Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 316 5219494 5192534 2026-10-16T06:59:45Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5219494 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''15 верасня''' — дзвесце пяцьдзясят восьмы (дзвесце пяцьдзясят дзявяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == *[[608]]: [[Баніфацый IV (Папа Рымскі)|Баніфацый IV]] стаў [[Папа рымскі|Папам Рымскім]] *[[1794]]: Расійская армія пад камандаваннем [[Аляксандр Сувораў|А. Суворава]] разбіла пры [[Кобрын]]е войска [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * [[1805]]: [[Расійская імперыя|Расія]] аб’явіла вайну [[Напалеон]]у. * [[1823]]: Створана [[Беларускае генерал-губернатарства|Віцебскае, Магілёўскае і Смаленскае генерал-губернатарства]]. Існавала да [[1836]] г. * [[1826]]: Падчас [[Руска-персідская вайна, 1826-1828|руска-персідскай вайны]] руска-азербайджанска-грузінскі атрад (6,3 тыс. чалавек) разграміў персідскае войска (20 тыс. чалавек), якое рушыла на [[Тыфліс]]. * [[1830]]: Адкрыта чыгунка [[Ліверпул]] — [[Манчэстэр]]. * [[1835]]: [[Чарлз Дарвін]] на борце судна «[[HMS Beagle (1820)|Бігль]]» прыбыў на [[Галапагоскія астравы]]. * [[1914]]: Рускія войскі пачалі Варшаўска-Івангародскую наступальную аперацыю. * [[1916]]: У «бітве на Соме» падчас [[1СВ|1-й сусветнай вайны]] англічане выпрабавалі ў баі першы ў свеце [[танк]] Mark I. * [[1928]]: Англійскі мікрабіёлаг [[Аляксандр Флемінг]] выдзеліў [[пеніцылін]]. * [[1935]]: У Германіі на з’ездзе [[НСДАП]] прыняты [[Нюрнбергскія расавыя законы]]. * [[1944]]: Савецкія войскі ўступілі ў [[Сафія|Сафію]]. * [[1971]]: У [[Ванкувер]]ы ([[Канада]]) створана экалагічная арганізацыі «[[Грынпіс]]». * [[1975]]: Адкрыты метрапалітэн [[Сант'яга]]. * [[2017]]: Міжпланетная станцыя «[[Касіні-Гюйгенс]]» завяршыла сваю місію, згарэўшы ў атмасферы [[Планета Сатурн|Сатурн]]а. * [[2025]]: [[Арман Дзюпланціс]] усталяваў новы сусветны рэкорд у скачках з шастом, узяўшы вышыню 6 м 30 см. == Нарадзіліся == * [[53]]: [[Марк Траян]], імператар рымскі * [[973]]: [[Аль Біруні]], матэматык * [[1254]]: [[Марка Пола]], венецыянскі купец і падарожнік * [[1533]]: [[Кацярына з Габсбургаў]], жонка [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] * [[1613]]: [[Франсуа дэ Ларошфуко]], французскі [[пісьменнік]] і [[філосаф]] * [[1803]]: [[Гранвіль]], французскі мастак, карыкатурыст * [[1828]]: [[Аляксандр Міхайлавіч Бутлераў|Аляксандр Бутлераў]], рускі хімік, заснавальнік арганічнай хіміі * [[1855]]: [[Канстанцін Аляксееўскі]], вайсковы дзеяч, удзельнік беларускага нацыянальнага руху * [[1857]]: [[Уільям Говард Тафт]], 27-ы Прэзідэнт ЗША * [[1858]]: [[Шарль Эжэн дэ Фуко]], манах-трапіст, даследчык [[Афрыка|Афрыкі]] * [[1890]]: [[Агата Крысці]], брытанская пісьменніца * [[1894]]: [[Жан Рэнуар]], кінарэжысёр * [[1898]]: [[Мікалай Аляксандравіч Кавязін|Мікалай Кавязін]], [[рэжысёр]], [[педагог]], [[мастак]], тэатральны дзеяч, заслужаны артыст Беларусі * [[1898]]: [[Павел Крынчык]], беларускі палітычны дзеяч (пам. [[22.9]].[[1975]]) * [[1905]]: [[Пэт О’Калаган]], ірландскі лёгкаатлет, алімпійскі чэмпіён * [[1909]]: [[Джэймс Мэйсан]], англійскі [[акцёр]], сцэнарыст і прадзюсар (пам. 27.7.[[1984]]) * [[1909]]: [[Джын Батэн]], новазеландскі [[пілот]], якая атрымала вядомасць сваімі рэкорднымі пералётамі * [[1924]]: [[Люсеберт]], нідэрландскі мастак і паэт * [[1926]]: [[Сёхэй Імамура]], японскі кінарэжысёр * [[1926]]: [[Жан-П’ер Сер]], французскі матэматык * [[1929]]: [[Арлен Кашкурэвіч]], беларускі мастак у галіне станкавай і кніжнай графікі * [[1930]]: [[Эндэль Ліпмаа]], эстонскі хімік * [[1938]]: [[Дэмура Фуміо]], японcкі майстар і настаўнік баявых мастацтваў, * [[1941]]: [[Міраслаў Гермашэўскі]], першы польскі [[касманаўт]] * [[1945]]: [[Джэсі Норман]], амерыканская спявачка * [[1946]]: [[Олівер Стоўн]], кінарэжысёр * [[1971]]: [[Канстанцін Калеснікаў]], беларускі рок-музыкант, удзельнік гуртоў [[IQ48]] і [[žygimont VAZA]] * [[1973]]: [[Олаф Даніэль Вестлінг]], фізкультурны трэнер і ўладальнік спартзалаў, муж кронпрынцэсы Швеціі Вікторыі * [[1975]]: [[Анастэйша]], амерыканская поп-спявачка == Памерлі == * [[1648]]: [[Афанасій Філіповіч]], дзеяч праваслаўнай царквы Рэчы Паспалітай, прылічаны да святых праваслаўнай царквой (нар. ~[[1597]]) * [[1700]]: [[Андрэ Ленотр]], французскі садоўнік * [[1784]]: [[Нікала Бернар Лепісье]], французскі жывапісец * [[1842]]: [[П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё]], французскі кампазітар * [[1862]]: [[Уладзіслаў Сыракомля]], беларускі і польскі паэт (нар. [[29.9]].[[1823]]) * [[1937]]: [[Аляксандр Фаміч Адамовіч|Аляксандр Адамовіч]], беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч (нар. [[6.1]].[[1900]]) * [[1964]]: [[Альфрэд Блейлак]], амерыканскі кардыёлаг * [[1975]]: [[Павел Сухі]], савецкі авіяканструктар (нар. [[10.7]].[[1895]]) * [[1978]]: [[Вільгельм Эміль Месершміт]], нямецкі авіяканструктар і прадпрымальнік == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[ААН]]: Міжнародны дзень дэмакратыі * {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]]: Дзень [[бібліятэка|бібліятэк]] * {{Сцяг Гандураса}} [[Гандурас]], {{Сцяг Гватэмалы}} [[Гватэмала]], {{Сцяг Коста-Рыкі}} [[Коста-Рыка]], {{Сцяг Нікарагуа}} [[Нікарагуа]], {{Сцяг Сальвадора}} [[Сальвадор]]: Дзень незалежнасці ([[1821]], ад [[Іспанія|Іспаніі]]) * {{Сцяг Японіі}} [[Японія]]: Дзень шанавання старых (keiro-no hi) {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|915]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 верасня| ]] sgr5p61g2smak9rag1o2yimeoncpxr9 0 318 5219169 5116426 2026-10-15T12:55:44Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5219169 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''15 кастрычніка''' — дзвесце восемдзесят восьмы (дзвесце восемдзесят дзявяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Kölner Dom - Westfassade 2022 ohne Gerüst-0968.jpg|thumb|120px|[[Кёльнскі сабор]].]] * [[533]]: [[Візантыя|Візантыйскі]] палкаводзец [[Велізарый]] ўступае ў [[Карфаген]], які ён адбіў у [[вандалы|вандалаў]]. * [[1432]]: Падпісана [[Гарадзенская унія]], палітычны акт дзяржаўнага саюза [[Каралеўства Польскае (1385-1569)|Польшчы]] і [[ВКЛ]]. * [[1552]]: Войскі [[Іван Грозны|Івана Грознага]] заваявалі [[Казанскае ханства]]. * [[1570]]: Заснаваны горад [[Пхеньян]]. * [[1581]]: У [[Парыж]]ы каралева-маці [[Францыя|Францыі]] Кацярына Медычы прадставіла сваім гасцям першы ў гісторыі публічны [[балет]] — «Камічны балет каралевы». * [[1582]]: [[Папа Рымскі]] [[Грыгорый XIII|Рыгор XIII]] ўводзіць [[грыгарыянскі каляндар]]. * [[1806]]: У склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ўключана [[Бакінскае ханства]]. * [[1815]]: Пачынаецца ссылка [[Напалеон Банапарт|Напалеона Банапарта]] на [[востраў Святой Алены]]. * [[1863]]: Пад час выпрабаванняў, у час Грамадзянскай вайны ў ЗША патанула першая падводная лодка ''Hunley'', пры гэтым загінуў яё стваральнік Гарацый Лаўсан Ханлі і яшчэ сем чалавек. * [[1880]]: Праз 632 гады скончана будаўніцтва [[Кёльнскі сабор|Кёльнскага сабора]]. * [[1889]]: Адкрыўся [[Цэнтральны вакзал Амстэрдама]]. * [[1914]]: Прэзідэнтам [[ЗША]] [[В. Вільсан]]ам падпісаны [[Закон Клейтана]], які ўрэгуляваў дзейнасць трэстаў. * [[1928]]: Нямецкі [[дырыжабль]] «Граф Цэпелін» здзейсніў першы камерцыйны рэйс праз [[Атлантычны акіян]]. * [[1925]]: Пушчаны [[Віцебскі аўтобус]]. * [[1940]]: На экраны кінатэатраў выйшаў фільм [[Чарлі Чаплін]]а «Вялікі дыктатар». * [[1945]]: Падчас [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] расстраляны былы прам’ер-міністр вішыцкага ўрада Францыі [[П'ер Лаваль]], якога абвінавачвалі ў дзяржаўнай здрадзе. * [[1945]]: Пачала першы год працы Беларуская гімназія ў ДП-лагеры ў Ватэнштаце (Германія). Дырэктарам школы быў [[Вацлаў Пануцэвіч]]. * [[1946]]: [[Герман Вільгельм Герынг|Герман Герынг]], адзін з кіраўнікоў нацысцкай Германіі, выпівае атруту за некалькі гадзін да пакарання смерцю. * [[1950]]: У [[Саўт-Рывер]]ы (ЗША) [[Мікалай Лапіцкі|Мікалаем Лапіцкім]] і [[Святаслаў Коўш|Святаславам Коўшам]] было заснавана Аб’яднанне Праваслаўных Беларусаў. * [[1961]]: У [[Лондан]]е заснавана праваабарончая арганізацыя «[[Amnesty International|Міжнародная Амністыя]]». * [[1962]]: Пачынаецца [[Карыбскі крызіс|кубінскі ракетны крызіс]]. * [[1964]]: Уведзены ў дзеянне [[нафтаправод «Дружба»]]. * [[1968]]: Адбыўся першы выступ «[[Led Zeppelin]]». * [[1985]]: На пленуме ЦК КПСС [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|М. С. Гарбачоў]] аб’явіў аб планах эканамічнай перабудовы. * [[1990]]: [[СССР|Савецкі]] лідар [[Міхаіл Гарбачоў]] узнагароджаны [[Нобелеўская прэмія|нобелеўскай прэміяй]] за ўклад у змяншэнне міжнароднай напружанасці і ажыццяўленне палітыкі галоснасці. * [[1991]]: Абвешчаны суверэнітэт [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]]. * [[1995]]: [[Садам Хусейн]] атрымлівае 99,96 % галасоў на прэзідэнцкіх выбарах у [[Ірак]]у. * [[1997]]: Пачаўся праект даследаванняў [[планета Сатурн|Сатурна]] і [[Тытан (спадарожнік)|Тытана]] — [[Касіні-Гюйгенс]]. * [[2000]]: У Парыжы на [[Манмартр]]ы адкрылі «Сцяну Кахання», на якой на 311 мовах напісана «Я цябе кахаю». * [[2003]]: У [[КНР]] запушчаны першы касмічны карабель з касманаўтам (тайканаўтам) на борце — «[[Шэньчжоў-5]]». * 2003: [[Ільхам Гейдар аглы Аліеў|Ільхам Аліеў]] стаў прэзідэнтам [[Азербайджан]]а пасля смерці свайго бацькі [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Nietzsche1882.jpg|thumb|120px|[[Фрыдрых Ніцшэ]].]] * [[70 да н.э.]]: Публій [[Вергілій]], старажытнарымскі [[паэт]] * [[1608]]: [[Эванджэліста Тарычэлі]], італьянскі [[матэматык]] і [[фізік]] * [[1795]]: [[Фрыдрых Вільгельм IV]], прускі кароль (пам. 1861) * [[1814]]: [[Міхаіл Лермантаў]], рускі паэт (пам. 1841) * [[1832]]: [[Фрыдрых Тыцьен]], нямецкі астраном * [[1844]]: [[Фрыдрых Ніцшэ]], нямецкі [[філосаф]] (пам. 1900) * [[1847]]: [[Ральф Альберт Блейклак]], мастак * [[1879]]: [[Джэйн Дарвел]], амерыканская актрыса * [[1885]]: [[Ёганес Свейнсан К'ярваль]], ісландскі [[мастак]] (пам. 13.4.1972) * [[1909]]: [[Сяргей Ракіта]], беларускі паэт * [[1914]]: [[Лявон Случанін]], беларускі паэт * [[1921]]: [[Сеймур Бензер]], амерыканскі фізік, малекулярны біёлаг * [[1926]]: [[Мішэль Фуко]], французскі філосаф, тэарэтык культуры і гісторык (пам. 25.6.1984) * [[1932]]: [[Яан Раэтс]], эстонскі кампазітар * [[1936]]: [[Мішэль Амон]], французскі акцёр тэатра і кіно * [[1944]]: [[Таісія Доўнар]], беларускі юрыст * [[1949]]: [[Аляксей Якімовіч]], беларускі [[пісьменнік]] * [[1978]]: [[Вольга Яфімаўна Фадзеева|Вольга Фадзеева]], беларуская і расійская актрыса == Памерлі == [[Файл:Andrej Tadevuš Kaściuška stamp.jpg|thumb|right|150px|Тадэвуш Касцюшка на паштовай марцы]] * [[1389]]: [[Урбан VI|Урбан VI, Папа Рымскі]] * [[1648]]: [[Сімонэ Кантарыні]], італьянскі мастак * [[1817]]: [[Тадэвуш Касцюшка]], герой нацыянальна-вызваленчага руху ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і ў [[ЗША]] (нар. 4.2.1746?) * 1817: [[Іаган Людвіг Буркхарт]], швейцарскі ўсходазнавец * [[1833]]: [[Міхал Клеафас Агінскі]], кампазітар, дыпламат, дзяржаўны дзеяч [[ВКЛ]] (нар. 25.9.1765) * [[1875]]: [[Тэадор Хоземан]], нямецкі мастак * [[1934]]: [[Раймон Пуанкарэ]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1959]]: [[Сцяпан Бандэра]], украінскі палітычны дзеяч (нар. 1.1.1909) * [[1964]]: [[Коўл Портэр]], амерыканскі кампазітар * [[1989]]: [[Вера Пола]], беларуская актрыса (нар. 7.2.1901) * [[2014]]: [[Мары Дзюбуа]], французская актрыса * [[2022]]: [[Алесь Жук]], беларускі [[пісьменнік]] і [[перакладчык]] == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К15]] [[Катэгорыя:15 кастрычніка| ]] q7rlcmug9b3nmwnkuaqjylq0u8d92fx 0 341 5219711 5110965 2026-10-16T11:38:00Z Rommmmmka 78299 5219711 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''16 кастрычніка''' — дзвесце восемдзесят дзевяты (дзвесце дзевяносты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1555]]: Паводле загаду англійскай каралевы [[Марыя I Цюдар|Марыі I (Крывавай Мэры)]] спалены за ерась пратэстанцкія біскупы Лондана і Вустэршыра. * [[1793]]: Пакарана смерцю каралева [[Францыя|Францыі]] [[Марыя-Антуанэта]], жонка [[Людовік XVI|Людовіка XVI]]. * [[1840]]: [[Новая Зеландыя]] абвешчаная брытанскай калоніяй. * [[1923]]: Заснавана кінакампанія [[Уолт Дысней|Уолта Дыснея]]. * [[1929]]: Утворана [[Таджыкская ССР]]. * [[1943]]: Створана першае ў [[СССР]] Нахімаўскае ваенна-марское вучылішча ([[Тбіліскае Нахімаўскае ваенна-марское вучылішча|Тбіліскае]]). * [[1945]]: Заснавана газета «[[Süddeutsche Zeitung]]». * [[1946]]: Выкананы смяротны прыгавор [[Нюрнбергскі працэс|Нюрнбергскага трыбуналу]] ў адносінах да нацысцкіх злачынцаў. Пакараны смерцю: Іяхім фон Рыбентроп, Вільгельм Кейталь, Эрнст Кальтэнбрунер, Альфрэд Розенберг, Ганс Франк, Вільгельм Фрык, Юліус Штрэйхар, Фріц Заўкель, Альфрэд Ёдаль, Артур Зэйс-Інкварт. * [[1964]]: [[Кітай]] здзейсніў першае выпрабаванне [[Ядзерная зброя|ядзернай зброі]]. * [[1978]]: [[Ян Павел II|Караль Вайтыла]] абраны [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]] і ўзяў сабе імя Ян Павел ІІ. * [[1982]]: Дзяржсакратар [[ЗША]] Дж. Шульц сказаў, што яго краіна выйдзе з [[ААН]], калі з яе выключаць [[Ізраіль]]. * [[1988]]: На цэнтральным тэлебачанні [[СССР]] пачаўся паказ тэлесерыяла «Рабыня Ізаўра» — першага бразільскага серыяла на савецкім тэлебачанні. * [[2024]]: Адкрыўся для наведвальнікаў [[Вялікі Егіпецкі музей]] у [[Гіза|Гізе]]. * [[2024]]: [[Ізраіль]]скай арміяй забіты [[Ях’я Сінвар]], лідар палесцінскага руху [[ХАМАС]] у [[сектар Газа|сектары Газа]]. == Нарадзіліся == * [[1430]]: [[Якаў II]], кароль шатландскі. * [[1708]]: [[Альбрэхт фон Галер]], швейцарскі фізіёлаг. * [[1815]]: [[Фрэнсіс Лабак]], губернатар Тэхаса. * [[1854]]: [[Оскар Уайльд]], ірландскі літаратар. * [[1874]]: [[Ота Мюлер (мастак)]]. * [[1884]]: [[Фларыян Ждановіч]], беларускі [[акцёр]] і [[рэжысёр]] (пам. 20.10.1942). * [[1886]]: [[Давід Бен-Гурыён]], адзін з лідараў [[Сіянізм|сіянісцкага]] руху і стваральнік сучаснага [[Ізраіль|Ізраіля]]. (пам. 1973). * [[1888]]: [[Юджын О'Ніл]], амерыканскі драматург, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі]] 1936 года (пам. 1953). * [[1890]]: [[Майкл Колінз (Ірландыя)|Майкл Колінз]], ірландскі нацыянальны герой, рэвалюцыянер, палітычны і ваенны дзеяч (пам. 22.8.1922). * [[1894]]: [[Машэ Шарэт]], першы міністр замежных спраў Ізраіля * [[1921]]: [[Анджэй Мунк]], польскі кінарэжысёр. * [[1927]]: [[Гюнтэр Грас]], нямецкі [[пісьменнік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (пам. 13.4.2015). * [[1948]]: [[Яўген Сямашка]], беларускі журналіст, гісторык. * [[1954]]: [[Карына Харфух]], нямецкая актрыса. * [[1957]]: [[Сяржук Сокалаў-Воюш]], беларускі бард, журналіст, пісьменнік. * [[1959]]: [[Эркі-Свен Цюйр]], эстонскі кампазітар. * [[1983]]: [[Ларын]], шведская спявачка. * [[1983]]: [[Мадлен Нгона Мані]], камерунская футбалістка. == Памерлі == [[File:Deborah Kerr in colour Allan Warren.jpg|thumb|left|120px|Дэбора Кер.]] * [[1553]]: [[Лукас Кранах Старэйшы]], нямецкі [[мастак]] * [[1621]]: [[Ян Пітэрсзан Свелінк]], нідэрландскі [[кампазітар]] * [[1628]]: [[Франсуа Малерб]], французскі паэт * [[1793]]: [[Марыя Антуанета]], каралева французская * [[1879]]: [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]], рускі гісторык (нар. 1820) * [[1981]]: [[Машэ Даян]], ізраільскі дзяржаўны і ваенны дзеяч * [[1988]]: [[Крысціян Матрас]], фарэрскі лінгвіст і паэт * [[2003]]: [[Ласла Пап]], трохразовы алімпійскі чэмпіён па боксе * [[2007]]: [[Дэбора Кер]], брытанская актрыса * [[2008]]: [[Дагмар Нормет]], эстонская пісьменніца * [[2019]]: [[Джон Торэнс Тэйт]], амерыканскі матэматык * [[2022]]: [[Юры Арак]], эстонскі мастак * [[2023]]: [[Марці Ахцісаары]], прэзідэнт Фінляндыі (1994—2000), лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[ААН]]: Міжнародны дзень харчавання (з [[1945]] года). * {{Сцяг ЗША}} [[ЗША]]: Дзень боса (святкуюць з [[1958]] года). <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К16]] [[Катэгорыя:16 кастрычніка| ]] </noinclude> rmbwxmax9zj9dzx27vyeirh5bbly3et 5219713 5219711 2026-10-16T11:38:49Z Rommmmmka 78299 /* Нарадзіліся */ 5219713 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''16 кастрычніка''' — дзвесце восемдзесят дзевяты (дзвесце дзевяносты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1555]]: Паводле загаду англійскай каралевы [[Марыя I Цюдар|Марыі I (Крывавай Мэры)]] спалены за ерась пратэстанцкія біскупы Лондана і Вустэршыра. * [[1793]]: Пакарана смерцю каралева [[Францыя|Францыі]] [[Марыя-Антуанэта]], жонка [[Людовік XVI|Людовіка XVI]]. * [[1840]]: [[Новая Зеландыя]] абвешчаная брытанскай калоніяй. * [[1923]]: Заснавана кінакампанія [[Уолт Дысней|Уолта Дыснея]]. * [[1929]]: Утворана [[Таджыкская ССР]]. * [[1943]]: Створана першае ў [[СССР]] Нахімаўскае ваенна-марское вучылішча ([[Тбіліскае Нахімаўскае ваенна-марское вучылішча|Тбіліскае]]). * [[1945]]: Заснавана газета «[[Süddeutsche Zeitung]]». * [[1946]]: Выкананы смяротны прыгавор [[Нюрнбергскі працэс|Нюрнбергскага трыбуналу]] ў адносінах да нацысцкіх злачынцаў. Пакараны смерцю: Іяхім фон Рыбентроп, Вільгельм Кейталь, Эрнст Кальтэнбрунер, Альфрэд Розенберг, Ганс Франк, Вільгельм Фрык, Юліус Штрэйхар, Фріц Заўкель, Альфрэд Ёдаль, Артур Зэйс-Інкварт. * [[1964]]: [[Кітай]] здзейсніў першае выпрабаванне [[Ядзерная зброя|ядзернай зброі]]. * [[1978]]: [[Ян Павел II|Караль Вайтыла]] абраны [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]] і ўзяў сабе імя Ян Павел ІІ. * [[1982]]: Дзяржсакратар [[ЗША]] Дж. Шульц сказаў, што яго краіна выйдзе з [[ААН]], калі з яе выключаць [[Ізраіль]]. * [[1988]]: На цэнтральным тэлебачанні [[СССР]] пачаўся паказ тэлесерыяла «Рабыня Ізаўра» — першага бразільскага серыяла на савецкім тэлебачанні. * [[2024]]: Адкрыўся для наведвальнікаў [[Вялікі Егіпецкі музей]] у [[Гіза|Гізе]]. * [[2024]]: [[Ізраіль]]скай арміяй забіты [[Ях’я Сінвар]], лідар палесцінскага руху [[ХАМАС]] у [[сектар Газа|сектары Газа]]. == Нарадзіліся == * [[1430]]: [[Якаў II]], кароль шатландскі. * [[1708]]: [[Альбрэхт фон Галер]], швейцарскі фізіёлаг. * [[1815]]: [[Фрэнсіс Лабак]], губернатар Тэхаса. * [[1854]]: [[Оскар Уайльд]], ірландскі літаратар. * [[1874]]: [[Ота Мюлер (мастак)]]. * [[1884]]: [[Фларыян Ждановіч]], беларускі [[акцёр]] і [[рэжысёр]] (пам. 20.10.1942). * [[1886]]: [[Давід Бен-Гурыён]], адзін з лідараў [[Сіянізм|сіянісцкага]] руху і стваральнік сучаснага [[Ізраіль|Ізраіля]] (пам. 1973). * [[1888]]: [[Юджын О'Ніл]], амерыканскі драматург, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі]] 1936 года (пам. 1953). * [[1890]]: [[Майкл Колінз (Ірландыя)|Майкл Колінз]], ірландскі нацыянальны герой, рэвалюцыянер, палітычны і ваенны дзеяч (пам. 22.8.1922). * [[1894]]: [[Машэ Шарэт]], першы міністр замежных спраў Ізраіля * [[1921]]: [[Анджэй Мунк]], польскі кінарэжысёр. * [[1927]]: [[Гюнтэр Грас]], нямецкі [[пісьменнік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (пам. 13.4.2015). * [[1948]]: [[Яўген Сямашка]], беларускі журналіст, гісторык. * [[1954]]: [[Карына Харфух]], нямецкая актрыса. * [[1957]]: [[Сяржук Сокалаў-Воюш]], беларускі бард, журналіст, пісьменнік. * [[1959]]: [[Эркі-Свен Цюйр]], эстонскі кампазітар. * [[1983]]: [[Ларын]], шведская спявачка. * [[1983]]: [[Мадлен Нгона Мані]], камерунская футбалістка. == Памерлі == [[File:Deborah Kerr in colour Allan Warren.jpg|thumb|left|120px|Дэбора Кер.]] * [[1553]]: [[Лукас Кранах Старэйшы]], нямецкі [[мастак]] * [[1621]]: [[Ян Пітэрсзан Свелінк]], нідэрландскі [[кампазітар]] * [[1628]]: [[Франсуа Малерб]], французскі паэт * [[1793]]: [[Марыя Антуанета]], каралева французская * [[1879]]: [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]], рускі гісторык (нар. 1820) * [[1981]]: [[Машэ Даян]], ізраільскі дзяржаўны і ваенны дзеяч * [[1988]]: [[Крысціян Матрас]], фарэрскі лінгвіст і паэт * [[2003]]: [[Ласла Пап]], трохразовы алімпійскі чэмпіён па боксе * [[2007]]: [[Дэбора Кер]], брытанская актрыса * [[2008]]: [[Дагмар Нормет]], эстонская пісьменніца * [[2019]]: [[Джон Торэнс Тэйт]], амерыканскі матэматык * [[2022]]: [[Юры Арак]], эстонскі мастак * [[2023]]: [[Марці Ахцісаары]], прэзідэнт Фінляндыі (1994—2000), лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[ААН]]: Міжнародны дзень харчавання (з [[1945]] года). * {{Сцяг ЗША}} [[ЗША]]: Дзень боса (святкуюць з [[1958]] года). <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К16]] [[Катэгорыя:16 кастрычніка| ]] </noinclude> 2at1z28q05uw03tixcsd5aq6yihlvtx 0 372 5219486 5195629 2026-10-16T06:30:19Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5219486 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''17 ліпеня''' — сто дзевяноста восьмы (сто дзевяноста дзявяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1048]]: [[Дамасій II (Папа Рымскі)|Дамасій II]] стаў [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]], але праз некалькі тыдняў ён памёр у [[Палестрына|Палестрыне]] ад [[Малярыя|малярыі]]. * [[1054]]: [[Генрых IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Генрых IV]] быў каранаваны як [[кароль Германіі]]. * [[1134]]: Пад час [[бітва пры Фразе|бітвы пры Фразе]] армія [[Альмаравіды|Альмаравідаў]] перамагла армію [[Альфонса I Ваяўнік|Альфонса I]] * [[1570]]: У [[Вільня|Вільні]] заснаваны [[Віленскі езуіцкі калегіум]]. * [[1623]]: [[Вялікае злучэнне|Злучэнне]] на небе [[Сатурн (планета)|Сатурна]] і [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]]. * [[1782]]: Адбылася Гогландская бітва паміж рускім і шведскім флотамі падчас [[Руска-шведская вайна (1788—1790)|руска-шведскай вайны]] (1788—1790). * [[1868]]: Сталіца [[Японія|Японіі]] перанесена з Кіёта ў [[Токіа]]. * [[1918]]: У [[Масква|Маскве]] пачаўся [[Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі]] (сконч. [[21.7]]). * [[1940]]: [[Латвія]] далучана да [[СССР]]. * [[1941]]: Арганізавана генеральная акруга [[генеральная акруга Беларусь|«Беларусь»]], якая разам з генеральнымі акругамі «Літва», «Латвія» і «Эстонія» ўвайшла ў склад рэйхскамісарыята «Остланд». * [[1942]]: Пачалася [[Сталінградская бітва]]. * [[1945]]: Пачалася [[Патсдамская канферэнцыя]]. * [[1973]]: У [[Афганістан]]е скінута манархія і абвешчана [[рэспубліка]]. * [[1986]]: У эфіры савецкага тэлебачання падчас трансляцыі тэлемаста Ленінград-Бостан «Жанчыны гавораць з жанчынамі» прагучаў выраз «[[У СССР сексу няма]]». * [[1992]]: Прынята Дэкларацыя аб незалежнасці [[Славакія|Славакіі]]. * [[1998]]: Прыняты [[Рымскі статут Міжнароднага крымінальнага суда]]. * [[2014]]: [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Angela Merkel Juli 2010 - 3zu4.jpg|thumb|120px|left|Ангела Меркель]] * [[1487]]: [[Ісмаіл I]], шахіншах Персіі * [[1745]]: [[Дэніэл Коўк]], англійскі дзяржаўны дзеяч * [[1777]]: [[Томас Алан]], шатландскі мінералог * [[1797]]: [[Поль Дэларош]], французскі мастак * [[1845]]: [[Хуга Трэфнер]], дзеяч эстонскага нацыянальнага адраджэння * [[1846]]: [[Мікалай Мікалаевіч Міклуха-Маклай|Мікалай Міклуха-Маклай]], рускі падарожнік і этнограф * [[1883]]: [[Фрыдрых Алерс-Хестэрман]], нямецкі мастак * [[1894]]: [[Жорж Леметр]], бельгійскі святар, астрафізік * [[1899]]: [[Джэймс Кэгні]], галівудскі акцёр * [[1920]]: [[Хуан Антоніа Самаранч]], іспанскі палітык і бізнесмен, дзеяч Алімпійскага руху (пам. 21.4.2010) * [[1934]]: [[Рышард Філіпскі]], польскі рэжысёр і акцёр * [[1954]]: [[Ангела Меркель]], нямецкі палітык, канцлер Германіі * [[1959]]: [[Барыс Пятровіч]], беларускі празаік * [[1959]]: [[Вольга Іванаўна Русілка|Вольга Русілка]], беларуская паэтэса, літаратуразнавец * [[1977]]: [[Ц'еры Анры]], французскі футбаліст * [[1978]]: [[Эмілі Сімон]], французская спявачка * [[1978]]: [[Жусцін Трые]], французскі кінасцэнарыст, рэжысёр == Памерлі == [[Файл:Jadwiga by Bacciarelli.jpg|thumb|120px|Ядвіга Анжуйская]] * [[855]]: [[Леў IV (Папа Рымскі)|Леў IV, Папа Рымскі]] * [[924]]: [[Эдуард Старэйшы]], кароль англійскі з [[Уэсекская дынастыя|Уэсекскай дынастыі]] (нар. 874) * [[1399]]: [[Ядвіга Анжуйская]], каралева польская * [[1566]]: [[Барталамэ дэ лас Касас]], святар-дамініканец * [[1632]]: [[Хендрык ван Бален Старэйшы]], мастак * [[1762]]: [[Пётр III|Пётр III, імператар расійскі]] * [[1766]]: [[Джузэпэ Кастыльёнэ]], мастак * [[1912]]: [[Анры Пуанкарэ]], французскі матэматык * [[1918]]: [[Мікалай II (імператар расійскі)|Нікалай II, імператар расійскі]] * [[1925]]: [[Ловіс Корынт]], нямецкі мастак * [[1928]]: [[Альвара Абрэгон]], прэзідэнт Мексікі * [[1935]]: [[Джордж Вільям Расел]], ірландскі паэт * [[1935]]: [[Не Эр]], кітайскі кампазітар * [[1987]]: [[Крысцьян Палусалу]], эстонскі барэц грэка-рымскага стылю * [[1995]]: [[Хуан Мануэль Фанхіа]], аргенцінскі аўтагоншчык * [[1998]]: [[Сяргей Сідор]], беларускі географ, педагог (нар. 25.5.1937) * [[2000]]: [[Эдзі Агняцвет]], беларуская паэтэса, перакладчыца (нар. 11.10.1913) * [[2008]]: [[Віталь Мікалаевіч Шкраба]], беларускі баксёр * [[2010]]: [[Бернар Жырадо]], французскі акцёр і рэжысёр * [[2020]]: [[Зізі Жанмер]], французская балерына == Святкуюць == * {{Сцяг Лесота}} [[Лесота]]: Дзень караля * {{Сцяг Паўднёвай Карэі}} [[Паўднёвая Карэя]]: Дзень Канстытуцыі * {{Сцяг Славакіі}} [[Славакія]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Фінляндыі}} [[Фінляндыя]]: Дзень дэмакратыі <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|717]] </noinclude> [[Катэгорыя:17 ліпеня| ]] fon5smjnc9xfp44ry1spm3k24qf3vkq 0 413 5219382 5171551 2026-10-15T21:28:34Z JerzyKundrat 174 5219382 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Image:BNR Third charter.png|thumb|[[Трэцяя Устаўная грамата]].]] [[Файл:Народны Сакратарыят Беларусі. Narodny Sakrataryjat Bielarusi.jpg|міні|Народны Сакратарыят Беларусі. 17&nbsp;чэрвеня.]] [[Выява:Hannover_CL_IIIa,_Forest_of_Argonne,_France,_1918_(restored).jpg|thumb|Нямецкі самалёт Hannover CL.III збіты над Францыяй. 4&nbsp;кастрычніка.]] [[Выява:Armisticetrain (slight crop).jpg|thumb|Прадстаўнікі саюзнікаў пры падпісанні перамір’я каля [[Камп’енскі вагон|свайго вагона]] ў [[Камп’енскі лес|Камп’енскім лесе]]. 11&nbsp;лістапада.]] * [[3 студзеня]]: У [[Мінск]]у створаны [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда]]. * [[10 студзеня]]: Расійская дзяржава стала называцца [[РСФСР|Расійскай Сацыялістычнай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікай]] (РСФСР). * [[31 студзеня]]: Паводле дэкрэта [[Уладзімір Ленін|Уладзіміра Леніна]] ў Народным камісарыяце па нацыянальных справах у [[Петраград]]зе створаны [[Беларускі нацыянальны камісарыят]]. * [[1 лютага]]: Пачалося [[Котарскае паўстанне]] ў Чарнагорыі. * [[9 лютага]]: [[Цэнтральныя дзяржавы]], што супрацьстаялі Расіі ў [[Першая сусветная вайна|І сусветнай вайне]], выдалі бальшавікам ультыматум, патрабуючы падпісання міру на іх умовах. * [[14 лютага]]: Увядзенне ў Савецкай Расіі [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскага календара]]. * [[16 лютага]]: [[Літоўская Тарыба]] абвясціла Дэкларацыю незалежнасці [[Літва|Літвы]]. * [[19 лютага]]: ** [[Аблвыканкамзах]] і [[СНК Заходняй вобласці і фронту]] выехалі з Мінска ў [[Смаленск]]. [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда]] ў загадзе № 1 абвясціў, што «ўзяў уладу ў свае рукі». ** [[Віленская беларуская рада]] прыняла пастанову, паводле якой сувязь паміж Расіяй і Беларуссю абвяшчалася парванай. * [[21 лютага]]: ** [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда]] выдаў [[Першая Устаўная грамата|Першую Устаўную грамату]] да народаў Беларусі, створаны [[Народны Сакратарыят Беларусі]]. ** Нямецкія войскі ўвайшлі ў [[Мінск]]. ** СНК РСФСР прыняў дэкрэт-заяву «Сацыялістычная Айчына ў небяспецы!» * [[24 лютага]]: [[Эстонія]] абвясціла незалежнасць. * [[25 лютага]]: Створана «[[Менскае беларускае прадстаўніцтва]]». * [[3 сакавіка]]: [[Брэсцкі мір|Мірны дагавор]] [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Расіі]] з [[Германская імперыя|Германіяй]], [[Аўстра-Венгрыя]]й, [[Балгарыя]]й і [[Турцыя]]й падпісаны ў [[Брэст-Літоўск]]у. * [[5 сакавіка]]: Перавод сталіцы Савецкай Расіі з [[Петраград]]а ў [[Масква|Маскву]]. * [[6 сакавіка]]: Пачалося [[антысавецкае паўстанне ў Горках]]. * [[8 сакавіка]]: ** Першае зарэгістраванае захворванне ў двухгадовай [[Пандэмія|пандэміі]] [[грып]]у. ** На акупаванай нямецкімі войскамі тэрыторыі [[Курляндская губерня|Курляндскай губерні]] абвешчана [[Герцагства Курляндскае і Семігальскае]]. * [[9 сакавіка]]: Выканкам Рады Усебеларускага з’езда выдаў [[Другая Устаўная грамата|Другую Устаўную грамату]] да народаў Беларусі, паводле якой абвяшчалася [[Беларуская Народная Рэспубліка]] (БНР). * [[15 сакавіка]]: [[Брэсцкі мір]] ратыфікаваны [[Чавцвёрты Назвычайны Усерасійскі з'езд Саветаў|4-м Надзвычайным Усерасійскім з’ездам Саветаў]]. * [[18 сакавіка]]: На пасяджэнні Рада Усебеларускага з’езда была перайменавана ў [[Рада БНР|Раду БНР]]. * [[19 сакавіка]]: [[Рада БНР]] прыняла палажэнне аб вярхоўнай уладзе [[БНР]]. Абвяшчалася, што ніводзін закон не будзе мець сілы без зацвярджэння яго Радай. * [[23 сакавіка]]: [[Германская імперыя]] прызнала незалежнасць [[Літва|Літвы]]. * [[25 сакавіка]]: Абвяшчэнне незалежнасці [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] ў [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўнай грамаце]]. * [[20 красавіка]]: «[[Менскае беларускае прадстаўніцтва]]» дамаглося згоды германскага камандавання на стварэнне груп беларускіх саветнікаў пры акупацыйнай адміністрацыі. * [[24 красавіка]]: Адбыўся першы танкавы бой паміж брытанскім Mark IV і нямецкім А7V танкамі. * [[25 красавіка]]: Фракцыя [[Менскае беларускае прадстаўніцтва|«Менскага беларускага прадстаўніцтва»]] на пасяджэнні [[Рада БНР|Рады БНР]] ініцыявала прыняцце тэлеграмы кайзеру [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельму II]], у якой заяўлялася, што будучыню Беларусі яны бачаць пад апекай германскай дзяржавы. * [[28 красавіка]]: Дзяржаўнай і абавязковай мовай [[БНР]] абвешчана [[беларуская мова|беларуская]]. * [[7 мая]]: Заключаны [[Бухарэсцкі мірны дагавор (1918)|Бухарэсцкі мірны дагавор]] паміж [[Румынія]]й і [[Цэнтральныя дзяржавы|Цэнтральнымі дзяржавамі]], якія ўдзельнічалі ў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]]. * [[14 мая]]: [[Рада БНР]] даручыла [[Р. Скірмунт]]у фарміраванне новага ўрада [[БНР|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. * [[15 мая]]: [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] зацвердзіла герб «[[Пагоня]]» як дзяржаўны. * [[26 мая]]: Абвешчана [[Грузінская Дэмакратычная Рэспубліка]]. * [[28 мая]]: Абвешчана [[Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка]]. * [[1 чэрвеня]]: ** У [[Мінск]]у пачаўся з’езд беларускага каталіцкага духавенства. ** У [[Смаленск]]у пачалася 4-я Паўночна-Заходняя абласная канферэнцыя РКП(б), якая ўхваліла [[Брэсцкі мір]]. * [[11 ліпеня]]: ** [[Літоўская Тарыба]] абвясціла Літву [[канстытуцыйная манархія|канстытуцыйнай манархіяй]]. ** Пачаў працаваць [[Беларускі народны ўніверсітэт]] у [[Масква|Маскве]]. * [[15 ліпеня]]: Пачалася [[Бітва на Марне (1918)|бітва на Марне]] падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. * [[17 ліпеня]]: У Маскве пачаўся [[Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі]]. * [[22 ліпеня]]: Cфармаваны [[Урад БНР]] на чале з [[Іван Серада|І. Серадой]]. * [[5 жніўня]]: Пачалося леваэсэраўскае [[Аршанскае паўстанне]]. * [[8 жніўня]]: У час [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]] пачалася [[бітва пры Ам’ене]]. * [[30 жніўня]]: [[Фані Каплан]] здзейсніла ў [[Масква|Маскве]] замах на [[Уладзімір Ільіч Ленін|Уладзіміра Леніна]]. * [[11 кастрычніка]]: [[Рада БНР]] зацвердзіла часовую Канстытуцыю, [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народны Сакратарыят]] перайменаваны ў [[Рада Народных Міністраў БНР|Раду Народных Міністраў БНР]]. * [[17 кастрычніка]]: [[Венгрыя]] аб’явіла аб незалежнасці ад [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. * [[19 кастрычніка]]: Абвешчана [[Заходне-Украінская Народная Рэспубліка]]. * [[28 кастрычніка]]: Абвешчана незалежнасць [[Першая Чэхаславацкая Рэспубліка|Чэхаславакіі]]. * [[1 лістапада]]: [[Рэйд на Пулу]] праведзены двума афіцэрамі ВМС Італіі з мэтай знішчэння караблёў аўстра-венгерскага флота. * [[3 лістапада]]: [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]] абвясціла незалежнасць ад Расіі. * [[11 лістапада]]: ** Заключана [[Першае камп’енскае перамір’е|Камп’енскае перамір’е]], завяршэнне [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. ** Сфарміраваны першы кабінет міністраў [[Літва|Літвы]]. ** Рэгенцкая рада (створаная нямецкімі і аўстрыйскімі ўладамі) перадала [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілсудскаму]] камандаванне польскім войскам. * [[12 лістапада]]: [[Аўстрыя]] абвешчана [[рэспубліка]]й. * [[13 лістапада]]: Апублікавана пастанова УЦВК РСФСР аб сксаванні [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] ў сувязі з паражэннем Германіі ў [[1СВ|Першай сусветнай вайне]] * [[15 лістапада]]: Закрыта [[Свіслацкая беларуская настаўніцкая семінарыя]] * [[18 лістапада]]: ** Абвешчана незалежнасць [[Латвія|Латвіі]]. ** У [[Омск]]у казакі арыштавалі членаў Часовага Усерасійскага ўраду (Дырэкторыі), уладу Вярхоўнага Правіцеля атрымаў адмірал [[А. Калчак]]. * [[19 лістапада]]: Заснаваны [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскі губернскі музей]]. * [[22 лістапада]]: [[Юзаф Пілсудскі]] абвешчаны «часовым начальнікам» [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай дзяржавы]]. * [[23 лістапада]]: [[Народны сакратарыят Беларусі]] дамовіўся з уладамі [[Літва|Літоўскай Рэспублікі]] аб пераходзе штаба [[1-ы беларускі полк|1-га палка БНР]] пад літоўскае камандаванне. * [[27 лістапада]]: ** У склад [[Літоўская Тарыба|Літоўскай Тарыбы]] кааптаваны 6 прадстаўнікоў [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]]. Створана [[Міністэрства беларускіх спраў Літвы]]. ** Заснавана [[Нацыянальная акадэмія Украіны]]. * [[1 снежня]]: Узнікненне [[Югаславія|Югаславіі]]. [[Ісландыя]] стала суверэннай краінай, застаўшыся ва уніі з [[Данія]]й. * [[3 снежня]]: [[Рада БНР|Рада]] і [[Урад БНР|ўрад БНР]] пераехалі ў [[Вільня|Вільню]]. * [[4 снежня]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Вудра Вільсан]] адплыў у [[Еўропа|Еўропу]] для удзелу ў Версальскай мірнай канферэнцыі — упершыню найвышэйшая асоба [[ЗША]] выехала за межы краіны. * [[6 снежня]]: Біскуп [[Зыгмунт Лазінскі]] разам з ксяндзом [[Фабіян Абрантовіч|Фабіянам Абрантовічам]] правёў першае беларускае багаслужэнне ў [[Мінск]]у. * [[8 снежня]]: На пасяджэнні ЦК [[Камуністычная партыя Літвы і Заходняй Беларусі|КПЛіЗБ]] ў [[Вільнюс|Вільні]] ўтвораны Часовы рэвалюцыйны рабоча-сялянскі ўрад Літвы. * [[10 снежня]]: [[Чырвоная Армія]] ўступіла ў [[Мінск]]. * [[14 снежня]]: На змену зрынутай [[Украінская дзяржава|Гетманшчыне]] прыйшла [[Дырэкторыя УНР]]. * [[15 снежня]]: Распачаў працу [[Гродзенскі беларускі сялянскі з'езд]]. * [[17 снежня]]: Утворана [[Гомельская дырэкторыя]]. * [[18 снежня]]: ЦВК груп Сацыял-дэмакратыі Каралеўства Польскага і Літвы пачало выдаваць у Мінску на [[польская мова|польскай мове]] газету «[[Młot (1918)|Młot]]». * [[21 снежня]]: У складзе літоўскіх узброеных сіл створаны [[1-ы беларускі полк|Першы беларускі полк]] ([[Гродна]]). * [[22 снежня]]: У [[Мінск]]у заснаваны Беларускі савецкі тэатр. * [[27 снежня]]: [[Рада БНР]] пераехала з [[Вільня|Вільні]] ў [[Гродна]]. == Нарадзіліся == * [[23 студзеня]]: [[Гертруда Элаян]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] 1988 (пам. 21.2.1999) * [[26 студзеня]]: [[Філіп Хасэ Фармер]], амерыканскі пісьменнік-фантаст * [[26 студзеня]]: [[Нікалае Чаўшэску]], прэзідэнт [[Румынія|Румыніі]] (пам. 25.12.1989) * [[5 сакавіка]]: [[Джэймс Тобін]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (пам. 11.3.2002) * [[6 чэрвеня]]: [[Эдвін Крэбс]], амерыканскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] 1992 (пам. 21.12.2009) * [[3 ліпеня]]: [[Рыгор Бярозкін]], беларускі літаратуразнавец * [[14 ліпеня]]: [[Інгмар Бергман]], шведскі кінарэжысёр * [[18 ліпеня]]: [[Нельсан Мандэла]], паўднёваафрыканскі палітык * [[21 верасня]]: [[Фёдар Янкоўскі]], беларускі мовазнавец, фалькларыст, празаік * [[22 кастрычніка]]: [[Алесь Бажко]], беларускі пісьменнік, перакладчык * [[25 снежня]]: [[Зінаіда Ігнатаўна Канапелька]], беларуская актрыса == Памерлі == * [[2 лютага]]: [[Арэстэ Саламонэ]], італьянскі лётчык *[[20 красавіка]]: [[Карл Фердынанд Браўн]], фізік * [[5 мая]]: [[Ніко Пірасмані]], грузінскі мастак-прымітывіст * [[19 мая]]: [[Фердынанд Ходлер]], швейцарскі мастак * [[20 мая]]: [[Карусь Каганец]], беларускі пісьменнік, мастак, графік, скульптар і мовазнавец (нар. [[1868]]) * [[27 чэрвеня]]: [[Жазеф Пеладан]], французскі пісьменнік і акультыст * [[3 ліпеня]]: [[Мехмед V]], султан [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] * [[18 кастрычніка]]: [[Уладзімір Стукаліч]], расійска-беларускі гісторык і краязнавец * [[9 лістапада]]: [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]], французскі паэт * [[27 лістапада]]: [[Багуміл Кубішта]], чэшскі мастак {{Храналагічны пералік}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1918| ]] ls5wyto3lncb3f6tswdjo4v5m42v0w6 0 439 5219492 5196842 2026-10-16T06:58:41Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5219492 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''1 кастрычніка''' — дзвесце семдзесят чацвёрты (дзвесце семдзесят пяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == *[[959]]: [[Эдгар (кароль Англіі)|Эдгар]] становіцца каралём усёй [[Каралеўства Англія|Англіі]]. *[[1386]]: Заснаваны [[Гайдэльбергскі ўніверсітэт]], старэйшы на тэрыторыі [[Германія|Германіі]]. * [[1653]]: Земскі сабор у [[Масква|Маскве]] ўхваліў [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайну з Рэччу Паспалітай]] ў падтрымку казацкага [[гетман]]а [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]] з мэтай авалодаць усходнімі землямі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * [[1817]]: У [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] заснавана тайнае студэнцкае патрыятычнае [[таварыства філаматаў]]. * [[1831]]: Расійскі імператар выдаў указ пра перавод [[шляхта|шляхты]], не зацверджанай Дэпартаментам герольдыі, з дваранскага саслоўя ў аднадворцаў або гараджан. * [[1869]]: У [[Вена|Вене]] выйшлі першыя [[паштоўка|паштоўкі]]. * [[1921]]: Адкрылася [[Беларуская драматычная студыя]]. * [[1936]]: [[Франсіска Франка]] прызначаны хунтай кіраўніком ураду [[Іспанія|Іспаніі]]. * [[1940]]: [[Альберт Эйнштэйн]] атрымлівае сертыфікат аб амерыканскім грамадзянстве. * [[1946]]: Завяршыўся [[Нюрнбергскі працэс]] над былымі кіраўнікамі гітлераўскай Германіі. * [[1949]]: Абвешчана [[Кітайская Народная Рэспубліка]]. * [[1950]]: Прынята асобная канстытуцыя [[Заходні Берлін|Заходняга Берліна]]. * [[1964]]: У горадзе [[Токіа]] была запушчаная лінія пасажырскага экспрэса [[Такайда Сінкансэн]] (ці “Цягнік Кулі”). * [[1969]]: Адкрыты [[Пекінскі метрапалітэн]]. * [[1978]]: Абвешчана незалежнасць [[Тувалу]]. * [[1998]]: Прэм’ера [[Requiem for my friend|«Рэквіема»]] [[Збігнеў Прайснер|Збігнева Прайснера]] адбылася ў [[Вялікі тэатр (Варшава)|Вялікім тэатры Варшавы]]. * [[2008]]: Па яўрэйскім календары, скончыўся [[Рош Ха-Шана]] і пачаўся новы год. == Нарадзіліся == * [[1207]]: [[Генрых III (кароль Англіі)|Генрых III, кароль Англіі]] * [[1600]]: [[Жак Бланшар]], французскі мастак * [[1612]]: [[Ян Антоні Храпавіцкі]], дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (пам. 3.11.1685) * [[1620]]: [[Нікалас Пітэрс Берхем]], галандскі жывапісец * [[1730]]: [[Рычард Стоктан (палітык, 1730)|Рычард Стоктан]], амерыканскі палітык * [[1754]]: [[Павел I (імператар расійскі)|Павел I]], расійскі імператар * [[1771]]: [[П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё]], французскі кампазітар * [[1865]]: [[Поль Дзюка]], французскі [[кампазітар]] * [[1881]]: [[Міхаіл Пятровіч Станюта|Міхаіл Станюта]], беларускі мастак * [[1888]]: [[Лукаш Мікалаевіч Дзекуць-Малей|Лукаш Дзекуць-Малей]], пратэстанцкі прапаведнік, рэлігійны дзеяч, перакладчык, выдавец (пам. 20.1.1955) *[[1900]]: [[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]], беларускі мастак-жывапісец, графік, скульптар (пам. 22.12.1937) * [[1912]]: [[Леў Мікалаевіч Гумілёў|Леў Гумілёў]], расійскі гісторык-этнолаг, географ, [[філосаф]], заснавальнік пасіянарнай тэорыі этнагенезу, паэт, перакладчык (пам. 15.6.1992) * [[1924]]: [[Джэймс Эрл Картэр]], 39-ы [[прэзідэнт ЗША]] * [[1927]]: [[Алег Мікалаевіч Яфрэмаў|Алег Яфрэмаў]], расійскі акцёр, рэжысёр, народны артыст СССР (пам. 2000) * [[1930]]: [[Філіп Нуарэ]], французскі акцёр тэатра і кіно (пам. 23.11.2006) * [[1937]]: [[Іван Іванавіч Вашкевіч|Іван Вашкевіч]], беларускі акцёр, тэатральны дзеяч * [[1937]]: [[Андрэй Юр’евіч Мдывані|Андрэй Мдзівані]], беларускі кампазітар * [[1943]]: [[Жан-Жак Ано]], французскі кінарэжысёр * [[1945]]: [[Рам Натх Кавінд]], індыйскі дзяржаўны дзеяч * [[1952]]: [[Анатоль Мікалаевіч Байдачны|Анатоль Байдачны]], расійскі і беларускі футбаліст, футбольны трэнер, трэнер [[Зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі па футболу]] (2003-05) * [[1956]]: [[Андрус Ансіп]], 10-ы прэм’ер-міністр [[Эстонія|Эстоніі]] * [[1975]]: [[Чулпан Хаматава]], расійская актрыса == Памерлі == * [[959]]: [[Эдвіг]], кароль [[Англія|Англіі]] * [[1404]]: [[Баніфацый IX (Папа Рымскі)|Баніфацый IX, Папа Рымскі]] * [[1652]]: [[Ян Аселейн]], мастак * [[1704]]: [[Карнеліс Дзюсарт]], нідэрландскі мастак * [[1873]]: [[Эдвін Лэндсір]], англійскі мастак * [[1976]]: [[Фрыц Вінтэр (мастак)]] * [[1992]]: [[Мікалай Васілевіч Бірыла|Мікалай Бірыла]], беларускі мовазнавец (нар. [[10.9]].[[1923]]) * [[2003]]: [[Збігнеў Ленгрэн]], польскі мастак * [[2007]]: [[Эл Ортэр]], амерыканскі лёгкаатлет, 4-разовы алімпійскі чэмпіён * [[2009]]: [[Альгерд Невяроўскі]], беларускі [[журналіст]] (нар. [[19.8]].[[1969]]) * [[2013]]: [[Норберт Рандаў]], нямецкі славіст * [[2019]]: [[Карал Гот]], чэшскі эстрадны спявак == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[ААН]]: [[Міжнародны дзень пажылых людзей]] * {{Сцяг ЮНЕСКА}} [[ЮНЕСКА]]: [[Міжнародны дзень музыкі]] * Сусветны дзень вегетарыянства * {{AZE}}: Дзень работнікаў пракуратуры * {{BOL}}: Нацыянальны дзень пасадкі дрэў * {{GTM}}: Дзень дзяцей * {{IDN}}: Дзень святасці Панча Сіла * {{CMR}}: Дзень аб’яднання * {{KOR}}: Дзень узброеных сіл * {{CYP}}: Дзень незалежнасці * {{CHN}}: Нацыянальны дзень * {{NGA}}: Дзень незалежнасці * {{PLW}}: Дзень незалежнасці * {{MNP}}: Дзень пасадкі дрэў * {{RUS}}: Дзень сухапутных войскаў Расіі * {{SLV}}: Дзень дзяцей * {{SGP}}: Дзень дзяцей * {{TUV}}: Дзень незалежнасці * {{UZB}}: Дзень настаўніка * {{Сцягафікацыя|Украіна}}: [[Дзень абаронцаў Украіны]] * {{Сцягафікацыя|Украіна}}: [[Дзень Украінскага казацтва|Дзень украінскага казацтва]] * {{Сцягафікацыя|Украіна}}: Дзень ветэрана * {{LKA}}: Дзень дзяцей * {{JPN}}: Дзень [[сакэ]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К01]] [[Катэгорыя:1 кастрычніка| ]] </noinclude> k1ksm5mw2ec2pjr0ruh1s5xkslhv6f9 0 470 5219615 5218874 2026-10-16T10:37:55Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5219615 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на люты}} </noinclude>__NOTOC__ '''20 лютага''' — пяцьдзясят першы дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[1387]]: [[Ягайла]] выдаў [[Прывілей 1387 года|першую грамату]] аб наданні прывілеяў баярам [[Вялікае княства Літоўскае|ВКЛ]], якія прынялі каталіцкае веравызнанне. * [[1530]]: [[Жыгімонт Аўгуст]] каранаваны на караля польскага. * [[1907]]: [[Бразілія]] зацвердзіла праект будаўніцтва дрэдноўтаў, распачалася [[Паўднёваамерыканская дрэдноўтная гонка]]. * [[1918]]: У [[Мінск]]у створаны [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народны сакратарыят]] (першы ўласна беларускі ўрад). * [[1921]]: Пачалося навучанне ў [[Барунская настаўніцкая семінарыя|Беларускай настаўніцкай семінарыі]] ў [[Баруны (Ашмянскі раён)|Барунах]]. * [[1922]]: Сейм [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] прыняў рашэнне пра далучэнне яе да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. * [[1946]]: [[Аварыя Лі-2 у Мінску|Аварыя самалёта Лі-2]] у [[Мінск]]у. * [[1981]]: Адкрылася [[Полацкая карцінная галерэя]]. * [[1988]]: Сесія народных дэпутатаў [[НКАВ|Нагорна-Карабахскай аўтаномнай вобласці]] звярнулася да Вярхоўных Саветаў [[Армянская ССР|Армянскай ССР]], [[Азербайджанская ССР|Азербайджанскай ССР]] і СССР з просьбай разгледзець пытанне пра перадачу вобласці ў склад Арменіі. * [[2014]]: Нарастанне ўзброенага супрацьстаяння на [[Еўрамайдан]]е ў [[Кіеў|Кіеве]]. [[Вярхоўная Рада Украіны]] асудзіла дзеянні сілавых структур, якія прывялі да гібелі мірных грамадзян. * [[2026]]: Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. == Нарадзіліся == * [[1729]]: [[Фёдар Рыгоравіч Волкаў|Фёдар Волкаў]], рускі акцёр і тэатральны дзеяч (пам. 15.4.1763) * [[1751]]: [[Ёган Генрых Фос]], нямецкі паэт і перакладчык * [[1802]]: [[Шарль Агюст дэ Берыо]], бельгійскі кампазітар * [[1844]]: [[Людвіг Больцман]], аўстрыйскі фізік-тэарэтык * [[1885]]: [[Ота Меер-Амдэн]], швейцарскі мастак * [[1886]]: [[Такубоку Ісікава]], японскі паэт * [[1889]]: [[Марыс Баро]], швейцарскі мастак * [[1912]]: [[П'ер Буль]], французскі пісьменнік * [[1920]]: [[Фёдар Аляксандравіч Абрамаў|Фёдар Абрамаў]], рускі пісьменнік (пам. 14.5.1983) * [[1922]]: [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхаіл Цікоцкі]], беларускі мовазнавец і журналіст * [[1927]]: [[Сідні Пуацье]], амерыканскі акцёр * [[1927]]: [[Юбер дэ Жываншы]], французскі мадэльер * [[1929]]: [[Эдуарда Мак Энтайр]], аргенцінскі мастак * [[1931]]: [[Джон Уілард Мілнар]], амерыканскі матэматык * [[1940]]: [[Джэймс Грыўз]], англійскі футбаліст * [[1945]]: [[Таіса Бондар]], беларуская пісьменніца, перакладчыца (пам. 19.12.2005) * [[1947]]: [[Валерый Мазынскі]], беларускі тэатральны рэжысёр, стваральнік мінскага тэатра «Вольная сцэна» * [[1948]]: [[Крыстафер Пісарыдэс]], грэка-кіпрскі брытанскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2010) * [[1949]]: [[Льюіс Кэнтлі]], амерыканскі біяхімік * [[1967]]: [[Курт Кабейн]], амерыканскі рок-музыкант, лідар гурта «[[Nirvana]]» * [[2000]]: [[Крыштаф Мілак]], венгерскі плывец, алімпійскі чэмпіён == Памерлі == * [[1054]]: [[Яраслаў Уладзіміравіч]], вялікі князь кіеўскі * [[1431]]: [[Марцін V|Марцін V, Папа Рымскі]] * [[1595]]: [[Эрнст Габсбург]], эрцгерцаг Аўстрыі (нар. [[15.6]].[[1553]]) * [[1790]]: [[Іосіф II Габсбург]], імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (нар. 13.3.[[1741]]) * [[1810]]: [[Марцін Пачобут-Адляніцкі]], астраном і асветнік [[ВКЛ]], з [[1764]] прафесар [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]] (нар. [[30.10]].[[1728]]) * [[1907]]: [[Анры Муасан]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1963]]: [[Канстанцін Галкоўскі]], беларускі кампазітар * [[1969]]: [[Эрнэст Ансермэ]], швейцарскі кампазітар, дырыжор * [[1992]]: [[Жо Дэлао]], бельгійскі мастак * [[1999]]: [[Сара Кейн]], брытанскі драматург == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} Сусветны дзень сацыяльнай справядлівасці <!--* [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] — Міжнародны дзень курцоў люлькі--> <!--* [[Выява:Flag of the United States.svg|25px]] [[ЗША]] — Дзень яблыка--> * {{USA}}: Дзень прэзідэнтаў ЗША * {{IRN}}: Дзень нацыяналізацыі нафтавай прамысловасці * {{TUN}}: Дзень незалежнасці * {{UKR}}: Дзень Герояў Нябеснай Сотні * {{JPN}}: Дзень вясновага [[раўнадзенства]] * [[Выява:Christian cross.svg|20px]] [[Уваход Гасподні ў Іерусалім|Уваход Гасподзень ў Іерусалім (Пальмавая нядзеля)]] * [[Выява:Christian cross.svg|20px]] Сусветны дзень моладзі * [[Выява:Symbol of Orthodoxy.svg|20px]] [[Урачыстасць праваслаўя]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|220]] </noinclude> [[Катэгорыя:20 лютага| ]] sxz8pt3cyz9f8may6m01bptoc9c7wm0 0 514 5219341 5217055 2026-10-15T20:36:58Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5219341 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''22 кастрычніка''' — дзвесце дзевяноста пяты (дзвесце дзевяноста шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:First parachute2.jpg|thumb|120px|Першы парашут Гарнерэна]] * [[1702]]: Рускія войскі ўзялі крэпасць [[Шлісельбург|Нотэбург]] падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] * [[1797]]: [[Андрэ Жак Гарнерэн]] здзейсніў першы ў свеце скачок з [[парашут]]ам з лятальнага апарата. * [[1815]]: [[Вялікабрытанія]] анэксавала [[востраў Ушэсця]] * [[1916]]: Адбылося паўстанне салдат, казакаў і матросаў на размеркавальным пункце ў [[Гомель|Гомелі]]. * [[1953]]: [[Лаос]] атрымаў незалежнасць. * [[1962]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Джон Кенэдзі]] абвясціў марскую і паветраную блакаду [[Куба|Кубы]]. * [[1988]]: У [[Вільня|Вільне]] пачаўся ўстаноўчы з’езд Літоўскага руху за перабудову («[[Саюдзіс]]»). * [[2010]]: Апублікавана «[[Іракскае дасье]]» міжнароднай некамерцыйнай арганізацыі [[WikiLeaks]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Catherine Deneuve 1995.jpg|thumb|left|120px|Катрын Дэнёў]] * [[741]]: [[Карл Мартэл]], мажардом франкаў * [[1071]]: [[Гільём IX (герцаг Аквітаніі)|Гільём IX, герцаг Аквітаніі]] * [[1689]]: [[Жуан V]], кароль Партугаліі * [[1801]]: [[Карл Якаб Сундэваль]], шведскі заолаг * [[1811]]: [[Ферэнц Ліст]], венгерскі [[кампазітар]] * [[1844]]: [[Сара Бернар]], французская актрыса * [[1865]]: [[Крысцьян Раўд]], эстонскі мастак * [[1870]]: [[Іван Аляксеевіч Бунін|Іван Бунін]], рускі пісьменнік і [[паэт]] * [[1883]]: [[Атакар Кубін]], чэшскі мастак * [[1885]]: [[Станіслаў Кот]], польскі гісторык культуры, палітычны дзеяч (пам. 26.12.1975) * [[1894]]: [[Мэй Ланьфан]], кітайскі акцёр * [[1917]]: [[Джаан Фантэйн]], амерыканская актрыса * [[1918]]: [[Алесь Бажко]], беларускі пісьменнік, перакладчык * [[1938]]: [[Майкл Берыдж]], брытанскі фізіёлаг * [[1938]]: [[Дэрэк Джэкабі]], англійскі акцёр * [[1943]]: [[Катрын Дэнёў]], французская актрыса * [[1958]]: [[Аляксандр Кузьміч Касцючэнка|Аляксандр Касцючэнка]], беларускі мастак-жывапісец == Памерлі == [[Файл:Portrait de l'artiste, par Paul Cézanne, FWN 434.jpg|thumb|120px|right|Поль Сезан]] * [[1615]]: [[Бенедыкт Война]], рэлігійны і дзяржаўны дзеяч у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] * [[1856]]: [[Рамуальд Андрэевіч Падбярэскі|Рамуальд Падбярэскі]], беларускі выдавец, публіцыст, краязнавец і фалькларыст * [[1869]]: [[Мікаэль Сарс]], нарвежскі заолаг * [[1883]]: [[Томас Майн Рыд|Майн Рыд]], брытанскі [[пісьменнік]] * [[1906]]: [[Поль Сезан]], французскі [[мастак]] (нар. 17.1.1839) * [[1928]]: [[Эндру Фішэр]], 5-ы прэм’ер-міністр Аўстраліі * [[1937]]: [[Лукаш Калюга]], беларускі пісьменнік * [[1941]]: [[Луі Маркусі]], французскі мастак * [[1976]]: [[Эдвард Бара]], англійскі мастак * [[1976]]: [[Карл Абен]], эстонскі і латышскі мовазнавец * [[1983]]: [[Эльфрыдэ Саарык]], эстонская танцоўшчыца і актрыса * [[1987]]: [[Ліна Вентура]], французскі акцёр * [[1990]]: [[Каміль Лотак]], чэшскі мастак * [[2001]]: [[Георгій Віцын]], акцёр тэатру і кіно (нар. 18.4.1917) * [[2005]]: [[Арман (мастак)|Арман]], мастак * [[2018]]: [[Фёдар Данілавіч Клімчук|Фёдар Клімчук]], беларускі мовазнавец, дыялектолаг * [[2021]]: [[Рышард Філіпскі]], польскі рэжысёр і акцёр == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К22]] </noinclude> [[Катэгорыя:22 кастрычніка| ]] gpv2lhxkg2oohuwztl9bk4a808jvqga 5219347 5219341 2026-10-15T20:45:18Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5219347 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''22 кастрычніка''' — дзвесце дзевяноста пяты (дзвесце дзевяноста шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:First parachute2.jpg|thumb|120px|Першы парашут Гарнерэна]] * [[1702]]: Рускія войскі ўзялі крэпасць [[Шлісельбург|Нотэбург]] падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] * [[1704]]: [[Каралеўскі ваенна-марскі флот Вялікабрытаніі]] страціў чатары караблі ў катастрофе ля вострава [[Сілі]]. * [[1797]]: [[Андрэ Жак Гарнерэн]] здзейсніў першы ў свеце скачок з [[парашут]]ам з лятальнага апарата. * [[1815]]: [[Вялікабрытанія]] анэксавала [[востраў Ушэсця]] * [[1916]]: Адбылося паўстанне салдат, казакаў і матросаў на размеркавальным пункце ў [[Гомель|Гомелі]]. * [[1953]]: [[Лаос]] атрымаў незалежнасць. * [[1962]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Джон Кенэдзі]] абвясціў марскую і паветраную блакаду [[Куба|Кубы]]. * [[1988]]: У [[Вільня|Вільне]] пачаўся ўстаноўчы з’езд Літоўскага руху за перабудову («[[Саюдзіс]]»). * [[2010]]: Апублікавана «[[Іракскае дасье]]» міжнароднай некамерцыйнай арганізацыі [[WikiLeaks]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Catherine Deneuve 1995.jpg|thumb|left|120px|Катрын Дэнёў]] * [[741]]: [[Карл Мартэл]], мажардом франкаў * [[1071]]: [[Гільём IX (герцаг Аквітаніі)|Гільём IX, герцаг Аквітаніі]] * [[1689]]: [[Жуан V]], кароль Партугаліі * [[1801]]: [[Карл Якаб Сундэваль]], шведскі заолаг * [[1811]]: [[Ферэнц Ліст]], венгерскі [[кампазітар]] * [[1844]]: [[Сара Бернар]], французская актрыса * [[1865]]: [[Крысцьян Раўд]], эстонскі мастак * [[1870]]: [[Іван Аляксеевіч Бунін|Іван Бунін]], рускі пісьменнік і [[паэт]] * [[1883]]: [[Атакар Кубін]], чэшскі мастак * [[1885]]: [[Станіслаў Кот]], польскі гісторык культуры, палітычны дзеяч (пам. 26.12.1975) * [[1894]]: [[Мэй Ланьфан]], кітайскі акцёр * [[1917]]: [[Джаан Фантэйн]], амерыканская актрыса * [[1918]]: [[Алесь Бажко]], беларускі пісьменнік, перакладчык * [[1938]]: [[Майкл Берыдж]], брытанскі фізіёлаг * [[1938]]: [[Дэрэк Джэкабі]], англійскі акцёр * [[1943]]: [[Катрын Дэнёў]], французская актрыса * [[1958]]: [[Аляксандр Кузьміч Касцючэнка|Аляксандр Касцючэнка]], беларускі мастак-жывапісец == Памерлі == [[Файл:Portrait de l'artiste, par Paul Cézanne, FWN 434.jpg|thumb|120px|right|Поль Сезан]] * [[1615]]: [[Бенедыкт Война]], рэлігійны і дзяржаўны дзеяч у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] * [[1856]]: [[Рамуальд Андрэевіч Падбярэскі|Рамуальд Падбярэскі]], беларускі выдавец, публіцыст, краязнавец і фалькларыст * [[1869]]: [[Мікаэль Сарс]], нарвежскі заолаг * [[1883]]: [[Томас Майн Рыд|Майн Рыд]], брытанскі [[пісьменнік]] * [[1906]]: [[Поль Сезан]], французскі [[мастак]] (нар. 17.1.1839) * [[1928]]: [[Эндру Фішэр]], 5-ы прэм’ер-міністр Аўстраліі * [[1937]]: [[Лукаш Калюга]], беларускі пісьменнік * [[1941]]: [[Луі Маркусі]], французскі мастак * [[1976]]: [[Эдвард Бара]], англійскі мастак * [[1976]]: [[Карл Абен]], эстонскі і латышскі мовазнавец * [[1983]]: [[Эльфрыдэ Саарык]], эстонская танцоўшчыца і актрыса * [[1987]]: [[Ліна Вентура]], французскі акцёр * [[1990]]: [[Каміль Лотак]], чэшскі мастак * [[2001]]: [[Георгій Віцын]], акцёр тэатру і кіно (нар. 18.4.1917) * [[2005]]: [[Арман (мастак)|Арман]], мастак * [[2018]]: [[Фёдар Данілавіч Клімчук|Фёдар Клімчук]], беларускі мовазнавец, дыялектолаг * [[2021]]: [[Рышард Філіпскі]], польскі рэжысёр і акцёр == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К22]] </noinclude> [[Катэгорыя:22 кастрычніка| ]] g2uyly4ppo5yqrmqr2wy20qf84e6i4p 0 559 5219510 5212880 2026-10-16T07:21:43Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5219510 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}} </noinclude> '''24 жніўня''' — дзвесце трыццаць шосты (дзвесце трыццаць сёмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[79]]: Першае зафіксаванае ў крыніцах вывяржэнне вулкана [[Везувій]] знішчыла гарады [[Пампеі]] і [[Геркуланум]]. * [[410]]: [[Вестготы]] на чале з [[Аларых]]ам захапілі і разрабавалі [[Рым]]. * [[1125]]: [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотар II]] быў абраны [[Кароль Германіі|каралём Германіі]]. * [[1542]]: Іспанскі канкістадор [[Франсіска дэ Арэльяна]] завяршыў падарожжа па [[Амазонка|Амазонцы]] і выйшаў у [[Атлантычны акіян]]. * [[1654]]: [[Бітва пад Шапялевічамі]] падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]], армія Вялікага Княства Літоўскага пацярпела паражэнне. * [[1789]]: Адбылася 1-я Рачансальмская марская бітва падчас [[Руска-шведская вайна (1788—1790)|руска-шведскай вайны]]. * [[1791]]: У [[Брытанія|Брытаніі]] прыняты Канстытуцыйны Акт, які падзяліў [[Канада|Канаду]] на дзве часткі са сваімі губернатарамі і сваімі ўласнымі законамі * [[1821]]: Падпісаны Кардоўскі дагавор, паводле якога [[Іспанія]] афіцыйна прызнала незалежнасць [[Мексіка|Мексікі]]. * [[1853]]: Амерыканскі кухар Джордж Крам вынайшаў картафляныя [[чыпсы]]. * [[1913]]: У [[Капенгаген]]е адкрытая для прагляду [[Русалачка (статуя)|статуя русалачкі]]. * [[1949]]: Набыў моц Паўночна-Атлантычны пакт ([[НАТА]]). * [[1959]]: Прынята Пастанова Савета Міністраў [[БССР]] аб заснаванні [[Мінскі завод халадзільнікаў|Мінскага завода халадзільнікаў]], які пасля быў пераўтвораны ў [[Атлант (прадпрыемства)|Атлант]]. * [[1991]]: [[Украіна]] абвясціла незалежнасць. * 1991: [[Міхаіл Гарбачоў]] пакінуў пасаду генеральнага сакратара ЦК [[КПСС]]. * [[1995]]: Карпарацыя [[Microsoft]] выпусціла ў продаж аперацыйную сістэму [[Windows 95]]. * [[1999]]: Пастановай Савета Міністраў Беларусі ўведзена забарона на вытворчасць і рэалізацыю [[алкаголь]]най прадукцыі, вырабленай з ужываннем штучных (сінтэтычных) фарбавальнікаў і араматызатараў, за выключэннем ідэнтычных натуральным. == Нарадзіліся == [[Выява:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|120px|thumb|left|[[Хорхэ Луіс Борхес]]]] * [[1113]]: [[Жафруа V Анжуйскі]] * [[1198]]: [[Аляксандр II (кароль Шатландыі)|Аляксандр II]], кароль [[Каралеўства Шатландыя|шатландскі]] * [[1420]]: [[Альбрэхт фон Эйб]], нямецкі гуманіст * [[1870]]: [[Леан Васілеўскі]], польскі палітычны дзеяч, публіцыст, [[гісторык]] (пам. 10.12.1936) * [[1879]]: [[Іван Пуліхаў]], беларускі рэвалюцыянер * [[1896]]: [[Янка Чарапук]], беларускі грамадска-палітычны дзеяч (пам. 16.11.1957) * [[1899]]: [[Хорхе Луіс Борхес]], аргенцінскі [[пісьменнік]] * [[1901]]: [[Вернер Грэф]], нямецкі мастак * [[1903]]: [[Грэхем Вівіян Сазерленд]], брытанскі [[мастак]] * [[1906]]: [[Юльян Саковіч]], беларускі грамадска-палітычны дзеяч (пам. 13.6.1943) * [[1919]]: [[Нільс Віга Бентсан]], дацкі кампазітар * [[1929]]: [[Ясір Арафат]], лідар [[Палесціна|Палесціны]] (пам. 11.11.2004) * [[1942]]: [[Карэн Уленбек]], амерыканскі матэматык * [[1946]]: [[Ядвіга Грыгаровіч]], беларускі вучоны ў галіне педагогікі, дзяржаўны дзеяч (пам. 31.7.2011) * [[1948]]: [[Жан-Мішэль Жар]], французскі музыка * [[1953]]: [[Георг Нагель]], нямецкі біяфізік * [[1957]]: [[Вячаслаў Яўгенавіч Яноўскі|Вячаслаў Яноўскі]], беларускі баксёр * [[1968]]: [[Джэймс Тоні]], амерыканскі баксёр * [[1977]]: [[Роберт Энке]], нямецкі футбаліст (пам. 10.11.2009) * [[2001]]: [[Кім Ву Мін]], паўднёвакарэйскі плывец, алімпійскі прызёр == Памерлі == [[File:Sta Rosa de Lima por Claudio Coello.jpg|120px|thumb|right|[[Роза Лімская]]]] * [[1101]]: [[Су Шы]], кітайскі паэт, мастак * [[1313]]: [[Генрых VII Люксембургскі|Генрых VII, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі]] * [[1540]]: [[Франчэска Парміджаніна]], італьянскі мастак * [[1617]]: [[Роза Лімская]], каталіцкая святая * [[1832]]: [[Садзі Карно]], французскі [[фізік]] і [[матэматык]] * [[1990]]: [[Сяргей Даўлатаў]], рускі пісьменнік * [[1999]]: [[Аляксей Гардзіцкі]], беларускі літаратуразнавец (нар. 5.5.1934) * [[2011]]: [[Аляксандр Станюта]], беларускі [[літаратуразнавец]] і [[літаратурны крытык|крытык]], [[пісьменнік]] (нар. 1936) == Святкуюць == {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]] — [[Дзень незалежнасці Украіны|Дзень незалежнасці]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|824]] [[Катэгорыя:24 жніўня| ]] </noinclude> oku8ke8rdgv3q79j2968ayfl6w3tvd5 0 567 5219531 5072490 2026-10-16T07:41:50Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5219531 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на снежань}} </noinclude> '''24 снежня''' — трыста пяцьдзясят восьмы (трыста пяцьдзясят дзявяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Haradok. Гарадок (2009).jpg|thumb|left|150px|Гарадоцкі раённы краязнаўчы музей]] * [[805]]: [[Карл Вялікі]] выдае ўказ, паводле якога ўказаным гарадам забараняецца гандляваць зброяй са [[Славяне|славянамі]]. * [[1165]]: [[Вільгельм I Леў]] быў каранаваны як кароль [[Шатландыя|Шатландыі]] * [[1853]]: Непадалёк ад берага штата [[Каліфорнія]] пацярпеў крушэнне амерыканскі параход «Сан-Францыска»; у катастрофе загінулі 240 чалавек. * [[1906]]: У амерыканскім мястэчку Брант Рок (штат [[Масачусетс]]) канадзец Рэджынальд Фесендэн першым у свеце перадаў па радыё музычную праграму. * [[1924]]: [[Албанія]] стала рэспублікай. * [[1925]]: Газета ''London Evening News'' апублікавала першае апавяданне, героем якога стаў плюшавы мішка [[Віня-Пых]]. * [[1942]]: Праведзена першае выпрабаванне ракеты FZG76 (пазней вядомай як «Фау-2»), створанай пад кіраўніцтвам [[Вернер фон Браўн|Вернера фон Браўна]]. * [[1951]]: [[Лівія]] абвясціла незалежнасць ад [[Італія|Італіі]]. * [[1953]]: У выніку актыўнасці вулкана [[Руапеху]] ([[Новая Зеландыя]]) быў змыты селявымі патокамі пасажырскі цягнік. * [[1970]]: Вынесены прысуд па «Ленінградскай самалётнай справе». У чэрвені гэтага года ў горадзе [[Прыазерск]]у былі арыштаваныя дзве групы людзей (12 чалавек), якія хацелі захапіць самалёт, каб збегчы ў [[Ізраіль]]. Двое (Марк Дымшыц і Эдуард Кузняцоў) былі прысуджаныя да смяротнага пакарання, астатнія да зняволення. 30 снежня быў прызначаны касацыйны суд, які замяніў смяротнае пакаранне 15 гадамі. * [[1976]]: Адкрыты [[Гарадоцкі раённы краязнаўчы музей]]. * [[1982]]: У Магілёве адкрыты [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі (Магілёў)|музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі]]. * [[1991]]: Апошняе ўзнагароджанне званнем [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. Ім стаў афіцэр-падводнік Леанід Міхайлавіч Саладкоў. == Нарадзіліся == [[File:Eiganotomo-avagardner-dec1953.jpg|thumb|100px|left|Ава Гарднер]] * [[3 да н.э.]]: [[Гальба]], імператар рымскі * [[1167]]: [[Іаан Беззямельны]], кароль Англіі * [[1491]]: [[Ігнацій Лаёла]], заснавальнік [[Таварыства Ісуса]] * [[1709]]: [[Іаган Эвангеліст Хольцэр]], нямецка-аўстрыйскі мастак * [[1798]]: [[Адам Міцкевіч]], паэт, ураджэнец Беларусі, пісаў на польскай мове (пам. 26.11.[[1855]]) * [[1818]]: [[Джэймс Джоўль]], брытанскі фізік * [[1837]]: [[Ханс фон Марэ]], нямецкі мастак * [[1882]]: [[Якуб Аброўскі]], чэхаславацкі мастак, скульптар і графік * [[1891]]: [[Хуан Рамон Хіменес]], іспанскі пісьменнік * [[1891]]: [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]], беларускі рэлігійны дзеяч (пам. 1.9.[[1938]]) * [[1904]]: [[Алесь Дудар]], беларускі паэт, крытык, перакладчык (пам. 29.10.[[1937]]) * [[1907]]: [[Анатоль Шыбнёў]], беларускі жывапісец, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (пам. у [[1990]]) * [[1921]]: [[Закі Нуры]], татарскі паэт * [[1922]]: [[Ава Гарднер]], амерыканская актрыса * [[1934]]: [[Сцепан Месіч]], прэзідэнт Харватыі * [[1946]]: [[Леанід Філатаў]], рускі акцёр, пісьменнік, рэжысёр * [[1957]]: [[Хамід Карзай]], прэзідэнт [[Афганістан]]а * [[1971]]: [[Рыкі Марцін]], пуэртарыканскі спявак і акцёр * [[1980]]: [[Маар'я-Лійс Ілус]], эстонская спявачка == Памерлі == [[Выява:Vasco da Gama (without background).jpg|thumb|right|100px|Васка да Гама]] * [[1453]]: [[Джон Данстэйбл]], англійскі кампазітар * [[1524]]: [[Васка да Гама]], партугальскі падарожнік * [[1935]]: [[Альбан Берг]], аўстрыйскі кампазітар * [[1942]]: [[Вінцэнт Гадлеўскі]], беларускі грамадскі дзеяч і публіцыст * [[1982]]: [[Луі Арагон]], французскі пісьменнік * [[1987]]: [[Ойген Коган]], нямецкі палітолаг, сацыёлаг * [[1997]]: [[Тасіра Міфунэ]], японскі акцёр * [[2008]]: [[Гаральд Пінтэр]], брытанскі драматург, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2005) * [[2010]]: [[Эйна Тамберг]], эстонскі кампазітар * [[2017]]: [[Андрэй Анатолевіч Залізняк]], расійскі лінгвіст == Святкуюць == * [[Каталікі]]: [[Першая Куцця|Куцця]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|С24]] </noinclude> [[Катэгорыя:24 снежня| ]] 2oq4ko3um0gv81fqgpy7jorucfyt3t8 5219594 5219531 2026-10-16T10:24:33Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5219594 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на снежань}} </noinclude> '''24 снежня''' — трыста пяцьдзясят восьмы (трыста пяцьдзясят дзявяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Haradok. Гарадок (2009).jpg|thumb|left|150px|Гарадоцкі раённы краязнаўчы музей]] * [[805]]: [[Карл Вялікі]] выдае ўказ, паводле якога ўказаным гарадам забараняецца гандляваць зброяй са [[Славяне|славянамі]]. * [[1165]]: [[Вільгельм I Леў]] быў каранаваны як кароль [[Шатландыя|Шатландыі]] * [[1853]]: Непадалёк ад берага штата [[Каліфорнія]] пацярпеў крушэнне амерыканскі параход «Сан-Францыска»; у катастрофе загінулі 240 чалавек. * [[1906]]: У амерыканскім мястэчку Брант Рок (штат [[Масачусетс]]) канадзец Рэджынальд Фесендэн першым у свеце перадаў па радыё музычную праграму. * [[1924]]: [[Албанія]] стала рэспублікай. * [[1925]]: Газета ''London Evening News'' апублікавала першае апавяданне, героем якога стаў плюшавы мішка [[Віня-Пых]]. * [[1942]]: Праведзена першае выпрабаванне ракеты FZG76 (пазней вядомай як «Фау-2»), створанай пад кіраўніцтвам [[Вернер фон Браўн|Вернера фон Браўна]]. * [[1951]]: [[Лівія]] абвясціла незалежнасць ад [[Італія|Італіі]]. * [[1953]]: У выніку актыўнасці вулкана [[Руапеху]] ([[Новая Зеландыя]]) быў змыты селявымі патокамі пасажырскі цягнік. * [[1970]]: Вынесены прысуд па «Ленінградскай самалётнай справе». У чэрвені гэтага года ў горадзе [[Прыазерск]]у былі арыштаваныя дзве групы людзей (12 чалавек), якія хацелі захапіць самалёт, каб збегчы ў [[Ізраіль]]. Двое (Марк Дымшыц і Эдуард Кузняцоў) былі прысуджаныя да смяротнага пакарання, астатнія да зняволення. 30 снежня быў прызначаны касацыйны суд, які замяніў смяротнае пакаранне 15 гадамі. * [[1976]]: Адкрыты [[Гарадоцкі раённы краязнаўчы музей]]. * [[1982]]: У Магілёве адкрыты [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі (Магілёў)|музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі]]. * [[1991]]: Апошняе ўзнагароджанне званнем [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. Ім стаў афіцэр-падводнік Леанід Міхайлавіч Саладкоў. == Нарадзіліся == [[File:Eiganotomo-avagardner-dec1953.jpg|thumb|100px|left|Ава Гарднер]] * [[3 да н.э.]]: [[Гальба]], імператар рымскі * [[1167]]: [[Іаан Беззямельны]], кароль Англіі * [[1491]]: [[Ігнацій Лаёла]], заснавальнік [[Таварыства Ісуса]] * [[1709]]: [[Іаган Эвангеліст Хольцэр]], нямецка-аўстрыйскі мастак * [[1798]]: [[Адам Міцкевіч]], паэт, ураджэнец Беларусі, пісаў на польскай мове (пам. 26.11.[[1855]]) * [[1818]]: [[Джэймс Джоўль]], брытанскі фізік * [[1837]]: [[Ханс фон Марэ]], нямецкі мастак * [[1882]]: [[Якуб Аброўскі]], чэхаславацкі мастак, скульптар і графік * [[1891]]: [[Хуан Рамон Хіменес]], іспанскі пісьменнік * [[1891]]: [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]], беларускі рэлігійны дзеяч (пам. 1.9.[[1938]]) * [[1904]]: [[Алесь Дудар]], беларускі паэт, крытык, перакладчык (пам. 29.10.[[1937]]) * [[1907]]: [[Анатоль Шыбнёў]], беларускі жывапісец, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (пам. у [[1990]]) * [[1921]]: [[Закі Нуры]], татарскі паэт * [[1922]]: [[Ава Гарднер]], амерыканская актрыса * [[1934]]: [[Сцепан Месіч]], прэзідэнт Харватыі * [[1942]]: [[Джурабек Муродаў]], таджыкскі спявак, кампазітар * [[1946]]: [[Леанід Філатаў]], рускі акцёр, пісьменнік, рэжысёр * [[1957]]: [[Хамід Карзай]], прэзідэнт [[Афганістан]]а * [[1971]]: [[Рыкі Марцін]], пуэртарыканскі спявак і акцёр * [[1980]]: [[Маар'я-Лійс Ілус]], эстонская спявачка == Памерлі == [[Выява:Vasco da Gama (without background).jpg|thumb|right|100px|Васка да Гама]] * [[1453]]: [[Джон Данстэйбл]], англійскі кампазітар * [[1524]]: [[Васка да Гама]], партугальскі падарожнік * [[1935]]: [[Альбан Берг]], аўстрыйскі кампазітар * [[1942]]: [[Вінцэнт Гадлеўскі]], беларускі грамадскі дзеяч і публіцыст * [[1982]]: [[Луі Арагон]], французскі пісьменнік * [[1987]]: [[Ойген Коган]], нямецкі палітолаг, сацыёлаг * [[1997]]: [[Тасіра Міфунэ]], японскі акцёр * [[2008]]: [[Гаральд Пінтэр]], брытанскі драматург, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2005) * [[2010]]: [[Эйна Тамберг]], эстонскі кампазітар * [[2017]]: [[Андрэй Анатолевіч Залізняк]], расійскі лінгвіст == Святкуюць == * [[Каталікі]]: [[Першая Куцця|Куцця]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|С24]] </noinclude> [[Катэгорыя:24 снежня| ]] 2mwy98aq3msk3klwey59gc5one2qxfs 0 584 5219511 5159775 2026-10-16T07:22:13Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5219511 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''25 красавіка''' — сто пятнаццаты (сто шаснаццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Выява:SuezCanalElGuisr.jpg|thumb|Будаўніцтва Суэцкага канала]] * [[1457 да н.э.]]: [[Старажытны Егіпет|Егіпецкі]] фараон [[Тутмос III]] з XVIII-й дынастыі перамог кіраўніка [[Кадзеш]]а ў [[бітве пры Мегіда]] і пачаў аблогу [[Мегіда]]. * [[1719]]: Выйшла першае выданне рамана [[Даніэль Дэфо|Даніэля Дэфо]] пра Рабінзона Круза. * [[1792]]: У [[Францыя|Францыі]] ўпершыню ў якасці прылады пакарання выкарыстана [[гільяціна]]. * [[1859]]: Пачалося будаўніцтва [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]]. * [[1918]] Фракцыя [[Менскае беларускае прадстаўніцтва|«Менскага беларускага прадстаўніцтва»]] на пасяджэнні [[Рада БНР|Рады БНР]] ініцыявала прыняцце тэлеграмы кайзеру [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельму II]], у якой заяўлялася, што будучыню Беларусі яны бачаць пад апекай германскай дзяржавы. * [[1937]]: Адкрыццё [[Беларуская дзяржаўная філармонія|Беларускай дзяржаўнай філармоніі]]. * [[1943]]: [[Савецкі Саюз]] разарваў дыпламатычныя адносіны з польскім урадам у эміграцыі. * [[1945]]: На [[Эльба|Эльбе]] каля Таргаў [[Сустрэча на Эльбе|сустрэліся]] часткі войскаў [[СССР]] і [[ЗША]]. * [[1982]]: Брытанскія сілы высадзіліся на востраве [[Паўднёвая Георгія]], які раней быў захопленым аргенцінцамі. * [[1991]]: Удзельнікі палітычнай стачкі ў [[Орша|Оршы]] блакіравалі чыгуначны вузел. * [[2005]]: [[Балгарыя]] і [[Румынія]] падпісалі дагавор аб далучэнні да [[Еўрасаюз]]а. * [[2015]]: Разбурана [[землетрасенне]]м вежа [[Дхарахара]] ў [[Катманду]], якая ўваходзіла ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]. * [[2026]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. == Нарадзіліся == [[Image:Guglielmo_Marconi.jpg|120px|right|thumb|Гульельма Марконі]] * [[32]]: [[Марк Сальвій Атон]], імператар рымскі * [[1214]]: [[Людовік IX (кароль Францыі)|Людовік IX, кароль Францыі]] * [[1284]]: [[Эдуард II]], кароль Англіі * [[1433]]: [[Юрый Дзмітрыевіч Звенігародскі]], вялікі князь маскоўскі, звенігародскі і галіцкі * [[1599]]: [[Олівер Кромвель]], лорд-пратэктар Англіі, Шатландыі і Ірландыі (пам. 3.9.1658) * [[1608]]: [[Гастон Арлеанскі]], герцаг Анжуйскі * [[1818]]: [[Фёдар Іванавіч Буслаеў|Фёдар Буслаеў]], гісторык рускай мовы (пам. 12.8.1897) * [[1874]]: [[Гульельма Марконі]], італьянскі радыётэхнік і прадпрымальнік, адзін з вынаходнікаў радыё (пам. 20.7.1937) * [[1920]]: [[Жан Кармэ]], французскі акцёр * [[1921]]: [[Карэл Апель]], нідэрландскі мастак * [[1922]]: [[Томас Мальданада]], аргенцінскі мастак і дызайнер * [[1929]]: [[Івет Уільямс]], новазеландская лёгкаатлетка * [[1939]]: [[Зінаіда Аляксандраўна Бандарэнка|Зінаіда Бандарэнка]], беларуская тэлевядучая * [[1941]]: [[Бертран Тавернье]], французскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[1941]]: [[Айлі Вінт]], эстонская мастачка * [[1945]]: [[Б’ёрн Крысціян Ульвэус]], шведскі спявак, музыкант, кампазітар. Адзін з заснавальнікаў квартэта [[ABBA]]. * [[1946]]: [[Уладзімір Вольфавіч Жырыноўскі|Уладзімір Жырыноўскі]], расійскі палітычны дзеяч * [[1947]]: [[Ёхан Кройф]], нідэрландскі футбаліст і трэнер == Памерлі == [[File:Ginger Rogers - Tender Comrade.jpg|thumb|120px|left|Джынджэр Роджэрс]] * [[1196]]: [[Альфонса II Цнатлівы]], кароль Арагонскі * [[1295]]: [[Санча IV Кастыльскі]], кароль Кастыліі і Леона * [[1342]]: [[Бенедыкт XII|Бенедыкт XII, Папа Рымскі]] * [[1566]]: [[Луіза Лабэ]], французская паэтэса * [[1595]]: [[Тарквата Таса]], італьянскі паэт * [[1744]]: [[Андэрс Цэльсій]], шведскі астраном і фізік (нар. 27.11.1701) * [[1800]]: [[Уільям Купер]], англійскі паэт * [[1886]]: [[Эжэн Ізабэ]], французскі мастак-марыніст * [[1899]]: [[Герман Вісліцэнус]], нямецкі мастак * [[1911]]: [[Эміліа Сальгары]], італьянскі пісьменнік * [[1938]]: [[Мікалай Фёдаравіч Гікала|Мікалай Гікала]], савецкі палітык (нар. 20.3.1897) * [[1949]]: [[Янкель Адлер]], мастак * [[1950]]: [[Гуд'ёўн Самуэльсан]], ісландскі архітэктар * [[1960]]: [[Ільмары Крон]], фінскі кампазітар, музыказнавец * [[1969]]: [[Маргарыта Ксіргу]], іспанская актрыса * [[1972]]: [[Віктар Войтанка]], беларускі грамадскі дзеяч, лекар, святар (нар. 6.11.1912) * [[1976]]: [[Кэрал Рыд]], брытанскі кінарэжысёр * [[1978]]: [[Зента Маўрыня]], латышская пісьменніца * [[1987]]: [[Петэр Дамберг]], ліўскі паэт і празаік * [[1995]]: [[Джынджэр Роджэрс]], амерыканская актрыса * [[2000]]: [[Нільс Віга Бентсан]], дацкі кампазітар * [[2008]]: [[Энрыка Данаці]], амерыканскі мастак * [[2018]]: [[Майкл Андэрсан (рэжысёр)]] * [[2021]]: [[Джон Конрадс]], аўстралійскі плывец, алімпійскі чэмпіён == Святкуюць == * {{EGY}}: Дзень вызвалення Сіная * {{ITA}}: Дзень вызвалення ад фашызму * {{PRT}}: Дзень свабоды * {{PRK}}: Дзень Карэйскай Народнай Арміі * {{SWZ}}: Дзень нацыянальнага сцяга * {{FRO}}: Дзень сцяга * [[Дзень ДНК]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|425]] </noinclude> [[Катэгорыя:25 красавіка| ]] pamoudq5tej4lxkrin7yzofhbmpx6tk 0 629 5219373 5176182 2026-10-15T21:20:06Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5219373 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''27 кастрычніка''' — трохсоты (трыста першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:South ferry station loop platform.jpg|thumb|150px|left|Нью-Ёркскі метрапалітэн]] * [[97]]: [[Рымскі імператар]] [[Нерва]] ўсынаўляе [[Траян]]а і прызначае яго намеснікам у [[Верхняя Германія|Верхняй Германіі]]. * [[625]]: Пачатак пантыфікату Папы [[Ганорый I (Папа Рымскі)|Ганорыя I]]. * [[939]]: [[Эдмунд I]] стаў каралём [[Каралеўства Англія|Англіі]]. * [[1904]]: Адкрыты першыя падземныя ўчасткі [[Нью-Ёркскі метрапалітэн|Нью-Ёркскага метрапалітэна]]. * [[1939]]: Літоўскія войскі ўвайшлі ў [[Вільня|Вільню]], якую [[СССР]] перадаў [[Літва|Літве]]. * [[1982]]: [[Кітай]] абвясціў, што колькасць яго насельніцтва дасягула мільярда чалавек. * [[1989]]: На вайсковай базе пад [[Станькава|в. Станькава]] ([[Дзяржынскі раён]]), паводле савецка-амерыканскага дагавору, знішчана апошняя пускавая ўстаноўка [[Ака (АТРК)|АТР-23 «Ака»]]. * [[1991]]: [[Туркменістан]] абвясціў незалежнасць. == Нарадзіліся == [[Файл:Holbein-erasmus.jpg|thumb|120px|[[Эразм Ратэрдамскі]]]] * [[1469]]: [[Эразм Ратэрдамскі]], нідэрландскі гуманіст * [[1728]]: [[Джэймс Кук]], брытанскі першаадкрывальнік і навігатар (пам. [[14.2]].