калекцый у гімназіі і школы Віленскай навучальнай акругі, у тым ліку ў Мінск, Свіслач, Слуцк, Мазыр, Бабруйск і Маладзечна. Пасля закрыцця акадэміі ён засведчыў перадачу геаграфічна-геагнастычнай калекцыі ў Кіеў.<ref>Žalūdienė G. The first catalogue of minerals of the Vilnius University and other collections // Geologija. 2008. No. 1(61). P. 58–64.</ref> ==== Апошнія гады ==== У 1846 г. Якавецкага абралі членам Віленскага медыцынскага таварыства. У апошнія гады жыцця ён займаўся лекарскай практыкай. Памёр 28 снежня 1847 г. у Вільні і пахаваны на Бернардынскіх могілках. === «Obserwacye geognostyczne» і беларускія землі === У працы 1831 г. Якавецкі, акрамя матэрыялаў экспедыцыі, выкарыстаў уласныя назіранні ў Віленскай, Мінскай і Гродзенскай губернях і назіранні Ульмана ў паўночна-заходняй частцы Віленскай губерні і каля Рыгі. Апісанне ён пабудаваў па рачных басейнах: першая частка прысвечана краю паміж Нёманам і Заходняй Дзвіной, другая — краю паміж Дняпром, Днястром і Чорным морам. Сярод беларускіх матэрыялаў кнігі: * мелавыя адклады з белемнітамі і крамянямі на Нёмане каля Гродна (у тым ліку ў маёнтку Панямонь) і ў маёнтку Варонча Навагрудскага павета; * радовішчы балотнай жалезнай руды каля Вішнева ў Ашмянскім павеце, каля маёнтка Камень у Мінскай губерні і «на Белай Русі ў Гомелі»; * знаходка бурштыну каля Слоніма; * нераўнамернае размеркаванне валуноў на Вілейшчыне: шмат іх каля Ізабеліна і Мясоты, менш каля Маладзечна, амаль няма на раўнінах каля Докшыц і Даўгінава. Водападзел паміж вытокамі Віліі, Нёмана, Свіслачы, Бярэзіны і Прыпяці Якавецкі лічыў найвышэйшай пясчанай раўнінай паміж Балтыйскім і Чорным морамі і назваў яго «Пінскім плато» (''Blat piński''). У высновах ён параўноўваў Піншчыну і Палессе з пясчаным «валам», які аддзяляе ўсыпаную валунамі Літву ад Валыні, Падолля і Херсоншчыны, дзе валуноў няма. Ён адкідаў версію, што валуны ўтварыліся з разбураных мясцовых гор або выкінутыя вулканамі. Паколькі яны найбольш падобныя да парод гор Нарвегіі, ён лічыў іх абломкамі гэтых гор. Гэта адно з ранніх меркаванняў пра скандынаўскае паходжанне эратычных валуноў, выказанае яшчэ да ўзнікнення ледавіковай тэорыі. === Сям'я === У Якавецкага было двое сыноў, Мечыслаў і Ахіл. == Працы == Ён падрыхтаваў спіс мінералаў з калекцый Віленскага ўніверсітэта. Ён быў аўтарам падручнікаў і прац па мінералогіі {{Скарочаная зноска|Krasiński|1847}}: * ''Oryktognozja i Geognozja'' (1825), „Opisu systematycznego gabinetu mineralogicznego Uniwersytetu Wileńskiego“, zaopatrzonego wstępem historycznym, * ''Krótki wykład oryktognozyi i geognozyi podług ostatniego układu Wernera'', (1825), * ''Wykład oryktognozyi i początków geognozyi'', (1827), podręcznik mineralogii dla młodzieży szkół średnich{{odn|Jakowicki|1827a}}, * ''Mineralogia zastosowana do sztuk, rzemiosł, fabryk i rolnictwa, ułożona dla klassy III. szkół powiatowych'', (1827), podręcznik mineralogii dla szkół powiatowych{{odn|Jakowicki|1827b}}, * ''Obserwacye geognostyczne w guberniach zachodnich i południowych Państwa Rosyjskiego'', (1831){{odn|Jakowicki|1831}}, * ''Postrzeżenia geognostyczne w kraju rozciągającym się od brzegów morza Bałtyckiego do morza Czarnego'', (1847), == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якавіцкі, Ігнат}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1794 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 28 снежня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1847 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Бернардынскіх могілках]] [[Катэгорыя:Мінералогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мінералогі Літвы]] [[Катэгорыя:Мінералогі Польшчы]] [[Катэгорыя:Геолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ветэрынары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Члены Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды]] [[Катэгорыя:Члены Віленскага медыцынскага таварыства]] 7188e9vio0veaodpeser0ffd2aat17v 5216562 5216549 2026-10-11T21:29:54Z Aliaksei Lastouski 75892 5216562 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Ігнат Якавіцкі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Ignacy Jakowicki}} | Выява = | Дата нараджэння = 1794 | Месца нараджэння = | Дата смерці = 28 снежня 1847 | Месца смерці = [[Вільня]], [[Расійская імперыя]] | Месца пахавання = [[Бернардынскія могілкі]], Вільня | Падданства = [[Расійская імперыя]] | Навуковая сфера = [[мінералогія]], [[геалогія]], [[ветэрынарыя]], [[медыцына]] | Месца працы = [[Віленскі ўніверсітэт]]<br>[[Віленская медыка-хірургічная акадэмія]] | Альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | Навуковая ступень = магістр філасофіі (1819) | Вядомы як = аўтар падручнікаў мінералогіі, даследчык геалогіі заходніх губерняў, удзельнік экспедыцыі [[Эдуард Эйхвальд|Э. Эйхвальда]] (1829) }}'''Ігнат Якавіцкі''' (пол. ''Ignacy Jakowicki''; [[1794]] — [[28 снежня]] [[1847]], [[Вільня]]) — [[Мінералогія|мінералог,]] [[Геалогія|геолаг]], выкладчык мінералогіі ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] і [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]]. Разам з [[Раман Сымановіч|Раманам Сымановічам]] і [[Фелікс Дравінскі|Феліксам Дравінскім]] ён быў адным з першых прапагандыстаў навуковай мінералогіі паводле вучэння [[Абраам Готлаб Вернер|Абраама Готлаба Вернера]] на землях былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>''Kostek Z.'' Jakowicki Ignacy // Polski Słownik Biograficzny. T. X. Wrocław; Kraków; Warszawa, 1962–1964. S. 335-336.</ref>. Ён аўтар падручнікаў мінералогіі і геалагічнага апісання заходніх і паўднёвых губерняў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (1831), у якім шмат уласных назіранняў на беларускіх землях. == Біяграфія == ==== Паходжанне і адукацыя ==== Якавbцкі паходзіў з беднай шляхецкай сям'і. Яго бацька Станіслаў Якавіцкі не пакінуў ніякай маёмасці. Ігнат скончыў [[Мінская гімназія|Мінскую гімназію]] і вучыўся на матэматычна-фізічным аддзяленні Віленскага ўніверсітэта, дзе ў 1814 г. атрымаў ступень кандыдата, а ў 1819 г. — [[Магістр філасофіі|магістра філасофіі]]. Ён слухаў лекцыі Р. Сымановіча і [[Ігнат Гарадзецкі|Ігната Гарадзецкага]]. У 1814–1816 гг. ён быў памочнікам у мінералагічным кабінеце ўніверсітэта і рыхтаваўся да настаўніцкай працы. ==== Настаўніцтва ==== У 1820–1824 гг. Якавіцкі выкладаў матэматыку і фізіку ў павятовай школе ў [[Маладзечна|Маладзечне]] і ў [[Крожская гімназія|Крожскай гімназіі]], а потым у Вільні. Па ўласнай ініцыятыве ён вёў палявыя геалагічныя пошукі ў Віленскай, Мінскай і Гродзенскай губернях і публікаваў іх вынікі ў «[[Dziennik Wileński|Dzienniku Wileńskim]]» і «Pamiętniku Farmaceutycznym». Сярод гэтых публікацый быў нарыс па гісторыі геагнозіі з парадамі пачаткоўцам («Dziennik Wileński», 1823). ==== Ва ўніверсітэце ==== Публікацыі Якавіцкага прыцягнулі ўвагу кіраўніцтва ўніверсітэта. У 1824 г. памёр І. Гарадзецкі. Яго курс у 1824–1825 навучальным годзе чытаў [[Юзаф Юндзіл]], а Ф. Дравінскі, які з 1817 г. займаўся фізікай, не ўзяўся вяртацца да мінералогіі. У 1825 г. курс мінералогіі даручылі Якавіцкаму, і ён чытаў яго да закрыцця ўніверсітэта ў 1832 г. Лекцыі ён чытаў паводле вучэння Вернера па ўласным падручніку «''Krótki wykład oryktognozji i geognozji''» (Вільня, 1825; 2-е, пашыранае выданне — «''Wykład oryktognozyi i początków geognozyi''», 1827). У 1827 г. ён выдаў таксама падручнік для павятовых школ «''Mineralogia dla sztuk, rzemiosł, fabryk i rolnictwa''». З 1828 г. Якавіцкі быў членам Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды. У тым жа годзе дырэктар таварыства Готгельф Фішэр фон Вальдгейм апісаў выкапнёвы карал з ваколіц Вільні як новы від і назваў яго ў гонар Якавіцкага ''Halysites jacovickii''. ==== Экспедыцыя 1829 г. ==== У 1829 г. разам з [[Эдуард Эйхвальд|Эдуардам Эйхвальдам]], батанікам [[Антоні Анджэеўскі|Антоніем Анджэеўскім]] і студэнтам Юзафам Малецкім Якавецкі ўдзельнічаў у навуковай экспедыцыі, якую фінансаваў універсітэт. Экспедыцыя выйшла з [[Пінск|Пінска]] і праз [[Крэмэнэць|Крамянец]] і [[Жытомір]] дайшла да [[Вінніца|Вінніцы]], [[Дон|Дона]], [[Дняпро|Дняпра]], [[Чорнае мора|Чорнага мора]] і [[Днестр|Днястра]]. Вынікі Якавецкі апублікаваў у працы «''Obserwacye geognostyczne w guberniach zachodnich i południowych państwa rossyjskiego''» (Вільня, 1831) і ў артыкуле пра геагнастычныя назіранні ў краі ад Балтыйскага да Чорнага мора («Dziennik Wileński», 1830). Альгімантас Грыгеліс разглядае схему падзелу горных парод, якую Якавецкі і Эйхвальд пабудавалі ў 1830 г., як развіццё вернераўскай стратыграфіі ў Вільні.<ref>Grigelis A. Vilniaus universiteto Mineralogijos katedra 1803–1832 // Geologija Vilniaus universitete. Vilnius, 2003. P. 18–37.</ref> ==== У Медыка-хірургічнай акадэміі ==== Пасля закрыцця ўніверсітэта ў 1832 г. на базе былога медыцынскага факультэта была створана Віленская медыка-хірургічная акадэмія. Там Якавіцкі па-руску чытаў мінералогію студэнтам-медыкам і фармацэўтам. Адначасова ён працягваў вучыцца: у 1835 г. адным з першых у акадэміі атрымаў званне ветэрынарнага лекара, а ў 1839 г. — лекара першага разраду. Пасля гэтага ён выкладаў студэнтам-ветэрынарам фізіялогію жывёл па матэрыялах [[Адам Фердынанд Адамовіч|Адама Фердынанда Адамовіча]], заатэрапію з агульнай [[Фармакалогія|фармакалогіяй]] па ўласных матэрыялах і асобныя раздзелы медыцыны. З былых універсітэцкіх збораў Якавецкі арганізаваў пры акадэміі мінералагічны кабінет, папоўніўшы яго ўласнымі ўзорамі. Ён склаў і выдаў па-руску падрабязнае апісанне кабінета (Вільня, 1836), паводле якога ў ім было 1283 геалагічныя і 18 541 арыктагнастычны ўзор. У 1834 г. ён кіраваў рассылкай 34 мінералагічных калекцый у гімназіі і школы Віленскай навучальнай акругі, у тым ліку ў Мінск, Свіслач, Слуцк, Мазыр, Бабруйск і Маладзечна. Пасля закрыцця акадэміі ён засведчыў перадачу геаграфічна-геагнастычнай калекцыі ў Кіеў.<ref>Žalūdienė G. The first catalogue of minerals of the Vilnius University and other collections // Geologija. 2008. No. 1(61). P. 58–64.</ref> ==== Апошнія гады ==== У 1846 г. Якавецкага абралі членам Віленскага медыцынскага таварыства. У апошнія гады жыцця ён займаўся лекарскай практыкай. Памёр 28 снежня 1847 г. у Вільні і пахаваны на Бернардынскіх могілках. === «Obserwacye geognostyczne» і беларускія землі === У працы 1831 г. Якавецкі, акрамя матэрыялаў экспедыцыі, выкарыстаў уласныя назіранні ў Віленскай, Мінскай і Гродзенскай губернях і назіранні Ульмана ў паўночна-заходняй частцы Віленскай губерні і каля Рыгі. Апісанне ён пабудаваў па рачных басейнах: першая частка прысвечана краю паміж Нёманам і Заходняй Дзвіной, другая — краю паміж Дняпром, Днястром і Чорным морам. Сярод беларускіх матэрыялаў кнігі: * мелавыя адклады з белемнітамі і крамянямі на Нёмане каля Гродна (у тым ліку ў маёнтку Панямонь) і ў маёнтку Варонча Навагрудскага павета; * радовішчы балотнай жалезнай руды каля Вішнева ў Ашмянскім павеце, каля маёнтка Камень у Мінскай губерні і «на Белай Русі ў Гомелі»; * знаходка бурштыну каля Слоніма; * нераўнамернае размеркаванне валуноў на Вілейшчыне: шмат іх каля Ізабеліна і Мясоты, менш каля Маладзечна, амаль няма на раўнінах каля Докшыц і Даўгінава. Водападзел паміж вытокамі Віліі, Нёмана, Свіслачы, Бярэзіны і Прыпяці Якавецкі лічыў найвышэйшай пясчанай раўнінай паміж Балтыйскім і Чорным морамі і назваў яго «Пінскім плато» (''Blat piński''). У высновах ён параўноўваў Піншчыну і Палессе з пясчаным «валам», які аддзяляе ўсыпаную валунамі Літву ад Валыні, Падолля і Херсоншчыны, дзе валуноў няма. Ён адкідаў версію, што валуны ўтварыліся з разбураных мясцовых гор або выкінутыя вулканамі. Паколькі яны найбольш падобныя да парод гор Нарвегіі, ён лічыў іх абломкамі гэтых гор. Гэта адно з ранніх меркаванняў пра скандынаўскае паходжанне эратычных валуноў, выказанае яшчэ да ўзнікнення ледавіковай тэорыі. === Сям'я === У Якавецкага было двое сыноў, Мечыслаў і Ахіл. == Працы == Ён падрыхтаваў спіс мінералаў з калекцый Віленскага ўніверсітэта. Ён быў аўтарам падручнікаў і прац па мінералогіі {{Скарочаная зноска|Krasiński|1847}}: * ''Oryktognozja i Geognozja'' (1825), „Opisu systematycznego gabinetu mineralogicznego Uniwersytetu Wileńskiego“, zaopatrzonego wstępem historycznym, * ''Krótki wykład oryktognozyi i geognozyi podług ostatniego układu Wernera'', (1825), * ''Wykład oryktognozyi i początków geognozyi'', (1827), podręcznik mineralogii dla młodzieży szkół średnich{{odn|Jakowicki|1827a}}, * ''Mineralogia zastosowana do sztuk, rzemiosł, fabryk i rolnictwa, ułożona dla klassy III. szkół powiatowych'', (1827), podręcznik mineralogii dla szkół powiatowych{{odn|Jakowicki|1827b}}, * ''Obserwacye geognostyczne w guberniach zachodnich i południowych Państwa Rosyjskiego'', (1831){{odn|Jakowicki|1831}}, * ''Postrzeżenia geognostyczne w kraju rozciągającym się od brzegów morza Bałtyckiego do morza Czarnego'', (1847), == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якавіцкі, Ігнат}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1794 