[[1779]]) * [[1782]]: [[Нікало Паганіні]], італьянскі скрыпач-віртуоз і [[кампазітар]] * [[1806]]: [[Альфонс Дэкандоль]], швейцарскі батанік * [[1828]]: [[Джэйкаб Долсан Кокс]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч * [[1828]]: [[Ота Функе]], нямецкі фізіёлаг * [[1844]] :[[Клас Понтус Арнальдсан]], шведскі [[пісьменнік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] * [[1890]]: [[Віктар Шутовіч]], беларускі каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёла (пам. [[1.3]].[[1960]]) * [[1901]]: [[Аляксандр Чакс]], латвійскі [[паэт]] * [[1908]]: [[Уладзімір Фёдаравіч Сакалоў|Уладзімір Сакалоў]] (пам. [[1.2]] [[1987 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1987]]), беларускі мастак-графік * [[1911]]: [[Мікола Лобан]], беларускі пісьменнік і мовазнавец * [[1914]]: [[Дылан Томас]], валійскі паэт * [[1918]]: [[Тэрэза Райт]], амерыканская актрыса * [[1923]]: [[Рой Ліхтэнштэйн]], амерыканскі мастак * [[1932]]: [[Сільвія Плат]], амерыканская паэтэса * [[1945]]: [[Луіс Інасіу Лула да Сілва]], прэзідэнт [[Бразілія|Бразіліі]] * [[1952]]: [[Фрэнсіс Фукуяма]], амерыканскі філосаф і палітычны эканаміст * [[1992]]: [[Стэфан Эль-Шаараві]], італьянскі футбаліст == Памерлі == [[Файл:Vytautas the great.jpg|thumb|120px|left|120px|Вітаўт]] * [[1430]]: [[Вітаўт]], вялікі князь літоўскі (нар. ~[[1350]]) * [[1449]]: [[Улугбек]], [[астраном]] * [[1505]]: [[Іван III]], вялікі князь маскоўскі * [[1553]]: [[Мігель Сервет]], іспанскі мысляр і ўрач * [[1837]]: [[Міхаіл Гузікаў]], беларускі музыка, які распрацаваў уласную мадэль [[ксілафон]]а * [[1907]]: [[Зыгмунт Чаховіч]], удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў * [[1980]]: [[Джон Хазбрук Ван Флек]], амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1986]]: [[Аркадзь Мардвілка]], беларускі лінгвіст, перакладчык * [[1987]]: [[Жан Эльён]], французскі мастак * [[1990]]: [[Уга Таньяцы]], італьянскі акцёр * [[1991]]: [[Пейке Кох]], нідэрландскі мастак * [[2010]]: [[Нестар Кіршнер]], 54-ы прэзідэнт [[Аргенціна|Аргенціны]] * [[2013]]: [[Лу Рыд]], амерыканскі музыкант * [[2014]]: [[Даніэль Буланжэ]], французскі пісьменнік == Святкуюць == {{UKR}}: [[Дзень украінскага пісьменства і мовы]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К27]] </noinclude> [[Катэгорыя:27 кастрычніка| ]] o2edlhr1c4194e2jlicz1tywask1abp 0 652 5219381 5177010 2026-10-15T21:27:01Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5219381 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''28 кастрычніка''' — трыста першы (трыста другі ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Mikalojus Husovianas (Nicolaus Hussovianus).De statura feritate ac venatione bisontis carmen.jpg|thumb|120px|Песня пра зубра]] * [[306]]: [[Максенцый]] абвешчаны [[Імператар Рымскай Імперыі|рымскім імператарам]]. * [[312]]: Адбылася бітва ля Мульвійскага моста, дзе сустрэліся арміі [[Канстанцін I Вялікі|Канстанціна]] і [[Максенцый|Максенцыя]]. Канстанцін перамог, Максенцый патануў у [[Тыбр]]ы. * [[1523]]: У [[Кракаў|Кракаве]] выйшла з друку паэма [[Мікола Гусоўскі|Міколы Гусоўскага]] «[[Песня пра зубра]]». * [[1886]]: Адбылося афіцыйнае адкрыццё [[Статуя Свабоды|статуі Свабоды]] ў [[Нью-Ёрк]]у. * [[1918]]: Абвешчана незалежнасць [[Першая Чэхаславацкая Рэспубліка|Чэхаславакіі]]. * [[1925]]: Створана [[Пінская дыяцэзія|Пінская каталіцкая дыяцэзія]]. * [[1939]]: У [[Беласток]]у пачаўся Сход народа [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], які прыняў рашэнне пра далучэнне заходнебеларускіх зямель да [[БССР]] (сконч. [[30.10]].1939). * [[1945]]: У [[Мінск]]у закладзены [[Парк Перамогі (Мінск)|парк Перамогі]]. * [[1995]]: [[Антоніу Гутэрыш]] узначаліў урад [[Партугалія|Партугаліі]]. * [[1999]]: Заснаваная Археаграфічная камісія Дзяржаўнага камітэта па архівах і справаводстве Рэспублікі Беларусь, з мэтай сістэматычнага збору і вывучэння архіўных дакументаў. == Нарадзіліся == [[Файл:Simonas Daukantas.png|thumb|120px|left|[[Сіманас Даўкантас]]]] * [[1017]]: [[Генрых III Чорны]], імператар [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] (пам. 5.10.1056) * [[1751]]: [[Дзмітрый Сцяпанавіч Бартнянскі|Дзмітрый Бартнянскі]], рускі [[кампазітар]] (пам. 10.10.1825) * [[1793]]: [[Сіманас Даўкантас]], літоўскі гісторык (пам. 6.12.1864) * [[1804]]: [[П'ер Франсуа Ферхюльст]], бельгійскі [[матэматык]] (пам. 15.2.1849) * [[1815]]: [[Людавіт Штур]], славацкі пісьменнік, філолаг, грамадскі дзеяч, палітык, філосаф, гісторык, педагог, публіцыст * [[1884]]: [[Фларыян Ждановіч]], тэатральны дзеяч, [[акцёр]], [[рэжысёр]], адзін з заснавальнікаў прафесійнага беларускага тэатра (пам. 20.10.1942) * [[1903]]: [[Іўлін Во]], англійскі [[пісьменнік]] (пам. 10.4.1966) * [[1903]]: [[Антоніа Кальдэрара]], італьянскі мастак * [[1904]]: [[Парфён Пятровіч Савіцкі|Парфён Савіцкі]], беларускі гісторык (пам. 11.8.1954) * [[1912]]: [[Рычард Дол]], брытанскі фізіёлаг * [[1922]]: [[Міхась Даніленка]], беларускі пісьменнік * [[1930]]: [[Раймунд Гірке]], нямецкі мастак * [[1945]]: [[Пеэтэр Тульвістэ]], эстонскі псіхолаг * [[1946]]: [[Віктар Ігнатавіч Клімчук]], беларускі тэатральны рэжысёр * [[1955]]: [[Біл Гейтс]], заснавальнік камп’ютарнай кампаніі [[Microsoft]] * [[1956]]: [[Махмуд Ахмадзінежад]], [[іран]]скі палітычны і дзяржаўны дзеяч * [[1967]]: [[Джулія Робертс]], амерыканская актрыса == Памерлі == [[Файл:John Locke.jpg|thumb|right|120px|[[Джон Лок]]]] * [[312]]: [[Максенцый]], рымскі імператар * [[1412]]: [[Маргарыта I Дацкая]], каралева Даніі * [[1704]]: [[Джон Лок]], брытанскі [[педагог]] і [[філосаф]] (нар. 29.8.1632) * [[1740]]: [[Ганна Іванаўна|Ганна Іванаўна, імператрыца расійская]] * [[1841]]: [[Юхан Арфведсан]], шведскі хімік * [[1856]]: [[Іаган Петэр Крафт]], нямецкі і аўстрыйскі мастак * [[1939]]: [[Эліс Брэйдзі]], амерыканская актрыса * [[1987]]: [[Андрэ Масон]], французскі жывапісец * [[1993]]: [[Юрый Міхайлавіч Лотман|Юрый Лотман]], савецкі літаразнавец * [[2002]]: [[Леанід Рыгоравіч Давідзенка|Леанід Давідзенка]], беларускі скульптар, педагог (нар. 9.5.1941) * [[2013]]: [[Ламберт Марыя Вінтэрсбергер]], нямецкі мастак * [[2014]]: [[Майкл Сата]], прэзідэнт Замбіі == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}} Міжнародны дзень анімацыі * {{Сцягафікацыя|Грэцыя}}, Дзень Охі * {{Сцягафікацыя|Расія}}, Дзень армейскай авіяцыі (Дзень ваеннага лётчыка) * {{Сцягафікацыя|Украіна}}, Дзень вызвалення Украіны ад фашысцкіх захопнікаў <!--* {{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}}, Дзень узнікнення самастойнай [[Чэхаславакія|Чэхаславацкай рэспублікі]]--> <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К28]] </noinclude> [[Катэгорыя:28 кастрычніка| ]] lplzct6d4bcvukr4z5cdfdqrtjhnnu0 0 713 5219386 5117274 2026-10-15T21:34:54Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5219386 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''30 кастрычніка''' — трыста трэці (трыста чацвёрты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[942]]: [[Марын II]] становіцца [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. * [[1905]]: Расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] падпісаў [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|Кастрычніцкі маніфест]]. * [[1919]]: У газеце «[[Беларусь (газета, Мінск)|Беларусь]]» апублікаваны верш [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]] «[[Мы выйдзем шчыльнымі радамі]]», які стаў гімнам [[БНР]] пад назвай «Ваяцкі гімн». * [[1921]]: Афіцыйна адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]. * [[1938]]: Пачала сталае вяшчанне [[Польскае Радыё Баранавічы|радыёстанцыя ў Баранавічах]]. * [[1939]]: У [[Беласток]]у скончыўся Народны сход Заходняй Беларусі, які прыняў рашэнне пра далучэнне заходнебеларускіх зямель да [[БССР]] (пачаўся 28.10.1939). * [[1941]]: Пачатак абароны [[Севастопаль|Севастопаля]] падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. * [[1988]]: [[Мітынг-рэквіем «Дзяды» 30 кастрычніка 1988 года|Мітынг-рэквіем «Дзяды»]] ў [[Мінск]]у быў разагнаны міліцыяй. * [[2019]]: Завяршыўся [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|перапіс насельніцтва Беларусі]]. * [[2025]]: Базіліка [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] стала самым высокім храмам у свеце. == Нарадзіліся == [[Файл:Diego Maradona.jpg|thumb|150px|left|[[Дыега Марадона]].]] * [[1513]]: [[Жак Аміё]], французскі пісьменнік, перакладчык і педагог (пам. 6.2.1593) * [[1631]]: [[П’ер Башан]], французскі балетмайстар * [[1705]]: [[Клімент XIV]], Папа Рымскі * [[1728]]: [[Марцін Пачобут-Адляніцкі]], [[астраном]] і асветнік, з 1764 прафесар [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]] (пам. 20.2.1810) * [[1737]]: [[Ніклас Лафрэнсен]], шведскі мастак * [[1741]]: [[Ангеліка Каўфман]], швейцарская мастачка * [[1751]]: [[Рычард Брынслі Шэрыдан]], англа-ірландскі [[пісьменнік]] * [[1768]]: [[Андрэй Снядэцкі]], хімік, урач і [[філосаф]] (пам. 11.5.1838) * [[1871]]: [[Поль Валеры]], французскі паэт, філосаф * [[1883]]: [[Янка Быліна]], беларускі паэт, каталіцкі святар (пам. 18.2.1956) * [[1885]]: [[Альбрэхт Антоні Радзівіл]], палітычны дзеяч, шаснаццаты нясвіжскі ардынат (пам. 18.12.1935) * [[1896]]: [[Рут Гордан]], амерыканская актрыса * [[1905]]: [[Андрэй Ануфрыевіч Бембель|Андрэй Бембель]], беларускі [[скульптар]], народны мастак Беларусі (пам. 13.10.1986) * [[1909]]: [[Жан Лемааль]], французскі жывапісец * [[1917]]: [[Марыс Трэнціньян]], французскі аўтагоншчык * [[1930]]: [[Нестар Альмендрас]], іспанскі кінааператар * [[1936]]: [[Генадзь Цыхун]], беларускі мовазнавец * [[1937]]: [[Клод Лелуш]], французскі кінарэжысёр * [[1960]]: [[Дыега Марадона]], аргенцінскі футбаліст * [[1989]]: [[Насця Люкін]], амерыканская гімнастка, алімпійская чэмпіёнка == Памерлі == [[Файл:Aleksandr Ivanovich Krinitsky.jpg|thumb|right|120px|[[Аляксандр Іванавіч Крыніцкі|Аляксандр Крыніцкі]].]] * [[1876]]: [[Аляксандр Чаканоўскі]], даследчык [[Сібір]]ы (нар. 1833) * [[1910]]: [[Жан Анры Дзюнан]], швейцарскі прадпрымальнік і грамадскі дзеяч (нар. 8.5.1828) * [[1922]]: [[Геза Гардані]], венгерскі пісьменнік і журналіст (нар. 3.8.1863) * [[1936]]: [[Фердынанд Рушчыц]], беларускі [[мастак]] (нар. 10.12.1870) * [[1937]]: [[Тодар Кляшторны]], беларускі [[паэт]] (нар. 26.2(11.3).1903) * 1937: [[Аляксандр Іванавіч Крыніцкі|Аляксандр Крыніцкі]], савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч (нар. 28.8(9.9).1894) * 1937: [[Янка Нёманскі]], беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч (нар. 12.4.1890) * 1937: [[Юлій Таўбін]], беларускі паэт (нар. 2(15).9.1911) * [[1953]]: [[Імрэ Кальман]], венгерскі [[кампазітар]] (нар. 24.10.1882) * [[1975]]; [[Густаў Людвіг Герц]], нямецкі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (нар. 22.7.1887) * [[1993]]: [[Мікалай Пятровіч Цішачкін|Мікалай Цішачкін]], беларускі [[акцёр]] (нар. 14.3.1938) * [[2002]]: [[Хуан Антоніа Бардэм]], іспанскі рэжысёр == Святкуюць == * Дзень памяці ахвяр палітычных рэпрэсій <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К30]] </noinclude> [[Катэгорыя:30 кастрычніка| ]] fibi71qyqi08h9m1mtdr5dch3twhhfs 0 1083 5219581 5214243 2026-10-16T10:13:01Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5219581 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на люты}}</noinclude>__NOTOC__ '''6 лютага''' — трыццаць сёмы дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Выява:Alexander_Stepanovich_Popov.jpg|thumb|100px|left|Аляксандр Папоў]] * [[1191]]: Папа Рымскі [[Клімент III (Папа Рымскі)|Клімент ІІІ]] зацвердзіў статут [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] * [[1778]]: [[Францыя]] прызнае незалежнасць [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў Амерыкі]] * [[1788]]: [[Масачусетс]] стаў 6-м штатам, які ратыфікаваў [[Канстытуцыя ЗША|Канстытуцыю ЗША]] * [[1840]]: Паводле [[Пагадненне Вайтангі|пагаднення Вайтангі]] [[Новая Зеландыя]] набывае статус калоніі [[Злучанае Каралеўства|Злучанага Каралеўства]] * [[1848]]: Выйшаў у свет «''Маніфест Камуністычнай партыі''» [[Карл Маркс|Карла Маркса]] * [[1886]]: Нямецкі хімік [[Клеменс Вінклер]] адкрыў [[германій]] — [[хімічны элемент]] з атамным нумарам 32 * [[1891]]: У доме мінскага губернатара ўсталяваны першы ў горадзе [[тэлефон]] * [[1900]]: Рускі навуковец [[Аляксандр Сцяпанавіч Папоў|Аляксандр Папоў]] упершыню ў свеце перадаў па радыё сігнал бедства на моры * [[1921]]: Выйшаў дэкрэт, які надаў беларускай, яўрэйскай (ідыш), польскай і рускай мовам статус дзяржаўных у [[БССР]] * [[1922]]: Пачатак пантыфікату [[Пій XI (Папа Рымскі)|Пія ХІ]], 259-га Папы Рымскага (да [[1939]]) * [[2003]]: Кампанія [[БелСел]] пачала аказваць паслугі сотавай сувязі стандарту CDMA-2000 == Нарадзіліся == [[Выява:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|thumb|100px|left|Рональд Рэйган]] * [[1665]]: [[Ганна Сцюарт|Ганна, каралева брытанская]] * [[1730]]: [[Януарыус Цік]], нямецкі жывапісец * [[1772]]: [[Герхард фон Кюгельген]], нямецкі мастак * [[1887]]: [[Уладзіслаў Талочка]], беларускі рэлігійны і культурна-асветны дзеяч, культуролаг, гісторык, літаратурны крытык (пам. 13.11.[[1942]]) * [[1898]]: [[Леў Акіншэвіч]], беларускі гісторык * [[1911]]: [[Рональд Рэйган]], 40-ы прэзідэнт [[ЗША]] (пам. [[5 чэрвеня|5.6]].[[2004]]) * [[1912]]: [[Ева Браўн]], жонка [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]] * [[1914]]: [[Аркадзь Куляшоў]], беларускі паэт * [[1928]]: [[Уладзімір Стальмашонак]], беларускі мастак<!--, Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР, Народны мастак БССР--> * [[1945]]: [[Боб Марлі]], ямайскі музыка і кампазітар * [[1951]]: [[Жак Вільрэ]], французскі акцёр == Памерлі == * [[1597]]: [[Франчэска Патрыцы]], італьянскі філосаф эпохі позняга Адраджэння (нар. [[25.4]].[[1529]]) * [[1740]]: [[Клімент XII|Клімент ХІІ]], Папа Рымскі ([[1730]]—[[1740]]) (нар. [[7 красавіка|7.4]].[[1652]]) * [[1803]]: [[Даменіка Марыа Гаспара Анджаліні]], італьянскі балетмайстар * [[1804]]: [[Джозеф Прыстлі]], святар, хімік * [[1898]]: [[Рудольф Лейкарт]], нямецкі заолаг * [[1916]]: [[Рубэн Дарыа]], лацінаамерыканскі паэт * [[1918]]: [[Густаў Клімт]], аўстрыйскі мастак (нар. [[14 чэрвеня|14.6]].[[1862]]) * [[1923]]: [[Эдвард Эмерсан Барнард]], амерыканскі астраном * [[1927]]: [[Леандэр Энгстром]], шведскі мастак * [[1963]]: [[П'ера Манцоні]], італьянскі мастак * [[1964]]: [[Эміліа Агінальда]], першы прэзідэнт Філіпінаў * [[1966]]: [[Віліс Лаціс]], латышскі пісьменнік * [[1985]]: [[Джэймс Хедлі Чэйз]], англійскі пісьменнік (нар. [[24 снежня|24.12]].[[1906]]) * [[2024]]: [[Сэйдзі Адзава]], японскі дырыжор == Святкуюць == * [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|22px]] Міжнародны дзень бармэна * Міжнародны дзень нецярпімасці ў дачыненні да практыкі нанясення калецтва жаночым геніталіім * {{Сцягафікацыя|Каліфорнія}}, [[ЗША]]: Дзень [[Рональд Рэйган|Рональда Рэйгана]] * {{Сцягафікацыя|Новая Зеландыя}}: Дзень Вайтангі * {{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}: Дзень міліцыі * [[Выява:Sami flag.svg|22px]] [[Саамы]] — Міжнародны дзень саамаў <!--* [[Каталіцызм|Каталікі]] ([[2008]]): [[Папялец]] (Пачатак Вялікага посту)--> <noinclude> {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|206]] </noinclude> [[Катэгорыя:6 лютага| ]] afbmsr850upu8sb2u2spzowqtg9r2dx 0 1129 5219616 5213344 2026-10-16T10:38:25Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5219616 wikitext text/x-wiki __NOTOC__<noinclude> {{каляндар на красавік}}</noinclude> '''8 красавіка''' — дзевяноста восьмы (дзевяноста дзевяты ў [[высакосны год]]) дзень [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Maxfire.jpg|thumb|right|Пажарная лесвіца]] * [[217]]: Рымскі імператар [[Каракала]] забіты ў паходзе супраць [[Парфянскае царства|парфян]] на загад прэфекта [[Прэтарыянская гвардыя|прэтарыянскай гвардыі]] [[Макрын]]а. * [[1525]]: Паводле дагавора, падпісанага ў [[Кракаў|Кракаве]], [[Тэўтонскі ордэн]] быў секулярызаваны і ператвараўся ў [[Герцагства Прусія|Прускае герцагства]], якое прызнала васальную залежнасць ад [[Каралеўства Польскае (1385-1569)|Польшчы]]. * [[1766]]: У [[ЗША]] запатэнтавана першая пажарная лесвіца. * [[1783]]: Выдадзены маніфест [[Кацярына II|Екацярыны II]] аб далучэнні [[Крым]]а да [[Расійская імперыя|Расіі]]. * [[1789]]: [[Вольфганг Амадэй Моцарт]] выправіўся ў падарожжа ў Паўночную Германію. * [[1966]]: [[Генеральны сакратар ЦК КПСС|Генеральным сакратаром]] [[ЦК КПСС]] абраны [[Леанід Брэжнеў]]. * [[1971]]: У [[Лондан]]е адбыўся першы Сусветны цыганскі кангрэс. * [[1990]]: Амерыканскі тэлесерыял «[[Твін Пікс]]» упершыню выйшаў у эфір. * [[2018]]: У [[Японія|Японіі]] ўпершыню з [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] была адноўлена [[марская пяхота]] * [[2022]]: Ракетны ўдар нанесены па чыгуначным вакзале ў [[Краматорск]]у, загінулі дзясяткі людзей. * [[2025]]: [[Аляксандр Міхайлавіч Авечкін|Аляксандр Авечкін]] пераўзышоў рэкорд [[Уэйн Грэцкі|Уэйна Грэцкі]] па колькасці закінутых шайб у рэгулярным сезоне [[НХЛ]]. * [[2026]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. == Нарадзіліся == [[Файл:Mary Pickford portrait 2.jpg|thumb|120px|Мэры Пікфард]] * 563 да н.э.: [[Сідхартха Гаўтама]], пасля пераўвасаблення [[Буда (тытул)|Буда]] (пам. 15.2.483 да н.э.) * [[1250]]: [[Жан Трыстан Французскі]], французскі [[прынц]] * [[1320]]: [[Педру I (кароль Партугаліі)|Педру I]], кароль партугальскі * [[1793]]: [[Карл Людвіг Хенке]], нямецкі астраном * [[1831]]: [[Джэймс Мэйс]], брытанскі баксёр * [[1850]]: [[Уільям Генры Уэлч]], амерыканскі бактэрыёлаг * [[1866]]: [[Фрыц Макензен]], нямецкі мастак * [[1892]]: [[Мэры Пікфард]], актрыса [[тэатр]]а і кіно * [[1892]]: [[Рыхард Нойтра]], амерыканскі архітэктар * [[1904]]: [[Джон Хікс]], [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] * [[1929]]: [[Жак Брэль]], французскі спявак, акцёр * [[1932]]: [[Ёжэф Антал]], венгерскі палітык (пам. 12.12.1993) * [[1938]]: [[Кофі Анан]], генеральны сакратар [[ААН]] (1997—2006), лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] міру (2001) * [[1950]]: [[Кшыштаф Мацяшэўскі]], польскі і амерыканскі хімік * [[1951]]: [[Гейр Хордэ]], ісландскі палітык * [[1957]]: [[Сармітэ Элэртэ]], латвійскі дзяржаўны дзеяч * [[1968]]: [[Патрысія Аркет]], амерыканская актрыса == Памерлі == [[Файл:Pyotr L Kapitsa Russian physicist 1964.jpg|thumb|120px|Пётр Капіца]] * [[217]]: [[Каракала]], рымскі імператар * [[1196]]: [[Кнут I Эрыксан]], кароль Швецыі * [[1364]]: [[Іаан II Добры]], кароль французскі * [[1835]]: [[Вільгельм фон Гумбальт]], нямецкі філосаф і грамадскі дзеяч * [[1848]]: [[Гаэтана Даніцэці]], італьянскі [[кампазітар]] (нар. 1797) * [[1861]]: [[Эліша Оціс]], вынаходнік бяспечнага [[ліфт]]а * [[1870]]: [[Шарль Агюст дэ Берыо]], бельгійскі кампазітар * [[1936]]: [[Роберт Барані]], аўстрыйскі отарыналарынголаг. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1914). * [[1937]]: [[Сяргей Антонавіч Клычкоў|Сяргей Клычкоў]], рускі [[пісьменнік]] і [[паэт]] * [[1959]]: [[Леан Уладзіслаў Радзівіл]], вайсковец, мецэнат, апошні ардынат нясвіжскі (нар. 22.12.1888) * [[1968]]: [[Эрнст Вільгельм Най]], нямецкі мастак * [[1973]]: [[Пабла Пікаса]], французскі мастак (нар. 25.10.1881) * [[1981]]: [[Амар Брэдлі]], амерыканскі военачальнік * [[1984]]: [[Пётр Леанідавіч Капіца|Пётр Капіца]], расійскі [[фізік]], акадэмік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] 1978 года (нар. 8.7.1894) * [[2006]]: [[Валянцін Тэлегдзі]], амерыканскі фізік == Святкуюць == * {{Сцяг Малайзіі}} [[Малайзія]], Дзень султана Джахора. * {{Сцяг Сінгапура}} [[Сінгапур]], Дзень нараджэння [[Сідхартха Гаўтама|Буды]]. * {{Сцяг Японіі}} [[Японія]], Фестываль кветак, Дзень нараджэння [[Сідхартха Гаўтама|Буды]]. * {{Сцяг ЗША}} [[ЗША]], Дзень астраноміі. <noinclude> {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|408]] </noinclude> [[Катэгорыя:8 красавіка| ]] bualkbgpd18idnapfd8ocjgm6a9ksgz 0 1153 5219530 5167827 2026-10-16T07:41:20Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5219530 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на люты}} </noinclude>__NOTOC__ '''9 лютага''' — саракавы дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[981]]: [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|Імператар]] [[Атон II Руды|Атон II]] ўвайшоў у [[Рым]] і вярнуў Папу [[Бенедыкт VII (Папа Рымскі)|Бенедыкта VII]] да ўлады. * [[1507]]: Партугальскі мараплаўца Д.-Ф. Перэйра адкрыў востраў, названы ім названы Санта-Апалонія, сучасны [[Рэюньён]]. * [[1550]]: Заснаваны [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі езуіцкі калегіум]], які ў 1578 г. быў прывілеем караля [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]] быў пераўтвораны ў [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі універсітэт]]. * [[1621]]: Пачатак пантыфікату [[Грыгорый XV|Грыгорыя XV]], 234-га папы рымскага (1621—1623). * [[1648]]: [[Багдан Міхайлавіч Хмяльніцкі|Багдан Хмяльніцкі]] абраны гетманам Украіны. * [[1667]]: Падпісанне [[Андросаўскае перамір’е|Андрусаўскага перамір’я]] між [[Вялікае Княства Маскоўскае|Масковіяй]] і [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]], згодна з якім апошняя страціла [[Смаленск]]ія землі і Левабярэжную [[Украіна|Украіну]]. * [[1852]]: У [[Мінск]]у ў Гарадскім тэатры адбылася прэм’ера спектакля паводле п’есы [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]] «[[Сялянка (опера)|Сялянка]]». * [[1885]]: У [[Масква|Маскве]] адкрылася першая бясплатная бібліятэка-чытальня імя І. С. Тургенева. * [[1893]]: На сцэне [[Мулен Руж]] паказаны першы [[стрыптыз]]. * [[1895]]: Кіраўнік фізічнага выхавання ў Саюзе маладых хрысціян у горадзе Халіок (штат Масачусэтс) Уільям Морган вынайшаў новую гульню — [[валейбол]]. * [[1900]]: Заснаваны тэнісны турнір [[Кубак Дэвіса]]. * [[1904]]: Японская эскадра адмірала Тога атакавала рускую эскадру на ўнутраным рэйдзе [[Порт-Артур]]а, пачатак руска-японскай вайны. Бой крэйсера «Вараг» і кананерскай лодкі «Карэец» супраць японскай эскадры. * [[1913]]: Адбылася першая пастаноўка знакамітай камедыі [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Паўлінка]]». У [[Вільня|Вільні]] сіламі [[Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні|Беларускага музычна-драматычнага гуртка]] паставіў п’есу [[Алесь Бурбіс]]. * [[1920]]: Падпісаны года [[Шпіцбергенскі трактат|міжнародны трактат]], які вызначыў прававы статус архіпелага [[Шпіцберген]]. * [[1940]]: У ноч на [[10 лютага]] здзейснены першы этап савецкай дэпартацыі насельніцтва з [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], 50 тысяч чалавек адпраўлены ў [[Сібір]] і [[Казахстан]]. * [[1943]]: Пачалася [[Краснадарская наступальная аперацыя]], ад нацысцкіх захопнікаў вызвалены горад [[Белгарад]]. * [[1955]]: Адкрыты [[Рымскі метрапалітэн]]. * [[1960]]: Закладзена першая зорка на [[Галівудская алея славы|Галівудскай алеі славы]]. * [[1971]]: Экіпаж касмічнага карабля «[[Апалон-14]]» высадзіўся на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяцы]]. * [[2020]]: Кінапрэмію «[[Оскар (кінапрэмія, 2020)|Оскар]]» упершыню [[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|галоўную ўзнагароду]] атрымаў неангламоўны фільм — паўднёвакарэйская стужка «[[Паразіты (фільм, 2019)|Паразіты]]» рэжысёра [[Пон Джун Хо]].  == Нарадзіліся == [[Выява:Krzysztof Mikołaj "the Thunderbolt" Radziwiłł.PNG|thumb|left|120px|Крыштоф Радзівіл «Пярун»]] * [[1404]]: [[Канстанцін XI]], імператар усходнерымскі * [[1441]]: [[Алішэр Наваі]], узбекскі паэт (пам. 3.1.1501) * [[1547]]: [[Крыштоф Радзівіл Пярун]], дзяржаўны і вайсковы дзеяч ВКЛ (пам. 20.11.1621) * [[1783]]: [[Васіль Жукоўскі]], рускі паэт, перакладчык, адзін з заснавальнікаў рускага рамантызму * [[1830]]: [[Абдул-Азіз]], 32-і султан Асманскай імперыі * [[1844]]: [[Анатоль Фёдаравіч Коні]], расійскі юрыст, пісьменнік і грамадскі дзеяч * [[1846]]: [[Леапольд Баварскі]], германскі вайсковы дзеяч (пам. 28.9.1930) * 1846: [[Вільгельм Майбах]], нямецкі канструктар (пам. 29.12.1929) * [[1854]]: [[Алета Якабс]], першая жанчына-урач Нідэрландаў * [[1864]]: [[Мійна Хярма]], эстонскі кампазітар, харавы дырыжор * [[1867]]: [[Нацумэ Сосэкі]], японскі пісьменнік * [[1874]]: [[Усевалад Меерхольд]], савецкі рэжысёр і акцёр (пам. 2.2.1940) * [[1885]]: [[Альбан Берг]], аўстрыйскі кампазітар * [[1902]]: [[Леон Мба]], прэзідэнт Габона * [[1910]]: [[Жак Мано]], французскі біёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] [[1965]] (пам. 1976) * [[1929]]: [[Ховард Кановіц]], амерыканскі мастак * [[1930]]: [[Валянцін Яфімавіч Тарас|Валянцін Тарас]], беларускі паэт, перакладчык, публіцыст * [[1931]]: [[Ёзэф Масапуст]], чэхаславацкі футбаліст * [[1932]]: [[Герхард Рыхтэр]], нямецкі жывапісец * [[1942]]: [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]], беларускі літаратар * [[1942]]: [[Ада Лундвер]], эстонская актрыса і спявачка * [[1946]]: [[Эдуард Барысавіч Зарыцкі]], беларускі кампазітар * [[1960]]: [[Міхась Казлоўскі]], беларускі краязнавец, грамадскі дзеяч, крытык, публіцыст, выдавец * [[1973]]: [[Макота Сінкай]], японскі рэжысёр і аніматар * [[1979]]: [[Чжан Цзыі]], кітайская актрыса * [[1987]]: [[Магдалена Нойнер]], нямецкая біятланістка * [[2002]]: [[Рэган Сміт]], амерыканская плыўчыха, прызёрка алімпійскіх гульняў == Памерлі == [[Выява:Gerard_Dou_-_Self-Portrait_-_WGA06660.jpg|thumb|120px|Герард Доў]] * [[1199]]: [[Мінамота-но Ёрытома]], заснавальнік сёгуната Камакура * [[1640]]: [[Мурад IV]], 17-ы султан [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] (нар. 16.6.1612) * [[1675]]: [[Герард Доў]], галандскі мастак, вучань [[Рэмбрант]]а (нар. 7.4.1613) * [[1675]]: [[Амброзіус Брэйгель]], нідэрландскі жывапісец * [[1767]]: [[Юбер Друэ]], французскі мастак * [[1861]]: [[Фрэнсіс Дэнбі]], ірландскі пейзажыст * [[1881]]: [[Фёдар Дастаеўскі]], рускі пісьменнік (нар. 11.11.1821) * [[1905]]: [[Адольф фон Менцэль]], нямецкі мастак * [[1905]]: [[Фрэдэрык Актавіус Пікард-Кембрыдж]], брытанскі арахнолаг * [[1938]]: [[Аксель Паўльсен]], нарвежскі фігурыст і канькабежац * [[1967]]: [[Джорджыа Б’янкі]], італьянскі рэжысёр * [[1975]]: [[Тойва Сяркя]], фінскі кінарэжысёр * [[1984]]: [[Юрый Андропаў]], генеральны сакратар ЦК КПСС * [[1991]]: [[Аркадзь Мігдал]], савецкі фізік-тэарэтык, акадэмік АН СССР (нар.11.3.1911) * [[2001]]: [[Герберт Сайман]], амерыканскі сацыёлаг і эканаміст * [[2002]]: [[Маргарэт (прынцэса Вялікабрытаніі)]] * [[2014]]: [[Габрыэль Аксель]], дацкі кінарэжысёр * [[2021]]: [[Чык Карыа]], амерыканскі джазавы піяніст == Святкуюць == * [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] Міжнародны дзень стаматолага. * [[Выява:Flag of Europe.svg|25px]] [[Еўрапейскі саюз]] — Дзень інтэрнэту (з 2010). * [[Выява:Flag of Lebanon.svg|25px]] [[Ліван]] — Свята Маранітаў. <noinclude> [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|209]] {{Храналагічны пералік}} </noinclude> [[Катэгорыя:9 лютага| ]] n1i33etfzr2f9am23qk92m1voodbdqy 5219579 5219530 2026-10-16T10:12:04Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5219579 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на люты}} </noinclude>__NOTOC__ '''9 лютага''' — саракавы дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[981]]: [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|Імператар]] [[Атон II Руды|Атон II]] ўвайшоў у [[Рым]] і вярнуў Папу [[Бенедыкт VII (Папа Рымскі)|Бенедыкта VII]] да ўлады. * [[1507]]: Партугальскі мараплаўца Д.-Ф. Перэйра адкрыў востраў, названы ім названы Санта-Апалонія, сучасны [[Рэюньён]]. * [[1550]]: Заснаваны [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі езуіцкі калегіум]], які ў 1578 г. быў прывілеем караля [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]] быў пераўтвораны ў [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі універсітэт]]. * [[1621]]: Пачатак пантыфікату [[Грыгорый XV|Грыгорыя XV]], 234-га папы рымскага (1621—1623). * [[1648]]: [[Багдан Міхайлавіч Хмяльніцкі|Багдан Хмяльніцкі]] абраны гетманам Украіны. * [[1667]]: Падпісанне [[Андросаўскае перамір’е|Андрусаўскага перамір’я]] між [[Вялікае Княства Маскоўскае|Масковіяй]] і [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]], згодна з якім апошняя страціла [[Смаленск]]ія землі і Левабярэжную [[Украіна|Украіну]]. * [[1852]]: У [[Мінск]]у ў Гарадскім тэатры адбылася прэм’ера спектакля паводле п’есы [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]] «[[Сялянка (опера)|Сялянка]]». * [[1885]]: У [[Масква|Маскве]] адкрылася першая бясплатная бібліятэка-чытальня імя І. С. Тургенева. * [[1893]]: На сцэне [[Мулен Руж]] паказаны першы [[стрыптыз]]. * [[1895]]: Кіраўнік фізічнага выхавання ў Саюзе маладых хрысціян у горадзе Халіок (штат Масачусэтс) Уільям Морган вынайшаў новую гульню — [[валейбол]]. * [[1900]]: Заснаваны тэнісны турнір [[Кубак Дэвіса]]. * [[1904]]: Японская эскадра адмірала Тога атакавала рускую эскадру на ўнутраным рэйдзе [[Порт-Артур]]а, пачатак руска-японскай вайны. Бой крэйсера «Вараг» і кананерскай лодкі «Карэец» супраць японскай эскадры. * [[1913]]: Адбылася першая пастаноўка знакамітай камедыі [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Паўлінка]]». У [[Вільня|Вільні]] сіламі [[Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні|Беларускага музычна-драматычнага гуртка]] паставіў п’есу [[Алесь Бурбіс]]. * [[1920]]: Падпісаны года [[Шпіцбергенскі трактат|міжнародны трактат]], які вызначыў прававы статус архіпелага [[Шпіцберген]]. * [[1940]]: У ноч на [[10 лютага]] здзейснены першы этап савецкай дэпартацыі насельніцтва з [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], 50 тысяч чалавек адпраўлены ў [[Сібір]] і [[Казахстан]]. * [[1943]]: Пачалася [[Краснадарская наступальная аперацыя]], ад нацысцкіх захопнікаў вызвалены горад [[Белгарад]]. * [[1955]]: Адкрыты [[Рымскі метрапалітэн]]. * [[1960]]: Закладзена першая зорка на [[Галівудская алея славы|Галівудскай алеі славы]]. * [[1971]]: Экіпаж касмічнага карабля «[[Апалон-14]]» высадзіўся на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяцы]]. * [[2020]]: Кінапрэмію «[[Оскар (кінапрэмія, 2020)|Оскар]]» упершыню [[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|галоўную ўзнагароду]] атрымаў неангламоўны фільм — паўднёвакарэйская стужка «[[Паразіты (фільм, 2019)|Паразіты]]» рэжысёра [[Пон Джун Хо]].  == Нарадзіліся == [[Выява:Krzysztof Mikołaj "the Thunderbolt" Radziwiłł.PNG|thumb|left|120px|Крыштоф Радзівіл «Пярун»]] * [[1404]]: [[Канстанцін XI]], імператар усходнерымскі * [[1441]]: [[Алішэр Наваі]], узбекскі паэт (пам. 3.1.1501) * [[1547]]: [[Крыштоф Радзівіл Пярун]], дзяржаўны і вайсковы дзеяч ВКЛ (пам. 20.11.1621) * [[1731]]: [[Даменіка Марыа Гаспара Анджаліні]], італьянскі балетмайстар * [[1783]]: [[Васіль Жукоўскі]], рускі паэт, перакладчык, адзін з заснавальнікаў рускага рамантызму * [[1830]]: [[Абдул-Азіз]], 32-і султан Асманскай імперыі * [[1844]]: [[Анатоль Фёдаравіч Коні]], расійскі юрыст, пісьменнік і грамадскі дзеяч * [[1846]]: [[Леапольд Баварскі]], германскі вайсковы дзеяч (пам. 28.9.1930) * 1846: [[Вільгельм Майбах]], нямецкі канструктар (пам. 29.12.1929) * [[1854]]: [[Алета Якабс]], першая жанчына-урач Нідэрландаў * [[1864]]: [[Мійна Хярма]], эстонскі кампазітар, харавы дырыжор * [[1867]]: [[Нацумэ Сосэкі]], японскі пісьменнік * [[1874]]: [[Усевалад Меерхольд]], савецкі рэжысёр і акцёр (пам. 2.2.1940) * [[1885]]: [[Альбан Берг]], аўстрыйскі кампазітар * [[1902]]: [[Леон Мба]], прэзідэнт Габона * [[1910]]: [[Жак Мано]], французскі біёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] [[1965]] (пам. 1976) * [[1929]]: [[Ховард Кановіц]], амерыканскі мастак * [[1930]]: [[Валянцін Яфімавіч Тарас|Валянцін Тарас]], беларускі паэт, перакладчык, публіцыст * [[1931]]: [[Ёзэф Масапуст]], чэхаславацкі футбаліст * [[1932]]: [[Герхард Рыхтэр]], нямецкі жывапісец * [[1942]]: [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]], беларускі літаратар * [[1942]]: [[Ада Лундвер]], эстонская актрыса і спявачка * [[1946]]: [[Эдуард Барысавіч Зарыцкі]], беларускі кампазітар * [[1960]]: [[Міхась Казлоўскі]], беларускі краязнавец, грамадскі дзеяч, крытык, публіцыст, выдавец * [[1973]]: [[Макота Сінкай]], японскі рэжысёр і аніматар * [[1979]]: [[Чжан Цзыі]], кітайская актрыса * [[1987]]: [[Магдалена Нойнер]], нямецкая біятланістка * [[2002]]: [[Рэган Сміт]], амерыканская плыўчыха, прызёрка алімпійскіх гульняў == Памерлі == [[Выява:Gerard_Dou_-_Self-Portrait_-_WGA06660.jpg|thumb|120px|Герард Доў]] * [[1199]]: [[Мінамота-но Ёрытома]], заснавальнік сёгуната Камакура * [[1640]]: [[Мурад IV]], 17-ы султан [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] (нар. 16.6.1612) * [[1675]]: [[Герард Доў]], галандскі мастак, вучань [[Рэмбрант]]а (нар. 7.4.1613) * [[1675]]: [[Амброзіус Брэйгель]], нідэрландскі жывапісец * [[1767]]: [[Юбер Друэ]], французскі мастак * [[1861]]: [[Фрэнсіс Дэнбі]], ірландскі пейзажыст * [[1881]]: [[Фёдар Дастаеўскі]], рускі пісьменнік (нар. 11.11.1821) * [[1905]]: [[Адольф фон Менцэль]], нямецкі мастак * [[1905]]: [[Фрэдэрык Актавіус Пікард-Кембрыдж]], брытанскі арахнолаг * [[1938]]: [[Аксель Паўльсен]], нарвежскі фігурыст і канькабежац * [[1967]]: [[Джорджыа Б’янкі]], італьянскі рэжысёр * [[1975]]: [[Тойва Сяркя]], фінскі кінарэжысёр * [[1984]]: [[Юрый Андропаў]], генеральны сакратар ЦК КПСС * [[1991]]: [[Аркадзь Мігдал]], савецкі фізік-тэарэтык, акадэмік АН СССР (нар.11.3.1911) * [[2001]]: [[Герберт Сайман]], амерыканскі сацыёлаг і эканаміст * [[2002]]: [[Маргарэт (прынцэса Вялікабрытаніі)]] * [[2014]]: [[Габрыэль Аксель]], дацкі кінарэжысёр * [[2021]]: [[Чык Карыа]], амерыканскі джазавы піяніст == Святкуюць == * [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] Міжнародны дзень стаматолага. * [[Выява:Flag of Europe.svg|25px]] [[Еўрапейскі саюз]] — Дзень інтэрнэту (з 2010). * [[Выява:Flag of Lebanon.svg|25px]] [[Ліван]] — Свята Маранітаў. <noinclude> [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|209]] {{Храналагічны пералік}} </noinclude> [[Катэгорыя:9 лютага| ]] qocpjasg76y2wj0842r1uvmgwem86lm 0 1160 5219168 5152920 2026-10-15T12:55:13Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5219168 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на чэрвень}}</noinclude> '''9 чэрвеня''' — сто шасцідзесяты (сто шэсцьдзесят першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1311]]: «Маэста» [[Дуча дзі Буанінсенья]] ўсталявана ў [[Сіенскі сабор|Сіенскім саборы]]. * [[1534]]: [[Жак Карцье]] адкрыў [[рака Святога Лаўрэнція|раку Святога Лаўрэнція]]. * [[1661]]: [[Магілёў|Магілёву]] нададзены герб * [[1898]]: [[Вялікабрытанія]] атрымала ад [[Кітай|Кітая]] тэрыторыю [[Ганконг]]а ў арэнду на 99 гадоў * [[1919]]: Адкрыўся [[Беларускі з’езд Віленшчыны і Гродзеншчыны]] * [[1960]]: [[Адміністрацыйны цэнтр]] [[Парыцкі раён|Парыцкага раёна]] перанесены ў гарадскі пасёлак [[Гісторыя Светлагорска|Шацілкі]] (сучасны [[горад]] [[Светлагорск]]). * [[2019]]: [[Касым-Жамарт Такаеў]] абраны Прэзідэнтам [[Казахстан]]а. == Нарадзіліся == * [[1424]]: [[Бланка II Наварская]], каралева Навары * [[1508]]: [[Прымаж Трубар]], славенскі першадрукар * [[1595]]: [[Уладзіслаў Ваза]], [[Каралі польскія|кароль польскі]] і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] (пам. 20.5.1648). * [[1672]]: [[Пётр I]], цар маскоўскі, першы імператар [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. * [[1812]]: [[Іаган Готфрыд Гале]], нямецкі [[астраном]] * [[1868]]: [[Уладзіслаў Вярыга]], беларускі філосаф, этнограф, фалькларыст (пам. 27.8.1916). * [[1881]]: [[Іван Луцкевіч]], беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, публіцыст, краязнавец, археолаг (пам. 20.8.1918). * [[1891]]: [[Коўл Портэр]], амерыканскі кампазітар * [[1916]]: [[Роберт Стрэйндж Макнамара]], 7-ы міністр абароны [[ЗША]] * [[1936]]: [[Альберт Фіні]], англійскі акцёр * [[1958]]: [[Алесь Камоцкі]], беларускі [[паэт]], бард. == Памерлі == * [[68]]: [[Нерон]], старажытнарымскі імператар (нар. 15.1.37) * [[1835]]: [[Ян Рустэм]], мастак, стваральнік [[Віленская мастацкая школа|Віленскай мастацкай школы]] (нар. 1762) * [[1870]]: [[Чарлз Дыкенс]], брытанскі [[пісьменнік]], [[журналіст]] (нар. 7.2.1812) * [[1873]]: [[Венцаслаў Пелікан]], беларускі медык, грамадскі і палітычны дзеяч, прафесар, рэктар (1826—1831) [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] (нар. 11.9.1790) * [[1963]]: [[Жак Віён]], французскі мастак * [[1970]]: [[Уладзімір Тамашчык]], беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч (нар. 15.4.1900) * [[2011]]: [[Павел Місько]], беларускі пісьменнік, празаік, паэт, публіцыст (14.3.1931) * [[2012]]: [[Пол Джэнкінс (мастак)]] == Святкуюць == * {{Сцяг ЮНЕСКА}} Міжнародны дзень архіваў. * {{Сцяг Зямлі}} Міжнародны дзень акрэдытацыі. * {{Сцяг Зямлі}} Міжнародны дзень сяброў * {{Сцяг Аландскіх астравоў}} [[Аландскія астравы]], [[Фінляндыя]]: Дзень аўтаноміі * {{Сцяг Мурсіі}} [[Мурсія (аўтаномная супольнасць)|Мурсія]], [[Іспанія]]: Дзень Мурсіі * {{Сцяг Рыёхі}} [[Рыёха]], [[Іспанія]]: Дзень Рыёхі * {{Сцяг Уганды}} [[Уганда]]: Дзень герояў <noinclude> {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|609]] </noinclude> [[Катэгорыя:9 чэрвеня| ]] 6se5ohr9cb5bedue482g9zeyxulm4f6 0 2493 5219193 5187777 2026-10-15T13:31:58Z Autumndancer 168015 5219193 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Перу (значэнні)}} {{Дзяржава |Беларуская назва=Рэспубліка Перу |Арыгінальная назва={{lang-es|República del Perú}}<br />{{lang-qu|Piruw Mama Llaqta}}<br />{{lang-ay|Piruw Suyu}} |Родны склон=Перу |Герб=Escudo nacional del Perú.svg |Сцяг=Flag of Peru.svg <!-- |Замест герба=--> <!-- |Дэвіз=(дыета мон андроид)--> |Назва гімна=Somos libres, seamoslo siempre <!-- |Аўдыё= --> |Дата незалежнасці= [[28 ліпеня]] [[1821]] |Незалежнасць ад= [[Іспанія|Іспаніі]] |lat_dir = S|lat_deg =8 |lat_min =48 |lat_sec =0 |lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =58 |lon_sec = 0 |region = PE |CoordScale =10000000 |На карце=Peru (orthographic projection).svg |Мова= [[Іспанская мова|іспанская]], у рэгіёнах з перавагай індзейскага насельніцтва афіцыйнымі з’яўляюцца мовы [[Мова кечуа|кечуа]], [[Аймара (мова)|аймара]] і іншыя мясцовыя мовы <ref>http://www.tc.gob.pe/constitucion.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131102201958/http://www.tc.gob.pe/constitucion.pdf |date=2 лістапада 2013 }} {{пачатак цытаты}}Son idiomas oficiales el castellano y, en las zonas donde predominen, también lo son el quechua, el aimara y las demás lenguas aborígenes, según la ley.{{канец цытаты|крыніца=Constitución Política del Perú, 1993. Art. 48}}</ref> |Сталіца=[[Ліма]] |Найбуйнейшыя гарады=Ліма |Форма праўлення=[[Рэспубліка]] |Пасады кіраўнікоў=[[Прэзідэнт Перу|Часовы Прэзідэнт]]<br />[[Прэм’ер-міністры Перу|Прэм’ер-міністр]] |Кіраўнікі=[[Дзіна Балуартэ]]<br />''вакантна'' |Месца па тэрыторыі=20 |Тэрыторыя=1 285 216 |Працэнт вады=8,8 |Месца па насельніцтву=41 |Насельніцтва=32 168 933<ref>http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=36&pr.y=7&sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=293&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=</ref> |Год перапісу=2018 |Шчыльнасць насельніцтва=25 |ВУП=450 148 млн<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=293&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=59&pr.y=9|title=Peru|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2010-7-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029200113/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=293&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=59&pr.y=9|archivedate=29 кастрычніка 2013|url-status=dead}}</ref> |Год разліку ВУП=2018 |Месца па ВУП=38 |ВУП на душу насельніцтва=13993 |Валюта=[[Новы соль]] |Дамен=[[.pe]] |Тэлефонны код=51 |Часавы пояс= -5 }} '''Перу́''' ({{lang-es|Perú}}, {{lang-qu|Piruw}}, {{lang-ay|Piruw}}), афіцыйная назва — '''Рэспу́бліка Перу́''' ({{lang-es|República del Perú}} {{IPA|[reˈpuβlika ðel peˈɾu]}}, {{lang-qu|Piruw Mama Llaqta}} {{IPA|[piˈruw ˈmama ˈʎaχta]}}, {{lang-ay|Piruw Suyu}} {{IPA|[piˈruw ˈsuju]}}) — [[дзяржава]] ў [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]]. Мяжуе на паўночным захадзе з [[Эквадор]]ам, на поўначы — з [[Калумбія]]й, на ўсходзе — з [[Бразілія]]й, на паўднёвым усходзе — з [[Балівія]]й і [[Чылі]]. На захадзе абмываецца [[Ціхі акіян|Ціхім акіянам]]. Трэцяя па плошчы (пасля [[Бразілія|Бразіліі]] і [[Аргенціна|Аргенціны]]) краіна [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]]. Тэрыторыя — 1285,2 тыс. км², насельніцтва — 32 млн чалавек, сталіца — [[Ліма|г. Ліма]] (каля 10 млн жыхароў), афіцыйныя мовы — [[іспанская мова|іспанская]], [[Мова кечуа|кечуа]] (абедзве дзяржаўныя), [[Аймара (мова)|аймара]]. Асноўная рэлігія — каталіцызм. Нацыянальнае свята — [[28 ліпеня]] — Дзень незалежнасці (1821). Менавіта на тэрыторыі Перу сфармавалася найбольш развітая цывілізацыя дакалумбавай Амерыкі — цывілізацыя Інкаў. Дзяржава інкаў прасціралася ад паўночных межаў сучаснага Перу да [[Чылі]] і [[Аргенціна|Аргенціны]]. Перу належыць да Андскіх дзяржаў Паўднёвай Амерыкі. З’яўляецца членам [[Арганізацыя аб'яднаных нацый|ААН]], [[Азіяцка-Ціхаакіянскае эканамічнае супрацоўніцтва|АЦЭС]], [[Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў|ААД]]. == Этымалогія == Назва ўпершыню згадваецца ў 1525 г. (Пісара і Альмагра). Хутчэй за ўсё, яна ўтворана ад імя мясцовага правіцеля Біру (пач.16 стагоддзя). == Геаграфія == {{main|Геаграфія Перу}} Мяжуе на паўночным захадзе з [[Эквадор]]ам, на поўначы — з [[Калумбія]]й, на ўсходзе — з [[Бразілія]]й, на паўднёвым усходзе — з [[Балівія]]й і [[Чылі]]. На захадзе абмываецца [[Ціхі акіян|Ціхім акіянам]]. У Перу знаходзіцца [[мыс]] [[Парыньяс]] — крайні заходні пункт Паўднёвай Амерыкі. Змена халоднага [[Перуанскае цячэнне|Перуанскага цячэння]] на цёплае [[Эль-Ніньё]] перыядычна (прыкладна раз у 7-10 гадоў) выклікае значныя экалагічныя і эканамічныя катастрофы. == Прырода == {{main|Геаграфія Перу}} [[Файл:Peru Topography.png|thumb|Рэльеф Перу]] [[Файл:CoropunaSouthViewUSGS.jpg|thumb|150px|left|[[вулкан Карапуна]]]] Тэрыторыя Перу падзяляецца на 3 фізіка-геаграфічных рэгіёны: Коста — пустынная паласа берагавых раўнін на захадзе (шырыня да 180 км); Сьера — магутная сістэма Перуанскіх Андаў з участкамі плато і пласкагор’яў у цэнтры, з вяршыняй [[Гара Уаскаран|Уаскаран]] (6768 м), пагаслымі і дзеючымі вулканамі; на паўночным усходзе і ўсходзе раскінулася частка Амазонскай нізіны — Сельва. Паміж С’ерай і Сельвай ляжыць паласа перадгорных раўнін — Мантанья. Паколькі у вобласці берагавой лініі Перу праходзіць мяжа паміж літасфернымі плітамі (пліта Наска заглыбляецца пад Паўднёваамерыканскую), тут бываюць моцныя землетрасенні і вывяржэнні вулканаў. Карысныя выкапні: [[нафта]], руды цынку, [[свінец|свінцу]], [[срэбра]] і інш. На прыбярэжных астравах паклады [[гуана]]. Клімат берагавых раўнін і заходніх схілаў Андаў трапічны, пустынны, амаль без [[ападкі|ападкаў]]. Сярэднямесячныя тэмпературы 17-25&nbsp;°C на поўначы і 15-24&nbsp;°C на поўдні. Клімат горнай часткі краіны высакагорна-трапічны, больш вільготны на поўначы (ападкаў да 1000 мм) і кантынентальны на поўдні (ападкаў 700—800 мм у год). Сярэднія тэмпературы паветра ў міжгорных далінах у ліпені 5-12&nbsp;°C, у студзені 9-16&nbsp;°C з рэзкімі сутачнымі ваганнямі. У высакагор’і клімат больш халодны, на вяршынях (вышэй 4000-5000 м) — вечныя снягі. На ўсходніх схілах Андаў і ў нізінах клімат вільготны экватарыяльны (ападкаў да 3000 мм за год). Сярэднямесячныя тэмпературы 24-27&nbsp;°C. Большая частка рэк належыць басейну Амазонкі ([[Амазонка]], якая пачынаецца на перуанскай зямлі ад зліцця рэк [[Мараньён]], [[Укаялі]]). У [[Ціхі акіян]] упадаюць кароткія малаводныя рэкі (напр. [[Чыра|рака Чыра]]). На паўднёвым усходзе на мяжы з Балівіяй — высакагорнае [[Тытыкака|возера Тытыкака]]. Другое былое возера — [[Хунін (возера)|возера Хунін]], хутчэй не возера, а серыя водных вокнаў паміж балотамі, папулярнае месца для бёрдуотчынгу. [[Файл:Manu riverbank.jpg|thumb|Нацыянальны парк Ману]] Расліннасць берагавых і заходніх схілаў Андаў пустынная і паўпустынная (рэдкія хмызнякі і кактусы), на ўнутраных пласкагор’ях і плато — высакагорны трапічны стэп (халка) і паўпустыня (пуна). Усходнія схілы Андаў да вышыні і нізіна на ўсходзе ўкрыты вільготнымі вечназялёнымі лясамі (сельвай) з каштоўнымі пародамі дрэў (каўчуканосы, [[хіннае дрэва]]). Ад 1500 м да да 2300—2500 м — пояс горнага трапічнага лесу: мноства дрэвападобных папарацяў вышынёй 10-14 м, калючых кустоў, імхоў, лішайнікаў, дзеразы, багацце вогненна-чырвоных ці ярка-жоўтых архідэй, хіннае дрэва, адлюстраванае на гербе краіны Увогуле пад лесам і хмызнякамі 66 % тэрыторыі. Жывёльны свет берагавых раўнін збеднены; на міжгорных плато — [[Лама (жывёла)|ламы]] (гуанака, вікунья), шмат птушак; на ўсходніх раўнінах у сельве — [[малпы]], [[ляніўцы]], [[мурашкаедавыя|мурашкаеды]], [[тапіры]], [[пекарыевыя|пекары]], пумы і [[ягуар]]ы. Нацыянальныя паркі: [[Нацыянальны парк Уаскаран]], [[Нацыянальны парк Ману]]. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Перу}} [[Файл:IncaTupacAmaru.gif|thumb|left|100px|[[Тупак Амару]]]] === Старажытная гісторыя === Дакладны час засялення Перу [[Палеаіндзейцы|палеаіндзейцамі]] не вядомы. Мяркуецца, што гэта адбылося у перыяд паміж 18 тысячагоддзем да н.э. і 9 тысячагоддзем да н. э. Найстаражытнейшым з вядомых паселішчаў з’яўляецца [[Уака-Прыета]], жыхары якога займаліся [[збіральніцтва]]м і [[паляванне]]м на ціхаакіянскім узбярэжжы. У першай палове 5 тысячагоддзя да н.э. яны ўжо займаліся [[земляробства]]м, у 4 тысячагоддзі да н.э. асвоілі [[ткацтва]]. Узнікла [[культура Паракас]]. У 3 тысячагоддзі да н.э. ў Перу ўзнікла [[культура Нортэ-Чыка]], у 2 тысячагоддзі да н.э. — [[Чавін (культура)|культура Чавін]], якія далі пачатак [[цывілізацыя|цывілізацыі]] ў [[Анды|Андах]]. Носьбіты Чавін прыручылі [[лама (жывёла)|ламу]], пачалі займацца [[металургія]]й. У I-м тыс. н.э. развітыя культуры стварылі індзейцы [[мочэ]], [[тыаўанака]] і іншыя. Да XIII—XV стст. адносіцца росквіт дзяржавы [[Чыму]] на поўначы Перу з цэнтрам у г.[[Чан-Чан]]. === Дзяржава інкаў === {{main|Імперыя Інкаў}} Каля [[1200]] г. [[інкі]] на поўдні Перу стварылі [[Імперыя Інкаў|імперыю]]. У момант свайго росквіту (XVI ст.) яна ўключала разам з тэрыторыяй Перу сучасныя тэрыторыі [[Эквадор]]а, [[Балівія|Балівіі]], [[Аргенціна|Аргенціны]], [[Чылі]] з насельніцтвам ад 8 да 15 млн чалавек. === Канкіста і каланіяльны перыяд Перу === {{main|Іспанская каланізацыя Амерыкі|Віцэ-каралеўства Перу}} У [[1532]]—[[1536]] гг. Перу заваявалі іспанскія канкістадоры на чале з [[Франсіска Пісара|Ф.Пісара]]. У час іспанскага панавання тэрыторыя Перу ўваходзіла ў склад [[віцэ-каралеўства Перу]]. Найбуйнейшае антыіспанскае паўстанне індзейцаў на чале з [[Тупак Амару II|Тупакам Амару II]] адбылося ў [[1780]]—[[1781]] гг. === Вайна за незалежнасць === {{main|Вайна за незалежнасць Перу}} У [[1809]] г. пачалася вайна за незалежнасць Перу. [[28 ліпеня]] [[1821]] г. абвешчана незалежнасць Перу, у [[1827]] г. прынята першая кастытуцыя, якая абвясціла краіну рэспублікай. === Незалежнае Перу ў XIX ст. === У выніку вайны з Чылі ў [[1879]]—[[1884]] гг. Перу страціла багатую салетрай правінцыю [[Тарапака]]. Знясіленае вайной Перу трапіла ў фінансавую залежнасць ад замежных дзяржаў, найперш ад [[ЗША]]. === Незалежнае Перу ў XX ст. === Становішча ў краіне значна пагоршылася ў час прэзідэнцтва [[Аўгуста Легія]] ([[1919]]—[[1930]] гг.), які ўсталяваў сваю дыктатуру. У [[1924]] г. [[В.Р.Ая дэ ла Торэ]] заснаваў у выгнанні [[Амерыканскі народна-рэвалюцыйны альянс]] (АПРА), на базе якога ўзнік папулісцкі нацыяналістычны рух — [[апрызм]], што адлюстраваў інтарэсы сярэдніх слаёў насельніцтва. У верасні [[1930]] г. створана [[Перуанская апрысцкая партыя]] (ПАП), якая выступала за нацыяналізацыю буйной прамысловасці і роўныя правы для ўсіх грамадзян, у тым ліку для індзейцаў. У 1932-34 адбылася [[Летысійская вайна (1932—1934)|Летысійская вайна]]. Пасля таго, як ПАП стала на шлях палітычнага тэрору, яна была забаронена, але і ў падполлі захавала значны ўплыў у грамадстве ў 1930 — 1940-я гг. Урад [[Фернанда Белаундэ Тэры|Ф.Белаундэ Тэры]], які прыйшоў да ўлады ў [[1963]] г., спрабаваў ажыццявіць дэмакратычныя рэформы, але вымушаны быў капітуляваць перад замежнымі манаполіямі і мясцовай алігархіяй. Гэта выклікала патрыятычны ўздым у грамадстве, у тым ліку ў арміі. ==== Пераўтварэнні ваеннага ўрада 1968—1980 гг. ==== У кастрычніку [[1969]] г. армія скінула Белаундэ Тэры, новы рэвалюцыйны ўрад узначаліў генерал [[Хуан Веласка Альварада|Х.Веласка Альварада]]. Былі нацыяналізаваны некаторыя прадпрыемствы, якія належалі манаполіям ЗША, прыняты закон пра аграрную рэформу. Але наступны ўрад генерала [[Франсіска Маралес Бермудэс|Ф.Маралеса Бермудэса]] ([[1975]]—[[1980]] гг.) зрабіў шэраг уступак замежнаму і мясцоваму капіталу і пачаў дэнацыяналізацыю. ==== Грамадзянскае праўленне 1980—1992 гг. ==== У [[1979]] г. ваенныя перадалі ўладу цывільным дзеячам. Пры прэзідэнце [[Фернанда Белаундэ Тэры|Ф. Белаундэ Тэры]] ([[1980]]—[[1985]] гг.) працягваўся адыход ад рэформ. На прэзідэнцкіх выбарах [[1985]] г. перамог кандыдат ПАП [[Алан Гарсія|А. Гарсія Перэс]], які намагаўся ажыццявіць праграму сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняў, але не здолеў спыніць крызісныя з’явы — інфляцыю, беспрацоўе. Вялікай праблемай стаў масавы тэрор левых экстрэмісцкіх арганізацый. ==== Дыктатура А. Фухіморы ==== У [[1990]] г. прэзідэнтам абраны незалежны кандыдат [[Альберта Фухіморы|А. Фухіморы]], зноў перавыбраны ў [[1995]] г. і, у парушэнне канстытуцыі, у маі [[2000]] г. Пры ім была ажыццяўлена праграма стабілізацыі эканомікі Перу, значна зменшана інфляцыя, дасягнуты вялікія поспехы ў барацьбе з левым экстрэмізмам. У лістападзе [[2000]] г. Фухіморы, з-за абвінавачванняў яго акружэння ў сувязях з наркамафіяй, быў вымушаны адмовіцца ад прэзідэнцкіх паўнамоцтваў. === Перу ў XXI ст. === У 2007 годзе адбылося [[Землетрасенне ў Перу (2007)|моцнае землетрасенне]]. == Дзяржаўны лад == {{main|Дзяржаўны лад і палітыка Перу}} [[Файл:Congreso del Perú.JPG|thumb|[[Кангрэс Рэспублікі Перу]]]] Перу — [[прэзідэнцкая рэспубліка]]. Дзейнічае канстытуцыя 1993. Кіраўнік дзяржавы і галоўнакамандуючы — прэзідэнт, які выбіраецца прамым тайным галасаваннем на ўсеагульных выбарах на 5 гадоў. [[Заканадаўчая ўлада]] належыць аднапалатнаму парламенту — [[Кангрэс Рэспублікі Перу|Кангрэсу Рэспублікі Перу]], які выбіраецца паводле сістэмы прапарцыянальнага прадстаўніцтва тэрмінам на 5 гадоў. [[Выканаўчая ўлада|Выканаўчую ўладу]] ажыццяўляюць прэзідэнт і ўрад на чале са старшынёй Савета міністраў. У міжнародных справах Перу выступае за ўмацаванне ролі ААН, рашэнне любых спрэчак і канфліктаў паміж дзяржавамі на аснове агульнапрынятых норм міжнароднага права, рознабаковае міжнароднае супрацоўніцтва, у тым ліку ў барацьбе з такімі выклікамі сучаснасці, як міжнародны тэрарызм, наркабізнес і [[арганізаваная злачыннасць]]. З аналагічных пазіцый Перу выступае і ў Савеце Бяспецы ААН, нясталым членам якога краіна абраная на перыяд 2006—2007. == Адміністрацыйны падзел == {{main|Адміністрацыйны падзел Перу}} [[Файл:Peru, administrative divisions - ru - colored.svg|thumb|Адміністрацыйны падзел Перу]] Перу падяляецца на 12 рэгіёнаў, якія ўключаюць 24 дэпартаменты, і адна самастойная правінцыя — Кальяа. * [[Амасонас]] * [[Анкаш]] * [[Апурымак]] * [[Арэкіпа (рэгіён)|Арэкіпа]] * [[Аякуча (рэгіён)|Аякуча]] * [[Кахамарка (рэгіён)|Кахамарка]] * [[Кальяа]] * [[Куска (рэгіён)|Куска]] * [[Іка (рэгіён)|Іка]] * [[Хунін (рэгіён)|Хунін]] * [[Ла-Лібертад]] * [[Ламбаекэ]] * [[Ліма|Ліма-Метрапалітана]] * [[Ліма (рэгіён)|Ліма]] * [[Ларэта]] * [[Мадрэ-дэ-Д’ёс]] * [[Макегуа]] * [[Паска (рэгіён)|Паска]] * [[Пуна (рэгіён)|Пуна]] * [[П’юра (рэгіён)|П’юра]] * [[Сан-Марцін]] * [[Такна]] * [[Тумбес (рэгіён)|Тумбес]] * [[Уанкавеліка (рэгіён)|Уанкавеліка]] * [[Уанука (рэгіён)|Уанука]] * [[Укаялі]] == Насельніцтва == {{main|Насельніцтва Перу}} [[Файл:Peru-population-pyramid-2017.svg|thumb|Полава-ўзроставая піраміда, 2017]] У 1500 паводле сучасных падлікаў на зямлі Перу жыло 6.7 млн чалавек. Эксплуатацыя мясцовых жыхароў іспанскімі каланізатарамі абязлюдзіла рэгіён: да 1800 г. насельніцтва скарацілася амаль утрая — да 2.5. млн. У ХХ ст, як і па ўсёй Лацінскай Амерыцы, у Перу назіраўся [[дэмаграфічны выбух]], які ў пачатку нашага стагоддзя паступова затухае. Прырост насельніцтва у 2017 склаў 0,9 % (1.1 % — натуральны, −0.2 % — міграцыйны)<ref>https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/pe.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201127014227/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/pe.html |date=27 лістапада 2020 }}</ref> . [[Файл:Food Market at Cajamarca, Peru.jpg|thumb|left|Перуанская сям’я на рынку]] Перу — адзіная краіна Паўднёвай Амерыкі, дзе сёння пераважае індзейскае насельніцтва. Што тычыцца этнічнай геаграфіі, то белыя і метысы (усяго 37 %) пераважаюць у Косце, а індзейцы (45 %) — у Сельве і С’еры. Афіцыйныя мовы Перу — іспанская і кечуа. Пераважна на кечуа размаўляе 13 % насельніцтва. У горных рэгіёнах распаўсюджаны аймара і іншыя індзейскія мовы. 84 % насельніцтва — каталікі, 12 % — евангелісты. Насельніцтва па тэрыторыі Перу размеркавана нераўнамерна. Найбольш шчыльна заселеная Коста, што абумоўлена самымі спрыяльнымі кліматычнымі ўмовамі. 80 % перуанцаў жыве ў гарадах. (Ліма — 9.9 млн, Арэкіпа — 900 тыс., Трухільё — 800 тыс.)<ref>https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/pe.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201127014227/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/pe.html |date=27 лістапада 2020 }}</ref>. Ліма — буйнейшая агламерацыя заходняга ўзбярэжжа Паўднёвай Амерыкі. == Эканоміка == {{main|Эканоміка Перу}} [[Файл:Gamarra1.jpg|thumb|Гандаль на вуліцы Лімы]] [[Файл:Poverty Rate in Peru.png|thumb|left|Дынаміка беднасці ў Перу]] Перу адносяць да ліку дзяржаў, якія развіваюцца. Аснову нацыянальнай эканомікі складаюць гарнарудная прамысловасць, [[сельская гаспадарка]] і [[рыбалоўства]]. Цяперашняе кіраўніцтва краіны надае значную ўвагу стварэнню спрыяльных умоў для эканамічнага развіцця, інтэграцыі Перу ў сусветную гаспадарку, падтрыманню ўзаемавыгадных гандлёва-эканамічных сувязяў з ўсімі дзяржавамі свету, забеспячэнню прытоку замежных інвестыцый і фінансавай дапамогі. Пачатак ХХІ стагоддзя стаў паспяховым для перуанскай эканомікі, у 2012 амерыканскя эканамісты аднеслі краіну да «[[The Pacific Pumas|Ціхаакіянскіх пум]]» разам з Чылі, Калумбіяй, Мексікай. Адмоўную ролю грае моцная залежнасць ад кошту сыравіны на сусветным рынку: паколькі 55 % экспарту складаюць мінеральныя рэсурсы, у 2013—2016 гг. у сувязі з нізкімі цэнамі на сыравіну эканоміка Перу расла нізкімі тэмпамі. Сёння (2017) ВУП на душу насельніцтва Перу складае каля 14000 — крыху ніжэйшы за сярэдні ў Паўднёвай Амерыцы<ref>https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/pe.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201127014227/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/pe.html |date=27 лістапада 2020 }}</ref>. Перу займае дугое месца ў свеце па здабычы медзі, першае ў Лацінскай Амерыцы — па здабычы золата; уваходзіць у першую дзесятку сусветных вытворцаў і экспарцёраў вісмуту, вальфраму, волава, тэлурыя, цынку, свінцу, серабра, індыю, селену, ртуці, малібдэну, кадмію. Здабыча нафты ў 2016 склала 5,6 млн тон<ref>https://www.bp.com/content/dam/bp/en/corporate/pdf/energy-economics/statistical-review-2017/bp-statistical-review-of-world-energy-2017-full-report.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120705035456/http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2011/STAGING/local_assets/pdf/natural_gas_section_2012.pdf |date=5 ліпеня 2012 }}</ref>, што не забяспечыла ўнутраных патрэбаў, хоць Перу традыцыйна адносяць да экспарцёраў нафты. Перу мае вялікі энергетычны патэнцыял, пераважна гэта нафта і гідраэнергарэсурсы. Аснову энергетыкі складае нафта, што ў здабываецца на ўсходзе краіны ў рэгіёне Ларэта. ГЭС выпрацоўваюць толькі 7 % электраэнергіі, астатняе прыходзіцца на ЦЭС. Прамысловасць дастаткова развітая (сталеліцейная, аўтазборачная, тэкстыльная, харчовая). На экспарт вырошчваюцца кава, спаржа. Для ўнутранага рынку: кукуруза, бульба, ячмень. Дзякуючы багатай кіслародам і мінеральнымі рэчывамі вадзе халоднага цячэння, на Перу прыходзіцца 10 % сусветнага ўлову марской рыбы. Асноўны аб’ект рыбалоўства — перуанскі анчоус. Краіна займае першае месца ў свеце па экспарце рыбнай мукі. Паспяхова развіваецца [[турызм]]. [[Файл:Puerto de Callao.jpg|thumb|Порт Кальяа]] Артыкуламі перуанскага экспарту з’яўляюцца руды каляровых металаў, а таксама кава, воўна, бавоўна, тэкстыль, морапрадукты. Увозяцца машыны і абсталяванне, прамысловая сыравіна, спажывецкія тавары. Знешнеэканамічныя сувязі Перу досыць дыверсіфікаваныя. Асноўныя гандлёвыя партнёры: ЗША, ЕС (найболей моцныя пазіцыі традыцыйна ў Іспаніі), дзяржавы Лацінскай Амерыкі, а таксама Японія і Паўднёвая Карэя. Асобна варта сказаць пра Кітай: у 2016 Кітай атрымаў чвэрць перуанскага экспарту і паставіў 22 % імпарту<ref>http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=173&partner=undefined&product=undefined&productClass=HS&startYear=undefined&target=Partner&year=2016</ref>. Міжнародны гандаль ажыццяўляецца ў асноўным пры дапамозе марскога транспарту, галоўны порт — Кальяа. == Гл. таксама == * [[Перуанская кухня]] * [[Культура Наска]] * [[Уанка]] * [[El cóndor pasa]] * [[Геогліфы Наскі]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|том=12}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Перу ў тэмах}} {{Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў}} {{Паўднёвая Амерыка}} [[Катэгорыя:Перу| ]] 8hqsfgn0l0sv8s6dc4tmu0quqqv1g4k 0 3364 5219583 5076106 2026-10-16T10:13:46Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя асобы */ +1 5219583 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Фларэнцыя |арыгінальная назва = {{lang-it|Firenze}} |падначаленне = |краіна = Італія |герб = FlorenceCoA.svg |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 11|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |рэгіён = правінцыя Фларэнцыя{{!}}Фларэнцыя |від рэгіёна = Правінцыі Італіі{{!}}Правінцыя |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 59 да н.э. |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 102 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 50 |афіцыйная мова = італьянская |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 366074 |год перапісу = 2008 |шчыльнасць = 3453 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = 055 |паштовы індэкс = 50100 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = ISTAT |лічбавы ідэнтыфікатар = 048017 |катэгорыя ў Commons = Florence |сайт = http://www.comune.firenze.it |мова сайта = it |мова сайта 2 = en |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Фларэнцыя''' ({{lang-it|Firenze}} {{IPA|[fiˈrɛnʦe]}}, {{lang-la|Florentia}}, што перакладаецца як «''Квітнеючая''») — італьянскі горад-музей на [[Арно|рацэ Арно]], у мінулым — цэнтр [[Фларэнційская рэспубліка|Фларэнційскай рэспублікі]], сталіца герцагаў [[Медычы]] і Італьянскага каралеўства, цяпер — адміністрацыйны цэнтр рэгіёну [[Таскана]]. Насельніцтва — 373.200 чалавек (2012). == Гісторыя == [[Выява:CampanileGiotto-01.jpg|thumb|left|200px|Званніца сабора [[Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ]]]] Фларэнцыю заснаваў у [[59 да н.э.]] [[Гай Юлій Цэзар|Юлій Цэзар]] на месцы старажытнага этрускага паселішча. У [[774]] горад увайшоў у [[Тасканскае княства]], сталіцай якога тады была [[Лука (Італія)|Лука]]. Каля [[1000]] года сталіцай дзяржавы стала ўжо Фларэнцыя. Залаты век фларэнтыйскага мастацтва пачаўся менавіта ў гэты час. У [[1013]] годзе было распачата будаўніцтва базілікі Сан-Маніята. Знешні выгляд баптыстэрыя быў перапрацаваны ў раманскім стылі паміж [[1059]] і [[1128]] гадамі. У гэты перыяд у заняпадзе знаходзіўся асноўны канкурэнт Фларэнцыі горад [[Піза]], які ў [[1284]] годзе трываў паражэнне ад [[Генуя|Генуі]], а ў [[1406]] годзе быў далучаны да складу Фларэнтыйскай дзяржавы. З [[11 стагоддзе|XI стагоддзя]]  Фларэнцыя была значным гандлёвым і эканамічным цэнтрам, галоўным чынам дзякуючы сукнаробству, з [[1115]] года горад з'яўляецца незалежнай камунай. Ад 1252 года Фларэнцыя біла залаты [[Фларын (манета)|фларын]], які стаў агульнаеўрапейскай валютай. З [[14 стагоддзе|XIV стагоддзя]] тут узніклі [[мануфактура|мануфактуры]]. У XIV—[[16 стагоддзе|XVI стагоддзях]] Фларэнцыя была адным з цэнтраў італьянскага [[Адраджэнне|Адраджэння]], больш за ўсё вядомай [[Фларэнційская школа жывапісу|Фларэнтыйскай школай жывапісу]]. У [[15 стагоддзе|XV стагоддзі]] Фларэнцыя стала адным з найбуйнейшых гарадоў Еўропы і мела значныя эканамічныя поспехі. Аднак жыццё не было ідылічным для ўсіх жыхароў, сярод мяшчан меліся значныя адрозненні ў ступені багацця<ref>Pallanti, Giuseppe (2006). Mona Lisa Revealed: The Identity of Leonardo's Model. Florence, Italy: Skira. pp. 17, 23, 24. ISBN 88-7624-659-2.</ref>. У гэты час самым магутным і заможным чалавекам у горадзе стаў [[Козіма Медычы]], пачынальнік знакамітага роду. Хоць горад афіцыйна базаваўся на дэмакратычным духу, Козіма, які меў сур'ёзны банкаўскі бізнес, паступова атрымаў кантроль над горадам. Козіма ўспадкаваў яго сын П'ера, якога ў [[1469]] годзе змяніў унук Козіма — [[Ларэнца Медычы|Ларэнца]]. Ларэнца шчодра ставіўся да дзеячаў [[мастацтва]], менавіта яго апека дазволіла раскрыцца [[Мікеланджэла]], [[Леанарда да Вінчы]] і [[Сандра Бацічэлі]]. У [[1532]] годзе Фларэнційская дзяржава займала значныя тэрыторыі з гарадамі [[Піза]], [[Ліворна]] і іншымі, стаўшы герцагствам, а з 1569 года — [[Вялікае герцагства Тасканскае|Вялікім герцагствам Тасканскім]]. У [[1801]]—[[1807]] гадах Фларэнцыя была сталіцай каралеўства [[Этрурыя]], залежнага ад напалеонаўскай [[Францыя|Францыі]]. З [[1860]] года знаходзілася ў складзе [[Сардзінскае каралеўства|Сардзінскага каралеўства]], якое з [[1861]] года стала Італьянскім каралеўствам, у [[1865]]—[[1871]] гадах горад нават быў сталіцай аб'яднанага Італьянскага каралеўства. У [[1871]] годзе сталіца была перанесена ў [[Рым]]. У [[1943]] годзе Фларэнцыя была акупаваная нямецкімі войскамі, але ўсё роўна яна стала адным з цэнтраў [[рух Супраціўлення|руху Супраціўлення]]. У жніўні [[1944]] года была вызваленая партызанамі і англійска-амерыканскімі войскамі. == Архітэктура == Асноўная частка забудовы Фларэнцыі (пераважна ў стылях [[готыка|готыкі]] і ранняга [[Рэнесанс|Адраджэння]]) месціцца на правым беразе [[Арно|ракі Арно]]. Захаваліся старажытна-рымская прамавугольная планіроўка горада, фрагменты сярэднявечных гарадскіх умацаванняў. У гістарычным цэнтры — сістэма звязаных паміж сабой трох галоўных плошчаў. На П'яцца дэль Дуома (''Piazza del Duomo —'' Саборная плошча) знаходзіцца баптыстэрый Сан-Джавані з барэльефамі на дзвярах, сабор [[Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ]] (з 1296 года, архітэктар [[Арнольфа дзі Камбіа]]), кампаніла Джотта. На П'яцца дэла Сіньёрыя знаходзіцца палацца дэла Сіньёрыя (цяпер Palazzo Vecchio — палацца Век'ё), галерэя Уфіцы, Лоджыя дэі Ланцы (1376-80). == Дэмаграфія == Станам на [[2009]] год 87,46 % насельніцтва горада складалі [[італьянцы]]. Паводле ацэнак у месце пражываюць каля 6 тысяч кітайцаў<ref>[https://web.archive.org/web/20090201181239/http://www.chicagotribune.com/news/chi-090102-italy-china,0,1337042.story Chinese immigrants to Italy build no ordinary Chinatown]. Chicago Tribune</ref>. Найбуйнейшая група імігрантаў (3,52 % насельніцтва) з'яўляюцца еўрапейцамі, сярод якіх вылучаюцца [[румыны]] і [[албанцы]]. Імігранты з [[Далёкі Усход|Усходняй Азіі]] (у асноўным [[кітайцы]] і [[філіпінцы]]) складаюць 2,17 %, з Амерыкі (у асноўным [[перуанцы]]) — 1,41 %, з [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]] (у асноўным [[мараканцы]]) — 0,9 %<ref>[http://demo.istat.it/str2006/index.html Statistiche demografiche ISTAT] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130814010947/http://demo.istat.it/str2006/index.html |date=14 жніўня 2013 }}. Demo.istat.it.</ref>. == Музеі == * [[Піці]] * [[Уфіцы]] == Храмы == * [[Лютэранская царква (Фларэнцыя)|Лютэранская царква]] * [[Сан-Сальві (Фларэнцыя)|Сан-Сальві]] == Вядомыя асобы == * [[Даменіка Марыа Гаспара Анджаліні]], італьянскі балетмайстар * [[Сандра Бацічэлі]], італьянскі жывапісец * [[Беноца Гоцалі]], італьянскі жывапісец * [[Арнольда Дзокі]], італьянскі скульптар * [[Марыа Дэль Монака]], італьянскі оперны спявак * [[Андрэа Дэль Сарта]], італьянскі жывапісец * [[Луіджы Керубіні]], італьянскі і французскі кампазітар * [[Жан-Батыст Люлі|Ж.-Б. Люлі]], французскі кампазітар, скрыпач, танцор, дырыжор і педагог * [[Нікало Макіявелі]], італьянскі палітычны і ваенны тэарэтык, гісторык, пісьменнік і дыпламат * [[Флорэнс Найцінгейл]], сястра міласэрнасці, грамадскі дзеяч Вялікабрытаніі * [[Бенвенута Чэліні]], італьянскі скульптар, ювелір == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Правінцыя Фларэнцыя}} [[Катэгорыя:Гарады Тасканы]] [[Катэгорыя:Фларэнцыя| ]] [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Фларэнцыя]] oyz590g52rgz8tbgtesw56912zvbkdi 0 8934 5219348 4826929 2026-10-15T20:45:43Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5219348 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[16 лютага]]: Пры падтрымцы [[Швецыя|Швецыі]] супернікамі караля [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II Моцнага]] ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] створана [[Варшаўская канфедэрацыя (1704)|Варшаўская канфедэрацыя]]. * [[24 ліпеня]]: Рускія войскі пасля аблогі ўзялі [[Тарту|Дэрпт]]. * [[30 жніўня]]: У [[Нарва|Нарве]] заключана пагадненне паміж Расіяй і Рэччу Паспалітай пра ўдзел апошняй у [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайне]]. * [[22 кастрычніка]]: [[Каралеўскі ваенна-марскі флот Вялікабрытаніі]] страціў чатары караблі ў катастрофе ля вострава [[Сілі]]. == Нарадзіліся == * [[5 верасня]]: [[Марыс Кантэн дэ Латур]], французскі мастак == Памерлі == * [[2 лютага]]: [[Гіём Франсуа Лапіталь]], французскі матэматык. * [[24 лютага]]: [[Марк-Антуан Шарпанцье]], французскі кампазітар. * [[3 мая]]: [[Генрых Ігнац Франц фон Бібер]], аўстрыйскі кампазітар. * [[1 кастрычніка]]: [[Карнеліс Дзюсарт]], нідэрландскі мастак. * [[28 кастрычніка]]: [[Джон Лок]], брытанскі [[Педагогіка|педагог]] і [[філосаф]]. {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1704| ]] g8p324vdeg2exd1kgl4vecz7cafh42d 0 8960 5219580 4393092 2026-10-16T10:12:27Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5219580 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * Пачалося будаўніцтва [[Палац Сапегаў (Варшава)|палаца Сапегаў]] ў [[Варшава|Варшаве]] == Нарадзіліся == * [[9 лютага]]: [[Даменіка Марыа Гаспара Анджаліні]], італьянскі балетмайстар * [[3 верасня]]: [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]], магілёўскі каталіцкі архібскуп (пам. [[1.12]].[[1826]]) * [[10 кастрычніка]]: [[Генры Кавендыш]], англійскі [[фізік]] і [[хімік]] (пам. [[24.2]].[[1810]]) == Памерлі == * [[24 красавіка]]: [[Даніэль Дэфо]], англійскі [[пісьменнік]] (нар. каля [[1660]]) * [[30 лістапада]]: [[Брук Тэйлар]], англійскі [[матэматык]] (нар. [[18.8]].[[1685]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1731| ]] rtm49kzd8f97hxru08rcrwbvyo32dtz 0 8999 5219493 4702751 2026-10-16T06:59:12Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5219493 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[23 мая]]: Перамога рускага войска на чале з [[Аляксандр Сувораў|Аляксандрам Суворавым]] над войскамі [[Барская канфедэрацыя|польскіх канфедэратаў]] пры Ландскроне. * [[23 верасня]]: Расійскае войска на чале з [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандрам Суворавым]] перамагло войска канфедэратаў пад камандаваннем [[Міхал Казімір Агінскі|Міхала Агінскага]] ў [[Бой пры Сталовічах (1771)|бітве пры Сталовічах]]. == Нарадзіліся == * [[16 сакавіка]]: [[Антуан-Жан Гро]], французскі мастак * [[14 мая]]: [[Роберт Оўэн]], брытанскі [[філосаф]] і [[педагог]] (пам. [[17.11]].[[1858]]) * [[1 кастрычніка]]: [[П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё]], французскі кампазітар * [[12 кастрычніка]]: [[Міхаіл Андрэевіч Міларадавіч]], расійскі вайсковы дзеяч, [[генерал ад інфантэрыі]] ([[27.12|15 (27) снежня]] [[1825]]) == Памерлі == * [[30 студзеня]]: [[Франц Марцін Кюн]], нямецкі мастак * [[26 снежня]]: [[Клод Адрыян Гельвецый]], французскі літаратар і філосаф. {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1771| ]] cfw4md1hxehhkav05hyjl3t2e5bjo8u 0 9028 5219582 4702719 2026-10-16T10:13:23Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5219582 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[30 красавіка]]: [[ЗША]] купілі ў [[Францыя|Францыі]] Луізіяну, па цане 4 [[цэнт]]ы за [[акр]]. == Нарадзіліся == * [[3 сакавіка]]: [[Аляксандр-Габрыэль Дэкан]], французскі мастак * [[22 ліпеня]]: [[Эжэн Ізабэ]], французскі мастак-марыніст * [[24 ліпеня]]: [[Адольф Шарль Адан]], французскі кампазітар * [[11 кастрычніка]]: [[Барэнд Карнеліс Кукук]], нідэрландскі мастак * [[29 лістапада]]: [[Крысціян Доплер]], аўстрыйскі фізік == Памерлі == * [[6 лютага]]: [[Даменіка Марыа Гаспара Анджаліні]], італьянскі балетмайстар * [[24 красавіка]]: [[Адэлаіда Лабіль-Гіяр]], французская мастачка-партрэтыстка * [[8 кастрычніка]]: [[Віторыо Альф'еры]], італьянскі паэт і драматург. * [[18 снежня]]: [[Іаган Готфрыд Гердэр]], нямецкі філосаф. {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1803| ]] f9dwl4vbmuyr35atvj1d02v8z9kb6l2 0 9122 5219388 5043031 2026-10-15T21:36:34Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5219388 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:BloodySunday1905b.jpg|thumb|[[Крывавая нядзеля]].]] [[Файл:October_Manifesto_1.jpg|thumb|Ведомости Спб. градоначальства, 18 кастрычніка. Маніфест [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]].]] * [[22 студзеня]] (па старым стылі, 9 студзеня): [[Крывавая нядзеля]] * [[20 лютага]]—[[10 сакавіка]]: [[руска-японская вайна]] — [[бітва пры Мукдэне]] * [[15 мая]]: ** Заснаваны [[Лас-Вегас|горад Лас-Вегас]]. ** У газеце «[[Северо-Западный край (1902)|Северно-Западный край]]» упершыню надрукаваны верш [[Я. Купала|Я. Купалы]] — «Мужык». * [[27 мая]]: Пачалася [[Цусімская бітва]] ў [[Японскае мора|Японскім моры]]. * [[7 чэрвеня]]: [[Стортынг|Парламент Нарвегіі]] разарваў унію са [[Швецыя]]й. * [[14 чэрвеня]]: Паўстанне на расійскім браняносцы «Пацёмкін». * [[13 жніўня]]: У [[Нарвегія|Нарвегіі]] адбыўся рэферэндум пра скасаванне вуніі са [[Швецыя]]й * [[5 верасня]] (па старым стылі, 23 жніўня): [[руска-японская вайна]] завяршылася [[Портсмуцкі мір|Портсмуцкім мірам]] * [[30 кастрычніка]]: [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] падпісвае [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|Маніфест]] аб дараванні ліберальных свабод і наданні Дзяржаўнай Думе заканадаўчых паўнамоцтваў. * [[31 кастрычніка]]: Каля [[Віленскі вакзал (Мінск)|Віленскага вакзала]] ў [[Мінск]]у на загад губернатара [[Павел Курлоў|Паўла Курлова]] [[Курлоўскі расстрэл|расстраляны мітынг супраць самадзяржаўя]], загінулі 100 чалавек, 300 былі параненыя * [[9 снежня]]: У [[Францыя|Францыі]] прыняты закон аб аддзяленні царквы ад дзяржавы. == Нарадзіліся == * [[3 студзеня]]: [[Уладзімір Хадыка]], беларускі паэт * [[21 студзеня]]: [[Крысціян Дыёр]], французскі мадэльер адзення * [[1 лютага]]: [[Эміліа Джына Сегрэ]], амерыканскі фізік, прафесар, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1959). * [[2 лютага]] (па старым стылі, 20 студзеня): [[Айн Рэнд]], амерыканская пісьменніца і філосаф * [[18 сакавіка]] *: [[Томас Таўнсенд Браўн]], амерыканскі навуковец *: [[Роберт Донэт]], англійскі акцёр * [[19 сакавіка]]: [[Альберт Шпеер]], адзін з вядучых архітэктараў у нацыянал-сацыялістычнай [[Германія|Германіі]] * [[23 сакавіка]]: [[Джаан Кроўфард]], амерыканская актрыса * [[18 красавіка]]: [[Джордж Херберт Хітчынгс]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1988) * [[16 мая]]: [[Генры Фонда]], амерыканскі акцёр тэатра і кіно * [[25 мая]]: [[Сяргей Хмара]] (сапр. Сіняк), беларускі пісьменнік, паэт, журналіст, грамадска-палітычны дзеяч * [[21 чэрвеня]]: [[Жан-Поль Сартр]], французскі філосаф, пісьменнік і літаратуразнавец, прадстаўнік экзістэнцыялізму і фенаменалогіі * [[25 ліпеня]]: [[Эліяс Канеці]], аўстрыйскі, балгарскі, брытанскі пісьменнік, драматург, культуролаг, сацыяльны мысляр * [[29 ліпеня]]: [[Даг Хамаршольд]], шведскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат; Генеральны сакратар [[ААН|Арганізацыі Аб'яднаных Нацый]] (1953—1961) * [[5 жніўня]]: [[Васіль Васільевіч Лявонцьеў]], амерыканскі эканаміст, стваральнік тэорыі міжгаліновага аналізу, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1973) * [[3 верасня]]: [[Карл Дэйвід Андэрсан]], амерыканскі фізік * [[18 верасня]]: [[Грэта Гарба]], шведская і амерыканская кінаактрыса * [[28 верасня]]: [[Макс Шмелінг]], нямецкі баксёр-прафесіянал * [[30 верасня]]: [[Невіл Франсіс Мот]], англійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1977) * [[6 кастрычніка]]: [[Хелен Уілз-Мудзі]], амерыканская тэнісістка-аматарка * [[23 кастрычніка]]: [[Фелікс Блох]], швейцарскі фізік * [[17 лістапада]]: [[Астрыд Шведская]], першая жонка караля Леапольда III, каралева Бельгіі == Памерлі == * [[18 жніўня]]: [[Альберт Эдэльфельт]], фінскі мастак * [[20 снежня]]: [[Дзмітрый Васільевіч Аверкіеў|Дзмітрый Аверкіеў]], рускі пісьменнік (нар. 12.10.1836) {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1905| ]] egb1b1uytiefbgjgo4j4r76tb7zku6n 0 9178 5219349 5164890 2026-10-15T20:47:25Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5219349 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Seleção Brasileira de Futebol na Copa do Mundo de 1962.tiff|thumb|[[Зборная Бразіліі па футболе]] — чэмпіён свету.]] [[Файл:Konzilseroeffnung_1.jpg|thumb|[[Ватыкан]] у дзень адкрыцця Другога Ватыканскага сабора.]] * [[3 студзеня]]: [[Ян XXIII]] адлучыў ад царквы [[Фідэль Кастра|Фідэля Кастра]] за рэпрэсіі супраць каталіцкага духавенства на [[Куба|Кубе]]. * [[14 студзеня]]: Пачалася эксплуатацыя [[Нафтаправод Дружба|нафтаправода «Дружба»]]. * [[13 красавіка]]: Першае выступленне [[The Beatles]] у «Star Club». * [[11 мая]]: У міжнародны эфір выйшла [[Радыёстанцыя Беларусь|радыёстанцыя «Беларусь»]]. * [[20 мая]]: Пушчаны [[Гомельскі тралейбус]]. * [[17 чэрвеня]]: Завяршыўся [[чэмпіянат свету па футболе 1962]] у [[Чылі]], чэмпіёнам стала зборная [[Зборная Бразіліі па футболе|Бразіліі]]. * [[1 ліпеня]]: Абвешчана незалежнасць [[Руанда|Руанды]] і [[Бурундзі]]. * [[12 ліпеня]]: У [[Лондан]]е ў клубе «Marquee» адбыўся першы канцэрт рок-гурта «[[The Rolling Stones]]». * [[6 жніўня]]: [[Ямайка]] атрымала незалежнасць ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. * [[11 кастрычніка]]: Адкрыўся [[Другі Ватыканскі сабор]]. * [[17 кастрычніка]]: Першы выступ «[[The Beatles]]» на брытанскім телебачанні. * [[22 кастрычніка]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Джон Кенэдзі]] абвясціў марскую і паветраную блакаду [[Куба|Кубы]]. * [[20 снежня]]: На Гомельскім суднарамонтна-суднабудаўнічым заводзе пабудаваны першы ў Беларусі цеплаход на падводных крылах. * [[25 снежня]]: Горад Дрыса [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] атрымаў назву [[Верхнядзвінск]]. * Утвораны першы [[Каледжы аб'яднанага свету|Каледж міжнароднай супольнасці]] — Атлантычны. == Нарадзіліся == * [[24 мая]]: [[Штэфан Фюле]], чэшскі палітык * [[21 чэрвеня]]: [[Віктар Цой]], савецкі і расійскі музыкант, лідар рок-гурта [[Кино|«Кіно»]] (пам. [[15.8]].