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 28 снежня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1847 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Мінералогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мінералогі Літвы]] [[Катэгорыя:Мінералогі Польшчы]] [[Катэгорыя:Геолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ветэрынары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Члены Віленскага медыцынскага таварыства]] 1ra9m18791041fcoo16miqbuew1nvo5 5216590 5216562 2026-10-11T22:16:40Z D.L.M.I. Bel 33064 /* Паходжанне і адукацыя */ 5216590 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Ігнат Якавіцкі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Ignacy Jakowicki}} | Выява = | Дата нараджэння = 1794 | Месца нараджэння = | Дата смерці = 28 снежня 1847 | Месца смерці = [[Вільня]], [[Расійская імперыя]] | Месца пахавання = [[Бернардынскія могілкі]], Вільня | Падданства = [[Расійская імперыя]] | Навуковая сфера = [[мінералогія]], [[геалогія]], [[ветэрынарыя]], [[медыцына]] | Месца працы = [[Віленскі ўніверсітэт]]<br>[[Віленская медыка-хірургічная акадэмія]] | Альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | Навуковая ступень = магістр філасофіі (1819) | Вядомы як = аўтар падручнікаў мінералогіі, даследчык геалогіі заходніх губерняў, удзельнік экспедыцыі [[Эдуард Эйхвальд|Э. Эйхвальда]] (1829) }}'''Ігнат Якавіцкі''' (пол. ''Ignacy Jakowicki''; [[1794]] — [[28 снежня]] [[1847]], [[Вільня]]) — [[Мінералогія|мінералог,]] [[Геалогія|геолаг]], выкладчык мінералогіі ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] і [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]]. Разам з [[Раман Сымановіч|Раманам Сымановічам]] і [[Фелікс Дравінскі|Феліксам Дравінскім]] ён быў адным з першых прапагандыстаў навуковай мінералогіі паводле вучэння [[Абраам Готлаб Вернер|Абраама Готлаба Вернера]] на землях былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>''Kostek Z.'' Jakowicki Ignacy // Polski Słownik Biograficzny. T. X. Wrocław; Kraków; Warszawa, 1962–1964. S. 335-336.</ref>. Ён аўтар падручнікаў мінералогіі і геалагічнага апісання заходніх і паўднёвых губерняў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (1831), у якім шмат уласных назіранняў на беларускіх землях. == Біяграфія == ==== Паходжанне і адукацыя ==== Якавіцкі паходзіў з беднай шляхецкай сям'і. Яго бацька Станіслаў Якавіцкі не пакінуў ніякай маёмасці. Ігнат скончыў [[Мінская гімназія|Мінскую гімназію]] і вучыўся на матэматычна-фізічным аддзяленні Віленскага ўніверсітэта, дзе ў 1814 г. атрымаў ступень кандыдата, а ў 1819 г. — [[Магістр філасофіі|магістра філасофіі]]. Ён слухаў лекцыі Р. Сымановіча і [[Ігнат Гарадзецкі|Ігната Гарадзецкага]]. У 1814–1816 гг. ён быў памочнікам у мінералагічным кабінеце ўніверсітэта і рыхтаваўся да настаўніцкай працы. ==== Настаўніцтва ==== У 1820–1824 гг. Якавіцкі выкладаў матэматыку і фізіку ў павятовай школе ў [[Маладзечна|Маладзечне]] і ў [[Крожская гімназія|Крожскай гімназіі]], а потым у Вільні. Па ўласнай ініцыятыве ён вёў палявыя геалагічныя пошукі ў Віленскай, Мінскай і Гродзенскай губернях і публікаваў іх вынікі ў «[[Dziennik Wileński|Dzienniku Wileńskim]]» і «Pamiętniku Farmaceutycznym». Сярод гэтых публікацый быў нарыс па гісторыі геагнозіі з парадамі пачаткоўцам («Dziennik Wileński», 1823). ==== Ва ўніверсітэце ==== Публікацыі Якавіцкага прыцягнулі ўвагу кіраўніцтва ўніверсітэта. У 1824 г. памёр І. Гарадзецкі. Яго курс у 1824–1825 навучальным годзе чытаў [[Юзаф Юндзіл]], а Ф. Дравінскі, які з 1817 г. займаўся фізікай, не ўзяўся вяртацца да мінералогіі. У 1825 г. курс мінералогіі даручылі Якавіцкаму, і ён чытаў яго да закрыцця ўніверсітэта ў 1832 г. Лекцыі ён чытаў паводле вучэння Вернера па ўласным падручніку «''Krótki wykład oryktognozji i geognozji''» (Вільня, 1825; 2-е, пашыранае выданне — «''Wykład oryktognozyi i początków geognozyi''», 1827). У 1827 г. ён выдаў таксама падручнік для павятовых школ «''Mineralogia dla sztuk, rzemiosł, fabryk i rolnictwa''». З 1828 г. Якавіцкі быў членам Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды. У тым жа годзе дырэктар таварыства Готгельф Фішэр фон Вальдгейм апісаў выкапнёвы карал з ваколіц Вільні як новы від і назваў яго ў гонар Якавіцкага ''Halysites jacovickii''. ==== Экспедыцыя 1829 г. ==== У 1829 г. разам з [[Эдуард Эйхвальд|Эдуардам Эйхвальдам]], батанікам [[Антоні Анджэеўскі|Антоніем Анджэеўскім]] і студэнтам Юзафам Малецкім Якавецкі ўдзельнічаў у навуковай экспедыцыі, якую фінансаваў універсітэт. Экспедыцыя выйшла з [[Пінск|Пінска]] і праз [[Крэмэнэць|Крамянец]] і [[Жытомір]] дайшла да [[Вінніца|Вінніцы]], [[Дон|Дона]], [[Дняпро|Дняпра]], [[Чорнае мора|Чорнага мора]] і [[Днестр|Днястра]]. Вынікі Якавецкі апублікаваў у працы «''Obserwacye geognostyczne w guberniach zachodnich i południowych państwa rossyjskiego''» (Вільня, 1831) і ў артыкуле пра геагнастычныя назіранні ў краі ад Балтыйскага да Чорнага мора («Dziennik Wileński», 1830). Альгімантас Грыгеліс разглядае схему падзелу горных парод, якую Якавецкі і Эйхвальд пабудавалі ў 1830 г., як развіццё вернераўскай стратыграфіі ў Вільні.<ref>Grigelis A. Vilniaus universiteto Mineralogijos katedra 1803–1832 // Geologija Vilniaus universitete. Vilnius, 2003. P. 18–37.</ref> ==== У Медыка-хірургічнай акадэміі ==== Пасля закрыцця ўніверсітэта ў 1832 г. на базе былога медыцынскага факультэта была створана Віленская медыка-хірургічная акадэмія. Там Якавіцкі па-руску чытаў мінералогію студэнтам-медыкам і фармацэўтам. Адначасова ён працягваў вучыцца: у 1835 г. адным з першых у акадэміі атрымаў званне ветэрынарнага лекара, а ў 1839 г. — лекара першага разраду. Пасля гэтага ён выкладаў студэнтам-ветэрынарам фізіялогію жывёл па матэрыялах [[Адам Фердынанд Адамовіч|Адама Фердынанда Адамовіча]], заатэрапію з агульнай [[Фармакалогія|фармакалогіяй]] па ўласных матэрыялах і асобныя раздзелы медыцыны. З былых універсітэцкіх збораў Якавецкі арганізаваў пры акадэміі мінералагічны кабінет, папоўніўшы яго ўласнымі ўзорамі. Ён склаў і выдаў па-руску падрабязнае апісанне кабінета (Вільня, 1836), паводле якога ў ім было 1283 геалагічныя і 18 541 арыктагнастычны ўзор. У 1834 г. ён кіраваў рассылкай 34 мінералагічных калекцый у гімназіі і школы Віленскай навучальнай акругі, у тым ліку ў Мінск, Свіслач, Слуцк, Мазыр, Бабруйск і Маладзечна. Пасля закрыцця акадэміі ён засведчыў перадачу геаграфічна-геагнастычнай калекцыі ў Кіеў.<ref>Žalūdienė G. The first catalogue of minerals of the Vilnius University and other collections // Geologija. 2008. No. 1(61). P. 58–64.</ref> ==== Апошнія гады ==== У 1846 г. Якавецкага абралі членам Віленскага медыцынскага таварыства. У апошнія гады жыцця ён займаўся лекарскай практыкай. Памёр 28 снежня 1847 г. у Вільні і пахаваны на Бернардынскіх могілках. === «Obserwacye geognostyczne» і беларускія землі === У працы 1831 г. Якавецкі, акрамя матэрыялаў экспедыцыі, выкарыстаў уласныя назіранні ў Віленскай, Мінскай і Гродзенскай губернях і назіранні Ульмана ў паўночна-заходняй частцы Віленскай губерні і каля Рыгі. Апісанне ён пабудаваў па рачных басейнах: першая частка прысвечана краю паміж Нёманам і Заходняй Дзвіной, другая — краю паміж Дняпром, Днястром і Чорным морам. Сярод беларускіх матэрыялаў кнігі: * мелавыя адклады з белемнітамі і крамянямі на Нёмане каля Гродна (у тым ліку ў маёнтку Панямонь) і ў маёнтку Варонча Навагрудскага павета; * радовішчы балотнай жалезнай руды каля Вішнева ў Ашмянскім павеце, каля маёнтка Камень у Мінскай губерні і «на Белай Русі ў Гомелі»; * знаходка бурштыну каля Слоніма; * нераўнамернае размеркаванне валуноў на Вілейшчыне: шмат іх каля Ізабеліна і Мясоты, менш каля Маладзечна, амаль няма на раўнінах каля Докшыц і Даўгінава. Водападзел паміж вытокамі Віліі, Нёмана, Свіслачы, Бярэзіны і Прыпяці Якавецкі лічыў найвышэйшай пясчанай раўнінай паміж Балтыйскім і Чорным морамі і назваў яго «Пінскім плато» (''Blat piński''). У высновах ён параўноўваў Піншчыну і Палессе з пясчаным «валам», які аддзяляе ўсыпаную валунамі Літву ад Валыні, Падолля і Херсоншчыны, дзе валуноў няма. Ён адкідаў версію, што валуны ўтварыліся з разбураных мясцовых гор або выкінутыя вулканамі. Паколькі яны найбольш падобныя да парод гор Нарвегіі, ён лічыў іх абломкамі гэтых гор. Гэта адно з ранніх меркаванняў пра скандынаўскае паходжанне эратычных валуноў, выказанае яшчэ да ўзнікнення ледавіковай тэорыі. === Сям'я === У Якавецкага было двое сыноў, Мечыслаў і Ахіл. == Працы == Ён падрыхтаваў спіс мінералаў з калекцый Віленскага ўніверсітэта. Ён быў аўтарам падручнікаў і прац па мінералогіі {{Скарочаная зноска|Krasiński|1847}}: * ''Oryktognozja i Geognozja'' (1825), „Opisu systematycznego gabinetu mineralogicznego Uniwersytetu Wileńskiego“, zaopatrzonego wstępem historycznym, * ''Krótki wykład oryktognozyi i geognozyi podług ostatniego układu Wernera'', (1825), * ''Wykład oryktognozyi i początków geognozyi'', (1827), podręcznik mineralogii dla młodzieży szkół średnich{{odn|Jakowicki|1827a}}, * ''Mineralogia zastosowana do sztuk, rzemiosł, fabryk i rolnictwa, ułożona dla klassy III. szkół powiatowych'', (1827), podręcznik mineralogii dla szkół powiatowych{{odn|Jakowicki|1827b}}, * ''Obserwacye geognostyczne w guberniach zachodnich i południowych Państwa Rosyjskiego'', (1831){{odn|Jakowicki|1831}}, * ''Postrzeżenia geognostyczne w kraju rozciągającym się od brzegów morza Bałtyckiego do morza Czarnego'', (1847), == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якавіцкі, Ігнат}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1794 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 28 снежня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1847 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Мінералогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мінералогі Літвы]] [[Катэгорыя:Мінералогі Польшчы]] [[Катэгорыя:Геолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ветэрынары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Члены Віленскага медыцынскага таварыства]] sgqwz6o1sdwtolsdxxt6sgr1ix9pbuw 0 816710 5216554 2026-10-11T21:21:54Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Ржышчыў]] у [[Ржышчаў (Кіеўская вобласць)]]: Уніфікацыя назваў 5216554 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ржышчаў (Кіеўская вобласць)]] c6u44fmhnz607njcbzazu7xtwkckom7 0 816711 5216557 2026-10-11T21:24:24Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Ржышчыў (вёска)]] у [[Ржышчаў (Гарохіўскі раён)]]: Уніфікацыя назваў 5216557 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ржышчаў (Гарохіўскі раён)]] fry1m7zw79vd0ryfwopm0omkiel4nmh 0 816712 5216570 2026-10-11T21:43:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Могілкі Роса]] 5216570 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[могілкі Роса]] flkm7mfzznpbote79f494tcugsad9sn 0 816713 5216571 2026-10-11T21:43:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Tygodnik Ilustrowany]] 5216571 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Tygodnik Ilustrowany]] 1137dv8ekpyupjofskz3dyclpvkdgq4 0 816714 5216574 2026-10-11T21:45:09Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Каніў]] у [[Канеў]] па-над перасылкай: Назва з памылкай правапісу 5216574 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Канеў]] i61kisxjolt5gkssdrvttn90ao9iqn1 0 816715 5216582 2026-10-11T21:51:07Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Бабровыця]] у [[Бабровіца (Чарнігаўскі раён)]]: Вырашэнне неадназначнасці 5216582 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бабровіца (Чарнігаўскі раён)]] 9pn9irle5urv78alrexlkypvudimrjc 5216595 5216582 2026-10-11T23:45:48Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Бабровіца (Чарнігаўскі раён)]] на [[Бабровіца (Чарнігаўская вобласць)]] 5216595 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бабровіца (Чарнігаўская вобласць)]] tgxpkows8c446ljrynhu713de4fxhw7 0 816716 5216584 2026-10-11T21:52:10Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Бабровіца (Чарнігаўскі раён)]] у [[Бабровіца (Чарнігаўская вобласць)]]: Назва з памылкай правапісу 5216584 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бабровіца (Чарнігаўская вобласць)]] tgxpkows8c446ljrynhu713de4fxhw7 0 816717 5216593 2026-10-11T22:52:59Z Nonsolobiz 175340 Новая старонка: «{{Дзяржаўны дзеяч |беларускае імя = Нікола Гамберыні |арыгінальнае імя = {{lang-it|Niccolò Haydn Gamberini}} |выява = Niccologamberini.jpg |памер = 200 |подпіс = Нікола Гамберыні ў 2023 годзе |імя пры нараджэнні = Нікола Хайдн Гамберыні |пасада = |папярэдні...» 