[[1990]]) * [[28 жніўня]]: [[Эдмон Прыва]], швейцарскі [[эсперантыст]], пісьменнік, гісторык, прафесар [[Універсітэт Жэневы|Жэнеўскага ўніверсітэта]], прэзідэнт [[сусветная арганізацыя эсперанта|UEA]] * [[1 лістапада]]: [[Алег Альбертавіч Гардынец]], беларускі артыст оперы * [[11 лістапада]]: [[Дэмі Мур]], амерыканская [[актрыса]] * [[12 лістапада]]: [[Род Куратомі]], шматразовы чэмпіён свету па каратэ, тэхнічны дырэктар [[International Karate Association]] * [[18 лістапада]]: [[Кірк Хэмет]], гітарыст гурта [[Metallica]] == Памерлі == * [[19 мая]]: [[Габрыэле Мюнтэр]], нямецкая мастачка * [[9 ліпеня]]: [[Жорж Батай]], французскі [[філосаф]] і [[пісьменнік]] (нар. [[10.9]].[[1897]]) {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1962| ]] ja2qjsjbm6mt77o59of44l45oicz4bo 0 9196 5219375 5109452 2026-10-15T21:20:53Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5219375 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Viazynka - Yanka Kupala Centennial Celebration.jpg|thumb|Свята паэзіі на стогадовы юбілей [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Вязынка, Маладзечанскі раён]], ліпень.]] * [[24 лютага]]: Заснавана амерыканская кампанія [[Sun Microsystems]]. * [[15 сакавіка]]: Адкрыўся [[Беларускі музей (Ляймен)|Беларускі музей у Ляймене]]. * [[19 сакавіка]]: Пачатак [[Фалклендскі канфлікт|Фалклендскага канфлікту]] паміж [[Аргенціна]]й і [[Вялікабрытанія]]й. * [[25 красавіка]]: Брытанскія сілы высадзіліся на востраве [[Паўднёвая Георгія]]. * [[16 мая]]: [[Алекс Хігінс]] выйграў [[Чэмпіянат свету па снукеры 1982|чэмпіянат свету]] па [[снукер]]ы. * [[30 мая]]: [[Іспанія]] далучылася да [[НАТА]]. * [[14 чэрвеня]]: Капітуляцыя [[Аргенціна|аргенцінскіх]] войскаў на [[Фалклендскія астравы|Фалклендскіх астравах]]. * [[28 чэрвеня]]: Здарылася [[Катастрофа Як-42 пад Нароўляй|катастрофа самалёта Як-42]] каля в. [[Вербавічы]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]]. * [[11 ліпеня]]: У [[Іспанія|Іспаніі]] скончыўся [[Чэмпіянат свету па футболу 1982|XII чэмпіянат свету па футболу]]. Чэмпіён — [[Зборная Італіі па футболу|зборная каманда Італіі]]. * [[17 жніўня]]: На заводзе кампаніі [[Philips]] у ФРГ надрукавана партыя [[кампакт-дыск]]аў з альбомам групы [[ABBA]] — першы ў свеце камерцыйны Audio CD. * [[2 верасня]]: [[Залаты леў|Галоўную ўзнагароду]] [[Венецыянскі кінафестываль 1982|Венецыянскага кінафестывалю]] атрымаў фільм «[[Становішча рэчаў]]» рэжысёра [[Вім Вендэрс|Віма Вендэрса]]. * [[1 кастрычніка]]: У [[Японія|Японіі]] пачаліся афіцыйныя продажы першага бытавога [[CD-плэер]]а ''Sony CDP-101'' і камерцыйнага [[кампакт-дыск]]а з альбомам [[Білі Джоэл]]а. * [[7 кастрычніка]]: У [[Нью-Ёрк]]у адбылася прэм’ера мюзікла «Коткі». * [[27 кастрычніка]]: [[Кітай]] абвясціў, што колькасць яго насельніцтва дасягула мільярда чалавек. * [[3 лістапада]]: У выніку [[Дарожны затор|дарожнага затору]] ў [[Афганістан]]е на перавале [[Саланг]] у тунэлі задыхнуліся 64 савецкія ваенныя і 112 цывільных афганцаў. * [[19 лістапада]]: Каманда [[ФК Дынама Мінск|«Дынама» (Мінск)]] стала чэмпіёнам СССР па футболе. * [[29 лістапада]]: Адбылася прэм’ера фільма «[[Людзі на балоце (фільм)|Людзі на балоце]]». * [[30 лістапада]]: Выпушчаны альбом «[[Thriller]]» амерыканскага музыканта [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]]. * [[23 снежня]]: Выйшаў камедыйны мастацкі фільм «[[Бінга-Бонга]]» з [[Адрыяна Чэлентана]] ў галоўнай ролі. * [[24 снежня]]: У [[Магілёў|Магілёве]] адкрыты [[Музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі (Магілёў)|музей В. К. Бялыніцкага-Бірулі]]. == Нарадзіліся == * [[25 студзеня]]: [[Noemi]], італьянская спявачка. * [[4 сакавіка]]: [[Андрэй Рыбакоў]], беларускі цяжкаатлет. * [[28 сакавіка]]: [[Марыя Мартысевіч]], беларуская перакладчыца, паэтка, літаратуразнавец. * [[22 красавіка]]: [[Кака|Кака́]], бразільскі футбаліст, лепшы футбаліст свету 2007 па версіі ФІФА. * [[24 красавіка]]: [[Келі Кларксан]], амерыкана-канадская спявачка. * [[1 чэрвеня]]: [[Жусцін Энэн]], бельгійская тэнісістка. * [[13 чэрвеня]]: [[Кененіса Бекеле]], эфіопскі лёгкаатлет. * [[23 чэрвеня]]: [[Таццяна Мікалаеўна Сівец|Таццяна Сівец]], беларуская журналістка, паэтэса. * [[10 жніўня]]: [[Шон Мёрфі]], англійскі прафесійны гулец у снукер. * [[11 верасня]]: [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]], беларуская палітычная дзяячка. * [[3 кастрычніка]]: [[Таццяна Нядбай]], беларуская паэтэса, перакладчыца. * [[13 кастрычніка]]: [[Ян Торп]], аўстралійскі плывец. == Памерлі == * [[13 чэрвеня]]: [[Халід ібн Абдэль Азіз ас-Сауд|Халід]], 4-ы кароль [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] (нар. 13.2.1913) * [[29 ліпеня]]: [[Уладзімір Казьміч Зварыкін]], інжынер, адзін з вынаходнікаў сучаснага тэлебачання (нар. 29.7.1888) * [[29 чэрвеня]]: [[П’ер Бальмен]], французскі мадэльер (нар. 18.5.1914) * [[12 жніўня]]: [[Генры Фонда]], амерыканскі [[акцёр]] тэатра і кіно (16.5.1905) * [[15 жніўня]]: [[Хуга Тэарэль]], шведскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1955) (нар. 6.7.1903) * [[23 жніўня]]: [[Станфард Мур]], амерыканскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] 1972 года (нар. 4.9.1913) * [[29 жніўня]]: [[Інгрыд Бергман]], шведская і амерыканская актрыса (нар. 29.8.1915) * [[9 кастрычніка]]: [[Ганна Фрэйд]], дзіцячы псіхолаг (нар. 3.12.1895) * [[10 лістапада]]: [[Леанід Брэжнеў]], кіраўнік [[СССР]] (нар. 1.1.1907) * [[24 снежня]]: [[Луі Арагон]], французскі [[паэт]] і празаік (нар. 3.10.1897) {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1982| ]] bcpvr5s6kfziafy65rw2rt6924uk4nx 0 10417 5219350 4918275 2026-10-15T20:48:21Z Aliaksei Lastouski 75892 5219350 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Віленскі музей старажытнасцей |выява = Albert Żamett Interior Vilno 1.jpg |заснаваны = 1855 |месцазнаходжанне = |дырэктар = |праезд = |адкрыты = |квіток = |спасылка = |Commons = }} '''Віленскі музей старажытнасцей''' — заснаваны ў [[1855]] годзе [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Я. П. Тышкевічам]], у будынку бібліятэкі [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверітэта]]. == Гісторыя стварэння музея == [[Файл:Eustachy Tyszkiewicz (before 1873).jpg|міні|Яўстах Тышкевіч, заснавальнік Віленскага музея старажытнасцей.]] Ініцыятарам стварэння музея Віленскай археалагічнай камісіі быў [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Я. Тышкевіч]] (1814—1873) — вядомы беларускі археолаг і калекцыянер, член Пецярбургскай і Стакгольмскай акадэмій навук, Лонданскага археалагічнага інстытута і іншых навуковых устаноў. Я. Тышкевіч валодаў шырокім навуковым кругаглядам, быў вельмі настойлівым у дасягненні сваіх мэт, у ім спалучаліся арганізацыйны энтузіязм з навуковай эрудыцыяй. Грамадскі аўтарытэт, які ён здабыў дзякуючы гэтым якасцям, дапамог яму вельмі хутка аб’яднаць вакол сябе навукоўцаў, а таксама аматараў гісторыі і старажытнасцей, прыцягнуць увагу мясцовай адміністрацыі да ідэі стварэння музея. У 40-х гг. XIX ст. віленская гісторыка-археалагічная калекцыя, якой валодаў Я. Тышкевіч, набыла грамадскае значэнне. Яна рэгулярна папаўнялася не толькі ў выніку навуковых даследаванняў уладальніка, але таксама за кошт ахвяраванняў мецэнатаў і энтузіястаў. Азнаёміцца з гэтай калекцыяй мог кожны, хто цікавіўся гісторыяй. Аднак сам Я. Тышкевіч не быў задаволены такім становішчам і меў больш шырокія планы. У 1848 г. ён звярнуўся да віленскага генерал-губернатара [[Фёдар Якаўлевіч Міркавіч|Ф. Я. Міркавіча]] з праектам стварэння музея ў Вільні, падмуркам якога, на думку аўтара, павінна была стаць яго асабістая калекцыя. Можна меркаваць, што на гэтае рашэнне паўплываў прыклад скандынаўскіх музеяў, якія Тышкевіч аглядаў падчас навуковых падарожжаў, у прыватнасці [[Музей паўночных старажытнасцей]], створаны [[Х. Томсен]]ам у [[Капенгаген]]е, — лепшы ў навуковых адносінах у тагачаснай [[Еўропа|Еўропе]]. Ф. Я. Міркавіч падтрымаў праект і дадаў да яго прапанову аб адкрыцці пры музеі камісіі на прыкладзе Кіеўскай археалагічнай камісіі, якая ў той час разгарнула актыўную навуковую дзейнасць. У яго лісце, накіраваным у Пецярбург па гэтым пытанні, у прыватнасці, адзначалася: ''«Стварэнне музеума пакладзе пачатак збіранню і захаванню мноства каштоўных для навукі актаў, рукапісаў і старажытных рэчаў, сёння пакінутых без увагі ў архівах розных гарадоў даручанай мне тэрыторыі, а таксама без усялякай карысці перахоўваючыхся ў бібліятэках старых каталіцкіх кляштароў і касцёлаў; прыхільнае ж прыняцце дара графа Тышкевіча, маем надзею, абудзіць дух мецэнацтва і ў іншых уладальнікаў падобных збораў і бібліятэк…»''. Рэзалюцыя [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая І]]: ''«не бачу перашкодаў, але з адпаведнай разборлівасцю»'' затармазіла арганізацыю музея і камісіі. І толькі ў красавіку 1855 г., нягледзячы на процістаянне мясцовых чыноўнікаў, «Палажэнне аб музеуме старажытнасцей і часовай археалагічнай камісіі ў Вільні» было зацверджана. Палажэнне было часовым і дзейнічала на працягу трох год. Згодна з ім, сфера дзейнасці новай камісіі была вельмі шырокай. Яна павінна была займацца вывучэннем беларускіх земляў «…ня толькі ў гістарычным, але і ў гандлёвым, прамысловым і статыстычным адносінах». Музей і камісія падпарадкоўваліся міністэрству народнай асветы, для іх уводзіўся адзіны штат. Сябрамі камісіі маглі стаць асобы, маючыя навуковыя даследаванні і ў распараджэнні якіх былі матэрыяльныя сродкі для дапамогі ствараемай установы. Старшынёй камісіі і апякуном музея стаў Я. Тышкевіч, яго намеснікам — [[Міхал Ігнатавіч Балінскі|М. Балінскі]], навуковым сакратаром — [[Маўрыцый Круповіч|М. Круповіч]], а членамі камісіі — археолаг [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|К. Тышкевіч]], былыя прафесары [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага універсітэта]] [[Іосіф Ярашэвіч|І. Ярашэвіч]] і [[Міхаіл Лявонавіч Гамаліцкі|М. Гамаліцкі]], гісторыкі [[Юзаф Крашэўскі|І. Крашэўскі]] і [[Тэадор Нарбут|Т. Нарбут]], паэт [[Уладзіслаў Сыракомля|У. Сыракомля]] і інш. На працягу года ў зале публічных пасяджэнняў былога Віленскага універсітэта рыхтавалася да адкрыцця экспазіцыя новага музея. Мэтай яе аўтараў было стварэнне атмасферы ўрачыстасці, велічы мінулага радзімы. Пры ўваходзе віселі штандары з выявамі гербаў Вільні, Гародні, Мінска, тут жа знаходзіліся мармуровыя бюсты славутых продкаў, вайсковы рыштунак. Цікавы погляд самога Я. Тышкевіча на тое, што павінен паказваць новы музей: ''«…ствараючы музей у Вільні, я перад усім браў пад увагу старажытнасці і помнікі… мясцовыя, гэта значыць — літоўска-рускія. Пад словамі „Віленскі музей“ я разумеў і разумею збор рэчаў, які б як ў люстэрку даваў адбітак жыцця і дзеянняў літоўска-рускага народа на кожным з этапаў яго існавання»''. Такая пазіцыя вучонага сведчыла не толькі аб яго імкненні да аб’ектыўнасці, але і аб першых спробах нацыянальнай самаідэнтыфікацыі ў музейнай справе [[Беларусь|Беларусі]]. Музейныя прадметы былі сістэматызаваны паводле калекцыйнага прынцыпу, што адпавядала дасягненням экспазіцыйнай практыкі тагачаснай Еўропы. На момант адкрыцця экспазіцыя выглядала наступным чынам: [[Файл:The opening ceremony of the Vilnius Museum of Antiquities.jpg|міні|294x294пкс|Адкрыццё Віленскага музея старажытнасцей (мастак Марцэлій Янушэвіч. 1857 г. Папера, сэпія).]] # Калекцыя манет і медалёў. # Калекцыя гравюр, геаграфічных карт і атласаў # Калекцыя карцін, партрэтаў і скульптур # Калекцыя дыпломаў, рукапісаў, аўтографаў гістарычных дзеячаў. # Мемарыяльная калекцыя, у складзе якой меліся скарбы мясцовых шляхецкіх родаў # Археалагічная калекцыя. Яе асновай былі знаходкі з раскопак, якія праводзіліся на тэрыторыі Беларусі і Літвы. Выключэннем былі сто каменных прылад працы, прывезеных Я. Тышкевічам са Скандынавіі. # Бібліятэка. У пачатку 1856 г. пабудова экспазіцыі была амаль скончана і ўжо на першым пасяджэнні камісіі, якое адбылося 11 студзеня 1856 г., Я. Тышкевіч прапанаваў скласці каталогі па ўсіх раздзелах музея. Кожную калекцыю каталагізаваў асобны сябра камісіі, маючы вопыт работы з дадзенай групай першакрыніц. Каталагізацыяй найбольш значнай, археалагічнай калекцыі заняўся [[Адам Ганоры Кіркор|А. Кіркор]] — вучоны, вядомы сваімі працамі па археалогіі. 17 красавіка 1856 г. ва ўрачыстай абстаноўцы адбылося афіцыйнае адкрыццё Віленскага музея старажытнасцей. У ім бралі ўдзел прадстаўнікі ўлад, святары, вайскоўцы, рамеснікі, літаратары і студэнты — усіх каля 300 асоб. Будынак музея быў прыгожа ілюмінаваны, а ўсе запрошаныя атрымалі ўлёткі з вершам, напісаным з гэтай нагоды Ул. Сыракомляй. У сваёй прадмове ў той дзень Я. Тышкевіч з падзякай узгадваў імёны шматлікіх мецэнатаў, якія ахвяравалі музею матэрыяльныя каштоўнасці і грошы. Ахвяраванні былі атрыманы ад 102 асоб, сярод якіх буйнейшыя зрабілі Адам Кіркор і Юзаф Крашэўскі, перадаўшыя матэрыялы археалагічных раскопак, [[Ігнат Рыгоравіч Кулакоўскі|І. Кулакоўскі]], ахвяраваўшы архіўныя матэрыялы па гісторыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] XVI—XVIII ст., мітрапаліт віленскі [[Іосіф (Сямашка)]], які перадаў асобнік [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута Вялікага княства Літоўскага выдання 1588 г]]. Свае калекцыі перадалі музею У. Сыракомля, М. Балінскі, Т. Нарбут, [[Казімір Андрэевіч Буйніцкі|К. Буйніцкі]], [[Адам Сцяпанавіч Плятэр|А. Плятэр]], [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіч]] і інш. Сам Я. Тышкевіч перадаў у музей калекцыю залатых і срэбраных манет і медалёў — усяго каля 300 рэчаў. Сярод гэтых вельмі каштоўных прадметаў, перададзеных сапраўднымі аматарамі і знаўцамі старажытнасці, у музей трапілі такія рэчы, як какосавы арэх, калода карт, персідская чарнільніца. Тлумачылася гэта тым, што стваральнікі музея на першым этапе яго развіцця не хацелі зніжаць энтузіязм ахвярадаўцаў, сярод якіх былі прадстаўнікі амаль усіх слаёў грамадства. == Дзейнасць музея ў пачатку 1860-х гадоў == Першыя пяць год існавання музея характарызаваліся інтэнсіўным павелічэннем фондаў, галоўным чынам, за кошт ахвяраванняў. Важнай крыніцай папаўнення музейнага збору былі археалагічныя раскопкі, якія праводзіла археалагічная камісія. Летам 1856 г. у Барысаўскім і Вілейскім паветах іх праводзіў кансерватар археалагічнага аддзела А. Кіркор. У ліпені 1858 г. камісія выдала адкрыты ліст на правядзенне раскопак у Віленскай, Мінскай, Гродзенскай і Ковенскай губернях археолагу А. Плятэру. Актыўныя археалагічныя даследаванні праводзіў і сам Я. Тышкевіч. [[Файл:Vilenski ŭniversytet. Віленскі ўнівэрсытэт (1863).jpg|міні|333x333пкс|Зала Віленскага музея старажытнасцей (мастак Альберт Жамет, літагр. Шарль Клод Бачалье. 1861—1862 гг. Хромалітаграфія).]] Каштоўным набыткам для музея стала калекцыя старадаўняй зброі графа Касакоўскага, канфіскаваная расійскімі ўладамі пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1831 г.]] і перададзеная ў музей дзякуючы намаганням старшыні камісіі з [[Санкт-Пецярбург|Пецярбурга]]. Адразу пасля адкрыцця музея быў арганізаваны збор дакументальных матэрыялаў Асновай гэтай калекцыі сталі дакументы, звязаныя з [[Вайна 1812 года|вайной 1812 г.]] У 1858 г. калекцыя дакументаў узбагацілася на каштоўны фамільны архіў [[Сапегі|Сапегаў]], які перадала ў музей гродзенская палата дзяржаўных маёмасцей. Ужо ў першы год існавання музея быў пачаты збор этнаграфічных матэрыялаў, якія разглядаліся як частка гістарычнага мінулага краю. Разам з фарміраваннем калекцый гістарычных помнікаў у фонды музея пачалі трапляць прадметы, звязаныя з натуральнай гісторыяй. Напрыклад, у кастрычніку 1857 г. кіраўнік Віленскай вучэбнай акругі аддаў загад аб перадачы музею мінералагічнага і заалагічнага кабінетаў былога Віленскага універсітэта. Як указвалася вышэй, сын [[Канстанцін Ігнатавіч Тызенгаўз|Канстанціна Тызенгаўза]] перадаў у музей славутую арніталагічную калекцыю свайго бацькі. Дакладна вядома, што да 1861 г. у музеі перахоўвалася энтамалагічная калекцыя прыродазнаўцы С. Гроса, якая налічвала каля 20 тыс. адзінак, а таксама некаторыя іншыя ўзоры беларускай флоры і фауны. Хуткае павелічэнне прыродазнаўчага аддзела музея паставіла пытанне аб змене профілю музея, а таксама аб пашырэнні сферы дзейнасці камісіі, якая дагэтуль займалася выключна гістарычнымі помнікамі. Неўзабаве ў музеі адчынілася новая прыродазнаўчая зала, а да працы ў камісіі сталі прыцягвацца вучоныя-натуралісты. Былі ўведзены новыя пасады кансерватараў натуральных калекцый, якія занялі натуралісты Л. Кенэ, А. Адамовіч і В. Прыбыльскі. Першапачатковы склад фондаў музея, які цалкам быў накіраваны на адлюстраванне гістарычнага мінулага беларускіх зямель, пашыраўся таксама і за кошт паступленняў з іншых рэгіёнаў імперыі. У пачатку 1861 г. апякунскі савет музея дзякаваў землякам, «…якія займаюць пасады на Каўказе, у [[Хіва|Хіве]], Сібіры і Амуры», за дасланыя прадметы, што ўзбагацілі калекцыі музея. Папулярнасць Віленскага музея старажытнасцей хутка павялічвалася, аб чым сведчыла павелічэнне колькасці наведвальнікаў Адпаведна з рашэннем археалагічнай камісіі дзверы яго былі адчынены «…для наведвальнікаў наогул усіх саслоўяў, а таксама жадаючых карыстацца навуковымі дапаможнікамі» два дні на тыдзень па чатыры гадзіны. Нягледзячы на такі абмежаваны час для наведванняў, у першыя два месяцы свайго існавання музей прыняў каля 3,5 тыс. чалавек, а ўсяго за 1856 г. яго наведала 7150 жыхароў Вільні і прыезджых. У наступныя гады музей штомесяц аглядалі каля тысячы чалавек, якім даваў тлумачэнні і адказваў на пытанні супрацоўнік музея. У дні, зачыненыя для наведвальнікаў у экспазіцыйных залах праводзіліся заняткі. Сярод наведвалькаў музея быў рускі пісьменнік [[М. С. Ляскоў]] (1831—1895), які ў сваім дзенніку пакінуў наступныя ўражанні ад наведвання музея: ''«забыў казаць аб віленскім музеі. Ен невялікі. Дзве залы, у якіх сабраны і антыкі і некалькі заалагічных экзэмпляраў, і гістарычных помнікаў, манет. Лепш за ўсе партрэты, якіх тут шмат. Сярод іх есць партрэт [[Адам Міцкевіч|Міцкевіча]], ў маладых яго гадах, [[:ru:Мнишек, Марина Юрьевна|Марыны Мнішак]], [[Стэфан Баторый|Стэпана Баторыя]] і шмат іншых у гісторыі Польшы асоб. Вельмі шкада, што ні Тышкевіч, ні г. Круповіч не паклапаціліся зрабіць з гэтых партрэтаў фотаграфіных копій, якія можна бы прадаваць ў карысць музея, які мае патрэбу ў сродках. Музей гэты сваім існаваннем абавязаны графу Тышкевічу, і толькі ў нядаўні час карыстаецца некаторай падтрымкай з боку нашага кіраўніцтва. У той дзень, калі я быў у музеі, ен быў напоўнены народам. Асабліва шмат было дам і дзяцей…»'' <ref>http://www.russianresources.lt/archive/Vilnius/Leskov_1.html#3 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181111064324/http://www.russianresources.lt/archive/Vilnius/Leskov_1.html#3 |date=11 лістапада 2018 }}</ref>. Такім чынам, мяжа 50-60 гг. XIX ст. была перыядам уздыму дзейнасці Віленскага музея старажытнасцей. Але планы яго стваральнікаў былі нашмат большымі. Вышэй было адзначана, што «Палажэнне аб музеуме старажытнасцяў…» мела часовы характар і ў красавіку 1858 г. тэрмін яе дзеяння заканчваўся. Хуткае развіццё музея акрэсліла новыя напрамкі дзейнасці, якія павінны былі адлюстравацца ў новым палажэнні. Цяпер сябры камісіі вялі размову ўжо аб зусім іншай музейнай установе, падзеленай на тры аддзелы: гісторыкаархеалагічны, этнаграфічны і прыродазнаўчы. У кастрычніку 1857 г. А. Кіркор у лісце да Ю. Крашэўскага выказваў надзею на «адкрыццё публічных курсаў пры кожным з аддзелаў, чатырох- і шасцімесячных» Праз чатыры месяцы дазвол на адкрыццё курсаў быў атрыманы, але адносіўся ён толькі да прыродазнаўчага аддзела. Трэба адзначыць, што публічныя курсы пры музеі разглядаліся сябрамі камісіі як пачатак Віленскага навуковага таварыства і нават маглі б стаць падмуркам для ўзнаўлення Віленскага універсітэта. Вялікія надзеі рэалізаваць гэты праект звязваліся з візітам у Вільню Аляксандра ІІ. У верасні 1858 г. ён азнаёміўся з музеем, застаўся вельмі задаволены ўбачаным і згадзіўся ўзяць музей пад асабістую апеку. Аднак пададзеная яму просьба аб перайменаванні археалагічнай камісіі ў навуковае таварыства засталася без адказу. Насуперак спадзяванням Я. Тышкевіча апякунства імператара ніяк не паўплывала на дзейнасць музея. Але да фінансавых і адміністрацыйных складанасцей дадалося асуджэнне з боку мясцовых дэмакратычных колаў. Практычную музейную работу сябры камісіі спалучалі з навукова-даследчыцкай дзейнасцю ў галіне профільных дысцыплін. Шмат у чым гэта праца абапіралася на вывучэнне помнікаў, якія перахоўваліся ў музейным зборы. У 1858 г. быў выдадзены першы том «Запісак…» камісіі, падрыхтаваны да друку другі і трэці тамы. М. Круповіч выдаў археаграфічны зборнік, у які ўвайшлі каштоўныя матэрыялы па беларускай гісторыі. Кансерватар археалагічнага аддзела А. Кіркор працаваў над складаннем і выданнем беларуска-расіянскага слоўніка. Пад кіраўніцтвам Я. Тышкевіча праводзілася важная, з музейнага пункту гледжання, праца па пошуку і апрацоўцы прыватных збораў. Была распачата справа па выданні слоўніка сабраных старажытнасцей. Даследаванні на базе фондавых калекцый праводзіліся ў галіне прыродазнаўства. Размах дзейнасці археалагічнай камісіі сведчыў аб яе пераўтварэнні ў сур’ёзную навуковую ўстанову па комплексным вывучэнні гісторыі і прыроды беларускіх зямель. == Лёс музея і яго збораў пасля падаўлення паўстання 1863-64 гг == Пасля падаўлення паўстання 1863 г. віленскі генерал-губернатар [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|М. М. Мураўёў]] стварыў спецыяльную камісію, мэтай якой быў роспуск археалагічнай камісіі і рэвізія музея. Гэта камісія складалася з расійскага чыноўніцтва на чале з папячыцелем Віленскай навучальнай акругі І. П. Каралавым. У выніку доўгіх дыскусій Віленскі музей старажытнасцей быў абвешчаны ідэалагічна шкоднай установай, цэнтрам польскага сепаратызму. Я. Тышкевіч неаднаразова спрабаваў апратэставаць гэтае рашэнне: «Не маю на мэце і не клапачуся аб тым, каб прадстаўленыя прадметы адлюстроўвалі толькі светлыя моманты з гісторыі і дзеянняў маіх продкаў, ці аб тым, каб постаці іх былі прывабнымі. Я жадаў толькі, каб яны былі падобнымі і служылі дакладным адбіткам мінулага на непахісных пачатках гісторыі… Магу сведчыць адкрыта, у Віленскам музеі ўласнапольскіх прадметаў амаль што няма. Усё, што ёсць, мясцовае, літоўска-рускае». На жаль, гэтыя аргументы не былі заўважаны. У тым жа 1865 г. па ініцыятыве І. П. Карпілава музей, які на гэты час ужо пакінулі найбольш таленавітыя супрацоўнікі, у тым ліку і Я. Тышкевіч, быў аб’яднаны з публічнай бібліятэкай і падпарадкаваны непасрэдна кіраўніцтву Віленскай навучальнай акругі. 256 гісторыка-мастацкіх прадметаў, якія «…нагадвалі польскае ўладанне ў краі і штучна падтрымлівалі ў насельніцтва дарэмныя надзеі і нядобрыя памкненні», былі перададзены ў Румянцаўскі музей. Да польскіх прадметаў аднеслі ў асноўным беларускія матэрыялы, у т. л. партрэты Барбары Радзівіл, Антонія Тызенгаўза, Тэадора Нарбута, уніяцкія царкоўныя старажытнасці з Брэста, Слуцка і г. д. Справа дайшла нават да знішчэння старажытных фрэсак, якія ўпрыгожвалі экспазіцыйную залу. [[Файл:Museum of Antiquities in Vilnius - zoological exhibit.jpg|міні|302x302пкс|Заалагічная калекцыя Віленскага музея старажытнасцей.]] Наступныя 50 год існавання музея вызначыла «Палажэнне аб часовай камісіі па арганізацыі і кіраванню Віленскай публічнай бібліятэкай і Музеям пры ёй». Згодна з палажэннем, музей юрыдычна і фактычна ставіўся ў падпарадкаванне бібліятэцы, яго экспазіцыйныя плошчы абмяжоўваліся, а штат складаўся ўсяго з двух чалавек, якія павінны былі займацца ''«…не адной механічнай працай па разбору і сістэматызацыі кніг, рукапісаў і г. д., але і абавязкова навуковай…»''. Аднак адсутнасць адпаведных ведаў кваліфікацыі і вопыту не дазваляла новым супрацоўнікам узняцца вышэй за выкананне бюракратычных абавязкаў. Вынікам гэтага было амаль поўнае занядбанне збіральніцкай і экспазіцыйнай дзейнасці, а таксама зніжэнне цікавасці грамадскасці да музея. А. Кіркор, які наведаў музей хутка пасля яго рэарганізацыі, быў абураны станам экспазіцыі: «…калекцыі арніталагічная, мінералагічная, нумізматычная ўяўляюць хутчэй брыдкую кучу, чым збор, які меў навуковыя мэты. Былі зроблены бязглуздыя этыкеткі. Шмат якіх прадметаў, што раней перахоўваліся ў музеі: чучалаў двух зуброў, мядзведзяў, статуі Святавіта і інш., — увогуле не было. Слуцкі пояс ляжаў сярод кітайскіх рэчаў, драпежныя птушкі разам з хатнімі… Дах музея не адрэмантаваны, і дождж цячэ скрозь яго; рамы пагнілі і каля вокнаў на верхніх паверхах пасля дажджу стаяць лужыны». У апошняй чвэрці XIX ст. стан музея крыху палепшыўся. Тлумачылася гэта перш за ўсё з’яўленнем новых супрацоўнікаў, якія пачалі праводзіць у музеі павуковыя даследаванні. Сярод іх былі К. І. Шміт і Ф. В. Пакроўскі, якія займаліся вывучэннем археалогіі Беларусі, Ф. А. Бялькевіч — аўтар арыгінальнай сістэмы класіфікацыі і каталагізацыі прыродазнаўчых збораў, В. В. Гразноў, які выканаў новае мастацкае афармленне экспазіцыі, і інш. Новы штуршок да актывізацыі ўсіх напрамкаў музейнай дзейнасці даў ІХ Археалагічны з’езд, які адбыўся ў 1893 г. у Вільні. Падчас яго падрыхтоўкі музею былі перададзены каштоўныя археалагічныя помнікі. Выстава, прысвечаная з’езду, давала ўзор навуковай класіфікацыі матэрыялу, а яе мэтай было павышэнне грамадскай цікавасці да гістарычнага мінулага. Трэба адзначыць, што на пасяджэннях з’езда разглядаліся не толькі пытанні археалогіі, але абмяркоўвалася і развіццё музейнай справы ў краі. У пачатку XX ст. у музей былі запрошаны вядомыя беларускія даследчыкі — Е. Р. Раманаў, Дз. І. Рыкаў, Дз. І. Даўгяла. У гэты перыяд паўстала пытанне аб вяртанні з Масквы рэчаў, канфіскаваных мураўёўскай камісіяй, зроблена спроба стварэння этнаграфічнага аддзела, адноўлены заняткі ў экспазіцыі з навучэнцамі. Аднак і на пачатку XX ст. Віленскі музей старажытнасцей заставаўся ў жорсткіх рамках, вызначаных кіраўніцтвам Віленскай навучальнай акругі. Не спрыяла развіццю музея таксама сціплае фінансаванне. Выключэннем было шчодрае мэтанакіраванае фінансаванне з 1901 па 1915 г. мемарыяльнага аддзелу (пазней самастойнага музея) М. М. Мураўёва, які складаўся пераважна з дакументальных і бібліяграфічных матэрыялаў. Гэта, зразумела, не спрыяла павышэнню аўтарытэта музея, бяручы пад увагу адносіны да «вешальніка» дэмакратычных колаў грамадства. У 1915 г. падчас наступлення нямецкіх войск Віленскі музей старажытнасцей быў эвакуіраваны мясцовымі губернскімі ўладамі ў Маскву. А пасля падпісання ў сакавіку 1921 г. [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]], згодна з яе ІХ артыкулам аб абмене культурнымі каштоўнасцямі паміж [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расіяй]] і [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінай]], з аднаго боку, і [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчай]] — з другога, калекцыі музея, за выключэннем археалагічных, былі вернуты ў Вільню. == Сучасны лёс экспанатаў == Большасць экспанатаў зберагаецца цяпер у [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Гістарычным музеі]] ў [[Масква|Маскве]], [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальным музеі Літвы]], [[Нацыянальны музей у Варшаве|Народным музеі]] ў [[Варшава|Варшаве]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Віленскі музей старажытнасцей // {{Крыніцы/ЭГБ|2}} — С. 283. * {{кніга|аўтар =Гужалоўскі А. А.|частка = |загаловак =Нараджэнне беларускага музея|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мн .|выдавецтва =НАРБ|год =2001|том = |старонкі = |старонак =123|серыя = |isbn =985-7372-17-8|тыраж = }} == Спасылкі == * [http://www.lnm.lt Афіцыйны сайт музея] {{ref-lt}} {{ref-en}} * [http://www.muziejai.lt/Vilnius/lietuvos_nacionalinis_muziejus.en.htm#history Музеі Літвы] {{ref-en}} * [http://www.russianresources.lt/archive/Vilnius/Leskov_1.html#3 Николай Лесков. Из одного дорожного дневника] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181111064324/http://www.russianresources.lt/archive/Vilnius/Leskov_1.html#3 |date=11 лістапада 2018 }} {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі Вільні]] [[Катэгорыя:Нацыянальныя музеі Літвы]] [[Катэгорыя:1855 год у Вільні]] dr58f79hiwg9395m8x3czxdmhl3cz1s 0 11943 5219485 5166447 2026-10-16T06:29:51Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5219485 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на люты}} </noinclude>__NOTOC__ '''15 лютага''' — сорак шосты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[1145]]: [[Яўген III (Папа Рымскі)|Яўген III]] стаў [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. * [[1386]]: Вялікі князь літоўскі [[Ягайла]] з братамі [[Карыгайла]]м, [[Свідрыгайла]]м, Вігандам і сваімі баярамі прыняў [[каталіцтва]] і атрымаў імя Уладзіслаў. * [[1563]]: Пачатак [[Аблога Полацка (1563)|аблогі Полацка]] маскоўскімі войскамі падчас [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]]. * [[1804]]: Вярхоўным правадыром [[Першае сербскае паўстанне|сербскага паўстання]] супраць асманскага валадарства быў абраны [[Карагеоргій]]. * [[1916]]: У [[Вільнюс|Вільні]] пачалося выданне газеты «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]». * [[1942]]: Брытанскія войскі капітулявалі перад японцамі ў бітве за [[Сінгапур]]. * [[1970]]: Кампанія IBM прапанавала [[гнуткі магнітны дыск]] для захоўвання інфармацыі — дыскету. * [[1989]]: Завершаны вывад савецкіх войскаў з [[Афганістан]]а. * [[2011]]: Дэманстранты выйшлі на вуліцы горада [[Бенгазі]], пачаўся [[Лівійскі крызіс]]. * [[2013]]: [[Падзенне метэарыта на Урале ў 2013 годзе|Падзенне метэарыта на Урале]], у раёне [[Чалябінск]]а. * [[2026]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. == Нарадзіліся == * [[1564]]: [[Галілеа Галілей]], італьянскі [[астраном]] і фізік (пам. 8.1.1642) * [[1566]]: [[Джамбатыста Базіле]], неапалітанскі паэт, казачнік * [[1705]]: [[Шарль-Андрэ ван Лоа]], французскі мастак * [[1710]]: [[Людовік XV]], кароль Францыі * [[1760]]: [[Жан-Франсуа Лесюёр]], французскі [[кампазітар]] і музыказнавец * [[1808]]: [[Карл Фрыдрых Лесінг]], нямецкі мастак * [[1808]]: [[Антон Менгэ]], нямецкі энтамолаг * [[1817]]: [[Шарль-Франсуа Дабіньі]], французскі мастак * [[1861]]: [[Шарль Эдуар Гіём]], швейцарска-французскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1874]]: [[Эрнэст Генры Шэклтан|Эрнэст Шэклтан]], брытанскі даследчык [[Антарктыка|Антарктыкі]]. * [[1904]]: [[Ларыса Александроўская]], беларуская оперная спявачка * [[1909]]: [[ХАП Грысхабер]], нямецкі мастак * [[1912]]: [[Навум Перкін]], беларускі [[Літаратуразнаўства|літаратуразнавец]], крытык, празаік * [[1912]]: [[Не Эр]], кітайскі кампазітар * [[1916]]: [[Франка Фабрыцы]], італьянскі акцёр * [[1930]]: [[Альгімантас Балтакіс]], літоўскі паэт * [[1940]]: [[Тоамас Сулінг]], эстонскі кардыяхірург * [[1946]]: [[Шарлота Рэмплінг]], брытанская актрыса * [[1959]]: [[Пятро Васючэнка]], беларускі літаратуразнавец, крытык, пісьменнік, драматург * [[1987]]: [[Мікалай Аляксандравіч Стасенка]], беларускі хакеіст == Памерлі == *[[706]]: [[Тыверый III]], [[візантыйскі імператар]] *[[1145]]: [[Луцый II (Папа Рымскі)|Луцый II, Папа Рымскі]] * [[1152]]: [[Конрад III Гогенштаўфен]], першы кароль Германіі з дынастыі Гогенштаўфенаў (нар. 1093) * [[1682]]: [[Гу Яньу]], кітайскі філосаф, гісторык * [[1742]]: [[Георг Рафаэль Донер]], аўстрыйскі скульптар * [[1781]]: [[Готхальд Эфраім Лесінг]], нямецкі драматург, тэарэтык мастацтва, літаратурны крытык-асветнік (нар. 22.1.1729) * [[1857]]: [[Міхаіл Глінка]], рускі кампазітар, заснавальнік рускай класічнай музыкі (нар. 1.6.1804) * [[1958]]: [[Язэп Рэшаць]], дзеяч беларускай эміграцыі, каталіцкі святар (нар. 28.7.1890) * [[1959]]: [[Оўэн Уіланс Рычардсан]], брытанскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1975]]: [[Міхал Сапоцька]], каталіцкі святар, блаславёны (нар. 1.11.1888) * [[1977]]: [[Луцыя Гарута]], латвійскі кампазітар * [[2023]]: [[Ракель Уэлч]], амерыканская актрыса == Святкуюць == * [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] — Сусветны дзень дзяцей, хворых на рак * [[Выява:Flag of Canada.svg|25px]] [[Канада]] — Дзень сцяга * [[Выява:Flag of Russia.svg|25px]] [[Расія]] — Дзень памяці войнаў-інтэрнацыяналістаў * [[Выява:Flag of Serbia.svg|25px]] [[Сербія]] — Дзень дзяржаўнасці (Дзень першага сербскага паўстання) * Стрэценне Гасподне (праваслаўная царква) <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|215]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 лютага| ]] 8e6d9kvxwgydfuv4cun076g71492tgn 0 15352 5219220 5198111 2026-10-15T14:09:43Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5219220 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Беларуская граматыка для школ}} {{Літаратурны твор|Выява={{здвоеная выява|права|Беларуская граматыка для школ, вокладка (1918).jpg|120|Biełaruskaja hramatyka dla škoł, vokładka (1918).jpg|120}} |Подпіс выявы=«Беларуская граматыка для школ» Б. Тарашкевіча (1918) кірыліцай і лацінкай|Назва=Беларуская граматыка для школ}} '''«Беларуская граматыка для школ»''' ({{lang-be-lat|Biełaruskaja hramatyka dla škoł|1}}) — школьная [[граматыка]] [[Беларуская мова|беларускай мовы]], апрацаваная [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]] (1917—1918) і выдадзеная ў 1918 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ў друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] паралельна [[Кірыліца|кірыліцкімі]] і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінскімі]] літарамі. Ёсць першай агульнапрынятай граматыкай беларускай мовы. Граматыка некалькі разоў перавыдавалася ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], ляжала ў аснове праграм выкладання беларускай мовы ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] да 1933 года. Стала асновай усіх далейшых ліній развіцця беларускай граматыкі. == Гісторыя стварэння == [[Янка Купала]] ад імя [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]] ў Вільні звярнуўся да Браніслава Тарашкевіча з прапановай стварыць граматыку беларускай мовы яшчэ ў 1913 годзе, калі Браніслаў быў студэнтам трэцяга курса [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]]. Да напісання граматыкі, паводле слоў самога Тарашкевіча, заахвочваў яго акадэмік [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|Аляксей Шахматаў]]. Ён жа і кіраваў працай Тарашкевіча над граматыкай. Значную дапамогу аказаў яму і акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. Сваім натхняльнікам у працы Тарашкевіч называў яшчэ нямецкага прафесара-[[Славістыка|славіста]] [[Рудольф Абіхт|Рудольфа Абіхта]], які крыху раней, але таксама ў 1918 годзе, выдаў на беларускай мове невялічкую брашуру «Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čàse hràmatnym»<ref name="Беларуская мова">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=«Беларуская граматыка для школ» Б. А. Тарашкевіча|старонкі=81—82}}</ref>. == Змест == У сваёй працы Тарашкевіч выйшаў за межы ўласна граматыкі ([[Марфалогія мовы|марфалогіі]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]]), як гэта было прынята ў тагачаснай лінгвістыцы. Яго праца складаецца з наступных раздзелаў: # Гукі (гэта значыць [[фанетыка]]). # Часціны мовы (разглядаюцца [[назоўнік]] — «імя», [[прыметнік]] — «прымета», [[лічэбнік]] — «чысло», [[займеннік]] — «займа», [[дзеяслоў]], [[прыслоўе]], [[прыназоўнік]] — «прыймя», [[злучнік]] — «злуч», [[выклічнік]] — «кліч»). # Падзел слова (гэта значыць яго [[Марфема|марфемная]] будова). # Правапіс. # Сказ (гэта значыць сінтаксіс). Такім чынам, апісваюцца ўсе ўзроўні моўнай сістэмы з пункту гледжання іх нарматыўнасці, правіл перадачы на пісьме. Гэта хоць і сціслы, але поўны падручнік беларускай мовы. Правілы ў іх сфармуляваны дакладна, даходліва, ілюструюцца прыкладамі. Для іх замацавання даюцца заданні («задачкі») з тэкстамі, узятымі з твораў беларускіх пісьменнікаў і [[фальклор]]у. У аснове граматыкі ляжалі фанетыка-граматычныя асаблівасці тагачасных [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]. Улічваючы традыцыі беларускага кнігадрукавання, Тарашкевіч замацаваў фанетычны прынцып напісання [[Галосныя|галосных]] (перадачу на пісьме такіх рыс, як [[аканне]] і [[яканне]]), а для перадачы [[Зычныя|зычных]] — марфалагічны (''горад, падтрымаць, матцы''), з некаторымі адхіленнямі ў бок фанетычнага прынцыпу, каб адлюстраваць спецыфіку беларускай мовы ([[дзеканне]] і [[цеканне]], падаўжэнне зычных, змяненне '''в''' і '''л''' на '''ў''' у пэўных выпадках, зацвярдзенне шыпячых, [р] і этымалагічнага [ц], [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыю]] зычных па мяккасці тыпу ''аканьне, сьнег, цьвёрды, разьвівацца'')<ref name="Беларуская мова" />. Асобна быў распрацаваны правапіс [[Запазычаныя словы|запазычаных слоў]] у адпаведнасці з тым, наколькі яны асіміляваліся беларускай мовай. Тыя, што ўжываюцца ў ёй даўно, пішуцца, як вымаўляюцца (''літара, аканом, леварвэр''). Тыя, «што ўжываюцца ў кніжках і ў кніжнай мове і да народу не дайшлі або дайшлі нядаўна», захоўваюць на пісьме пэўныя адметнасці той мовы, з якой яны ўзяты (''літэратура, монолёг, інспэктар''). Фактычна было прынята пераважнае іх напісанне як у [[Польская мова|польскай мове]]<ref>Гапоненка І. А. Лексічныя запазычанні ў беларускай мове пачатку XX ст. і асаблівасці іх фармальнай адаптацыі // Беларуская лінгвістыка. Вып. 49 / НАН Беларусі. Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа; Рэдкал.: І. А. Падлужны (адк. рэд.) і інш. — Мн. : Беларуская навука, 2000. — 95 с. ISBN 985-08-0311-8.</ref>. Так, на гэтыя словы не былі распаўсюджаны правілы акання, дзекання і цекання, часта не змякчаліся зычныя перад галоснымі, перад ётаванымі галоснымі перадаваўся мяккі [л’]<ref name="Сучасная беларуская мова">Сучасная беларуская мова</ref>. == Ацэнкі == [[Файл:Branislau Taraskievic - Belarusian Grammar cover (Minsk, 1943).jpg|thumb|Вокладка шостага выдання кнігі Браніслава Тарашкевіча «Беларуская граматыка». Выдадзена ў Мінску падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] ў 1943 годзе са зменамі і дапаўненнямі (рэдактары [[А. Адамовіч]], [[А. Лёсік]], [[К. Шкуцька]])]] Вучэбны дапаможнік Браніслава Тарашкевіча ўлічваў тагачасныя дасягненні ў галіне беларускай філалогіі (Я. Карскі, А. Шахматаў і інш.), і быў станоўча прыняты грамадскасцю. Сфармуляваныя ў граматыцы правілы атрымалі ўсеагульнае прызнанне, многія замацаваліся ў [[Сучасная беларуская літаратурная мова|сучаснай беларускай літаратурнай мове]]. Аднак некаторыя з іх былі не зусім добра распрацаваны (перадача на пісьме '''е''' ў [[Націск|ненаціскным]] становішчы, напісанне запазычаных слоў). Збыткоўнымі аказаліся асобныя катэгорыі і паралельныя формы [[Скланенне|скланення]] і [[Спражэнне|спражэння]] ([[парны лік]] назоўнікаў тыпу ''дзьве хаце'', раўнапраўнасць такіх формаў, як ''касьцьмі'' і ''касьцьма'', ''дзьвюх'' і ''дзьвёх'', ''гэты'' і ''гэны'', ''крычым'' і ''крычом''), якія аўтар уводзіў, каб як мага шырэй адлюстраваць спецыфіку беларускай мовы або і з той прычыны, што некаторыя тыповыя рысы яе на тыя часы яшчэ выразна не вызначыліся<ref name="Беларуская мова" />. «Расійскі і польскі ўплывы» (адпаведна, у марфалогіі і [[Арфаграфія|арфаграфіі]])<ref>Адпаведнасць паводле тлумачэння ў: Сучасная беларуская мова</ref> адзначалі ў сваіх тагачасных публікацыях, напрыклад, [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Язэп Лёсік]] і [[Ян Станкевіч]]. Шмат якія правілы ў граматыцы адсутнічалі або былі недапрацаванымі, напрыклад, нарматывы напісання [[Складанае слова|складаных слоў]], некаторых [[канчатак|канчаткаў]], прозвішчаў, імён, геаграфічных назваў<ref name="Сучасная беларуская мова"/>, і дапрацоўваліся іншымі аўтарамі ў практычных граматыках<ref>Некрашэвіч</ref>. На аснове граматыкі Тарашкевіча хутка сталі выходзіць падручнікі беларускай мовы іншых аўтараў (напрыклад, у 1921 годзе — «Практычная граматыка беларускай мовы» Язэпа Лёсіка). 3 выхадам граматыкі Тарашкевіча пачаўся працэс стабілізацыі нормаў сучаснай беларускай літаратурнай мовы, быў створаны грунт для яе далейшай граматычнай распрацоўкі, удасканалення ўласцівых ёй структурных элементаў<ref name="Беларуская мова" />. Зважаючы на недахопы граматыкі Тарашкевіча, браты [[Антон Юр’евіч Лёсік|Антон]] і Язэп Лёсікі распрацавалі праект яе рэформы, які быў прадметам разгляду [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў 1926 годзе. == Гл. таксама == * [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929)]] * [[Беларускі правапіс 1930 (праект)]] * [[Арфаграфія беларускай мовы]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/сбмова}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=http://jivebelarus.net/language/ten-years-of-belarusian-grammar.html|title=Лёсік Я. «Дзесяцігодзьдзе беларускае граматыкі (1918—1928 г.)»|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714114630/http://jivebelarus.net/language/ten-years-of-belarusian-grammar.html|archive-date=2020-07-14}} {{Беларуская мова}} {{DEFAULTSORT:Тарашкевіч 1918}} [[Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Браніслаў Тарашкевіч]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе]] 20195ks2xeaki7cqx6gcwpyz3641hxg 0 16335 5219725 5034024 2026-10-16T11:54:07Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя асобы */ 5219725 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Барысаў |вобласць = Мінская |раён = Барысаўскі }} '''Бары́саў'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Barysaŭ}}) — горад у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Барысаўскі раён|Барысаўскага раёна]], на рацэ [[Бярэзіна|Бярэзіне]]. За 71 км на паўночны ўсход ад [[Мінск]]а; чыгуначная станцыя на лініі Мінск — [[Орша]], на аўтадарозе Мінск — [[Масква]]. == Назва == Паводле найбольш пашыранай версіі, назва — звычайны атрапатапонім ад імя Барыс («Барысаў горад»), якое звязваюць з полацкім князем [[Барыс Усяславіч|Барысам Усяславічам]]. Упершыню горад згаданы менавіта з такой назвай пад 1127/1128 годам ([[Лаўрэнцьеўскі летапіс|Лаўрэнцьеўскім]] і [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім]] летапісамі, адпаведна), імаверна, яшчэ пры жыцці Барыса Усяславіча. [[Беларуска-літоўскія летапісы]] XVI ст. проста звязваюць заснаванне горад з полацкім князем Барысам, следам таксама робіць і расійскі гісторык XVIII ст. [[Васіль Мікітавіч Тацішчаў|Васіля Тацішчава]], ён дае і акалічнасці заснавання пад 1102 годам, але не называе крыніцы, што ўласціва яго «Гісторыі Расійскай»<ref>''Татищев В.'' Собрание сочинений: В 8-ми томах: Т. 2, 3. История Российская Часть 2: — Репринт с изд. 1963, 1964 гг. Москва, 1994. С. 123.</ref>, імаверна, гэта яго «рэканструкцыя». Аднак, археалагічныя даныя пацвярджаюць заснаванне горада на пачатку XII cт.<ref>''Штыхаў Г. В.'' Барысаў // Археалогія Беларусі : энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1 / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 2009. — 496 с. ; іл. -- С. 89-90.</ref>. Наконт паходжання назвы Барысава няма поўнай згоды.{{няма АК|5|06|2025}} Ёсць версія, упершыню выказаная археолагам [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаілам Ткачовым]], які звярнуў увагу на карту «Літва» (''Lithvania'') фламандскага картографа [[Герард Меркатар|Герарда Меркатара]] у «Атласе, або касмаграфічных разважанні пра стварэнне сусвету і выява створанага» ({{lang-la|Atlas sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura}}, 1595), дзе Барысаў (''Borißow'') паказаны на левым беразе Бярэзіны паміж вусцямі [[Сха|Схі]] (''Scha'') і Барысы (''Borißa'')<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2003rosen0730/?sp=102&st=image&r=0.371,0.129,0.309,0.185,0|title=Image 102 of Atlas sive Cosmographicae meditationes de fabrica mvndi et fabricati figvra.|website=The Library of Congress|access-date=2025-09-12}}</ref>. На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.{{няма АК|5|06|2025}} Карта Меркатара — адзінае на сёння сведчанне пра гідронім Барыса. Каля [[Старабарысаў|Старабарысава]], дзе знаходзіцца барысаўскае гарадзішча XII—XIII ст., і праўда ў Бярэзіну злева ўцякаюць дзве ракі, пазначаныя яшчэ на картах пачатку XX ст. Іх назвы не фіксуе (не знайшоў у пісаных крыніцах) і стваральнік найбольш поўнага рэестру рэк дняпроўскага басейна [[Пётр Лазаравіч Маштакоў|Пётр Маштакоў]]<ref>''П. Л. Маштаковъ''. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. — С.-Петербургъ, 1913. С. 97.</ref>. [[Файл:Карта Меркатара 1595 г., дзе пазначаны Барысаў.jpg|alt=Карта Меркатара 1595 г., дзе пазначаны Барысаў|міні|злева|Карта Меркатара 1595 года, дзе пазначаны Барысаў і рака Барыса]] Балцкі гідранімічны пашыральнік ''-is-'' у гідронімах тыпу ''Dubysà, Lavysà'', у тапоніме ''Kilbisai''<ref>''P. Skardžius''. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.</ref>. На думку Ванагаса, паходжанне літоўскіх рачных назваў ''Barys, Bar-upė'' няяснае. Імаверна вельмі старажытныя гідронімы, звязаныя са ст.-рус. ''бара'' «балота», укр. ''бар'' «мокрае месца паміж узгоркамі», ілір. ''*bar(b)-'' «балота». Той жа корань, з пашыральнікам ''-t-'', і ў літоўскіх гідронімах тыпу ''Bartuva'', у назве прускай ракі ''*Barta'' (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову ''Bar-t-'' звязваюць з індаеўрапейскім ''*bher-'' «булькатаць; імкліва рухацца»<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.</ref><ref>V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.</ref><ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.</ref>. Тыпалагічна пара ''Borißa : Borißow'' можа быць параўнаная з парай ''Арэса : Aressow'' (назву ракі [[Арэса]] параўноўваюць з гэтым прускім тапонімам, у іх супольны корань ''Ar-'', ад ''*er- / *or-'' «рухацца»).{{няма АК|5|06|2025}} Назва *Барыса́ значыць «Хуткаплынная (рака)».{{няма АК|5|06|2025}} == Герб і сцяг == {{main|Герб Барысава}} Герб: у сярэбраным полі «барочнага» шчыта на траве сярэбраная брама паміж дзвюма вежамі пад чырвоным дахам, над якімі на сярэбраным воблаку стаіць Святы Пётр з двума ключамі ў руцэ. Сцяг: прамавугольнае палотнішча з адносінамі шырыні і даўжыні як 1:2, якое складаецца з трох гарызантальных палос: чырвонай, у адну чвэрць шырыні, белай (сярэбранай), у дзве чвэрці і зялёнай, у адну чвэрць; пасярэдзіне вонкавага боку — выява [[Святы Пётр|Святога Пятра]] з ключамі ў руцэ. Вядомы гістарычны герб Барысава быў дараваны гораду 14 чэрвеня [[1792]] г. каралём [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Аўгустам Панятоўскім]]. Галоўнай фігурай герба з’яўляецца [[Пётр (апостал)|Пётр]], святы і апостал, рыбак, кіраўнік дванадцаці апосталаў і адзін з найбліжэйшых сябраў Ісуса. У хрысціянскім мастацтве Пятра часта адлюстроўвалі з двума ключамі ад Раю, якія ён атрымаў ад Хрыста. Сучасны герб зарэгістраваны ў [[Гербавы матрыкул Рэспублікі Беларусь|Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь]] 23 мая 2000 г. № 41. Сучасны герб адрозніваецца ад гістарычнага. Так, на гістарычным гербе брама адчыненая, на сучасным брама ў Рай зачыненая. == Гісторыя == Паводле археалагічных даследаванняў, узнік на пачатку XII ст., паводле [[Васіль Мікітавіч Тацішчаў|Васіля Тацішчава]] заснаваны ў 1102 годзе полацкім князем [[Барыс Усяславіч|Барысам Усяславічам]]. Таксама ёсць неверагодныя звесткі пра заснаванне ў 1032 годзе вялікім князем кіеўскім [[Яраслаў Уладзіміравіч|Яраславам Уладзіміравічам]]. Гарадзішча старажытнага Барысава размяшчалася (паводле [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Георгія Штыхава]]) на левым беразе ракі [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. Упершыню згаданы ў [[Лаўрэнцеўскі летапіс|Лаўрэнцеўскім летапісе]] пад 1127 годам. Паблізу гарадзішча вялікі курганны магільнік 10-11 ст. Імаверна, у 1-й палове XIV ст. Барысаў перанеслі з пачатковага яго месца (цяпер гарадзішча ў [[Старабарысаў|Старабарысаве]]) на новае, за 4 км ніжэй па цячэнні Бярэзіны. [[Барысаўскі замак|Новы драўляны замак]] пабудаваны на востраве ў пойме ракі, злева ад яе галоўнага рэчышча, прыблізна за 1,5 км на паўночны захад ад сучаснага аўтамабільнага моста (цяпер тут па вуліца Гогаля знаходзіцца жылы сектар, станцыя юнатаў, медвыцвярэзвальнік). У канцы XIV ст. Барысаў разам з навакольнай воласцю падпарадкоўваўся непасрэдна вялікаму князю [[Вітаўт]]у. Апошні ў 1396 годзе выдаў «борысовцам» адмысловы прывілей, у якім вызначаў парадак прыёмкі і ўліку мядовай даніны. Горад моцна пацярпеў у выніку [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667]] ({{таксама}} [[Аблога Барысава]]). У 1563 годзе Барысаў атрымаў [[магдэбургскае права]]. У 1563—1569 гг. цэнтр староства, належаў [[Агінскія|Агінскім]], [[Радзівілы|Радзівілам]]. З 1569 г. у [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]]. З 1793 г. у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], з 1795 г. цэнтр павета. У 1796 г. атрымаў новы герб (стары герб пад расійскім арлом). У той жа час горад быў прададзены Радзівіламі Клецкай ардынацыі расійскаму скарбу. Рэзідэнцыя Радзівілаў была перанесена ў раён вёскі Барысаў Стары (зараз вёска Старабарысаў), дзе была пабудаваная мыза Радзівілаў. Пасля паўстання 1863 года Радзівіл прадаў усе свае землі на Барысаўшчыне расійскаму скарбу. Пазней землі выкупіў дзядзька цара Мікалая. У [[вайна 1812|вайну 1812 года]] (26—29 лістапада) каля Барысава ў баях каля вёсак Студзёнка і Вялікае Стахава Вялікае войска Напалеона ў час яго пераправы цераз раку Бярэзіну панесла вялікія страты. Падчас паўстання 1863 года студэнтам з Барысава Антонам Трусавым быў узначалены партызанскі атрад, які ваяваў на Ігуменшчыне. У гонар Трусава ў Барысаве названа вуліца. У 1885—1895 гг. дзейнічала [[Барысаўская фабрыка драўляных шавецкіх шпілек і капылоў]]. У 1900-м годзе ў склад горада ўвайшоў правабярэжны пасад Новабарысаў. У 1905 г. заснаваны [[Барысаўскі шкло-хрустальны купецкі завод]]. У 1914—1916 гг. дзейнічала [[Барысаўская жаночая настаўніцкая семінарыя]]. У маі 1917 года пачаў дзейнасць [[Барысаўскі Савет рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў]]<ref name="egb">{{Крыніцы/ЭГБ|1}}</ref>. З 28 лютага 1918 года Барысаў знаходзіўся пад германскай акупацыяй. Пасля сыхода з горада бальшавікі ўзарвалі секцыю чыгуначнага маста праз Бярэзіну. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Актыўны супраціў немцам аказвалі партызанскія аддзелы [[БНР]], створаныя эсэрамі. Узначальвалі іх беларусы з Барысаўшчыны [[Юрка Моніч]] і [[Лукаш Сяменік]]. 2 снежня 1918 года горад занялі савецкія войскі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б)Б]] горад у складзе [[ССРБ|БССР]], з 27 лютага 1919 года — у [[ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] 10 жніўня 1919 года Барысаў знаходзіўся пад акупацыяй Польскай Рэспублікі. Пад ціскам бальшавікоў польскія войскі пакінулі левабярэжны Барысаў і замацаваліся на правым беразе Бярэзіны. 25 мая 1920 года бальшавікі захапілі правабярэжны Барысаў. З 31 ліпеня 1920 года горад у складзе БССР. З 1924 года цэнтр [[Барысаўскі раён|Барысаўскага раёна]], у 1924—1927 гадах — [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]]. 7 красавіка 1932 года ў Барысаве пачаўся [[Барысаўскі галодны бунт (1932)|галодны бунт]], выкліканы савецкай сельскагаспадарчай палітыкай. У выніку, 9 красавіка хлеб быў завезены, і 10 красавіка выступы сціхлі. На працягу красавіка 1932 года сваіх пасад былі пазбаўлены — старшыня Барысаўскага ЦРК Розін, кіраўнікі Барысаўскай міліцыі Шквор і Лібман, начальнік ДПУ Барысаўскага раёна Прывольскі. Быў зняты з працы і сакратар Барысаўскага РК КП(б)Б Тамашэўскі<ref>{{Cite web|url=http://borisov-e.info/ru/news/borisov-news/2008/05/16/19721/golod|title=Ізноў пра галодны бунт|date=2008-05-16|website=borisov-e.info|publisher=Borisov-E.info|accessdate=2018-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304224635/http://borisov-e.info/ru/news/borisov-news/2008/05/16/19721/golod|archivedate=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. 3 мая 1933 года галодныя жанчыны і дзеці выйшлі на вуліцы горада і запатрабавалі ад тагачасных уладаў хлеба. Да іх далучыліся работнікі мясцовай запалкавай фабрыкі «[[Бярэзіна (запалкавая фабрыка)|Бярэзіна]]», якія абвясцілі страйк. Ноччу з 3 на 4 мая супрацоўнікі НКУС арыштавалі каля 1400 барысаўчан, што ўдзельнічалі ў бунце. 200 чалавек расстралялі ў мясцовасці «Батарэі»<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/795235.html|title=4 траўня 1933 году ў Барысаве адбыўся галодны бунт|last=|first=|date=2005-05-04|website=svaboda.org|publisher=Радыё Свабода|language=|accessdate=2018-04-12}}</ref>. З 27 верасня 1938 года — горад абласнога падпарадкавання. У ліпені 1941 года Барысаў ад гітлераўцаў абаранялі Зводная дывізія палкоўніка Грышына, 1-я Пралетарская маскоўская дывізія, палкі дывізіі НКУС па ахове чыгункі, умацаваныя бронецягнікамі, авіяцыя. Савецкія войскі не здолелі спыніць адну 18-ю танкавую дывізію Вермахта і пасля цяжкіх абарончых баёў здалі горад. Замацаваўшыся паміж Неманіцай і Лошніцай, савецкія войскі спрабавалі адбіць горад, але былі вымушаны пакінуць і гэтую лінію абароны. Да гэтага часу невядома, колькі чырвонаармейцаў загінула пры абароне горада і дзе яны пахаваныя. {{далей}} [[Абарона Барысава (1941)]]. Памяць палкоўніка Грышына ў горадзе ніяк не ўшанава. У гонар камдзіва Крэйзера названа адна з вуліц. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] акупанты на тэрыторыі горада стварылі 6 лагераў смерці (у тым ліку на тэрыторыі 60-га палка сувязі (былыя кавалерыйскія кашары), зялёны гарадок (тэрыторыя 7-га інжынернага палка), тэрыторыя 740-й зенітна-ракетнай брыгады), дзе знішчылі больш за 33 тыс. чалавек. У гета горада Барысаў (27 жніўня — 21 кастрычніка 1941) былі забітыя каля 9 тыс. яўрэяў. 3 ліпеня 1944 года 35-я гвардзейская танкавая брыгада, якой камандаваў [[Герой Савецкага Саюза]] [[Азі Агад аглы Асланаў|Азі Асланаў]], заняла Барысаў. Пры штурме горада вызначыліся танкісты з авангарда брыгады. Група з трох танкаў спрабавала захапіць аўтамабільны мост праз Бярэзіну. Адзін танк быў падбіты перад мастом, другі за мастом. Трэці танк Паўла Рака прарваўся ў горад і пасля боя быў спалены праціўнікам. Імёны экіпажаў двух іншых танкаў невядомыя і памяць іх, акрамя экіпажа Рака, якому доўгі час стаяў помнік у Барысаве, ніяк не ўшанавана. У 2006 годзе адбылося аб’яднанне горада Барысава і Барысаўскага раёна ў адзіную адміністрацыйную структуру — Барысаўскі раён з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Барысаве. == Насельніцтва == * '''XX стагоддзе''': 1997 год — 159,3 тыс. чал. * '''XXI стагоддзе''': 2005 год — 150 тыс. чал.; 2006 год — 149,9 тыс. чал.; 2007 год — 149,7 тыс. чал.; 2009 год — 147&nbsp;529 чал. (1 студзеня)<ref name="2011-Estimate"/>, 147&nbsp;381 чал. (14 кастрычніка, перапіс)<ref name="belstat2009"/>; 2010 год — 147&nbsp;052 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2011 год — 146&nbsp;440 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2012 год — 145&nbsp;879 чал.<ref name="2012-Estimate"/>; 2013 год — 145&nbsp;659 тыс. чал.<ref name="2013-Estimate"/>; 2014 год — 145&nbsp;223 чал.<ref name="2014-Estimate"/>; 2015 год — 144&nbsp;945 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 год — 143&nbsp;919 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 143&nbsp;287 чал.<ref name="2017-Estimate"/> {{Bar chart years |Шырыня выявы = 800 |Вышыня выявы = 300 |Максімум шкалы = 160000 |Крок большай шкалы = 50000 |Крок меншай шкалы = 10000 |Колер большай шкалы = gray(0.8) |Колер меншай шкалы = gray(0.6) |Колер слупка = rgb(0.77,0.9,0.6) |Шырыня слупка = 23 |Зрушэнне пазнакі = (-10,5) |Год1 = 1795 |Значэнне1 = 1600 |Год2 = 1887 |Значэнне2 = 17737 |Год3 = 1907 |Значэнне3 = 18055 |Год4 = 1926 |Значэнне4 = 25840 |Год5 = 1939 |Значэнне5 = 49000 |Год6 = 1959 |Значэнне6 = 59300 |Год7 = 1964 |Значэнне7 = 69000 |Год8 = 1970 |Значэнне8 = 84000 |Год9 = 1991 |Значэнне9 = 150200 |Год10 = 1997 |Значэнне10 = 159300 |Год11 = 2005 |Значэнне11 = 150000 |Год12 = 2010 |Значэнне12 = 147052 |Год13 = 2015 |Значэнне13 = 144945 |Год14 = 2020 |Значэнне14 = 140700 |Год15 = 2024 |Значэнне15 = 135696 }} == Эканоміка == Прадпрыемствы лясной, дрэваапрацоўчай, машынабудаўнічай і металаапрацоўчай, харчовай, швейнай, хімічнай і хіміка-фармацэўтычнай прамысловасці, напрыклад [[Барысаўскі завод медыцынскіх прэпаратаў]], «[[Барымак]]»; па вытворчасці будаўнічых матэрыялаў і інш. Гасцініцы: «Бярэзіна», ААТ «БАТЭ», РУП «[[Барысаўскі завод агрэгатаў]]», «Экран», «[[Аўтагідраўзмацняльнік]]». == Культура == * [[Барысаўскі аб’яднаны музей]]. * Народны тэатр Відарыс. * Дом культуры * Раённыя дамы культуры Лядзішча, Печы * Парк культуры і адпачынку імя Горкага * Былы Піянерскі парк насупраць Краязнаўчага музея * Кінатэатр Мір (не працуе) * Кінатэатр Радзіма (знесены) * Кінатэатр Перамога (перабудаваны ў дом шлюбу) * Кінатэатр Кастрычнік * Музей на костках — выстаўка савецкай вайсковай тэхнікі каля помніка ахвярам нацызма на вул. Чапаева. == Спорт == * Футбольны клуб [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] — шматразовы чэмпіён Беларусі па футболе. * [[Гарадскі стадыён (Барысаў)|Гарадскі стадыён]] у Барысаве акрэдытаваны для правядзення міжнародных матчаў па футболе. * У 2014 годзе адкрыўся новы стадыён «[[Барысаў-Арэна]]», на якім праводзяцца хатнія матчы. * Стралковы клуб Федэрацыі прафсаюзаў * Гарадскі цэнтр тэхнічнай творчасці навучэнцаў горада Барысава на вул. 8 сакавіка. * Цэнтр творчасці дзяцей і моладзі Барысаўскага раёна на вул. Дзяржынскага == СМІ == * Газета «[[Борисовские новости]]». Недзяржаўнае выданне. Уваходзіць у склад «[[Аб’яднаныя Масмедыі|Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі“]]». * Газета «Адзінства». Орган мясцовых улад. * Газета «Гоман Барысаўшчыны» на беларускай мове. Выходзіць з 1996 года. == Славутасці == === Будынкі рэлігійных культаў === [[Файл:Belarus-Barysau-ResurrectionChurch.jpg|thumb|Уваскрасенскі сабор]] [[Файл:Барысаў. Царква Дзмітрыя Данскога на ўездзе ў горад.jpg|міні|справа|Царква Дзмітрыя Данскога]] * [[Царква ў імя святога дабравернага князя Дзімітрыя Данскога (Барысаў)|Царква ў імя святога дабравернага князя Дзімітрыя Данскога]] * [[Свята-Васкрасенскі сабор (Барысаў)|Васкрасенскі сабор]] (1874) * [[Царква ў гонар Раства Хрыстова (Барысаў)|Царква ў гонар Раства Хрыстова]] * [[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Барысаў)|Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1806—1823) * [[Касцёл Спаслання Святога Духа (Барысаў)|Касцёл Спаслання Святога Духа]] * [[Вялікая сінагога (Барысаў)|Вялікая сінагога]] (пач. 20 ст.) — па прызначэнні не выкарыстоўваецца * [[Сінагога «Хеўрэ Тылім»]] (1911) — па прызначэнні не выкарыстоўваецца === Воінскія часці МА РБ у Барысаве і Барысаўскім раёне === * Упраўленне [[Паўночна-заходняе аператыўнае камандаванне|Паўночна-заходняга аператыўнага камандавання]] (праспект Рэвалюцыі за помнікам Леніну). * 258-ы асобны батальён аховы і абслугоўвання (праспект Рэвалюцыі, былыя кавалерыйскія кашары). * 60-ы асобны Баранавіцкі полк сувязі (праспект Рэвалюцыі, былыя кавалерыйскія кашары). * 740-я зенітна-ракетная Мінская брыгада, в/ч 30151 (раён гаражоў Мідас, вул. Ватуціна). * 244-ы цэнтр радыёэлектроннай разведкі. * 814-ы цэнтр тэхнічнага абслугоўвання (вул. Чалоўскай). * 34-я база захоўвання ўзбраення і тэхнікі (вул. Дняпроўская, Лядзішчы). * 527-я асобная рота спецыяльнага прызначэння (вул. Дняпроўская, Лядзішчы). * 10-ы асобны батальён радыёэлектроннай барацьбы з наземнымі сродкамі, в/ч 93685 (вул. Дняпроўская, Лядзішчы). * 310-я гвардзейская Беластоцкая, ордэнаў Кутузова 3-й ступені і Аляксандра Неўскага, асобная група артылерыі (вул. Дняпроўская, Лядзішчы). * 110-ы асобны полк матэрыяльнага забеспячэння. * 80-ы асобны Севастопальскі батальён радыяцыйнай, хімічнай і бактэрыялагічнай абароны. * 7-ы інжынерны Торуньскі ордэнаў Аляксандра Неўскага і Чырвонай зоркі полк (Зялёны гарадок). * 1019-ы камандна-разведвальны цэнтр. * 592‑гі ваенна-медыцынскі цэнтр (вул. Шпітальная). * [[72-гі Аб’яднаны вучэбны цэнтр|72-гі гвардзейскі аб’яднаны вучэбный цэнтр]] (вул. Сярэбранікава, Печы). ** 320-я школа падрыхтоўкі спецыялістаў інжынерных войскаў (Печы). * 227-ы агульнавайсковы палігон (вул. Галіцкага). * Артылерыйскія склады (вёска Вялікае Стахава). * 139-ы цэнтр метралагічнага забеспячэння * 121-я навігацыйна-тапаграфічная часць * 1825-я база вымяральнай тэхнікі === Фартыфікацыя Барысава === * [[Фартыфікацыя Барысава]] === Грамадзянская архітэктура XIX стагоддзя === * [[Гандлёвыя рады, Барысаў|Гандлёвыя рады]] (1806—1823) * Будынак казначэйства * Рэшткі грэблі млына праз Сху * Будынак пажарнай часткі === Грамадзянская архітэктура XX стагоддзя === * [[Будынак чыгуначнага вакзала (Барысаў)|Будынак чыгуначнага вакзала]] (1914) * Жылыя дамы (пач. XX ст.) * Грэбля на паромную пераправу ад [[Барысаўскі замак|Барысаўскага замка]] да Бярэзіны. Амаль цалкам знішчана пры будаўніцтве гандлёвага цэнтра і новага моста. * Рэшткі парка каля Цэнтра творчасці дзяцей і моладзі Барысаўскага раёна каля вул. Дзяржынскага * Былы ваенны гарадок [[Лядзішча (Барысаў)|Лядзішча]] — комплекс жылых і вайсковых будынкаў пачатку 1930-х гадоў. * Былы ваенны Новы гарадок (Ватуціна) — комплекс жылых і вайсковых будынкаў 2-й паловы 1930-х гадоў. * Ваенны гарадок Печы — комплекс жылых і вайсковых будынкаў 2-й паловы 1930-х гадоў. * Рэшткі станцыі хуткай дапамогі і пажарнай часткі каля 2-й паліклінікі. === Грамадзянская архітэктура XXI стагоддзя === У 2010 годзе пачалося будаўніцтва новага мікрараёна на месцы былога вайсковага аўтапалігона (вул. Брылеўская). Мікрараён заселены. У пачатку 2020 года пачалося будаўніцтва новага мікрараёна Лядзішча-2. === Могілкі === * [[Брацкая магіла партызан (Барысаў)|Брацкая магіла партызан]]. * [[Брацкая магіла савецкіх актывістаў (Барысаў)|Брацкая магіла савецкіх актывістаў]]. * [[Брацкая магіла савецкіх ваеннапалонных (Барысаў)|Брацкая магіла савецкіх ваеннапалонных]]. Вул. Чапаева. Тэрыторыя гітлераўскага шталага. * [[Кальварыйскія могілкі (Барысаў)|Кальварыйскія могілкі]], на якіх размешчаны [[Класіцыстычная капліца (Барысаў)|класіцыстычная капліца]] (XIX ст.) і [[Капліца (Барысаў)|новая капліца]] (1995). * Могілкі каля вёскі Вуглы. * Могілкі на вул. Першай Маскоўскай пралетарскай дывізіі. * Яўрэйскія могілкі. * Магіла лекара ў крэпасці. * Шпітальныя могілкі каля вайсковага шпіталя * Нямецкія могілкі на вул. Чалоўскай. Часткова экзгумаваныя. На іх месцы пабудаваны жылыя дамы і часткова 140-ы рамонтны завод * Могілкі на тэрыторыі 740-й зенітна-ракетнай часці. Былы артылерыйскі палігон Лядзішча, месца пахавання нацыстамі ахвяр тэрору. Часткова экзгумаваныя. === Помнікі без пахаванняў === * Помнік бальшавіцкай партызанке Люсі Чалоўскай * Помнік бальшавіку Арджанікідзе * Помнік бальшавіку Леніну * Помнік князю Барысу * Помнік экіпажу танка Рака * Помнік курсантам былога танкавага вучылішча * Помнік салдатам і афіцэрам 1-й Пралетарскай Маскоўскай дывізіі * Помнік афганцам * Помнік салдатам, загінулым у аўтамабільнай аварыі ў 1994 годзе. Знаходзіцца за Пячамі. * Помнік танкістам 10-й дняпроўскай танкавай дывізіі. Знаходзіцца ў Лядзішчы. * Помнік танкістам Ротмістрава ў лесе ў раёне. * Помнік ахвярам нацызму на вуліцы 50 год БССР. * Памятны знак у гонар паўстанцаў 1863 года ў лесе на ўскрайку горада. == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Барысава|Ганаровыя грамадзяне Барысава}} * [[Аляксей Абалмасаў]] — беларускі спартсмен-вясляр. * [[Антаніна Іванаўна Абрамава]] (нар. 1926) — галоўны мастак на Барысаўскім крыштальным заводзе. * [[Язэп Аляксандравіч Адамовіч]] (1897—1937), беларускі і савецкі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў]] (нар. 1988) — алімпійскі чэмпіён і рэкардсмен свету па [[Цяжкая атлетыка|цяжкай атлетыцы]]. * [[Уладзімір Ігаравіч Архангельскі]] (нар. 1967) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Аляксандр Пятровіч Астроўскі]] — беларускі [[дыпламат]]. * [[Васіль Васілевіч Барысенка]] (1904—1984) — беларускі літаратуразнавец, [[крытык]]. * [[Рычард Пятровіч Бутвілоўскі]] — беларускі кампазітар. * [[Евель Самуілавіч Бялявін]] (1920—1972) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Шая Іосіфавіч Бярковіч]] (1918—1942) — адзін з арганізатараў антынацысцкага падполля на тэрыторыі [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. * [[Ганна Казіміраўна Вяржбіцкая]] (1915—2000) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966), Заслужаны аграном БССР. * [[Яўсей Рыгоравіч Вайнруб]] (1909—2003) — камандзір савецкіх танкавых войск падчас Другой сусветнай вайны, палкоўнік і [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Мацвей Рыгоравіч Вайнруб]] (1910—1998) — камандуючы савецкімі танкавымі войскамі, а потым намеснік камандуючага арміяй; Генерал-лейтэнант і [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Макар Кандратавіч Вронскі]] (1910—1994) — [[скульптар]], Народны мастак Украіны. * {{Нп5|Хаім Ласкаў|3=ru|4=Ласков, Хаим}} (1919—1982) — ізраільскі генерал, 5-ы начальнік Генеральнага штаба [[Армія абароны Ізраіля|Арміі абароны Ізраіля]]. * [[Залман Давыдавіч Гільман]] (нар. 1929) — вучоны ў галіне селекцыі і развядзення [[Сельскагаспадарчыя жывёлы|сельскагаспадарчай жывёлы]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]]<ref name="БЭ5">{{Крыніцы/БелЭн|5|||245}}</ref>. * [[Андрэй Андрэевіч Грамыка]] (1909—1989) — савецкі [[дыпламат]], [[Дзяржава|дзяржаўны]] дзеяч, у 1985—1988 гг. — Старшыня Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]]. Выпускнік Старабарысаўскага сельскагаспадарчага тэхнікума<ref name="nm"/>. * [[Анатоль Андрэевіч Грамыка]] (1932—2017) — член-карэспандэнт [[Расійская акадэмія навук|Расійскай Акадэміі навук]], [[доктар навук|доктар]] [[Гісторыя|гістарычных]] [[Навука|навук]]. * [[Георгій Паўлавіч Гурыновіч]] (1933—1994) — беларускі [[фізік]]. * [[Антаніна Лаўрэнцьеўна Леановіч]] (нар. у 1929) — беларускі неўрапатолаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар. * [[Рахіль Эфраімаўна Мазо]] (1910—2000) — [[педыятр]], доктар медыцынскіх навук, прафесар<ref name="БелМАПА">[https://belmapo.by/mazo-raxil-efraimovna2.html Мазо Рахиль Эфраимовна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190414025811/https://belmapo.by/mazo-raxil-efraimovna2.html |date=14 красавіка 2019 }} {{ref-ru}} // [[Беларуская медыцынская акадэмія паслядыпломнай адукацыі]]</ref>. * [[Сяргей Аркадзьевіч Піваварчык]] (нар. 1962) — беларускі [[гісторык]] і [[археолаг]]. * [[Валянцін Раманавіч Сімірскі]] (нар. 1946) — беларускі палітык. * [[Юрый Станкевіч]] — беларускі пісьменнік. * [[Валерый Іванавіч Стральчонак]] (нар. 1981) — беларускі палітык. * [[Павел Фёдаравіч Тоўсцікаў]] (1904—1985) — [[генерал-маёр]], Герой Савецкага Саюза, Ганаровы грамадзянін Барысава (1969). * [[Іван Міхайлавіч Ушакоў]] (1910—1966) — беларускі тэатральны мастак. * [[Антон Мікалаевіч Філіповіч]] (нар. 1952) — беларускі архітэктар. * [[Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі]] — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Барысава]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="2011-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2011}}</ref> <ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Результаты переписи 2009 года]"Население Республики Беларусь: его численность и состав" (Том 2)</ref> <ref name="2012-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2012}}</ref> <ref name="2013-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2013}}</ref> <ref name="2014-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2014}}</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="nm">[http://rpp.nm.ru/zemliaki/so_a-d.html Соседи по парте.]</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Борисов}}; * [[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] [http://vn.belinter.net/kraeved/8.html Барысаў у часы Вялікага Княства Літоўскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081120021605/http://vn.belinter.net/kraeved/8.html |date=20 лістапада 2008 }} // Дзевяць стагоддзяў Барысава. Мінск, 2002. С. 26-37. * [https://bka.ucoz.ru/publ/barysaw_na_tarchykaw_nashywkakh/1-1-0-113 Барысаў на тарчыкаў (нашыўках).] * [https://bka.ucoz.ru/publ/barysaw_na_znachkakh/1-1-0-107 Барысаў на значках] * [https://bka.ucoz.ru/publ/barysaw_na_znachkakh_chastka_2/1-1-0-109 Барысаў на значках. Частка 2.] == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Barysaŭ|Барысаў}} {{OSM relation|1749244|Барысаў}} * [http://www.borisov-e.info Барысаўскі гарадскі сайт (навіны, аналітыка, форум)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070904061538/http://borisov-e.info/ |date=4 верасня 2007 }} * [http://www.barysau.belarda.org/ Навіны, блогі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071209163734/http://barysau.belarda.org/ |date=9 снежня 2007 }} {{Барысаўскі раён}} {{Гарады Мінскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Барысаў| ]] 900h81ja1cztowqlh46oidu93ttx5fx 0 16367 5219234 5106949 2026-10-15T15:19:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219234 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Слуцк |герб = Coat of Arms of Słuck.svg |сцяг = Flag of Słucak.svg |шырыня герба = 80px |шырыня сцяга = 160px |выява = Slucak231.jpg |подпіс = На вуліцы горада |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 1|lat_sec =0 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 33|lon_sec =0 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Слуцкі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1116 |ранейшыя назвы = Случаск |статус з = |плошча = 40.2 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = беларуская, руская |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1795 |паштовы індэкс = 223610 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 5 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Sluck |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = [[Рака|Рэкі]] |add1 = [[Случ (прыток Прыпяці)|Случ]], [[Бычок (ручай)|Бычок]] |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 27253144 }} '''Слуцк'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Sluck}}), часам '''Слу́цак''' — горад у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]], на [[Случ (прыток Прыпяці)|рацэ Случ]] пры ўпадзенні ў яе [[ручай Бычок|ручая Бычок]]. За 105 км на поўдзень ад [[Мінск]]а. Вузел чыгунак на [[Асіповічы]], [[Баранавічы]], [[Салігорск]]. Аўтадарогі на Мінск, [[Бабруйск]], Салігорск. == Назва == Назва Слуцка ўтвораная ад назвы ракі [[Случ (прыток Прыпяці)|Случ]], з дапамогай утваральніка -''ск''-<ref name="Прадмова"/>. Зусім рэльефная гэтая словабудова ў ранніх пісьмовых помніках — "Случескъ"<ref name="Прадмова" />. Такі тып назваў характэрны для больш позняга перыяду ў этнасаўтварэнні на тэрыторыі сучаснай Беларусі, з якім звязана пранікненне славянскага этнічнага элементу. Да гэтай групы назваў адносяцца [[Віцебск]], [[Полацк]], [[Друцк]], [[Бабруйск]] і інш. (утвораныя ад назваў рэк [[Віцьба]], [[Палата]], [[Друць]], [[Бабруйск|Бабруя]]). {{няма АК 2|У папярэдні, балцкі перыяд назвы надрэчных паселішчаў утвараліся пераважна бяссуфіксным спосабам: [[Ліда]], [[Орша]], [[Дзісна]], [[Карма (Кармянскі раён)|Карма]] і інш. (ад адпаведных рачных назваў).|3|03|2026}} Кожны трэці горад у «[[Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]]» (канец XIV ст.), які цяпер на тэрыторыі сучаснай Беларусі,заканчваецца на -ск (-цк)<ref name="Прадмова" />. [[Файл:1153 (Słuck).jpg|thumb|left|Паштовая марка Рэспублікі Беларусь, прысвечаная Слуцку.]]Варыянт '''Слуцак''' не вытлумачваецца [[Беларуская фанетыка|фанетычнымі законамі беларускай мовы]] і на працягу многіх стагоддзяў практычна не выходзіў за межы вуснага ўжытку. Пачатак яго пісьмовага выкарыстання адносіцца да канца XIX ст., але ўсё ж перавага аддавалася варыянту Слуцк. Напрыклад, у беларускамоўнай газеце «[[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]]» (1906—1915) форма Слуцак ужыта толькі 5 разоў, у той час як Слуцк — 54 разы. Форма Слуцак даволі актыўна выкарыстоўвалася пазней, у 1920-х гадах, у [[БССР]] (гл., напрыклад, [[А. І. Кайгарадаў|Кайгарадаў А. І.]] Кліматычны атляс Беларусі. Менск, 1927), а таксама ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] да часу яе [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|ўваходжання ў склад БССР]]<ref name="Прадмова"/>. У наш час па-ранейшаму дамінуе форма на -цк, хоць у асобных выданнях і цяпер ужываецца варыянт Слуцак<ref name="Прадмова"/>. У рэдкіх выпадках выкарыстоўваецца Слу́часк. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Слуцка}} === Старажытнасць === [[Файл:Слуцкий Свято-Троицкий монастырь на иконе XVII в.PNG|thumb|left|250px|Слуцкі Трайчанскі манастыр на абразе XVII стагоддзя]] На тэрыторыі сучаснай Случчыны вядомы стаянкі першабытнага чалавека, якія адносяцца да перыяду канца V — канца III тысячагоддзяў да н.э. Пасяленні людзей на тэрыторыі сучаснага Слуцка існавалі з VII стагоддзя да н.э па VIII стагоддзе н.э. Упершыню горад Слуцк згадваецца пад 1116 годам у «[[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых часоў]]» як горад [[дрыгавічы|дрыгавічоў]], які быў спалены [[Глеб Усяславіч|Глебам Менскім]] (''«Глѣбъ бо бѧше воевалъ Дрѣговичи и Случескъ пожегъ»''). Уваходзіў у склад [[Тураўскае княства|Тураўскай воласці]] і належаў разам з ёй кіеўскаму князю [[Уладзімір Манамах|Уладзіміру Усеваладавічу]]. У 1149 годзе [[Юрый Далгарукі]] перадаў Слуцк (''«и Случеск, и [[Клецк|Клеческ]], и вси [[Дрыгавічы|Дрегвиче]]»'') [[Князі чарнігаўскія|чарнігаўскаму князю]] [[Святаслаў Ольгавіч|Святаславу Ольгавічу]]. З 1160 года горад з’яўляўся цэнтрам княжацкага ўладання — [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]], дзе першым вядомым князем быў унук [[Уладзімір Манамах|Уладзіміра Усеваладавіча]] — [[Уладзімір Мсціславіч (вялікі князь кіеўскі)|Уладзімір Мсціславіч]]<ref name="Любавский"/>. У 1162 годзе ён быў выгнаны са Слуцка кааліцыяй князёў: ''«Рюрик и [[Святаполк Юр’евіч|Святополк Гюргевичь Туровьским]] и [[Святаслаў Усеваладавіч|Святослав Всеволодович]] с братомъ Ярославом и съ Олгомъ Святославичем и с Володимиричемъ и съ [[Ізяславічы Полацкія|Кривьскими князьми]] идоша къ Случьску»''. У 90-я гады XII стагоддзя адбылося канчатковае вылучэнне Слуцка з Тураўскай зямлі. Пасля каля двухсот гадоў княствам кіравалі нашчадкі [[Ізяславічы Тураўскія|тураўскага]] князя [[Юрый Яраславіч (князь тураўскі)|Юрыя Яраславіча]]<ref name="autogenerated1" /><ref name="Narbut" />. Напачатку XIII стагоддзя слуцкія землі трапілі ў залежнасць ад [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскага княства]]<ref name="Ruryk" />. У 1205 годзе адбыўся напад на Слуцк польскіх войскаў. Прыкладна ў гэты час з’яўляюцца першыя звесткі пра слуцкі [[Слуцкі Троіцкі манастыр|Троіцкі (Трайчанскі) праваслаўны манастыр]]. === Вялікае Княства Літоўскае === У 1320—1330-я гады горад увайшоў у склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і на працягу двух стагоддзяў Слуцк з’яўляўся адным з палітычных і культурных цэнтраў гэтай дзяржавы. У грамаце 1387 года згадваецца слуцкі князь Юрый, апошні з [[Ізяславічы Тураўскія|дынастыі]] нашчадкаў [[Юрый Яраславіч (князь тураўскі)|Юрыя Яраславіча Тураўскага]]<ref name="Stryjkowski"/>. У 1395 годзе горад перайшоў з уладання князёў [[Ізяславічы Тураўскія|Ізяславічаў Тураўскіх]] да князёў [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]]. У 1398—1454 гадах у Слуцку княжыў [[Алелька Уладзіміравіч|Аляксандр (Алелька) Уладзіміравіч]]. [[Файл:Sluckaja Fartecyja Fuerstenhoff (Стары горад).jpg|thumb|250пкс|left|[[Стары горад (Слуцк)|Стары горад]] з замкамі на плане {{нп3|Іаган Георг Максімільян фон Фюрстэнгоф|Максімільяна фон Фюрстэнгофа|de|Johann Georg Maximilian von Fürstenhoff}}, 1711—1736]] У пачатку XV стагоддзя каля ўпадзення ручая [[Бычок (ручай)|Бычок]] у раку Случ былі пабудаваны [[Верхні замак, Слуцк|Верхні]] і [[Ніжні замак, Слуцк|Ніжні]] замкі. 15 ліпеня 1410 года слуцкае апалчэнне прымала ўдзел у [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]]. У 1419 годзе ў горадзе быў узведзены каталіцкі фарны касцёл, які праіснаваў да 1852 года. У 1433 годзе горад быў цэнтрам [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1430-х гадах|выступлення супраць вялікага князя]] [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]]. У 1441 годзе атрымаў абмежаванае самакіраванне на аснове [[магдэбургскае права|магдэбургскага права]] і [[Герб Слуцка|герб]]. У 1443—1454 гадах горадам правіў князь [[Сямён Алелькавіч]]. У 1446—1447 гадах слуцкая дружына дапамагала маскоўскаму князю [[Васіль II|Васілю II]] у яго барацьбе супраць [[Дзмітрый Юр’евіч Шамяка|Дзмітрыя Шамякі]], які захапіў маскоўскі трон. У 1454—1481 гадах у Слуцку княжыў [[Міхаіл Алелькавіч|Міхаіл Аляксандравіч]]. Пасля пакарання Міхаіла Алелькавіча смерцю за змову супраць [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра IV]] горад перайшоў да яго ўдавы Ганны і малалетняга сына {{нп3|Сямён Міхайлавіч Слуцкі|Сямёна|ru|Семён Михайлович Слуцкий}}. Ён княжыў да 1505 года. 1494 годам датуюцца першыя звесткі пра бібліятэку рукапісных кніг слуцкага Трайчанскага манастыра. З канца XV стагоддзя пры ім існавала школа перапісчыкаў царкоўных кніг. Да XVI стагоддзя Слуцк заставаўся адным з палітычных і культурных цэнтраў ВКЛ. Пры княжацкім двары вёўся [[Слуцкі летапіс]] — помнік беларуска-літоўскага летапісання XVI стагоддзя, існавала бібліятэка. З 1505 па 1542 год спачатку пад рэгенцтвам {{нп3|Настасся Слуцкая|маці|ru|Анастасия Слуцкая}}, а потым самастойна, у Слуцку княжыў [[Юрый Сямёнавіч Алелькавіч|Юрый Алелькавіч]]. У 1508 Слуцк спалены [[Мяцеж Глінскіх|мяцежнымі войскамі]] [[Міхаіл Львовіч Глінскі|Міхаіла Глінскага]]. 8 верасня 1514 случчане прымаюць удзел у [[Бітва пад Оршай (1514)|бітве пад Оршай]] супраць войскаў маскоўскага князя [[Васіль III|Васіля III]]. У 1517 годзе пачаліся запісы ў «Слуцкім памянніку», які запаўняўся да XVIII стагоддзя. У 1527 годзе дружына слуцкага князя [[Юрый Сямёнавіч Алелькавіч|Юрыя Слуцкага]] разбіла татараў пад [[Кіеў|Кіевам]] падчас [[Альшаніцкая бітва|Альшаніцкай бітвы]]<ref>[https://knihi.com/Vitaut_Caropka/Uladary_Vialikaha_Kniastva.html Вітаўт Чаропка. Уладары Вялікага Княства]</ref>. З 1542 па 1560 год Слуцкам правіў {{нп3|Сямён Юр’евіч Слуцкі|Сямён Юр’евіч|uk|Семен Юрійович Слуцький}}. У 1582 годзе быў падзелены паміж трыма братамі Алелькавічамі на [[Стары горад (Слуцк)|Стары горад]], [[Новы горад (Слуцк)|Новы горад]] і [[Востраў (Слуцк)|Востраў]]. У 16 стагоддзі слуцкія землі неаднаразова спусташалі, а сам горад абложвалі крымскія татары, аднак замак узяты не быў. У 1592 годзе княжна [[Соф’я Слуцкая|Соф’я Юр’еўна]], апошняя прадстаўніца роду Алелькавічаў, аб’яднала землі княства, у 1612 годзе пасля яе смерці горад перайшоў да яе мужа [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Януша Радзівіла]]. У 1617 годзе князем Янушам Радзівілам заснавана [[Слуцкая кальвінісцкая гімназія]]. У 1630—1640-я гг. [[Багуслаў Радзівіл]] умацаваў Слуцк, які лічыўся адной з асноўных [[крэпасць|крэпасцяў]] ВКЛ. Пры Праабражэнскім брацтве працавалі школы для гараджан з выкладаннем на беларускай мове. У 1672—1705 гг. дзейнічала друкарня, у 1689—1773 гг. — езуіцкі калегіум. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) Слуцк быў адзіным з буйных гарадоў Беларусі, які не здолелі захапіць рускія войскі. У 1655 г. вытрымаў аблогу рускіх і казацкіх войск. 7 мая 1656 года [[Багдан Хмяльніцкі]] выдаў універсал з гарантыяй недатыкальнасці Слуцка з боку казацкіх атрадаў, а слуцкім купцам — вольнага гандлю на Украіне. У 1700 годзе гораду дадзена поўнае магдэбургскае права і герб. У [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночную вайну]] (1700—1721) у горадзе неаднаразова квартэравалі шведскія войскі. У 1751—1760 гадах у горадзе дзейнічала прыдворная тэатральная трупа ўласніка горада і слуцкай ардынацыі — князя [[Геранім Фларыян Радзівіл|Гераніма Фларыяна Радзівіла]]. У тэатры ставіліся оперы, балеты і драматычныя спектаклі. Балетная трупа падрыхтавана ў [[Слуцкая балетная школа|Слуцкай балетнай школе]] (заснавана ў 1756 годзе). Спектаклі суправаджала капэла музыкантаў высокай кваліфікацыі. У 1740 годзе князь [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхал Казімір Радзівіл «Рыбанька»]] заснаваў мануфактуру «[[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]]» з шоўку ([[Слуцкая персіярня]]), якая дзейнічала да 1844 г. У 1767 годзе ў горадзе была ўтворана [[Слуцкая канфедэрацыя]] — саюз пратэстанцкай і праваслаўнай шляхты ВКЛ, арганізаваная для ўраўнавання яе ў правах з каталіцкай шляхтай. === Расійская імперыя === [[Файл:Slutsk belt - by master craftsman Leo Madjarski - cyrillic script - Belarus - 1780s AD.jpg|thumb|Надпіс [[кірыліца]]й «ВЪ ГРДѢ СЛУЦКѢ» (г.зн. ''«у горадзе Слуцку»'') на [[шляхта|шляхецкім]] [[слуцкія паясы|слуцкім поясе]] аўтарства майстра [[Леў Маджарскі|Льва Маджарскага]], 1790-ыя гг.]] У 1793 годзе ў выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] горад Слуцк увайшоў у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], стаў цэнтрам [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] (да 1924 года). У 1823 годзе быў складзены план забудовы горада, які прадугледжваў упарадкаванне вулічнай сеткі, будаўніцтва новых дамоў, зліццё цэнтра з ускраінамі. У 1831 годзе скончана будаўніцтва ўчастка Маскоўска-Варшаўскай шашы, што праходзіла праз Слуцк і павет. У 1896 годзе распачата будаўніцтва чыгуначнай лініі [[Асіповічы I|Асіповічы]] — [[Слуцк (станцыя)|Слуцк]] (скончана ў 1915 годзе). У часе выбараў да самакіравання ў 1909 годзе ў гарадскую раду было абрана 10 рускіх, 4 палякі і 1 яўрэй<ref name="walka"/>. === Найноўшы час === З 1919 года — у БССР, але яшчэ ў тым годзе заняты польскімі войскамі. У 1919—1920 гадах — пад часовай польскай адміністрацыяй, у складзе Менскай акругі Грамадскай управы Усходніх земляў. 15 ліпеня 1920 года войскі Мазырскай групы авалодалі горадам. З 1920 года зноў у складзе БССР. У 1921 г. працавала этнаграфічная экспедыцыя па Беларусі, арганізаваная [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Беларускім Дзяржаўным музеем]], у складзе якой былі мінскія мастакі [[Дзмітрый Мікалаевіч Полазаў|Д. Полазаў]] (кіраўнік), [[Павел Макаравіч Гуткоўскі|П. Гуткоўскі]], [[Янкель Мордухавіч Кругер|Я. Кругер]], [[Канстанцін Сцяпанавіч Елісееў|К. Елісееў]], фалькларыст і кампазітар [[Уладзімір Васілевіч Тэраўскі|Уладзімір Тэраўскі]] і інш. За шэсць тыдняў у Слуцку і навакольных вёсках было сабрана і часткова сфатаграфавана мноства помнікаў старажытнасці, знойдзена значная колькасць цудоўных узораў слуцкіх паясоў і тканін. Пра вынікі працы Д. Полазаў зрабіў даклад на пасяджэнні мінскага таварыства гісторыі і старажытнасці<ref name="Nalivajka"/>. [[Файл:New Castle in Sluck Fuerstenhoff.jpg|thumb|200px|left|[[Бастыённы замак]] у Слуцку]] [[Файл:Słucki Stroj stamp.jpg|200px|thumb|Традыцыйны слуцкі строй адзення]] З 27 верасня 1938 года — горад абласнога падпарадкавання. У чэрвені 1941 года акупіраваны нямецкімі войскамі, якія арганізавалі тут лагер смерці, [[Слуцкае гета|яўрэйскае гета]], турму. У горадзе існавала савецкае падполле. 30 чэрвеня 1944 года ў ходзе [[Мінская аперацыя|Мінскай аперацыі]] Слуцк быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref>[https://s-k.by/ru/75let-ru/view/30-chervenja-1944-goda-slutsk-byu-vyzvaleny-ad-njametska-fashystskix-41044/ 30 чэрвеня 1944 года Слуцк быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў]</ref>. 12 кастрычніка 1967 года ў Слуцку адбыліся [[Масавыя хваляванні ў Слуцку 12 кастрычніка 1967 года|масавыя беспарадкі]], быў падпалены будынак суда, загінулі суддзя і афіцэр МУС. Горад развіваўся паводле генеральных планаў 1947, 1962, 1977 і 1987 гадоў. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=416|height=128|type=line|x=1897,1939,1941,1959,1970,1995,2001,2004,2006,2009,2010,2011,2012,2013,2014,2015,2016,2017|y=14349,21947,22000,7000,22700,35600,63400,62300,61400,61724,61382,61446,61436,61847,62046,62192,62226,62147}} </div> * '''XIX стагоддзе''': канец стагоддзя — 14 тыс. чал.; 1897 год — 14&nbsp;349 чал.{{sfn|БелЭн|2002}} * '''XX стагоддзе''': 1939 год — 21&nbsp;947 чал.{{sfn|БелЭн|2002}}; 1941 год — 22 тыс. чал.; 1944 год — 7 тыс. чал.; 1959 год — 22,7 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1970 год — 35,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1995 год — 62,8 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 63,4 тыс. чал.{{sfn|БелЭн|2002}}; 2004 год — 62,3 тыс. чал. (43 нацыянальнасці); 2006 год — 61,4 тыс. чал.; 2009 год — 61&nbsp;724 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2010 год — 61&nbsp;382 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2011 год — 61&nbsp;446 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2012 год — 61&nbsp;436 чал.<ref name="2012-Estimate"/>; 2013 год — 61&nbsp;847 чал.<ref name="2013-Estimate"/>; 2014 год — 62&nbsp;046 чал.<ref name="2014-Estimate"/>; 2015 год — 62&nbsp;192 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 год — 62&nbsp;226 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 62&nbsp;147 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, лёгкай, дрэваапрацоўчай, металаапрацоўчай прамысловасці. Гасцініца «Слуцк». У 2004 у горадзе 21 прамысловае прадпрыемства, зарэгістравана 126 прадпрыемстваў недзяржаўнай формы ўласнасці. Харчовая і перапрацоўчая прамысловасць прадстаўлена 8 прадпрыемствамі. Тавары лёгкай прамысловасці вырабляюцца на прамыслова-гандлёвым прадпрыемстве «Ландыш», тэкстыльнай фабрыцы і рэспубліканскім унітарным прадпрыемстве мастацкіх вырабаў «Слуцкія паясы». Шырока прадстаўлена дрэва- і металаапрацоўчая галіны («Слуцкмэбля», «Слуцк-Модуль», «Ямполь»). == Адукацыя і культура == * [[Слуцкая жаночая гімназія]] (1912—1918) * [[Слуцкі дзяржаўны медыцынскі каледж]] * [[Слуцкі краязнаўчы музей]] * [[Школа № 10 імя С. Ф. Рубанава (Слуцк)|Школа № 10 імя С. Ф. Рубанава]] * Дом культуры == Спорт == * Футбольны клуб «[[ФК Слуцк|Слуцк]]», заснаваны ў 1998 годзе, хатнія матчы праводзіць на [[Гарадскі стадыён (Слуцк)|Гарадскім стадыёне]] (умяшчальнасць — 1896 месцаў).<ref>{{cite web|url=http://abff.by/test/index.php?option=com_joomsport&task=team&tid=40&liga=33&Itemid=2561&lang=ru|title=Інфармацыя аб ФК "Слуцк"|publisher=Афіцыйны сайт АБФФ|accessdate=2018-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180311095926/http://abff.by/test/index.php?option=com_joomsport&task=team&tid=40&liga=33&Itemid=2561&lang=ru|archivedate=11 сакавіка 2018|url-status=dead}}</ref> З сезона [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] выступае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]], найлепшае дасягненне — 7-е месца ў сезоне [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]]. == СМІ == * Газета «[[Інфа-Кур’ер]]». Недзяржаўнае выданне. Уваходзіць у склад «[[Аб’яднаныя Масмедыі|Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі“]]». * Газета «Слуцкі край». Орган мясцовых улад. == Славутасці == [[Файл:Памятник Софии Слуцкой - panoramio.jpg|міні|справа|Помнік [[Соф’я Слуцкая|Сафіі Слуцкай]]]] * [[Касцёл Святога Антонія (Слуцк)|Касцёл Святога Антонія]] * Слуцкая [[Свята-Міхайлаўская царква (Слуцк)|Свята-Міхайлаўская царква]] (2-я пал. XVIII ст.) * [[Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Слуцк)|Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква]] і жаночы манастыр у гонар святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай * [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Слуцк)|Свята-Аляксандра-Неўская царква]] * Слуцкі будынак паштовай станцыі (XIX ст.) * Слуцкі будынак мужчынскай гімназіі (1852) * Слуцкі будынак духоўнага вучылішча (1767) * [[Будынак дваранскага сходу (Слуцк)|Слуцкі будынак дваранскага сходу]] (XVIII ст.) * '''Помнікі''': [[Помнік Сафіі Слуцкай|Соф’і Слуцкай]]; Г. К. Жукаву. * [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага і кляштар бернардзінцаў (Слуцк)|Касцёл Святога Антонія Падуанскага і кляштар бернардзінцаў]] * [[Свята-Варварынская капліца (Слуцк)|Свята-Варварынская капліца]] === Страчаная спадчына === * [[Слуцкія замкі]] * [[Харальная сінагога (Слуцк)|Харальная сінагога]] * [[Слуцкая халодная сінагога]] * [[Свята-Варварынская царква (Слуцк)|Свята-Варварынская царква]] * [[Свята-Мікалаеўскі сабор (Слуцк)|Свята-Мікалаеўскі сабор]] * [[Свята-Васкрасенская царква (Слуцк)|Свята-Васкрасенская царква]] * [[Слуцкая ратуша]] * [[Царква Нараджэння Хрыстовага (Слуцк)|Царква Нараджэння Хрыстовага]] * [[Надбрамная царква Іаана Багаслова]] * [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Слуцк)|Свята-Іаана-Прадцечанская царква]] * [[Царква Сімяона-Стоўпніка (Слуцк)|Царква Сімяона-Стоўпніка]] * [[Свята-Стэфанаўская царква (Слуцк)|Свята-Стэфанаўская царква]] * [[Свята-Георгіеўская царква (Слуцк)|Свята-Георгіеўская царква]] ці Юр’еўская царква == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Слуцка|Ганаровыя грамадзяне Слуцка}} * [[Альгерд Абуховіч]] (1840—1898) — беларускі пісьменнік * [[Сямён Алелькавіч]] — апошні князь кіеўскі. * [[Сцяпан Андрэевіч Баркоўскі]] — беларускі крытык, літаратуразнавец. * [[Галіна Аляксандраўна Барташэвіч]] — беларускі фалькларыст. * [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга]] — народны мастак Беларусі. * [[Міхаіл Самуілавіч Басалыга]] — беларускі графік. * [[Леанід Генадзевіч Барабанаў]] — беларускі дэрматавенеролаг. * [[Алег Паўлавіч Белавусаў]] — беларускі аніматар, кінарэжысёр. * [[Юрка Гаўрук]] — беларускі паэт. * [[Віктар Уладзіміравіч Грузінскі]] (1933—1997) — фізік, доктар фізіка-матэматычных навук<ref name="БЭ5">{{Крыніцы/БелЭн|5|||456}}</ref>. * Вячаслаў Дубінка (1942—2010) — фотамастак, пісьменнік і майстар выцінанкі<ref>Імёны Свабоды: Вячаслаў Дубінка https://www.svaboda.org/a/24465157.html</ref>. * [[Язэп Дыла]] — беларускі пісьменнік. * [[Анатоль Мікалаевіч Карташэвіч]] — беларускі вучоны ў галіне аўтатрактарабудавання. * [[Сямён Арыевіч Косберг]] — канструктар авіяцыйных і ракетных рухавікоў. * [[Эдуард-Антон Якаўлевіч Красоўскі]] — акадэмік, лейб-акушэр, заснавальнік акушэрства ў Расіі. * [[Настасся Сяргееўна Мірончык-Іванова]] — беларуская лёгкаатлетка. * [[Павел Андрэевіч Місько]] — скульптар, народны мастак Беларусі. * [[Арсен Паўлюкевіч]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Расціслаў Пятровіч Платонаў]] — доктар гістарычных навук, прафесар. * [[Ян Пятроўскі]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, перакладчык. * [[Валянціна Вітальеўна Ражанец]] (нар. 1964) — беларускі палітык. * [[Аляксандр Сяргеевіч Рубанаў]] — беларускі фізік, акадэмік НАН Беларусі. * [[Ян Скрыган]] — беларускі пісьменнік * [[Аляксандр Іванавіч Слупскі]] — гісторык, археолаг. * [[Вітольд Карлавіч Цэраскі]] — астраном, член-карэспандэнт Пецярбургскай АН. * [[Уладзімір Якаўлевіч Цэслер]] — беларускі дызайнер. * [[Фабіян Шантыр]] — беларускі пісьменнік. * [[Пінхас Хаімавіч Яброў]] (1902—1978) — беларускі інжынер-будаўнік. * [[Міхаіл Іванавіч Якімовіч]] — беларускі спартсмен, гандбаліст. * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Гл. таксама == * [[Масавыя хваляванні ў Слуцку 12 кастрычніка 1967 года]] * [[Гарады Мінскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] * [[Спіс вуліц Слуцка]] * [[Харальная сінагога (Слуцк)|Харальная сінагога]] == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="Прадмова">[http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/16876/1/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%20%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E%20%D0%A0%D0%91_%D0%91%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BB.pdf Лемцюгова В. П. : Прадмова да даведніка “Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь” ]</ref> <ref name="KTSB">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 352.</ref> <ref name="Любавский">''Любавский М.'' Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого литовского статута. — {{М.}}, 1892.</ref> <ref name="autogenerated1">Полное собрание русских летописей (II, 350, 358; IV, 72; V, 236, 239; VII, 49, 255; VIII, 25).</ref> <ref name="Narbut">''Нарбут А. Н.'' Генеалогия Белоруссии. Выпуск 1—4. — М.: 1994—1996.</ref> <ref name="Ruryk">Коган В. М., Домбровский-Шалагин В. И. Князь Рюрик и его потомки: Историко-генеалогический свод. — С. 164.</ref> <ref name="Stryjkowski">''Stryjkowski M.'' Kronika polska, litewska, żmudzka i wszystkiej Rusi. — T. II. — Warszawa, 1846.</ref> <ref name="walka">W walce o prymat w kraju. Samorząd lokalny. W: Między nadzieją…. Ss. 168—169.</ref> <ref name="Nalivajka">[http://knihi.com/storage/kastounasci/01/22.html Людміла Налівайка. Рыцары аховы помнікаў]</ref> <ref name="2011-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2011}}</ref> <ref name="2012-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2012}}</ref> <ref name="2013-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2013}}</ref> <ref name="2014-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2014}}</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Слуцк}}; * Слуцк // Рэспубліка Беларусь. Вобласці і раёны: энцыкл. давед. — Мн.: 2004. — С. 518—521. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Слуцк|670}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Слуцк|[[Анатоль Пятровіч Грыцкевіч|Грыцкевіч А. П.]], Кукуня В. Р., [[Станіслаў Фёдаравіч Самбук|Самбук С. Ф.]]|25—27}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Слуцк||345—347}} * Памяць: Слуцкі раён. Слуцк: у 2 кн. / уклад. В. С. Відлога; рэдкал.: Г. К. Кісялёў (гал. рэд.) і інш.; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БЕЛТА, 2000—2001. * ''[[Анатоль Кірылавіч Цітоў|Цітоў А. К.]]'' Слуцак / Анатоль Цітоў // Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.) / Анатоль Цітоў. — Мінск, 1998. — С. 234. * ''[[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Ткачёв М. А.]]'' Укрепления средневекового Слуцка / М. А. Ткачев // Замки Беларуси / М. А. Ткачев. Минск, 2002. — С. 156—162. * ''[[Ігар Адамавіч Ціткоўскі|Ціткоўскі І. А.]]'' Помнікі архітэктуры Слуцка / І. Ціткоўскі. — Слуцк : [б.в.], 1997. — 111 с. : іл. * Dariusz Tarasiuk: Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905—1918. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 211. — ISBN 978-83-227-2629-7. == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [http://interfax.belros.info/minskobl/regions/27.shtml Інфармацыя на афіцыйнай старонцы Мінскага аблвыканкаму] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060305083014/http://interfax.belros.info/minskobl/regions/27.shtml |date=5 сакавіка 2006 }} * [http://globustut.by/sluck/ Фота на «Глобус Беларусі»] * [https://web.archive.org/web/20060808022209/http://slutsk.net/ Форум горада Слуцка] * [http://kurjer.info Сайт Слуцкай газеты, ўсе навіны з жыцця, гісторыя, шмат фотаздымкаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150622235330/http://kurjer.info/2013/12/05/u-materyyalax-yago-kryminalnaj-spravy-staic-vysnova-nevypravimy/ |date=22 чэрвеня 2015 }} * [https://www.sb.by/articles/slutskie-brendy.html Галина Улитенок. Слуцкие бренды] // Беларусь сегодня, 2019, 13 красавіка * [http://nasledie-sluck.by/ Наследие Слуцкого края] * {{OSM relation|6722597|Слуцк}} {{Слуцкі раён}} {{Гарады Мінскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Слуцк| ]] [[Катэгорыя:Аб’екты на марках]] gik64ylpjfamruwvyh8tg6v5j1etcty 4 16411 5219285 5218778 2026-10-15T18:56:26Z DobryBrat 5701 /* Іркольскае */ вынік 5219285 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Twinby]] == : {{Выдаліць}}. Рэклама, ''сэрвіс займае трэці радок папулярнасці ў РФ'' сярод расійскіх (не сусветных) — мабыць гэта не нагода, каб прызнаць яго лідарам у сваёй нішы. З РуВікі выдалены [https://ru.wikipedia.org/wiki/Twinby без магчымасці стварэння наноў]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:59, 14 кастрычніка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Дакладна рэклама, няма чаго абмяркоўваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:30, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Іркольскае]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:51, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === 3 кастрычніка 2026 года ў 12.57 {{у|Чаховіч Уладзіслаў}} выдаліў старонку. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:56, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[МухамадБабур Хаджаеў]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:25, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, пераклад-недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:51, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} І якасць аніякая, і рэклама. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:33, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) :::: Інфармацыю не дадалі: толькі згадка ў спісе ўзнагароджаных званнем з БЭ. Таму прапаную выдаліць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:26, 25 верасня 2026 (+03) :::::шукаем, пакуль у працэссе [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 10:39, 25 верасня 2026 (+03) :::::прашу даць яшчэ час да конца кастрычнiка, есць некаторыя цяжкасцi з дадзеннымi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 18:02, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) : Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) == [[Рэхдок (серыял)]] == Значнасць сумнеўная, якасць перакладу нізкая. З памылкай у назве вісіць ужо 2 месяцы. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:32, 26 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 21 верасня 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} 2o1z4fh9pomep1kpzv6y6zdoxt7xyg9 5219287 5219285 2026-10-15T18:59:20Z DobryBrat 5701 /* МухамадБабур Хаджаеў */ вынік 5219287 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Twinby]] == : {{Выдаліць}}. Рэклама, ''сэрвіс займае трэці радок папулярнасці ў РФ'' сярод расійскіх (не сусветных) — мабыць гэта не нагода, каб прызнаць яго лідарам у сваёй нішы. З РуВікі выдалены [https://ru.wikipedia.org/wiki/Twinby без магчымасці стварэння наноў]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:59, 14 кастрычніка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Дакладна рэклама, няма чаго абмяркоўваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:30, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Іркольскае]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:51, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === 3 кастрычніка 2026 года ў 12.57 {{у|Чаховіч Уладзіслаў}} выдаліў старонку. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:56, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[МухамадБабур Хаджаеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:25, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, пераклад-недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:51, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} І якасць аніякая, і рэклама. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:33, 14 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:59, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) :::: Інфармацыю не дадалі: толькі згадка ў спісе ўзнагароджаных званнем з БЭ. Таму прапаную выдаліць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:26, 25 верасня 2026 (+03) :::::шукаем, пакуль у працэссе [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 10:39, 25 верасня 2026 (+03) :::::прашу даць яшчэ час да конца кастрычнiка, есць некаторыя цяжкасцi з дадзеннымi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 18:02, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) : Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) == [[Рэхдок (серыял)]] == Значнасць сумнеўная, якасць перакладу нізкая. З памылкай у назве вісіць ужо 2 месяцы. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:32, 26 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 21 верасня 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} sy3oipq1y8aowbilt02n84fn4g85vlj 5219289 5219287 2026-10-15T19:04:50Z DobryBrat 5701 /* Twinby */ вынік 5219289 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Twinby]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}. Рэклама, ''сэрвіс займае трэці радок папулярнасці ў РФ'' сярод расійскіх (не сусветных) — мабыць гэта не нагода, каб прызнаць яго лідарам у сваёй нішы. З РуВікі выдалены [https://ru.wikipedia.org/wiki/Twinby без магчымасці стварэння наноў]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:59, 14 кастрычніка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Дакладна рэклама, няма чаго абмяркоўваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:30, 14 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. Машынны пераклад, рэклама, cross wiki spam. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:04, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Іркольскае]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:51, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === 3 кастрычніка 2026 года ў 12.57 {{у|Чаховіч Уладзіслаў}} выдаліў старонку. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:56, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[МухамадБабур Хаджаеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:25, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, пераклад-недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:51, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} І якасць аніякая, і рэклама. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:33, 14 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:59, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) :::: Інфармацыю не дадалі: толькі згадка ў спісе ўзнагароджаных званнем з БЭ. Таму прапаную выдаліць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:26, 25 верасня 2026 (+03) :::::шукаем, пакуль у працэссе [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 10:39, 25 верасня 2026 (+03) :::::прашу даць яшчэ час да конца кастрычнiка, есць некаторыя цяжкасцi з дадзеннымi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 18:02, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) : Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) == [[Рэхдок (серыял)]] == Значнасць сумнеўная, якасць перакладу нізкая. З памылкай у назве вісіць ужо 2 месяцы. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:32, 26 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 21 верасня 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} 8saob6zvwniryb6lg4xdpl7gfgfh2p9 5219290 5219289 2026-10-15T19:07:42Z DobryBrat 5701 /* Рэхдок (серыял) */ вынік 5219290 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Twinby]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}. Рэклама, ''сэрвіс займае трэці радок папулярнасці ў РФ'' сярод расійскіх (не сусветных) — мабыць гэта не нагода, каб прызнаць яго лідарам у сваёй нішы. З РуВікі выдалены [https://ru.wikipedia.org/wiki/Twinby без магчымасці стварэння наноў]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:59, 14 кастрычніка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Дакладна рэклама, няма чаго абмяркоўваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:30, 14 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. Машынны пераклад, рэклама, cross wiki spam. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:04, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Іркольскае]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:51, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === 3 кастрычніка 2026 года ў 12.57 {{у|Чаховіч Уладзіслаў}} выдаліў старонку. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:56, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[МухамадБабур Хаджаеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:25, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, пераклад-недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:51, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} І якасць аніякая, і рэклама. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:33, 14 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:59, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) :::: Інфармацыю не дадалі: толькі згадка ў спісе ўзнагароджаных званнем з БЭ. Таму прапаную выдаліць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:26, 25 верасня 2026 (+03) :::::шукаем, пакуль у працэссе [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 10:39, 25 верасня 2026 (+03) :::::прашу даць яшчэ час да конца кастрычнiка, есць некаторыя цяжкасцi з дадзеннымi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 18:02, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) : Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) == [[Рэхдок (серыял)]] == {{закрыта}} Значнасць сумнеўная, якасць перакладу нізкая. З памылкай у назве вісіць ужо 2 месяцы. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:32, 26 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 21 верасня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад. Выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:07, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} 9ut9znzq22u7c1g7h2cd5c1wxuc5hyg 5219292 5219290 2026-10-15T19:10:59Z JerzyKundrat 174 5219292 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Twinby]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}. Рэклама, ''сэрвіс займае трэці радок папулярнасці ў РФ'' сярод расійскіх (не сусветных) — мабыць гэта не нагода, каб прызнаць яго лідарам у сваёй нішы. З РуВікі выдалены [https://ru.wikipedia.org/wiki/Twinby без магчымасці стварэння наноў]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:59, 14 кастрычніка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Дакладна рэклама, няма чаго абмяркоўваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:30, 14 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. Машынны пераклад, рэклама, cross wiki spam. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:04, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Іркольскае]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:51, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === 3 кастрычніка 2026 года ў 12.57 {{у|Чаховіч Уладзіслаў}} выдаліў старонку. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:56, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[МухамадБабур Хаджаеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:25, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, пераклад-недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:51, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} І якасць аніякая, і рэклама. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:33, 14 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:59, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) :::: Інфармацыю не дадалі: толькі згадка ў спісе ўзнагароджаных званнем з БЭ. Таму прапаную выдаліць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:26, 25 верасня 2026 (+03) :::::шукаем, пакуль у працэссе [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 10:39, 25 верасня 2026 (+03) :::::прашу даць яшчэ час да конца кастрычнiка, есць некаторыя цяжкасцi з дадзеннымi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 18:02, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) :: Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, раз няма ахвотных дапоўніць артыкул, у такім выглядзе значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:10, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Рэхдок (серыял)]] == {{закрыта}} Значнасць сумнеўная, якасць перакладу нізкая. З памылкай у назве вісіць ужо 2 месяцы. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:32, 26 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 21 верасня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад. Выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:07, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} a3heluvo7pdtobk3kbds0f1oj296c4x 5219638 5219292 2026-10-16T10:55:27Z Autumndancer 168015 /* */ 5219638 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Есентэрэк]] == : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:55, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Twinby]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}. Рэклама, ''сэрвіс займае трэці радок папулярнасці ў РФ'' сярод расійскіх (не сусветных) — мабыць гэта не нагода, каб прызнаць яго лідарам у сваёй нішы. З РуВікі выдалены [https://ru.wikipedia.org/wiki/Twinby без магчымасці стварэння наноў]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:59, 14 кастрычніка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Дакладна рэклама, няма чаго абмяркоўваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:30, 14 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. Машынны пераклад, рэклама, cross wiki spam. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:04, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Іркольскае]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:51, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === 3 кастрычніка 2026 года ў 12.57 {{у|Чаховіч Уладзіслаў}} выдаліў старонку. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:56, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[МухамадБабур Хаджаеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:25, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, пераклад-недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:51, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} І якасць аніякая, і рэклама. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:33, 14 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:59, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) :::: Інфармацыю не дадалі: толькі згадка ў спісе ўзнагароджаных званнем з БЭ. Таму прапаную выдаліць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:26, 25 верасня 2026 (+03) :::::шукаем, пакуль у працэссе [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 10:39, 25 верасня 2026 (+03) :::::прашу даць яшчэ час да конца кастрычнiка, есць некаторыя цяжкасцi з дадзеннымi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 18:02, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) :: Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, раз няма ахвотных дапоўніць артыкул, у такім выглядзе значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:10, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Рэхдок (серыял)]] == {{закрыта}} Значнасць сумнеўная, якасць перакладу нізкая. З памылкай у назве вісіць ужо 2 месяцы. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:32, 26 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 21 верасня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад. Выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:07, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} 80h6vrtm3p25y75f8wm2mongvejvwis 5219645 5219638 2026-10-16T10:58:45Z Autumndancer 168015 /* */ 5219645 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Естая]] == : {{Выдаліць}} памылка ў рэдырэкце. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:58, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Есентэрэк]] == : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:55, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Twinby]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}. Рэклама, ''сэрвіс займае трэці радок папулярнасці ў РФ'' сярод расійскіх (не сусветных) — мабыць гэта не нагода, каб прызнаць яго лідарам у сваёй нішы. З РуВікі выдалены [https://ru.wikipedia.org/wiki/Twinby без магчымасці стварэння наноў]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:59, 14 кастрычніка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Дакладна рэклама, няма чаго абмяркоўваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:30, 14 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. Машынны пераклад, рэклама, cross wiki spam. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:04, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Іркольскае]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:51, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === 3 кастрычніка 2026 года ў 12.57 {{у|Чаховіч Уладзіслаў}} выдаліў старонку. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:56, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[МухамадБабур Хаджаеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:25, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, пераклад-недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:51, 25 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} І якасць аніякая, і рэклама. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:33, 14 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:59, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) :::: Інфармацыю не дадалі: толькі згадка ў спісе ўзнагароджаных званнем з БЭ. Таму прапаную выдаліць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:26, 25 верасня 2026 (+03) :::::шукаем, пакуль у працэссе [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 10:39, 25 верасня 2026 (+03) :::::прашу даць яшчэ час да конца кастрычнiка, есць некаторыя цяжкасцi з дадзеннымi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 18:02, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) :: Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, раз няма ахвотных дапоўніць артыкул, у такім выглядзе значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:10, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Рэхдок (серыял)]] == {{закрыта}} Значнасць сумнеўная, якасць перакладу нізкая. З памылкай у назве вісіць ужо 2 месяцы. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:32, 26 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 21 верасня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад. Выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:07, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} jo18jq32mg23y2n88hlmno2py7zc5fj 0 17825 5219316 5114696 2026-10-15T20:02:05Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5219316 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Тадэвуш Валянскі''' ({{lang-pl|Tadeusz Wolański}}; {{ДН|17|10|1785}}, [[Шаўляй|Шаўлі]] — {{ДС|16|2|1865}}, [[Рыньск]]) — польскі [[гісторык]] і [[археалогія|археолаг]], калекцыянер. Афіцэр напалеонаўскай арміі, удзельнічаў у кампаніі 1812 года, кавалер Ганаровага Легіёну. Пазней жыў у Рыбітвах пад [[Пакослаў (гміна)|Пакосцяй]] ([[Вялікая Польшча]]). == У навуцы == Займаўся гісторыяй, археалогіяй; быў вядомым калекцыянерам твораў мастацтва, асабліва манет і медалёў, асабліва грэчаскіх і рымскіх, збіраў г.зв. «старажытнасці» тутэйшыя<ref>{{lang-pl|krajowe}}.</ref> і іншаземныя, мінералы, ракавіны, насякомых (абшырная калекцыя матылёў), птушак. Вядомая была яго вялікая бібліятэка. Прапагандыст усебаковай падтрымкі для ўсіх польскіх археалагічных збораў. Пасля яго смерці частку збораў атрымала Кракаўскае навуковае таварыства, а яго «егіпецкія фігуркі» (быццам з па-над Балтыкі), трапілі ў зборы [[Кракаўскі ўніверсітэт|Кракаўскага ўніверсітэта]]. Аўтар гіпотэзы пра старажытнае [[славяне|славянскае]] засяленне земляў ад Балтыйскага да Чорнага мораў, ад Палярнага кругу да Карпатаў, пра славянскае паходжанне помнікаў культуры Персіі, Этрускіі, Егіпту (лучна з клінапісам і тэкстамі зараастрызму), пра славянскае паходжанне [[Этрускі|этрускаў]], пра замацаванне гэтай старажытнай цывілізацыі ў тэкстах, пісаных г.зв. славянскімі рунамі. == Ацэнкі == Частка навуковых поглядаў Валянскага ацэньваліся яшчэ пры яго жыцці як фантастычныя, а сам Валянскі — як алхімік, масон, славянафіл, шукальнік філасофскага каменю і эліксіру вечнай маладосці. Разам з тым ужо сучаснікамі адзначаліся шматбаковасць яго навуковых заняткаў, яго шчырая захопленасць археалогіяй. == Сям’я == Сын Яна Валянскага, раднага пры двары Станіслава Аўгуста, вядомага даследніка прыроды і алхіміка, і Яны дэ Бух. Хроснік [[Т. Касцюшка|Т. Касцюшкі]]. Жанаты з Вільгельмінай Шрэтар. == Працы == * ''Wolański Tadeusz''. Wyjaśnienie znaczenia napisów na etruskich pomnikach, [[1846]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www3.uj.edu.pl/alma/alma/46/01/07.html Joachim Śliwa, Tadeusz Wolański (1785—1865) i zabytki egipskie «znalezione nad Bałtykiem» // Alma Mater. Miesiecznik Uniwersytetu Jagiellonskiego w Krakowie] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070703084045/http://www3.uj.edu.pl/alma/alma/46/01/07.html |date=3 ліпеня 2007 }}. * ''[[Глеб Насоўскі|Носовский Г. В.]], [[Анатолій Фаменка|Фоменко А. Т.]]'' ''«Империя. (Русь, Турция, Китай, Европа, Египет. Новая математическая хронология древности)»'',— М.: Факториал, [[1996]], [[1997]], [[1998]], [[1999]], [[2000]], [[2003]] (часть&nbsp;4, глава&nbsp;15 [http://chronologia.org/xpon5/15.html «Исчезновение загадки этруссков»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070922060939/http://www.chronologia.org/xpon5/15.html |date=22 верасня 2007 }}) {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Валянскі Тадэвуш}} [[Катэгорыя:Археолагі Польшчы]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры манет]] skzsct6vc9prf6exa6x82ek0h50zjhq 0 19011 5219570 4825452 2026-10-16T09:53:58Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя асобы */ 5219570 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Арэнбу́рг'''{{sfn|БелЭн|1996}} ({{lang-ru|Оренбу́рг}}, з 1938 па 1957 год — '''Чкалаў''') — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Арэнбургская вобласць|Арэнбургскай вобласці]]. Насельніцтва 538,6 тыс. чал. ([[2005]]). Размешчаны на рацэ [[Урал (рака)|Урал]]. Заснаваны ў [[1743]] годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Васільевіч Аўдзееў (пісьменнік)|Міхаіл Васільевіч Аўдзееў]] (1821—1876) — рускі [[пісьменнік]] і літаратурны [[крытык]]. * [[Аксель Іванавіч Берг]] — расійскі кібернетык. * [[Сяргей Іванавіч Гусеў-Арэнбургскі]] (сапр. Гусеў; 1867—1963) — рускі пісьменнік. * [[Яўген Аляксеевіч Іваноў]] (1924—1985) — [[матэматык]]. Доктар фізіка-матэматычных навук (1969), прафесар (1970). Член-карэспандэнт [[АН БССР]] (1977). * [[Сяргей Рыгоравіч Канавалаў]] (1917 — ?) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Уладзімір Васілевіч Струмінскі]] (1914—1998) — савецкі і расійскі вучоны ў галіне аэрадынамікі, лятальных апаратаў і тэарэтычных асноў самалётабудавання, акадэмік АН СССР (1966), [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1990)<ref name="БЭ15">{{крыніцы/БелЭн|15|||212}}</ref>. * [[Аляксандр Генадзевіч Суслаў]] (нар. 1950) — беларускі архітэктар. * [[Барыс Іванавіч Юркін]] (1919—1944) — удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]]. == Гл. таксама == * [[Арэнбургскі гурток беларусаў]] * [[Аблога Арэнбурга]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|2|Арэнбу́рг||11}} * {{крыніцы/БСГН|Оренбу́рг|480—481}} * {{ВСЭ3|Оренбу́рг|18|502—503|аўтар=Комар И. В., Попов С. А.}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Оренбу́рг|356—357}} * {{крыніцы/ГНР (2008)|Оренбу́рг|334}} {{Гарады Арэнбургскай вобласці}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гарады Арэнбургскай вобласці]] [[Катэгорыя:Арэнбург| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1743 годзе]] 4mjea1hn33kb5rp6r1okydy9oyh88sw 0 19525 5219263 5219093 2026-10-15T18:02:58Z M.L.Bot 261 5219263 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = Ахова птушак Бацькаўшчыны |лагатып = [[Image:ГА Ахова птушак Бацькаўшчыны.gif]] |подпіс = Эмблема АПБ. |тып = [[грамадская арганізацыя]] |заснавана = [[29 сакавіка]] [[1985]] г. |галіна = ахова прыроды |колькасць супрацоўнікаў=25 |колькасць членаў = каля 3000 |слоган = Разам для птушак і людзей! |дата ліквідацыі = 18 сакавіка 2022 года |старшыня = Міхаіл Яфімавіч Нікіфараў }} '''Ахо́ва пту́шак Ба́цькаўшчыны''', скарочана '''АПБ''' — былая [[Беларусь|беларуская]] прыродаахоўная недзяржаўная некамерцыйная [[грамадская арганізацыя]]. Першапачаткова пачаўшы з вырашэння праблем [[Арніталогія|арніталогіі]] і непасрэдна аховы [[Птушкі|птушак]], за часы свайго існавання развілася ў буйное грамадскае аб’яднанне, якое займаецца шырокім спектрам мясцовых і глабальных [[Экалогія|экалагічных]] праблем і працуе дзеля захавання разнастайнасці [[Біялагічны від|відаў]] і [[Экасістэма|экасістэм]] у [[Беларусь|Беларусі]] шляхам далучэння насельніцтва да актыўнай аховы прыроды. Датай стварэння АПБ прыняца лічыць 29 сакавіка 1985 года, калі адбыўся ўстаноўчы з’езд Беларускага аддзялення Усесаюзнага арніталагічнага таварыства [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], пераемнікам якога з цягам часу стала Ахова птушак Бацькаўшчыны. Гэты факт робіць АПБ найстарэйшай прыродаахоўнай арганізацыяй Беларусі пасля [[Беларускае таварыства аховы прыроды|Беларускага таварыства аховы прыроды]]. == Гісторыя == 29 сакавіка 1985 года створана Беларускае аддзяленне Усесаюзнага арніталагічнага таварыства [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]]. Яно аб’ядноўвала не толькі прафесійных [[Арніталогія|арнітолагаў]], але і аматараў. Першым старшынёй арганізацыі быў абраны [[Доктар навук|доктар]] [[Біялогія|біялагічных]] навук [[Міхаіл Долбік]], які ўзначальваў групу арніталогіі Інстытута [[Заалогія|заалогіі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук БССР]]. На пасадзе старшыні яго змяніў дацэнт кафедры заалогіі [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] [[Леанід Шкляроў]]. 21 студзеня 1992 года, бо [[Беларусь]] стала незалежнай, у [[Мінск]]у адбыўся ўстаноўчы з’езд Беларускага арніталагічнага таварыства (БАТ). На з’ездзе прысутнічалі 40 дэлегатаў. Прэзідэнтам БАТ быў абраны Леанід Шкляроў, віцэ-прэзідэнтам — [[Міхаіл Нікіфараў]], вучоным сакратаром — [[Ірына Самусенка]], членамі Прэзідыума — [[Васіль Вітальевіч Грычык|Васіль Грычык]] і [[Барыс Ямінскі]]. У склад Рэспубліканскага Савета (усяго 15 чалавек), акрамя названых вышэй членаў Прэзідыума, увайшлі [[Віктар Бірукоў]], [[Ігар Іванавіч Бышнёў|Ігар Бышнёў]], [[Юрый Вязовіч]], [[Анатоль Максімавіч Дарафееў|Анатоль Дарафееў]], [[Уладзімір Дучыц]], [[Уладзімір Іваноўскі]], [[Надзея Малюціна]], [[Таццяна Паўлюшчык]] (скарбнік), [[Алег Рудамётаў]], [[Аляксей Цішачкін]]. Членамі Рэвізійнай камісіі былі абраныя [[Леанід Бурко]], [[Уладзімір Байдакоў]] і [[Алег Парэйка]]. Дэлегаты з’езда адзінадушна вырашылі і прагаласавалі за прысваенне таварыству імя [[Анатоль Фядзюшын|Анатоля Фядзюшына]] — выдатнага даследчыка [[Фаўна Беларусі|фаўны Беларусі]]. 14 верасня 1992 года таварыства было зарэгістравана ў [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве юстыцыі Рэспублікі Беларусь]] (было выдадзена пасведчанне № 412) як грамадская арганізацыя, прымаючая актыўны ўдзел у развіцці ў Рэспубліцы Беларусь арніталагічных работ, аб’яднанні арнітолагаў (вучоных і аматараў) для вырашэння задач у вывучэнні і ахове птушак. БАТ налічвала ў 1990-я гады каля 100 членаў. У 1993 г. у [[Гродна|Гродне]] было створана Заходне-Беларускае таварыства аховы птушак (ЗБТАП), у склад якога ўваходзілі каля 60 членаў амаль з усіх абласцей Беларусі. 10 красавіка 1998 г. сябры БАТ і ЗБТАП вырашылі аб’яднацца ў адзіную арганізацыю з назвай «''Ахова птушак Беларусі''». У той жа дзень адбыўся ўстаноўчы з’езд новай арганізацыі са статусам рэспубліканскага таварыства. У 1999 годзе ў АПБ з’явіліся першыя штатныя супрацоўнікі. У 2006 г. АПБ была вымушана змяніць назву на «''Ахова птушак Бацькаўшчыны''», пад якой працавала да ліквідацыі. Грамадская арганізацыя была афіцыйна ліквідаваная 18 сакавіка 2022 года на патрабаванне Мінюста, бо, на яго думку, «пад выглядам валанцёрства па выратаванні птушак АПБ ажыццяўляе экстрэмісцкую дзейнасць». == Прадмет, місія, мэты, задачы дзейнасці == '''Прадметам''' дзейнасці АПБ з’яўляецца [[Экалогія|экалагічная]] дзейнасць. '''Місія''' АПБ — захаваць [[Птушкі|птушак]] і [[біяразнастайнасць]] дзікай [[Прырода|прыроды]], аб’ядноўваючы дзеля гэтага людзей. '''Асноўнымі мэтамі''' АПБ з’яўляюцца: * захаванне біялагічнай разнастайнасці; * заахвочванне насельніцтва да актыўнай [[Ахова прыроды|аховы прыроды]]. '''Задачы''' АПБ: * вывучэнне і захаванне біяразнастайнасці, асабліва разнастайнасці дзікіх птушак; * выяўленне, вывучэнне, захаванне і (пры неабходнасці) аднаўленне прыродных тэрыторый, важных для захавання біяразнастайнасці, асабліва для дзікіх птушак; * захаванне прыродных [[Экасістэма|экасістэм]]; * заахвочванне насельніцтва да практычных дзеянняў па захаванні біяразнастайнасці, у асаблівасці дзікіх птушак і прыродных тэрыторый, павышэнне экалагічнай свядомасці насельніцтва; * садзейнічанне ўстойліваму выкарыстанню прыродных рэсурсаў. == Структура і выбарныя органы == '''З’езд''' з’яўляецца найвышэйшым органам АПБ, які склікаецца адзін раз на кожны каляндарны год. Ён: * зацвярджае Стратэгію развіцця на наступны перыяд і асноўныя кірункі дзейнасці АПБ на год, разглядае і зацвярджае змены і дапаўненні ў Статут АПБ; * абірае Старшыню, сяброў Цэнтральнага савета (ЦС) і Рэвізійнай камісіі (РК) тэрмінам на тры гады; * заслухоўвае і зацвярджае справаздачу ЦС, фінансавую справаздачу за год Дырэктара, справаздачу РК, прымае па іх рашэнні; * зацвярджае ці адмяняе (пры неабходнасці) рашэнні ЦС. '''Цэнтральны савет (ЦС)''' кіруе працай арганізацыі ў перыяд паміж з’ездамі. Старшынёй ЦС і адначасова найвышэйшай службовай асобай АПБ з’яўляецца Старшыня АПБ. Пытанні, якія знаходзяцца ў кампетэнцыі ЦС: * распрацоўка асноўных кірункаў дзейнасці АПБ; * разгляд і зацвярджэнне гадавой тэхнічнай справаздачы Дырэктара, [[бюджэт]]у, [[Фінансавы год|гадавога]] балансу і гадавой фінансавай справаздачы Дырэктара; * унясенне ў Статут змяненняў і дапаўненняў у сувязі са змяненнем юрыдычнага адраса або заканадаўства; * стварэнне і ліквідацыя мясцовых аддзяленняў як з правамі [[Юрыдычная асоба|юрыдычнай асобы]], так і без іх, стварэнне і ліквідацыя рабочых груп, клубаў сяброў АПБ; * прыняцце любых іншых рашэнняў, якія не адносяцца да кампетэнцыі З’езда. '''Сакратарыят''' з’яўляецца выканаўчым органам АПБ, працай якога і ўвогуле арганізацыі кіруе Дырэктар. '''Рэвізійная камісія''' з’яўляецца кантрольным органам АПБ, які абіраецца З’ездам тэрмінам на тры гады і рыхтуе справаздачы толькі для З’езда. Яна: * ажыццяўляе кантроль над фінансава-гаспадарчай дзейнасцю АПБ, яе арганізацыйных структур і камерцыйных арганізацый, таксама і з долевым удзелам; * разглядае гадавыя справаздачы ЦС, бюджэт, баланс, уносіць свае папраўкі і заўвагі, ажыццяўляе кантроль над вядзеннем дакументацыі арганізацыі; * мае права патрабаваць ад кіраўнікоў, сяброў, супрацоўнікаў АПБ любыя дакументы, якія маюць дачыненне да фінансавай дзейнасці арганізацыі. == Мясцовыя аддзяленні == Па стане на канец красавіка 2017 года Ахова птушак Бацькаўшчыны мела 18 мясцовых аддзяленняў па ўсёй краіне: ад абласных да раённых цэнтраў. Мясцовыя аддзяленні АПБ удзельнічаюць не толькі ў глабальных ініцыятывах арганізацыі, але і таксама вырашаюць мясцовыя прыродаахоўныя праблемы. Усе аддзяленні аб’ядноўвае тое, што на іх тэрыторыі праводзіцца навукова-асветніцкая праца з насельніцтвам, пераважна са школьнікамі. Існуюць: * Барысаўскае раённае аддзяленне; * Брэсцкае абласное аддзяленне; * Віцебскае гарадское аддзяленне; * Гомельскае рэгіянальнае аддзяленне; * Гродзенскае абласное аддзяленне; * Жыткавіцкае раённае аддзяленне; * Іванаўскае раённае аддзяленне; * Лунінецкае раённае аддзяленне; * Мазырскае раённае аддзяленне; * Мінскае гарадское аддзяленне; * Мядзельскае раённае аддзяленне; * Навагрудскае раённае аддзяленне; * Сенненскае раённае аддзяленне; * Слонімскае раённае аддзяленне; * Слуцкае раённае аддзяленне; * Чавускае раённае аддзяленне; * Шумілінскае раённае аддзяленне. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]] blqg8kab7etpjhcxpl9lbp982zs0oaw 0 22836 5219155 5136671 2026-10-15T12:23:35Z DzBar 156353 /* Спасылкі */ 5219155 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Барадулін}} {{Пісьменнік | Псеўданімы = Алесь Чабор, Авось Савось, Алесь Каліна | Кірунак = паэзія | Жанр = [[верш]], [[паэма]], [[эсэ]], [[духоўная лірыка]] | Дэбют = у газеце «Чырвоная змена» пад псеўданімам Алесь Чабор }} '''Рыго́р Іва́навіч Бараду́лін''' ({{ВД-Прэамбула}}<ref>[http://www.news.tut.culture/388989.html Памёр Рыгор Барадулін]{{Недаступная спасылка}} — артыкул на сайце [[TUT.BY]]</ref>) — беларускі [[паэт]], [[эсэіст]] і [[перакладчык]]<ref name="БС">{{кніга |частка = Барадулін Рыгор Іванавіч |загаловак = Біяграфічны даведнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Беларуская Савецкая энцыклапедыя» імя П. Броўкі |год = 1981 |том = 5 |старонкі = 59 |старонак = 720 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. [[Народны паэт Беларусі]] (1992). == Біяграфія == [[Файл:Іван Рыгоравіч Барадулін.jpeg|thumb|left|200 px|Іван Рыгоравіч Барадулін — бацька паэта (1939).]] Нарадзіўся ў сям’і Івана Рыгоравіча і Акуліны Андрэеўны Барадуліных на хутары Верасоўка (афіцыйная назва на той час была «Гарадок ІІ Востраў-Сарочынскага сельсавета»), а ў 1937 годзе хутар быў ліквідаваны і сям’ю паэта перасялілі ва [[Ушачы]]. Дзед паэта па матчынай лініі Андрэй Гальвіньш быў этнічным [[Латышы|латышом]]. Бацька загінуў у 1944 годзе падчас [[ВАВ|Вялікай Айчыннай вайны]] ў партызанскім атрадзе. Пасля вайны Рыгор Барадулін вучыўся ва Ушацкай сярэдняй школе, скончыў яе ў 1954 годзе, затым на [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічным факультэце]] [[БДУ]], які скончыў у 1959 годзе. Працаваў рэдактарам у розных перыядычных выданнях: газеце «[[Советская Белоруссия]]», часопісах «[[Бярозка (1924)|Бярозка]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», а таксама ў выдавецтвах «[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]» (з 1969), «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]» (з 1972)<ref name="БС"/>. Выдавецтву «Мастацкая літаратура» Рыгор Барадулін аддаў больш за дваццаць гадоў, працаваў рэдактарам, затым загадчыкам рэдакцыі. У складзе дзяржаўнай дэлегацыі БССР прымаў удзел у 39-й сесіі Генеральнай Асамблеі ААН (1984). Рыгор Барадулін быў дзейным чальцом [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]], адным са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]] (1989—1999, прэзідэнт з 1990, віцэ-прэзідэнт з 1999). Быў членам [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]], членам Сойма БНФ (з 1989). У 1995—1997 гадах быў у кіраўніцтве Беларускага [[Фонд Сораса|Фонду Сораса]]. Быў жанаты з Валянцінай Міхайлаўнай Барадулінай. Дачка Ілона (1962—2019) — мастачка, ёсць унучка Дамініка<ref>Кліміна Дамініка Канстанцінаўна (нар. 1989)</ref>. Калекцыяніраваў сланоў і чарапах. Рыгор Барадулін вызнаваў сябе [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|уніятам]]<ref name=ss>{{кніга |аўтар = Сяргей Шапран. |загаловак = Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным |месца = Мінск |выдавецтва = Логвінаў |год = 2011 |старонкі = 19 |старонак = 362 |isbn = 978-985-6991-81-6 |тыраж = 500 }}</ref>. [[Файл:Funeral of Ryhor Baradulin in Red Church, Minsk 05.JPG|міні|злева|Адпяванне ў Чырвоным касцёле]] [[Файл:Ушачы. Магіла Рыгора Барадуліна (01).jpg|thumb|Магіла Рыгора Барадуліна ва [[Ушачы|Ушачах]]]] Памёр 2 сакавіка 2014 года ў сваёй кватэры ў [[Мінск]]у пасля многіх гадоў цярпення на [[Хвароба Паркінсона|хваробу Паркінсона]]. Смерць была раптоўная і імгненная. Быў адпеты ў [[Касцёл Святога Сымона і Святой Алены|Чырвоным Касцёле]] 4 сакавіка 2014 года ў [[БГКЦ|грэка-каталіцкім]] (уніяцкім) і [[Рымска-Каталіцкая Царква|рымска-каталіцкім]] абрадах<ref>[http://news.tut.by/society/389331.html Вечная памяць Рыгору Барадуліну. Беларусы развіталіся з чалавекам-эпохай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140307100753/http://news.tut.by/society/389331.html |date=7 сакавіка 2014 }} — артыкул на сайце [[TUT.BY]]</ref>. Пахавалі Рыгора Барадуліна ва [[Ушачы|Ушачах]] у беларускай народнай вышытай кашулі ў той жа дзень побач магілы мамы, як таго і жадаў паэт пры жыцці<ref>[http://news.tut.by/society/389377.html Барадулін вярнуўся ў родную зямлю. Паэта пахавалі побач з маці ва Ушачах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140308054308/http://news.tut.by/society/389377.html |date=8 сакавіка 2014 }} — артыкул на сайце [[TUT.BY]]</ref>. [[Запячатванне Магілы]] зрабіў [[апостальскі візітатар]] для [[БГКЦ|грэка-каталікоў]] [[Беларусь|Беларусі]] [[архімандрыт]] [[Сяргей Гаек]]. == Погляды == === Палітычныя === У школе Рыгор Барадулін не з’яўляўся ўдзельнікам піянерскага руху: падчас запісу ў арганізацыю Барадулін збег са школы. Потым пра той факт, што ён не далучыўся да піянерскай арганізацыі, настаўнікі забыліся, таму Рыгор Барадулін гэтак і не стаў піянерам<ref name=pioneer>{{кніга |аўтар = Сяргей Шапран. |загаловак = Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным |месца = Мінск |выдавецтва = Логвінаў |год = 2011 |старонкі = 34 |старонак = 362 |isbn = 978-985-6991-81-6 |тыраж = 500 }}</ref>. У юнацтве далучыўся да [[камсамол]]а, апраўдваючы гэта тым, што інакш не змог бы паступіць у [[ВНУ]]<ref name=pioneer/>. Падчас працоўнай дзейнасці неаднаразова адхіляў прапановы далучэння да шэрагаў [[КПСС]]<ref>{{кніга |аўтар = Сяргей Шапран. |загаловак = Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным |месца = Мінск |выдавецтва = Логвінаў |год = 2011 |старонкі = 63 |старонак = 362 |isbn = 978-985-6991-81-6 |тыраж = 500 }}</ref>. У канцы 1980-х гадоў, падчас [[перабудова|перабудовы]] і развіцця звязаных з ёю нацыянальна-адраджэнскіх рухаў у рэспубліках [[СССР]], з’яўляўся актыўным удзельнікам грамадскага руху "[[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»]], потым далучыўся да [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]], якая ўтварылася на падмурку гэтага руху<ref>{{кніга |аўтар = Сяргей Шапран. |загаловак = Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным |месца = Мінск |выдавецтва = Логвінаў |год = 2011 |старонкі = 303 |старонак = 362 |isbn = 978-985-6991-81-6 |тыраж = 500 }}</ref>. На [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (1994)|першых Прэзідэнцкіх выбарах у гісторыі Беларусі]] (1994) разам з [[Васіль Быкаў|Васілём Быкавым]] актыўна падтрымліваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянона Пазняка]]<ref name=pr>{{кніга |аўтар = Сяргей Шапран. |загаловак = Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным |месца = Мінск |выдавецтва = Логвінаў |год = 2011 |старонкі = 304 |старонак = 362 |isbn = 978-985-6991-81-6 |тыраж = 500 }}</ref>. З другой паловы 1990-х гадоў і да смерці актыўнага ўдзелу ў [[палітыка|палітыцы]] не прымаў. Называў палітыку «бруднай справай». У інтэрв’ю выказваў рэзкія [[антыкамунізм|антыкамуністычныя]] (пераважна антыбальшавіцкія) погляды. У 2000 годзе, сумесна з [[Генадзь Мікалаевіч Бураўкін|Генадзем Бураўкіным]] і [[Радзім Гаўрылавіч Гарэцкі|Радзімам Гарэцкім]], ініцыятар і арганізатар Усебеларускага з’езда за незалежнасць<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=241374|title = Разбіраемся ў праўладных партыях: ёсць жывыя, а ёсць зусім мёртвыя|author = Панкавец, З.|work = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 19-11-2019}}</ref>. === Рэлігійныя === У дзяцінстве Рыгор Барадулін быў ахрышчаны [[Рымска-Каталіцкая царква|рымска-каталіцкім]] [[святар]]ом<ref name=ss/>. З канца 1980-х гадоў Барадулін адносіць сябе да вернікаў [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы]] (уніятаў)<ref name=ss/>. Пры гэтым сцвярджае, што пытанне [[канфесія|канфесійнай прыналежнасці]] не з’яўляецца істотным, бо «ўсё-ткі Бог адзін»<ref name=ss/>. 28 чэрвеня 2004 года разам з [[архімандрыт]]ам [[Сяргей Гаек|Сяргеем Гаекам]] меў асабістую аўдыенцыю з [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]] [[Ян Павел II|Янам Паўлам ІІ]]<ref name=pr2>{{кніга |аўтар = Сяргей Шапран. |загаловак = Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным |месца = Мінск |выдавецтва = Логвінаў |год = 2011 |старонкі = 238-242 |старонак = 362 |isbn = 978-985-6991-81-6 |тыраж = 500 }}</ref>. Актыўна працаваў у жанры [[духоўная лірыка|духоўнай лірыкі]]. == Творчасць == [[File:Duboŭka Baradulin.jpg|220px|thumb|right|Рыгор Барадулін (з кнігай) і [[Уладзімір Дубоўка]] (1961).]] Дэбютаваў вершамі ў 1953 годзе ў газеце «[[Чырвоная змена]]»<ref name="БС"/>. Нізка вершаў «На зямлі цаліннай» склала асноўны змест першай кнігі «Маладзік над стэпам» (1959 г.). У ранняй творчасці — кнігі лірыкі «Рунець, красаваць, налівацца!» (1961 г.), «Нагбом» (1963 г.), «Неруш» (1966 г.), «Адам і Ева» (1968 г.) — паэт данёс да чытача трываласць асноў народнай маралі і этыкі, пераканаў у таленавітасці беларускага народа, у яго багатай духоўнасці. У паэзіі ён асэнсоўвае асноўны змест эпохі: вайну, убачаную дзіцячымі вачыма, клопат пасляваенных гадоў, сённяшні і заўтрашні дзень планеты. У вершах «Жароўня», «Труба», «Стэарынавая свечка», «Хлебнічак», «Цялушка», «Палата мінёраў», «Скрыпачы» і інш. — старонкі біяграфіі пакалення дзяцей вайны, што вырастаюць да маштабнага асэнсавання трагізму жыцця беларускага народа на акупіраванай тэрыторыі. Творчасць паэта вызначаецца разнастайнасцю жанраў, вобразна-стылявых сродкаў, яркай метафарычнасцю, тонкім псіхалагізмам, багаццем моўнай палітры. Скарбы вуснай народнай творчасці, засвоеныя з дзяцінства, сталі дабратворнай глебай, на якой прарасла, зарунела непаўторная творчая індывідуальнасць Рыгора Барадуліна. У яго творах адкрываецца жывая крыніца хараства мовы і мудрасці народа, яго традыцый і звычаяў, своеасаблівай натурфіласофіі. Разам з тым народна-паэтычнае ў творчасці Рыгора Барадуліна нельга вылучыць з індывідуальнага. Дзякуючы такому сінтэзу паэту ўдаецца ствараць манументальныя вобразы Маці, Радзімы, Бацькаўшчыны<ref>Л. Гарэлік (1996)</ref>. Многія вобразы ранняй лірыкі нярэдка маюць працяг у пазнейшых творах: зборнікі «Маўчанне перуна» (1986), «Самота паломніцтва» (1990), «Міласэрнасць плахі» (1992), «Евангелле ад Мамы» (1995). У апошніх кнігах узмацняецца гучанне біблейскіх матываў. Паэт нярэдка звяртаецца да жанру малітвы, малітвы за постчарнобыльскае выжыванне і адраджэнне беларускай нацыі. Імкненнем далучыцца да агульначалавечай духоўнай культуры абумоўлены зварот да Бібліі ў «Трыкірыі». У 2005 годзе выйшаў зборнік малітоўнай паэзіі «[[Ксты]]». Зборнік «Руны Перуновы» (2006), у які ўвайшла выбраная лірыка, таксама насычаны духоўнымі вершамі. Аўтар зборнікаў сатырычных і гумарыстычных твораў «Дойны конь» (1965), «Станцыя кальцавання» (1971), «Прынамсі…» (1977), «Амплітуда смеласці» (1983), «Мудрэц са ступаю» (1988) і інш., эпіграм на дзеячаў беларускай літаратуры і мастацтва: альбом «Няўрокам кажучы» (1971), шаржы М. Лісоўскага; «Абразы без абразы» (1985), шаржы К. Куксо. Творы для дзяцей склалі зборнікі «Мех шэрых, мех белых» (1963), «Красавік» (1965), «Экзамен» (1969), «Ай! Не буду! Не хачу!» (1971), «Суровая вымова» (1976), «Што было б тады, калі б?» (1977), «Ці пазяхае бегемот?» (1981), «Азбука не забаўка» (1985), «Індыкала-кудыкала» (1986), «Кобра ў торбе» (1990). Напісаў кнігу літаратурна-крытычных артыкулаў і эсэ «Парастак радка, галінка верша» (1987). Цалкам плён працы Рыгора Барадуліна складаецца больш чым з 100 выдадзеных зборнікаў паэзіі, [[Літаратурная крытыка|крытычных]] артыкулаў, [[эсэ]], [[пераклад]]аў. Двойчы выдаваліся зборы выбраных твораў паэта (1984, 1996—2002). Апошні збор напачатку заяўляўся ў пяці тамах, але выйшлі толькі чатыры. Да 25-годдзя пантыфікату Папы Рымскага Рыгор Барадулін пераклаў на беларускую мову кнігу паэзіі [[Ян Павел II|Яна Паўла II]] «Рымскі трыпціх» і меў магчымасць пабачыцца з пантыфікам на асабістай аўдыенцыі ў Ватыкане 28 чэрвеня 2004 года. Пераклаў на беларускую мову п’есу «Вей, вятрок!» [[Райніс|Яна Райніса]] (1980), зборнікі твораў «Блакітны звон Грэнады» [[Федэрыка Гарсія-Лорка|Гарсія-Лоркі]] (1975), «Мелодыя каліны» [[Іван Фёдаравіч Драч|Івана Драча]] (1981), «Ветраліст» [[Габрыела Містраль|Габрыелы Містраль]] (1984), «Рубаі» [[Амар Хаям|Амара Хаяма]] (1989); «[[Слова пра паход Ігараў]]» (1986), кнігу Яна Паўла II, а таксама асобныя творы [[У. Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]], [[Дж. Байран|Джорджа Байрана]], [[Пабла Неруда|Пабла Неруды]], [[Нікалас Гільен|Нікаласа Гільена]], [[А. Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[В. Каратынскі|Вінцэся Каратынскага]], Уладзіслава Бранеўскага, [[С. Ясенін|Сяргея Ясеніна]], [[Расул Гамзатавіч Гамзатаў|Расула Гамзатава]], [[Сэсар Вальеха|Сэсара Вальеха]] і інш. У 2013 годзе выйшаў «Вушацкі словазбор Рыгора Барадуліна», які ўклала [[Наталля Давыдзенка]]. Гэта не проста дыялектны слоўнік з радзімы Рыгора Барадуліна — Ушаччыны<ref name=NN>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=119928 Найлепшыя кнігі 2013 паводле версіі «Нашай Нівы»] — артыкул на сайце газеты «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»</ref> — гэта па сутнасці поўнае апісанне жывых традыцый цэлага беларускага раёна з асобнай «вушацкай», як кажа Дзядзька Рыгор, культурай. У кнізе сабрана амаль усё: пачынаючы ад традыцыйных «вушацкіх» імёнаў, скончваючы падрабязным апісаннем страў мясцовай кухні, святкавання народных і рэлігійных свят. Адметнаю рысаю кнігі з’яўляецца таксама і поўная адсутнасць [[цэнзура|цэнзуры]], што робіць мову яшчэ больш жывой. Сам паэт казаў, што гэта самая галоўная кніга ўсяго яго жыцця, пісаць якую ён пачаў яшчэ ў дзяцінстве. «Вушацкі словазбор Рыгора Барадуліна» прызнаны лепшай кнігай 2013 года па версіі газеты «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»<ref name=NN/>. Песні на словы Рыгора Барадуліна напісалі [[Алесь Камоцкі]], І. Барсукоў, [[Г. Вагнер|Генрых Вагнер]], З. Галубіцкая, [[Я. Глебаў|Яўген Глебаў]], У. Журовіч, М. Наско, [[Дз. Смольскі|Дзмітрый Смольскі]], М. Хаўхлянцаў і інш. == Мова == Схільнасць да [[лінгвістыка|лінгвістыкі]] праявілася ў Рыгора Барадуліна яшчэ падчас навучання ў беларускамоўнай [[школа|школе]] мястэчка [[Ушачы]], якое сам паэт [[дыялекты беларускай мовы|дыялектна]] называе ''Вуша́ча'' (жаночы род). Барадулін быў выдатнікам па [[нямецкая мова|нямецкай мове]], меў высокія адзнакі па [[руская мова|рускай мове]] і [[руская літаратура|літаратуры]]. [[Беларуская мова]] выклікала ў Барадуліна найбольшую цікаўнасць. У той час Барадулін пачынае цікавіцца творчасцю [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]<ref>Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным / Сяргей Шапран — Мінск: Логвінаў, 2011. — с. 75</ref>. Дакладныя навукі ([[фізіка]], [[матэматыка]]) даваліся Барадуліну цяжэй, што ў спалучэнні са здольнасцю да моў і абумовіла яго паступленне на [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Ва ўніверсітэце Рыгор Іванавіч знаёміцца з творчасцю [[Пімен Панчанка|Пімена Панчанкі]], [[Анатоль Вялюгін|Анатоля Вялюгіна]], [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] (яго [[паэма|паэму]] [[Новая зямля (паэма)|«Новая зямля»]] Барадулін ведаў у маладосці на памяць), [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]], [[Міхась Стральцоў|Міхася Стральцова]] (ён, як і Рыгор Барадулін, вучыўся на філалагічным факультэце БДУ з [[1954]] па [[1959]] гг.) і іншых [[беларусы|беларускіх]] паэтаў, якія аказалі значны ўплыў на фарміраванне паэтычнага стылю Рыгора Барадуліна<ref>[http://yandex.by/clck/jsredir?from=yandex.by%3Byandsearch%3Bweb%3B%3B%2Fweb%2Fitem%2Ftitle%2Cpos%2Cp0%2Csource%2Cweb%2Cpre%2Csitelinks&text=дзякуй%20роднаму%20слову&uuid=&state=AiuY0DBWFJ4ePaEse6rgeAjgs2pI3DW99KUdgowt9XvqxGyo_rnZJn897aIXcYNxxfWmndaIGQtYD__ImUgb9MeiBnKnJhIKvUKHqMWCoDl4KmuMrxEHgbXAfvcQHlF250jNHFP5NIV6DTSxqNYU8HBWp_6LrxnJXivaTq5bkZumtmGLyu-65mtVmQC4vFqQCs-pt7XeLYdZl6pbvu0177I1ahijIeDu2EDdex6WSa8&data=UlNrNmk5WktYejR0eWJFYk1LdmtxdnBuYzhoQ0JHSEQyT0NhUlVxbUpiUkdBVDN6VFJhNDc4RllwdklhVV9wWEJsS2tmbzdCbU9KdWpQM2FGZ080WEdfM0pIVmpWVndsdkZJOGRxZ0RaUnFzRlFyUnFmbjk3WThHNmdKMDhWbHc&b64e=2&sign=ac225f3ef2f04c1c9c6b29131931bb64&keyno=0&l10n=be&mc=2.3219280948873626 Эсэ «Дзякуй роднаму слову!» у збору твораў Рыгора Барадуліна выдавецтва «[[Мастацкая літаратура]]» ([[2002]] г.). Том 4.]