5216593 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч |беларускае імя = Нікола Гамберыні |арыгінальнае імя = {{lang-it|Niccolò Haydn Gamberini}} |выява = Niccologamberini.jpg |памер = 200 |подпіс = Нікола Гамберыні ў 2023 годзе |імя пры нараджэнні = Нікола Хайдн Гамберыні |пасада = |папярэднік = |пераемнік = |перыядпачатак = |перыядканец = |род дзейнасці = пісьменнік, журналіст, блогер, ютубер, прадпрымальнік, рэжысёр |партыя = |месца нараджэння = [[Балоння]], [[Італія]] |ацец = Роберта Гамберыні-Калона |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды = }} '''Нікола Гамберыні''' ({{lang-it|Niccolò Gamberini}}; нар. [[13 ліпеня]] [[2006]], [[Балоння]]), паводле акта аб нараджэнні '''Нікола Хайдн Гамберыні''', — італьянскі пісьменнік, журналіст, блогер, ютубер, прадпрымальнік і рэжысёр. Заснавальнік інтэрнэт-часопіса «La Voce Scomoda». == Біяграфія == Нарадзіўся 13 ліпеня 2006 года ў [[Балоння|Балонні]]. Вучыўся ў інстытуце Манфрэдзі Танары, затым скончыў курс фінансаў і маркетынгу ў інстытуце Дзі Маё. Актыўны як блогер і стваральнік кантэнту. Вядзе канал YouTube @niccologamberini06, прысвечаны актуальным падзеям, палітыцы і геапалітыцы.<ref name="youtube">{{cite web|url=https://youtube.fandom.com/it/wiki/Niccol%C3%B2_Gamberini|title=Niccolò Gamberini|website=YouTube Wiki (Fandom)|access-date=2026-10-11|lang=it}}</ref> У 2024 годзе разам з бацькам Роберта Гамберыні-Калона (лаўрэатам прэміі Флаіано) выдаў кнігу «Першы» (Il Primo). У 2026 годзе выдаў свой першы самастойны твор «Расія і Украіна. Хлусня Захаду» (Russia e Ucraina. Le bugie dell’Occidente).<ref name="atuttolibri1">{{cite web|url=https://atuttolibri2026.blogspot.com/2026/10/niccolo-gamberini.html|title=Niccolò Gamberini|website=A Tutti i Libri 2026|date=2026-10-07|access-date=2026-10-11|lang=it}}</ref> У 2026 годзе заснаваў незалежны лічбавы часопіс «La Voce Scomoda», прысвечаны геапалітыцы, актуальным падзеям, палітыцы і грамадству. Існуе таксама звязаны канал YouTube.<ref>{{cite web|url=https://lavocescomoda.altervista.org/chi-siamo/|title=Chi Siamo?|website=La Voce Scomoda|access-date=2026-10-11|lang=it}}</ref> Таксама з’яўляецца заснавальнікам AuraMarket — італьянскай электроннай гандлёвай платформы. Праект пачаўся як крама на eBay, а потым стаў паўнавартасным e-commerce. Кампанія пазіцыянуе сябе як патэнцыйны «Amazon Італіі», бярэ за ўзор мадэль расійскага маркетплейса Ozon. З 2026 года супрацоўнічае з трэцяй па тыражы штодзённай газетай Італіі {{iw|Il Fatto Quotidiano||en|Il Fatto Quotidiano}}. У 2022 годзе зрэжысаваў фільм «Risate all'italiana». За крытычныя пазіцыі адносна заходняй наратывы пра канфлікт ва Украіне падвяргаўся крытыцы як «філапуцінец» разам з Алесандра Дзі Баціста, Алесандра Орсіні і Анджэла Д’Орсі.<ref>{{cite web|url=https://www.corriere.it/politica/22_giugno_05/rete-putin-italia-chi-sono-influencer-opinionisti-che-fanno-propaganda-mosca-fce2f91c-e437-11ec-8fa9-ec9f23b310cf.shtml|title=La rete di Putin in Italia|website=Corriere della Sera|date=2022-06-05|access-date=2026-10-11|lang=it}}</ref> == Творы == * «Першы» (Il Primo, 2024, у суаўтарстве з Роберта Гамберыні-Калона) * «Расія і Украіна. Хлусня Захаду» (Russia e Ucraina. Le bugie dell’Occidente, 2026) == Фільмаграфія == * ''Risate all'italiana'' (2022) — рэжысёр {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://niccologamberini.altervista.org/ Асабісты блог] * [https://lavocescomoda.altervista.org/ La Voce Scomoda] * [https://www.youtube.com/@niccologamberini06 Канал YouTube] {{DEFAULTSORT:Гамберыні, Нікола}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі]] [[Катэгорыя:Журналісты Італіі]] [[Катэгорыя:Блогеры Італіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Балонні]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2006 годзе]] kz30nrfn1oy4tfp58lcdq9nhgjkhpzi 0 816718 5216703 2026-10-12T02:30:08Z Zadorenko V 175157 Zadorenko V перанёс старонку [[Южнэ]] у [[Паўднёвае]]: Решением Верховной Рады город был еще аж 2 года назад переименован 5216703 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Паўднёвае]] srumnr5skaqbr9k26vtzqukro4x254w 5216841 5216703 2026-10-12T09:00:57Z M.L.Bot 261 Мэта перасылкі зменена з [[Паўднёвае]] на [[Піўдэннэ (Адэскі раён)]] 5216841 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Піўдэннэ (Адэскі раён)]] oaywr1j2hfufg2imedoosn4uk0sqduv 5216846 5216841 2026-10-12T09:05:13Z M.L.Bot 261 Мэта перасылкі зменена з [[Піўдэннэ (Адэскі раён)]] на [[Піўдэннэ (Адэская вобласць)]] 5216846 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Піўдэннэ (Адэская вобласць)]] p3n3sdoeyqar4587c951cot4a2xgaot 0 816719 5216830 2026-10-12T08:12:41Z Змітрок Бядуля 175208 Новы артыкул: паводле ЭГБ і энцыклапедыі «ВКЛ», з ілюстрацыямі 5216830 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Слонімскае княства |статус = [[Удзельнае княства|удзельнае княства]] |карта = Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1926). Карта Вялікага Княства Літоўскага ў XIV-XV в.в.jpg |апісанне = Вялікае Княства Літоўскае ў XIV—XV стагоддзях на карце з «Кароткага нарыса гісторыі Беларусі» [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі|У. Ігнатоўскага]] (1926) |утворана = [[XIII стагоддзе]] |ліквідавана = [[XIV стагоддзе]] |у_складзе = [[Галіцка-Валынскае княства]]<br>[[Вялікае Княства Літоўскае]] |сталіца = [[Слонім]] |тытул_кіраўнікоў = князь |кіраўнік1 = [[Васілька (князь слонімскі)|Васілька]] |год_кіраўніка1 = 1280-я гады }} '''Слонімскае княства''' — [[Удзельнае княства|удзельнае княства]] [[XIII стагоддзе|XIII]]—[[XIV стагоддзе|XIV]] стагоддзяў у [[Панямонне|Верхнім Панямонні]] з цэнтрам у [[Слонім]]е. Адзіным прамым сведчаннем існавання княства і яго князя з’яўляецца згадка слонімскага князя [[Васілька (князь слонімскі)|Васількі]] ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] ў 1280-я гады<ref name="egb-vasilka"/>. == Гісторыя == [[Файл:Kingdom of Galicia Volhynia Rus' Ukraine 1245 1349.jpg|thumb|left|[[Галіцка-Валынскае княства]] ў 1245—1349 гадах, у складзе якога ў сярэдзіне XIII стагоддзя знаходзіўся Слонім]] Слонім упершыню ўпамінаецца ў Іпацьеўскім летапісе пад 1252 годам як Услонім (у 1255 годзе — Вслонім). У 1254 годзе горад уваходзіў у Галіцка-Валынскае княства, якім валодаў [[Раман Данілавіч]], потым належаў яго брату [[Леў Данілавіч|Льву Данілавічу]]. З другой паловы XIII стагоддзя Слонім знаходзіўся ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="egb-slonim"/><ref name="evkl-slonim"/>. У 1280-я гады Іпацьеўскі летапіс называе слонімскага князя Васільку, які ў саюзе з валынскім князем [[Уладзімір Васількавіч|Уладзімірам Васількавічам]] і іншымі князямі дапамагаў мазавецкаму князю [[Конрад II Чэрскі|Конраду]] ў міжусобнай барацьбе з [[Баляслаў II Мазавецкі|Баляславам Мазавецкім]]. Гэта адзінае сведчанне пра існаванне Слонімскага княства і яго князя<ref name="egb-vasilka"/>. У першай палове XIV стагоддзя Слонім разам з [[Навагрудак|Новагародкам]] і [[Мсцібава|Мсцібавам]] уваходзіў ва ўдзел сына [[Гедзімін]]а [[Карыят]]а, які атрымаў гэтыя землі ад бацькі<ref name="evkl-karyjat"/><ref name="evkl-nk"/>. Пасля 1345 года Слонім належаў да ўдзелу [[Кейстут]]а, у які ўваходзіла заходняя частка дзяржавы, у тым ліку [[Гродна|Гародня]], [[Ваўкавыск]], [[Берасцейская зямля]] і іншыя беларускія землі<ref name="evkl-kiejstut"/>. У канцы XIV стагоддзя вялікі князь [[Вітаўт]] зняволіў, а потым выгнаў з дзяржавы сына Карыята Фёдара, пасля чаго новагародскія землі канчаткова перайшлі ў велікакняжацкі дамен<ref name="evkl-nk"/>. Слонімская харугва ўдзельнічала ў [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]] 1410 года. Пасля [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] 1413 года Слонім быў уключаны ў [[Троцкае ваяводства]]; ад імя вялікага князя горадам кіраваў стараста. Пазней Слонім стаў цэнтрам [[Слонімскі павет|Слонімскага павета]]<ref name="evkl-slonim"/><ref name="egb-slonim"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="egb-vasilka">{{Крыніцы/ЭГБ|2|Васілька||230}}</ref> <ref name="egb-slonim">{{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Слонім|[[Марат Барысавіч Батвіннік|Батвіннік М.]]|336—337}}</ref> <ref name="evkl-slonim">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Слонім|старонкі=584—585}}</ref> <ref name="evkl-karyjat">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Карыят|аўтар=[[Мікалай Віктаравіч Нікалаеў|Нікалаеў М.]]|старонкі=66}}</ref> <ref name="evkl-nk">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Новагародскае княства|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў В.]]|старонкі=359}}</ref> <ref name="evkl-kiejstut">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Кейстут|аўтар=[[Анатоль Пятровіч Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]|старонкі=86—87}}</ref> }} [[Катэгорыя:Княствы ў беларускай гісторыі]] [[Катэгорыя:Удзельныя княствы ў складзе Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гісторыя Слоніма]] 6jotq1feg6ttklaqoviyv4txosqz763 5216858 5216830 2026-10-12T09:33:59Z M.L.Bot 261 афармленне 5216858 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Слонімскае княства |статус = [[Удзельнае княства|удзельнае княства]] |карта = Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1926). Карта Вялікага Княства Літоўскага ў XIV-XV в.в.jpg |апісанне = Вялікае Княства Літоўскае ў XIV—XV стагоддзях на карце з «Кароткага нарыса гісторыі Беларусі» [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі|У. Ігнатоўскага]] (1926) |утворана = [[XIII стагоддзе]] |ліквідавана = [[XIV стагоддзе]] |у_складзе = [[Галіцка-Валынскае княства]]<br>[[Вялікае Княства Літоўскае]] |сталіца = [[Слонім]] |тытул_кіраўнікоў = князь |кіраўнік1 = [[Васілька (князь слонімскі)|Васілька]] |год_кіраўніка1 = 1280-я гады }} '''Слонімскае княства''' — [[удзельнае княства]] [[XIII стагоддзе|XIII]]—[[XIV стагоддзе|XIV]] стагоддзяў у [[Панямонне|Верхнім Панямонні]] з цэнтрам у [[Слонім]]е. Адзінае прамое сведчанне існавання княства — згадка слонімскага князя [[Васілька (князь слонімскі)|Васількі]] ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] ў 1280-я гады<ref name="egb-vasilka"/>. == Гісторыя == [[Файл:Kingdom of Galicia Volhynia Rus' Ukraine 1245 1349.jpg|thumb|left|[[Галіцка-Валынскае княства]] ў 1245—1349 гадах, у складзе якога ў сярэдзіне XIII стагоддзя знаходзіўся Слонім]] Слонім упершыню ўпамінаецца ў Іпацьеўскім летапісе пад 1252 годам як Услонім (у 1255 годзе — Вслонім). У 1254 годзе горад уваходзіў у Галіцка-Валынскае княства, якім валодаў [[Раман Данілавіч]], потым належаў яго брату [[Леў Данілавіч|Льву Данілавічу]]. З другой паловы XIII стагоддзя Слонім знаходзіўся ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="egb-slonim"/><ref name="evkl-slonim"/>. У 1280-я гады Іпацьеўскі летапіс называе слонімскага князя Васільку, які ў саюзе з валынскім князем [[Уладзімір Васількавіч|Уладзімірам Васількавічам]] і іншымі князямі дапамагаў мазавецкаму князю [[Конрад II Чэрскі|Конраду]] ў міжусобнай барацьбе з [[Баляслаў II Мазавецкі|Баляславам Мазавецкім]]. Гэта адзінае сведчанне пра існаванне Слонімскага княства і яго князя<ref name="egb-vasilka"/>. У першай палове XIV стагоддзя Слонім разам з [[Навагрудак|Новагародкам]] і [[Мсцібава]]м уваходзіў ва ўдзел сына [[Гедзімін]]а [[Карыят]]а, які атрымаў гэтыя землі ад бацькі<ref name="evkl-karyjat"/><ref name="evkl-nk"/>. Пасля 1345 года Слонім належаў да ўдзелу [[Кейстут]]а, у які ўваходзіла заходняя частка дзяржавы, у тым ліку [[Гродна|Гародня]], [[Ваўкавыск]], [[Берасцейская зямля]] і іншыя беларускія землі<ref name="evkl-kiejstut"/>. У канцы XIV стагоддзя вялікі князь [[Вітаўт]] зняволіў, а потым выгнаў з дзяржавы сына Карыята Фёдара, пасля чаго новагародскія землі канчаткова перайшлі ў велікакняжацкі дамен<ref name="evkl-nk"/>. Слонімская харугва ўдзельнічала ў [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]] 1410 года. Пасля [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] 1413 года Слонім быў уключаны ў [[Троцкае ваяводства]]; ад імя вялікага князя горадам кіраваў стараста. Пазней Слонім стаў цэнтрам [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскага павета]]<ref name="evkl-slonim"/><ref name="egb-slonim"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="egb-vasilka">{{Крыніцы/ЭГБ|2|Васілька||230}}</ref> <ref name="egb-slonim">{{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Слонім|[[Марат Барысавіч Батвіннік|Батвіннік М.]]|336—337}}</ref> <ref name="evkl-slonim">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Слонім|старонкі=584—585}}</ref> <ref name="evkl-karyjat">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Карыят|аўтар=[[Мікалай Віктаравіч Нікалаеў|Нікалаеў М.]]|старонкі=66}}</ref> <ref name="evkl-nk">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Новагародскае княства|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў В.]]