</ref>. [[Файл:Акуліна Андрэеўна Барадуліна.jpeg|thumb|left|200 px|Акуліна Андрэеўна Барадуліна ў гасцях у сына ў [[Мінск]]у (1955).]] З [[рускія|рускіх]] паэтаў Рыгор Іванавіч знаходзіўся пад уражаннем ад [[Міхаіл Юр’евіч Лермантаў|Міхаіла Лермантава]], [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]], [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандра Пушкіна]], [[Аляксандр Сяргеевіч Грыбаедаў|Аляксандра Грыбаедава]], [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]], [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|Андрэя Вазнясенскага]] і іншых. Аднак найбольшы ўплыў на Барадуліна пакінуў [[Сяргей Аляксандравіч Ясенін|Сяргей Ясенін]]<ref>Паслаў бы табе душу… Ліставанне Рыгора Барадуліна з мамай (1954—1971). Мн., 2009. — Ліст «з бульбы» ([[1955]] г.)</ref> Сярод сусветных паэтаў уплыў на Рыгора Барадуліна аказалі [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тарас Шаўчэнка]], [[Генрых Гейнэ]], [[Уільям Шэкспір]] і [[Амар Хаям]] ([[Рубаі|«Рубаі»]] якога Барадулін пераклаў на беларускую мову ў 1989 годзе). Сам паэт казаў, што галоўную ролю ў станаўленні яго як літаратара адыграла маці — Акуліна Андрэеўна Барадуліна. Вобраз маці часта сустракаецца ў творчасці Рыгора Барадуліна, асабліва ў наступных кнігах: «Трэба дома бываць часцей» (1993), «Евангелле ад Мамы» (1995), «Сама пайду дарогаю, голас пашлю дуброваю: Песні матчыны з Вушаччыны» (2005), «Навошта» (2009): {{цытата|аўтар=Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным / Сяргей Шапран — Мінск: Логвінаў, 2011. — с. 74-75|Усё ідзе ад маці. Мая мама, паўтаруся, была самым вялікім [[філолаг]]ам. Ва ўсялякім разе для мяне. Дзякуючы маме і беларускай мове я нешта напісаў і, можа, яшчэ нешта напішу. Канешне, можна пісаць і на вывучанай мове, але гэта будзе ўжо сурагат. На вывучанай мове можна пісаць дэтэктывы, [[Эротыка|эротыку]], а глыбінную паэзію, глыбінную прозу трэба пісаць толькі на роднай мове, матчынай. […] Яшчэ ў [[Біблія|Бібліі]] сказана: «Напачатку было слова». […] Я сябе адчуваў і адчуваю чаляднікам у беларускай паэзіі. Няма мовы — няма паэта. Я ўсё жыццё абапіраўся на беларускую мову, на яе вушацкі варыянт, таму што ён для мяне самы блізкі, ён нейкі некрануты, першародны па чысціні сваёй. Мова — гэта мая апора.}} На працягу ўсяго жыцця Рыгор Барадулін выступаў супраць [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі]] беларускага насельніцтва і беларускай мовы ў [[СССР]], негатыўна ўспрымаў спантанны працяг гэтага працэсу ў незалежнай [[Беларусь|Беларусі]], прытрымліваўся ідэі цалкам беларускамоўнай Беларусі: {{цытата|аўтар=Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным / Сяргей Шапран — Мінск: Логвінаў, 2011. — с. 47, 75, 78|Цяпер чую ў натоўпе беларускую мову дужа рэдка, ці ад старых людзей, ці ад тых, што з вёскі прыехалі. З аднаго боку, гэта сумна, а з іншага — радасна, калі ад моладзі чую, значыць, нейкая перспектыва яшчэ ёсць. […] Хаця паўсюль цяпер ідзе ўдушэнне беларускай мовы — такое ўражанне, што пятлю ўжо накінулі, але не да канца зацягнулі. Іншым часам нават здаецца, што было б лепш, каб мову забаранілі зусім, — можа, тады б пачалася зваротная рэакцыя. Улада зрабіла выгляд, быццам праблемы такой няма. Але няма праблемы — няма і мовы. Такія агрэсіўна-грэблівыя адносіны. […] Маёй звышзадачай, безумоўна, было, каб усе беларусы гаварылі па-беларуску, каб любілі сваю мову, беларускую паэзію, каб беларуская мова гучала шырока. Але гэта такая, як вам сказаць, ружовая мара. […] І мову нашу пакрываюць асфальтам.}} Творы Рыгора Барадуліна вылучаюцца вялікай колькасцю [[дыялектызм]]аў і [[неалагізм]]аў. Творы Рыгора Іванавіча выходзяць на розных нормах беларускай мовы: акадэмічнай, [[тарашкевіца|класічнай]] і аўтарскай норме самога паэта (у залежнасці ад выдавецтва)<ref>{{кніга|аўтар =Барадулін, Р. І. |загаловак =Руны Перуновы: выбр. тв. |адказны =Р. І. Шастак |месца =Мінск |выдавецтва =Радыёла-плюс |год =2006 |старонак =496 |isbn =985-448-058-5 |тыраж =3500 }}</ref><ref>{{кніга|аўтар =Барадулін Р. |загаловак =У неба пехатою. Апошнія вершы |адказны =Ігар Віркоўскі |месца =Мінск |выдавецтва =МЕДЫЯЛ |год =2014 |старонак =224 |isbn =978-985-6914-13-6 |тыраж =200 }}</ref><ref>{{кніга|аўтар =Барадулін Р. І. |загаловак =Вушацкі словазбор Рыгора Барадуліна |адказны =Г. Вінярскі |месца =Мінск |выдавецтва =Кнігазбор |год =2013 |старонак =388 |isbn =978-985-7057-93-1 |тыраж =500 }}</ref>. Сучасную сітуацыю з адначасовым існаваннем у [[беларуская мова|беларускай мове]] [[Дзве нормы беларускай мовы|дзвюх літаратурных нормаў]] паэт ацэньваў негатыўна, сцвярджаючы, што гэта спрыяе дэкансалідацыі беларускамоўнай часткі насельніцтва Беларусі, якая і гэтак складае меншасць. «[[Тарашкевіца|Тарашкевіцу]]» паэт крытыкаваў за наяўнасць граматычных рыс, якія характэрныя для [[Заходнеславянскія мовы|заходнеславянскай]], а не [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскай]] моўнай падгрупы, за дамінаванне ў лексіцы заходнебеларускага дыялекту і за свядомую замену слоў, аднолькавых для [[руская мова|рускай]] і [[беларуская мова|беларускай]] моў, [[польская мова|польскімі]] аналагамі. «[[Наркамаўка|Наркамаўку]]» — за лексічную [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікаванасць]], значную абмежаванасць у выкарыстанні [[Беларуская фанетыка#Прыстаўныя і ўстаўныя гукі|прыстаўных гукаў]], замену традыцыйных назваў беларускіх населеных пунктаў адпаведнікамі найноўшага часу<ref>{{кніга |аўтар = Сяргей Шапран. |загаловак = Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным |месца = Мінск |выдавецтва = Логвінаў |год = 2011 |старонкі = 276 |старонак = 362 |isbn = 978-985-6991-81-6 |тыраж = 500 }}</ref>. Рыгор Барадулін выступаў за распрацоўку і афіцыйнае зацверджанне новай версіі [[Літаратурная мова|беларускага правапісу]], пры стварэнні якога былі б улічаны: # [[Беларуская граматыка Тарашкевіча 1918|Граматыка 1918 года]] [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]] і іншыя творы ў галіне, так званага, «класічнага правапісу», або «[[Тарашкевіца|тарашкевіцы]]»; # Распрацоўкі ў галіне беларускага [[мовазнаўства]] [[БССР|савецкіх часоў]] (у тым ліку нормы, так званай, «[[Наркамаўка|наркамаўкі]]»); # Усе захаваныя [[Дыялекты беларускай мовы|беларускія народныя гаворкі]] з іх адметнымі асаблівасцямі<ref>{{кніга |аўтар = Сяргей Шапран. |загаловак = Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным |месца = Мінск |выдавецтва = Логвінаў |год = 2011 |старонкі = 314 |старонак = 362 |isbn = 978-985-6991-81-6 |тыраж = 500 }}</ref>. == Прызнанне == [[Файл:Vystaŭka da 80-hodździa R. Baradulina 20.JPG|міні|Пасведчанне Рыгора Барадуліна аб званні Народнага паэта Беларусі]] Узнагароджаны ордэнамі Дружбы народаў, Знак Пашаны, латвійскім [[ордэн Трох Зорак|ордэнам Трох Зорак]] (атрымаў званне Афіцэра Ордэна (4 ступень) 23 красавіка 1997 года)<ref>[http://www.president.lv/pk/content/?cat_id=2225 Пералік узнагароджаных на афіцыйным сайце Прэзідэнта Латвіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170227011014/http://www.president.lv/pk/content/?cat_id=2225 |date=27 лютага 2017 }}</ref> , медалём Францыска Скарыны. [[Honoris causa|Ганаровы доктар]] БДУ і [[ганаровы грамадзянін]] Ушацкага раёна. Рыгор Барадулін — апошні беларус, якому надалі званне [[Народны паэт Беларусі|Народнага паэта]] (1992). Лаўрэат [[прэмія Ленінскага камсамола Беларусі|прэміі Ленінскага камсамола Беларусі]] (1976) і [[Дзяржаўная прэмія імя Янкі Купалы|Дзяржаўнай прэміі імя Янкі Купалы]] (1976) за зборнік вершаў «[[Рум]]» і пераклады [[Федэрыка Гарсія-Лорка|Гарсіі Лоркі]]. У 2006 годзе кандыдатура Барадуліна была сярод намінантаў на [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскую прэмію]] ў галіне літаратуры за зборнік вершаў «Ксты». == Ушанаванне == У 1964 годзе [[Уладзімір Караткевіч]] прысвяціў Рыгору Барадуліну напісаную аповесць «Ладдзя Роспачы» і падарыў яе рукапіс<ref>[http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=69907 Лабадзенка, Г. На 23 старонках рукапісу цэнзары зрабілі Караткевічу 296 правак // Звязда. — 2010. — № 228 (26836). — 26 лістапада. — С. 7.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. 24 снежня 2017 годзе ў [[Мінск]]у ўрачыста адкрылі памятную дошку (аўтар скульптар [[Ігар Сяргеевіч Засімовіч|Ігар Засімовіч]]) на доме, дзе жыў паэт<ref>[https://www.svaboda.org/a/28935981.html Грыдзін, У. У Менску адкрылі мэмарыяльную дошку на доме, дзе жыў Рыгор Барадулін // Радыё Свабода]</ref>. Расійская кампанія «[[Яндекс]]» у 85-ты дзень народзінаў Рыгора Барадуліна змяніла лагатып на галоўнай старонцы. Для карыстальнікаў з Беларусі кампанія пераставіла ў сваёй назве літару «Я» на апошняе месца. Пад лагатыпам патлумачыла: «''Той, хто якае зашмат, ставіць сам сябе назад''». Гэта радок з верша Рыгора Барадуліна «Азбука — вясёлы вулей», выдадзенага ў кнізе дзіцячых вершаў і казак «Ішоў коця па канапе» (1997)<ref>[https://www.svaboda.org/a/30451387.html svaboda.org]</ref>. 15 чэрвеня 2021 года ва [[Ушачы|Ушачах]] пастаўлены помнік Рыгору Барадуліну<ref name=":12">{{Cite web|url=https://www.belta.by/regions/view/bjusty-bykovu-i-borodulinu-otkryli-v-ushachah-446536-2021/|title=Бюсты Быкову и Бородулину открыли в Ушачах|website=[[БелТА]]|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>, побач пастаўлены помнік [[Васіль Быкаў|Васілю Быкаву]]. Аўтар помнікаў — беларускі скульптар [[Ігар Сяргеевіч Засімовіч|Ігар Засімовіч]]. Помнікі «паўсталі цалкам на народныя грошы», ахвяраванымі сотнямі людзей, — паведаміў [[Глеб Паўлавіч Лабадзенка|Глеб Лабадзенка]], які займаўся вырашэннем арганізацыйных пытанняў, звязаных з устаноўкай помнікаў<ref>[https://www.svaboda.org/a/31309658.html У Вушачы паставілі помнікі Васілю Быкаву і Рыгору Барадуліну] // svaboda.org 15 чэрвеня 2021</ref>. == Бібліяграфія == === Зборнікі паэзіі === <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * Маладзік над стэпам. Мн., 1959 (перавыд. 2010, Мінск); * Рунець, красаваць, налівацца! Мн., 1961; * Мех шэрых, мех белых. Мн., 1963; * Нагбом. Мн., 1963; * Дойны конь. Мн., 1965; * Красавік. Мн., 1965; * Неруш. Мн., 1966; * Адам і Ева. Мн., 1968; * Лінія перамены дат. Мн., 1969; * Экзамен. Мн., 1969; * Ай! Не буду! Не хачу! Мн., 1971; * Вяртанне ў першы снег. Мн., 1972; * Журавінка. Мн., 1973; * Рум. Мн., 1974; * Свята пчалы. Мн., 1975; * Суровая вымова. Мн., 1976; * Прынамсі… Мн., 1977; * Што было б тады, калі б? Мн., 1977; * Абсяг. Мн., 1978; * Белая яблыня грому. Мн., 1979; * Вечалле. Мн., 1980; * Ці пазяхае бегемот? Мн., 1981; * Паэма прызнання. Мн., 1982; * Амплітуда смеласці. Мн., 1983; * Выбраныя творы: У 2 т. Мн., 1984; * Абразы без абразы. Мн., 1985; * Азбука не забаўка. Мн., 1985; * Індыкала-кудыкала. МН., 1986; * Маўчанне Перуна. Мн., 1986; * Парастак радка, галінка верша: Артыкулы, эсэ. Мн., 1987; * Бервенізацыя. Мн., 1988; * Мудрэц са ступаю. Мн., 1988; * Вяртанне. Разам з В. Ждановічам. Мн., 1988; * Кобра ў торбе. Мн., 1989; * Самота паломніцтва. Мн., 1990; * Міласэрнасць плахі. Мн., 1992; * Трэба дома бываць часцей. Мн., 1993; * Азбука — вясёлы вулей. Мн., 1994; * Асобы рознай пробы. Мн., 1994; * Евангелле ад Мамы. Мн., 1995; * Аратай, які пасвіць аблокі: Эсэ і некананізаваныя ўспаміны. Мн., 1995; * Слаўлю чысты абрус. Мн., 1996; * Грышка, Мішка і Шчыпай ехалі на чоўне. Мн., 1996; * Здубавецце. Мн., 1996; * Збор твораў: У 4 т. Мн., «Мастацкая літаратура»: т. І — 1996, т. ІІ — 1998, т. ІІІ — 1999, т. IV — 2002; * Ішоў коця па канапе. Мн., 1997; * Як воўк калядаваў. Мн., 2000; * Лісты ў Хельсінкі. Мн., 2000; * Зорка спагады. Мн., 2000; * Босая зорка. Мн., 2001; * Калі рукаюцца душы: Паэзія з прозай. З Васілём Быкавым. Мн., 2003; * Дуліна ад Барадуліна. Радыё Свабодная Еўропа. Радыё Свабода, 2004; * Сама пайду дарогаю, голас пашлю дуброваю: Песні матчыны з Вушаччыны. Мн., 2005; * Ксты. Мн., 2005; * Ксты/Ksty. Мн., 2006; * Быць!/To Be! Мн., 2006; * Рымскі дыптых. Полацк, 2006; * Рымскі трыпціх. Роздумы. Полацк, 2006; * Руны Перуновы. Мн., 2006; * Ксты. Выданне другое, дапоўненае. Мн., 2006; * Ксты/Ksty. Выданне другое, дапоўненае. Мн., 2007; * Выбраныя творы. Беларускі кнігазбор. Мн., 2008; * Выпаў грук у грома з рук. Мн., 2009; * Навошта. Мн., 2009; * Ксты. Выданне трэцяе, дапоўненае. Мн., 2009; * Халодная памяць вады. Мн., 2010; * Перакуленае/Опрокинутое. М., 2010; * «Вяльмуе Бог абраннікаў сваіх». Полацк, 2011; * Толькі б яўрэі былі!.. Мн., 2011; * Anima. Мн., 2011; * Сябры. Мн., 2013; * Лепей: Рукапісы 1952—2013. Мн., 2013. * У неба пехатою. Мн., 2014. </div> === Пераклады зборнікаў іншых паэтаў === [[File:Mihas Skobla pra Rygora Baradulina - Minsk 28-03-2014 AD.ogv|thumb|[[Міхась Скобла]] расказвае, як Рыгор Барадулін за пераклад на беларускую мову паэтаў Каўказа ([[Дагестан]]а, [[Чачня|Чачні]] і інш.) атрымаў у падарунак [[Бурка (мужчынская вопратка)|бурку]], [[папаха|папаху]] і сертыфікат на валоданне пляцам зямлі ў [[аул Карата|вёсцы (ауле) Карата]] [[Ахваскі раён|Ахваскага раёна]] [[Рэспубліка Дагестан|Рэспублікі Дагестан]]. 28 сакавіка 2014, [[Мінск]]]] <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * ''[[Рыгор Рэлес|Рэлес Р.]]'' Бяроза пад акном. З [[ідыш]]. Мн., 1961; * ''[[Райніс|Райніс Я.]]'' Ветрык, вей. З [[латышская мова|латышскай мовы]]. Мн., 1965; * ''[[Хаім Ізраілевіч Мальцінскі|Мальцінскі Х.]]'' Вясёлыя вароты. З ідыш. Мн., 1972; * ''[[Федэрыка Гарсія-Лорка|Лорка Гарсія Ф.]]'' Блакітны звон [[Гранада|Гранады]]. Мн., 1975; * ''[[Сяргей Аляксандравіч Ясенін|Ясенін С.]]'' Выбранае. З [[руская мова|рускай мовы]]. З [[Аркадзь Куляшоў|А. Куляшовым]]. Мн., 1976; * ''[[Уладзімір Іванавіч Лучук|Лучук У.]]'' Возера [[бульдозер]]а. З [[украінская мова|украінскай мовы]]. Мн., 1978; * ''Паптонеў С.'' Беларусь — белая балада. З [[балгарская мова|балгарскай мовы]]. Мн., 1979; * [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|''Вазнясенскі А.'']] Небам адзіным. З рускай мовы. Мн., 1980; * ''Драч І.'' Мелодыя каліны. З украінскай мовы. Мн, 1981; * [[Габрыела Містраль|''Містраль Г.'']] Ветраліст. З іспанскай мовы. Мн., 1984; * ''Бурсаў У.'' Слон купіў [[веласіпед]]. З рускай мовы. Мн., 1984; * [[Карлас Шэрман|''Шэрман К.'']] Дождж у Каралішчавічах. Мн., 1984; * Кахаць — гэта значыць… Старонкі з паэзіі свету. Мн., 1986; * [[Слова пра паход Ігаравы]]. Пераклад. Мн., 1986; * Беларусь — маё слова і песня. Паэты свету пра Беларусь. Мн., 1988; * Слова пра паход Ігаравы. Пераклад. [[ЗША]], 1988; * ''Шэрман К.'' Сны. З іспанскай мовы. Мн., 1989; * [[Марк Шагал|''Шагал М.'']] Паэзія. З ідыш. Мн., 1989; * ''[[Амар Хаям]]''. Рубаі. З [[Дары (мова)|фарсі-кабулі]]. Мн., 1989; * [[Барыс Леанідавіч Пастарнак|''Пастэрнак Б.'']] Гарэла свечка. Выбраныя творы. З рускай мовы. Мн., 1990; * ''Сэсар Вальеха.'' Чорныя геральды. З іспанскай мовы. Мн., 1993; * Беларусь мяне збеларушвае. Словы любові. Паэты свету пра Беларусь. Мн., 1993; * ''Ганад Чарказян.'' Шамдзін. З курдскай мовы. Мн., 1998; * ''Крыстофер Леандоэр.'' Вершы для Эльзы. Са [[шведская мова|шведскай мовы]]. Мн., 1999; * [[Ганад Бадрыевіч Чарказян|''Ганад Чарказян.'']] Чаргаві. З [[курдская мова|курдскай мовы]]. Мн., 2001; * ''[[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]].'' Рымскі [[трыпціх]]. З [[польская мова|польскай мовы]]. Мн., 2003; * ''[[Зелімхан Абдулмуслімавіч Яндарбіеў|Зелімха Яндарбі]].'' Сэрца майго святыня. З [[чачэнская мова|чачэнскай мовы]]. Вільня, 2005; * ''Ганад Чарказян.'' Зорная глыбіня. З курдскай мовы. Мн., 2005; * Гуканне паэзіі Усходу. З [[кітайская мова|кітайскай]], [[японская мова|японскай]], [[карэйская мова|карэйскай]], [[в'етнамская мова|в’етнамскай]] моў. Мн., 2007. </div> === Дзённікі і запісы === <div class="references-small" style="-moz-column-count:1; column-count:1; -webkit-column-count:1;"> * {{кніга|загаловак =Дзённікі і запісы. Выпуск 1. 1951–1969|адказны =укл., прадм. [[Наталля Давыдзенка|Н. Давыдзенка]]|месца =Мінск|выдавецтва =Кнігазбор|год =2015|старонак =325|серыя =Бібліятэка Бацькаўшчыны. Людзі Беларусі : кн. 3|isbn =978-985-7119-28-8|тыраж =300}} 1 сакавіка 2019 года ў [[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры]] адбылася прэзентацыя пяцітомнага збору «Дзённікаў і запісаў»<ref>{{Cite web |title=Прэзентацыя пяці тамоў дзённікаў Рыгора Барадуліна |url=https://www.nlb.by/by/news/naviny-biblijatjek/prezentatsyya-pyatsi-tamo-dzyennika-rygora-baradulina-1-sakavika/ |access-date=7 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007193135/https://www.nlb.by/by/news/naviny-biblijatjek/prezentatsyya-pyatsi-tamo-dzyennika-rygora-baradulina-1-sakavika/ |archive-date=7 кастрычніка 2022 |url-status=dead }}</ref>. У 2022 годзе ў смаленскім выдавецтве «Інбелкульт» выйшлі з друку апошнія, 10 і 11 выпускі гэтага выдання. </div> === Эпісталярый === <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * Лісты да [[Васіль Быкаў|Васіля Быкава]]. У кн.: Дажыць да зялёнай травы… [[Львоў]], 2008; * Паслаў бы табе душу… Ліставанне Рыгора Барадуліна з мамай (1954—1971). Мн., 2009. </div> === Навукова-папулярныя выданні === <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * Вушацкі словазбор Рыгора Барадуліна. Мн., 2013. </div> == Пераклады твораў Рыгора Барадуліна == Спіс моў, на якія былі перакладзеныя творы Рыгора Барадуліна<ref>Станам на 2013 год. Ксты: — Рыгор Барадулін. — 4-е дапоўн. выд. — Мн.: Рым.-Катал. парафія св. Сымона і св. Алены, 2013. — 528 с., [8] л. іл. ISBN 978-985-6652-50-2.</ref> <div class="references-small" style="-moz-column-count:6; column-count:6; -webkit-column-count:6;"> * [[Азербайджанская мова]]; * [[Англійская мова]]; * [[Армянская мова]]; * [[Асецінская мова]]; * [[Балгарская мова]]; * [[Венгерская мова]]; * [[Грузінская мова]]; * [[Ідыш]]; * [[Іспанская мова]]; * [[Казахская мова]]; * [[Канада (мова)|Канада-мова]]; * [[Карацінская мова]]; * [[Кыргызская мова]]; * [[Латышская мова]]; * [[Літоўская мова]]; * [[Малдаўская мова]]; * [[Мангольская мова]]; * [[Нямецкая мова]]; * [[Польская мова]]; * [[Румынская мова]]; * [[Руская мова]]; * [[Славацкая мова]]; * [[Славенская мова]]; * [[Таджыкская мова]]; * [[Тамільская мова]]; * [[Татарская мова]]; * [[Туркменская мова]]; * [[Удмурцкая мова]]; * [[Узбекская мова]]; * [[Украінская мова]]; * [[Французская мова]]; * [[Харвацкая мова]]; * [[Хіндзі]]; * [[Цыганская мова]]; * [[Чувашская мова]]; * [[Чэшская мова]]; * [[Эстонская мова]]; * [[Японская мова]]. </div> Творы, перакладзеныя на [[Руская мова|рускую мову]]<ref>Вершы і паэмы Барадуліна перакладаў на рускую мову [[Аляксандр Абрамавіч Дракахруст|Аляксандр Дракахруст]].</ref> <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * Аист на крыше: Стихи. М., 1966; * Избранная лирика. М., 1969; * Раскидач: Весёлые стихи. Мн., 1969; * Баллада [[Брэсцкая крэпасць|Брестской крепости]]. Мн., 1975; * Небо твоих очей: Стихи и поэма. М., 1976; * Озеро у горизонта: Стихи. М., 1979; * Праздник пчелы. М., 1980; * Поэма признания: Стихи и поэмы. Мн., 1982; * Каждый четвёртый. Стихи. М., 1984; * Избранное: Стихотворения. Поэмы. 1955—1983. М., 1985; * Кошки в лукошке: Весёлые стихи и сказки. Мн., 1985; * Белая яблоня грома: Стихи. М., 1989. </div> Творы Рыгора Барадуліна, перакладзеныя на іншыя мовы. <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * Siena laiks. На [[латышская мова|латышскай мове]]. [[Рыга|Rīga]], 1967; * Kas jōehobu naigutab? На [[эстонская мова|эстонскай мове]]. [[Талін|Tallinn]], 1976; * Свято бджоли. На [[украінская мова|ўкраінскай мове]]. [[Кіеў|Київ]], 1978; * Gandras ant stogo. На [[літоўская мова|літоўскай мове]]. [[Вільнюс|Vilnius]], 1981; * Small Anthology of the Poetry by Ryhor Baradulin/Transl. G. Wallace, V. Rich, W. May, P. Tempest. [[Нью-Ёрк|New York]], 1984; * Ei buey negro de mis cuitas… На [[іспанская мова|іспанскай мове]]. Мн., 1985; * Święto pszczoły. На [[польская мова|польскай мове]]. [[Лодзь|Łódź]], 1986; * Valoda. На латышскай мове. Rīga, 1987; * Järv silmapiiril. На эстонскай мове. Tallinn, 1988; * Трофейная тръба: Лірыка. На [[балгарская мова|балгарскай мове]]. [[Сафія|София]], 1988; * Ситораи дидор. На [[таджыкская мова|таджыкскай мове]]. [[Душанбэ|Душанбе]], 1989; * Kiedy witają się dusze. Annus Albaruthenicus. Год беларускі 2005, рэд. С. Яновіч. [[Крынкі]], 2005, с. 315—330. Пераклад на польскую мову Ч. Сенюха. Лісты 1-22; * Gdy witają się dusze. Poezija i proza. З Васілём Быкавым. На польскай мове. Пераклад Ч. Сенюха. Лісты 1-22; * Žit! На [[чэшская мова|чэшскай мове]]. Пераклад Ф. Сокалавай. Прадмова [[Вацлаў Гавел|Вацлава Гавела]]. [[Прага|Praha]], 2006; * 祈りの風 (''Малітва ветру''). На [[японская мова|японскай мове]]. Пераклад Кашына Гоу. [[Іакагама]], 2007. </div> {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Анатоль Канстанцінавіч Клышка|Клышка А.]]'' Адзін з майго пакалення // Клышка А. Права на верш. Мн., 1967 * ''Шклярэўскі I.'' Жывая душа: Фрагменты да літ. партрэта Рыгора Барадуліна // Полымя. 1970. № 2. * ''[[Васіль Зуёнак|3уёнак В.]]'' Лінія высокага напружання // На стрыжні часу. Мн., 1973. * ''[[Мікалай Мікалаевіч Арочка|Арочка М.]]'' Нагбом з глыбінь // Арочка М. Галоўная служба паэзіі. Мн., 1974. * ''[[Варлен Леанідавіч Бечык|Бечык В.]]'' Неабходнасць прыгожага // Бечык В. Свет жывы і блізкі. Мн., 1974. * ''[[Уладзімір Караткевіч|Караткевіч У.]]'' Шчыравала ў бары пчала… // Полымя. 1977. № 1. * ''Шпакоўскі Я.'' Узрушанасць. Мн., 1978. С. 74—90. * ''Сямёнава А.'' «Шчаслівай зоркі самародак…» // Сямёнава А. Гарачы след таленту. Мн., 1979. * ''[[Алег Антонавіч Лойка|Лойка А.]]'' Па законах таленту // Лойка А. Паэзія і час. Мн., 1981. * ''[[Рыгор Міхайлавіч Семашкевіч|Семашкевіч Р.]]'' Ганчарны круг паэта // Семашкевіч Р. Выпрабаванне любоўю. Мн., 1982. * ''Гарэлік Л.'' Зямля бацькоў дала мне права. Мн., 1983. * ''3уёнак В.'' Неба тваіх вачэй: Маналог з Ушаччыны // Зуёнак В. Лінія высокага напружання. Мн., 1983. * ''Бечык В.'' Свет увесь жывы табой… // Бечык В. Перад высокаю красою… Мн., 1984. * ''[[Міхась Стральцоў|Стральцоў М.]]'' Ад маладзіка да поўні // Барадулін Р. Выбр. тв. Мн., 1984. Т. 1. * ''[[Любоў Тарасюк|Тарасюк Л.]]'' Вернасць вытокам. Мн., 1985. С. 94—110. * {{крыніцы/БП 1917-90|Барадулін Рыгор}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Барадулін Рыгор}} — Т.1. С. 210—235 * ''Гарэлік Л.'' Барадулін // БЭ ў 18 т. Т. 2. Мн., 1996. С. 290. * Магія радка // ''Бельскі А.'' Краса і смутак: дапаможнік для настаўнікаў / А. Бельскі. — Мн., 2000. С. 128—131. * ''Астраух А.'' Рыгор Барадулін і сучасная беларуская лірыка: вучэбна-метадычны дапаможнік / А. Э. Астраух. — Гродна, 2001. — 121 с. * Рыгор Барадулін // Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя: у 4 т. / рэдкал. У. В. Гніламёдаў і інш. — Мн., 2002. — Т. 4. Кн. 1. С. 594—619. * ''Лаўрык Т.'' «Маланкай кшчоны паганец» / Т. Лаўрык // Роднае слова. — 2005. — № 2. С. 77 — 83. * ''[[Аляксандр Уладзіміравіч Дуброўскі|Дуброўскі А.]]'' Паэтыка Рыгора Барадуліна: рытмічная арганізацыя верша / А. У. Дуброўскі. — Мн., 2006—128 с. * ''Гаспадыніч П.'' Калі сакура цвіце ў Беларусі… / П. Гаспадыніч // Полымя. 2007. — № 7. С. 185—186. * ''Бельскі А.'' Рыгор Барадулін // Беларуская літаратура: дапам. для вучняў 11-га кл. Мн., 2009. С. 120—131. * ''Шапран С.'' Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным / Сяргей Шапран — Мінск: Логвінаў, 2011. * ''[[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Карлюкевіч А.]]'' Рэкі і азёры ў паэзіі Рыгора Барадуліна. — Мінск: Пейто, 2000. — 30 с. == Спасылкі == {{Commonscat|Ryhor Baradulin}} * [http://www.baradulin.by/ Афіцыйны сайт Рыгора Барадуліна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200427202101/http://www.baradulin.by/ |date=27 красавіка 2020 }}; * [http://knihi.com/baradulin/index.html Некаторыя творы Барадуліна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080517050221/http://knihi.com/baradulin/index.html |date=17 мая 2008 }}; * [http://vlib.by/pridvinie/index.php/mtree-lib/pismenniki-paety-litaratary/baradulin-rygor-ivanavich Старонка пра Рыгора Барадуліна]{{Недаступная спасылка}}; * [http://vershy.ru/category/rygor-baradul%D1%96n Вершы Рыгора Барадуліна]; * [http://litradio.by/fanateka/114-rygor-baradulin.html Рыгор Барадулін чытае свае вершы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120108014659/http://litradio.by/fanateka/114-rygor-baradulin.html |date=8 студзеня 2012 }}. * [https://www.youtube.com/watch?v=8xrwQgZROuQ Рыгор Барадулін. 25 сакавіка] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Барадулін Рыгор}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ушацкім раёне]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты-песеннікі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эсэісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Эсэісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Народныя паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Ушацкага раёна]] te36jk46r3i7l85on1622xbvtft72eq 0 28037 5219257 5061329 2026-10-15T17:49:59Z JerzyKundrat 174 5219257 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Вацлаў Язэпавіч Пануцэвіч''', сапраўднае да 1945 года '''Папуцэвіч''' ({{ВД-Прэамбула}}; Псеўданімы: ''Мікола Волаціч'', ''Volacic Mikola'', ''Volacic M.''; Крыптанімы: ''В. П.'') — беларускі палітычны і рэлігійны дзеяч, [[гісторык]]. == У даваенны час == Паходзіў з сям’і беларусаў-католікаў. У 1920-я гады вучыўся ў польскіх гімназіях у [[Гродна|Гродне]] і [[Вільня|Вільні]], служыў у [[Узброеныя сілы Польшчы|польскім войску]]. У 1934-1935 гадах вучыўся ў [[Віленская духоўная каталіцкая семінарыя|Віленскай духоўнай каталіцкай семінарыі]]. Быў выключаны з ліку клірыкаў за беларускую дзейнасць. З 1935 вучыўся на юрыдычным факультэце [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэта Стэфана Баторыя]] ў [[Вільня|Вільні]]<ref>Жыццяпіс з асабістай справы студэнта Віленскага ўніверсітэта.</ref>. Удзельнічаў у працы «Акадэміцкага кола сяброў Беларусаведы» (1936—1939). Адзін з арганізатараў «руху маладых адраджэнцаў». З 1935 г. член [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1917)|БХД]]. З 1 снежня 1935 г. член рэдкалегіі «Студэнцкай Трыбуны», маладзёвага дадатку да «Беларускай Крыніцы». У 1935—1938 гадах быў рэдактарам часопіса «[[25 сакавіка (1936)|25 сакавіка]]» (лістапад 1936 — сакавік 1938). З 26 лютага 1936 года сакратар Віленскага аддзела БІГіК. Пасля расколу БХД у 1936 належаў да «Беларускага фронту» ксяндза [[Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнта Гадлеўскага]]. Прымаў удзел у выданні газеты «Беларускі фронт». За надрукаваны рэдакцыйны артыкул «Залежнасць ці незалежнасць» у № 3 «Беларускага фронту» за 30 жніўня 1938 г. быў асуджаны на год турмы ўмоўна. == У час вайны == На пачатку [[2СВ|2-й сусветнай вайны]] ў верасні 1939 года мабілізаваны ў 81-ы стралковы полк, які фарміраваўся ў [[Гродна|Гродне]]. 22 верасня 1939 годзе, пасля заняцця савецкімі войскамі [[Гродна]], трапіў у палон. Вызвалены і жыў у Гродне. Паводле [[Б. Грабінскі|Б. Грабінскага]], прыкладна ў 1940 годзе да Пануцэвіча ў Гродна ад варшаўскіх беларусаў (кс. [[В. Гадлеўскі|В. Гадлеўскага]], [[М. Шчорс]]а і інш.) прыбыў сувязны, які адначасова быў агентам [[НКУС]], але Пануцэвіч «''адразу западозрыў, што пасылаюць хлопца бальшавікі, і заявіў у НКУС''». Вядома, што нейкі Пануцэвіч у 1940 годзе выкладаў у гродзенскай школе № 1 беларускую мову і літаратуру. Дакладна вядома, што ўвосень 1941 года Пануцэвіч жыў у Гродне па адрасе [[вуліца Паўночная, Гродна|вуліца Паўночная]], 5. З пачаткам нямецкай акупацыі ў кастрычніку 1941 года разам з [[Адам Герасімавіч Русак|А. Русаком]] Пануцэвіч ездзіў у [[Вільня|Вільню]] каб наладзіць сувязь з Віленскім БНК. Вёў настаўніцкія курсы пры Гродзенскім БНК. 27 кастрычніка 1941 года разам з [[Я. Малецкі]]м сустракаўся з гродзенскім епіскапам Антоніем па справе беларусізацыі праваслаўнай царквы і арганізацыі ў Гродне беларускай праваслаўнай семінарыі. Паводле Я. Малецкага, кандыдатура В. Пануцэвіча разглядалася мясцовымі нямецкімі ўладамі на пасаду бургамістра Гродна. У сярэдзіне лістапада 1941 года пераехаў з Гродна ў [[Баранавічы]]. У 1941—1944 гадах працаваў у падкантрольнай немцам адміністрацыі акругі Баранавічы<ref>Малецкі Я. Пад знакам Пагоні. Таронта, Пагоня, 1976.</ref>. == На эміграцыі == З 1944 года ў эміграцыі — спачатку ў [[Германія|Германіі]], у перасыльных лагерах, дзе займаўся арганізацыяй [[Гісторыя скаўтынгу на Беларусі|беларускага скаўтынгу]], а пасля 1949 года — у [[ЗША]]. Жыў у [[Чыкага]]. Узначальваў [[Задзіночанне беларускіх скаўтаў на чужыне]]. Кіраўнік скаўцкай дружыны «Арлы» ў Чыкага. У 1950 годзе — сакратар Беларуска-амерыканскай нацыянальнай рады, з мая 1950 — віцэ-старшыня Беларуска-амерыканскага каталіцкага таварыства. У пачатку 1960-х гадоў заснаваў выдавецтва «Беларуская выдавецкая сябрына». Выдаваў рэлігійна-гістарычныя часопісы: «[[Беларуская царква (1956)|Беларуская царква]]» (выдаваўся кірыліцай), «Літва» (лацінкай). Быў жанаты з дачкой [[Эдвард Будзька|Эдварда Будзькі]] — Ірэнай. Пахаваны на [[могілкі Святога Адальберта|могілках Святога Адальберта]] ў {{нп5|Найлс (Ілінойс)|Найлсе|en|Niles, Illinois}}, прыгарадзе [[Чыкага]]. Там жа пахаваныя яго родныя<ref name="svabodaАдальберт">[https://www.svaboda.org/a/29061870.html У Чыкага знойдзена магіла першага прэм’ер-міністра БНР Язэпа Варонкі]</ref>. == Творчасць == Пакінуў значную творчую спадчыну. Апрацоўваў і выдаваў казкі, чытанкі, пераклаў на беларускую мову «Падарожжа Гулівера да волатаў…» [[Дж. Свіфт]]а<ref>Swift, J. Падарожжа Гулівэра да волатаў у краіне Бробзынгнаг. Пераклаў В. П. [Вацлаў Пануцэвіч]. Фленсбург, 1949.</ref>, напісаў некалькі кніжак пра беларускі скаўтынг. Зрабіў пераклад літургіі св. Іаана Залатавуста (Чыкага, 1958), якім карысталіся ў беларускай грэка-каталіцкай Спаскай царкве ў Чыкага. Асноўны масіў яго літаратурнага наробку — творы па гісторыі Беларусі: * «Zamojdz і Litva: Roznyja krainy і narody» (Чыкага, 1953—1954), * "Беларускае народнае ткацтва і зьнішчэньне яго бальшавікамі" (Мюнхэн, 1955) * «З гісторыі Беларусі або Крывіччыны-Літвы» (Чыкага, 1965), * «Крывіцкая этнаграфічная прастора», * «Зь гісторыі вышэйшых школ у Беларусі. 1. Віленская акадэмія», * «Пачаткі хрысьціянства на нашых землях», * «Плян Агінскага 1811 г.», * «Сьв. Афрасіньня Полацкая» («Бібліятэчка „БГА“», ?), * «З гісторыі Беларусі альбо Крывіччыны-Літвы», * «Вінцэсь Гадлеўскі…» («Спадчына», 1993), * «Літва і Беларусь», * «Берасьцейская вунія» («Бібліятэчка „БГА“», ?), * «Сьвяты Язафат Кунцэвіч» (Чыкага, 1963; Полацк, «Сафія», 2000), * «Паўстаньне 1863 на Беларусі», * «Гарадзеншчына ў нацыянальным руху ў 1918—1919 гадах» («Бацькаўшчына», 1960-я; «Пагоня», 1994), * «Беларуская Аўтакефальная Праваслаўная Царква» («Бібліятэчка „БГА“», ?). Шырока супрацоўнічаў з беларускім эмігранцкім перыядычным друкам («Бацькаўшчына», «Беларус» і інш.). Большасць твораў маюць вялікі аб’ём, яны выходзілі зусім малымі накладамі. Быў адным з папярэднікаў (разам з [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсікам]] і [[Павал Урбан|П. Урбанам]]) «[[ліцвінізм]]у», паранавуковай тэорыі, якая аспрэчвае сувязь цяперашняй [[Літва|Літвы]] і цяперашніх [[Літоўцы|літоўцаў]] з гістарычнай [[Літва (зямля)|Літвой]]. У 2014 годзе, з ініцыятывы сучаснага прыхільніка «ліцвінісцкай» тэорыі [[Анатоль Яфімавіч Тарас|Анатоля Тараса]], перавыдадзена Папуцэвічава кніга «Літва і Жамойдзь. Розныя краіны і народы»<ref>В. Папуцэвіч. Літва і Жамойдзь. Розныя краіны і народы. Мінск, 2014. 304 с.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Юрэвіч Л. «Выбраныя працы» Вацлава Пануцэвіча // Кантакты і дыялогі № 9, 2002 * Жлутка А. Пра Вацлава Пануцэвіча // Наша Вера № 2(5), 1998 * {{Крыніцы/Беларускі нацыяналізм. Даведнік|Пануцэвіч Вацлаў|https://slounik.org/32076.html}} * Надсан А. Працягваючы справу сьвятых апосталаў славянаў // Беларусіка — Альбарутэніка. Беларускі кнігазбор, —Мн., 2001. С. 29—38. * Вашкевіч А. Яшчэ раз пра Вацлава Пануцэвіча // Куфэрак Віленшчыны. 2004, № 1(9). С. 99-100. * Вашкевіч А. [http://kuferak.iatp.by/text04.htm Вацлаў Пануцэвіч у Беларусі амаль невядомы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120316051334/http://kuferak.iatp.by/text04.htm |date=16 сакавіка 2012 }} // Куфэрак Віленшчыны. 2002, № 2(7) * Гарбінскі Ю. Папуцэвіч Вацлаў // Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны. Мінск-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3. * Малецкі Я. Пад знакам Пагоні. Таронта, Пагоня, 1976. == Спасылкі == * Пануцэвіч В. [http://media.catholic.by/nv/n5/art17.htm Польская мова ў ХІV — ХVІІІ стст. і Каталіцкі Касьцёл у Вялікім княстве Літоўскім] // Наша Вера № 2(5), № 3(6) 1998; № 1(7), № 2(8) 1999; * Panucevic V. [http://ifolder.ru/19596923 Krytycnyja zaciemki Pra nacyjanalny charaktar V.K.L.] — artykul [[Павал Урбан|P. Urbana]] u ZAPISACH kn.3 // navukovy casapis LITVA nr.1. Studzien-Cervien 1967, Chicago USA; * Panucevic V. Zamojdz і Litva: Roznyja krainy і narody. Ч. 1-5. (гл. [http://www.photoshare.ru/office/album.php?id=238639 змест]{{Недаступная спасылка}}: ч.1. — [http://ifolder.ru/19616140 арт. 1-4] ч.2. — [http://ifolder.ru/19616363 арт. 5-7] ч.3. — [http://ifolder.ru/19616512 арт. 8-10] ч.4. — [http://ifolder.ru/19616761 арт. 11] ч.5. — [http://ifolder.ru/19616943 арт. 12]). — Чыкага, 1953—1954. * Пануцэвіч В. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/0015/Пануцэвіч_Вацлаў._Сьвяты_Язафат,_архіяпіскап_полацкі.html Сьвяты Язафат Кунцэвіч. 1-е выд.: Чыкага, 1963; 2-е выд.: Полацк: «Сафія», 2000.] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пануцэвіч Вацлаў}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродзенскім раёне]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] acnik8l33b15574hccss5jub2wg6kyn 0 29600 5219216 4296331 2026-10-15T13:58:15Z DzBar 156353 шаблон 5219216 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова}}[[Файл:KOstrogski.jpg|міні|справа|Канстанцін Васіль Астрожскі (фрагмент карціны XVI ст.)]] '''Астрожская славяна-грэка-лацінская школа''' ці '''Астрожская акадэмія''' — навучальная ўстанова, якая дзейнічала ў г. [[Астрог (горад)|Астрог]] на працягу XVI—XVII стагоддзяў. Астрожская школа ці акадэмія мела трохступенны характар і спалучала ў сабе элементарную (пачатковую) і сярэднюю адукацыю з пачаткамі вышэйшай. == Гісторыя == Навучальная ўстанова заснаваная каля [[1576]] года на сродкі [[К. К. Астрожскі|Канстанціна-Васіля Астрожскага]] ў яго родавым маёнтку [[Астрог (горад)|Астрог]]. Вялікую суму сродкаў на развіццё акадэміі дала яго пляменніца — князёўна Гальшка Астрожская. У аснову дзейнасці Астрожскай акадэміі было пакладзена традыцыйнае для сярэднявечнай [[Еўропа|Еўропы]], аднак цалкам незвычайнае для мясцовай школьнай адукацыі, вывучэнне [[Сем свабодных навук|сямі свабодных навук]] (граматыкі, рыторыкі, дыялектыкі, арыфметыкі, геаметрыі, музыкі, астраноміі), а таксама вышэйшых навук: філасофіі, багаслоўя, медыцыны. Студэнты Астрожскай акадэміі асвойвалі пяць моў: [[Стараславянская мова|славянскую]], [[Польская мова|польскую]], старажытнагабрэйскую, [[Грэцкая мова|грэцкую]], [[Лацінская мова|лацінскую]]. Унікальнасць і арыгінальнасць гэтай установы вышэйшай адукацыі праявілася і ў тым, што тут упершыню злучыліся два тыпу культур: [[Візантыя|візантыйская]] і заходнееўрапейская. З Астрожскай акадэміяй звязваецца пачатак [[Рэнесанс]]а на украінскіх землях. [[Падручнік]]і для навучання рыхтаваліся і друкаваліся ў [[Астрожская друкарня|Астрожскай друкарні]]. Непасрэдна пры школе і друкарні К. Астрожскі стварыў гурток адукаваных людзей, якія займаліся перакладамі, распрацоўвалі і выдавалі вучэбную, богаслужбовую, павучальную літаратуру. Да гуртка належалі вядомы друкар [[Іван Фёдараў]], пісьменнік [[Герасім Сматрыцкі]], перакладчыкі і выдаўцы [[Васіль Суражскі]] і [[Цімафей Міхайлавіч]]; браты [[Дзям'ян Налівайка|Дзям’ян]] і [[Ігнацій Налівайка|Ігнацій Налівайкі]]. У Астрог часта наведваліся грэчаскія навукоўцы — [[Дзіянісій Палеалог]], будучы Канстанцінопальскі патрыярх [[Кірыл Лукарыс]], патрыяршы экзарх свяшчэннамучанік [[Нікіфар Кантакузін]]. Усе гэтыя высокаадукаваныя людзі прымалі ўдзел у навучанні, што сведчыць пра яго высокі ўзровень. Са сцен Астрожскай акадэміі выйшлі вядомыя царкоўныя і грамадска-культурныя дзеячы — пісьменнікі-палемісты і перакладчыкі. Сярод іх: [[Клірык Астрожскі]] — аўтар пісьмаў-адказаў [[Іпацій Пацей|Іпацію Пацею]]; [[Мялецій Сматрыцкі]] — епіскап і вядомы пісьменнік-палеміст; [[Захарыя Капысценскі]] — пісьменнік-палеміст; [[Іоў Барэцкі]] — Кіеўскі мітрапаліт, перакладчык і пісьменнік; [[Стэфан Зізаній]] — педагог і царкоўны прапаведнік; [[Андрэй Рымша]] — вядомы паэт, заснавальнік панегірычнага жанру; [[Лявонцій Карповіч]] і інш. Акадэмія спыніла сваю дзейнасць у 1636 годзе. Сёння яе адукацыйныя традыцыі працягвае заснаваны ў 1994 годзе [[Нацыянальны ўніверсітэт «Астрожская акадэмія»]]. == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Том 2: Аршыца — Беларусцы. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 1996. — 479 с. — ISBN 985-11-0061-7. [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Украіны]] [[Катэгорыя:Астрожскія| ]] [[Катэгорыя:Адукацыя ў Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Астрог (горад)]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1576 годзе]] [[Катэгорыя:1576 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:XVI стагоддзе ва Украіне]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1636 годзе]] 52g83mhz3idtm4y5h1a9mt15q3k7sg0 0 45541 5219394 4765754 2026-10-15T21:48:13Z JerzyKundrat 174 /* Зноскі */ 5219394 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Арыгінал імя = Ἀρχιμήδης | Фота = Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg | Шырыня = 225px | Подпіс = Архімед у задуменні. Фецці ([[1620]] год) | Месца нараджэння = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = [[матэматыка]], [[фізіка]], [[інжынерыя]], [[астраномія]] }} '''Архіме́д''' ({{lang-el|Ἀρχιμήδης}}; каля [[287 да н.э.]], [[Сіракузы]] — каля [[212 да н.э.]], [[Сіракузы]]) — [[Старажытная Грэцыя|старажытнагрэчаскі]] [[матэматык]], [[фізік]] і [[інжынер]]. Пра яго мала што вядома, але ён лічыцца адным з самых выдатных навукоўцаў антычнасці. Акрамя важных адкрыццяў у галіне [[матэматыка|матэматыкі]] і [[геаметрыя|геаметрыі]], Архімед верагодна ствараў прылады, якія па свайму тэхналагічнаму узроўню далёка апярэдзілі свой час. Заклаў асновы [[механіка|механікі]], [[гідрастатыка|гідрастатыкі]], аўтар многіх вынаходніцтваў. Паводле легенд, інжынерны геній Архімеда асабліва праявіўся падчас асады Сіракуз [[Рымская імперыя|рымскімі]] войскамі ў ходзе Другой Пунічнай вайны. Для абароны роднага горада Архімедам былі пабудаваны разнастайныя механізмы. Загінуў восенню 212 да н.э. пасля падзення горада. Дакладныя абставіны смерці невядомыя, аднак існуе некалькі паданняў, як Архімед памёр. Старажытнарымскія гісторыкі праяўлялі нязменную цікавасць да асобы Архімеда, напісалі некалькі біяграфій, у якіх апісалі яго жыццё і працы. У [[Сярэднявечча|сярэдневеччы]] захавалася ўсяго некалькі копій гэтых трактатаў, але яны зрабілі істотны ўплыў на навукоўцаў [[Адраджэнне|Адраджэння]]. Наколькі вядома, Архімед упершыню знайшоў суму [[бесканечны рад|бесканечнага рада]] метадам, які ўжываецца і сёння. == Біяграфія == Архімед нарадзіўся каля [[287 да н.э.]] у партовым горадзе [[Сіракузы]] на [[Сіцылія|Сіцыліі]], на той час самакіруемай калоніі ў [[Вялікая Грэцыя|Вялікай Грэцыі]]. Дата нараджэння заснавана на сцвярджэнні візантыйска-грэчаскага гісторыка [[Іаан Цац|Іаана Цаца]], што Архімед пражыў 75 гадоў<ref>Heath, T. L., Works of Archimedes, 1897{{ref-en}}</ref>. У «Псаміце», Архімед прыводзіць імя свайго бацькі Підыас, астранома, пра якога не захавалася звестак. [[Плутарх]] пісаў ў сваім творы «Паралельнае жыццё», што Архімед быў у сваяцтве з тыранам [[Гіерон II|Гіеронам II]], кіраўніком Сіракуз<ref>Plutarch. [http://www.gutenberg.org/ebooks/674 «Parallel Lives Complete e-text from Gutenberg.org»]. Праект Гутэнбэрг.{{ref-en}}</ref>. Біяграфія Архімеда была напісана яго другам Гераклідам, аднак гэтая праца была страчана, пакінуўшы толькі невыразныя факты<ref>O'Connor, J.J. and Robertson, E.F.. [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Archimedes.html «Archimedes of Syracuse»]. Універсітэт святога Эндруса{{ref-en}}</ref>. Невядома, напрыклад, ці быў ён калі-небудзь жанаты і ці меў дзяцей. У маладосці Архімед, магчыма, вучыўся ў [[Александрыя|Александрыі]], у Егіпце, дзе жылі ў той час [[Конан Самоскі]] і [[Эратасфен з Кірэны]]. Архімед памёр каля [[212 да н.э.]] падчас [[Другая Пунічная вайна|Другой Пунічнай вайны]], калі рымскія войскі пад кіраўніцтвам военачальніка [[Марк Клаўдыус Марцэл|Марка Клаўдыуса Марцэла]] захапілі горад Сіракузы пасля двухгадовай аблогі. Згодна з папулярнай версіяй, засведчанаю Плутархам, Архімед разглядаў матэматычную дыяграму, калі горад быў захоплены. Рымскі салдат загадаў яму прайсці да военачальніка Марцэла, але Архімед адмовіўся, заявіўшы, што павінен скончыць працу над праблемай. Салдат раз'юшыўся ад гэтага і забіў Архімеда сваім мячом. Плутарх таксама прыводзіць менш вядомую версію смерці Архімеда, якая сцвярджае, што ён, магчыма, быў забіты пры спробе здацца рымскаму салдату. Згодна з гэтай гісторыяй, Архімед нёс матэматычныя прылады, і быў забіты, бо салдат падумаў, што гэта былі каштоўныя рэчы. Военачальнік Марцэл, як паведамляецца, быў абураны смерцю Архімеда, бо ён лічыў Архімеда каштоўным навукоўцам і распарадзіўся, каб ён не пацярпеў<ref>Rorres, Chris. [http://www.math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Death/Histories.html «Death of Archimedes: Sources»]. Інстытут матэматычных навук Нью-Ёрка.{{ref-en}}</ref>. Апошнімі словамі, якія прыпісваюцца Архімеду, былі ''«Не чапай мае колы»'' ({{lang-el|μὴ μου τοὺς κύκλους τάραττε}}) пра намаляваныя матэматычныя кругі, якія ён вывучаў, калі рымскі салдат парушыў яго спакой. Гэтая цытата часта падаецца на [[Лацінская мова|лацінскай мове]] як «Noli turbare circulos meos», але няма ніякіх надзейных доказаў таго, што Архімед сапраўды вымавіў гэтыя словы, тым больш, што Плутарх аб гэтым не паведамляе<ref>Rorres, Chris. [http://www.math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Tomb/Cicero.html «Tomb of Archimedes: Sources»]. Інстытут матэматычных навук Нью-Ёрка.{{ref-en}}</ref>. Магіла Архімеда ўяўляе сабой скульптуру, якія адлюстроўвае яго любімы матэматычны доказ, які складаецца са сферы і [[цыліндр]]а тае ж вышыні і дыяметра. Архімед даказаў, што аб'ём і плошча паверхні сферы складае дзве трэці цыліндра, у якім месціцца гэтая сфера. У [[75 да н.э.|75 годзе да н.э.]], праз 137 гадоў пасля яго смерці, рымскі аратар [[Цыцэрон]] служыў [[квестар]]ам у Сіцыліі. Ён чуў апавяданні пра магілу Архімеда, але ніхто з мясцовых жыхароў не змог паказаць яе месца. У рэшце рэшт ён знайшоў магілу побач з Агрыгентынавай брамай ў Сіракузах у запушчаным стане і зарослаю кустамі. Цыцэрон прывёў магілу ў парадак, і здолеў прачытаць некаторыя з вершаў, выбітых на магільным камені. Грабніца была знойдзена ў двары гасцініцы ў Сіракузах у пачатку [[1960-я|1960-х]], але дакладна не высветлена, што гэта была яго магіла<ref>Rorres, Chris. [http://www.math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Tomb/TombIllus.html «Tomb of Archimedes — Illustrations»]. Інстытут матэматычных навук Нью-Ёрка.{{ref-en}}</ref>. Версіі жыцця Архімеда былі напісаны праз многа гадоў пасля яго смерці гісторыкамі [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]]. Гісторыю аб аблозе Сіракуз апублікаваў у сваёй «Гісторыі ўніверсальнай» [[Палібіюс]] праз семдзесят гадоў пасля смерці Архімеда. Яна была выкарыстана пасля ў якасці крыніц Плутархам і [[Тытус Лівіюс|Лівіюсам]]. Яна пралівае крыху святла на Архімеда, як чалавека, і робіць акцэнт на ваенных машынах, якія Архімед пабудаваў, каб абараніць горад<ref>Rorres, Chris. [http://www.math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Siege/Polybius.html «Siege of Syracuse»]. Інстытут матэматычных навук Нью-Ёрка.{{ref-en}}</ref>. == Адкрыцці і вынаходствы == [[Файл:Archimedes water balance.gif|thumb|right|150px|Архімед, магчыма, выкарыстоўваў свой прынцып плывучасці, каб вызначыць, ці з'яўляецца залатая карона менш шчыльнай, чым злітак чыстага золата.]] === Залатая карона === Адна з самых вядомых гісторый пра Архімеда апавядае, як ён вынайшаў метад вызначэння аб’ёму аб’екта няправільнай формы. Па словах [[Вітрувій|Вітрувія]], абяцаная [[карона]] для храма была зроблена для тырана Гіерона II, як заяўлялася, з чыстага [[золата]], і Архімеду было прапанавана вызначыць, ці не дадалі ў золата падчас яе вырабу [[серабро]]<ref>Вітрувій. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Vitruvius/9*.html. «De Architectura, Book IX, paragraphs 9-12, text in English and Latin»]. Універсітэт Чыкага{{ref-en}}</ref>. Архімед павінен быў развязаць праблему, не пашкодзіўшы карону, таму ён не мог расплавіць прадмет для таго, каб вылічыць яго [[шчыльнасць]]. Прымаючы ванну, ён заўважыў, што ўзровень вады ў ванне падняўся, калі ён апусціўся у ваду, і зразумеў, што гэты эфект можна выкарыстаць для вызначэння аб’ёму кароны. На практыцы вада не сціскаецца<ref>[http://www.fas.harvard.edu/~scdiroff/lds/NewtonianMechanics/IncompressibilityofWater/IncompressibilityofWater.html. «Incompressibility of Water»]. Гарвардскі ўніверсітэт.{{ref-en}}</ref>, таму пагружаная карона будзе выцясняць аб’ём вады, роўны свайму ўласнаму аб’ёму. Падзяліўшы масу кароны на аб’ём выцесненай вады, можна вылічыць шчыльнасць матэрыялу кароны. Гэтая шчыльнасць будзе ніжэйшая, чым у золата, калі ў сплаў былі дабаўлены таннейшыя і меней шчыльныя металы. Архімед быў так узрушаны сваім адкрыццём, што выскачыў на вуліцу голы, забыўшыся адзецца, выкрыкваючы пры гэтым слова «[[Эўрыка|Эўрыка!]]» (''[[грэчаская мова|Па-грэчаску]]'': ''«Εὕρηκα!»'', што азначае «я знайшоў яго (рашэнне)!»). Праверка была праведзена паспяхова, пры гэтым было высветлена, што ў сплаве сапраўды было серабро<ref>[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/Hbase/pbuoy.html «Buoyancy»]. Універсітэт штата Джорджыя.{{ref-en}}</ref>. Гісторыя пра залатую карону не адлюстравана ў вядомых працах Архімеда. Акрамя таго, практычнасць метаду вызначэння аб’ёму пастаўлена пад пытанне, у сувязі з недакладнасцю таго, як можна было б змераць водазмяшчэнне<ref>Rorres, Chris. [http://www.math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Crown/CrownIntro.html «The Golden Crown»]. Універсітэт Дрэксэля.{{ref-en}}</ref>. Архімед, магчыма, замест гэтага шукаў рашэнне, у якім выкарыстоўваецца прынцып, вядомы ў [[гідрастатыка|гідрастатыцы]] як [[закон Архімеда]], які ён апісаў у сваім трактаце ''«Аб плаваючых целах»''. Згодна з гэтым законам, на цела, пагружанае ў вадкасць, дзейнічае пад’ёмная сіла роўная вазе выцесненай вадкасці<ref>Carroll, Bradley W. [http://www.physics.weber.edu/carroll/Archimedes/principle.htm «Archimedes' Principle»]. Веберскі ўніверсітэт{{ref-en}}</ref>. Выкарыстоўваючы гэты прынцып, можна параўнаць шчыльнасць залатой кароны са шчыльнасцю эталонага кавалка золата, падвесіўшы іх з розных бакоў на [[шалі]] і апусціўшы ў ваду. Калі карона мае меншую шчыльнасць, чым золата, яна выцісне больш вады з-за свайго большага аб’ёму, і, такім чынам, на яе будзе дзейнічаць большая выштурхваючая сіла, чым на эталонны кусок золата. Гэтая розніца ў плавучасці ў выніку дасць паварот шаль у адзін бок. === Архімедаў вінт === [[Файл:Archimedes-screw one-screw-threads with-ball 3D-view animated small.gif|thumb|left|170px|Архімедаў вінт (шруба)]] Вялікая частка працы Архімеда ў тэхніцы была зроблена дзеля задавальнення патрэб яго роднага горада Сіракуз. Грэчаскі пісьменнік [[Атенэй]] апісаў, як тыран Гіерон II даручыў Архімеду распрацаваць вялізны карабель, «[[Сіракузія]]», які можна было выкарыстоўваць як судна для падарожжаў, перавозчык грузаў, а таксама ваенна-марскі карабель. «Сіракузія», па некаторых сведчаннях, была найбуйнейшым караблём, пабудаваным у класічнай старажытнасці<ref>Ліанэль Кэсан (1971). «Ships and Seamanship in the Ancient World.» Выдавецтва ўніверсітэта Прынстана. ISBN 0-691-03536-9.{{ref-en}}</ref>. Паводле Атэнея, карабель мог несці 600 чалавек і змяшчаў сад, гімназію і храм, прысвечаны багіні [[Афрадыта|Афрадыце]]. Паколькі ў судна такога памеру будзе праяўляцца ўцечка значнай колькасці вады праз корпус, [[Архімедаў вінт]] быў распрацаваны ў мэтах адпампоўвання вады з трума. Машына Архімеда складалася з вярчальнага спіральнага па форме ляза ўнутры цыліндра. Прылада працавала ўручную, і магла таксама выкарыстоўвацца для перадачы вады з нізін у арашальныя каналы. Архімедаў вінт ўсё яшчэ выкарыстоўваецца сёння для перапампоўкі вадкасцей і грануляваных цвёрдых рэчываў, такіх як вугаль і збожжа. Архімедаў вінт быў апісаны ў часы [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] Вітрувіем, магчыма, яна была палепшанаю вінтавою помпаю, якія выкарыстоўваліся для арашэння ў [[Вісячыя сады Семіраміды|Вісячых садах Семіраміды]]<ref>Dalley, Stephanie. Oleson, John Peter. [http://muse.jhu.edu/journals/technology_and_culture/toc/tech44.1.html «Sennacherib, Archimedes, and the Water Screw: The Context of Invention in the Ancient World»]. Technology and Culture Volume 44, Number 1, January 2003 (PDF).{{ref-en}}</ref>. Першым марскім параходам у свеце, які выкарыстоўваў грабны вінт быў параход «[[SS Архімед]]», запушчаны ў [[1839]] годзе і названы ў гонар Архімеда і яго працы пра шрубу<ref>[http://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?636 «SS Archimedes»]. wrecksite.eu.{{ref-en}}</ref>. === Кіпцюр Архімеда === Каб абараніць родны горад Сіракузы, Архімед распрацаваў такую зброю як [[кіпцюр Архімеда]], таксама вядомую як «карабель-шэйкер». Кіпцюр складаўся з крана, падобнага на руку, на якім вісеў вялізны металічны крук. Калі кіпцюр скідвалі на атакуючы карабель, «руку» падымалі ўверх, такім чынам падымаючы судна з вады і, магчыма, топячы яго. Не так даўно праводзіліся сучасныя эксперыменты, каб праверыць магчымасць выкарыстання кіпцюра Архімеда, а ў [[2005]] годзе на тэлебачанні быў паказаны дакументальны фільм пад назвай ''«Суперзброя старажытнага свету»'', дзе пабудавалі адну з імаверных версій кіпцюра і прыйшлі да вываду, што ён быў працаздольнай прыладай<ref>Rorres, Chris. [http://www.math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Claw/illustrations.html «Archimedes' Claw — Illustrations and Animations — a range of possible designs for the claw»]. Інстытут матэматычных навук Нью-Ёрка.{{ref-en}}</ref><ref>Carroll, Bradley W. [http://physics.weber.edu/carroll/Archimedes/claw.htm «Archimedes' Claw — watch an animation»]. Веберскі ўніверсітэт.{{ref-en}}</ref>. === Архімедаў цеплавы прамень === [[Файл:Archimedes Heat Ray conceptual diagram.svg|thumb|right|220px|Паводле легенды, каб спаліць рымскія караблі, Архімед выкарыстоўваў люстэркі, сабраныя разам у прыстасаванне, падобнае да парабалічнага адбівальніка]] Грэчаскі аўтар [[2 стагоддзе|2 стагоддзя н.э.]] [[Лукіян]] пісаў, што ў час аблогі Сіракузах (каля [[214 да н.э.|214]]—[[212 да н.э.]]), Архімед знішчыў варожыя караблі агнём. Праз шмат стагоддзяў, [[Антэміюс з Трал]] упамінае пра выкарыстанне Архімедам шкла, як зброі<ref>Hippias, 2 (cf. Galen, On temperaments 3.2, who mentions pyreia, «torches»); Anthemius of Tralles, On miraculous engines 153 [Westerman]{{ref-en}}</ref>. Прылады, якія часам называюць «Архімедавым цеплавым прамянём», былі выкарыстаны, каб сфакусіраваць сонечныя прамяні на надыходзячых суднах і падпаліць іх. Існаванне гэтай легендарнай зброі было прадметам спрэчак, пачынаючы з [[Эпоха Адраджэння|эпохі Адраджэння]]. [[Рэнэ Дэкарт]] адкінуў ідэю аб яе існаванні, як хлусню, а сучасныя даследчыкі спрабавалі ўзнавіць эфект, выкарыстоўваючы толькі тыя сродкі, якія былі б даступныя Архімеду<ref>John Wesley. [https://web.archive.org/web/20071012154432/http://wesley.nnu.edu/john_wesley/wesley_natural_philosophy/duten12.htm «A Compendium of Natural Philosophy (1810) Chapter XII, Burning Glasses»]. Online text at Wesley Center for Applied Theology.{{ref-en}}</ref>. Было выказана меркаванне, што вялікі масіў паліраванай бронзы ці медзі можа дзейнічаць як люстэрка, такім чынам можна факусіраваць сонечныя прамяні на караблі, выкарыстоўваючы прынцып парабалічнага адбівальніка па аналогіі з [[сонечная печ|сонечнай печчу]]. У [[1973]] годзе грэчаскім навукоўцам Іанісам Сакасам было праведзена выпрабаванне Архімедава цеплавога праменя. Эксперымент праходзіў на ваенна-марской базе за межамі [[Афіны|Афін]]. Пры гэтым было выкарыстана 70 люстэрак, кожнае з медным пакрыццём і памерам 1,5 на 1 метр. Люстэркі былі накіраваны на фанерны макет ваеннага рымскага карабля на адлегласці каля 50 метраў. Калі люстэркі былі дакладна сфакусіраваны на караблі, ён загарэўся і працягваў гарэць на працягу некалькіх секунд. Фанерны карабель быў пакрыты смалой, што і выклікала кароткачасовае гарэнне<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,908175,00.html?promoid=googlep «Archimedes' Weapon»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110204191550/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,908175,00.html?promoid=googlep |date=4 лютага 2011 }}. Time Magazine.{{ref-en}}</ref>. У кастрычніку [[2005]] году група студэнтаў з [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкага тэхналагічнага інстытута]] правяла эксперымент з 30-сантыметровым квадратным фрагментам люстэрка, сфакусіраваным на макет драўлянага карабля на адлегласці каля 30 метраў. Полымя ўспыхнула на некаторых участках карабля, але толькі пасля таго, як неба заставалася бясхмарным, а карабель быў нерухомым на працягу дзесяці хвілін. Быў зроблены вывад, што тэарэтычна прылада магла б паслужыць зброяй у гэтых умовах. Група з таго інстытута паўтарыла эксперымент для тэлевізійнае праграмы «[[MythBusters]]» з выкарыстаннем драўлянай рыбацкай лодкі ў [[Сан-Францыска]]. Ізноў назіралася некаторае асмальванне і невялікая колькасць полымя. Каб загарэцца, дрэва павінна было дасягнуць сваёй тэмпературы самазагарання, што складае каля 300&nbsp;°C<ref>Bonsor, Kevin. [http://science.howstuffworks.com/wildfire.htm «How Wildfires Work»]. HowStuffWorks{{ref-en}}</ref><ref>[http://www.engineeringtoolbox.com/fuels-ignition-temperatures-d_171.html Fuels and Chemicals — Auto Ignition Temperatures]. www.engineeringtoolbox.com{{ref-en}}</ref>. У выніку эксперымента «MythBusters» было абвешчана, што гэта толькі міф, бо каб карабель загарэўся, трэба вельмі шмат часу і ідэальныя ўмовы надвор'я. Было таксама адзначана, што, паколькі Сіракузы месцяцца з захаду ад мора, рымскі флот павінен быў атакаваць раніцаю для аптымальнага збору святла люстэркам. Разбуральнікі легенд таксама адзначылі, што звычайнае узбраенне, такое як запаленыя стрэлы ці балты з [[катапульта|катапульты]], былі б значна больш эфектыўным сродкам для запальвання карабля на малых адлегласцях. У снежні [[2010]] года, разбуральнікі легенд ізноў пераглядзелі гісторыю пра цеплавыя промні. Быў праведзены буйнамаштабны экперымент з удзелам 500 школьнікаў, кожны з якіх трымаў лютэрка сфакусіраванае на макет рымскага паруснага карабля на адлегласці 120 метраў. Ва ўсіх эксперыментах, парус удалося нагрэць да тэмпературы 210&nbsp;°C, але гэтага было недастаткова для ўзгарання. Былі зроблены вывады, што больш верагодна, што люстэркі выкарыстоўвалі для асляплення або адцягвання ўвагі экіпажа карабля<ref>[http://fandomania.com/tv-review-mythbusters-8-27-presidents-challenge/ «TV Review: MythBusters 8.27 — President's Challenge»].{{ref-en}}</ref>. === Іншыя адкрыцці і вынаходствы === Нягледзячы на тое, што Архімед не вынайшаў [[рычаг]], ён даў тлумачэнне прынцыпу яго работы ў сваім творы «''Аб раўнавазе плоскасцей''». Ранейшыя апісанні рычага знаходзяцца ў перапатычнай школе паслядоўнікаў [[Арыстоцель|Арыстоцеля]], і часам прыпісваюцца [[Архіт]]у<ref>Rorres, Chris. [http://www.math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Lever/LeverLaw.html «The Law of the Lever According to Archimedes»]. Інстытут матэматычных навук Нью-Ёрка.{{ref-en}}</ref><ref>Clagett, Marshall (2001). [http://books.google.com/?id=mweWMAlf-tEC&pg=PA72&lpg=PA72&dq=archytas+lever&q=archytas%20lever «''Greek Science in Antiquity''»]. Dover Publications. ISBN 978-0-486-41973-2.{{ref-en}}</ref>. Па словах [[Пап Александрыйскі|Папа Александрыйскага]], Архімед, працуючы над творам пра рычагі, сказаў вядомае выслоўе: «Дайце мне пункт апоры, і я перавярну Зямлю». ({{lang-el|δῶς μοι πᾶ στῶ καὶ τὰν γᾶν κινάσω}})<ref>Quoted by Pappus of Alexandria in Synagoge, Book VIII{{ref-en}}</ref>. Плутарх пісаў, што Архімед распрацаваў [[паліспат|прыладу]], якая складалася з сістэмы [[шківа]]ў, дазваляючы маракам выкарыстоўваць прынцып рычага, каб падымаць прадметы, якія іначай падняць было б немагчыма<ref>Dougherty, F. C.; Macari, J.; Okamoto, C.. [http://www.swe.org/iac/lp/pulley_03.html «Pulleys»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070718031943/http://www.swe.org/iac/LP/pulley_03.html |date=18 ліпеня 2007 }}. Таварыства жанчын-інжынераў.{{ref-en}}</ref>. Архімеду таксама прыпісваюць павелічэнне магутнасці і дакладнасці катапульты, а таксама вынаходства [[адометр]]а падчас [[Першая Пунічная вайна|Першай Пунічнай вайны]]. Адометр быў апісаны як воз з механізмам, які пасля кожнай пройдзенай мілі кідаў мяч у адмысловы кантэйнер<ref>[http://www.tmth.edu.gr/en/aet/5/55.html «Ancient Greek Scientists: Hero of Alexandria»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070905125400/http://www.tmth.edu.gr/en/aet/5/55.html |date=5 верасня 2007 }}. Музей тэхналогій Фесалонік.{{ref-en}}</ref>. Цыцэрон упамінае Архімеда ў сваім дыялогу ''De Re Publica'', які адлюстроўвае выдуманую размову, якая адбываецца ў [[129 да н.э.|129 годзе да н.э.]] Пасля захопу Сіракуз каля [[212 да н.э.|212 году да н.э.]], военачальнік Марк Клаўдыус Марцэл, як кажуць, захапіў два Архімедавы механізмы, якія выкарыстоўваліся ў якасці дапаможніка па [[астраномія|астраноміі]], яны паказвалі рух [[Сонца]], [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] і пяці планет. Цыцэрон згадвае аналагічныя механізмы, якія былі распрацаваны [[Фалес Мілецкі|Фалесам Мілецкім]] і [[Эўдокс Кнідскі|Эўдоксам Кнідскім]]. Паводле дыялогу, Марцэл пакінуў сабе адну з прылад, як трафей, а другую ахвяраваў у адзін з храмаў Рыма. == Матэматыка == Па словах Плутарха, Архімед быў проста апантаны матэматыкай. Ён забываў пра ежу, зусім не клапаціўся пра сябе. Працы Архімеда адносіліся амаль да ўсіх абласцей матэматыкі таго часу: яму належаць выдатныя даследаванні па [[геаметрыя|геаметрыі]], [[арыфметыка|арыфметыцы]], [[алгебра|алгебры]]. Так, ён знайшоў усё [[паўправільны мнагаграннік|паўправільныя мнагаграннікі]], якія цяпер носяць яго імя (Архімедавы целы), значна развіў вучэнне аб [[Канічнае сячэнне|канічных сячэннях]], даў геаметрычны спосаб рашэння кубічных [[ураўненне|ураўненняў]] выгляду <math>x^2 (a \pm x) = b</math>, карані якіх ён знаходзіў з дапамогай перасячэння [[Парабала|парабалы]] і [[гіпербала, геаметрыя|гіпербалы]]. Архімед правёў і поўнае даследаванне гэтых ураўненняў, гэта значыць знайшоў, пры якіх умовах яны будуць мець рэчаісныя дадатныя розныя карані, а пры якіх карані будуць супадаць. Аднак галоўныя матэматычныя дасягненні Архімеда датычацца праблем, якія цяпер адносяць да вобласці [[Матэматычны аналіз|матэматычнага аналізу]]. Грэкі і да Архімеда здолелі вызначыць плошчы [[многавугольнік]]аў і [[круг]]оў, аб'ём [[прызма|прызмы]] і [[цыліндр]]а, [[піраміда, геаметрыя|піраміды]] і [[конус]]а, але толькі Архімед знайшоў значна больш агульны метад вылічэння [[плошча, геаметрыя|плошчаў]] і [[аб'ём, геаметрыя|аб'ёмаў]], для гэтага ён удасканаліў і прымяніў [[метад вычэрпвання]] [[Эўдокс Кнідскі|Эўдокса Кнідскага]]. Ідэі Архімеда ляглі пасля ў аснову [[інтэгральнае злічэнне|інтэгральнага злічэння]]. Архімед здолеў вызначыць, што сфера і конусы з агульнай вяршыняй, упісаныя ў цыліндр, суадносяцца наступным чынам: ''два конусы: сфера: цыліндр'' як ''1:2:3''. Найлепшым сваім дасягненнем ён лічыў вызначэнне плошчы паверхні і аб'ёму шара — задача, якую да яго ніхто развязаць не мог. Архімед прасіў выбіць на сваёй магіле шар, упісаны ў цыліндр. У працы «''Квадратура парабалы''» Архімед даказаў, што плошча сегмента парабалы, адсякаемага ад яе прамой, складае 4/3 ад плошчы ўпісанага ў гэты сегмент трохвугольніка. Для доказу Архімед падлічыў суму бесканечнага рада: : <math>\sum_{n=0}^\infty 4^{-n} = 1 + 4^{-1} + 4^{-2} + 4^{-3} + \dots = \frac{4}{3}. </math> Кожны складнік рада — гэта агульная плошча трохвугольнікаў, упісаных у неахопленую папярэднімі членамі рада частку сегмента парабалы. == Сачыненні == [[File:Archimedous Panta Sozomena.tif|thumb|''Archimēdous Panta sōzomena'', 1615]] Да нашых дзён захаваліся: * ''Квадратура парабалы'' / τετραγωνισμὸς παραβολῆς — вызначаецца плошча сегмента парабалы. * ''Пра шар і цыліндр'' / περὶ σφαίρας καὶ κυλίνδρου — даказваецца, што аб'ём шара роўны 2/3 ад аб'ёма апісанага вакол яго цыліндра, а плошча паверхі шара роўная плошчы бакавой паверхні гэтага цыліндра. * ''Пра спіралі'' / περὶ ἑλίκων — выводзяцца ўласцівасці спіралі Архімеда. * ''Пра каноіды і сфероіды'' / περὶ κωνοειδέων καὶ σφαιροειδέων — вызначаюцца аб'ёмы сегментаў парабалоідаў, гіпербалоідаў і элісоідаў. * ''Пра раўнавагу плоскіх фігур'' / περὶ ἰσορροπιῶν — выводзіцца закон раўнавагі рычага. * ''Пасланне да Эратасфена пра метад'' / πρὸς Ἐρατοσθένην ἔφοδος — па тэматыцы часткова паўтарае працу «Пра шар і цыліндр», але тут выкарыстоўваецца механічны метад даказвання матэматычных тэарэм. * ''Пра плаваючыя целы'' / περὶ τῶν ὀχουμένων — выводзіцца закон плавання цел; разглядаецца задача пра раўнавагу сячэння парабалоіда, які мадэліруе карабельны корпус. * ''Вымярэнне круга'' / κύκλου μέτρησις — вылічэнне прыбліжэння для ліку <math>\pi</math>. * ''Псаміт'' / ψαμμίτης — уводзіцца спосаб запісу вельмі вялікіх лікаў. * ''Стамахіён '' / στομάχιον — даецца апісанне папулярнай гульні. * ''Задача Архімеда пра быкоў'' / πρόβλημα βοικόν — ставіцца задача, якая прыводзіцца да [[:w:Pell's equation|ўраўнення Пеля]]. Некалькі прац Архімеда захавалася толькі ў арабскім перакладзе (т. зв. апокрыфы): * ''Трактат аб пабудове каля шара цялеснай фігуры з чатырнаццаццю асновамі''. * ''Кніга лем''. * ''Кніга аб пабудове круга, падзеленага на сем роўных частак''. * ''Кніга аб кругах, якія датыкаюцца''. == Гл. таксама == * [[Лік Архімеда]] * [[Лік Пі]] == Зноскі == {{reflist|2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Archimedes|выгляд=міні}} * [http://slounik.org/146665.html Біяграфія на Slounik.org] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Матэматыкі Старажытнай Грэцыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Архімед| ]] jdnfusupg6sccx02ol0xzgmkfqsiis4 10 47404 5219254 4352973 2026-10-15T17:44:40Z JerzyKundrat 174 5219254 wikitext text/x-wiki '''[[15 кастрычніка]]''' * [[533]]: [[Візантыя|Візантыйскі]] палкаводзец [[Велізарый]] уступае ў [[Карфаген]], які ён адбіў у [[вандалы|вандалаў]]. * [[1552]]: Войскі [[Іван IV Грозны|Івана Грознага]] заваявалі [[Казанскае ханства]]. * [[1581]]: У [[Парыж]]ы прадстаўлены першы ў гісторыі публічны [[балет]] — «Камічны балет каралевы». * [[1582]]: [[Папа Рымскі|Папа Рымскі]] [[Грыгорый XIII]] уводзіць [[грыгарыянскі каляндар]]. * [[1817]]: Памёр [[Тадэвуш Касцюшка]], герой нацыянальна-вызваленчага руху ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і ў [[ЗША]]. * [[1880]]: Праз 632 гады скончана будаўніцтва [[Кёльнскі сабор|Кёльнскага сабору]]. * [[1929]]: Створаны [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытут гісторыі НАН Беларусі]]. * [[1940]]: На экраны кінатэатраў выйшаў фільм [[Чарлі Чаплін]]а «Вялікі дыктатар». * [[1964]]: Уведзены ў дзеянне [[Дружба (нафтаправод)|нафтаправод «Дружба»]]. * [[1968]]: Адбыўся першы выступ «[[Led Zeppelin]]». * [[1997]]: Пачаўся праект даследванняў [[Сатурн (планета)|Сатурна]] і [[Тытан (спадарожнік)|Тытана]] — [[Касіні-Гюйгенс]]. * [[2003]]: У [[Кітай|КНР]] запушчаны першы касмічны карабель з чалавекам на борце — «[[Шэньчжоў-5]]». [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|К15]] kst2x3mytmsacq88pmncqt18kg2bo7m 0 49004 5219538 4183646 2026-10-16T07:46:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219538 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Стэфан Уладзіслаў | арыгінальнае імя = {{lang-sr|Стефан Владислав Немањић}} | партрэт = Fresco of Stefan Vladislav, Mileševa.jpg|thumb|250px| | подпіс = Стэфан Уладзіслаў I | тытул = Кароль Сербіі | сцяг = | парадак = 3 | перыядпачатак = [[1234]] | перыядканец = [[1243]] | папярэднік = [[Стэфан Радаслаў]] | пераемнік = [[Стэфан Ураш I]] | дата нараджэння = каля [[1200]] | месца нараджэння = | дата смерці = [[11 лістапада]] паміж [[1264]] і [[1281]] | месца смерці = | дынастыя = | бацька = | маці = | веравызнанне = [[Праваслаўе]] | пахаваны = Царква Узнясенні [[Манастыр Мілешева|манастыра Мілешева]], цяпер месца пахавання невядома | у шлюбе = | дзеці = }} '''Стэфан Уладзіслаў''' — [[сербскі кароль]] ([[1234]]—[[1243]]) з дынастыі Няманічаў. Стаў пераемнікам свайго брата караля [[Стэфан Радаслаў|Стэфана Радаслава]] ў 1234 годзе. Пачынаючы з 1230-х сербскі кароль Радаслаў губляе сваё палітычнае становішча, ад саюзу з каралём адказваюцца амаль усе дваране. Улада пачынае пераходзіць Стэфану Уладзіславу. Які ў 1234 з дапамогай [[балгары|балгараў]], зрынуў свайго брата і захапіў сталец. Для палітычнай выгады Уладзіслаў бярэ шлюб з Белаславай, дачкою балгарскага цара [[Іван Асень II|Івана Асеня]]. Амаль у той жа час памірае галоўны дарадчы і родны дзядзька новага караля Святы Сава, што вельмі цяжка сказалася на лёсе караля. Падчас яго кіравання адбылося вялікае мангольскае ўварванне. У 1241 татары апусташылі Сербію, прайшоўшы па прымор'ю і па Косава, але на гэтым яны не спыніліся і ў тым жа годзе падпарадкавалі Болгарыю, зрабіўшы яе сваім васалам. Калі Балгарыя стала васалам татараў, рэпутацыя караля Уладзіслава рэзка ўпала, і дваране зноў сталі са зброяй у руках. Уладзіслаў быў пазбаўлены ўлады ў 1243, калі пры падтрымцы мясцовых дваран, сталец заняў стрыечны брат Ураш. Памёр каля 1269, пахаваны ў Мілешаўскім манастыры. Ад шдюбу з Белаславай меў трох дзяцей<ref>Свети Сава принц и просветитељ, Цетиње, Београд 2007.</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == *[https://web.archive.org/web/20030705032330/http://www.sumadinac.de/srpski/vladislav.html Српски владари - Стефан Владислав I (-{www.sumadinac.de}-)] *[http://www.crkva.se/srbi_vladislav.htm др Јустин Поповић: Спомен светог Владислава, краља српског (Житија светих за септембар)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100820033313/http://www.crkva.se/srbi_vladislav.htm |date=20 жніўня 2010 }} *[https://web.archive.org/web/20070927230140/http://www.snaga.org.yu/ilustrovana_istorija_srba/tekst/c-srpski/02/02-03-radoslav-i-vladislav.html Српски краљеви Радослав и Владислав] *[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?=&CScntry=44&GRid=9436272&GScid=1992261&page=gr Информација о његовом гробу (-{www.findagrave.com}-)] {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі]] [[Катэгорыя:Кананізаваныя манархі]] [[Катэгорыя:Каралі сербскія]] [[Катэгорыя:Няманічы]] mybknbhqtto39zn6s1nuthy6vs02txq 0 59140 5219404 4645398 2026-10-15T22:13:05Z Vitaly Zdanevich 16158 Скульптурная група франтона на ўзоры банкноты ў 500 рублёў 5219404 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Палац культуры |Беларуская назва = Палац культуры прафсаюзаў |Арыгінальная назва = | Выява =Belarus-Minsk-Trade Union Palace of Culture.jpg | Подпіс выявы =Палац культуры прафсаюзаў на [[Кастрычніцкая плошча (Мінск)|Кастрычніцкай плошчы]] | Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|713Г000173}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Мінск |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 54|lat_sec =11.78 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 33|lon_sec =47.7 |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[Сталінскі ампір]] |Аўтар праекта = [[Уладзімір Яршоў|У. Яршоў]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1949 |Заканчэнне будаўніцтва = 1954 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |На карце = Беларусь Мінск Цэнтр |Commons = Republican trade union palace of culture, Minsk }} '''Палац культуры прафсаюзаў''' — дом культуры прафсаюзаў [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр культурна-масавай і асветніцкай працы. Знаходзіцца ў [[Мінск]]у. Пабудаваны ў 1954 г. Адкрыты 3 ліпеня 1956 г. Архітэктар В. Яршоў. Размяшчаецца па адрасе пр-т. Незалежнасці, 25 (станцыя метро «Кастрычніцкая плошча». Мае некалькі залаў, студый. Галоўным фасадам стаіць да [[Кастрычніцкая плошча (Мінск)|Кастрычніцкай плошчы]]. На фасадзе ўстаноўлена скульптурная група (скульптары [[Аляксей Канстанцінавіч Глебаў|А. Глебаў]], [[В. Папоў]], [[Сяргей Іванавіч Селіханаў|С. Селіханаў]]). == Гісторыя == На месцы сённяшняга Палаца прафсаюзаў (на былой Захар'еўскай, 97) знаходзіўся «дом Боршча». Тут была кантора аб'яваў са сваім друкаваным органам. Гэтак жа ў гэтым будынку знаходзіўся кантроль Лібава-Роменскай чыгункі. Гэта быў невялікі драўляны домік. У [[1949]] г. пачалося будаўніцтва Палаца прафсаюзаў па праекце [[Уладзімір Яршоў|У. Яршова]]. Заканчэнне будаўніцтва — у [[1954]] г. Адкрыццё адбылося [[3 ліпеня]] [[1956]] года. [[Файл:Билет Национального банка Республики Беларусь, 500 рублей. Образец. Оборотная сторона--moneymuseum-by.jpg|thumb|Скульптурная група франтона на адваротным баку ўзору банкноты ў 500 [[Беларускі рубель|беларускіх рублёў]]]] [[26 красавіка]] [[2008]] г. з [[франтон]]а будынка, пры дапамозе вежавых кранаў, былі зняты, амаль на паўгода, на рэстаўрацыю, скульптурныя кампазіцыі, якія ўпрыгожвалі яго. Так жа была адрэстаўраваная і кампазіцыя, размешчаная на франтоне будынка. Гэта — дзяўчына са скрыпкай, хлопчык з глобусам, рабочы, сялянка, спартсменка і навуковец (аўтары работ — скульптары Сяргей Селіханаў, Аляксей Глебаў і Віктар Папоў). == Апісанне == [[Выява:Belsoprof.JPG|thumb|злева|Скляпенне аркі на ўваходзе ў ДК Прафсаюзаў]] [[Файл:Палац культуры прафсаюзаў. Інтэр'ер.JPG|thumb|Інтэр'ер глядзельнай залы]] На першым паверсе Палаца культуры размешчаны ўмяшчальны і багаты па сваім унутраным уладкаванню калонная зала. Тут жа знаходзіўся тэатр Палаца культуры прафсаюзаў. Зала гэтага тэатра разлічаны на 850 месцаў з партэрам і ярусамі. Сцэна тэатра абсталяваная на ўзор [[Вялікі тэатр|Вялікага акадэмічнага тэатра]] ў [[Масква|Маскве]]. Сцены калоннай і тэатральнай залаў ўпрыгожаны ляпнінай. У [[2005]] была адкрыта новая харэаграфічная зала, абсталяваны станкамі і [[люстра]]ной сцяной. У Палацы маецца [[бібліятэка]], размяшчаюцца розныя гурткі мастацкай самадзейнасці. У спецыяльнай зале пасяджэнняў праводзіліся розныя нарады, сходы працоўных. Для фізкультурнікаў добраахвотных спартыўных таварыстваў прафсаюзаў абсталявана спартыўная зала. У Белай зале плошчай 256 квадратных метраў праводзяцца ўрачыстыя мерапрыемствы і заняцця танцавальных калектываў. Апроч гэтага, госці Палаца могуць наведаць утульнае «Арт-кафэ» на 60 месцаў. == Месцазнаходжанне == Будынак размешчаны па адрасе [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|пр. Незалежнасці]], 25, а фактычна знаходзіцца на [[Кастрычніцкая плошча (Мінск)|Кастрычніцкай плошчы]]. Бліжэйшыя будынкі — [[Палац Рэспублікі (Мінск)|Палац Рэспублікі]] і [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|музей Вялікай Айчыннай вайны]]. Бліжэйшая станцыя [[метро]] — «[[Кастрычніцкая (станцыя метро, Мінск)|Кастрычніцкая]]» (адзін з выхадаў з якой знаходзіцца прама каля Палаца культуры прафсаюзаў). == Гл. таксама == * [[Равеснік]] == Спасылкі == {{ГККРБ|713Г000173}} * [http://www.minsk-old-new.com/minsk-2780.htm ДК Прафсаюзаў на сайце «Минск старый-новый»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130123101935/http://minsk-old-new.com/minsk-2780.htm |date=23 студзеня 2013 }} * [http://www.look.by/places/minsk/dk-profsoyuzov ДК Прафсаюзаў на Look.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110827091152/http://www.look.by/places/minsk/dk-profsoyuzov |date=27 жніўня 2011 }} * {{Архіварта|palac-kultury-prafsajuzau}} {{Славутасці Мінска}} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:Палацы і дамы культуры]] [[Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)]] [[Катэгорыя:Кастрычніцкая плошча (Мінск)]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:1956 год у Мінску]] 61pyiym5n6xyzsfdxf3bwt8xtp9g1n5 0 69626 5219393 5203913 2026-10-15T21:45:47Z JerzyKundrat 174 5219393 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | image file = Halobacteria.jpg | image descr = ''[[Halobacteria]]'', [[штам]] NRC-1, кожная клетка кая 5 [[мкм]] даўжынёй | regnum = Археі | parent = | latin = Archaea | author = [[Woese]], [[Kandler]] et [[Wheelis]], [[1990]] | wikispecies = Archaea | syn = {{btname|Archaebacteria}} | children name = Тыпы | children = * {{bt-bellat||Crenarchaeota}} * {{bt-bellat||Euryarchaeota}} * {{bt-bellat||Korarchaeota}} * {{bt-bellat||Nanoarchaeota}} * {{btname|[[Thaumarchaeota]]|}} }} '''Археі''' ({{lang-la|Archaea}} ад {{lang-grc|ἀρχαῖος}} «адвечны, старажытны, першародны, стары») — мікраарганізмы пракарыётнага тыпу, [[Дамен (біялогія)|дамен жывых арганізмаў]] (па трохдаменнай сістэме Карла Везе разам з [[Бактэрыі|бактэрыямі]] і [[Эўкарыёты|эўкарыётамі]]). Археі ўяўляюць сабой аднаклеткавыя мікраарганізмы, якія не маюць [[Клетачнае ядро|ядра]], а таксама якіх-небудзь [[Клетачныя мембраны|мембранных]] [[Арганоіды|арганел]]. Раней археяў аб’ядноўвалі з бактэрыямі ў агульную групу, званую [[пракарыёты]] (або царства Драбянкі, {{lang-la|Monera}}), і яны называліся архебактэрыі, аднак цяпер такая класіфікацыя лічыцца састарэлай<ref>{{cite journal |author=Pace N. R. |title=Time for a change |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-18_441_7091/page/288 |journal=Nature |volume=441 |issue=7091 |page=289 |date=May 2006 |pmid=16710401 |doi=10.1038/441289a|bibcode = 2006Natur.441..289P |issn=0028-0836}}</ref>: устаноўлена, што археі маюць сваю незалежную эвалюцыйную гісторыю і характарызуюцца шматлікімі [[Біяхімія|біяхімічнымі]] асаблівасцямі, якія адрозніваюць іх ад іншых форм жыцця. У цяперашні час археі падзяляюць на 5 [[Тып (біялогія)|тыпаў]]. З гэтых груп найбольш вывучанымі з’яўляюцца крэнархеёты ({{lang-la|Crenarchaeota}}) і эўрыархеёты ({{lang-la|Euryarchaeota}}). Класіфікаваць археяў па-ранейшаму складана, бо пераважная большасць з іх ніколі не выгадоўваліся ў лабараторных умовах і былі ідэнтыфікаваныя толькі па аналізе [[Нуклеінавыя кіслоты|нуклеінавых кіслот]] з проб, атрыманых з месцаў іх пражывання. Археі і бактэрыі вельмі падобныя па памеры і форме клетак, хоць некаторыя археі маюць даволі незвычайную форму, напрыклад, клеткі Haloquadratum walsbyi плоскія і квадратныя. Нягледзячы на вонкавае падабенства з бактэрыямі, некаторыя [[ген]]ы і [[Метабалізм|метабалічныя шляхі]] археяў збліжаюць іх з [[Эўкарыёты|эўкарыётамі]] (у прыватнасці [[ферменты]], што каталізуюць працэсы транскрыпцыі і трансляцыі). Іншыя аспекты біяхіміі археяў з’яўляюцца ўнікальнымі, да прыкладу, прысутнасць у клеткавых мембранах ліпідаў, якія змяшчаюць [[Простыя эфіры|простую эфірную сувязь]]. Большая частка археяў — хемааўтатрофы. Яны выкарыстоўваюць значна больш крыніц энергіі, чым эўкарыёты: пачынаючы ад звычайных [[Арганічныя злучэнні|арганічных злучэнняў]], такіх як [[цукар]], і заканчваючы [[аміяк]]ам, іонамі металаў і нават [[вадарод]]ам. Солеўстойлівыя археі — галаархеі ({{lang-la|Haloarchaea}}) — выкарыстоўваюць у якасці крыніцы энергіі сонечнае святло, іншыя віды археяў фіксуюць [[вуглярод]], аднак, у адрозненне ад [[Расліны|раслін]] і [[Цыянабактэрыі|цыянабактэрый]] (сінезялёнага багавіння), ні адзін від археяў не робіць і тое, і іншае адначасова. Размнажэнне ў археяў [[Бясполае размнажэнне|бясполае]]: бінарнае дзяленне, фрагментацыя і пачкаванне. У адрозненне ад бактэрый і эўкарыётаў, ні адзін вядомы від археяў не фармуе [[Споры|спор]]. Першапачаткова археі лічыліся экстрэмафіламі, якія жывуць у суровых умовах, такіх як гарачыя крыніцы і салёныя азёры, аднак потым яны былі выяўленыя ў самых розных месцах, уключаючы глебу, акіяны, балоты і тоўстую кішку чалавека. Археяў асабліва шмат у акіянах, і, магчыма, планктонныя археі з’яўляюцца самай шматлікай групай арганізмаў, якія цяпер жывуць. У наш час археі прызнаныя важным складнікам жыцця на Зямлі і адыгрываюць ролю ў кругавароце вугляроду і азоту. Ні адзін з вядомых прадстаўнікоў археяў не з’яўляецца [[паразіт]]ам або патагенным арганізмам, аднак часта яны бываюць мутуалістамі і каменсаламі. Некаторыя прадстаўнікі з’яўляюцца метанагенамі і жывуць у стрававальным тракце чалавека і [[Жвачныя|жвачных]], дзе вельмі шматлікія і дапамагаюць ажыццяўляць страваванне. Метанагены выкарыстоўваюцца ў вытворчасці біягазу і ачыстцы каналізацыйных сцёкавых вод, а ферменты экстрэмафільных мікраарганізмаў, якія захоўваюць актыўнасць пры высокіх тэмпературах і ў кантакце з арганічнымі растваральнікамі, знаходзяць сваё прымяненне ў [[Біятэхналогія|біятэхналогіі]]. == Гісторыя адкрыцця == [[Файл:Aerial image of Grand Prismatic Spring (view from the south).jpg|міні|справа|Упершыню археі былі выяўленыя ў экстрэмальных месцах рассялення — гарачых вулканічных крыніцах]] Першыя прадстаўнікі групы былі выяўленыя ў розных экстрэмальных асяроддзях пасялення<ref>[http://www.independent.com/news/2010/feb/05/archaea-third-domain-life/?print Archaea: The Third Domain of Life]</ref>, напрыклад геатэрмальных крыніцах. На працягу большай часткі XX стагоддзя пракарыёты лічыліся адзінай групай і класіфікаваліся па біяхімічных, марфалагічных і метабалічных асаблівасцях. Да прыкладу, мікрабіёлагі спрабавалі класіфікаваць мікраарганізмы ў залежнасці ад формы клетак, дэталей будовы клеткавай сценкі і спажываных мікраарганізмамі рэчываў<ref>{{cite journal |author=Staley J. T. |title=The bacterial species dilemma and the genomic-phylogenetic species concept |journal=Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. |volume=361 |issue=1475 |pages=1899–909 |year=2006 |pmid=17062409 |url=http://journals.royalsociety.org/openurl.asp?genre=article&doi=10.1098/rstb.2006.1914 |doi=10.1098/rstb.2006.1914 |pmc=1857736 |url-status=dead }}</ref>. У 1965 годзе было прапанавана ўсталёўваць ступень сваяцтва розных пракарыётаў на падставе падабенства будовы іх генаў<ref>{{cite journal |author1=Zuckerkandl E. |author2=Pauling L. |title=Molecules as documents of evolutionary history |url=https://archive.org/details/journal-of-theoretical-biology_1965-03_8_2/page/357 |journal=J. Theor. Biol. |volume=8 |issue=2 |pages=357–66 |year=1965 |pmid=5876245 |doi=10.1016/0022-5193(65)90083-4}}</ref>. Гэты падыход, філагенетыка, у нашы дні з’яўляецца асноўным. Упершыню археі былі вылучаныя ў якасці асобнай групы пракарыётаў на філагенетычным дрэве ў 1977 годзе Карлам Везе і Джорджам Эдвардам Фоксам пры параўнальным аналізе 16S рРНК. Першапачаткова гэтыя дзве групы былі пазначаныя як архебактэрыі ({{lang-la|Archaebacteria}}) і эўбактэрыі ({{lang-la|Eubacteria}}) і разглядаліся як царства або падцарства, якія Везе і Фокс называлі тэрмінам Urkingdoms. Везе сцвярджаў, што гэтая група пракарыётаў — фундаментальна асаблівы тып жыцця. Каб падкрэсліць гэта адрозненне, пасля дзве групы пракарыёт былі названыя археямі і бактэрыямі<ref name="Woese">{{cite journal |author1=Woese C. R. |author2=Kandler O. |author3=Wheelis M. L. |title=Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=87 |issue=12 |pages=4576–9 |year=1990 |pmid=2112744 |url=http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=2112744 |doi=10.1073/pnas.87.12.4576 |pmc=54159 |bibcode=1990PNAS...87.4576W |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191016200230/https://www.pnas.org/content/87/12/4576.long |archivedate=16 кастрычніка 2019 }}</ref>. У трохдаменнай сістэме Карла Везе абедзве гэтыя групы і [[эўкарыёты]] былі ўзведзены ў ранг дамена. Гэты тэрмін быў прапанаваны Везе ў 1990 годзе<ref>{{артыкул|аўтар = Woese C.R., Kandler O., Wheelis M.L. |загаловак = Towards a Natural System of Organisms: Proposal for the Domains Archaea, Bacteria, and Eucarya |спасылка = http://www.pnas.org/cgi/content/abstract/87/12/4576 |выданне = Proc. Natl. Acad. Sci. USA|год = 1990|том = 87 |старонкі = 4576—4579 }}</ref> для абазначэння самага верхняга рангу ў класіфікацыі арганізмаў, у якую ўваходзяць адно або некалькі [[Царства (біялогія)|царстваў]]. У першы час да новага дамену прылічвалі толькі метанагенныя мікраарганізмы. Лічылася, што археі засяляюць толькі месцы з экстрэмальнымі ўмовамі: гарачыя крыніцы, салёныя азёры. Тым не менш, да канца XX стагоддзя мікрабіёлагі прыйшлі да высновы, што археі з’яўляюцца вялікай і разнастайнай групай арганізмаў, шырока распаўсюджанай у прыродзе, цалкам звычайнай і для менш экстрэмальных асяроддзяў пражывання, напрыклад, для глебы або вод акіяна<ref name=DeLong>{{ cite journal |author=DeLong E. F. |title=Everything in moderation: archaea as 'non-extremophiles' |journal=Curr. Opin. Genet. Dev. |volume=8 |issue=6 |pages=649–54 |year=1998 |pmid=9914204 |doi=10.1016/S0959-437X(98)80032-4}}</ref>. Прычынай такой пераацэнкі стала ўжыванне метаду палімеразнай ланцуговай рэакцыі для ідэнтыфікацыі пракарыётаў ва ўзорах вады і глебы па іх нуклеінавым кіслотам. Дадзены метад дазваляе выяўляць і ідэнтыфікаваць арганізмы, якія па тых ці іншых прычынах не культывуюцца ў лабараторных умовах.<ref>{{ cite journal |author1=Theron J. |author2=Cloete T. E. |title=Molecular techniques for determining microbial diversity and community structure in natural environments |url=https://archive.org/details/critical-reviews-in-microbiology_2000_26_1/page/37 |journal=Crit. Rev. Microbiol. |volume=26 |issue=1 |pages=37–57 |year=2000 |pmid=10782339 |doi=10.1080/10408410091154174}}</ref><ref>{{cite journal |author=Schmidt T. M. |title=The maturing of microbial ecology |journal=Int. Microbiol. |volume=9 |issue=3 |pages=217–23 |year=2006 |pmid=17061212 |url=http://www.im.microbios.org/0903/0903217.pdf |format=PDF |accessdate=1 чэрвеня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080911074811/http://www.im.microbios.org/0903/0903217.pdf |archivedate=11 верасня 2008 |url-status=dead }}</ref>. == Паходжанне і эвалюцыя == Хоць магчымыя акамянеласці будовы пракарыятычных клетак датаваныя ўзростам у 3,5 млрд гадоў, большасць пракарыётаў не мае характэрных марфалагічных асаблівасцей, і таму скамянелыя формы нельга ідэнтыфікаваць як астанкі археяў<ref>{{cite journal |author=Schopf J. |title=Fossil evidence of Archaean life |url=http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/g38537726r273422/fulltext.pdf |journal=Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci |volume=361 |issue=1470 |pages=869–85 |year=2006 |pmid=16754604 |doi=10.1098/rstb.2006.1834 |format=PDF |pmc=1578735 }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. У той жа час хімічныя рэшткі ўнікальных для археяў ліпідаў больш інфарматыўныя, бо гэтыя злучэнні ў іншых арганізмаў не сустракаюцца<ref>{{ cite journal |author1=Chappe B. |author2=Albrecht P. |author3=Michaelis W. |title=Polar Lipids of Archaebacteria in Sediments and Petroleums |url=https://archive.org/details/sim_science_1982-07-02_217_4554/page/n65 |journal=Science |volume=217 |issue=4554 |pages=65–66 |date=July 1982 |pmid=17739984 |doi=10.1126/science.217.4554.65|bibcode = 1982Sci...217...65C }}</ref>. У некаторых публікацыях паказваецца, што парэшткі ліпідаў археяў або эўкарыётаў прысутнічаюць у пародах узростам 2,7 млрд гадоў<ref>{{ cite journal |author1=Brocks J. J. |author2=Logan G. A. |author3=Buick R. |author4=Summons R. E. |title=Archean molecular fossils and the early rise of eukaryotes |url=https://archive.org/details/sim_science_1999-08-13_285_5430/page/n59 |journal=Science |volume=285 |issue=5430 |pages=1033–6 |year=1999 |pmid=10446042 |doi=10.1126/science.285.5430.1033}}</ref>, аднак дакладнасць гэтых звестак застаецца пад сумневам<ref>{{ cite journal |author1=Rasmussen B. |author2=Fletcher I. R. |author3=Brocks J. J. |author4=Kilburn M. R. |title=Reassessing the first appearance of eukaryotes and cyanobacteria |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-10-23_455_7216/page/1100 |journal=Nature |volume=455 |issue=7216 |pages=1101–4 |date=October 2008 |pmid=18948954 |doi=10.1038/nature07381|bibcode = 2008Natur.455.1101R }}</ref>. Гэтыя ліпіды былі таксама выяўленыя ў дакембрыйскіх фармацыях. Найстаражытнейшыя з падобных рэшткаў былі знойдзены ў Ісуанскім зялёнакаменным поясе на захадзе [[Грэнландыя|Грэнландыі]], дзе знаходзяцца самыя старыя на Зямлі [[Асадкавыя горныя пароды|асадкавыя пароды]], якія сфармаваліся 3,8 млрд гадоў таму<ref>{{cite journal |last=Hahn |first=Jürgen |author2=Pat Haug |year=1986 |title=Traces of Archaebacteria in ancient sediments |journal=System Applied Microbiology |volume=7 |issue=Archaebacteria '85 Proceedings |pages=178–83}}</ref>. Археі могуць быць найстаражытнейшымі жывымі істотамі, якія насяляюць Зямлю<ref name=Wang>{{cite journal |author1=Wang M. |author2=Yafremava L. S. |author3=Caetano-Anollés D. |author4=Mittenthal J. E. |author5=Caetano-Anollés G. |title=Reductive evolution of architectural repertoires in proteomes and the birth of the tripartite world |journal=Genome Res. |volume=17 |issue=11 |pages=1572–85 |year=2007 |pmid=17908824 |doi=10.1101/gr.6454307 |pmc=2045140}}</ref>. Везе сцвярджаў, што археі, бактэрыі і эўкарыёты ўяўляюць сабой тры паасобныя лініі, якія рана аддзяліліся ад агульнай продкавай групы арганізмаў<ref>{{cite journal |author1=Woese C. R. |author2=Gupta R. |title=Are archaebacteria merely derived 'prokaryotes'? |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_january-1-8-1981_289_5793/page/95 |journal=Nature |volume=289 |issue=5793 |pages=95–6 |year=1981 |pmid=6161309 |doi=10.1038/289095a0|bibcode = 1981Natur.289...95W }}</ref><ref name="Woese1">{{cite journal |author=Woese C. R. |title=The universal ancestor |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=95 |issue=12 |pages=6854–9 |year=1998 |pmid=9618502 |url=http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=9618502 |doi=10.1073/pnas.95.12.6854 |pmc=22660|bibcode = 1998PNAS...95.6854W }}</ref>. Магчыма, гэта адбылося яшчэ да клеткавай эвалюцыі, калі адсутнасць тыповай клеткавай мембраны давала магчымасці да неабмежаванага гарызантальнага пераносу генаў, і продкі трох даменаў адрозніваліся паміж сабой па фіксаваным камплектам генаў<ref name= Woese1 /><ref name= Kandler>Kandler O. The early diversification of life and the origin of the three domains: A proposal. In: Wiegel J., Adams W.W., editors. Thermophiles: The keys to molecular evolution and the origin of life? Athens: Taylor and Francis, 1998: 19-31.</ref>. Не выключана, што апошні агульны продак археяў і бактэрый быў тэрмафілам, гэта дае падставы выказаць дапушчэнне, што нізкія тэмпературы былі «экстрэмальным асяроддзем» для археяў, і арганізмы, якія прыстасаваліся да іх, з’явіліся толькі пазней<ref>{{cite journal |author1=Gribaldo S. |author2=Brochier-Armanet C. |title=The origin and evolution of Archaea: a state of the art |journal=Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. |volume=361 |issue=1470 |pages=1007–22 |year=2006 |pmid=16754611 |url=http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/q74671t476444mq5/ |doi=10.1098/rstb.2006.1841 |pmc=1578729 |accessdate=1 чэрвеня 2014 |archiveurl=https://archive.today/20120604090104/http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/q74671t476444mq5/ |archivedate=4 чэрвеня 2012 |url-status=dead }}</ref>. Зараз археі і бактэрыі звязаныя паміж сабой не больш, чым з эўкарыётамі, і тэрмін «пракарыёты» пазначае толькі: «не эўкарыёты», што абмяжоўвае яго дастасавальнасць<ref name=PMID8177167>{{ cite journal |author=Woese C. R. |title=There must be a prokaryote somewhere: microbiology's search for itself |journal=Microbiol. Rev. |volume=58 |issue=1 |pages=1–9 |date=1 March 1994|pmid=8177167 |pmc=372949 |url=http://mmbr.asm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=8177167 }}</ref>. === Сваяцтва з іншымі пракарыётамі === Усталяванне ступені сваяцтва паміж трыма даменамі мае ключавое значэнне для разумення ўзнікнення жыцця. Большасць метабалічных шляхоў, у якіх задзейнічана вялікая частка генаў арганізма, падобныя ў бактэрый і археяў, у той час як гены, якія адказваюць за экспрэсію іншых генаў, вельмі падобныя ў археяў і эўкарыётаў<ref>Koonin E.V., Mushegian A.R., Galperin M.Y., Walker D.R. Comparison of archaeal and bacterial genomes: computer analysis of protein sequences predicts novel functions and suggests a chimeric origin for the archaea. Mol Microbiol 1997; 25:619-637.</ref>. Па будове клетак археі найбольш блізкія да грамстаноўчых бактэрый: клетка пакрытая адзінай плазматычнай мембранай, дадатковая знешняя мембрана, характэрная для грамадмоўных бактэрый адсутнічае<ref name="Gupta-1">{{cite journal | author = Gupta R. S. | year = 1998 | title = Protein phylogenies and signature sequences: A reappraisal of evolutionary relationships among archaebacteria, eubacteria, and eukaryotes | url =http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC98952/ | journal = Microbiol. Mol. Biol. Rev | volume = 62 | issue = | pages = 1435–1491 }}</ref>, клеткавыя сценкі рознага хімічнага складу, як правіла, тоўстыя<ref>Koch A.L. Were Gram-positive rods the first bacteria? Trends Microbiol 2003; 11(4):166-170.</ref>. У філагенетычным дрэве, заснаваным на параўнальным аналізе структур гамалагічных генаў/бялкоў пракарыётаў, гамолагі археяў найбольш блізкія да такіх грамстаноўчых бактэрый<ref name= Gupta-1 />. У некаторых найважнейшых бялках археяў і грамстаноўчых бактэрый, такіх як Hsp70 і глютамінавая сінтэтаза I, выяўляюцца аднолькавыя эвалюцыйна кансерватыўныя ўстаўкі і дэлецыі<ref name= Gupta-1 /><ref name="Gupta-2">{{cite journal | author = Gupta R. S. | year = 1998 | title = What are archaebacteria: life's third domain or monoderm prokaryotes related to gram-positive bacteria? A new proposal for the classification of prokaryotic organisms | url =http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9723910 | journal = Mol. Microbiol | volume = 29 | issue = | pages = 695–708 }}</ref><ref>Brown J.R., Masuchi Y., Robb F.T., Doolittle W.F. Evolutionary relationships of bacterial and archaeal glutamine synthetase genes. J Mol Evol 1994; 38(6):566-576.</ref>. Гупта ({{lang-en|Gupta}}) выказаў здагадку, што археі аддзяліліся ад грамстаноўчых бактэрый у выніку адбору па прыкмеце ўстойлівасці да дзеяння антыбіётыкаў<ref name= Gupta-1 /><ref name= Gupta-2 /><ref name="Gupta-3">Gupta, R.S.(2000) The natural evolutionary relationships among prokaryotes. Crit. Rev. Microbiol. 26: 111—131.</ref>. Гэта грунтуецца на назіранні таго, што археі ўстойлівыя да вялізнай колькасці антыбіётыкаў, якія ў асноўным вырабляюцца грамстаноўчымі бактэрыямі<ref name= Gupta-1 /><ref name= Gupta-2 />, і што гэтыя антыбіётыкі дзейнічаюць галоўным чынам на гены, якія адрозніваюць бактэрый ад археяў. Паводле гіпотэзы Гупты, ціск адбору ў напрамку фарміравання ўстойлівасці да антыбіётыкаў грамстаноўчых бактэрый у рэшце рэшт прывёў да істотных змен у структуры генаў-мішэняў антыбіётыкаў у некаторых мікраарганізмаў, якія сталі агульнымі продкамі сучасных археяў<ref name= Gupta-3 />. Меркаваная эвалюцыя археяў пад дзеяннем антыбіётыкаў і іншых неспрыяльных фактараў таксама можа растлумачыць іх адаптацыю да экстрэмальных умоў, такіх як павышаныя тэмпература і кіслотнасць, як вынік пошуку ніш, свабодных ад прадуцыруючых антыбіётыкі арганізмаў<ref name= Gupta-3 /><ref>Gupta R.S. Molecular Sequences and the Early History of Life. In: Sapp J., editor. Microbial Phylogeny and Evolution: Concepts and Controversies. New York: Oxford University Press, 2005: 160—183.</ref>. Кавалір-Сміт ({{lang-en|Cavalier-Smith}}) высунуў падобную здагадку<ref>Cavalier-Smith T. The neomuran origin of archaebacteria, the negibacterial root of the universal tree and bacterial megaclassification. Int J Syst Evol Microbiol 2002; 52(Pt 1):7-76.</ref>. Версія Гупты таксама пацвярджаецца іншымі працамі, якія вывучаюць роднасныя рысы ў структурах бялкоў<ref>Valas R.E., Bourne P.E.: 2011 The origin of a derived superkingdom: how a Gram-positive bacterium crossed the desert to become an archaeon. Biol Direct 6: 16.</ref>, і даследаваннямі, якія паказалі, што грамстаноўчыя бактэрыі маглі быць першай галіной, якая адлучылася ад агульнага дрэва пракарыётаў<ref>Skophammer R.G., Herbold C.W., Rivera M.C., Servin J.A., Lake J.A. Evidence that the root of the tree of life is not within the Archaea. Mol Biol Evol 2006; 23(9):1648-1651.</ref>.. === Сваяцтва з эўкарыётамі === Эвалюцыйнае сваяцтва паміж археямі і эўкарыётамі застаецца незразумелым. Акрамя падабенства ў структуры і функцыях клетак, паміж імі існуюць падабенствы на генетычным узроўні. Устаноўлена, што група археяў крэнархеёты стаяць бліжэй да эўкарыётаў, чым да іншага тыпу археяў — эўрыархеётаў<ref>{{ cite journal |author=Lake J. A. |title=Origin of the eukaryotic nucleus determined by rate-invariant analysis of rRNA sequences |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1988-01-14_331_6152/page/184 |journal=Nature |volume=331 |issue=6152 |pages=184–6 |date=January 1988 |pmid=3340165 |doi=10.1038/331184a0|bibcode = 1988Natur.331..184L }}</ref>. Акрамя таго, у некаторых бактэрый, як Thermotoga maritima, выяўленыя археепадобныя гены, перададзеныя шляхам гарызантальнага пераносу<ref>{{ cite journal |author1=Nelson K. E.|author2=Clayton R. A.|author3=Gill S. R.|display-authors=etal|title=Evidence for lateral gene transfer between Archaea and bacteria from genome sequence of Thermotoga maritima |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-05-27_399_6734/page/322 |journal=Nature |volume=399 |issue=6734 |pages=323–9 |year=1999 |pmid=10360571 |doi=10.1038/20601 |last12=Utterback |first12=T.R. |last13=Malek |first13=J.A. |last14=Linher |first14=K.D. |last15=Garrett |first15=M.M. |last16=Stewart |first16=A.M. |last17=Cotton |first17=M.D. |last18=Pratt |first18=M.S. |last19=Phillips |first19=C.A. |last20=Richardson |first20=D. |last21=Heidelberg |first21=J. |last22=Sutton |first22=G.G. |last23=Fleischmann |first23=R.D. |last24=Eisen |first24=J.A. |last25=White |first25=O. |last26=Salzberg |first26=S.L. |last27=Smith |first27=H.O. |last28=Venter |first28=J.C. |last29=Fraser |first29=C.M. |bibcode=1999Natur.399..323N}}</ref>. Найбольш распаўсюджаная гіпотэза, згодна з якой продак эўкарыётаў рана аддзяліўся ад археяў<ref>{{ cite journal |author1=Gouy M. |author2=Li W. H. |title=Phylogenetic analysis based on rRNA sequences supports the archaebacterial rather than the eocyte tree |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1989-05-11_339_6220/page/144 |journal=Nature |volume=339 |issue=6220 |pages=145–7 |date=May 1989 |pmid=2497353 |doi=10.1038/339145a0|bibcode = 1989Natur.339..145G }}</ref><ref>{{cite journal |author1=Yutin N. |author2=Makarova K. S. |author3=Mekhedov S. L. |author4=Wolf Y.I. |author5=Koonin E.V. |title=The deep archaeal roots of eukaryotes |journal=Mol. Biol. Evol. |date=May 2008 |pmid=18463089 |doi=10.1093/molbev/msn108 |url=http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/reprint/msn108v1 |volume=25 |pages=1619–30 |issue=8 |pmc=2464739}}</ref>, а эўкарыёты паўсталі ў выніку зліцця археяў і эўбактэрый, якія сталі цытаплазмай і ядром новай клеткі. Гэтая гіпотэза тлумачыць розныя генетычныя падабенствы, але сутыкаецца з цяжкасцямі ў тлумачэнні клетачнай структуры<ref>{{ cite journal |author=Lake J. A. |title=Origin of the eukaryotic nucleus determined by rate-invariant analysis of rRNA sequences |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1988-01-14_331_6152/page/184 |journal=Nature |volume=331 |issue=6152 |pages=184–6 |year=1988 |pmid=3340165 |doi=10.1038/331184a0|bibcode = 1988Natur.331..184L }}</ref>. == Размнажэнне == Археі размножваюцца бясполым шляхам: бінарным або множным дзяленнем, фрагментацыяй або адлучэннем. Меёза не адбываецца, таму нават калі прадстаўнікі канкрэтнага віду археяў існуюць больш чым у адной форме, усе яны маюць аднолькавы генетычны матэрыял<ref name=Bergey>{{ cite book |title=Bergey's Manual of Systematic Bacteriology |last=Krieg |first=Noel |year=2005 |publisher=Springer |location=US |isbn=978-0-387-24143-2 |pages=21–6}}</ref>. Клеткавы падзел вызначаецца клеткавым цыклам: пасля таго, як храмасома рэпліцыравалася і дзве даччыныя храмасомы разышліся, клетка дзеліцца<ref name=Bernander>{{ cite journal |author=Bernander R. |title=Archaea and the cell cycle |journal=Mol. Microbiol. |volume=29 |issue=4 |pages=955–61 |year=1998 |pmid=9767564 |doi=10.1046/j.1365-2958.1998.00956.x}}</ref>. Дэталі былі вывучаны толькі ў роду Sulfolobus, але асаблівасці яго цыклу вельмі падобныя з такімі і ў эўкарыётаў, і ў бактэрый. Рэплікацыя храмасом пачынаецца з множных кропак пачатку [[Рэплікацыя ДНК|рэплікацыі]] з дапамогай ДНК-полімеразы, падобнай на аналагічныя ферменты эўкарыётаў<ref>{{ cite journal |author1=Kelman L. M. |author2=Kelman Z. |title=Multiple origins of replication in archaea |url=https://archive.org/details/sim_trends-in-microbiology_2004-09_12_9/page/399 |journal=Trends Microbiol. |volume=12 |issue=9 |pages=399–401 |year=2004 |pmid=15337158 |doi=10.1016/j.tim.2004.07.001}}</ref>. Аднак бялкі, якія кіруюць клеткавым дзяленнем, такія як FtsZ, якія фарміруюць сцісканае кола вакол клеткі, і кампаненты септы, якая праходзіць праз цэнтр клеткі, падобныя з іх бактэрыяльнымі эквівалентамі<ref name=Bernander/>. Археі не ўтвараюць споры<ref>{{ cite journal |author1=Onyenwoke R. U. |author2=Brill J. A. |author3=Farahi K. |author4=Wiegel J. |title=Sporulation genes in members of the low G+C Gram-type-positive phylogenetic branch ( Firmicutes) |url=https://archive.org/details/archives-of-microbiology_2004-10_182_2-3/page/182 |journal=Arch. Microbiol. |volume=182 |issue=2–3 |pages=182–92 |year=2004 |pmid=15340788 |doi=10.1007/s00203-004-0696-y}}</ref>. Некаторыя віды Haloarchaea могуць перажываць змену фенатыпу і існаваць як клеткі некалькіх розных тыпаў, уключаючы таўстасценныя клеткі, устойлівыя да асматычнага шоку, што дазваляюць археям выжываць у вадзе з нізкай канцэнтрацыяй солі. Аднак гэтыя структуры не служаць для размнажэння, а хутчэй дапамагаюць археям асвойваць новыя асяроддзі пражывання<ref>{{ cite journal |author1=Kostrikina N. A. |author2=Zvyagintseva I. S. |author3=Duda V. I. |title=Cytological peculiarities of some extremely halophilic soil archaeobacteria |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-microbiology_1991-10_156_5/page/344 |journal=Arch. Microbiol. |volume=156 |issue=5 |pages=344–49 |year=1991 |doi=10.1007/BF00248708}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|1|Архебактэрыі|[[А. М. Капіч]]}} {{Мадэліраванне экасістэм}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Археі| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 1j5g2v85ydtivsmgl6cdrqekfo0c9c3 0 81057 5219432 4976202 2026-10-16T05:30:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219432 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} {{Хрысціянства}} '''Стары́ Запаве́т''' — першая, самая старажытная з двух (нараўне з [[Новы Запавет|Новым Запаветам]]), частка хрысціянскай [[Біблія|Бібліі]], старажытнае яўрэйскае Святое Пісанне («[[Яўрэйская Біблія]]»), агульны свяшчэнны тэкст [[іўдаізм]]у, [[хрысціянства]] і [[іслам]]у. Аўтары Старога Запавету шматлікія, некаторыя даследчыкі прытрымліваюцца меркавання, што большасць кніг была напісана ананімна. Кнігі Старога Запавету напісаны ў перыяд з XIII па I стагоддзі да н.э. на старажытнаяўрэйскай мове, за выключэннем некаторых частак кніг Данііла і Ездры, напісаных на [[арамейская мова|арамейскай мове]]. У перыяд з III стагоддзя да н.э. па I стагоддзе н.э. Стары Запавет быў перакладзены на [[старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэчаскую мову]]. Гэты пераклад («[[Септуагінта]]») быў прыняты першымі хрысціянамі і адыграў важную ролю ў станаўленні хрысціянскага канона. Кніга Тобія, Юдыфі і Мудрасці Сіраха захаваліся толькі ў грэчаскім перакладзе. Кніга мудрасці Саламона і другая Ездры напісаны на грэчаскай мове. Трэцяя кніга Ездры захавалася толькі на [[лацінская мова|лацінскай мове]]. У канцы IV — пачатку V стагоддзяў [[Еранім Стрыдонскі|Блажэнны Іеранім]] пераклаў Стары Запавет на лацінскую мову. Яго пераклад называецца «Вульгата». Ім — сярод іншых — карыстаўся [[Ф. Скарына]], перакладаючы Біблію на [[старабеларуская мова|старабеларускую мову]]. На [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскую мову]] пераклад зрабілі святыя браты [[Кірыл і Мяфодзій]] у X стагоддзі. Друкаванае выданне Старога Запавету ўпершыню з’явілася ў XV стагоддзі. Тэрмін «Стары Запавет» з’яўляецца калькай з грэчаскай мовы. У біблейскім свеце «запавет» быў шырока распаўсюджаным тыпам узаемаадносін, і выяўляўся ва ўрачыстай згодзе бакоў, якая суправаджалася вымаўленнем клятваў. Другі тып запавету абазначаў урачыстае абяцанне аднабаковага характару, свайго роду прысягу, зарок. Асаблівым відам з’яўляўся запавет, які заключаўся паміж Богам і чалавекам. Такі запавет мае падабенства з дагаворам аб наданні правоў кіраўніком сваім падданым, шырока распаўсюджанай на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]. У Старым Запавеце тры вялікія цыклы: * Закон (Тора), або [[Пяцікніжжа]]. * [[Нэвіім|Прарокі]]. * [[Ктувім|Пісанне]]. Асабліва важны для рэлігіі [[іўдаізм]]у першы цыкл — Закон, або [[Тора]], які прыпісваецца прароку [[Майсей|Маісею]]. Тут выкладзены асноўныя нормы, правілы, філасофскія ды маральныя прынцыпы іўдаізму. У другім цыкле Старога Запавету — Прароках — ёсць некалькі твораў, прысвечаных гісторыі яўрэяў ад прыходу іх у Палесціну прыкладна ў XIII стагоддзі да н.э. і да падзення Ізраіля і Іўдзеі ў VI стагоддзі да н.э. у выніку наступленняў вавілонскіх і асірыйскіх войскаў. Гэта старажытныя хронікі, а таксама творы трох вялікіх прарокаў (Ісаі, Ераміі, Езекііля) і [[12 меншых прарокаў|дванаццаці так званых «малых» прарокаў]]. Прарокамі лічацца людзі, вуснамі якіх гаворыць сам Бог. Галоўны пафас іх твораў — папрокі свайму народу за грахі і прадказанні бедстваў Ізраілю за тое, што яўрэі адступіліся ад Бога, не выконвалі яго запаветаў, спакушаліся вераю ў іншых, язычніцкіх, багоў. Праўда, адначасова кнігі прарокаў прасякнуты надзеяй на прыход Месіі-Выратавальніка, пасланага Богам. Хоць вобраз Месіі ахутаны таямнічым арэолам, усё ж ясна, што ён будзе чалавекам, больш за тое — з царскага роду Давіда. Прыход Выратавальніка — найвышэйшы пункт развіцця чалавецтва, апафеоз гісторыі. Трэці цыкл Старога Запавету — Пісанне — уключае розныя па характары тэксты: лірычныя, дыдактычныя, гістарычныя; гэта [[Псалтыр]], [[Песня Песень]], [[Эклезіяст]], [[Кніга Руф]], [[Кніга Эсфір]], [[Кніга Іова]]. Галоўныя героі тут — цары [[Давід]] і [[Саламон]], падчас праўлення якіх старажытны Ізраіль дасягнуў найвялікшай магутнасці. Упершыню тэрмін «Стары Запавет» з’яўляецца ў другім пасланні апостала Паўла да Карынфян, дзе ён пераклікаецца з Майсеевым Законам, запісаным у Пяцікніжжы, і магчыма, аўтар традыцыйна разумее яго як абавязак, накладзены Богам на народ. У алегорыі пра Сару і Агар у пасланні да Галатаў, апостал Павел проціпастаўляе Сінайскі Запавет — Новаму Запавету Ізраіля, які ўжо не з’яўляецца аброкам, але заснаваны на жывых узаемаадносінах паміж Богам і чалавекам. Стары Запавет у залежнасці ад зацверджанага канона складаецца з рада кніг. 39 кніг налічвае яўрэйскі канон і пратэстантскія плыні. Старажытны, традыцыйны канон налічвае 39 кніг, але вылічвае 22, па ліку літар [[яўрэйскі алфавіт|яўрэйскага алфавіта]], злучаючы некаторыя кнігі ў адну, у некаторых крыніцах 24, усе кнігі яўрэйскага канона першапачаткова былі агульнапрынятымі у хрысціянскіх супольнасцях. 46 кніг налічвае каталіцкі канон (альбо 47, калі [[Ліст Ераміі]] вылучыць у асобную кнігу, а не як шосты раздзел [[Кніга прарока Баруха|кнігі Баруха]]). 49 кніг налічвае праваслаўны канон (альбо больш, у залежнасці ад мясцовай традыцыі, улічваючы ўсе кнігі, змешчаныя ў [[Септуагінта|Септуагінце]]). Стары Запавет — збор розных па памеры і па сваім змесце твораў. Скразная іх ідэя — запавет (дамоўленасць) паміж Богам і народам, а галоўная тэма — гісторыя яўрэйскага народа. Тут ставіцца і шмат агульначалавечых праблем. == Пераклады == * [[Біблія Францыска Скарыны]] (за выключэннем кнігі «[[Апостал (Скарына)|Апостал]]») * [http://casasloviec.co.uk/index.php-do=cat&category=stan_sz.htm Кнігі Старога Закону] // [http://casasloviec.co.uk/index.php-do=cat&category=stankevich.htm Сьвятая Бібля. Кнігі Сьвятога Пісьма Старога і Новага Закону з мовы гэбрэйскае а грэцкае на вялікалітоўскую (беларускую) нанава перакладзеныя] [[Ян Станкевіч|Янам Станкевічам]] і [[Майсей Гітлін|Майсеем Гітліным]] * [https://knihi.com/none/Biblija.html#chapter1 Стары Запавет] у перакладзе [[Васіль Сёмуха|Васіля Сёмухі]] * [https://knihi.com/none/Biblija_Piaciknizza_Majsieja.html Біблія. Пяцікніжжа Майсея] ў перакладзе [[Уладзіслаў Чарняўскі|Уладзіслава Чарняўскага]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php-do=cat&category=galak.htm Пераклады выбраных кніг Старога Запавету] [[Леанід Галяк|Леаніда Галяка]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=924 Цар Саламон. Песьні песьняў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210612094106/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=924 |date=12 чэрвеня 2021 }} у перакладзе [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] * [https://web.archive.org/web/20240425162620/https://biblia.by/262/ Віленскі кодэкс 262]<ref>[https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br1531245?ysclid=lvfgbbhule847014615 The Five biblical scrolls in a sixteenth-century Jewish translation into Belorussian (Vilnius Codex 262) / with introduction and notes by Moshé Altbauer]</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Шамякіна Т.]]'' Біблія // Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ: для ст. шк. узросту / Таццяна Шамякіна. — Мінск: [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Маст. літ.]], 2008. — С. 257—280. — ISBN 978-985-02-0925-2. * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стары́ Запаве́т||164}} {{Кнігі Старога Запавету}} {{Кнігі Танаха}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Стары Запавет| ]] 7lj6le3at07hah1vjc22ax0xrzjb4ag 0 81644 5219544 4443142 2026-10-16T07:55:21Z Kent Wang 174798 Замена фотагалерэі з подпісамі, перакладзенымі з партугальскай 5219544 wikitext text/x-wiki {{славутасць}} '''Палац Пена''' (''Palácio Nacional da Pena'') — палац у [[Партугалія|Партугаліі]], знаходзіцца на высокай скале над [[Сінтра]]й і вылучаецца фантастычным псеўдасярэднявечным стылем. Уся кампазіцыя з гары, замка і прылеглага парку плошчай 270 гектараў — адзін з ранніх узораў рамантычнай ландшафтнай архітэктуры [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Замак і парк узніклі ў [[1840]] годзе як летняя каралеўская рэзідэнцыя на месцы маленькага закінутага манастыра ў стылі [[мануэліна]]. Будаўніцтва арганізаваў [[Фернанду II|Фердынанд фон Саксен-Кобург-Гота]] — баварскі прынц, муж каралевы Партугаліі [[Марыя II, каралева Партугаліі|Марыі II]]. Ён уклаў у гэты праект велізарныя сродкі, і працы працягваліся да самай яго смерці ў [[1885]] годзе. Унутраныя памяшканні з убраннем захаваны ў тым выглядзе, у якім іх пакінула апошняя ўладальніца, [[Амелія Арлеанская|каралева Амелія]], вымушаная бегчы з Партугаліі ў [[1910]] годзе. == Галерэя == <gallery mode="packed"> File:Courtyard of Palácio Nacional da Pena 2429.jpg|Унутраны двор, акно Трытона File:Exterior of Palácio Nacional da Pena 0421.jpg|Унутраны двор, трыумфальная арка File:Triton at Palácio Nacional da Pena 0456.jpg|Скульптура Трытона пад акном у стылі неаманюэліна File:Pátio dos Arcos 2418.jpg|Двор арак і гадзіннікавая вежа File:Neo-Manueline window at Pena National Palace 2419.jpg|Акно ў стылі неаманюэліна File:Cloister of Palácio Nacional da Pena 0428.jpg|Клуатр са сценамі, аздобленымі пліткай, і аркадамі File:Great Hall of Palácio Nacional da Pena 2428.jpg|Вялікая зала File:Chapel of Palácio Nacional da Pena 2436.jpg|Капліца File:Chalet da Condessa de Edla 0474.jpg|Шале графіні Эдлы </gallery> {{зноскі}} {{commonscat|Palácio Nacional da Pena}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палацы Партугаліі|Пена]] [[Катэгорыя:Рэзідэнцыі кіраўнікоў]] egjyrk2zsqw7cnk8bmei32q3jew4jc6 0 81874 5219409 4695985 2026-10-15T22:31:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219409 wikitext text/x-wiki [[Q1 Tower]] у [[Голд-Кост]], [[Квінслэнд]] на гэты момант з’яўляецца самым высокім будынкам у Аўстраліі са спічаком. [[Eureka Tower]] у [[Мельбурн]]е, [[Вікторыя (штат)|штат Вікторыя]] з’яўляецца самым высокім па паверхні даху. == Найвышэйшыя будынкі Аўстраліі == Гэта '''спіс 25 самых высокіх будынкаў Аўстраліі'''. Назіральныя вышкі, радыёмачты, дымавыя трубы і падобныя аб’екты не ўключаны. Вышыня азначае структурную вышыню, уключаючы архітэктурныя элементы, але не ўключаючы камунікацыйныя шпілі ці радыёантэны. [[Выява:Q1 Building.jpg|upright|right|thumb|[[Q1 Tower]], найвышэйшы будынак Аўстраліі.]] [[Выява:Eureka Tower in South Bank.jpg|upright|right|thumb|[[Eureka Tower]] другі найвышэйшы будынак Аўстраліі.]] [[Выява:Tallest buildings in australia.PNG|250px|thumb|6 найвышэйшых будынкаў Аўстраліі.]] {| cellpadding="2" cellspacing="2" style="border:3px solid #cccccc;" |- bgcolor="#cccccc" ! '''Нумар''' || '''Назва''' || '''Размяшчэнне''' || '''Вышыня (м)''' || '''Паверхавасць''' || '''Завершана будаўніцтва''' |- bgcolor="efefef" | 1 || [[Q1 Tower]] || [[Голд-Кост]] || align=center|323 || align=center|78 || align=center|2005 |- | 2 || [[Eureka Tower]] || [[Мельбурн]] || align=center|300 || align=center|91 || align=center|2006 |- bgcolor="efefef" | 3 || [[120 Collins Street]] || [[Мельбурн]] || align=center|264 || align=center|52 || align=center|1991 |- | 4 || [[101 Collins Street]] || [[Мельбурн]] ||align=center| 260 || align=center|50 || align=center|1991 |- bgcolor="efefef" | 5 || [[Bourke Place]] || [[Мельбурн]] || align=center|254 || align=center|53 || align=center|1991 |- | 6 || [[Rialto Towers]] || [[Мельбурн]] || align=center|251 || align=center|63 || align=center|1986 |- bgcolor="efefef" | 7 || [[Central Park (небаскроб)|Central Park]] || [[Перт (Аўстралія)|Перт]] || align=center|249 || align=center|52 || align=center|1992 |-bgcolor="efefef" | 8 || [[Melbourne Central Shopping Centre|The Tower at Melbourne Central]] || Мельбурн || align=center|246 || align=center|54 || align=center|1991 |- | 9 || [[Chifley Tower]] || [[Сідней]] || align=center|244 || align=center|53 || align=center|1992 |- bgcolor="efefef" | 10 || [[Citigroup Centre (Сідней)|Citigroup Centre]] || Сідней || align=center|243 || align=center|50 || align=center|2000 |- | 11 || [[Deutsche Bank Place]] || Сідней || align=center|240 || align=center|39 || align=center|2005 |- bgcolor="efefef" | 12 || [[World Tower]] || Сідней || align=center|230 || align=center|73 || align=center|2004 |- | 13 || [[MLC Centre]] || Сідней || align=center|228 || align=center|60 || align=center|1977 |- bgcolor="efefef" | 14 || [[Governor Phillip Tower]] || Сідней || align=center|227 || align=center|54 || align=center|1993 |- | 15 || [[Latitude, будынак|Latitude]] || Сідней || align=center|222 || align=center|45 || align=center|2004 |- bgcolor="efefef" | 16 || [[Circle on Cavill]] Tower B || [[Голд-Кост]] || align=center|220 || align=center|70 || align=center|2007 |- | 17= || [[Telstra Corporate Centre]] || Мельбурн || align=center|219 || align=center|47 || align=center|1992 |- bgcolor="efefef" | 17= || [[Aurora Place]] || Сідней || align=center|219 || align=center|41 || align=center|2001 |- | 19 || [[BankWest Tower]] || Перт || align=center|214 || align=center|50 || align=center|1988 |- bgcolor="efefef" | 20 || [[Aurora Tower, Brisbane|Aurora Tower]] || [[Брысбен]] || align=center|207 || align=center|69 || align=center|2006 |- | 21 || [[Freshwater Place]] || Мельбурн || align=center|205 || align=center|63 || align=center|2005 |- bgcolor="efefef" | 22 || [[Riparian Plaza]] || Брысбен || align=center|200 || align=center|53 || align=center|2005 |- | 23 || [[Suncorp Place]] || Сідней || align=center|193 || align=center|42 || align=center|1982 |- bgcolor="efefef" | 24 || [[Nauru House]] || Мельбурн || align=center|190 || align=center|50 || align=center|1977 |- | 25 || [[AMP Centre]] || Сідней || align=center|188 || align=center|45 || align=center|1976 |- |} == Гл. таксама == * [[Спіс самых высокіх будынкаў Мельбурна]] * [[Спіс самых высокіх будынкаў Перта]] * [[Спіс самых высокіх будынкаў Сіднея]] * [[Спіс самых высокіх будынкаў Брисбена]] * [[Спіс самых высокіх будынкаў Адэлаіды]] * [[Спіс самых высокіх будынкаў і збудаванняў Аўстраліі]] == Спасылкі == {{Commonscat|Skyscrapers in Oceania}} * [http://www.emporis.com/en/bu/sk/st/tp/co/?id=100012 Emporis Corporation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070929225046/http://www.emporis.com/en/bu/sk/st/tp/co/?id=100012 |date=29 верасня 2007 }} * [http://www.visionbrisbane.com.au/ Vision Brisbane Official Website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091029210208/http://www.visionbrisbane.com.au/ |date=29 кастрычніка 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20060902162515/http://www.soulgc.com.au/ Soul Official Website] * [http://www.skyscrapercity.com SkyscraperCity] * [http://www.skyscraperpage.com/diagrams/?20842652 SkyscraperPage — Australia diagram] — graphic database of tall buildings * [http://www.emporis.com/en/bu/sk/st/tp/ty/rs/ Emporis — Official World’s 100 Tallest High-rise Buildings (Residential Use)]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130612182351/http://www.emporis.com/statistics/tallest-residential |date=12 чэрвеня 2013 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Спісы:Архітэктура]] [[Катэгорыя:Спісы:Аўстралія]] [[Катэгорыя:Архітэктура Аўстраліі]] 70v5xvb47yfxqt9nik9ykx7pkch5648 0 82534 5219192 5010532 2026-10-15T13:31:31Z Autumndancer 168015 5219192 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Перу (значэнні)}} {{Гістарычная дзяржава |назва = Віцэ-каралеўства Перу |саманазва = Virreinato del Perú |статус = [[Віцэ-каралеўства]] [[Іспанская імперыя|Іспанскай імперыі]] |гімн = |сцяг = Flag of New Spain.svg |апісанне_сцяга = |герб = Armas de Carlos I de España.svg |апісанне_герба = |карта = Map of the Viceroyalty of Peru (de jure + de facto).svg |апісанне = Віцэ-каралеўства Перу (яго максімальная намінальная плошча і яго тэрыторыя перад скасаваннем) |p1 = Новая Кастылія |flag_p1 = Flag of New Spain.svg |p2 = Новы Таледа |flag_p2 = Flag of New Spain.svg |утворана = 1542 |ліквідавана = 1824 |утворана2 = <!--выкарыстоўваецца пры некалькіх перыядах існавання дзяржавы--> |ліквідавана2 = |s1 = Перу |flag_s1 = Flag of Peru (1821–1822).svg |s2 = віцэ-каралеўства Рыа-дэ-ла-Плата |flag_s2 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg |s3 = Новая Гранада |flag_s3 = Bandera de Costas.svg |s4 = Чылі |flag_s4 = Flag of Chile (1812-1814).svg |дэвіз = |сталіца = [[Ліма]], <br /> [[Куска]] (1821-1824) |гарады = |мова = афіцыйна [[Іспанская мова|іспанская]], таксама [[Мова кечуа|кечуа]], [[Аймара (мова)|аймара]], [[пукіна, мова|пукіна]] і інш. |валюта = [[Песа]] |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання = [[манархія]] |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = |кіраўнік1 = |год_кіраўніка1 = |тытул_кіраўнікоў2 = <!--выкарыстоўваецца пры змене тытула наступнага кіраўніка--> |кіраўнік2 = |год_кіраўніка2 = |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія = [[Рымска-каталіцкая царква]] |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |заўв = }} '''Віцэ-каралеўства Перу''' ({{lang-es|El Virreinato del Perú}}) — уяўляла сабою тэрытарыяльную адзінку, якая ўваходзіла ў склад [[Калоніі Іспаніі|іспанскай каланіяльнай імперыі]]. Было заснавана каралеўскай граматай [[Карл V Габсбург|Карла I]], падпісанай у Барселоне [[20 лістапада]] [[1542]] года, пасля заваявання Перу канкістадорамі на чале з [[Франсіска Пісара]]. Аснову тэрыторыі склалі вобласці [[Новая Кастылія]] і [[Новы Таледа]]. Віцэ-каралеўства Перу ў момант свайго максімальнага тэрытарыяльнага пашырэння складалася са значнай частцы [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] і частцы [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыкі]], якія кіраваліся з дапамогай розных формаў кантролю яго ўладамі. Нягледзячы на гэта на працягу [[XVIII]]-га стагоддзя аж да здабыцці незалежнасці ад Іспаніі краінамі гэтага рэгіёна, назва ў рэчаіснасці адносілася толькі да тэрыторыі, якую цяпер займаюць [[Перу]]анская рэспублікай, [[Чылі]] і [[Балівія]]. Напачатку [[XIX]]-га стагоддзя Віцэ-каралеўства Перу звалі самым важным уладаннем іспанскай кароны, якое лічылася адным адным з найважнейшых крыніц яе прыбыткаў. Віцэ-каралеўства Перу падчас [[Вайна за незалежнасць іспанскіх калоній у Амерыцы|вайны за незалежнасць іспанскіх калоній]] стала апошнім бастыёнам і цэнтрам контррэвалюцыі ў Паўднёвай Амерыцы, якое працягвала існаваць без падтрымкі Іспаніі і нягледзячы на ўнутрыпалітычныя разлады, вымусіўшы [[Хасэ дэ Сан-Марцін]]а адмовіцца ад працягу сваёй вызваленчай місіі пасля заснавання Перуанскай рэспублікі. Урэшце віцэ-каралеўства спыніла сваё існаванне ў [[1824]] годзе ў выніку вырашальных перамог [[Сімон Балівар|Сімона Балівара]]. Віцэ-каралеўства фінансавала і ажыццяўляла ваенныя кампаніі супраць [[мапучэ]] падчас [[Араўканскія войны|Араўканскай войны]], якая доўжылася на працягу ўсяго каланіяльнага перыяду. Толькі ў 1662 годзе было адпраўлена 950 салдат і патрачана 300 000 песа. Умацаванне порта [[Кальяа]] і ўтрыманне флота для абароны бліжэйшых калоній ад нападаў [[карсар]]аў і піратаў таксама было ў вядзенні віцэ-каралёў Перу. {{Іспанская Амерыка}} [[Катэгорыя:Былыя калоніі Іспаніі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Балівіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Перу]] [[Катэгорыя:Гісторыя Чылі]] 9hpsoskthmxf82audu9plhiq6vwbl7v 0 83932 5219447 2707708 2026-10-16T05:41:22Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Курчатаў (Курская вобласць)]] на [[Курчатаў (Расія)]] 5219447 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Курчатаў (Расія)]] doubf16rtpwvbyb4uhh6o052i3caf7q 0 86658 5219183 4709176 2026-10-15T13:10:32Z DzBar 156353 дапаўненне 5219183 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Імя = Патрык Сцюарт |Арыгінал імя = Sir Patrick Stewart |Фота = Patrick Stewart Head Shot.jpg |Подпіс = |Імя пры нараджэнні = Патрык Сцюарт |Дата нараджэння = 13.07.1940 |Месца нараджэння = [[Мірфілд]], [[Ёркшыр]], [[Англія]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Прафесія = [[акцёр]] |Грамадзянства = |Гады актыўнасці = [[1965]] — цяперашні час |Кірунак = |Узнагароды = |imdb_id = 0001772 |Сайт = [http://www.patrickstewart.org/ www.patrickstewart.org] }} '''Сэр Патрык Х'юз Сцюарт''' ({{lang-en|Patrick Hewes Stewart}}; {{ДН|13|7|1940}}) — брытанскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання, адзін з асноўных акцёраў [[каралеўская Шэкспіраўская трупа|Каралеўскай Шэкспіраўскай трупы]] на працягу дваццаці сямі гадоў (з 1966 па 1993). Афіцэр [[ордэн Брытанскай імперыі|ордэны Брытанскай імперыі]] (з 2001 года). Быў [[пасвячэнне ў рыцары|пасвячэнны ў рыцары]] Каралевай Вялікабрытаніі [[Елізавета II|Елізаветай II]] у 2010 годзе<ref>[http://www.gazeta.ru/news/culture/2010/06/02/n_1502541.shtml Акцёр Патрык Сцюарт вырас з простага капітана ў рыцары]</ref>. == Біяграфія == Апроч уражлівай тэатральнай кар'еры, здымаецца на тэлебачанні (капітан Ахаў у «[[Мобі Дзік]]у», [[Жан-Люк Пікард|капітан Пікард]] у тэлесерыяле «[[Зорны шлях: Новае пакаленне, тэлесерыял|Зорны шлях: Новае пакаленне]]», [[1987]]—[[1994]]) і ў кіно (прафесар Чарлз Ксаўер у серыі «[[Людзі Ікс, фільм|Людзі Ікс]]», Гурні Халек у «[[Дзюна (фільм, 1984)|Дзюне]]»). == Аўдыякнігі == * 2005: ''[[Апошняя бітва (Хронікі Нарніі)|Апошняя бітва]]'' [[Клайв Стэйплз Льюіс|К. С. Льюіса]] * 2006: ''Калядная песня'' [[Чарлз Дзікенс|Чарльза Дзікенса]] * 2023: ''Making It So: A Memoir'' (мемуары) * 2026: "''Патрык Сцюарт выконвае поўны збор санетаў Уільяма Шэкспіра"'' == Кнігі == * {{cite book|last=Stewart|first=Patrick|title=Making It So: A Memoir|year=2023|publisher=Gallery Books|isbn=9781982167738|location=New York, NY|oclc=1398633873|ref=none}} == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{commons|Patrick Stewart}} * [http://www.patrickstewart.org/ Афіцыйны сайт] {{ref-en}} * {{imdb name| id=0001772 | name=Патрык Сцюарт }} * [http://www.kinonews.ru/person_1564/patrick-stewart Патрык Сцюарт (Patrick Stewart)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110906011928/http://www.kinonews.ru/person_1564/patrick-stewart |date=6 верасня 2011 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Сатурн» найлепшаму тэлеакцёру}} {{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру другога плана}} {{DEFAULTSORT:Сцюарт Патрык}} [[Катэгорыя:Зорны шлях]] [[Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання]] [[Катэгорыя:Афіцэры ордэна Брытанскай імперыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Рыцары-бакалаўры]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Вялікабрытаніі]] nb4rzq8ppaj9yygg8u5aww1hir0xcvw 4 90386 5219395 5216117 2026-10-15T21:52:41Z JerzyKundrat 174 5219395 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Вонкавым выглядам вымерлы '''[[пячорны мядзведзь]]''' быў падобны да сучасных амерыканскіх [[грызлі]], але большых памераў. * '''[[Ганчарны круг]]''' быў вынайдзены ў [[Месапатамія|Месапатаміі]] задоўга да нашай эры. * [[Трэці рэйх]] планаваў '''[[Аперацыя «Вілі»|выкрасці]]''' [[Эдуард VIII|Эдуарда Віндзорскага]] і вярнуць яго на брытанскі трон. * У [[Расія|Расіі]], на беразе [[Волга|Волгі]] існуе '''[[Музей Янкі Купалы (Пячышчы)|музей-кватэра]]''' [[Янка Купала|народнага паэта Беларусі]]. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] 9pk5xpl0uczmptzzv5xwxozqn5uj99n 0 92976 5219614 4434714 2026-10-16T10:37:20Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя асобы */ 5219614 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Лёвен (значэнні)}} {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Лёвен |арыгінальная назва = Leuven |падпарадкаванне = |краіна = Бельгія |герб = Wapen van Leuven.svg |сцяг = Flag of Leuven.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява =Castle Arenberg, Katholieke Universiteit Leuven adj.jpg |подпіс =[[Замак Арэнберг]] |lat_dir = N |lat_deg = 50 |lat_min = 52 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 04 |lon_min = 42 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = 200 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Фламандскі рэгіён{{!}}Фландрыя |рэгіён у табліцы = |від раёна = Правінцыі Бельгіі{{!}}Правінцыя |раён = Фламандскі Брабант |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |карта краіны = <!-- альтэрнатыўная, але з такімі ж каардынатамі краёў --> |карта рэгіёна = <!-- альтэрнатыўная, але з такімі ж каардынатамі краёў --> |карта раёна = <!-- альтэрнатыўная, але з такімі ж каардынатамі краёў --> |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 891 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 56,63 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |афіцыйная мова = нідэрландская |насельніцтва = 92 704 |год перапісу = 2008 |шчыльнасць = 1637 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 016 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 3000, 3001, 3010, 3012, 3018 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Leuven |сайт = http://www.leuven.be |мова сайта = nl |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Лёвен''', таксама '''Лувен'''<ref name=pr>Напісанне '''Лёвен''' і '''Лувен''' у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.9., Мн., 1999, С.227.</ref> ({{lang-nl|Leuven}}, {{IPA|[ˈløːvə(n)]}}; {{lang-fr|Louvain}} {{lang-de|Löwen}}, {{lang-wa|Lovin}}) — адзін з універсітэцкіх цэнтраў [[Бельгія|Бельгіі]], галоўны горад правінцыі [[Фламандскі Брабант]]. Лёвен стаіць на [[Дэйле|рацэ Дэйле]]. Упершыню горад згадваецца ў Фульдскіх аналах у сувязі з тым, што побач з ім у верасні [[891]] года франкі разбілі вікінгаў. У Лёвене знаходзіцца [[Лёвенскі каталіцкі ўніверсітэт|самы стары ўніверсітэт Бельгіі]], заснаваны ў [[1425]] і, з-за канфлікту паміж фламандцамі і валонамі, падзелены ў 1968 г. на фламандскае (Katholieke Universiteit Leuven) і валонскае крыло (l’Université catholique de Louvain). Першае засталося ў Лёвене, а другое перанесена ў Лувен-ля-Нёў (Louvain-la-Neuve — Новы Лувен), горад, створаны спецыяльна з гэтай нагоды ў [[Валонскі Брабант|Валонскім Брабанце]]. У Лёвене таксама размешчаны штаб-кватэра бельгійска-бразільскай броварнай кампаніі InBev і бровар Stella Artois. == Славутасці == * [[Лёвенская ратуша]] == Вядомыя асобы == * [[Шарль Агюст дэ Берыо]] — бельгійскі кампазітар. * [[Жуль дэ Сверт]] (1843—1891) — бельгійскі [[віяланчэліст]], [[кампазітар]] і музычны [[педагог]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{commonscat-inline|Leuven|Лёвен}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лёвен| ]] [[Катэгорыя:Гарады Бельгіі]] [[Катэгорыя:Універсітэцкія гарады]] [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Фламандскі Брабант]] lrjed9hs21wyxlnjgyypivw0ycx2yjb 10 99005 5219368 4709608 2026-10-15T21:15:44Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg]] → [[File:Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 5219368 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Італьянскія дзяржавы |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Дзяржавы [[Італія|Італіі]] (XIX—XX стст.) |выява = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = XIX стагоддзе |спіс1 = * [[Выява:Flag of the Napoleonic Kingdom of Italy.svg|25px|border]] [[Каралеўства Італія (напалеонаўскае)|Каралеўства Італія]] * [[Выява:Flag of the Italian Republic (1802).svg|25px|border]] [[Італьянская рэспубліка (1802—1805)|Італьянская рэспубліка]] * [[Выява:Flag of Genoa.svg|25px|border]] [[Лігурыйская рэспубліка]] * [[Выява:Flag of Kingdom of Lombardy-Venetia.svg|25px|border]] [[Ламбарда-Венецыянскае каралеўства]] * [[Выява:Flag of the Duchy of Lucca.svg|25px|border]] [[Герцагства Лука]] * [[Выява:Flag of Lucca.svg|25px|border]] [[Рэспубліка Лука]] * [[Выява:Flag of the Duchy of Modena.svg|25px|border]] [[Модэнскае герцагства]] * [[Выява:Flag of the Kingdom of Naples.svg|25px|border]] [[Неапалітанскае каралеўства]] * [[Выява:Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1738).svg|25px|border]] [[Каралеўства Абедзвюх Сіцылій]] * [[Выява:Flag of Italy.svg|25px|border]] [[Аб’яднаныя правінцыі Цэнтральнай Італіі]] * [[Выява:Flag of the Duchy of Parma.svg|25px|border]] [[Пармскае герцагства]] * [[Выява:Flag of the Parthenopaean Republic.svg|25px|border]] [[Партэнапейская рэспубліка]] * [[Выява:Flag of the Papal States (1808-1870).svg|20px|border]] [[Папская вобласць]] * [[Выява:Flag of the Repubblica Romana 1798.svg|25px|border]] [[Рымская рэспубліка (1798—1799)|Рымская рэспубліка]] * [[Выява:Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg|25px|border]] [[Сардзінскае каралеўства]] * [[Выява:Old Flag of San Marino.svg|25px|border]] [[Сан-Марына]] * [[Выява:Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg|25px]] [[Каралеўства Сіцылія]] * [[Выява:Flag_of_the_Grand_Duchy_of_Tuscany_(1840).svg|25px|border]] [[Вялікае герцагства Тасканскае]] * [[Выява:Flag of the Repubblica Cisalpina.svg|25px|border]] [[Цызальпінская рэспубліка]] * [[Выява:Flag of the Kingdom of Etruria.svg|25px|border]] [[Каралеўства Этрурыя]] |загаловак2 = XX стагоддзе |спіс2 = * {{Сцяг Каралеўства Італія}} [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Каралеўства Італія]] * {{Сцяг Італіі}} [[Італьянская сацыяльная рэспубліка]] * {{Сцяг Італіі}} [[Італія|Рэспубліка Італія]] * {{Сцягафікацыя|Ватыкан}} * {{Сцягафікацыя|Сан-Марына}} |загаловак23 = |спіс23 = |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Італія]] </noinclude> eopwd13yblta711abtwnlzqt41ji8pn 0 101674 5219545 5209751 2026-10-16T07:56:00Z Kent Wang 174798 Sintra - Palacio da Pena (20332995770).jpg 5219545 wikitext text/x-wiki '''Сем цудаў Партугаліі''' ({{lang-pt|Sete Maravilhas de Portugal}}) — спіс культурных аб'ектаў [[Партугалія|Партугаліі]], адабраных у 2007 годзе ў выніку конкурсу, абвешчанага [[Міністэрства культуры Партугаліі|міністэрствам культуры Партугаліі]] і праведзенага кампаніямі Y&R Brands S.A. і Realizar S.A. Першапачаткова на конкурс былі інстытутам [[IGESPAR]] (Партугальскі Інстытут Архітэктурнай Спадчыны) высунуты 793 [[Нацыянальны манумент Партугаліі|Нацыянальных манумента Партугаліі]]. У першым туры камісія экспертаў адабрала 77 з іх. Затым быў адабраны 21 фіналіст у чатырох розных катэгорыях. [[7 снежня]] [[2006]] года пачаліся выбары, якія працягваліся шэсць месяцаў. Насельніцтва магло галасаваць у інтэрнэце, па тэлефоне і пасродкам адпраўкі смс-паведамленняў. [[7 ліпеня]] [[2007]] года на стадыёне [[стадыён Да Луж|Да Луж]] у [[Лісабон]]е былі абвешчаны вынікі выбараў, адначасова з вынікамі праекта [[Новыя сем цудаў свету]]. == Сем цудаў Партугаліі == {| class="wikitable" align=center !width=60px| Нумар !width=300px| Назва !width=300px| Размяшчэнне !width=200px| Фатаграфія |- | align=center| 1 || [[Замак Гімарайнш]], X-XIII стст. ||[[Гімарайнш]], [[акруга Брага|Брага]] || [[Выява:Nt-castelo-guimaraes-01.jpg|200px]] |- | align=center| 2 || [[Замак Обідуш]], 1195 ||[[Обідуш]], [[акруга Лейрыя|Лейрыя]] || [[Выява:Obidos 05.JPG|200px]] |- | align=center| 3 || [[Манастыр Баталья]], 1385 ||[[Горад Баталья, Партугалія|Баталья]], [[акруга Лейрыя|Лейрыя]] || [[Выява:Mosteiro da Batalha (8).JPG|200px]] |- | align=center| 4 || [[Манастыр Алкабаса]], 1153 ||[[горад Алкабаса|Алкабаса]], [[акруга Лейрыя|Лейрыя]] || [[Выява:Alcobaca.mosteiro.westfront.part.jpg|200px]] |- | align=center| 5 || [[Жэронімуш|Манастыр іеранімітаў]], 1502 ||[[Санта-Марыя-дэ-Белены]], [[Лісабон]] || [[Выява:Jerónimos April 2009-4.jpg|200px]] |- | align=center| 6 || [[Палац Пена]], 1838 ||[[Сінтра]] || [[Выява:Sintra - Palacio da Pena (20332995770).jpg|150px]] |- | align=center| 7 || [[Вежа Белен]], 1521 ||[[Санта-Марыя-дэ-Белен]], [[Лісабон]] || [[Выява:Torre de Belem 20050728.jpg|200px]] |} == Спасылкі == * [http://www.7maravilhas.sapo.pt/index.html Афіцыйны сайт праекта] [[Катэгорыя:Культура Партугаліі]] [[Катэгорыя:Славутасці Партугаліі]] [[Катэгорыя:2007 год у Партугаліі]] 51ye1s2cxj36xzebe18c1s2h6klaig0 0 116896 5219152 5146780 2026-10-15T12:08:39Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Фільмы Columbia Pictures]]; +[[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Германіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5219152 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Ананім}} {{Фільм | Беларуская назва = Ананім | Арыгінальная назва = Anonymous | Выява =Ананім (фільм, 2011).jpg | Час = 130 хвіл. | Бюджэт = 39 млн [[Долар ЗША|$]] | Зборы = 15,395,087 [[Долар ЗША|$]] }} '''«Ананім»''' ({{lang-en|Anonymous}}) — [[гістарычны фільм]] ад рэжысёра [[Роланд Эмерых|Роланда Эмерыха]], прысвечаны [[Шэкспіраўскае пытанне|шэкспіраўскаму пытанню]]. У галоўных ролях заняты [[Рыс Іванс]] і [[Ванеса Рэдгрэйв]]. Прэм’ера прайшла 11 верасня 2011 года, расійскі пракат — з 17 лістапада. == Сюжэт == {{See also|Шэкспіраўскае пытанне}} У фільме прасочана жыццё [[Эдуард дэ Вер, 17-ы граф Оксфард|Эдуарда дэ Вера, графа Оксфарда]], якога некаторыя эксперты лічаць сапраўдным аўтарам твораў, апублікаваных пад імем [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. Асноўнае дзеянне прымеркавана да падзей канца [[Елізавецінская эпоха|елізавецінскай эпохі]] — паўстанне [[Роберт Дэверо, 2-гі граф Эсекс|графа Эсекса]] і інтрыгі вакол наследавання прастола. У фільме Оксфард прадстаўлены пазашлюбным сынам каралевы [[Елізавета I|Елізаветы]], якая ад яго ж нарадзіла [[Генры Рызлі, 3-ці граф Саўтгемптан|графа Саўтгемптана]] — адрасата [[Санеты Шэкспіра|шэкспіраўскіх санетаў]]. Дэ Вер адлюстроўваецца як вялікі геній, які напісаў «[[Сон у летнюю ноч]]» ва ўзросце васьмі гадоў. Ён вымушаны жыць у пурытанскім доме [[Уільям Сесіл, 1-ы барон Берлі|Уільяма Сесіла]], дзе праз гады забівае шпіёна-слугу, які хаваецца за габеленам, гэтак жа, як Палонія ў «[[Гамлет|Гамлеце]]». Уільям Сесіл выкарыстоўвае гэта забойства, каб шантажаваць дэ Вера: прымусіць паэта ўзяць шлюб без кахання і адмовіцца ад літаратуры. Дэ Вер уступае ў барацьбу супраць саветніка каралевы Уільяма Сесіла, які перакананы, што тэатры грэшныя, а вершы і п’есы — інтрыгі д’ябла. Плану Сесіла зрабіць каралём [[Якаў I (кароль Англіі)|Якава I]], сына [[Марыя Сцюарт|Марыі Сцюарт]], пагражае прысутнасць дэ Вера і незаконнанароджанага сына каралевы, які мог бы стаць альтэрнатыўным прэтэндэнтам на прастол па лініі Цюдараў. Лічачы, што «ўсё мастацтва палітычнае… у іншым выпадку гэта проста ўпрыгажэнне», дэ Вер вырашае выкарыстоўваць свае тайна напісаныя творы для пасоўвання графа Эсекса супраць кандыдата ад Сесілаў. Ён піша «[[Генрых V (п’еса)|Генрых V]]» і пазней «[[Рычард III (п’еса)|Рычард III]]» у якасці прапаганды для распальвання рэвалюцыі, а затым выходзіць на кантакт з [[Бэн Джонсан|Бенам Джонсанам]], які нядаўна быў заключаны ў [[Таўэр#Дзяржаўная турма|Таўэр]] па абвінавачванні ў закліку да мецяжу. Дэ Вер выкарыстоўвае свой уплыў, каб вызваліць яго і паставіць сваю п’есу «Генрых V», згуляную пад аўтарствам Джонсана. Па фільме, Шэкспір апыняецца забулдыгам-акцёрам, пад чыім імем Оксфард друкуе свае п’есы пасля таго, як ад гэтай ролі адмовіўся Бэн Джонсан. Беспрынцыповы малады акцёр Уільям Шэкспір, даведаўшыся пра асобу рэальнага аўтара, вымагае грошы ў дэ Вера, каб пабудаваць [[Глобус (тэатр)|тэатр «Глобус»]], і прымудраецца атрымаць 400 фунтаў стэрлінгаў у год за вобраз ананіма. Сакрэт Шэкспіра расчыняе драматург [[Крыстафер Марло]] — і яму прыпадае заплаціць за гэта сваім жыццём. Дэ Вер выкарыстоўвае п’есу «Рычард III», тонка намаляваўшы завэлюмаваны напад на [[Роберт Сесіл, 1-ы граф Солсберы|Роберта Сесіла]]. Гэта падбухторвае натоўп да паходу на Сесіла, што па тайнай задуме павінна пахіснуць яго пазіцыі пры двары і прыслабіць спробы Сесіла ў прасоўванні шатландскага Якава як спадчынніка Елізаветы. У той жа час, Эсекс павінен ісці разам з графам Саўтгемптанам і натоўпам у палац, каб прасунуць свае ўласныя прэтэнзіі на пераемнасць. План зрываецца: зайздросны Джонсан выдае план змовы Сесілу, які блакіруе натоўп і спыняе яе да далучэння з Эсексам. Каралева пад уплывам Сесіла лічыць, што Эсекс спрабуе зрушыць яе сілай, лёгка захоплівае і Эсекса, і Саўтгемптана. Абодвум пагражае пакаранне смерцю. Роберт Сесіл раскавае зламанаму дэ Веру таямніцы: у Елізаветы нараджалася шмат пазашлюбных сыноў, адным з якіх быў сам дэ Вер. Гэта азначае, што дэ Вер здзейсніў ненаўмысны [[інцэст]] са сваёй маці, а яго сын пазней стаў графам Саўтгемптанам. Для таго, каб выратаваць сына ад абезгалоўвання, дэ Вер моліць каралеву і згаджаецца з тым, каб застацца ананімным аўтарам «Шэкспіраўскіх» прац. Пасля смерці каралевы рэалізуецца план Сесіла адносна Якава, хоць надзеі на больш пурытанскі рэжым разбураны. Апынуўшыся ў Лондане, Якаў выражае надзею ўбачыць яшчэ больш прац Шэкспіра. Сам Шэкспір адыходзіць ад сваіх нажытых несумленным шляхам прыбыткаў у [[Стратфард-на-Эйване|Стратфард]], каб стаць бізнесменам, а дэ Вер памірае ў 1604 годзе, даручыўшы свае рукапісы на захаванне Бену Джонсану, які раскаяўся. Аднак Сесіл па-ранейшаму жадае знішчыць рукапісы Уільяма Шэкспіра і падпальвае тэатр «Глобус». Сесіл палічыў, што рукапісы ператварыліся ў попел разам з тэатрам. Што не замінае Джонсану пазней іх знайсці ў захаванасці. Але сапраўдная ісціна, што іх рэальным аўтарам быў Эдуард дэ Вер, а не малапісьменны акцёр са Стратфарда, застаецца ўтоенай. == У ролях == * [[Ванеса Рэдгрэйв]] — ''[[Елізавета I|Каралева Елізавета I]]'' * [[Рыс Іванс]] — ''[[Эдуард дэ Вер, 17-ы граф Оксфард]]<ref>Раней здымаўся ў іншым фільме аб [[Елізавецінская эпоха|елізавецінскай эпосе]] — «[[Залатое стагоддзе (фільм, 2007)|Залатое стагоддзе]]».</ref> * [[Джэймі Кэмпбел Баўэр]] — ''малады Оксфард'' * [[Дэвід Цьюліс]] — ''[[Уільям Сесіл, 1-ы барон Барглі]]'' * [[Эдвард Хог]] — ''[[Роберт Сесіл, 1-ы граф Солсберы]]'' * [[Джоэлі Рычардсан]] — ''маладая каралева Елізавета'' * [[Ксаўер Сэмюэл]] — ''[[Генры Рызлі, 3-ці граф Саўтгемптан]]'' * [[Рэйф Спол]] — ''[[Уільям Шэкспір]]'' * [[Анцье Цьеле]] — ''Лэдзі дэ Вер'' * [[Роберт Эмс]] — ''[[Томас Дэкер, пісьменнік|Томас Дэкер]]'' * [[Тоні Вэй]] — ''Томас Нэш'' * [[Себасцьян Фернандэс-Арместа]] — ''[[Бен Джонсан]]'' * Трыстан Гравель — ''[[Крыстафер Марло]]'' * Себасцьян Рэйд — ''[[Роберт Дэверо, 2-гі граф Эсекс]]'' * Марк Райлэнс — ''Шэкспіраўскі акцёр у [[Глобус (тэатр)|тэатры «Глобус»]]'' * [[Дэрэк Джэйкабі]] — ''Апавядальнік (Пралог і эпілог)'' == Водгукі == Хоць фільм прывёў у захапленне аўтарытэтнага [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]]<ref>[http://www.rogerebert.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20111026/REVIEWS/111029990/-1/RSS Anonymous :: rogerebert.com :: Reviews<!-- Загаловак дададзены ботам -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121108122303/http://www.rogerebert.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20111026%2FREVIEWS%2F111029990%2F-1%2FRSS |date=8 лістапада 2012 }}</ref>, у цэлым амерыканскія крытыкі ўспрынялі фільм без запалу. [[Дэвід Денбі]] з часопіса ''[[New Yorker]]'' палічыў сюжэт «абсурднай фантазіяй» сцэнарыстаў, якія заблыталіся ў пазашлюбных сувязях вядомай сваёй [[асексуальнасць|асексуальнасцю]] каралевы; фільм мае шмат «бясконцых сцэн палацавых інтрыг, якія не паддаюцца расшыфроўцы і плятуцца ў цёмных куравых пакоях»<ref>[http://www.newyorker.com/arts/critics/cinema/2011/10/31/111031crci_cinema_denby?currentPage=all «Margin Call» and «Anonymous» Reviews : The New Yorker<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>. [[А. О. Скот]] (''[[The New York Times]]'') назваў фільм «вульгарнай разводкай з вобласці англійскай літаратуры, здзекаваннем над брытанскай гісторыяй і нахабнай абразай уяўлення гледачоў»<ref>[http://movies.nytimes.com/2011/10/28/movies/anonymous-by-roland-emmerich-review.html?nl=movies&emc=mua1 ‘Anonymous,’ by Roland Emmerich — Review — NYTimes.com<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>. "Чым менш вы ведаеце пра Шэкспіра, тым больш вам спадабаецца «Ананім», — піша кінааглядальнік канадскай ''[[Globe and Mail]]''<ref>[http://www.theglobeandmail.com/news/arts/movies/anonymous-a-shakespearean-whodunit/article2216028/ Anonymous: A Shakespearean whodunit — The Globe and Mail<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>. [[Лу Луменік]] (''[[New York Post]]'') адзначыў годны ўзровень акцёрскай працы, прыемнасць «карцінкі» для вока і захапляльнасць сюжэтных хітраспляценняў<ref>[http://www.nypost.com/p/entertainment/movies/not_so_in_love_with_this_shakespeare_x94JwcH1geBMfFFu3mgDtL In Roland Emmerich’s 'Anonymous,' Rhys Ifans secretly writes Shakespeare’s plays — NYPOST.com<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>. З расійскіх кінакрытыкаў [[Лідзія Сяргееўна Маслава|Лідзія Маслава]] на старонках «[[Коммерсантъ|Камерсанта]]» параўнала фільм Эмерыха з «шырокай і заблытанай [[таблоід]]най нататкай», для аўтара якой «няма прынцыповай розніцы паміж Шэкспірам і [[Гадзіла]]й — гэта міфічныя істоты, значэнне якіх моцна перабольшана, але менавіта гэта дазваляе напалохаць і затлуміць шырокага гледача»<ref>[http://kommersant.ru/doc/1820195 Ъ-Газета — Шекспировское пристрастие<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. На [[Оскар (кінапрэмія, 2012)|84-й цырымоніі ўручэння]] прэміі «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» фільм быў намінаваны ў катэгорыі «[[Прэмія «Оскар» за найлепшы дызайн касцюмаў|Найлепшы дызайн касцюмаў]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.anonymous-movie.com/ Афіцыйны сайт фільма] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130522034934/http://www.anonymous-movie.com/ |date=22 мая 2013 }} {{Фільмы Роланда Эмерыха}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы Роланда Эмерыха]] [[Катэгорыя:Фільмы пра каралеву Лізавету I]] [[Катэгорыя:Уільям Шэкспір]] [[Катэгорыя:Фільмы Columbia Pictures]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Германіі]] 8x1vyf71c67t5phvk57fx8lgumqe2te 100 121975 5219240 5218608 2026-10-15T15:50:55Z NirvanaBot 40832 +16 новых 5219240 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Коўл Портэр|2026-10-15T11:28:07Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уладзімір Станіслававіч Пучынскі|2026-10-15T11:11:22Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Глен Гулд|2026-10-15T10:29:09Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Аляксандр Ягоравіч Варламаў|2026-10-15T10:21:09Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Канстанцін Арсенавіч Сімяонаў|2026-10-15T08:17:09Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Аляксандр Васілевіч Гаўк|2026-10-15T07:58:52Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Аляксандр Шамілевіч Мелік-Пашаеў|2026-10-15T07:46:21Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Курт Мазур|2026-10-15T07:29:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Эрых Клейбер|2026-10-15T06:57:46Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Эрнэст Ансермэ|2026-10-15T06:15:58Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Хантэр Шэйфер|2026-10-14T21:08:07Z|Maksonkaa}} {{Новы артыкул|Ян Фрыдрых Вольфганг|2026-10-14T21:08:04Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Фердынанд Шпіцнагель|2026-10-14T19:55:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ян Фрыдрых Нішкоўскі|2026-10-14T19:23:17Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ян Андрэй Лобенвейн|2026-10-14T18:43:08Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Тэадор Анджэй Патоцкі|2026-10-14T18:00:02Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Шыкеры герба Сястрэнец|2026-10-14T14:25:20Z|BasiliusNorr}} {{Новы артыкул|Атарына Рэспігі|2026-10-14T13:29:20Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Сяргей Аляксандравіч Кусявіцкі|2026-10-14T13:03:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Анджэй Панятоўскі|2026-10-14T12:54:57Z|Voūk12}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3wm5u26e2i5oj6r6kofoh7195wqf0ig 0 125609 5219396 5218787 2026-10-15T22:01:13Z Kent Wang 174798 Torre de menagem (Castelo dos Mouros) 373.jpg 5219396 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Муніцыпалітэт |беларуская назва = Сінтра |арыгінальная назва = {{lang-pt| Sintra}} |падпарадкаванне = |краіна = Партугалія |герб = Brasão de Armas de Sintra.svg |сцяг = Pt-snt1.png |шырыня герба = 170 |шырыня сцяга = 130 |выява =Sintra vila 1.JPG |подпіс =Нацыянальны палац Сінтры |lat_dir= N|lat_deg =38|lat_min =47|lat_sec =50.5 |lon_dir= W|lon_deg =9|lon_min =23|lon_sec =25.5 |CoordAddon = type:city(363749)_region:PT |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = 250 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Гістарычная вобласць |рэгіён = Эштрэмадура |рэгіён у табліцы = |від раёна = Акруга |раён =акруга Лісабон{{!}}Лісабон |раён у табліцы = |від абшчыны = Муніцыпалітэт |абшчына = Сінтра {{!}}Сінтра |абшчына ў табліцы = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = 20 раёнаў |від главы = Мэр |глава = Фернанду Сеара |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1154 |плошча = 316,749 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |насельніцтва = 363 749 |год перапісу =2001 |шчыльнасць = 1148 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = Sintrense |часавы пояс =0 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 0 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Sintra |сайт = http://www.cm-sintra.pt/ |мова сайта = pt }} '''Сі́нтра''' ({{lang-pt| Sintra}}; [{{IPA|'sĩtɾɐ}}]) — горад у [[Партугалія|Партугаліі]], цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта ў складзе акругі [[Лісабон (акруга)|Лісабон]]. Колькасць насельніцтва — 27 тыс. жыхароў (горад), 363,7 тыс. жыхароў (муніцыпалітэт). Горад уваходзіць у [[Лісабонскі рэгіён]], у субрэгіён [[Вялікі Лісабон]]. Уваходзіць у агламерацыю [[Вялікі Лісабон]]. Па старым адміністрацыйным падзеле ўваходзіў у правінцыю [[Эштрэмадура]]. [[Выява:Sintra town in Portugal.JPG |thumb|left|Краявід Сінтры ]] [[Выява:Pena_Palace_below.JPG |thumb|left|Палац Пена ]] == Размяшчэнне == Горад размешчаны за 23 км паўночны захад ад горада Лісабона. За 18 км ад горада знаходзіцца [[мыс Рока]] — самы заходні пункт [[Еўразія|Еўраазіяцкага кантынента]]. Муніцыпалітэт мяжуе: * на поўначы — муніцыпалітэт [[Мафра]] * на ўсходзе — муніцыпалітэты [[Лорэш]] і [[Адывелаш]] * на паўднёвым усходзе — муніцыпалітэт [[Амадора]] * на поўдні — муніцыпалітэты [[Аейраш]] і [[Кашкайш]] * на захадзе — [[Атлантычны акіян]] == Насельніцтва == {| class="wikitable" |+ Насельніцтва муніцыпалітэта Сінтра (1801—2004) |- bgcolor="#C0C0C0" | align="center" | [[1801]] | align="center" | [[1849]] | align="center" | [[1900]] | align="center" | [[1930]] | align="center" | [[1960]] | align="center" | [[1981]] | align="center" | [[1991]] | align="center" | [[2001]] | align="center" | [[2004]] |- | align="center" | 12 486 | align="center" | 17 129 | align="center" | 26 074 | align="center" | 37 986 | align="center" | 79 964 | align="center" | 226 428 | align="center" | 260 951 | align="center" | 363 749 | align="center" | 409 482 |} == Гісторыя == Горад заснаваны ў [[1154]] годзе. Да гэтага на гэтым месцы знаходзілася аднайменная крэпасць. == Славутасці == Сінтра і наваколлі з'яўляюцца аб'ектам [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]] з-за шматлікіх славутасцяў, якія знаходзяцца на тэрыторыі раёна. У самым горадзе размешчаны [[Нацыянальны палац Сінтры]], а ў прылеглай горна-лесапаркавай зоне ([[:pt:Serra de Sintra|Serra de Sintra]]) — [[Палац Пена ў Сінтры|палац Пена]] і паўразбураны [[Замак маўраў, Сінтра|Замак маўраў]]. Непадалёк ад горада размешчаны вытанчаны [[Палац Мансерат]] і [[Кляштар капуцынаў, Сінтра|Кляштар капуцынаў]]. Стары маўрытанскі горад з крэпасцю, якую ўзяў кароль [[Афонсу I]] у 1147 г., ужо ў Сярэднявеччы служыў летняй рэзідэнцыяй партугальскіх каралёў. У Сінтры знаходзіцца знакамітае памесце [[Кінта да Рэгалейра]], на тэрыторыі якога знаходзіцца [[Кінта да Рэгалейра|Палац Рэгалейра]] і прыгожы парк, які таксама ўвайшоў у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Ад Сінтры да мора пракладзена [[трамвай Сінтры|трамвайная лінія]], якая адначасова з'яўляецца «жывым» музеем, бо на ёй ходзяць старадаўнія трамваі, пабудаваныя больш ста гадоў назад. == Эканоміка == == Раёны == {| | valign="top" | * [[Агуалва, Сінтра|Агуалва]] * [[Алгейран - Мен-Мартынш]] * [[Алмаржэн-ду-Бішпу]] * [[Белаш]] * [[Казал-дэ-Камбра]] * [[Касен]] * [[Келуш, Сінтра|Келуш]] * [[Каларэш, Партугалія|Каларэш]] * [[Масама]] * [[Міра-Сінтра]] | valign="top" | * [[Монтэ-Абраан]] * [[Мантэлавар]] * [[Перу-Піньейру]] * [[Рыу-дэ-Мору]] * [[Сан-Жуан-даш-Лампаш]] * [[Сан-Маркуш, Сінтра|Сан-Маркуш]] * [[Сан-Мартынью, Сінтра|Сан-Мартынью]] * [[Сан-Педру-дэ-Пенаферын]] * [[Санта-Марыя-і-Сан-Мігел]] * [[Тэружэн, Сінтра|Тэружэн]] |} == Фотагалерэя == <gallery> Image:Palacio Nacional, Sintra, Portugal, 2019-05-25, DD 70.jpg | [[Палац Сінтра]] Image:SintraPortugal01.JPG | [[Замак маўраў, Сінтра]] Image:Torre de menagem (Castelo dos Mouros) 373.jpg | Сцяг над замкам Image:PT_Pena_palace_AD12.jpg | [[Палац Пена]] Image:Convento-dos-Capuchos Sala-do-Capitulo 17-08-08.jpg| [[Кляштар капуцынаў, Сінтра|Кляштар Капуцынаў]] </gallery> == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Спасылкі == {{Сусветная спадчына|723}} * [http://www.cm-sintra.pt/ Афіцыйны сайт муніцыпалітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110807105156/http://www.cm-sintra.pt/Artigo.aspx?ID=2236 |date=7 жніўня 2011 }} {{Сусветная спадчына ў Партугаліі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Муніцыпалітэты акругі Лісабон]] [[Катэгорыя:Гарады Партугаліі]] 5rnv7gf1si1xh36pescjphihp0bps8r 5219546 5219396 2026-10-16T07:56:39Z Kent Wang 174798 Exterior of Palácio Nacional da Pena 0420.jpg 5219546 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Муніцыпалітэт |беларуская назва = Сінтра |арыгінальная назва = {{lang-pt| Sintra}} |падпарадкаванне = |краіна = Партугалія |герб = Brasão de Armas de Sintra.svg |сцяг = Pt-snt1.png |шырыня герба = 170 |шырыня сцяга = 130 |выява =Sintra vila 1.JPG |подпіс =Нацыянальны палац Сінтры |lat_dir= N|lat_deg =38|lat_min =47|lat_sec =50.5 |lon_dir= W|lon_deg =9|lon_min =23|lon_sec =25.5 |CoordAddon = type:city(363749)_region:PT |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = 250 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Гістарычная вобласць |рэгіён = Эштрэмадура |рэгіён у табліцы = |від раёна = Акруга |раён =акруга Лісабон{{!