|старонкі=359}}</ref> <ref name="evkl-kiejstut">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Кейстут|аўтар=[[Анатоль Пятровіч Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]|старонкі=86—87}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Княствы ў беларускай гісторыі]] [[Катэгорыя:Удзельныя княствы ў складзе Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гісторыя Слоніма]] 7qz8fwbw3imf3w86h7d53hwm5g9wk34 0 816720 5216840 2026-10-12T08:59:58Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Паўднёвае]] у [[Піўдэннэ (Адэскі раён)]]: то ж яно ніяк не Паўднёвае 5216840 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Піўдэннэ (Адэскі раён)]] oaywr1j2hfufg2imedoosn4uk0sqduv 5216842 5216840 2026-10-12T09:01:42Z M.L.Bot 261 Выдалена перасылка на [[Піўдэннэ (Адэскі раён)]] 5216842 wikitext text/x-wiki {{хв}} c8981xtuhplb1o1qy1fom3ntje3aleo 0 816721 5216845 2026-10-12T09:04:44Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Піўдэннэ (Адэскі раён)]] у [[Піўдэннэ (Адэская вобласць)]]: упс, горад абласнога падпарадкавання 5216845 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Піўдэннэ (Адэская вобласць)]] p3n3sdoeyqar4587c951cot4a2xgaot 0 816722 5216856 2026-10-12T09:30:14Z BasiliusNorr 164739 Новая старонка: «{{Род | Род = Туміловічы | Арыгінал = {{lang-pl|Tumiłowicz}} | Герб = Ostoja herb.svg | Апісанне герба = «[[Астоя (герб)|Астоя]]» (паводле дваранскіх спраў) | Перыяд = XVII — пачатак XX ст. | Падданства = * [[Рэч Паспалітая]] * [[Расійская імперыя]] | Месца паходжання = мястэчка Магільн...» 5216856 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Туміловічы | Арыгінал = {{lang-pl|Tumiłowicz}} | Герб = Ostoja herb.svg | Апісанне герба = «[[Астоя (герб)|Астоя]]» (паводле дваранскіх спраў) | Перыяд = XVII — пачатак XX ст. | Падданства = * [[Рэч Паспалітая]] * [[Расійская імперыя]] | Месца паходжання = мястэчка [[Магільна (Уздзенскі раён)|Магільна]] | Зямельныя ўладанні = * Стальбоўшчына (Свепародаўшчына) у маёнтку Магільна * засценак [[Сверынава]] * Барсукова Града ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] }} '''Туміловічы''', '''Таміловічы''' ({{lang-pl|Tumiłowicz}}, {{lang-ru|Тумиловичи}}) — род дробнай [[шляхта|шляхты]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] мяшчанскага паходжання. Продкі роду вядомыя з 1620-х гг. як [[мяшчане]] мястэчка [[Магільна (Уздзенскі раён)|Магільна]] [[Радзівілы|радзівілаўскага]] маёнтка ў [[Навагрудскае ваяводства|Навагрудскім ваяводстве]]; у канцы XVII ст. частка роду ўвайшла ў [[зямяне|зямянскую]] супольнасць маёнтка як трымальнікі зямель Стальбоўшчына.<ref name="glinski">{{Cite journal |last=Глінскі |first=Я. |title=Уваходжанне баяраў і мяшчанаў у зямянскую супольнасць маёнтка Магільна Наваградскага ваяводства ў XVII–XVIII стст. |journal=Герольд Litherland |issue=21 |location=Горадня; Менск |year=2019 |pages=24—34}}</ref>{{rp|31—32}} Пры вывадзе шляхецтва ў Мінскім дваранскім дэпутацкім сходзе (1802, 1835) Туміловічы прадставілі радавод, які выводзіў іх са шляхты Гарадзенскай эканоміі; даследчыкі лічаць гэтае паходжанне прыпісаным.<ref name="glinski" />{{rp|31}}<ref name="gerb6">{{Cite book |title=Гербоўнік беларускай шляхты |volume=Т. 6: Е, Ё, Ж |editor-last=Рахуба |editor-first=А. |location=Мінск |publisher=Беларусь |year=2020 |isbn=978-985-01-1345-0 |chapter=Прадмова |pages=3—4}}</ref> Род быў прызнаны ў дваранстве з гербам «[[Астоя (герб)|Астоя]]» і ў 1859 г. унесены ў першую частку радаводнай кнігі Мінскай губерні.<ref name="spis1903">{{Cite book |title=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии |location=Минск |publisher=Губернская типография |year=1903 |page=112 |url=http://dlib.rsl.ru/01003710315 |lang=ru}}</ref> == Герб == У дваранскіх справах Мінскага дэпутацкага сходу род запісаны пад гербам «Астоя». Экстракт з радаводнага дэкрэта 1808 г. сцвярджае, што Туміловічы карысталіся ім «з даўніх часоў, паводле сведчання польскіх аўтараў», і дае яго апісанне: у чырвоным полі два залатыя паўмесяцы, звернутыя адзін да аднаго спінамі, паміж імі белы меч дзяржальнаю ўверх; у клейнодзе пяць страусавых пёраў.<ref name="dekret1808">Экстракт з радаводнага дэкрэта Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу ад 27 лістапада 1808 г. Англ. пераклад: ''Tumilowicz J. J.'' Tumiłowicz, Tumilovich, Tumilovičs, Tumilovičius: a history/genealogy. — 2013; онлайн: {{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20080828234200/http://home.mira.net/~larat/docs2.html |title=Extract of a Genealogical Decree |website=Tumilowicz h. Ostoja: Family Genealogy Site |lang=en |access-date=2026-10-12}}</ref> Дэкрэт 1835 г. называецца «радавод шляхецкай фаміліі Туміловічаў герба Астоя».<ref name="dekret1835">Радаводны дэкрэт Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу ад 18 снежня 1835 г. (копія 29 верасня 1836 г.) // НГАБ. Ф. 319. Воп. 2. Спр. 3293. Арк. 1—6. Англ. пераклад: ''Tumilowicz J. J.'' Tumiłowicz, Tumilovich, Tumilovičs, Tumilovičius: a history/genealogy. — 2013; онлайн: {{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20080828091920/http://home.mira.net/~larat/docs4.html |title=Genealogical Decree |website=Tumilowicz h. Ostoja: Family Genealogy Site |lang=en |access-date=2026-10-12}}</ref> У «Гербоўніку польскім» Т. Гайля прозвішча Tumiłowicz змешчана пад гербам «{{нп3|Суліма (герб)|Суліма|pl|Sulima (herb szlachecki)}}», а ў спісе родаў герба «Астоя» адсутнічае.<ref name="gajl">{{Cite web |last=Gajl |first=T. |title=Herb Sulima — lista nazwisk |url=https://gajl.wielcy.pl/herby_nazwiska.php?lang=pl&herb=Sulima |website=Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku |lang=pl |access-date=2026-10-12}}</ref> Ці датычыцца гэты запіс таго самага роду, крыніцы не паведамляюць. == Гісторыя == === Магільнянскія мяшчане і зямяне === Паводле даследавання Я. Глінскага, пачаткі роду «добра прасочваюцца па крыніцах». У інвентары маёнтка Магільна за 1628—1629 гг. у мястэчку пазначана «Тамільчава ўдава» з сынамі Фёдарам, Мацеем, Хамой, Іванам і Яцкам; у інвентарах XVII ст. прозвішча перадавалася пераважна ў формах «Тамілені» і «Тамільчыкі». Частка Тамільчыкаў пасля [[Руска-польская вайна 1654—1667|вайны 1654—1667 гг.]] перасялілася з мястэчка ў спустошаную вёску Літва. Прадстаўнік роду Пракоп Таміловіч з 22 лістапада 1680 да сакавіка 1696 г. быў святаром [[Уніяцкая царква|уніяцкай]] царквы ў мястэчку Магільна.<ref name="glinski" />{{rp|31}}<ref name="lisejcykau">{{Cite book |last=Лісейчыкаў |first=Д. |title=Святар у беларускім соцыуме: прасапаграфія ўніяцкага духавенства 1596—1839 гг. |location=Мінск |publisher=Беларусь |year=2015}}</ref>{{rp|505}} У 1690 г. Іван Тамільчык трымаў у заставе (разам з Сямёнам Сяліцкім) дзве зямянскія валокі Свепародаўшчына, інакш Стальбоўшчына. Яго верагодны брат Базыль у 1696 г. выкупіў дзве валокі Стальбоўшчыны, а сын Базыля Юзаф, які ўжо пісаўся «Таміловіч», у 1761 г. атрымаў ад князя [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла]] пацвярджальны прывілей на зямянскае (леннае) трыманне 5 валок зямель Стальбоўшчына і Свепародаўшчына. Пры гэтым і ў 1690, і ў 1730 г. трымальнікі Стальбоўшчыны працягвалі карыстацца чыншавымі сялянскімі надзеламі ў вёсцы Літва. Уваходжанне Таміловічаў у зямянскую супольнасць Глінскі звязвае з асваеннем зямянскіх валок, што запусцелі ў час вайны 1654—1667 гг. У XVIII ст. частка носьбітаў прозвішча заставалася сярод магільнянскіх мяшчан.<ref name="glinski" />{{rp|31—32}} Носьбіты прозвішча ўваходзілі ў прычт магільнянскай царквы і ў першай трэці XIX ст.: служкам быў Андрэй (1756—1833), дзячком — яго сын Геранім (1816—1834), служкам у 1834 г. — сын Ян.<ref name="lisejcykau" />{{rp|513}} У адрозненне ад большасці выхадцаў з баярска-мяшчанскага асяроддзя Магільна, якія «не мелі ніякіх сур'ёзных дакументаў на зямельную маёмасць», Таміловічы такія дакументы мелі.<ref name="glinski" />{{rp|32}} === Радавод у дваранскіх справах === Пры вывадзе 1802 г. Таміловічы сцвярджалі, што Базыль паходзіў са шляхты Крынкаўскага ключа Гарадзенскай эканоміі; паводле Глінскага, такое «немагільнянскае» паходжанне было імі сабе прыпісана.<ref name="glinski" />{{rp|31}} «Гербоўнік беларускай шляхты» прыводзіць Туміловічаў як прыклад родаў, якія пры вывадзе ў Мінскім дэпутацкім сходзе абапіраліся на звесткі пра іншых асоб з тым самым прозвішчам.<ref name="gerb6" />{{rp|4}} Радаводны дэкрэт 1835 г. падаўжае генеалогію яшчэ далей: ён выводзіць род ад Марціна Туміловіча, «паручніка гусарскага», якому нібыта прывілеем караля Уладзіслава III ад 15 чэрвеня 1423 г. была нададзена зямля Скародна ў «Чарнігаўскім ваяводстве», і ад яго ўнука Грыгорыя з тэстаментам 1580 г.<ref name="dekret1835" /><ref name="privilej">Выпіс з кніг Мінскага земскага суда ад 4 лютага 1783 г. // НГАБ. Ф. 319. Воп. 2. Спр. 3293. Арк. 12—13. Англ. пераклад: ''Tumilowicz J. J.'' Tumiłowicz, Tumilovich, Tumilovičs, Tumilovičius: a history/genealogy. — 2013; онлайн: {{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20080908102849/http://home.mira.net/~larat/docs.html |title=Extract of Grant of Privilege |website=Tumilowicz h. Ostoja: Family Genealogy Site |lang=en |access-date=2026-10-12}}</ref> Дата і тытулатура гэтага прывілея немагчымыя: Уладзіслаў III стаў каралём у 1434 г., а Чарнігаўскае ваяводства было ўтворана ў 1635 г.<ref group="заўв.">На сямейным сайце, які публікуе пераклад, дата лічыцца памылкай перапісчыка; прыводзіцца і меркаванне генеалога С. Думіна пра храналагічныя супярэчнасці дакумента.</ref> Сярод дакументаў, прадстаўленых родам для XVII—XVIII стст., былі і акты, што датычылі Гарадзеншчыны, — у тым ліку кансенс караля [[Ян Сабескі|Яна III]] Базылю Туміловічу на сенажаць у Гарадзенскай эканоміі.<ref name="konsensus">Пацвярджэнне кансенсу караля Яна III Базылю Туміловічу, 13 студзеня 1727 г. // НГАБ. Ф. 319. Воп. 2. Спр. 3293. Арк. 7—8. Англ. пераклад: ''Tumilowicz J. J.'' Tumiłowicz, Tumilovich, Tumilovičs, Tumilovičius: a history/genealogy. — 2013; онлайн: {{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20080828200129/http://home.mira.net/%7Elarat/docs0.html |title=Consensus of King Jan III |website=Tumilowicz h. Ostoja: Family Genealogy Site |lang=en |access-date=2026-10-12}}</ref> Ад Базыля выводзіў сябе і іншы род Туміловічаў: Ян Казіміравіч, які ў 1792 г. набыў дзве валокі пушчы (фальварак Крычнікі) і тым самым увайшоў у паўнапраўную шляхту [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. Глінскі не выключае, што і гэтае паходжанне магло быць штучным.<ref name="glinski" />{{rp|32}} Менавіта гэтай лініі тычыцца экстракт 1808 г., у якім Ян, сын Казіміра, называецца ўладальнікам Крычнікаў.<ref name="dekret1808" /> === Вывад шляхецтва і XIX ст. === Мінскі дваранскі дэпутацкі сход прызнаў Туміловічаў у шляхецтве 27 лістапада 1802 г. і пацвердзіў гэта пастановай 1822 г. Паводле дэкрэта 1835 г., род на той час «значна разросся і пражываў у розных губернях», таму калежскі сакратар мінскай паліцыі Пётр Ільіч Туміловіч падаў новы, пашыраны радавод; сход зацвердзіў яго 18 снежня 1835 г. і накіраваў справу ў {{нп3|Дэпартамент герольдыі|Герольдыю|ru|Департамент герольдии}}.<ref name="dekret1835" /> Туміловічы ўнесены ў першую частку радаводнай кнігі губерні з зацвярджэннем у 1859 г.<ref name="spis1903" /> Паводле дэкрэта 1835 г., у пачатку XIX ст. частка роду атрымала ад князя [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамініка Радзівіла]] ў 1808 г. засценак Сверынава на 12 валоках, а ў 1810—1812 гг. набыла 12 валок у Барсуковай Градзе ў Ігуменскім павеце.<ref name="dekret1835" /> Паводле метрычных кніг, апублікаваных Я. Анішчанкам, у 1875—1920 гг. дваране Туміловічы хрысціліся і браліся шлюбам у касцёлах Свіслачы, [[Глуск]]а і Бабруйска; сярод месцаў іх жыхарства названы засценак Барсукова Града, Барсучына, акаліца Турын і Жаліна. У Ігумене ў рэвізіі 1874 г. частка Туміловічаў значылася ў «спісе незацверджаных у дваранстве».<ref name="anishchanka">{{Cite web |last=Анищенко |first=Е. К. |title=Тумилович в разных уездах |url=https://web.archive.org/web/20230610084700/http://www.arhisan.com/rodosloviya/m-t/690-tumilovich-v-raznykh-uezdakh |website=arhisan.com |date=2016-09-14 |lang=ru |access-date=2026-10-12}}</ref> == Гл. таксама == * [[Разбор шляхты]] * [[Тумілавічы]] — вёска ў Докшыцкім раёне == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Cite journal |last=Глінскі |first=Я. |title=Уваходжанне баяраў і мяшчанаў у зямянскую супольнасць маёнтка Магільна Наваградскага ваяводства ў XVII–XVIII стст. |journal=Герольд Litherland |issue=21 |location=Горадня; Менск |year=2019 |pages=24—34}} * {{Cite book |last=Лісейчыкаў |first=Д. |title=Святар у беларускім соцыуме: прасапаграфія ўніяцкага духавенства 1596—1839 гг. |location=Мінск |publisher=Беларусь |year=2015}} * {{Cite book |title=Гербоўнік беларускай шляхты |volume=Т. 6: Е, Ё, Ж |editor-last=Рахуба |editor-first=А. |location=Мінск |publisher=Беларусь |year=2020 |isbn=978-985-01-1345-0}} * {{Cite book |last=Tumilowicz |first=Joseph J. |title=Tumiłowicz, Tumilovich, Tumilovičs, Tumilovičius: a history/genealogy |year=2013 |lang=en}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] 0w1j6852pr9wo0legv9xe5tzgumxz4r 0 816723 5216871 2026-10-12T09:49:09Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Аляксандр Васілевіч]] 5216871 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ Аляксандр Васілевіч ]] busu67loiask0gpi2jmbrz7npxqcesy