}}Лісабон |раён у табліцы = |від абшчыны = Муніцыпалітэт |абшчына = Сінтра {{!}}Сінтра |абшчына ў табліцы = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = 20 раёнаў |від главы = Мэр |глава = Фернанду Сеара |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1154 |плошча = 316,749 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |насельніцтва = 363 749 |год перапісу =2001 |шчыльнасць = 1148 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = Sintrense |часавы пояс =0 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 0 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Sintra |сайт = http://www.cm-sintra.pt/ |мова сайта = pt }} '''Сі́нтра''' ({{lang-pt| Sintra}}; [{{IPA|'sĩtɾɐ}}]) — горад у [[Партугалія|Партугаліі]], цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта ў складзе акругі [[Лісабон (акруга)|Лісабон]]. Колькасць насельніцтва — 27 тыс. жыхароў (горад), 363,7 тыс. жыхароў (муніцыпалітэт). Горад уваходзіць у [[Лісабонскі рэгіён]], у субрэгіён [[Вялікі Лісабон]]. Уваходзіць у агламерацыю [[Вялікі Лісабон]]. Па старым адміністрацыйным падзеле ўваходзіў у правінцыю [[Эштрэмадура]]. [[Выява:Sintra town in Portugal.JPG |thumb|left|Краявід Сінтры ]] [[Выява:Pena_Palace_below.JPG |thumb|left|Палац Пена ]] == Размяшчэнне == Горад размешчаны за 23 км паўночны захад ад горада Лісабона. За 18 км ад горада знаходзіцца [[мыс Рока]] — самы заходні пункт [[Еўразія|Еўраазіяцкага кантынента]]. Муніцыпалітэт мяжуе: * на поўначы — муніцыпалітэт [[Мафра]] * на ўсходзе — муніцыпалітэты [[Лорэш]] і [[Адывелаш]] * на паўднёвым усходзе — муніцыпалітэт [[Амадора]] * на поўдні — муніцыпалітэты [[Аейраш]] і [[Кашкайш]] * на захадзе — [[Атлантычны акіян]] == Насельніцтва == {| class="wikitable" |+ Насельніцтва муніцыпалітэта Сінтра (1801—2004) |- bgcolor="#C0C0C0" | align="center" | [[1801]] | align="center" | [[1849]] | align="center" | [[1900]] | align="center" | [[1930]] | align="center" | [[1960]] | align="center" | [[1981]] | align="center" | [[1991]] | align="center" | [[2001]] | align="center" | [[2004]] |- | align="center" | 12 486 | align="center" | 17 129 | align="center" | 26 074 | align="center" | 37 986 | align="center" | 79 964 | align="center" | 226 428 | align="center" | 260 951 | align="center" | 363 749 | align="center" | 409 482 |} == Гісторыя == Горад заснаваны ў [[1154]] годзе. Да гэтага на гэтым месцы знаходзілася аднайменная крэпасць. == Славутасці == Сінтра і наваколлі з'яўляюцца аб'ектам [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]] з-за шматлікіх славутасцяў, якія знаходзяцца на тэрыторыі раёна. У самым горадзе размешчаны [[Нацыянальны палац Сінтры]], а ў прылеглай горна-лесапаркавай зоне ([[:pt:Serra de Sintra|Serra de Sintra]]) — [[Палац Пена ў Сінтры|палац Пена]] і паўразбураны [[Замак маўраў, Сінтра|Замак маўраў]]. Непадалёк ад горада размешчаны вытанчаны [[Палац Мансерат]] і [[Кляштар капуцынаў, Сінтра|Кляштар капуцынаў]]. Стары маўрытанскі горад з крэпасцю, якую ўзяў кароль [[Афонсу I]] у 1147 г., ужо ў Сярэднявеччы служыў летняй рэзідэнцыяй партугальскіх каралёў. У Сінтры знаходзіцца знакамітае памесце [[Кінта да Рэгалейра]], на тэрыторыі якога знаходзіцца [[Кінта да Рэгалейра|Палац Рэгалейра]] і прыгожы парк, які таксама ўвайшоў у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Ад Сінтры да мора пракладзена [[трамвай Сінтры|трамвайная лінія]], якая адначасова з'яўляецца «жывым» музеем, бо на ёй ходзяць старадаўнія трамваі, пабудаваныя больш ста гадоў назад. == Эканоміка == == Раёны == {| | valign="top" | * [[Агуалва, Сінтра|Агуалва]] * [[Алгейран - Мен-Мартынш]] * [[Алмаржэн-ду-Бішпу]] * [[Белаш]] * [[Казал-дэ-Камбра]] * [[Касен]] * [[Келуш, Сінтра|Келуш]] * [[Каларэш, Партугалія|Каларэш]] * [[Масама]] * [[Міра-Сінтра]] | valign="top" | * [[Монтэ-Абраан]] * [[Мантэлавар]] * [[Перу-Піньейру]] * [[Рыу-дэ-Мору]] * [[Сан-Жуан-даш-Лампаш]] * [[Сан-Маркуш, Сінтра|Сан-Маркуш]] * [[Сан-Мартынью, Сінтра|Сан-Мартынью]] * [[Сан-Педру-дэ-Пенаферын]] * [[Санта-Марыя-і-Сан-Мігел]] * [[Тэружэн, Сінтра|Тэружэн]] |} == Фотагалерэя == <gallery> Image:Palacio Nacional, Sintra, Portugal, 2019-05-25, DD 70.jpg | [[Палац Сінтра]] Image:SintraPortugal01.JPG | [[Замак маўраў, Сінтра]] Image:Torre de menagem (Castelo dos Mouros) 373.jpg | Сцяг над замкам Image:Exterior of Palácio Nacional da Pena 0420.jpg | [[Палац Пена]] Image:Convento-dos-Capuchos Sala-do-Capitulo 17-08-08.jpg| [[Кляштар капуцынаў, Сінтра|Кляштар Капуцынаў]] </gallery> == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Спасылкі == {{Сусветная спадчына|723}} * [http://www.cm-sintra.pt/ Афіцыйны сайт муніцыпалітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110807105156/http://www.cm-sintra.pt/Artigo.aspx?ID=2236 |date=7 жніўня 2011 }} {{Сусветная спадчына ў Партугаліі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Муніцыпалітэты акругі Лісабон]] [[Катэгорыя:Гарады Партугаліі]] 877y9zlp4mnypcm8ongpw8zyqs0roht 5219555 5219546 2026-10-16T08:20:14Z M.L.Bot 261 афармленне 5219555 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Муніцыпалітэт |беларуская назва = Сінтра |арыгінальная назва = {{lang-pt| Sintra}} |падпарадкаванне = |краіна = Партугалія |герб = Brasão de Armas de Sintra.svg |сцяг = Pt-snt1.png |шырыня герба = 170 |шырыня сцяга = 130 |выява =Sintra vila 1.JPG |подпіс =Нацыянальны палац Сінтры |lat_dir= N|lat_deg =38|lat_min =47|lat_sec =50.5 |lon_dir= W|lon_deg =9|lon_min =23|lon_sec =25.5 |CoordAddon = type:city(363749)_region:PT |CoordScale = 10000 |памер карты краіны = 250 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Гістарычная вобласць |рэгіён = Эштрэмадура |рэгіён у табліцы = |від раёна = Акруга |раён =акруга Лісабон{{!}}Лісабон |раён у табліцы = |від абшчыны = Муніцыпалітэт |абшчына = Сінтра {{!}}Сінтра |абшчына ў табліцы = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = 20 раёнаў |від главы = Мэр |глава = Фернанду Сеара |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1154 |плошча = 316,749 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |насельніцтва = 363 749 |год перапісу =2001 |шчыльнасць = 1148 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = Sintrense |часавы пояс =0 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 0 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Sintra |сайт = http://www.cm-sintra.pt/ |мова сайта = pt }} '''Сі́нтра''' ({{lang-pt| Sintra}}; [{{IPA|'sĩtɾɐ}}]) — горад у [[Партугалія|Партугаліі]], цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта ў акрузе [[Лісабон (акруга)|Лісабон]]. Насельніцтва ў 2001 годзе — 27 тыс. жыхароў (горад), 363,7 тыс. жыхароў (муніцыпалітэт). Уваходзіць у [[Лісабонскі рэгіён]], у субрэгіён [[Вялікі Лісабон]]. Уваходзіць у агламерацыю [[Вялікі Лісабон]]. Паводле старога адміністрацыйнага падзелу ўваходзіў у правінцыю [[Эштрэмадура]]. [[Файл:Sintra town in Portugal.JPG |thumb|left|Краявід Сінтры ]] [[Файл:Pena_Palace_below.JPG |thumb|left|Палац Пена ]] == Размяшчэнне == За 23 км паўночны захад ад Лісабона. За 18 км ад горада знаходзіцца [[мыс Рока]] — самы заходні пункт [[Еўразія|Еўраазіяцкага кантынента]]. Муніцыпалітэт мяжуе: * на поўначы — муніцыпалітэт [[Мафра]] * на ўсходзе — муніцыпалітэты [[Лорэш]] і [[Адывелаш]] * на паўднёвым усходзе — муніцыпалітэт [[Амадора]] * на поўдні — муніцыпалітэты [[Аейраш]] і [[Кашкайш]] * на захадзе — [[Атлантычны акіян]] == Насельніцтва == {| class="wikitable" |+ Насельніцтва муніцыпалітэта Сінтра (1801—2004) |- bgcolor="#C0C0C0" | align="center" | [[1801]] | align="center" | [[1849]] | align="center" | [[1900]] | align="center" | [[1930]] | align="center" | [[1960]] | align="center" | [[1981]] | align="center" | [[1991]] | align="center" | [[2001]] | align="center" | [[2004]] |- | align="center" | 12 486 | align="center" | 17 129 | align="center" | 26 074 | align="center" | 37 986 | align="center" | 79 964 | align="center" | 226 428 | align="center" | 260 951 | align="center" | 363 749 | align="center" | 409 482 |} == Гісторыя == Горад заснаваны ў 1154 годзе, да гэтага тут была аднайменная крэпасць. == Славутасці == Сінтра і ваколіцы — аб’ект [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]] праз шматлікія славутасці. У самім горадзе размешчаны [[Палац Сінтра|нацыянальны палац Сінтры]], а ў прылеглай горна-лесапаркавай зоне ([[:pt:Serra de Sintra|Serra de Sintra]]) — [[палац Пена]] і паўразбураны [[Замак маўраў (Сінтра)|Замак маўраў]]. Паблізу горада размешчаны вытанчаны [[Палац Мансерат]] і [[Кляштар капуцынаў (Сінтра)|кляштар капуцынаў]]. Стары маўрытанскі горад з крэпасцю, якую ўзяў кароль [[Афонсу I]] у 1147 голўе, у быў летняй рэзідэнцыяй партугальскіх каралёў. У Сінтры знаходзіцца знакамітае памесце [[Кінта да Рэгалейра]] з [[Кінта да Рэгалейра|палацам Рэгалейра]] і прыгожым паркам, які таксама ўвайшоў у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Ад Сінтры да мора пракладзена [[трамвай Сінтры|трамвайная лінія]], якая адначасова «жывы» музй, бо па ёй ходзяць старадаўнія трамваі, якім больш за сто гадоў. == Эканоміка == == Раёны == {| | valign="top" | * [[Агуалва, Сінтра|Агуалва]] * [[Алгейран - Мен-Мартынш]] * [[Алмаржэн-ду-Бішпу]] * [[Белаш]] * [[Казал-дэ-Камбра]] * [[Касен]] * [[Келуш, Сінтра|Келуш]] * [[Каларэш, Партугалія|Каларэш]] * [[Масама]] * [[Міра-Сінтра]] | valign="top" | * [[Монтэ-Абраан]] * [[Мантэлавар]] * [[Перу-Піньейру]] * [[Рыу-дэ-Мору]] * [[Сан-Жуан-даш-Лампаш]] * [[Сан-Маркуш, Сінтра|Сан-Маркуш]] * [[Сан-Мартынью, Сінтра|Сан-Мартынью]] * [[Сан-Педру-дэ-Пенаферын]] * [[Санта-Марыя-і-Сан-Мігел]] * [[Тэружэн, Сінтра|Тэружэн]] |} == Фотагалерэя == <gallery> Image:Palacio Nacional, Sintra, Portugal, 2019-05-25, DD 70.jpg | [[Палац Сінтра]] Image:SintraPortugal01.JPG | [[Замак маўраў (Сінтра)|Замак маўраў, Сінтра]] Image:Torre de menagem (Castelo dos Mouros) 373.jpg | Сцяг над замкам Image:Exterior of Palácio Nacional da Pena 0420.jpg | [[Палац Пена]] Image:Convento-dos-Capuchos Sala-do-Capitulo 17-08-08.jpg| [[Кляштар капуцынаў (Сінтра)|Кляштар капуцынаў]] </gallery> == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Сусветная спадчына|723}} * [http://www.cm-sintra.pt/ Афіцыйны сайт муніцыпалітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110807105156/http://www.cm-sintra.pt/Artigo.aspx?ID=2236 |date=7 жніўня 2011 }} {{Сусветная спадчына ў Партугаліі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Муніцыпалітэты акругі Лісабон]] [[Катэгорыя:Гарады Партугаліі]] 6jraymof3c0jbd9fuzhhoqt1lklnpsv 10 127017 5219369 4181683 2026-10-15T21:15:45Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg]] → [[File:Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 5219369 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Каралеўскія дынастыі |navbar = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Каралеўскія і імператарскія дынастыі паслянапалеонаўскай Еўропы |выява = |стыль_целы = <!-- (ці "стыль =" калі ніякія іншыя стылявыя атрыбуты не выкарыстоўваюцца) --> |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = text-align:center |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Імператарскія |спіс1 = * [[Габсбургі]] [[Латарынгскі дом|Латарынгскія]] [[File:Flag of Austria-Hungary 1869-1918.svg|border|25px|link=Аўстра-Венгрыя]] * [[Асманы (дынастыя)|Асманы]] [[Выява:Flag of the Ottoman Empire.svg|border|25px|link=Асманская імперыя]] * [[Раманавы]] [[Гольштэйн-Готарпы|Готарпскія]] [[File:Flag of Russia.svg|border|25px|link=Расійская імперыя]] * [[Гогенцолерны]] [[File:Flag of the German Empire.svg|border|25px|link=Германская імперыя]] * [[Банапарты]] [[File:Flag of France.svg|border|25px|link=Другая французская імперыя]] |загаловак2 = Каралеўскія<br>і царскія |спіс2 = * [[Бурбоны]] [[File:Naval_Ensign_of_the_Kingdom_of_France.svg|border|25px|link=Рэстаўрацыя Бурбонаў]] (<small>[[Арлеанскі дом|Арлеанскія]] [[File:Flag of France.svg|border|25px|link=Ліпеньская манархія]] * [[Іспанскія Бурбоны|Іспанскія]] [[File:Flag of Spain.svg|border|25px|link=Іспанія]] * [[Неапалітанскія Бурбоны|Неапалітанскія]] [[File:Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1738).svg|border|25px|link=Неапалітанскае каралеўства]] [[File:Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1860).svg|border|25px|link=Каралеўства Абедзвюх Сіцылій]]</small>) * [[Браганса (дынастыя)|Браганса]] [[File:Flag Portugal (1830).svg|border|25px|link=Каралеўства Партугалія]] * [[Вельфы]] [[Гановерская дынастыя|Гановерскія]] [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|border|25px|link=Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі]] [[File:Flag of Hanover 1837-1866.svg|border|25px|link=Каралеўства Гановер]] * [[Вітэльсбахі]] [[File:Flag of Bavaria (striped).svg|border|25px|link=Каралеўства Баварыя]] [[File:Flag of Greece (1828-1978).svg|border|25px|link=Каралеўства Грэцыя]] {{nobr|[[Ветыны]] [[Альбертынская лінія Ветынаў|Альбертынскія]] [[Выява:Flagge Königreich Sachsen (1815-1918).svg|border|25px|link=Каралеўства Саксонія]] і [[Эрнесцінская лінія Ветынаў|Эрнесцінскія]] [[File:Flag of Belgium (civil).svg|border|25px|link=Бельгія]] [[File:Flag Portugal (1830).svg|border|25px|link=Каралеўства Партугалія]] [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|border|25px|link=Вялікабрытанія]] [[File:Flag of Bulgaria.svg|border|25px|link=Трэцяе Балгарскае царства]] }} * [[дом Насау|Насау]] [[Аранская дынастыя|Аранскія]] [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|25px|link=Нідэрланды]] * [[Гогенцолерны]] [[Выява:Flag of Prussia (1892-1918).svg|border|25px|link=Каралеўства Прусія]] [[Выява:Flag of Romania.svg|border|25px|link=Каралеўства Румынія]] * [[Вюртэмбергскі дом|Вюртэмбергі]] [[Выява:Flagge Königreich Württemberg.svg|border|25px|link=Каралеўства Вюртемберг]] * [[Бернадоты]] [[Выява:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|border|25px|link=Шведска-нарвежская унія]] [[Выява:Flag of Sweden.svg|border|25px|link=Швецыя]] {{nobr|[[Ольдэнбургская дынастыя|Ольдэнбургі]] [[File:Flag of Denmark.svg|border|25px|link=Данія]] (<small>[[Глюксбургі|Глюксбургскія]] [[File:Flag of Greece (1828-1978).svg|border|25px|link=Каралеўства Грэцыя]] [[File:Flag of Denmark.svg|border|25px|link=Данія]] [[File:Flag of Norway.svg|border|25px|link=Нарвегія]]}} і {{nobr|[[Гольштэйн-Готарпы|Готарпскія]] [[Выява:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|border|25px|link=Шведска-нарвежская унія]]}}</small>) {{nobr|[[Савойскі дом|Савоя]] [[File:Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg|border|25px|link=Сардзінскае каралеўства]] [[Выява:Flag of Italy (1861-1946).svg|border|25px|link=Каралеўства Італія (1861—1946)]] [[Выява:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|border|25px|link=Іспанія]]}} * [[Абрэнавічы]] [[Выява:State Flag of Serbia (1882-1918).svg|border|25px|link=Каралеўства Сербія]] * [[Карагеоргіевічы]] [[Выява:State Flag of Serbia (1882-1918).svg|border|25px|link=Каралеўства Сербія]] [[File:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|border|25px|link=Каралеўства Югаславія]] * [[Петравічы-Негашы]] [[File:Flag of the Kingdom of Montenegro.svg|border|25px|link=Каралеўства Чарнагорыя]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Дынастыі]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Еўропа]] </noinclude> 51abn1bvd3fjq5a5j6d6vczsgthx4uc 0 131903 5219422 5197921 2026-10-16T03:24:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219422 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Стадолічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 43|lat_sec = 54 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 29|lon_sec = 20 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Лельчыцкі |сельсавет = Стадоліцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243024014 }} '''Стадо́лічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Stadoličy}}, {{lang-ru|Стодоличи}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0024833&q_id=6815432|title=Решение Лельчицкого районного Совета депутатов от 26 марта 2009 года № 18-9 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Стадоліцкі сельсавет|Стадоліцкага сельсавета]]. У складзе камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Шлях Ільіча» і калгаса «Стадолічы». == Геаграфія == Размешчаны за 13 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра [[Лельчыцы]], за 63 км ад чыгуначнай станцыі [[Ельск]], за 221 км ад [[Гомель|Гомеля]], на шашы {{Таблічка-by|Р|128}}. == Гісторыя == Вядомы з [[1551]] года як [[сяло]] ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. З [[1793]] года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], сяло [[Буйнавіцкая воласць|Буйнавіцкай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. 3 [[20 жніўня]] [[1924]] года — цэнтр сельсавета. У ліпені [[1943]] года гітлераўцы спалілі ўсю вёску і загубілі 72 жыхароў. == Насельніцтва == * [[1778]] год — 40 двароў * [[1838]] год — 200 жыхароў * [[1886]] год — 53 двары, 443 жыхары * [[1913]] год — 209 двароў, 966 жыхароў * [[1917]] год — 200 двароў, 1198 жыхароў * [[1940]] год — 340 двароў, 990 жыхароў * [[1998]] год — 358 двароў, 889 жыхароў * [[2000]] год — 389 двароў, 914 жыхароў == Інфраструктура == Лясніцтва, механічныя майстэрні. Сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі ашчаднага банка «Беларусбанк», 2 крамы. == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, загінуўшым у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. == Вядомыя выхадцы == * [[Васіль Васілевіч Шур]] (нар. 1946) — беларускі мовазнавец. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Лельчыцкі раён}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стадолічы||127—128}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=32|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.lelchitsy.info/info/stodolichi.htm Стадолічы] {{Стадоліцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Стадоліцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёна]] iepmk8b6p6ceeyh0cigwkp95nwwve68 0 134538 5219471 5104366 2026-10-16T06:11:56Z Aliaksei Lastouski 75892 5219471 wikitext text/x-wiki {{Іерарх |імя = Ян Цывінскі |арыгінал імя = Jan Cywiński |партрэт = |апісанне = |род дзейнасці = біскуп-суфраган троцкі, адміністратар Віленскай дыяцэзіі |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = }} {{цёзкі2|Цывінскі}} '''Ян Цывінскі''' ({{lang-pl|Jan Cywiński}}; {{ДН|24|4|1772}}, [[Кузьмічы (Нарацкі сельсавет)|Кузьмічы]], [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскі павет]], [[ВКЛ]], цяпер {{МН|Мядзельскі раён|у Мядзельскім раёне|}} — {{ДС|17|11|1846}}) — рымска-каталіцкі дзеяч, біскуп, педагог, філантроп. == Біяграфія == Сын Ігната і Апалоніі з [[род Радзевічаў|Радзевічаў]] [[Цывінскія|Цывінскіх]]. Ад [[1781]] навучаўся ў [[базыльяны|базыльянскай]] школе ў [[Беразвечча|Беразвеччы]]. У [[1790]] паступіў у [[Вільня|Віленскую]] духоўную семінарыю. [[5 ліпеня]] [[1795]] высвечаны ў ксяндзы-[[Ордэн місіянераў|місіянеры]] і прызначаны прафесарам [[Віленская духоўная семінарыя|Віленскай духоўнай семінарыі]], у якой да [[1816]] выкладаў філасофію і спевы. У [[1805]]—[[1813]] дырэктар семінарыі. Ад [[1808]] пробашч у [[Віжуны|Віжунох]]. Ад [[1811]] член Віленскага капітула, канонік, ад [[1813]] пралат. У [[1816]] пакінуў Ордэн місіянераў і стаў памочнікам віленскага біскупа. У [[1818]] здаў экстэрнам іспыты ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай езуіцкай акадэміі]] і атрымаў «патэнт доктара тэалогіі і права». Ад [[1820]] займаў розныя духоўныя пасады ў [[Салокі|Салоках]], [[Свіроніс|Свіранах]], [[Гадуцішкі|Гадуцішках]]. Дзякуючы ініцыятыве і намаганням Яна Цывінскага ў [[1826]] у Гадуцішках пачалося будаўніцтва мураванага касцёла, плябаніі і школы для сялянскіх і местачковых дзяцей. [[24 мая]] [[1835]] кс. Ян Цывінскі разам з сваёй пляменніцай Францішкай Мількоўскай выдаткавалі сродкі на выхаванне 12 дзяўчынак з бедных сялянскіх сем’яў. У сваім тэстаменце Цывінскі абавязаў спадчыннікаў штогод адлічваць 200 руб. з даходаў сваіх маёнтаў на навучанне сялянскіх дзяцей чытанню і пісьму. Заснаваў фонд для бясплатнага навучання ў віленскіх школах 12 хлопчыкаў і 12 дзяўчынак і 2 алюмны (поўнае забяспячэнне адзеннем, харчам, жыллём, платай) для вучобы ў семінарыі. Ад [[1840]] [[біскупы-суфраганы віленскія|біскуп-суфраган троцкі]] і тытулярны біскуп [[Дэлькус]]у (кансакраваны [[24 жніўня]] [[1841]]). Ад [[1842]] адміністратар [[Віленская дыяцэзія|Віленскай дыяцэзіі]]. [[28 чэрвеня]] [[1843]] абраны прэзідэнтам [[Віленскае таварыства дабрачыннасці|Віленскага таварыства дабрачыннасці]]. [[29 красавіка]] [[1846]] дараваў усім прыгонным сваіх маёнткаў даўгі і выдаў вольную. Спадчыннікам ён запаветваў, каб «каб не ўладарамі былі над сялянамі, а апекунамі». Пахаваны ў Віленскай архікафедры. {{start box}} {{succession box |before = [[Тадэвуш Кундзіч]] |title = [[Біскупы-суфраганы віленскія|Біскупы-суфраганы троцкія]] |years = [[1840]]—[[1846]] |after = — }} {{end box}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.narach.org/history/people/jan_cyvinski.html Ян Цывінскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090109192629/http://www.narach.org/history/people/jan_cyvinski.html |date=9 студзеня 2009 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цывінскі, Ян}} [[Катэгорыя:Цывінскія|Ян]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мядзельскім раёне]] [[Катэгорыя:Біскупы віленскія]] [[Катэгорыя:Біскупы дэлькускія]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула]] sttf068ukgfv6bcb7cy160422wfiifi 10 134648 5219370 5219090 2026-10-15T21:15:46Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg]] → [[File:Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 5219370 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|сцягафікацыя/сцяг</noinclude>}}} | памер = {{{памер|}}} | alias = Сардзінія | flag alias = Bandiera ufficiale RAS.svg | variant = {{{variant|}}} | flag alias-1017 = Flag of the Italian region Sardinia.svg | flag alias-1571 = Savoie flag.svg | flag alias-1728 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif | flag alias-1848 = Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg | flag alias-1861= Flag of Italy (1861-1946).svg | var1 = 1017 | var2 = 1571 | var3 = 1728 | var4 = 1848 | var5 = 1861 }} nfo5tk89dfzzrsk81452apqs1vrnouq 14 138280 5219322 1899565 2026-10-15T20:06:30Z JerzyKundrat 174 5219322 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Burials in Poland}} [[Катэгорыя:Постаці Польшчы]] [[Катэгорыя:Асобы паводле краін пахавання|Польшча]] pq25v8s0txykcqrxq562xwyli7lcbju 0 139001 5219392 5150557 2026-10-15T21:42:52Z Aliaksei Lastouski 75892 5219392 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Аляксандр Хадкевіч}}{{Вучоны}} '''Аляксандр Францішак Хадкевіч''' (польск. ''Aleksander Franciszek Chodkiewicz,'' [[4 чэрвеня]] [[1776|1776,]] [[Чарнобыль]] - [[24 студзеня]] [[1838|1838,]] [[Млыніў]]) — [[асветнік]], [[пісьменнік]], [[Хімія|хімік]], [[Літаграфія|літограф]], [[мецэнат]], [[калекцыянер]], палкоўнік войска [[Варшаўскае герцагства|Варшаўскага герцагства]], генерал і сенатар [[Царства Польскае|Каралеўства Польскага]].<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/139193|title=Хадкевіч Аляксандр - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-04}}</ref><ref>Хадкевіч Аляксандр // [[Беларуская энцыклапедыя]]: у 18 т. – Мінск, 2003. – Т. 16. – С. 518.</ref><ref>''Tadeusz Estreicher, Henryk Mościck''i: Chodkiewicz Aleksander (1776–1838) generał, literat, technolog. W: ''Polski Słownik Biograficzny''. T. III. Kraków: 1937, s. 355–358.</ref> == Біяграфія == Сын [[Ян Мікалай Хадкевіч|Яна Мікалая Хадкевіча]] [[Ян Мікалай Хадкевіч|(]] 1738—1781), старасты жамойцкага, і Людвікі Жэвускай. Меў братоў Вацлава і Юзафа, а таксама сясцёр Разалію (1768—1794), замужам Любамірскую, і Эльжбету (пам. 1804), замужам за [[Мацей Радзівіл|Мацеем Радзівілам]] (1749—1800) {{Sfn|Estreicher|Mościcki|1937}}. Ад першага шлюбу з Тэрэзай Каралінай Валеўскай (1778–1846), дачкой Міхала Валеўскага, меў дачку Зоф’ю (1803–1871), замужам за графам Віктарам Асалінскім (1790–1860), і сыноў Яна Караля (1804–1855) і Мечыслава Міхала (1807–1851). Першая жонка здрадзіла яму, мела раман з князем Аляксандрам Галіцыным і пасля разводу з Хадкевічам выйшла за яго замуж. Ад другога шлюбу з Францішкай Ксаверай Шчэняўскай (1806—1855) меў сына Баляслава (1826—1867) {{Sfn|Estreicher|Mościcki|1937}}. Спачатку ён атрымаў адукацыю дома, а з 1790 года — у [[Варшава|Варшаве]] ў пансіянаце для маладых магнатаў, якім кіраваў [[Marcin Nikuta|Марцін Нікута]]. Удзельнічаў у [[Паўстанне 1794 года|паўстанні Касцюшкі]], дзе [[Тадэвуш Касцюшка|Касцюшка]] прызначыў яго маёрам Нацыянальнай гвардыі. Пасля паразы паўстання звольніўся з войска і пасяліўся на [[Валынь|Валыні]]. Прысвяціў сябе навуковай і літаратурнай працы. Яго маёнткі былі секвестраваны. Пасля акупацыі [[Вільня|Вільні]] [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам]] стаў членам Камітэта ўзброеных сіл [[Часовы ўрад ВКЛ|Часовага ўрада]]. Прызначаны палкоўнікам, выставіў свой уласны полк ([[18-ы літоўскі пяхотны полк]] ). Затым стаў ад'ютантам генерала [[Юзаф Антоні Касакоўскі|Юзафа Касакоўскага]]. У снежні 1812 года яго адправілі ў Варшаву. Правёў адзінаццаць месяцаў у абложанай [[Модлінская крэпасць|Модлінскай крэпасці]]. Пасля капітуляцыі Дэндэльса ён не падпісаў яе і быў арыштаваны расіянамі. 20 студзеня 1815 года атрымаў званне палкоўніка і начальніка штаба Гвардзейскай дывізіі Каралеўства Польскага, а 2 снежня 1818 года быў вызвалены ад службы па ўласным жаданні ў званні брыгаднага генерала. 9 красавіка 1819 года быў прызначаны сенатарам-кашталянам. Пасля прамовы ў Сенаце 4 кастрычніка 1819 года, у якой ён рэзка выступіў супраць палітыкі князя Канстанціна, Найвышэйшым указам ад 17 кастрычніка 1819 года быў пазбаўлены сенатарскага звання {{Sfn|Estreicher|Mościcki|1937}}. У 1820 годзе быў абраны ў сойм Каралеўства Польскага ад Сандамірскага ваяводства. У пачатку 1824 года арганізаваў спатканне ў Кіеве дзекабрыстаў [[Міхаіл Паўлавіч Бястужаў-Румін|Міхаіла Бястужава-Руміна]] і [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал|Сяргея Мураўёва-Апостала]] з прадстаўніком [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычнага таварыства]] С. Крыжаноўскім. 8 лютага 1826 года па загаду вялікага князя Канстанціна быў арыштаваны ў Млыніве, пад канвоем адпраўлены ў [[Санкт-Пецярбург]] і там зняволены. Вызвалены з-за адсутнасці больш сур'ёзных абвінавачванняў, павінен быў заставацца ў [[Жытомір|Жытоміры]] яшчэ год пад наглядам паліцыі. Пасля паразы [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Паўстання 1830-31 гадоў]] заставаўся ў Млыніве да сваёй смерці. У сваіх вёсках (у Млыніве і Чарнобылі) заснаваў школы, дзе выкладалі польскую і рускую мовы, арыфметыку, маральнае выхаванне і катэхізіс. У 1830 годзе зафундаваў праваслаўную царкву ў Млыніве, каб выратаваць мясцовы касцёл ад ліквідацыі. Браў удзел у стварэнні [[Крамянецкі калегіум|Валынскай гімназіі]] ў [[Крэмэнэць|Крамянцы]], штогод ахвяруючы 300 рублёў срэбрам і запісаў хімічнаму факультэту 40 000 злотых. Быў членам шматлікіх навуковых таварыстваў: Варшаўскага таварыства сяброў навукі (1804), Літоўскай адукацыйнай камісіі (1807), а ў 1818 годзе па просьбе [[Alexander Nicolaus Scherer|Аляксандра Шэрэра]] быў абраны членам-карэспандэнтам [[Расійская акадэмія навук|Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] (1818). [[Файл:Death_record_of_Aleksander_Chodkiewicz_(1838).jpg|міні|Пасведчанне аб смерці Аляксандра Хадкевіча]] Быў ганаровым членам [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] (1819). Належаў да масонскіх ложаў «''Храм Ісіды''» ў Варшаве і «''Школа Сакрата''» ў Вільні. Падтрымліваў навукоўцаў і мастакоў, у тым ліку Антонія Анджэёўскага, [[Якуб Шымкевіч|Якуба Шымкевіча]], [[Мікалай Мяноўскі|Мікалая Мяноўскага]] і [[Юзаф Аляшкевіч|Юзэфа Аляшкевіча]]. Вядомы рэвалюцыянер [[Віктар Гельтман]] нарадзіўся 23 снежня 1796 года ў вёсцы [[Вярховічы]] (зараз - [[Камянецкі раён]]), дзе яго бацька служыў адміністратарам маёнтка Аляксандра Хадкевіча. Граф не толькі матэрыяльна падтрымліваў маладога Віктара падчас навучання ў [[Свіслацкая гімназія|гімназіі ў Свіслачы]], але і наняў яго бібліятэкарам і куратарам мінералагічных і нумізматычных кабінетаў. Яго сыны Ян Караль і Мечыслаў змагаліся ў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанні 1830-31 гадоў]]. Ян Караль, знаходзячыся ў выгнанні ў [[Арэнбургская вобласць|Арэнбургскай вобласці]], пасябраваў з [[Адам Сузін|Адамам Сузінам]] і [[Тамаш Зан (паэт)|Томашам Занам]]. Пасля адбыцця катаргі Сузін некаторы час жыў у маёнтку Аляксандра Хадкевіча ў Млынаве і вучыў яго пляменнікаў. У 1838 годзе Адама арыштавалі ў Млынаве па абвінавачванні ў членстве ў [[Дэмакратычнае таварыства|Дэмакратычным таварыстве]]. Пасля падаўлення паўстання 1831 года маёнтак Вярховічы, які належаў Мечыславу Хадкевічу, быў канфіскаваны.<ref>{{Cite web|url=https://polesie.org/11750/aleksander-chodkiewicz-i-wiktor-heltman/|title=Aleksander Chodkiewicz i Wiktor Heltman – Echa Polesia|website=polesie.org|access-date=2026-06-04}}</ref> Памёр Хадкевіч у Млыніве 24 студзеня 1838 г. Пахаваны ў Млынаўскім касцёле. == Хімічныя штудыі == У 1811 годзе ён стварыў хімічную лабараторыю ў сваім палацы ў Варшаве і разам з [[Анджэй Снядэцкі|Анджэем Снядэцкім]] быў піянерам хіміі ў Польшчы Ён склаў сямітомны падручнік па хіміі (1816–1820): першыя чатыры тамы былі прысвечаны неарганічнай хіміі, том 5 - арганічнай хіміі, том 6 - хіміі жывёльных арганізмаў, том 7 - аналітычнай хіміі. У сваіх працах ён увёў уласную хімічную лексіку, якая стала прадметам палемікі са Снядэцкім. У 1816 годзе абвясціў пра спрошчаны метад атрымання калію з [[Калійныя солі|поташу]]. У 1819 годзе апублікаваў трактат пра [[Хлор|хлор,]] у якім выступаў супраць разглядання хлору як элемент. Удасканаліў кіслародную гарэлку і прадэманстраваў членам Варшаўскага таварыства сяброў навук эксперыменты па плаўленні [[Плаціна (хімічны элемент)|плаціны]], крэмнезёму і [[Бор (хімічны элемент)|бору]]. Таксама напісаў кіраўніцтва па варэнні піва (1811 г.). У 1806–1810 гадах ён праводзіў метэаралагічныя назіранні на Валыні, рукапіс якіх ён перадаў у Варшаўскае таварыства сяброў навук. У 1837 годзе быў апублікаваны яго ''«Трактат пра вагу святла».'' == Літаграфія == [[Файл:Miłośnicy_litografii_w_Warszawie_(1818).jpg|злева|міні|Літаграфія ''Аматары літаграфіі ў Варшаве'' паводле малюнка Юзэфа Лекса]] У 1818 годзе разам з Янам Сестжынскім стварыў першую ў Польшчы літаграфічную друкарню ў сваёй кватэры на вуліцы Мёядавай. Першая літаграфія («''Першая спроба літаграфіі ў Варшаве'' »), заснаваная на малюнку Яна Паўла Лелевеля, была надрукавана на друкарскім станку Хадкевіча 16 лютага 1818 года. У маі 1818 года была надрукавана літаграфія з выявай літаграфічнай студыі Хадкевіча па малюнку Юзэфа Лекса. На ёй былі выяўлены Ян Павел Лелевель, Ян Сестжынскі і граф Хадкевіч (сярэдняя постаць). У хімічнай майстэрні ён працаваў над удасканаленнем матэрыялаў, якія выкарыстоўваліся для падрыхтоўкі літаграфіі (чарніла, мел, папера). Каля 1825 года перанёс сваю студыю ў Млыніў. У 1820 годзе ён апублікаваў зборнік літаграфій вядомых палякаў з іх біяграфіямі, напісаны ім самім'', пад назвай «Партрэты знакамітых палякаў, намаляваныя на камні Валенціем Слівіцкім, з апісаннямі іх жыцця».'' == Літаратурныя творы == Пісаў і перакладаў раманы, вершы і п'есы. Ён пераклаў пяціактавую трагедыю [[Аўгуст фон Кацэбу|Аўгуста Коцэбу]] ''«Іспанія ў Перу, або Смерць Раілы'' » (1797) і напісаў трагедыі ''«Катон ва Утыцы''» (1809), ''Тэона'' (1816), ''Вірджынія'' (надрукавана разам з ''Катонам'' як першы том Збору твораў, 1817 г.). У рукапісах захаваліся драмы ''«Селіко, або Узнагароджаная цнота»'', ''«Ядвіга — каралева Польшчы»'', ''«Карфаген»'', раман ''«Паўліна»'' і іншыя . Хадкевіч таксама пакінуў мемуары («''Гісторыя найвыдатнейшых падзей майго жыцця, напісаная мной уласнаручна, разам з некаторымі дадаткамі, якія могуць быць выкарыстаны для польскай гісторыі з 1777 па 28 снежня 1819 года''»), апублікаваныя толькі ў 2010 годзе.<ref>Marek Nalepa: ''„Płyną godziny pomiędzy nadzieją i bojaźnią czułą”. Polityczne i egzystencjalne rany Polaków epoki porozbiorowej. Studia i teksty''. Rzeszów: Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2010. <nowiki>ISBN 978-83-7338-592-4</nowiki>.</ref> == Калекцыянаванне == [[Файл:Exlibris_Aleksandra_Chodkiewicza.jpg|міні|Экслібрыс Хадкевіча]] Збіраў кнігі, карціны, манеты, мінералы і скульптуры. Ён таксама вёў архіў. Спачатку калекцыя знаходзілася ў [[Пэкаліў|Пэкаліве]], потым у Варшаве ў кватэры на вуліцы Мядовай, 484, і, нарэшце, у палацы ў Млыніве. Пачаў збіраць бібліятэку ў 1801 годзе. Да 1810 года яна налічвала 10 000 тамоў. У 1812 годзе ён пашырыў яе, купіўшы кніжную калекцыю Нікуты, а ў 1816 годзе — кнігі, якія ён атрымаў у спадчыну ад маці, і набытую бібліятэку Юзэфа Жэвускага . Да 1826 года кніжная калекцыя сям'і Хадкевічаў налічвала 25 000 тамоў. У 1823 годзе бібліятэка была прададзена з аўкцыёну і раскідана. Астатнія кнігі былі інвентарызаваны пасля смерці Хадкевіча; спіс уключае прыблізна 3600 адзінак захоўвання. Некаторыя з тамоў мелі экслібрыс з гербам Хадкевічаў і надпісам «З кніг Аляксандра Хадкевіча». Бібліятэчная калекцыя, пашыраная спадчыннікамі Аляксандра да 30 000 тамоў, была часткова знішчана бальшавікамі ў 1917–1919 гадах; рэшткі разам з архіўнымі матэрыяламі былі перададзены ў дар Нацыянальнаму музею ў Кракаве Мечыславам Хадкевічам у 1920 і 1936 гадах. З 1951 года калекцыя, так званы Млыніўскі архіў Хадкевіча, які змяшчае дакументы 1499–1932 гадоў, знаходзіцца ў Нацыянальным архіве ў Кракаве (спасылка AMCh 1–1121), а рукапісы знаходзяцца ў Бібліятэцы князёў Чартарыйскіх. == Працы == ·       ''[https://polona.pl/item/664121/2/ Mowa ... Alexandra ... Chodkiewicza, członka Zgromadzenia Warszawskiego Przyjaciół Nauk, jmieniem tegoż Zgromadzenia przy otwarciu Wołyńskiego Gimnazyum dnia 1 października 1805 roku w Krzemieńcu miana]. 1805.'' ·       ''[https://polona.pl/item/786003/2/ Nauka robienia piwa]. Warszawa: 1811.'' ·       ''[https://polona.pl/item/766228/2/ Tablice stosunku dawnych miár i wag francuzkich i koronno-litewsko-polskich z miarami i wagami nowémi a przyiętémi we Francyi]. Warszawa: 1811.'' ·       ''[http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/publication/111321/ O rękodzielni Prusianu żelaza. „Dziennik Gospodarczo-Rolniczy”. 1, s. 55–73], 1812.'' ·       ''[http://www.wbc.poznan.pl/Content/126106/index.djvu O robieniu hałunu. „Pamiętnik Warszawski”. 1, s. 135–141], 1815.'' ·       ''[http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=97604&from=&dirids=1&ver_id=&lp=9&QI= O nowej istocie odkrytej w roślinie zwanej Vareck. „Pamiętnik Warszawski”. 1, s. 62–74], 1815.'' ·       ''[https://polona.pl/item/417641/187/ Proces robienia kruszcu zwanego Potasium]. W: Aleksander Kraushar: Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk 1800–1832: monografia historyczna osnuta na źródłach archiwalnych. Ks. 3, Czasy Królestwa Kongresowego. [T. 1], Czterolecie pierwsze: 1816–1820. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1902, s. 359–361.'' ·       ''[https://polona.pl/item/827274/0/ Teona: traiedyiá w 3 aktach]. Warszawa: 1816.'' ·       ''[https://polona.pl/item/776246/3/ Chemiia. T. 1.] Warszawa, 1816.'' ·       ''[https://polona.pl/item/776246/3/ Chemiia. T. 2.] Warszawa: drukiem Józefa Węckiego, 1816.'' ·       ''[https://polona.pl/item/776246/3/ Chemiia. T. 3.] Warszawa: drukiem Zawadzkiego i Węckiego, 1816.'' ·       ''[https://polona.pl/item/799766/3/ Chemiia. T. 4.] Warszawa: drukiem Zawadzkiego i Węckiego, 1817.'' ·       ''[https://polona.pl/item/800491/4/ Chemiia. T. 5.] Warszawa: drukiem Zawadzkiego i Węckiego, 1817.'' ·       ''[https://polona.pl/item/759245/2/ Pisma wierszém i prozą Alexandra Chodkiewicza]. Warszawa: w Druk. przy Nowolipiu Nro 646, 1817.'' ·       ''[http://www.wbc.poznan.pl/Content/122552/index.djvu Odpowiedź na niektóre uwagi Jędrzeja Śniadeckiego, umieszczone w Pamiętniku Warszawskim na miesiąc sierpień roku bieżącego. „Pamiętnik Warszawski”. 9, s. 59–77], 1817.'' ·       ''[https://polona.pl/item/794970/4/ Chemiia. T. 6.] Warszawa: drukiem Zawadzkiego i Węckiego, 1818.'' ·       ''[http://www.wbc.poznan.pl/Content/122436/index.djvu Postrzeżenia względem topnienia ciał. „Pamiętnik Warszawski”. 10, s. 381–390], 1818.'' ·       ''[http://www.wbc.poznan.pl/Content/122554/index.djvu O pyroforach. „Pamiętnik Warszawski”. 11, s. 88–93], 1818.'' ·       ''[https://polona.pl/item/778641/4/ Rozprawa o gazie kwasu solowego ukwaszonego, czyli chlorynie]. Warszawa: 1819.'' ·       ''[http://www.wbc.poznan.pl/Content/122565/index.djvu?djvuopts&page=118 O machinie Abrahama Sterna. „Pamiętnik Warszawski”. 14, s. 118–122], 1819.'' ·       ''[https://polona.pl/item/799323/3/ Chemiia. T. 7]. Warszawa: drukiem Zawadzkiego i Węckiego, 1820.'' ·       ''[https://polona.pl/item/283138/1/ Portrety wsławionych Polaków rysowane na kamieniu przez Walent. Sliwickiego, z opisem ich życia przez Alex. Chodkiewicza]. Warszawa: w Drukarni przy Nowolipiu, 1820.'' ·       ''[https://polona.pl/item/770595/2/ Rozprawa o ciężarze światła]. Wilno: J. Zawadzki, 1837.'' == Успаміны пра Хадкевіча == Казімір Брадзінскі прысвяціў яму паэтычны ліст ''Да графа Аляксандра Хадкевіча.'' Антоні Анджэёўскі так згадваў свайго патрона:<blockquote> Дом графа Аляксандра Хадкевіча можна было назваць малым музеем: багатая бібліятэка, прыгожы збор карцін, шматлікія і найноўшыя інструменты і прылады астранамічныя і фізічныя, заможная хімічная лабараторыя, у якой граф, дасведчаны ў гэтай навуцы, любіў працаваць, правяраючы новыя адкрыцці і робячы ўсё новыя назіранні. Да таго невялікі, але добра ўладкаваны тэатр, выдатны аркестр пад кіраўніцтвам віртуоза і кампазітара п. Каршміта — словам, усё там было, што толькі розум мог пажадаць, каб задаволіць пачуцці. Граф быў вучоным, выдатным вучоным — гэта нядзіўна, з дзяцінства выпрацаваў у сабе гэтага духа, гэтую любоў да навук і ішоў ужо гэтым шляхам усё сваё жыццё. Але граф меў сэрца, у якім тлелі найшляхетнейшыя пачуцці веры, любові да айчыны і любові да бліжніх.<ref>[https://polona.pl/item-view/e57f981d-3406-4d95-be75-589a2c8d89eb/0/20376d1d-7218-4b92-996c-0574f4636df0 ''Andrzejowski, Antoni''. Ramoty starego Detiuka o Wołyniu. T. 1. Wilno: 1914.] Ss. 221-223.</ref></blockquote> == Спасылкі ў літаратуры == Паводле Яна Станіслава Быстроня, «можна было б выказаць здагадку, што малады граф у ''[[Пан Тадэвуш|«Пане Тадэвушы»]]'', таксама фантазер, мастак, закаханы ў атмасферу, які фінансуе полк для Напалеона за свой кошт, створаны па ўзоры Хадкевіча».<ref>Jan Stanisław Bystroń: ''[https://zbc.uz.zgora.pl/dlibra/doccontent?id=18827 Literaci i grafomani z czasów Królestwa Kongresowego 1815–1831]''. Lwów-Warszawa: Książnica–Atlas, 1938, s. 153–162.</ref> Софі Корвін-Пётроўская высунула тэзіс, што [[Анарэ дэ Бальзак]] стварыў героя свайго рамана ''[[Poszukiwanie absolutu|«У пошуках абсалюту»]]'', Бальтазара Клаэса, па ўзоры Хадкевіча.<ref>Sophie Korwin-Piotrowska: ''Balzac et le monde slave; Balzac en Pologne: Essai de bibliographie''. Paris: 1933, s. 230–231</ref> == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1838 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1776 годзе]] [[Катэгорыя:Хімікі Польшчы]] [[Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Хадкевічы]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 1bpygpio9gwgjd1hi65fzo3mhut09jg 0 142819 5219443 4185358 2026-10-16T05:40:42Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Пржэмысловічы]] на [[Пржэмыславічы]] 5219443 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пржэмыславічы]] sw2qsvamlcmad8i5lz3bhqziudz7j9j 0 142823 5219450 4185384 2026-10-16T05:41:52Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Пржэмысловічы]] на [[Пржэмыславічы]] 5219450 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пржэмыславічы]] sw2qsvamlcmad8i5lz3bhqziudz7j9j 0 147165 5219229 5100937 2026-10-15T14:40:25Z M.L.Bot 261 /* Насельніцтва */ 5219229 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лявонпаль |вобласць = Віцебская |раён = Мёрскі |сельсавет = Узмёнскі }} '''Ляво́нпаль'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liavonpaĺ}}, {{lang-ru|Леонполь}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Заходняя Дзвіна]]. Уваходзіць у склад [[Узмёнскі сельсавет|Узмёнскага сельсавета]] [[Мёрскі раён|Мёрскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. == Гісторыя == У XVIII ст. [[Пісар вялікі літоўскі|пісар вялікі]] [[Мікалай Тадэвуш Лапацінскі]] набыў маёнтак ''Чурылавічы'' ў [[Полацкае ваяводства|Полацкім ваяводстве]] і перайменаваў яго ў Лявонпаль у гонар свайго бацькі [[Лявон Лапацінскі|Лявона Лапацінскага]] (1663—1732) — мсціслаўскага мастаўнічага і ўдзельніка [[Бітва пад Венай (1683)|бітвы пад Венай (1683)]]. У 1768—1769 гг. Мікалай Тадэвуш Лапацінскі ўзвёў тут невялікі палац у стылі позняга барока (захаваўся да нашага часу), побач з якім разбіў французскі парк на тэрасах. На галоўнай восі сядзібы стаяла брама (не збераглася)<ref>Людміла Хмяльніцкая. [http://www.poiskturov.by/cgi-bin/newspaper.cgi?t=text&id=2265 Паштоўка з Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305085022/http://www.poiskturov.by/cgi-bin/newspaper.cgi?t=text&id=2265 |date=5 сакавіка 2016 }} // «Туризм и Отдых» № 19, 2008.</ref>. У 1772 г. у мястэчку збудавалі драўляную ўніяцкую царкву са званіцай. Да 1840-х гадоў у Лявонпалі існавала ткацкая фабрыка, якую заснаваў гаспадар маёнтка [[Ян Нікадзім Лапацінскі]]. Ткацкія станкі для яе былі закуплены ў [[Англія|Англіі]]. Фабрыка была вядомая на ўсю Беларусь дзякуючы вытворчасці высокаякасных ільняных вырабаў: каберцаў, абрусаў, палатна сурвэтак з гэтак званага друйскага лёну. Частка яе прадукцыі экспартавалася ў еўрапейскія краіны<ref>Материалы по истории и географии Дисненского и Вилейского уездов Витебской губернии. Витебск : Губерн. типолитография, 1896. — 262 с. С. 133</ref>. Апроч таго, працавалі капялюшная і суконная вытворчасці. У 1791 годзе [[Ян Нікадзім Лапацінскі]] ў сваім маёнтку Лявонпаль, які пасля [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772)]] стаў знаходзіцца каля адміністрацыйнай мяжы з Расійскай імперыяй, паставіў [[Мемарыяльная калона ў гонар прыняцця Канстытуцыі 1791 года (Лявонпаль)|мемарыяльную калону]] ў гонар [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая 1791 года]], каб увекавечыць месца, дзе заканчваецца свабода і пачынаецца няволя. У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Лявонпаль апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам воласці Дзісенскага павета [[Мінская губерня|Мінскай]], з [[1842]] г. [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У часы [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання]] ў [[1831]] г. расійскія карнікі спалілі тутэйшы палац. Станам на [[1866]] г. у мястэчку было 26 двароў. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Лявонпаль апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе стаў цэнтрам гміны [[Браслаўскі павет (1922—1940)|Браслаўскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У міжваенны перыяд ў Лявонпалі знаходзілася Гміннае ўпраўленне памежнай заставы. Паводле [[Ольгерд Хамінскі|Ольгерда Хамінскага]], станам на 1927-1933 гг. у гэтай вёсцы доля [[Літоўская мова|літоўскамоўнага]] насельніцтва складала 91-100 %.<ref>[https://journals.ispan.edu.pl/index.php/abs/pl/article/view/abs.2010.014 Olgierd Chomiński, Leszek Bednarczuk. Obszar językowy litewski w Państwie Polskim 1927-1933] // Acta Baltico-Slavica, 2010, 34. С. 224.</ref> У 1939 г. Лявонпаль увайшоў у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Статус паселішча панізілі да вёскі. З кастрычніка 1940 г. цэнтр сельсавета. У 1941—1944 гадах акупаваны нацыстамі. Брацкая магіла савецкіх воінаў знаходзіцца ў цэнтры вёскі, у скверы. Пахаваны 55 воінаў, якія загінулі ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У 1950 годзе на магіле пастаўлены абеліск. Да ліпеня 1965 г. Лявонпаль з’яўляўся цэнтрам [[Лявонпальскі сельсавет|Лявонпальскага сельсавета]]. Пасля скасавання сельсавета паселішча ўваходзіла ў склад спачатку [[Даўгінаўскі сельсавет (Мёрскі раён)|Даўгінаўскага сельсавета]], а потым, з 16 верасня 2010 г. — у склад [[Узмёнскі сельсавет|Узмёнскага сельсавета]]. <center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Lavonpal, Łapacinski. Лявонпаль, Лапацінскі (1901-29) (2).jpg|Сядзіба, палац Выява:Lavonpal, Łapacinski. Лявонпаль, Лапацінскі (1930).jpg|Сядзіба, брама Выява:Lavonpal, Łapacinski. Лявонпаль, Лапацінскі (1901-29) (11).jpg|Сядзіба Выява:Lavonpal, Łapacinski. Лявонпаль, Лапацінскі (1901-29) (13).jpg|Прысада Выява:Lavonpal, Kalona. Лявонпаль, Калёна (1901-29).jpg|Мемарыяльная калона ў гонар [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая 1791 года]], пастаўленая [[Ян Нікадэм Лапацінскі|Янам Лапацінскім]] у 1791 г. Выява:Lavonpal, Trajeckaja. Лявонпаль, Траецкая (1930).jpg|Царква Выява:Lavonpal, Trajeckaja. Лявонпаль, Траецкая (1901-29).jpg|Царква, з боку апсіды Выява:Lavonpal, Trajeckaja. Лявонпаль, Траецкая (1901-29) (6).jpg|Царква, інтэр'ер </gallery></center> == Насельніцтва == * 1866 год — 109 чал., з іх 27 праваслаўных, 15 каталікоў, 65 іўдзеяў, 2 евангелісты<ref>Leonpol // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/147 147].</ref> * 1921 год — 382 чал.<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII. Część II. Ziemia Wileńska. Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923</ref> == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Станіслававіч Пучынскі]] (1971—2021) — беларускі журналіст, рэдактар, краязнавец, фатограф. == Славутасці == * [[Мемарыяльная калона ў гонар прыняцця Канстытуцыі 1791 года (Лявонпаль)|Калона ў гонар Канстытуцыі 3 мая 1791]] (1791) — {{ГККРБ 4|212Д000928}} * [[Сядзібна-паркавы ансамбль Лапацінскіх (Лявонпаль)|Сядзібна-паркавы комплекс Лапацінскіх]] (1750), зараз будынак адаптаваны пад касцёл — {{ГККРБ 4|212Г000561}} * [[Свята-Троіцкая царква (Лявонпаль)|Царква Святой Троіцы]] (1774—1782; колішняя грэка-каталіцкая, цяпер ва ўладанні [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату|БЭМП]]) — {{ГККРБ 4|212Г000562}} * Брацкая магіла — {{ГККРБ 4|213Д000563}} === Страчаная спадчына === * Касцёл Ісуса (пач. XX ст.) == Галерэя == <center><gallery caption="Краявіды Лявонпаля" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Lavonpal, siadziba (23.05.2007).jpg|Палац (цяпер касцёл) Выява:Lavonpal. Лявонпаль (2007).jpg|Палац Выява:Lavonpal. Лявонпаль (05.2007).jpg|Сядзіба Выява:Lavonpal, brama (23.05.2007).jpg|Сядзіба, брама Выява:Lavonpal, kalona (23.05.2007).jpg|Мемарыяльная калона ў гонар [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая 1791 года]], пастаўленая [[Ян Нікадэм Лапацінскі|Янам Лапацінскім]] у 1791 г. Выява:Lavonpal, carkva (23.05.2007).jpg|Царква Выява:Lavonpal. Лявонпаль (23.05.2007).jpg|Вуліца Выява:Lavonpal, Dźvina. Лявонпаль. Дзьвіна (23.05.2007).jpg|Дзвіна </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Leonpol // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/147 147]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Liavonpaĺ}} {{Узмёнскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Узмёнскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёна]] [[Катэгорыя:Лявонпаль| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства]] lf1udplfe7fbmcxkjrowj2vo0ht9d6m 0 150234 5219413 5204152 2026-10-15T23:42:25Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5219413 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Вуліца Ракаўская |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = Астроўскага |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = 53.905223 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 27.545793 |lon_min = |lon_sec = |фота = Rakaǔskaja street (Miensk).JPG |памер фота = |подпіс = вул. Ракаўская, 20 |раён = [[Цэнтральны раён (Мінск)|Цэнтральны раён]] |гістарычны раён = [[Ракаўскае прадмесце]] |метро = <font color=white size=2><span style="background:red;align:center;">'''&nbsp;2&nbsp;'''</span></font>[[Фрунзенская (станцыя метро, Мінск)|Фрунзенская]] (80 м),<br/><font color=white size=2><span style="background:red;align:center;">'''&nbsp;2&nbsp;'''</span></font>[[Няміга (станцыя метро, Мінск)|Няміга]] (250 м)<br><font color=white size=2><span style="background:green;align:center;">'''&nbsp;3&nbsp;'''</span></font> [[Юбілейная плошча (станцыя метро)|Юбілейная плошча]] |індэкс = |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 0,6 км |класіфікатар = |на карце openstreetmap = |на карце яндэкс = |на карце гугл = |Commons = |sort = }} '''Вуліца Ра́каўская''' (у 1937—1993 гадах — '''вуліца Астроўскага''') — вуліца ў [[Ракаўскае прадмесце|Ракаўскім прадмесці]] ў [[Цэнтральны раён (Мінск)|Цэнтральным раёне]] горада [[Мінск]]а. Вуліца пачынаецца ад [[вуліца Няміга|вуліцы Няміга]] і заканчваецца [[Юбілейная плошча (Мінск)|Юбілейнай плошчай]], ляжыць паміж [[праспект Пераможцаў (Мінск)|праспектам Пераможцаў]] і вуліцай [[вуліца Раманаўская Слабада|Раманаўская Слабада]]. Нумарацыя дамоў вядзецца ад [[Вуліца Няміга|вул. Нямігі]]. == Гісторыя == [[Файл:Miensk, Rakaŭskaja. Менск, Ракаўская (XX).jpg|міні|злева|Ракаўская вуліца ў пач. XX ст.]] У [[XVII]] стагоддзі, частка зямельных участкаў [[Ракаўскае прадмесце|Ракаўскага прадмесця]] перайшла ва ўладанне {{нп3|Свята-Петра-Паўлаўскі мужчынскі манастыр (Мінск)|Свята-Петрапаўлаўскага праваслаўнага манастыра|ru|Monaster Świętych Piotra i Pawła w Mińsku}}. На вуліцы з часам пачалі з’яўляцца каменныя і драўляна-мураваныя будынкі. Галоўным чынам, гэта былі так званыя [[даходны дом|даходныя дамы]], якія знаходзіліся ва ўласнасці буйных домаўладальнікаў і царквы<ref name="tsm"/>. Вуліца Ракаўская пазначана на захаваным «Плане губернскага горада Мінска 1793 года». Па тых часах яна была даволі працяглай; Яна адыходзіла ад Нямігскай вуліцы з паўночнага захаду і ўлівалася ў былы [[Ракаўскі тракт]] (сучасная [[вуліца Харкаўская (Мінск)|вул. Харкаўская]]), які злучаў [[Мінск]] з мястэчкам [[Ракаў]]. Ніжні ўчастак Ракаўскай нейкі час называўся Юр’еўскай вуліцай, але ўжо да канца XIX стагоддзі апошняя знікае з карты горада. Паводле паліцэйскай справаздачы [[1893]] года, яе працягласць на той час складала 320 [[сажань|сажаняў]] (672 метра), а шырыня вагалася ад 3 (6,3 метра) да 4,7 сажаняў (9,9 метра). Ракаўская мела [[маставая|маставую]] і ў цёмны час сутак асвятлялася ліхтарамі<ref name="tsm"/>. З канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] Ракаўская ператвараецца ў фабрычна-завадскую вуліцу. У [[1896]] годзе тут адкрылася шпалерная фабрыка Шыфмановіча. Яна размясцілася ў доме Дам’е на рагу Ракаўскай і Няміга-Ракаўскай вуліц (сёння будынак належыць хлебазаводу № 1). У [[1912]] годзе на фабрыцы працавалі 29 рабочых, ужываліся паравая і дынама-машыны. Праз два гады пасля адкрыцця гэтага прадпрыемства купец Абрам Эпштэйн атрымлівае дазвол гарадскіх улад на размяшчэнне шпалернай фабрыкі ў доме Поляка на вуліцы Ракаўскай (будынак на гэтай вуліцы пад № 30 захаваўся і да гэтага часу). Прадпрыемства было абсталявана чатырма друкарнымі машынамі і вырабляла ў суткі каля 4 тысяч кавалкаў шпалер. У 1909 годзе на фабрыцы Эпштэйна здарыўся пажар. Тады ж гаспадар атрымаў дазвол на ўзвядзенне новага будынка, які быў пабудаваны непадалёк ад Ракаўскай у 1910 годзе. У пачатку ХХ стагоддзі на Ракаўскай адна за другой з’яўляюцца абутковыя фабрыкі. Першая з іх — «Труд» Гольдберга, Бенцмана і Гурвіча — адкрылася ў 1910 годзе пад адным дахам са шпалерным прадпрыемствам Эпштэйна. Паводле справаздач 1913 года, тут было выраблена 15 тысяч пар абутку. Прадпрыемства «Скараход» пачало працаваць у [[1912]] годзе ў будынку, які захаваўся да нашага часу (дом № 18). Праз год на фабрыцы, запушчанай Маскоўскім акцыянерным таварыствам скуры і механічнага абутку «Шэўрахром», працавалі 35 рабочых. У 1914 годзе, калі пачалася [[Першая сусветная вайна]], прадпрыемства шыла боты для дзеючай арміі. У гэты перыяд у вытворчасці былі заняты ўжо 79 чалавек<ref name="tsm"/>. У [[1937]] г. названа ў гонар рускага савецкага пісьменніка [[М. А. Астроўскі|М. А. Астроўскага]], які памёр за год да гэтага. У 1973 годзе пры рэканструкцыі Нямігі была знішчана забудова ў пачатку вуліцы<ref name="tsm"/>. == Характэрныя будынкі і збудаванні == Забудова вул. Ракаўскай з'яўляецца кампазіцыйнай воссю Ракаўскага прадмесця. Забудова складаецца з трох асноўных комплексаў, якія створаны ў [[19 стагоддзе|19]]—пачатку [[20 ст.]] Першы ўключае дамы № 12-20/45, другі — дамы № 15-19, трэці — дамы № 24—32. Архітэктура асобных будынкаў мае [[Эклектыка (архітэктура)|эклектычны]] характар. Разам яны ўтвараюць цікавы куток [[Гістарычны цэнтр Мінска|старога Мінскa]]<ref name="ЗП"/>. === Па няцотным баку === Дамы № 15—19 утвараюць адзіны фронт забудовы<ref name="ЗП"/>. * № 15 — двухпавярховы прамавугольны ў плане цагляны будынак, пабудаваны ў сярэдзіне [[19 ст.]] Мае невялікі [[рызаліт]] і накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. Галоўны фасад падзелены па гарызанталі [[карніз]]ам. Аконныя праёмы прамавугольнай формы, на другім паверсе дэкарыраваны прамымі [[сандрык]]амі. У цэнтральнай частцы дваровага фасада на другім паверсе маленькі [[балкон]]<ref name="ЗП"/>.  — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 17 — [[Дом Чэрчыса]]<ref name="tsm">[http://tsm.by/modules.php?name=Pages&page=5 Вуліца Ракаўская]</ref> — пабудаваны ў 1895 г. з цэглы. У пачатку [[20 ст.]] прыстасаваны пад танцавальную залу, потым — кінатэатр<ref name="ЗП"/>. Падчас [[першая руская рэвалюцыя|першай рускай рэвалюцыі]] 1905—1906 гг. у глядзельнай зале праходзілі зборы рэвалюцыянераў<ref name="tsm"/>. Двухпавярховы cіметрычны прамавугольны ў плане будынак. Цэнтрам кампазіцыі галоўнага фасада з'яўляецца неглыбокі [[рызаліт]], расчлянёны плоскімі [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]], паміж якімі выцягнутыя высокія паўцыркульныя [[акно|вокны]] на 2 паверхі з [[замковы камень|замковым каменем]]. Над карнізам рызаліта [[атык]]авая сценка, у якой прарэзаны невялікія прамавугольныя [[аконны праём|аконныя праёмы]]<ref name="ЗП"/>.  — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 19 — двухпавярховы прамавугольны ў плане цагляны будынак, пабудаваны ў канцы [[19 ст.]] Накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. Галоўны фасад [[Чляненне (архітэктура)|расчлянёны]] па гарызанталі шматслаёвым [[карніз]]ам. Аконныя праёмы [[лучковая арка|лучковыя]], дэкарыраваны лучковымі на першым і прамымі на другім паверхах [[сандрык]]амі<ref name="ЗП"/>.  — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 19а  — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 23  — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 25  — {{ГККРБ 4|711Е000001}} === Па цотным баку === ==== Ад Нямігі да вул. Вызвалення ==== * № 2а — мураваны царкоўны дом, пабудаваны ў [[1892]]—[[1897]] гг<ref name="ГККРБ">{{крыніцы/ГККРБ-2009|}}</ref>. — {{ГККРБ 4|711Е000001}} [[Файл:МИНСК. Петропавловская церковь - MINSK. St Peter and St Paul orthodox Church (1612).jpg|thumb|Петрапаўлаўская царква]] * № 4 — [[Петрапаўлаўская царква (Мінск)|Петрапаўлаўская царква]], пабудаваная ў [[1613]] годзе, з фрагментам агароджы, якая была ўзведзена, верагодна, пад час капітальнай перабудовы царквы. Помнік архітэктуры [[барока]]<ref name="ГККРБ"/>. — {{ГККРБ 4|712Г000219}} : Будаўніцтва мураванай царквы і мужчынскага манастыра было распачата праваслаўным брацтвам у [[1611]]—[[1612]] гг. з дазволу [[Кароль польскі|польскага караля]] і [[Вялікі князь літоўскі|вялікага князя літоўскага]] [[Жыгімонт III|Жыгімонта ІІІ]]. Пляц для будаўніцтва быў дараваны [[23 лістапада]] [[1611]] г. княгіняй Аўдоццяй Рыгораўнай Друцкай-Горскай, удавой [[маршалак каралеўскі|каралеўскага маршалка]] [[Багдан Статкевіч|Багдана Статкевіча]]. У [[1619]] г. тэрыторыя манастыра пашырылася за кошт пляца, ахвяраванага Ганнай Агінскай, які таксама знаходзіўся на вул. Вялікай Юр’еўскай (сучасная вул. Ракаўская) сумежна з манастырскай зямлёй. У [[1624]] г. [[кіеўскі мітрапаліт]] [[Пётр Магіла]] выдаў грамату з благаславеннем на адкрыццё пры храме жаночага манастыра<ref name="ГККРБ"/>. : У часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] Свята-Кацярынінская царква была надзелена статусам кафедральнага [[Сабор (храм)|сабора]], але ў [[1799]] г. з-за таго, што храм знаходзіўся на ўскраіне горада, пераўтвораны ў прыходскую царкву і толькі ў [[1844]] г. зноў узведзены ў статус гарадскога сабора. У [[1812]] г. пад час французскай акупацыі царква моцна пацярпела. Аднак у [[1813]]—[[1814]] гг. храм быў адрамантаваны. У [[1870]]—[[1872]] гг. на вылучаныя графам Мураўёвым сродкі храм капітальна перабудаваны і былі распісаны сцены. У чэрвені 1881 г. у Мінску адбыўся [[Пажар 1881 года ў Мінску|вялікі пажар]], пад час якога была пашкоджана царква. У [[1911]] г. зноў разглядалася пытанне аб рамонце царквы. Вядома, што ў [[1914]] г. быў праведзены ўнутраны рамонт. Знадворныя рамонтныя работы (замена даху, афарбоўка сцен) не выкананы<ref name="ГККРБ"/>. : Пасля [[1917]] г. храм быў закрыты. У [[1941]] г. зноў асвячоны і адкрыты для набажэнстваў. Пашкоджаны ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Пасля [[вызваленне Мінска|вызвалення Мінска]] ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў царква была часова прыстасавана пад жыллё. У [[1946]] г. было вырашана прыстасаваць яе пад [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Цэнтральны дзяржаўны архіў Кастрычніцкай рэвалюцыі]], тут былі размешчаны [[Архіў навукова-тэхнічнай дакументацыі БССР]] і [[Архіў-музей літаратуры і мастацтва БССР]]<ref name="ГККРБ"/>. У сувязі з гэтым цалкам перароблены інтэр’еры, цэнтральны неф быў падзелены на чатыры паверхі, у апсідзе зроблена лесвіца. У [[1972]]—[[1979]] гг. царква рэстаўрыравана (архітэктар [[А. І. Курто]]) з аднаўленнем аблічча храма паводле стану на [[XVII]]—[[XVIII]] стст. У [[1991]] г. перададзена вернікам. : Царква ўяўляе сабой мураваную трохнефавую шасціслуповую [[базіліка|базіліку]] з пяціграннай [[апсіда]]й і дзвюма [[вежа]]мі. Галоўны фасад трохчасткавы: цэнтральная частка завершана высокім трохвугольным [[франтон]]ам, над уваходам вялікае паўцыркульнае [[акно]]; дзве бакавыя часткі дэкарыраваны неглыбокімі [[ніша]]мі паўцыркульнага і прамавугольнага абрысу, фланкіраваны трох’яруснымі [[вежа]]мі-[[званіца]]мі, якія завершаны шлемападобнымі [[купал]]амі. Над апсідай — [[франтон]] асноўнага аб’ёму з люкарнай. Бакавыя фасады дэкарыраваны высокімі [[пілястра]]мі, паміж імі ў неглыбокіх нішах размешчаны спараныя паўцыркульныя вокны, якія асвятляюць бакавыя і цэнтральныя [[неф]]ы. Сцены завершаны тонкапрафіляваным [[карніз]]ам. У [[інтэр'ер]]ы цэнтральны неф мае [[цыліндрычныя скляпенні]] з [[распалубка]]мі, бакавыя нефы — [[Крыжовыя скляпенні|крыжовыя]]<ref name="ГККРБ"/>. * № 12 — двухпавярховы чатырохвугольны ў плане цагляны будынак, пабудаваны ў пачатку [[19 ст.]] Мае сіметрычнае аб’ёмна-прасторавае вырашэнне. Галоўны фасад падзелены [[карніз]]ам. Цэнтральная частка вылучана [[партал]]ам-[[арка]]й увахода. Сцены першага паверха прарэзаны невялікімі лучковымі [[аконны праём|аконнымі праёмамі]] без [[ліштвы|ліштваў]], на другім паверсе вокны дэкарыраваны прамымі [[сандрык]]амі. Пад карнізам пакатага [[двухсхільны дах|двухсхільнага даху]] праходзіць пояс [[Дэнтыкул|сухарыкаў]]. Цяпер у будынку размешчаны грамадскія ўстановы<ref name="ЗП"/>. — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 12а — трохпавярховы Г-падобны ў плане цагляны будынак, пабудаваны ў [[19 ст.]] Размешчаны ў глыбіні квартала. Накрыты чатырохсхільным [[вальмавы дах|вальмавым дахам]]. Фасады вырашаны строга і лаканічна. Плоскія сцены члянёны лучковымі вокнамі без [[ліштва]]ў. Дэкаратыўныя элементы ў архітэктурнай аздобе адсутнічаюць. Выкарыстоўваецца як жылы<ref name="ЗП"/>. — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 14 — [[Дом Рубінштэйна]]<ref name="руб">{{ГБ|http://globustut.by/minsk/index6.htm#rakovskaya14_muzh_uchilische|Дом Рубінштэйна}}</ref> — двухпавярховы складанай у плане формы цагляны будынак, пабудаваны ў сярэдзіне [[19 ст.]] з цэглы. Мае асіметрычную кампазіцыю і злучаны з домам № 12 дэкаратыўнай сценкай, у цэнты якой прарэзана лучковая [[арка]]. Да вуліцы пастаўлены [[тарэц|тарцовым]] фасадам. Паверхі падзелены [[карніз]]ным поясам. На першым паверсе лучковыя аконныя праёмы, на другім — прамавугольныя. У цэнтры галоўнага фасада на другім паверсе маленькі [[балкон]]. Будынак накрыты [[вальмавы дах|вальмавым дахам]], схілы якога ўтвараюць у дваровай частцы няправільныя трохвугольныя [[франтон]]чыкі. Цяпер у будынку размешчана грамадская ўстанова<ref name="ЗП">{{крыніцы/ЗП|}}</ref>, раней — Другое мужчынскае аднакласнае прыхадское вучылішча<ref name="руб"/>, пры якім дзейнічала нядзельная школа, дзе навучалася мужчынскае насельніцтва горада. Ініцыятарам стварэння школы была эсэрка Кацярына Ізмайловіч, пакараная смерцю ў [[1906]] годзе ў [[Севастопаль|Севастопалі]] за замах на адмірала Чухніна. — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 14а — аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак, пабудаваны з цэглы і дрэва ў [[19 ст.]] Размешчаны ў глыбіні квартала. Мае невялікую драўляную прыбудову, накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. Аконныя праёмы прамавугольныя без [[ліштва]]ў. З тарцоў схілы даху ўтвараюць трохвугольныя [[франтон]]ы. Выкарыстоўваецтда як жылы<ref name="ЗП"/>. — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 16 — двухпавярховы чатырохвугольны ў плане цагляны будынак, пабудаваны на рубяжы 19—20 стагоддзяў. Не атынкаваны, мае [[прыбудова|прыбудову]] ў дваровай частцы, што надае яму асіметрычную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю. У паўднёва-ўсходняй частцы — [[лучковая арка]] ва ўнутраны двор. Першы і другі паверхі галоўнага і дваровага фасадаў падзелены [[карніз]]ам. Галоўны фасад члянёны лучковымі аконнымі праёмамі з дэкаратыўнымі [[ліштва]]мі. Цэнтральную частку фасада аздабляе невялікі [[балкон]] з ажурнай [[агароджа]]й (чыгуннае ліццё). Выкарыстоўваецца як жылы<ref name="ЗП"/>. — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 16а — Двухпавярховы будынак з асіметрычнай кампазіцыяй плана і фасадаў, пабудаваны з цэглы і дрэва ў [[19 ст.]] Размешчаны ў глыбіні квартала. Накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. Фасады плоскасныя, члянёны прамавугольнымі вокнамі без [[ліштва]]ў. З паўднёва-ўсходняга боку да дома прымыкае драўляная гарызантальна [[шалёўка|ашаляваная]] прыбудова на мураваным фундаменце<ref name="ЗП"/>. У час нямецкай акупацыі і пасля вызвалення Мінска ў доме жыла беларускі архітэктар [[Ірына Антонаўна Іода]]<ref>Ирина Иодо, Ксения Хачатрянц. [https://ais.by/story/654 Аллюзии по поводу исторического центра Минска]. 21.10.2005 06:43</ref>. — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 18 — двухпавярховы прамавугольны ў плане цагляны будынак. Накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]], фасады вырашаны плоскасна, члянёны лучковымі вокнамі без [[ліштва]]ў, на першым паверсе дэкарыраваны лучковымі [[сандрык]]амі<ref name="ЗП"/>. Пабудаваны ў 1872 годзе. Да рэвалюцыі ў будынку размяшчалася абутковая фабрыка «Скараход».<ref name="Скараход">{{ГБ|http://globustut.by/minsk/index6.htm#rakovskaya18_fabr_obuvi_skorohod|Абутковая фабрыка «Скараход»}}</ref> У міжваенны час — панчошна-шкарпэткавая фабрыка «Чырвоны тэкстыльшчык».<ref>{{cite web|date = 2024-01-30|url = https://nashaniva.com/335171|title = У самым сэрцы старога Мінска прадаецца старадаўні будынак са знакавым калісьці рэстаранам. Цана проста касмічная|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = by }}</ref> Пасля вайны — Мінскі тэхнікум лёгкай прамысловасці. Пасля пераезду тэхнікума ў 1975 годзе — аб’яднанні «Белтэкстыльпрам» і «Белтрыкатажпрам». Не раней за 1978 год — [[Рэспубліканскі галіновы вылічальны цэнтр]] [[Міністэрства лёгкай прамысловасці БССР]].<ref name="ЗП"/> Цяпер старое фабрычнае памяшканне выкарыстоўваецца пад [[рэстаран]] і [[офіс]]ы<ref name="Скараход"/>. — {{ГККРБ 4|711Е000001}} [[Файл:Минск Раковская 20-15.JPG|thumb|Дом № 20/15]] * № 20/15 — [[Дом з мязузай]] — двухпавярховы вуглавы Г-падобны ў плане цагляны, не атынкаваны будынак, пабудаваны на рубяжы 19—20 ст. Накрыты [[Вальмавы дах|вальмавым дахам]], злучаны з суседнімі пабудовамі. Паверхі фасада, які выходзіць на вуліцу Ракаўскую, падзелены [[карніз|карнізным поясам]]. Лучковыя аконныя праёмы маюць дэкаратыўныя [[ліштвы]] на другім паверсе і аздоблены прамымі [[сандрык]]амі на першым. У паўночна-заходняй частцы фасада — скразная [[лучковая арка]], побач размешчаны ўваход. На другім паверсе невялікія [[балкон]]ы. Пад карнізам даху праходзіць пояс [[Дэнтыкул|сухарыкаў]]. Уваходныя дзверы аздоблены фігурнымі [[філёнга]]мі, вітымі [[калона|калонкамі]] па баках, якія завершаны стылізаванымі [[капітэль|капітэлямі]]. Вуглавая частка будынка скошана, акцэнтавана [[балкон]]ам з чыгуннай [[агароджа]]й і [[атык]]авай сценкай. Фасад, які выходзіць на [[Вуліца Вызвалення (Мінск)|вул. Вызвалення]], таксама падзелены карнізным поясам, дэкарыраваны паясамі сухарыкаў, ліштвамі, накладнымі цаглянымі падаконнымі ўстаўкамі, [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]]<ref name="ЗП"/>. — {{ГККРБ 4|711Е000001}} : У 2020 годзе на будынку была ўсталявана мемарыяльная дошка, прысвечаная вядомаму беларускаму кампазітару, музыкальнаму кіраўніку гурта «Песняры» [[Алег Молчан|Алегу Молчану]], які нарадзіўся і правёў першыя гады свайго жыцця ў «Доме з мязузай». У 2021 годзе там жа была ўсталявана музыкальная лаўка, якая выконвае фрагменты песень Молчана.<ref>{{cite web|date = 2021-10-26|url = https://belta.by/culture/view/v-minske-otkryli-muzykalnuju-skamejku-v-pamjat-o-kompozitore-olege-molchane-466381-2021/|title = В Минске открыли музыкальную скамейку в память о композиторе Олеге Молчане|publisher = [[Белта]]|language = ru }}</ref> ==== Ад вул. Вызвалення да вул. Шпалернай ==== [[Файл:Miensk-Rakaŭskaje pradmieście.jpg|thumb|Былая сінагога]] * № 24 — [[Сінагога Зальцмана]] — двухпавярховы са складаным планам цагляны будынак, пабудаваны ў пачатку [[19 ст.]] У пачатку [[20 ст.]] перабудаваны. Галоўны фасад асіметрычнай кампазіцыі, цэнтральная яго частка вылучана [[рызаліт]]ам, завершаным фігурным [[атык]]ам. Вокны першага паверха паўцыркульныя, высокія, без [[ліштва]]ў, другога — прамавугольныя. У вуглавым (у паўднёва-ўсходняй частцы) неглыбокім рызаліце прарэзана вузкае высокае [[акно]], якое асвятляе [[лесвіца|лесвічны]] вузел<ref name="ЗП"/> Цяпер у будынку размяшчаецца спецыялізаваная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзерву па шахматах і шашках<ref name="tsm"/>.  — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 26 — Двухпавярховы прамавугольны ў плане цагляны будынак, пабудаваны ў канцы [[19 ст.]] У цэнтры галоўнага фасада сіметрычнай кампазіцыі — лучковая [[арка]]-праезд. Паверхня сцен прарэзана строгімі прамавугольнымі вокнамі без [[ліштва]]ў. На другім паверсе праёмы дэкарыраваны прамымі [[сандрык]]амі, пад вокнамі — невялікія прамавугольныя [[ніша|нішы]]. Пад карнізам даху праходзіць пояс фігурных [[Дэнтыкул|сухарыкаў]]. Несіметрычна на другім паверсе навісае невялікі [[балкон]] з ажурнай [[агароджа]]й (чыгуннае ліццё). Выкарыстоўваецца як жылы<ref name="ЗП"/>.  — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 28, 30 — [[Дом Поляка]]<ref name="tsm"/> — двухпавярховыя прамавугольныя ў плане цагляныя будынкі пад [[Двухсхільны дах|двухсхільнымі дахамі]], пабудаваны ў канцы [[19 ст.]] Шчыльна далучаны адзін да аднаго, утвараючы агульны [[фасад]]. Першы і другі паверхі аддзелены міжпаверхавым [[карніз|карнізным поясам]]. Пад карнізам даху праходзіць пояс фігурных [[Дэнтыкул|сухарыкаў]]. Плоскасць сцяны на другім паверсе расчлянёна плоскімі [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]]. Вокны першага паверха ў доме № 28 лучковыя, у доме № 30 з прамымі [[сандрык]]амі, на другім паверсе прамавугольныя і лучковыя, без [[ліштва]]ў, аздобленыя прамымі [[сандрык]]амі і дэкаратыўнымі маленькімі прамавугольнымі [[ніша]]мі — па дзве на кожнае акно. Выкарыстоўваюцца як жылыя<ref name="ЗП"/>.  — {{ГККРБ 4|711Е000001}} * № 32 — двухпавярховы прамавугольны ў плане цагляны будынак, пабудаваны ў канцы [[19 ст.]] Накрыты чатырохсхільным [[вальмавы дах|вальмавым дахам]]. Галоўны фасад вырашаны плоскасна, расчлянёны прамавугольнымі вокнамі без [[ліштва]]ў. Цяпер у доме размешчаны грамадскія ўстановы<ref name="ЗП"/>.  — {{ГККРБ 4|711Е000001}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЗП|}} == Спасылкі == {{ГККРБ|711Е000001}} {{Commons|Category:Rakowskaya street, Minsk}} * [http://tsm.by/modules.php?name=Pages&page=5 Вуліца Ракаўская] * {{Архіварта|vulica-rakauskaja}} [[Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)]] [[Катэгорыя:Ракаўскае прадмесце]] [[Катэгорыя:Ракаўская вуліца (Мінск)| ]] 11d4h3zmcz198kahghtqxzuk6316922 0 153630 5219202 4432523 2026-10-15T13:49:03Z Ueschar 151377 Паводле крыніцы 5219202 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус = Горад |беларуская назва = Кэмпна |арыгінальная назва = Kępno |падначаленне = |герб = POL Kępno COA.svg |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 17|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 17|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |ваяводства = Велікапольскае |павет = Кэмпінскі |гміна = Кэмпна (гміна) |гміна_назва = Кэмпна |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 7,7 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 14755 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = 1916,2 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 62 |паштовы індэкс = 63-600 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |TERC = |катэгорыя ў Commons = Kępno |сайт = www.um.kepno.pl |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Кемпна'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/pbs/kepno|title=Kępno - Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)|website=verbum.by|access-date=2026-10-15}}</ref> ({{lang-pl|Kępno}}) — горад у [[Польшча|Польшчы]], адміністрацыйны цэнтр [[Кэмпінскі павет|Кемпінскага павета]] [[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскага ваяводства]]. Сядзіба вяскова-гарадской [[Кэмпна (гміна)|гміны Кемпна]]. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кэмпінскі павет}} {{Велікапольскае ваяводства}} t0a272xv2sdd4ejcypqyj1z1441rkr7 5219203 5219202 2026-10-15T13:49:26Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Кэмпна]] у [[Кемпна]]: Уніфікацыя назваў 5219202 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус = Горад |беларуская назва = Кэмпна |арыгінальная назва = Kępno |падначаленне = |герб = POL Kępno COA.svg |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 17|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 17|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |ваяводства = Велікапольскае |павет = Кэмпінскі |гміна = Кэмпна (гміна) |гміна_назва = Кэмпна |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 7,7 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 14755 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = 1916,2 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 62 |паштовы індэкс = 63-600 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |TERC = |катэгорыя ў Commons = Kępno |сайт = www.um.kepno.pl |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Кемпна'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/pbs/kepno|title=Kępno - Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)|website=verbum.by|access-date=2026-10-15}}</ref> ({{lang-pl|Kępno}}) — горад у [[Польшча|Польшчы]], адміністрацыйны цэнтр [[Кэмпінскі павет|Кемпінскага павета]] [[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскага ваяводства]]. Сядзіба вяскова-гарадской [[Кэмпна (гміна)|гміны Кемпна]]. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кэмпінскі павет}} {{Велікапольскае ваяводства}} t0a272xv2sdd4ejcypqyj1z1441rkr7 5219207 5219203 2026-10-15T13:50:37Z Autumndancer 168015 5219207 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча}} '''Кемпна'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/pbs/kepno|title=Kępno - Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)|website=verbum.by|access-date=2026-10-15}}</ref> ({{lang-pl|Kępno}}) — горад у [[Польшча|Польшчы]], адміністрацыйны цэнтр [[Кэмпінскі павет|Кемпінскага павета]] [[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскага ваяводства]]. Сядзіба вяскова-гарадской [[Кэмпна (гміна)|гміны Кемпна]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кэмпінскі павет}} {{Велікапольскае ваяводства}} shjpkqyxttf0crgaclt27lzx3n9zw1g 0 153900 5219302 3617091 2026-10-15T19:41:56Z M.L.Bot 261 5219302 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} {{цёзкі2|Вініцкі}} '''Алесь (Аляксей) Вініцкі''' ({{ДН|26|12|1891}}, [[Малева (Нясвіжскі раён)|Малева]], цяпер {{МН|Нясвіжскі раён|у Нясвіжскім раёне|}} — {{ДС|24|11|1972}}, [[Лос-Анджэлес]]) — гісторык беларускай эміграцыі. == Біяграфія == Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]], працаваў настаўнікам. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветнай вайны]] быў мабілізаваны, скончыў {{нп3|Іркуцкае ваеннае вучылішча|Іркуцкае ваеннае вучылішча|ru|Иркутское военное училище}}, ваяваў на фронце. Даслужыўся да звання [[капітан]]а, за баявыя заслугі ўзнагароджаны пяццю "Крыжамі" ([[Ордэн Святога Георгія|Георгія]], [[Ордэн Святой Ганны|Ганны]], [[Ордэн Святога Станіслава|Станіслава]] і інш.). Пасля рэвалюцыі вярнуўся на радзіму, адкрыў у роднай вёсцы пачатковую беларускую школу. Школа ў Малеве была зачынена польскімі ўладамі. Працаваў настаўнікам у народных школах. Удзельнічаў у беларускім руху. Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] працаваў дырэктарам сярэдняй школы. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] займаўся школьніцтвам на акупаванай тэрыторыі [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], адчыніў беларускую 4-х гадовую настаўніцкую семінарыю ў [[Нясвіж]]ы. У канцы вайны быў вывезены на прымусовыя працы ў [[Трэці Рэйх]], працаваў на фабрыцы і ў сельскай гаспадарцы. Вызвалены саюзнікамі, застаўся ў амерыканскай зоне акупацыі. У Германіі актыўна ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага камітэта ў Рэгенсбургу. Адзін са стваральнікаў Беларускага цэнтральнага камітэта, дзе займаў пасаду рэферэнта па арганізацыі беларусаў, а затым стаў старшынёю. Быў сябрам [[Рада БНР|Рады БНР]], займаў урад міністра асветы і рэлігійных спраў. Удзельнічаў у аднаўленні [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай аўтакефальнай царквы]] на чужыне. Працаваў у [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]], у т.л. некаторы час кіраваў ёй. Быў адміністратарам газеты «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]». У 1956 годзе эмігрыраваў у [[ЗША]]. Працаваў на фабрыцы. Па выхадзе на пенсію Вініцкі заняўся зборам матэрыялаў для кнігі пра беларусаў у Германіі ў 1939—1951 гадах. Працу над матэрыяламі Вініцкі скончыў незадоўга да смерці, але на выданне не было сродкаў. Матэрыялы былі перадрукаваны на машынцы, памножаны ў колькасці 15 асобнікаў і ў такім выглядзе дасланы ў бібліятэкі Лондана, Мюнхена, Нью-Ёрка, а таксама асабіста некаторым беларускім гісторыкам на эміграцыі. Паўнавартаснае выданне выйшла толькі ў 1994 годзе (Мінск, «Тэхналогія»). == Спадчына == Асабісты архіў Алеся Вініцкага ў 1974 годзе перададзены яго сынам Леанідам у [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]]. Частка матэрыялаў пераслана і ў [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскую бібліятэку ў Лондане]]. Па словах Леаніда Вінніцкага, у архіве засталіся неапублікаваныя матэрыялы па гісторыі беларускага скаўтынгу, гісторыі асветы на Беларусі, пра рэлігійныя справы. Адзін з экзем­пляраў матэрыялаў трапіў да гісторыка [[Юрый Туронак|Юрыя Туронка]], у 1991 годзе гэты экземпляр быў перавезены [[Ганна Сурмач|Ганнай Сурмач]] з Польшчы ў Мінск з мэтай выдання ў Беларусі. Вяліся перамовы з выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыі», за выданне ўзяўся загадчык яе рэдакцыі гісторыі [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіл Ткачоў]]. Праз смерць Ткачова кніга ў выдавецтве «Беларуская Энцыклапедыя» не выйшла. Урэшце, дачка Вініцкага — Ірэна, заключыла дагавор з выдавецтвам «Тэхналогія», дзе ў 1994 годзе выйшла кніга «Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох». {{зноскі}} == Літаратура == * ''Сурмач Г.'' Доўгі шлях да чытача // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск, 1994. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вініцкі А}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Станіслава]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] owzpg7rzhzre2yqyhan4i36msfp7oyf 5219305 5219302 2026-10-15T19:49:08Z M.L.Bot 261 5219305 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} {{цёзкі2|Вініцкі}} '''Алесь Вініцкі''', поўнае імя '''Аляксей Аляксеевіч Вініцкі''' ({{ДН|26|12|1891}}, [[Малева (Нясвіжскі раён)|Малева]], цяпер {{МН|Нясвіжскі раён|у Нясвіжскім раёне|}} — {{ДС|24|11|1972}}, [[Лос-Анджэлес]]) — гісторык беларускай эміграцыі. == Біяграфія == Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]], працаваў настаўнікам. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветнай вайны]] быў мабілізаваны, скончыў {{нп3|Іркуцкае ваеннае вучылішча|Іркуцкае ваеннае вучылішча|ru|Иркутское военное училище}}, ваяваў на фронце. Даслужыўся да звання [[капітан]]а, за баявыя заслугі ўзнагароджаны пяццю "Крыжамі" ([[Ордэн Святога Георгія|Георгія]], [[Ордэн Святой Ганны|Ганны]], [[Ордэн Святога Станіслава|Станіслава]] і інш.). Пасля рэвалюцыі вярнуўся на радзіму, адкрыў у роднай вёсцы пачатковую беларускую школу. Школа ў Малеве была зачынена польскімі ўладамі. Працаваў настаўнікам у народных школах. Удзельнічаў у беларускім руху. Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] працаваў дырэктарам сярэдняй школы. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] займаўся школьніцтвам на акупаванай тэрыторыі [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], адчыніў беларускую 4-х гадовую настаўніцкую семінарыю ў [[Нясвіж]]ы. У канцы вайны быў вывезены на прымусовыя працы ў [[Трэці Рэйх]], працаваў на фабрыцы і ў сельскай гаспадарцы. Вызвалены саюзнікамі, застаўся ў амерыканскай зоне акупацыі. У Германіі актыўна ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага камітэта ў Рэгенсбургу. Адзін са стваральнікаў Беларускага цэнтральнага камітэта, дзе займаў пасаду рэферэнта па арганізацыі беларусаў, а затым стаў старшынёю. Быў сябрам [[Рада БНР|Рады БНР]], займаў урад міністра асветы і рэлігійных спраў. Удзельнічаў у аднаўленні [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай аўтакефальнай царквы]] на чужыне. Працаваў у [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]], у т.л. некаторы час кіраваў ёй. Быў адміністратарам газеты «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]». У 1956 годзе эмігрыраваў у [[ЗША]]. Працаваў на фабрыцы. Па выхадзе на пенсію Вініцкі заняўся зборам матэрыялаў для кнігі пра беларусаў у Германіі ў 1939—1951 гадах. Працу над матэрыяламі Вініцкі скончыў незадоўга да смерці, але на выданне не было сродкаў. Матэрыялы былі перадрукаваны на машынцы, памножаны ў колькасці 15 асобнікаў і ў такім выглядзе дасланы ў бібліятэкі Лондана, Мюнхена, Нью-Ёрка, а таксама асабіста некаторым беларускім гісторыкам на эміграцыі. Паўнавартаснае выданне выйшла толькі ў 1994 годзе (Мінск, «Тэхналогія»). == Спадчына == Асабісты архіў Алеся Вініцкага ў 1974 годзе перададзены яго сынам Леанідам у [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]]. Частка матэрыялаў пераслана і ў [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскую бібліятэку ў Лондане]]. Па словах Леаніда Вінніцкага, у архіве засталіся неапублікаваныя матэрыялы па гісторыі беларускага скаўтынгу, гісторыі асветы на Беларусі, пра рэлігійныя справы. Адзін з экзем­пляраў матэрыялаў трапіў да гісторыка [[Юрый Туронак|Юрыя Туронка]], у 1991 годзе гэты экземпляр быў перавезены [[Ганна Сурмач|Ганнай Сурмач]] з Польшчы ў Мінск з мэтай выдання ў Беларусі. Вяліся перамовы з выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыі», за выданне ўзяўся загадчык яе рэдакцыі гісторыі [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіл Ткачоў]]. Праз смерць Ткачова кніга ў выдавецтве «Беларуская Энцыклапедыя» не выйшла. Урэшце, дачка Вініцкага — Ірэна, заключыла дагавор з выдавецтвам «Тэхналогія», дзе ў 1994 годзе выйшла кніга «Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох». {{зноскі}} == Літаратура == * ''Сурмач Г.'' Доўгі шлях да чытача // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск, 1994. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вініцкі А}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Станіслава]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] 6a17iq7rv57eq3r1z4kcqv8hbocve4m 5219307 5219305 2026-10-15T19:50:48Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5219307 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} {{цёзкі2|Вініцкі}} '''Алесь Вініцкі''', поўнае імя '''Аляксей Аляксеевіч Вініцкі''' ({{ДН|26|12|1891}}, [[Малева (Нясвіжскі раён)|Малева]], цяпер {{МН|Нясвіжскі раён|у Нясвіжскім раёне|}} — {{ДС|24|11|1972}}, [[Лос-Анджэлес]]) — гісторык беларускай эміграцыі. == Біяграфія == Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]], працаваў настаўнікам. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветнай вайны]] быў мабілізаваны, скончыў {{нп3|Іркуцкае ваеннае вучылішча|Іркуцкае ваеннае вучылішча|ru|Иркутское военное училище}}, ваяваў на фронце. Даслужыўся да звання [[капітан]]а, за баявыя заслугі ўзнагароджаны пяццю "Крыжамі" ([[Ордэн Святога Георгія|Георгія]], [[Ордэн Святой Ганны|Ганны]], [[Ордэн Святога Станіслава|Станіслава]] і інш.). Пасля рэвалюцыі вярнуўся на радзіму, адкрыў у роднай вёсцы пачатковую беларускую школу. Школа ў Малеве была зачынена польскімі ўладамі. Працаваў настаўнікам у народных школах. Удзельнічаў у беларускім руху. Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] працаваў дырэктарам сярэдняй школы. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] займаўся школьніцтвам на акупаванай тэрыторыі [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], адчыніў беларускую 4-х гадовую настаўніцкую семінарыю ў [[Нясвіж]]ы. У канцы вайны быў вывезены на прымусовыя працы ў [[Трэці Рэйх]], працаваў на фабрыцы і ў сельскай гаспадарцы. Вызвалены саюзнікамі, застаўся ў амерыканскай зоне акупацыі. У Германіі актыўна ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага камітэта ў Рэгенсбургу. Адзін са стваральнікаў Беларускага цэнтральнага камітэта, дзе займаў пасаду рэферэнта па арганізацыі беларусаў, а затым стаў старшынёю. Быў сябрам [[Рада БНР|Рады БНР]], займаў урад міністра асветы і рэлігійных спраў. Удзельнічаў у аднаўленні [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай аўтакефальнай царквы]] на чужыне. Працаваў у [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]], у т.л. некаторы час кіраваў ёй. Быў адміністратарам газеты «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]». У 1956 годзе эмігрыраваў у [[ЗША]]. Працаваў на фабрыцы. Па выхадзе на пенсію Вініцкі заняўся зборам матэрыялаў для кнігі пра беларусаў у Германіі ў 1939—1951 гадах. Працу над матэрыяламі Вініцкі скончыў незадоўга да смерці, але на выданне не было сродкаў. Матэрыялы былі перадрукаваны на машынцы, памножаны ў колькасці 15 асобнікаў і ў такім выглядзе дасланы ў бібліятэкі Лондана, Мюнхена, Нью-Ёрка, а таксама асабіста некаторым беларускім гісторыкам на эміграцыі. Паўнавартаснае выданне выйшла толькі ў 1994 годзе (Мінск, «Тэхналогія»). == Спадчына == Асабісты архіў Алеся Вініцкага ў 1974 годзе перададзены яго сынам Леанідам у [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]]. Частка матэрыялаў пераслана і ў [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскую бібліятэку ў Лондане]]. Па словах Леаніда Вінніцкага, у архіве засталіся неапублікаваныя матэрыялы па гісторыі беларускага скаўтынгу, гісторыі асветы на Беларусі, пра рэлігійныя справы. Адзін з экзем­пляраў матэрыялаў трапіў да гісторыка [[Юрый Туронак|Юрыя Туронка]], у 1991 годзе гэты экземпляр быў перавезены [[Ганна Сурмач|Ганнай Сурмач]] з Польшчы ў Мінск з мэтай выдання ў Беларусі. Вяліся перамовы з выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыі», за выданне ўзяўся загадчык яе рэдакцыі гісторыі [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіл Ткачоў]]. Праз смерць Ткачова кніга ў выдавецтве «Беларуская Энцыклапедыя» не выйшла. Урэшце, дачка Вініцкага — Ірэна, заключыла дагавор з выдавецтвам «Тэхналогія», дзе ў 1994 годзе выйшла кніга «Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох». {{зноскі}} == Літаратура == * ''Сурмач Г.'' Доўгі шлях да чытача // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск, 1994. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вініцкі А}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Станіслава]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] feklyhcrr2clu3wg4x1t6l3m2ofo7on 5219308 5219307 2026-10-15T19:50:58Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5219308 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} {{цёзкі2|Вініцкі}} '''Алесь Вініцкі''', поўнае імя '''Аляксей Аляксеевіч Вініцкі''' ({{ДН|26|12|1891}}, [[Малева (Нясвіжскі раён)|Малева]], цяпер {{МН|Нясвіжскі раён|у Нясвіжскім раёне|}} — {{ДС|24|11|1972}}, [[Лос-Анджэлес]]) — гісторык беларускай эміграцыі. == Біяграфія == Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]], працаваў настаўнікам. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветнай вайны]] быў мабілізаваны, скончыў {{нп3|Іркуцкае ваеннае вучылішча|Іркуцкае ваеннае вучылішча|ru|Иркутское военное училище}}, ваяваў на фронце. Даслужыўся да звання [[капітан]]а, за баявыя заслугі ўзнагароджаны пяццю "Крыжамі" ([[Ордэн Святога Георгія|Георгія]], [[Ордэн Святой Ганны|Ганны]], [[Ордэн Святога Станіслава|Станіслава]] і інш.). Пасля рэвалюцыі вярнуўся на радзіму, адкрыў у роднай вёсцы пачатковую беларускую школу. Школа ў Малеве была зачынена польскімі ўладамі. Працаваў настаўнікам у народных школах. Удзельнічаў у беларускім руху. Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] працаваў дырэктарам сярэдняй школы. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] займаўся школьніцтвам на акупаванай тэрыторыі [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], адчыніў беларускую 4-х гадовую настаўніцкую семінарыю ў [[Нясвіж]]ы. У канцы вайны быў вывезены на прымусовыя працы ў [[Трэці Рэйх]], працаваў на фабрыцы і ў сельскай гаспадарцы. Вызвалены саюзнікамі, застаўся ў амерыканскай зоне акупацыі. У Германіі актыўна ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага камітэта ў Рэгенсбургу. Адзін са стваральнікаў Беларускага цэнтральнага камітэта, дзе займаў пасаду рэферэнта па арганізацыі беларусаў, а затым стаў старшынёю. Быў сябрам [[Рада БНР|Рады БНР]], займаў урад міністра асветы і рэлігійных спраў. Удзельнічаў у аднаўленні [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай аўтакефальнай царквы]] на чужыне. Працаваў у [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]], у т.л. некаторы час кіраваў ёй. Быў адміністратарам газеты «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]». У 1956 годзе эмігрыраваў у [[ЗША]]. Працаваў на фабрыцы. Па выхадзе на пенсію Вініцкі заняўся зборам матэрыялаў для кнігі пра беларусаў у Германіі ў 1939—1951 гадах. Працу над матэрыяламі Вініцкі скончыў незадоўга да смерці, але на выданне не было сродкаў. Матэрыялы былі перадрукаваны на машынцы, памножаны ў колькасці 15 асобнікаў і ў такім выглядзе дасланы ў бібліятэкі Лондана, Мюнхена, Нью-Ёрка, а таксама асабіста некаторым беларускім гісторыкам на эміграцыі. Паўнавартаснае выданне выйшла толькі ў 1994 годзе (Мінск, «Тэхналогія»). == Спадчына == Асабісты архіў Алеся Вініцкага ў 1974 годзе перададзены яго сынам Леанідам у [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]]. Частка матэрыялаў пераслана і ў [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскую бібліятэку ў Лондане]]. Па словах Леаніда Вінніцкага, у архіве засталіся неапублікаваныя матэрыялы па гісторыі беларускага скаўтынгу, гісторыі асветы на Беларусі, пра рэлігійныя справы. Адзін з экзем­пляраў матэрыялаў трапіў да гісторыка [[Юрый Туронак|Юрыя Туронка]], у 1991 годзе гэты экземпляр быў перавезены [[Ганна Сурмач|Ганнай Сурмач]] з Польшчы ў Мінск з мэтай выдання ў Беларусі. Вяліся перамовы з выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыі», за выданне ўзяўся загадчык яе рэдакцыі гісторыі [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіл Ткачоў]]. Праз смерць Ткачова кніга ў выдавецтве «Беларуская Энцыклапедыя» не выйшла. Урэшце, дачка Вініцкага — Ірэна, заключыла дагавор з выдавецтвам «Тэхналогія», дзе ў 1994 годзе выйшла кніга «Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох». {{зноскі}} == Літаратура == * ''Сурмач Г.'' Доўгі шлях да чытача // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск, 1994. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вініцкі А}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Станіслава]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] dgaz8igbjxda6kz2ebfysx721m63hh6 5219310 5219308 2026-10-15T19:51:08Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5219310 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} {{цёзкі2|Вініцкі}} '''Алесь Вініцкі''', поўнае імя '''Аляксей Аляксеевіч Вініцкі''' ({{ДН|26|12|1891}}, [[Малева (Нясвіжскі раён)|Малева]], цяпер {{МН|Нясвіжскі раён|у Нясвіжскім раёне|}} — {{ДС|24|11|1972}}, [[Лос-Анджэлес]]) — гісторык беларускай эміграцыі. == Біяграфія == Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]], працаваў настаўнікам. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветнай вайны]] быў мабілізаваны, скончыў {{нп3|Іркуцкае ваеннае вучылішча|Іркуцкае ваеннае вучылішча|ru|Иркутское военное училище}}, ваяваў на фронце. Даслужыўся да звання [[капітан]]а, за баявыя заслугі ўзнагароджаны пяццю "Крыжамі" ([[Ордэн Святога Георгія|Георгія]], [[Ордэн Святой Ганны|Ганны]], [[Ордэн Святога Станіслава|Станіслава]] і інш.). Пасля рэвалюцыі вярнуўся на радзіму, адкрыў у роднай вёсцы пачатковую беларускую школу. Школа ў Малеве была зачынена польскімі ўладамі. Працаваў настаўнікам у народных школах. Удзельнічаў у беларускім руху. Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] працаваў дырэктарам сярэдняй школы. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] займаўся школьніцтвам на акупаванай тэрыторыі [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], адчыніў беларускую 4-х гадовую настаўніцкую семінарыю ў [[Нясвіж]]ы. У канцы вайны быў вывезены на прымусовыя працы ў [[Трэці Рэйх]], працаваў на фабрыцы і ў сельскай гаспадарцы. Вызвалены саюзнікамі, застаўся ў амерыканскай зоне акупацыі. У Германіі актыўна ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага камітэта ў Рэгенсбургу. Адзін са стваральнікаў Беларускага цэнтральнага камітэта, дзе займаў пасаду рэферэнта па арганізацыі беларусаў, а затым стаў старшынёю. Быў сябрам [[Рада БНР|Рады БНР]], займаў урад міністра асветы і рэлігійных спраў. Удзельнічаў у аднаўленні [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай аўтакефальнай царквы]] на чужыне. Працаваў у [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]], у т.л. некаторы час кіраваў ёй. Быў адміністратарам газеты «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]». У 1956 годзе эмігрыраваў у [[ЗША]]. Працаваў на фабрыцы. Па выхадзе на пенсію Вініцкі заняўся зборам матэрыялаў для кнігі пра беларусаў у Германіі ў 1939—1951 гадах. Працу над матэрыяламі Вініцкі скончыў незадоўга да смерці, але на выданне не было сродкаў. Матэрыялы былі перадрукаваны на машынцы, памножаны ў колькасці 15 асобнікаў і ў такім выглядзе дасланы ў бібліятэкі Лондана, Мюнхена, Нью-Ёрка, а таксама асабіста некаторым беларускім гісторыкам на эміграцыі. Паўнавартаснае выданне выйшла толькі ў 1994 годзе (Мінск, «Тэхналогія»). == Спадчына == Асабісты архіў Алеся Вініцкага ў 1974 годзе перададзены яго сынам Леанідам у [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]]. Частка матэрыялаў пераслана і ў [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскую бібліятэку ў Лондане]]. Па словах Леаніда Вінніцкага, у архіве засталіся неапублікаваныя матэрыялы па гісторыі беларускага скаўтынгу, гісторыі асветы на Беларусі, пра рэлігійныя справы. Адзін з экзем­пляраў матэрыялаў трапіў да гісторыка [[Юрый Туронак|Юрыя Туронка]], у 1991 годзе гэты экземпляр быў перавезены [[Ганна Сурмач|Ганнай Сурмач]] з Польшчы ў Мінск з мэтай выдання ў Беларусі. Вяліся перамовы з выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыі», за выданне ўзяўся загадчык яе рэдакцыі гісторыі [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіл Ткачоў]]. Праз смерць Ткачова кніга ў выдавецтве «Беларуская Энцыклапедыя» не выйшла. Урэшце, дачка Вініцкага — Ірэна, заключыла дагавор з выдавецтвам «Тэхналогія», дзе ў 1994 годзе выйшла кніга «Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох». {{зноскі}} == Літаратура == * ''Сурмач Г.'' Доўгі шлях да чытача // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск, 1994. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вініцкі А}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Станіслава]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] cau6siv0dafl5i0te6p3o0mwavkhrzy 5219311 5219310 2026-10-15T19:51:17Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Станіслава]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5219311 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} {{цёзкі2|Вініцкі}} '''Алесь Вініцкі''', поўнае імя '''Аляксей Аляксеевіч Вініцкі''' ({{ДН|26|12|1891}}, [[Малева (Нясвіжскі раён)|Малева]], цяпер {{МН|Нясвіжскі раён|у Нясвіжскім раёне|}} — {{ДС|24|11|1972}}, [[Лос-Анджэлес]]) — гісторык беларускай эміграцыі. == Біяграфія == Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]], працаваў настаўнікам. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветнай вайны]] быў мабілізаваны, скончыў {{нп3|Іркуцкае ваеннае вучылішча|Іркуцкае ваеннае вучылішча|ru|Иркутское военное училище}}, ваяваў на фронце. Даслужыўся да звання [[капітан]]а, за баявыя заслугі ўзнагароджаны пяццю "Крыжамі" ([[Ордэн Святога Георгія|Георгія]], [[Ордэн Святой Ганны|Ганны]], [[Ордэн Святога Станіслава|Станіслава]] і інш.). Пасля рэвалюцыі вярнуўся на радзіму, адкрыў у роднай вёсцы пачатковую беларускую школу. Школа ў Малеве была зачынена польскімі ўладамі. Працаваў настаўнікам у народных школах. Удзельнічаў у беларускім руху. Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] працаваў дырэктарам сярэдняй школы. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] займаўся школьніцтвам на акупаванай тэрыторыі [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], адчыніў беларускую 4-х гадовую настаўніцкую семінарыю ў [[Нясвіж]]ы. У канцы вайны быў вывезены на прымусовыя працы ў [[Трэці Рэйх]], працаваў на фабрыцы і ў сельскай гаспадарцы. Вызвалены саюзнікамі, застаўся ў амерыканскай зоне акупацыі. У Германіі актыўна ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага камітэта ў Рэгенсбургу. Адзін са стваральнікаў Беларускага цэнтральнага камітэта, дзе займаў пасаду рэферэнта па арганізацыі беларусаў, а затым стаў старшынёю. Быў сябрам [[Рада БНР|Рады БНР]], займаў урад міністра асветы і рэлігійных спраў. Удзельнічаў у аднаўленні [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай аўтакефальнай царквы]] на чужыне. Працаваў у [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]], у т.л. некаторы час кіраваў ёй. Быў адміністратарам газеты «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]». У 1956 годзе эмігрыраваў у [[ЗША]]. Працаваў на фабрыцы. Па выхадзе на пенсію Вініцкі заняўся зборам матэрыялаў для кнігі пра беларусаў у Германіі ў 1939—1951 гадах. Працу над матэрыяламі Вініцкі скончыў незадоўга да смерці, але на выданне не было сродкаў. Матэрыялы былі перадрукаваны на машынцы, памножаны ў колькасці 15 асобнікаў і ў такім выглядзе дасланы ў бібліятэкі Лондана, Мюнхена, Нью-Ёрка, а таксама асабіста некаторым беларускім гісторыкам на эміграцыі. Паўнавартаснае выданне выйшла толькі ў 1994 годзе (Мінск, «Тэхналогія»). == Спадчына == Асабісты архіў Алеся Вініцкага ў 1974 годзе перададзены яго сынам Леанідам у [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]]. Частка матэрыялаў пераслана і ў [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскую бібліятэку ў Лондане]]. Па словах Леаніда Вінніцкага, у архіве засталіся неапублікаваныя матэрыялы па гісторыі беларускага скаўтынгу, гісторыі асветы на Беларусі, пра рэлігійныя справы. Адзін з экзем­пляраў матэрыялаў трапіў да гісторыка [[Юрый Туронак|Юрыя Туронка]], у 1991 годзе гэты экземпляр быў перавезены [[Ганна Сурмач|Ганнай Сурмач]] з Польшчы ў Мінск з мэтай выдання ў Беларусі. Вяліся перамовы з выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыі», за выданне ўзяўся загадчык яе рэдакцыі гісторыі [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіл Ткачоў]]. Праз смерць Ткачова кніга ў выдавецтве «Беларуская Энцыклапедыя» не выйшла. Урэшце, дачка Вініцкага — Ірэна, заключыла дагавор з выдавецтвам «Тэхналогія», дзе ў 1994 годзе выйшла кніга «Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох». {{зноскі}} == Літаратура == * ''Сурмач Г.'' Доўгі шлях да чытача // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск, 1994. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вініцкі А}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] l96vci0ij98b4kjybkehqi71ibi99re 5219561 5219311 2026-10-16T08:56:50Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5219561 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} {{цёзкі2|Вініцкі}} '''Алесь Вініцкі''', поўнае імя '''Аляксей Аляксеевіч Вініцкі''' ({{ДН|26|12|1891}}, [[Малева (Нясвіжскі раён)|Малева]], цяпер {{МН|Нясвіжскі раён|у Нясвіжскім раёне|}} — {{ДС|24|11|1972}}, [[Лос-Анджэлес]]) — гісторык беларускай эміграцыі. == Біяграфія == Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]], працаваў настаўнікам. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветнай вайны]] быў мабілізаваны, скончыў {{нп3|Іркуцкае ваеннае вучылішча|Іркуцкае ваеннае вучылішча|ru|Иркутское военное училище}}, ваяваў на фронце. Даслужыўся да звання [[капітан]]а, за баявыя заслугі ўзнагароджаны пяццю "Крыжамі" ([[Ордэн Святога Георгія|Георгія]], [[Ордэн Святой Ганны|Ганны]], [[Ордэн Святога Станіслава|Станіслава]] і інш.). Пасля рэвалюцыі вярнуўся на радзіму, адкрыў у роднай вёсцы пачатковую беларускую школу. Школа ў Малеве была зачынена польскімі ўладамі. Працаваў настаўнікам у народных школах. Удзельнічаў у беларускім руху. Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] працаваў дырэктарам сярэдняй школы. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] займаўся школьніцтвам на акупаванай тэрыторыі [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], адчыніў беларускую 4-х гадовую настаўніцкую семінарыю ў [[Нясвіж]]ы. У канцы вайны быў вывезены на прымусовыя працы ў [[Трэці Рэйх]], працаваў на фабрыцы і ў сельскай гаспадарцы. Вызвалены саюзнікамі, застаўся ў амерыканскай зоне акупацыі. У Германіі актыўна ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага камітэта ў Рэгенсбургу. Адзін са стваральнікаў Беларускага цэнтральнага камітэта, дзе займаў пасаду рэферэнта па арганізацыі беларусаў, а затым стаў старшынёю. Быў сябрам [[Рада БНР|Рады БНР]], займаў урад міністра асветы і рэлігійных спраў. Удзельнічаў у аднаўленні [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай аўтакефальнай царквы]] на чужыне. Працаваў у [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]], у т.л. некаторы час кіраваў ёй. Быў адміністратарам газеты «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]». У 1956 годзе эмігрыраваў у [[ЗША]]. Працаваў на фабрыцы. Па выхадзе на пенсію Вініцкі заняўся зборам матэрыялаў для кнігі пра беларусаў у Германіі ў 1939—1951 гадах. Працу над матэрыяламі Вініцкі скончыў незадоўга да смерці, але на выданне не было сродкаў. Матэрыялы былі перадрукаваны на машынцы, памножаны ў колькасці 15 асобнікаў і ў такім выглядзе дасланы ў бібліятэкі Лондана, Мюнхена, Нью-Ёрка, а таксама асабіста некаторым беларускім гісторыкам на эміграцыі. Паўнавартаснае выданне выйшла толькі ў 1994 годзе (Мінск, «Тэхналогія»). == Спадчына == Асабісты архіў Алеся Вініцкага ў 1974 годзе перададзены яго сынам Леанідам у [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]]. Частка матэрыялаў пераслана і ў [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскую бібліятэку ў Лондане]]. Па словах Леаніда Вінніцкага, у архіве засталіся неапублікаваныя матэрыялы па гісторыі беларускага скаўтынгу, гісторыі асветы на Беларусі, пра рэлігійныя справы. Адзін з экзем­пляраў матэрыялаў трапіў да гісторыка [[Юрый Туронак|Юрыя Туронка]], у 1991 годзе гэты экземпляр быў перавезены [[Ганна Сурмач|Ганнай Сурмач]] з Польшчы ў Мінск з мэтай выдання ў Беларусі. Вяліся перамовы з выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыі», за выданне ўзяўся загадчык яе рэдакцыі гісторыі [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіл Ткачоў]]. Праз смерць Ткачова кніга ў выдавецтве «Беларуская Энцыклапедыя» не выйшла. Урэшце, дачка Вініцкага — Ірэна, заключыла дагавор з выдавецтвам «Тэхналогія», дзе ў 1994 годзе выйшла кніга «Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох». {{зноскі}} == Літаратура == * {{h|Кіпель|1994|''Кіпель В.'' Колькі словаў да перавыданьня працы Алеся Вініцкага // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} * {{h|Сурмач|1994|''Сурмач Г.'' Доўгі шлях да чытача // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вініцкі Алесь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] 2uosfj92w12492xmew8gjw8usv16lt4 5219565 5219561 2026-10-16T09:30:55Z M.L.Bot 261 расставіў зноскі перад дапаўненнем 5219565 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вініцкі}} {{навуковец}} '''Алесь Вініцкі''', поўнае імя '''Аляксей Аляксеевіч Вініцкі''' ({{ВДП}}) — гісторык беларускай эміграцыі. == Біяграфія == Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]], працаваў настаўнікам{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветнай вайны]] быў мабілізаваны, скончыў {{нп5|Іркуцкае ваеннае вучылішча|Іркуцкае ваеннае вучылішча|ru|Иркутское военное училище}}, ваяваў на фронце{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}. Паводле кароткага жыццяпісу, складзенага пазней сынам Леанідам на просьбу гісторыка Юрыя Туронка{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}, Аляксей Вініцкі даслужыўся да звання [[капітан]]а, за баявыя заслугі ўзнагароджаны пяццю «Крыжамі» ([[Ордэн Святога Георгія|Георгія]], [[Ордэн Святой Ганны|Ганны]], [[Ордэн Святога Станіслава|Станіслава]] і іншымі){{sfn|Сурмач|1994|с=4}}. Пасля рэвалюцыі вярнуўся на радзіму, адкрыў у Малеве пачатковую беларускую школу. Школу закрылі польскія ўлады. Працаваў настаўнікам у народных школах. Удзельнічаў у беларускім руху.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] працаваў дырэктарам сярэдняй школы{{sfn|Сурмач|1994|с=4}}. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] займаўся школьніцтвам на акупаванай тэрыторыі [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], адкрыў беларускую 4-х гадовую настаўніцкую семінарыю ў [[Нясвіж]]ы. У канцы вайны вывезены на прымусовыя працы ў [[Трэці Рэйх]], працаваў на фабрыцы і ў сельскай гаспадарцы. Вызвалены саюзнікамі, застаўся ў амерыканскай акупацыйнай зоне.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} У Германіі актыўна ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага камітэта ў Рэгенсбургу. Адзін са стваральнікаў Беларускага цэнтральнага камітэта, дзе займаў пасаду рэферэнта па арганізацыі беларусаў, а затым стаў старшынёю. Быў сябрам [[Рада БНР|Рады БНР]], займаў урад міністра асветы і рэлігійных спраў. Удзельнічаў у аднаўленні [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай аўтакефальнай царквы]] на чужыне. Працаваў у [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]]. Быў адміністратарам газеты «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]».{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} У 1956 годзе эмігрыраваў у [[ЗША]]. Працаваў на фабрыцы.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Па выхадзе на пенсію Вініцкі заняўся зборам матэрыялаў для кнігі{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} пра беларусаў у Германіі ў 1939—1951 гадах{{sfn|Кіпель|1994|с=7}}. Працу над матэрыяламі Вініцкі скончыў незадоўга да смерці, але на выданне не было сродкаў. Кніга складалася з дзвюх частак, пра 1939—1945 і 1945—1951 гады{{sfn|Вініцкі|1994|с=8}}. Матэрыялы былі перадрукаваны на машынцы, памножаны ў колькасці 15 асобнікаў і ў такім выглядзе дасланы ў бібліятэкі Лондана, Мюнхена, Нью-Ёрка, а таксама асабіста некаторым беларускім гісторыкам на эміграцыі. Паўнавартаснае выданне выйшла толькі ў 1994 годзе (Мінск, «Тэхналогія»).{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} == Спадчына == Асабісты архіў Алеся Вініцкага ў 1974 годзе перададзены яго сынам Леанідам у [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]] пад апеку доктара Вітаўта Тумаша. Частка матэрыялаў пераслана і ў [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскую бібліятэку ў Лондане]]. Па словах Леаніда Вінніцкага, у архіве засталіся неапублікаваныя матэрыялы па гісторыі беларускага скаўтынгу, гісторыі асветы на Беларусі («на Літве — Крыў’і — Беларусі»), пра рэлігійныя справы.{{sfn|Сурмач|1994|с=5}} Адзін з экзем­пляраў матэрыялаў трапіў да гісторыка [[Юрый Туронак|Юрыя Туронка]], у 1991 годзе гэты экземпляр быў перавезены [[Ганна Сурмач|Ганнай Сурмач]] з Польшчы ў Мінск з мэтай выдання ў Беларусі. Вяліся перамовы з выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыі», за выданне ўзяўся загадчык яе рэдакцыі гісторыі [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіл Ткачоў]]. Праз смерць Ткачова кніга ў выдавецтве «Беларуская Энцыклапедыя» не выйшла. Урэшце, дачка Вініцкага — Ірэна, заключыла дагавор з выдавецтвам «Тэхналогія» ў асобе яго дырэктара Вячаслава Багдановіча{{sfn|Сурмач|1994|с=4}}, дзе ў 1994 годзе выйшла кніга «Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадах»{{sfn|Кіпель|1994|с=6}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Вініцкі|1994|''Вініцкі А.'' [https://knihi-online.com/matarjaly-da-historyi-bielaruskaj-emihracyi-u-niamieccynie-u-1939-1951-hadoch-ales-vinicki.html Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох] / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} * {{h|Кіпель|1994|''Кіпель В.'' Колькі словаў да перавыданьня працы Алеся Вініцкага // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} * {{h|Сурмач|1994|''Сурмач Г.'' Доўгі шлях да чытача // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вініцкі Алесь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] g75xzx0dhogzxn8xf7dqerzom5sdl5p 5219598 5219565 2026-10-16T10:26:24Z M.L.Bot 261 5219598 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вініцкі}} {{навуковец}} '''Алесь Вініцкі''', поўнае імя '''Аляксей Аляксеевіч Вініцкі'''<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Виницкий Алексей Алексеевич|website=www.ria1914.info|access-date=2026-10-16}}</ref> ({{ВДП}}) — гісторык беларускай эміграцыі. == Біяграфія == Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]], працаваў настаўнікам{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветнай вайны]] быў мабілізаваны, скончыў {{нп5|Іркуцкае ваеннае вучылішча|Іркуцкае ваеннае вучылішча|ru|Иркутское военное училище}}, ваяваў на фронце{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}. Паводле кароткага жыццяпісу, складзенага пазней сынам Леанідам на просьбу гісторыка [[Юры Туронак|Юрыя Туронка]]{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}, Аляксей Вініцкі даслужыўся да звання [[капітан]]а, за баявыя заслугі ўзнагароджаны пяццю «Крыжамі» ([[Ордэн Святога Георгія|Георгія]], [[Ордэн Святой Ганны|Ганны]], [[Ордэн Святога Станіслава|Станіслава]] і іншымі){{sfn|Сурмач|1994|с=4}}. Паводле апублікаваных загадаў, паступіў на службу ў [[Руская імператарская армія|Рускую імператарскую армію]] як юнкер у Іркуцкае ваеннае вучылішча 1 верасня 1915 года. У студзені 1916 года выпушчаны з вучылішча прапаршчыкам ({{нп5|Старшынство ў чыне ваенных Расійскай імперыі|ст.|ru|Старшинство в чине военных Российской империи}} 1.1.1916) у 6-ы Заамурскі пагранічны пяхотны полк. У баях 1 верасня каля вёскі «Сейвайстинъ» падчас [[Брусілаўскі прарыў|Брусілаўскага прарыву]] паранены куляй у вобласць правай ныркі, 15 верасня 1916 года паступіў у 812-ы палявы зводны шпіталь у Чаркасах<ref>{{Cite web|url=https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital357705/|title=Виницкий Алексей Алексеевич Ранен/контужен. Картотека потерь|website=gwar.mil.ru|access-date=2026-10-16}}</ref>. 10 кастрычніка 1916 года ўзведзены ў падпаручнікі (ст. 1.1.1916), а ў 1917 годзе ў паручнікі (ст. 1.5.1917).<ref name=":1" /> Пра ўзнагароды ў базах даных звестак пакуль не выяўлена. Пасля рэвалюцыі вярнуўся на радзіму, адкрыў у Малеве пачатковую беларускую школу. Школу закрылі польскія ўлады. Працаваў настаўнікам у народных школах. Удзельнічаў у беларускім руху.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] працаваў дырэктарам сярэдняй школы{{sfn|Сурмач|1994|с=4}}. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] займаўся школьніцтвам на акупаванай тэрыторыі [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], адкрыў беларускую 4-х гадовую настаўніцкую семінарыю ў [[Нясвіж]]ы. У канцы вайны вывезены на прымусовыя працы<ref name=":1" /> ў [[Трэці Рэйх]], працаваў на фабрыцы і ў сельскай гаспадарцы. Вызвалены саюзнікамі, застаўся ў [[Амерыканская зона акупацыі Германіі|амерыканскай зоне акупаці]].{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} У Германіі актыўна ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага камітэта ў Рэгенсбургу. Адзін са стваральнікаў Беларускага цэнтральнага камітэта, дзе займаў пасаду рэферэнта па арганізацыі беларусаў, а затым стаў старшынёю. Быў сябрам [[Рада БНР|Рады БНР]], займаў урад міністра асветы і рэлігійных спраў. Удзельнічаў у аднаўленні [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай аўтакефальнай царквы]] на чужыне. Працаваў у [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]]. Быў адміністратарам газеты «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]».{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} У 1956 годзе эміграваў у [[ЗША]]. Працаваў на фабрыцы.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Па выхадзе на пенсію Вініцкі заняўся зборам матэрыялаў для кнігі{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} пра беларусаў у Германіі ў 1939—1951 гадах{{sfn|Кіпель|1994|с=7}}. Працу над матэрыяламі скончыў незадоўга да смерці, але на выданне не было сродкаў. Кніга складалася з дзвюх частак, пра 1939—1945 і 1945—1951 гады{{sfn|Вініцкі|1994|с=8}}. Матэрыялы перадрукавалі на машынцы, памножылі ў 15 асобніках і ў такім выглядзе даслалі ў бібліятэкі Лондана, Мюнхена, Нью-Ёрка, а таксама асабіста некаторым беларускім гісторыкам на эміграцыі. Паўнавартаснае выданне выйшла толькі ў 1994 годзе (Мінск, «[[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]]»).{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Памёр у 1972 годзе ў Лос-Анджэлесе.<ref name=":1" /> == Спадчына == Асабісты архіў Алеся Вініцкага ў 1974 годзе перададзены яго сынам Леанідам у [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]] пад апеку доктара [[Вітаўт Тумаш|Вітаўта Тумаша]]. Частка матэрыялаў пераслана і ў [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскую бібліятэку ў Лондане]]. Па словах Леаніда Вініцкага, у архіве засталіся неапублікаванымі матэрыялы па гісторыі беларускага скаўтынгу, гісторыі асветы на Беларусі («на Літве — Крыў’і — Беларусі»), пра рэлігійныя справы.{{sfn|Сурмач|1994|с=5}} Адзін з асобнікаў матэрыялаў трапіў да гісторыка [[Юрый Туронак|Юрыя Туронка]], у 1991 годзе гэты асобнік перавезены [[Ганна Сурмач|Ганнай Сурмач]] з Польшчы ў Мінск, каб выдаць кнігу ў Беларусі. Вяліся перамовы з выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыі», за выданне ўзяўся загадчык яго рэдакцыі гісторыі [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіл Ткачоў]], але праз смерць Ткачова кніга ў «Беларускай Энцыклапедыі» не выйшла.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Урэшце, дачка Вініцкага — Ірэна, заключыла дагавор з выдавецтвам «Тэхналогія» ў асобе яго дырэктара Вячаслава Багдановіча{{sfn|Сурмач|1994|с=4}}, кніга «Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадах» выйшла ў 1994 годзе{{sfn|Кіпель|1994|с=6}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Вініцкі|1994|''Вініцкі А.'' [https://knihi-online.com/matarjaly-da-historyi-bielaruskaj-emihracyi-u-niamieccynie-u-1939-1951-hadoch-ales-vinicki.html Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох] / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} * {{h|Кіпель|1994|''Кіпель В.'' Колькі словаў да перавыданьня працы Алеся Вініцкага // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} * {{h|Сурмач|1994|''Сурмач Г.'' Доўгі шлях да чытача // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вініцкі Алесь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] tcec3xmuwrz6ja5ucrz7il8sohrmqdh 5219600 5219598 2026-10-16T10:29:52Z M.L.Bot 261 5219600 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вініцкі}} {{навуковец}} '''Алесь Вініцкі''', поўнае імя '''Аляксей Аляксеевіч Вініцкі'''<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Виницкий Алексей Алексеевич|website=www.ria1914.info|access-date=2026-10-16}}</ref> ({{ВДП}}) — гісторык беларускай эміграцыі. == Біяграфія == Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]], працаваў настаўнікам{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветнай вайны]] быў мабілізаваны, скончыў {{нп5|Іркуцкае ваеннае вучылішча|Іркуцкае ваеннае вучылішча|ru|Иркутское военное училище}}, ваяваў на фронце{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}. Паводле кароткага жыццяпісу, складзенага пазней сынам Леанідам на просьбу гісторыка [[Юры Туронак|Юрыя Туронка]]{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}, Аляксей Вініцкі даслужыўся да звання [[капітан]]а, за баявыя заслугі ўзнагароджаны пяццю «Крыжамі» ([[Ордэн Святога Георгія|Георгія]], [[Ордэн Святой Ганны|Ганны]], [[Ордэн Святога Станіслава|Станіслава]] і іншымі){{sfn|Сурмач|1994|с=4}}. Паводле апублікаваных загадаў, паступіў на службу ў [[Руская імператарская армія|Рускую імператарскую армію]] як юнкер у Іркуцкае ваеннае вучылішча 1 верасня 1915 года. У студзені 1916 года выпушчаны з вучылішча прапаршчыкам ({{нп5|Старшынство ў чыне ваенных Расійскай імперыі|ст.|ru|Старшинство в чине военных Российской империи}} 1.1.1916) у 6-ы Заамурскі пагранічны пяхотны полк. У баях 1 верасня каля вёскі «Сейвайстинъ» падчас [[Брусілаўскі прарыў|Брусілаўскага прарыву]] паранены куляй у вобласць правай ныркі, 15 верасня 1916 года паступіў у 812-ы палявы зводны шпіталь у [[Чаркасы|Чаркасах]]<ref>{{Cite web|url=https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital357705/|title=Виницкий Алексей Алексеевич Ранен/контужен. Картотека потерь|website=gwar.mil.ru|access-date=2026-10-16}}</ref>. 10 кастрычніка 1916 года ўзведзены ў падпаручнікі (ст. 1.1.1916), а ў 1917 годзе ў паручнікі (ст. 1.5.1917).<ref name=":1" /> Пра ўзнагароды ў базах даных звестак пакуль не выяўлена. Пасля рэвалюцыі вярнуўся на радзіму, адкрыў у Малеве пачатковую беларускую школу. Школу закрылі польскія ўлады. Працаваў настаўнікам у народных школах. Удзельнічаў у беларускім руху.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] працаваў дырэктарам сярэдняй школы{{sfn|Сурмач|1994|с=4}}. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] займаўся школьніцтвам на акупаванай тэрыторыі [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], адкрыў беларускую 4-х гадовую настаўніцкую семінарыю ў [[Нясвіж]]ы. У канцы вайны вывезены на прымусовыя працы<ref name=":1" /> ў [[Трэці Рэйх]], працаваў на фабрыцы і ў сельскай гаспадарцы. Вызвалены саюзнікамі, застаўся ў [[Амерыканская зона акупацыі Германіі|амерыканскай зоне акупаці]].{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} У Германіі актыўна ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага камітэта ў Рэгенсбургу. Адзін са стваральнікаў Беларускага цэнтральнага камітэта, дзе займаў пасаду рэферэнта па арганізацыі беларусаў, а затым стаў старшынёю. Быў сябрам [[Рада БНР|Рады БНР]], займаў урад міністра асветы і рэлігійных спраў. Удзельнічаў у аднаўленні [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай аўтакефальнай царквы]] на чужыне. Працаваў у [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]]. Быў адміністратарам газеты «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]».{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} У 1956 годзе эміграваў у [[ЗША]]. Працаваў на фабрыцы.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Па выхадзе на пенсію Вініцкі заняўся зборам матэрыялаў для кнігі{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} пра беларусаў у Германіі ў 1939—1951 гадах{{sfn|Кіпель|1994|с=7}}. Працу над матэрыяламі скончыў незадоўга да смерці, але на выданне не было сродкаў. Кніга складалася з дзвюх частак, пра 1939—1945 і 1945—1951 гады{{sfn|Вініцкі|1994|с=8}}. Матэрыялы перадрукавалі на машынцы, памножылі ў 15 асобніках і ў такім выглядзе даслалі ў бібліятэкі Лондана, Мюнхена, Нью-Ёрка, а таксама асабіста некаторым беларускім гісторыкам на эміграцыі. Паўнавартаснае выданне выйшла толькі ў 1994 годзе (Мінск, «[[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]]»).{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Памёр у 1972 годзе ў Лос-Анджэлесе.<ref name=":1" /> == Спадчына == Асабісты архіў Алеся Вініцкага ў 1974 годзе перададзены яго сынам Леанідам у [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]] пад апеку доктара [[Вітаўт Тумаш|Вітаўта Тумаша]]. Частка матэрыялаў пераслана і ў [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскую бібліятэку ў Лондане]]. Па словах Леаніда Вініцкага, у архіве засталіся неапублікаванымі матэрыялы па гісторыі беларускага скаўтынгу, гісторыі асветы на Беларусі («на Літве — Крыў’і — Беларусі»), пра рэлігійныя справы.{{sfn|Сурмач|1994|с=5}} Адзін з асобнікаў матэрыялаў трапіў да гісторыка [[Юрый Туронак|Юрыя Туронка]], у 1991 годзе гэты асобнік перавезены [[Ганна Сурмач|Ганнай Сурмач]] з Польшчы ў Мінск, каб выдаць кнігу ў Беларусі. Вяліся перамовы з выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыі», за выданне ўзяўся загадчык яго рэдакцыі гісторыі [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіл Ткачоў]], але праз смерць Ткачова кніга ў «Беларускай Энцыклапедыі» не выйшла.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Урэшце, дачка Вініцкага — Ірэна, заключыла дагавор з выдавецтвам «Тэхналогія» ў асобе яго дырэктара Вячаслава Багдановіча{{sfn|Сурмач|1994|с=4}}, кніга «Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадах» выйшла ў 1994 годзе{{sfn|Кіпель|1994|с=6}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Вініцкі|1994|''Вініцкі А.'' [https://knihi-online.com/matarjaly-da-historyi-bielaruskaj-emihracyi-u-niamieccynie-u-1939-1951-hadoch-ales-vinicki.html Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох] / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} * {{h|Кіпель|1994|''Кіпель В.'' Колькі словаў да перавыданьня працы Алеся Вініцкага // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} * {{h|Сурмач|1994|''Сурмач Г.'' Доўгі шлях да чытача // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вініцкі Алесь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] 8gvaiqtu16pcbr6104zjbe9ejbq7fuo 5219621 5219600 2026-10-16T10:45:57Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ магчыма, калі "крыжамі", то гэта не ордэны, а знакі на зброю ці нешта такое, пра ордэн абсалютна ніякіх звестак, што малаімаверна, калі яны атрыманы 5219621 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вініцкі}} {{навуковец}} '''Алесь Вініцкі''', поўнае імя '''Аляксей Аляксеевіч Вініцкі'''<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Виницкий Алексей Алексеевич|website=www.ria1914.info|access-date=2026-10-16}}</ref> ({{ВДП}}) — гісторык беларускай эміграцыі. == Біяграфія == Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]], працаваў настаўнікам{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветнай вайны]] быў мабілізаваны, скончыў {{нп5|Іркуцкае ваеннае вучылішча|Іркуцкае ваеннае вучылішча|ru|Иркутское военное училище}}, ваяваў на фронце{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}. Паводле кароткага жыццяпісу, складзенага пазней сынам Леанідам на просьбу гісторыка [[Юры Туронак|Юрыя Туронка]]{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}, Аляксей Вініцкі даслужыўся да звання [[капітан]]а, за баявыя заслугі ўзнагароджаны пяццю «Крыжамі» («Георгія, Ганны, Станіслава і інш.»){{sfn|Сурмач|1994|с=4}}. Паводле апублікаваных загадаў, паступіў на службу ў [[Руская імператарская армія|Рускую імператарскую армію]] як юнкер у Іркуцкае ваеннае вучылішча 1 верасня 1915 года. У студзені 1916 года выпушчаны з вучылішча прапаршчыкам ({{нп5|Старшынство ў чыне ваенных Расійскай імперыі|ст.|ru|Старшинство в чине военных Российской империи}} 1.1.1916) у 6-ы Заамурскі пагранічны пяхотны полк. У баях 1 верасня каля вёскі «Сейвайстинъ» падчас [[Брусілаўскі прарыў|Брусілаўскага прарыву]] паранены куляй у вобласць правай ныркі, 15 верасня 1916 года паступіў у 812-ы палявы зводны шпіталь у [[Чаркасы|Чаркасах]]<ref>{{Cite web|url=https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital357705/|title=Виницкий Алексей Алексеевич Ранен/контужен. Картотека потерь|website=gwar.mil.ru|access-date=2026-10-16}}</ref>. 10 кастрычніка 1916 года ўзведзены ў падпаручнікі (ст. 1.1.1916), а ў 1917 годзе ў паручнікі (ст. 1.5.1917).<ref name=":1" /> Пра ўзнагароды ў базах даных звестак пакуль не выяўлена. Пасля рэвалюцыі вярнуўся на радзіму, адкрыў у Малеве пачатковую беларускую школу. Школу закрылі польскія ўлады. Працаваў настаўнікам у народных школах. Удзельнічаў у беларускім руху.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] працаваў дырэктарам сярэдняй школы{{sfn|Сурмач|1994|с=4}}. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] займаўся школьніцтвам на акупаванай тэрыторыі [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], адкрыў беларускую 4-х гадовую настаўніцкую семінарыю ў [[Нясвіж]]ы. У канцы вайны вывезены на прымусовыя працы<ref name=":1" /> ў [[Трэці Рэйх]], працаваў на фабрыцы і ў сельскай гаспадарцы. Вызвалены саюзнікамі, застаўся ў [[Амерыканская зона акупацыі Германіі|амерыканскай зоне акупаці]].{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} У Германіі актыўна ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага камітэта ў Рэгенсбургу. Адзін са стваральнікаў Беларускага цэнтральнага камітэта, дзе займаў пасаду рэферэнта па арганізацыі беларусаў, а затым стаў старшынёю. Быў сябрам [[Рада БНР|Рады БНР]], займаў урад міністра асветы і рэлігійных спраў. Удзельнічаў у аднаўленні [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай аўтакефальнай царквы]] на чужыне. Працаваў у [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]]. Быў адміністратарам газеты «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]».{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} У 1956 годзе эміграваў у [[ЗША]]. Працаваў на фабрыцы.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Па выхадзе на пенсію Вініцкі заняўся зборам матэрыялаў для кнігі{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} пра беларусаў у Германіі ў 1939—1951 гадах{{sfn|Кіпель|1994|с=7}}. Працу над матэрыяламі скончыў незадоўга да смерці, але на выданне не было сродкаў. Кніга складалася з дзвюх частак, пра 1939—1945 і 1945—1951 гады{{sfn|Вініцкі|1994|с=8}}. Матэрыялы перадрукавалі на машынцы, памножылі ў 15 асобніках і ў такім выглядзе даслалі ў бібліятэкі Лондана, Мюнхена, Нью-Ёрка, а таксама асабіста некаторым беларускім гісторыкам на эміграцыі. Паўнавартаснае выданне выйшла толькі ў 1994 годзе (Мінск, «[[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]]»).{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Памёр у 1972 годзе ў Лос-Анджэлесе.<ref name=":1" /> == Спадчына == Асабісты архіў Алеся Вініцкага ў 1974 годзе перададзены яго сынам Леанідам у [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]] пад апеку доктара [[Вітаўт Тумаш|Вітаўта Тумаша]]. Частка матэрыялаў пераслана і ў [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскую бібліятэку ў Лондане]]. Па словах Леаніда Вініцкага, у архіве засталіся неапублікаванымі матэрыялы па гісторыі беларускага скаўтынгу, гісторыі асветы на Беларусі («на Літве — Крыў’і — Беларусі»), пра рэлігійныя справы.{{sfn|Сурмач|1994|с=5}} Адзін з асобнікаў матэрыялаў трапіў да гісторыка [[Юрый Туронак|Юрыя Туронка]], у 1991 годзе гэты асобнік перавезены [[Ганна Сурмач|Ганнай Сурмач]] з Польшчы ў Мінск, каб выдаць кнігу ў Беларусі. Вяліся перамовы з выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыі», за выданне ўзяўся загадчык яго рэдакцыі гісторыі [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіл Ткачоў]], але праз смерць Ткачова кніга ў «Беларускай Энцыклапедыі» не выйшла.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Урэшце, дачка Вініцкага — Ірэна, заключыла дагавор з выдавецтвам «Тэхналогія» ў асобе яго дырэктара Вячаслава Багдановіча{{sfn|Сурмач|1994|с=4}}, кніга «Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадах» выйшла ў 1994 годзе{{sfn|Кіпель|1994|с=6}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Вініцкі|1994|''Вініцкі А.'' [https://knihi-online.com/matarjaly-da-historyi-bielaruskaj-emihracyi-u-niamieccynie-u-1939-1951-hadoch-ales-vinicki.html Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох] / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} * {{h|Кіпель|1994|''Кіпель В.'' Колькі словаў да перавыданьня працы Алеся Вініцкага // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} * {{h|Сурмач|1994|''Сурмач Г.'' Доўгі шлях да чытача // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вініцкі Алесь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] n7uaf5taj5qni1lm40fyjc76fr8goiy 5219712 5219621 2026-10-16T11:38:47Z M.L.Bot 261 /* Спадчына */ 5219712 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вініцкі}} {{навуковец}} '''Алесь Вініцкі''', поўнае імя '''Аляксей Аляксеевіч Вініцкі'''<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Виницкий Алексей Алексеевич|website=www.ria1914.info|access-date=2026-10-16}}</ref> ({{ВДП}}) — гісторык беларускай эміграцыі. == Біяграфія == Скончыў [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю]], працаваў настаўнікам{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветнай вайны]] быў мабілізаваны, скончыў {{нп5|Іркуцкае ваеннае вучылішча|Іркуцкае ваеннае вучылішча|ru|Иркутское военное училище}}, ваяваў на фронце{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}. Паводле кароткага жыццяпісу, складзенага пазней сынам Леанідам на просьбу гісторыка [[Юры Туронак|Юрыя Туронка]]{{sfn|Сурмач|1994|с=3}}, Аляксей Вініцкі даслужыўся да звання [[капітан]]а, за баявыя заслугі ўзнагароджаны пяццю «Крыжамі» («Георгія, Ганны, Станіслава і інш.»){{sfn|Сурмач|1994|с=4}}. Паводле апублікаваных загадаў, паступіў на службу ў [[Руская імператарская армія|Рускую імператарскую армію]] як юнкер у Іркуцкае ваеннае вучылішча 1 верасня 1915 года. У студзені 1916 года выпушчаны з вучылішча прапаршчыкам ({{нп5|Старшынство ў чыне ваенных Расійскай імперыі|ст.|ru|Старшинство в чине военных Российской империи}} 1.1.1916) у 6-ы Заамурскі пагранічны пяхотны полк. У баях 1 верасня каля вёскі «Сейвайстинъ» падчас [[Брусілаўскі прарыў|Брусілаўскага прарыву]] паранены куляй у вобласць правай ныркі, 15 верасня 1916 года паступіў у 812-ы палявы зводны шпіталь у [[Чаркасы|Чаркасах]]<ref>{{Cite web|url=https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital357705/|title=Виницкий Алексей Алексеевич Ранен/контужен. Картотека потерь|website=gwar.mil.ru|access-date=2026-10-16}}</ref>. 10 кастрычніка 1916 года ўзведзены ў падпаручнікі (ст. 1.1.1916), а ў 1917 годзе ў паручнікі (ст. 1.5.1917).<ref name=":1" /> Пра ўзнагароды ў базах даных звестак пакуль не выяўлена. Пасля рэвалюцыі вярнуўся на радзіму, адкрыў у Малеве пачатковую беларускую школу. Школу закрылі польскія ўлады. Працаваў настаўнікам у народных школах. Удзельнічаў у беларускім руху.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] працаваў дырэктарам сярэдняй школы{{sfn|Сурмач|1994|с=4}}. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] займаўся школьніцтвам на акупаванай тэрыторыі [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], адкрыў беларускую 4-х гадовую настаўніцкую семінарыю ў [[Нясвіж]]ы. У канцы вайны вывезены на прымусовыя працы<ref name=":1" /> ў [[Трэці Рэйх]], працаваў на фабрыцы і ў сельскай гаспадарцы. Вызвалены саюзнікамі, застаўся ў [[Амерыканская зона акупацыі Германіі|амерыканскай зоне акупаці]].{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} У Германіі актыўна ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага камітэта ў Рэгенсбургу. Адзін са стваральнікаў Беларускага цэнтральнага камітэта, дзе займаў пасаду рэферэнта па арганізацыі беларусаў, а затым стаў старшынёю. Быў сябрам [[Рада БНР|Рады БНР]], займаў урад міністра асветы і рэлігійных спраў. Удзельнічаў у аднаўленні [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай аўтакефальнай царквы]] на чужыне. Працаваў у [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]]. Быў адміністратарам газеты «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]».{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} У 1956 годзе эміграваў у [[ЗША]]. Працаваў на фабрыцы.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Па выхадзе на пенсію Вініцкі заняўся зборам матэрыялаў для кнігі{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} пра беларусаў у Германіі ў 1939—1951 гадах{{sfn|Кіпель|1994|с=7}}. Працу над матэрыяламі скончыў незадоўга да смерці, але на выданне не было сродкаў. Кніга складалася з дзвюх частак, пра 1939—1945 і 1945—1951 гады{{sfn|Вініцкі|1994|с=8}}. Матэрыялы перадрукавалі на машынцы, памножылі ў 15 асобніках і ў такім выглядзе даслалі ў бібліятэкі Лондана, Мюнхена, Нью-Ёрка, а таксама асабіста некаторым беларускім гісторыкам на эміграцыі. Паўнавартаснае выданне выйшла толькі ў 1994 годзе (Мінск, «[[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]]»).{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Памёр у 1972 годзе ў Лос-Анджэлесе.<ref name=":1" /> == Спадчына == Асабісты архіў Алеся Вініцкага ў 1974 годзе перададзены яго сынам Леанідам у [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]] пад апеку доктара [[Вітаўт Тумаш|Вітаўта Тумаша]]. Частка матэрыялаў пераслана і ў [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскую бібліятэку ў Лондане]]. Па словах Леаніда Вініцкага, у архіве засталіся неапублікаванымі матэрыялы па гісторыі беларускага скаўтынгу, гісторыі асветы на Беларусі («на Літве — Крыў’і — Беларусі»), пра рэлігійныя справы.{{sfn|Сурмач|1994|с=5}} Адзін з асобнікаў матэрыялаў трапіў да гісторыка Юрыя Туронка, у 1991 годзе гэты асобнік перавезены [[Ганна Сурмач|Ганнай Сурмач]] з Польшчы ў Мінск, каб выдаць кнігу ў Беларусі. Вяліся перамовы з выдавецтвам «[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыі]]», за выданне ўзяўся загадчык яго рэдакцыі гісторыі [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіл Ткачоў]], але праз смерць Ткачова кніга ў «Беларускай Энцыклапедыі» не выйшла.{{sfn|Сурмач|1994|с=4}} Урэшце, дачка Вініцкага — Ірэна, заключыла дагавор з выдавецтвам «Тэхналогія» ў асобе яго дырэктара Вячаслава Багдановіча{{sfn|Сурмач|1994|с=4}}, кніга «Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадах» выйшла ў 1994 годзе{{sfn|Кіпель|1994|с=6}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Вініцкі|1994|''Вініцкі А.'' [https://knihi-online.com/matarjaly-da-historyi-bielaruskaj-emihracyi-u-niamieccynie-u-1939-1951-hadoch-ales-vinicki.html Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох] / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} * {{h|Кіпель|1994|''Кіпель В.'' Колькі словаў да перавыданьня працы Алеся Вініцкага // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} * {{h|Сурмач|1994|''Сурмач Г.'' Доўгі шлях да чытача // Матэрыялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Нямеччыне ў 1939—1951 гадох / А. Вініцкі. — Лос-Анджэлес, 1968; 2-е выд.: Мінск: Тэхналогія, 1994. — Серыя «Бібліятэка беларускай дыяспары».}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вініцкі Алесь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] fitbwzydjgimbffemf6hvw6k9sbu7ta 0 162970 5219215 4056180 2026-10-15T13:55:29Z DzBar 156353 5219215 wikitext text/x-wiki {{Штучная мова}} '''Нэа''' (neo) — праект [[штучная мова|штучнай]] ([[планавая мова|планавай]]) міжнароднай мовы, створанай [[Бельгія|бельгійскім]] дыпламатам і лінгвістам [[Артура Алфандары]]. Нэа з’яўляецца [[апастэрыёрная мова|апастэрыёрнай]], аўтаномнай мовай і аб’ядноўвае ў сабе рысы [[эсперанта]], [[Іда (мова)|іда]], [[навіяль|навіяля]], [[акцыдэнталь|акцыдэнталя]], [[валапюк]]а. Слоўнік і граматыка мовы набліжаны (у параўнанні з эсперанта і іда) да англійскай мовы. == Гісторыя == Упершыню праект мовы быў прапанаваны аўтарам у 1937 годзе, але не прыцягнуў шырокай увагі. У 1961 годзе у Брусэлі Алфандары выдаў сваю галоўную працу пад назвай «Cours pratique de Neo deuxieme langue». Праца ўтрымлівала: кароткую і поўную граматыку, навучальны курс з 44 лекцый, пераклады літаратурных твораў (паэзія і проза), арыгінальную нэа літаратуру, навуковыя і тэхнічныя тэксты, ідыёмы, дэталёвыя французска-нэа і нэа-французскі слоўнікі. Агульны аб’ём выдання 1304 старонкі і каля 60000 слоўнікавых артыкулаў. Ступень дэталізацыі праекта была непараўнальнай у гісторыі [[інтэрлінгвістыка|інтэрлінгвістыкі]]. Нэа прыцягнуў увагу рэдакцыі і чытачоў «International Language Review» (Далас, ЗША) спецыяльнага выдання прысвечанага штучным мовам. У 1962 годзе было створана таварыства прыхільнікаў праекта «Friends of Neo». Дзеля распаўсюджання мовы і забеспячэння адзінства ў працэсе яго развіцця была створана «Акадэмія нэа». У перыяд паміж 1961 і 1968 гадамі у Брусэлі пры ўдзеле Алфандары выдавалася перыядычнае выданне на мове нэа «Neo-bulten», былі апублікаваны французскі<ref>Arturo Alfandari, Méthode rapide de Neo (Brussel: Editions Brepols, 1965)</ref>, англійскі<ref>Arturo Alfandari, Rapid Method of Neo (Brussel: Editions Brepols, 1966)</ref> і нямецкі<ref>Weferling Erich? Einführung in die internationale Welthilfssprache Neo (Braunshweig: Weferling, 1967)</ref> падручнікі нэа. Але, актыўнай працы па распаўсюджанню мовы перашкодзілі цяжкая хвароба і стары ўзрост Артура Алфандары (на момант выдання сваёй асноўнай працы ў 1961 годзе яму было 72 гады). Пасля смерці Алфандары ў 1969 годзе Акадэмія і Сябры нэа спынілі сваё існаванне. == Граматыка == === Алфавіт === {| class="wikitable" |- ! '''№''' !! '''Літара нэа''' !! '''Гук нэа''' !! Беларускі гук |- | 1 || a || a || а |- | 2 || b || be || б |- | 3 || c || ce|| ч |- | 4 || d || de || д |- | 5 || e || e || э |- | 6 || f || fe || ф |- | 7 || g || ge || г |- | 8 || h || he || х |- | 9 || i || i || і |- | 10 || j || je || дж (jet) |- | 11 || k || ke || к |- | 12 || l || el || л |- | 13 || m || em || м |- | 14 || n || en || н |- | 15 || o || o || о |- | 16 || p || pe || п |- | 17 || q || ku || ку (кв) |- | 18 || r || er || к |- | 19 || s || es || ы |- | 20 || t || te || т |- | 21 || u || u || у |- | 22 || v || ve || в |- | 23 || w || we || ў |- | 24 || x || xe || кс |- | 25 || y || ye || й |- | 26 || z || ze || з |} Алфавіт нэа складаецца з 26 гукаў сучаснай лацінскай графікі. Падчас пісьма дапускаецца замена «q» — «kw», «x» — «ks». Для літары «с» таксама дапушчальнае чытанне як «ц». Усе літары чытаюцца так, як пішуцца. Невымаўляемыя гукі адсутнічаюць. Наступныя камбінацыі вымаўляюцца так, як у англійскай мове: «sh» — ш, «zh» — ж, «ts» — ц. === Націск === * Націск заўсёды прыпадае на перадапошні склад, у словах, якія заканчваюцца на галосную * Націск прыпадае на апошні склад у словах, якія заканчваюцца на зычную * Канчатак множнага ліку «s» не ўплывае на націск * Літара «у» з’яўляецца зычнай і не ўплывае на націск * Націск ніколі не прыпадае на «u» у злучэнні «guo», пасля «a» і «e» * У складаных словах кожны з кампанентаў захоўвае свой націск. === Артыкль === * Вызначаны артыкль lo. Перад словам якое пачынаецца на галосную «о» магчыма апусціць і абазначыць апострафам. Ва множным ліку дабаўляецца канчатак множнага ліка «-s». Таксама «-s» можа дабаўляцца дзеля дадатковага сэнсавага выдзялення, ці дзеля больш добрага вымаўлення. * Нявызначаны артыкль un. * Вызначаны і нявызначаны артыклі могуць апускацца. === Назоўнікі === * усе назоўнікі маюць канчатак -o, -os. Часта канчатак -о назоўнікаў адзінага ліку апускаецца, калі гэта вядзе да спрашчэння вымаўлення. * Канчатак множнага ліку -os ніколі не апускаецца * для указання жаночага роду ўжываецца канчатак -in. === Прыметнікі === * Прыметнікі маюць канчатак -а і не дапасоўваюцца ў ліку з назоўнікамі. * калі прыметнік ужываецца як назоўнік, то дзеля указання множнага ліку ўжываецца канчатак -s * Канчатак -а магчыма апусціць, калі прыметнік знаходзіцца перад назоўнікам, да якога адносіцца, але ніколі, калі стаіць пасля яго. === Прыслоўе === Прыслоўі ўтвараюцца, пры дапамозе канчатка -е. == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == * [http://groups.yahoo.com/group/FriendsOfNeo Рассылка «Friends of Neo»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121105160545/http://groups.yahoo.com/group/FriendsOfNeo/ |date=5 лістапада 2012 }} * [http://neo-nel-mond.blogspot.com/ Блог аб нэа Ігара Васілеўскага] * [http://www.connekteglobe.com/mmm/neo.html Старонка аб нэа Грэхама Хоўкера]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.auxilingua.org/p_ArturoAlfandari.html Старонка аб нэа на Auxillaria Proyekt]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.box.net/shared/statik/9rq05xfrjd.pdf 15 урокаў з практычнага курса Neo на рускай мове]{{Недаступная спасылка}} {{Штучныя мовы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Штучныя мовы]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дапаможныя мовы]] e11aw4kab9b9lpbyvvr5zcxha85uiph 0 163856 5219186 5204594 2026-10-15T13:18:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219186 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Codex Vaticanus (1 Esdras 1-55 to 2-5) (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible).jpg|thumb|200px|right|Фрагмент Септуагінты: радок тэксту з Ездры]] '''Септуагінта''' ({{lang-grc|Ἡ μετάφρασις τῶν Ἑβδομήκοντα}} — «пераклад (тлумачэнне) сямідзесяці») — збор перакладаў [[Стары Запавет|Старога Запавету]] на [[Старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэчаскую мову]] (грэчаскую мову кайнэ), зроблены ў III—II стагоддзях да н.э. у [[Александрыя|Александрыі]]. Септуагінта адыграла важную ролю ў гісторыі хрысціянскай царквы, была, па сутнасці, канонам Святога Пісання на грэчаскай мове, з якога пасля былі зроблены пераклады на іншыя мовы, у тым ліку першы пераклад на [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскую]]. Септуагінту не трэба блытаць з сямю і болей іншымі грэчаскімі версіямі Старога Запавету, большасць з якіх не захавалася, акрамя некалькіх фрагментаў. == Гісторыя перакладу == === Старажытныя паданні === Паводле грэчаскага падання, {{цытата|Цар [[Пталамей II Філадэльф]] (285—246 гг. да н.э.) захацеў набыць Святое Пісанне [[Іўдаізм|іўдзеяў]] у грэчаскім перакладзе для сваёй знакамітай [[Александрыйская бібліятэка|бібліятэкі ў Александрыі]], для чаго ён звярнуўся да іўдзейскага першасвятара Элеазара. У адказ першасвятар паслаў да цара семдзесят двух навукоўцаў-перакладчыкаў (кніжнікаў). Гэтыя семдзесят два мужы — кожны самастойна, працуючы ў асобнай келлі, — і павінны былі перакласці пяць кніг [[Тора|Торы (Пяцікніжжа)]]. Яны не толькі скончылі пераклады ў адзін час — усе атрыманыя тэксты гучалі абсалютна аднолькава.}} Пасля чаго пераклад і атрымаў сваю назву — Септуагінта ці «Пераклад сямідзесяці (перакладчыкаў)». Гісторыя першага перакладу Торы на неяўрэйскую мову зафіксавана і ў [[Талмуд]]зе. Прынцыповае адрозненне ад старажытнагрэчаскага падання ў тым, што: {{цытата| Цар Пталамей (званы на [[Іўрыт|іўрыце]], як Талмай) захацеў не купіць за грошы пераклад Торы, а захацеў займець тэкст, якім ганарыліся яўрэі, якія знаходзіліся пад яго ўладай, самым простым чынам — ён прымусіў яўрэйскіх рабінаў-паліглотаў перавесці Тору. Праз асцярогу папярэдняй змовы паміж 72 навукоўцамі-рабінамі, ён спачатку змясціў кожнага ў асобную камеру, і толькі затым вязням былі растлумачаны ўмовы таго, што адбываецца.}} === Навуковыя даследаванні === Навукоўцы лічаць, што пераклад сапраўды быў зроблены ў сярэдзіне ІІІ ст. да н.э., у перыяд ўладарства Філадэльфа. Ёсць мноствам сведчанняў таго, што, пачынаючы з ІІІ ст. да н.э., Септуагінта была найбольш распаўсюджанай версіяй Святога Пісання ў супольнасцях старажытнаяўрэйскай дыяспары. За гэта сведчыць выкарыстанне ранняй грэчаскай кайнэ, цытаты з Септуагінты з’яўляюцца ўжо з 2-га ст. да н.э., гэтым часам датаваны і захаваныя раннія рукапісы Септуагінты. Даследчыкі таксама вызначылі, што пераклад кніг Торы быў зроблены рознымі перакладчыкамі. Некаторыя з кніг, якія ўваходзяць у сучасныя выданні Септуагінты, захаваліся ў некалькіх варыянтах, іншыя рэдагаваліся на працягу многіх гадоў. Спачатку была перакладзена Тора ([[Пяцікніжжа]]), іншыя кнігі перакладзены ў бліжэйшыя два-тры стагоддзі, некаторыя з іх маглі быць перакладзены двойчы ў розных версіях, а потым зведзены ў адну рэдакцыю. Такім чынам, пераклад пачаўся ў 3 ст. да н.э. і быў завершаны да 132 года да н.э. == Мова перакладу == Агулам, перакладчыкі імкнуліся перакладаць тэкст Торы дастаткова літаральна — настолькі, што сінтаксіс грэчаскай мовы Септуагінты, збольшага, не нармальны грэчаскі сінтаксіс, і ў вачах грэкаў выглядаў зусім варварскім і непісьменным<ref>[https://www.israelculture.info/progulki-s-kucherom-chto-takoe-septuaginta-i-kak-ona-izmenila-mir/ Што такое Септуагінта і як яна змяніла свет?]</ref>. Грэчаская мова кайнэ была распаўсюджана ў [[Егіпет|Егіпце]] і [[Усходняе Міжземнамор'е|Усходнім Міжземнамор’і]] прыкладна ад смерці [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]] ў 323 годзе да н.э. і да развіцця [[Візантыйская грэчаская мова|візантыйскай грэчаскай мовы]] каля 600 года. Некаторыя раздзелы Септуагінты змяшчаюць ідыёмы і фразы на аснове [[Семіцкія мовы|семіцкіх моў]], такіх як [[іўрыт]] і [[арамейская мова]]. У некаторых кнігах, як [[Кніга прарока Данііла|Данііла]] і [[Кніга Прытчы Саламонавы|Выслоўяў]], бачны моцны грэчаскі ўплыў. [[Яўрэйская грэчаская мова кайнэ|Яўрэйская грэчаская кайнэ]] існуе ў першую чаргу як катэгорыя літаратуры, або культурная катэгорыя, і за выключэннем некаторых адметнасцяў рэлігійнай лексікі не адрозніваецца ад іншых разнавіднасцяў грэчаскай кайнэ, якая лічыцца асобным дыялектам грэчаскай мовы. Септуагінта карысная для даследаванняў дамасарэцкага іўрыта. Многія ўласныя імёны ў грэчаскай Септуагінце пішуцца з галоснымі, тады як у яўрэйскіх тэкстах не было галосных. Аднак, даследчыкі лічаць, што не ўсе старажытныя гукі яўрэйскай мовы былі пэўна адпаведныя з грэчаскімі. == Значэнне Септуагінты == Праваслаўнай Царквой Септуагінта лічыцца адным з самых аўтарытэтных тэкстаў Старога Запавету, хоць і не зацверджана як афіцыйны «кананічны» тэкст, падобны да [[Вульгата|Вульгаты]] ў Рымска-Каталіцкай царкве<ref>[https://guide-israel.ru/religions/44660-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0/ Септуагінта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220710092023/https://guide-israel.ru/religions/44660-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0/ |date=10 ліпеня 2022 }}</ref>. Септуагінта цытуецца ў [[Новы Запавет|Новым Запавеце]], у прыватнасці, у [[Лісты апостала Паўла|лістах апостала Паўла]], а таксама [[Апостальскія Айцы|Апостальскімі Айцамі]] і больш познімі [[Грэчаскія Айцы царквы|грэчаскімі Айцамі Царквы]]. Служыць кананічным перакладам Старога Запавету ва [[Праваслаўе|Усходнеправаслаўнай царкве]]. Септуагінта — аснова для старой лацінскай, царкоўнаславянскай, сірыйскай, старой армянскай, грузінскай і старой копцкай версій Старога Запавету. ==Прыклады беларускіх перакладаў Септуагінты== * [https://web.archive.org/web/20240418110152/https://biblia.by/surynovic/1/1/ Кніга Роду] ў перакладзе [[Яўген Бартніцкі|Сяргея Сурыновіча]] * [https://web.archive.org/web/20240802123432/https://biblia.by/nadsan/19/1/ Псалтыр Давіда] ў перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://bible-facsimiles-online.jimdofree.com/greek-bibles/septuagint/ THE GREEK SEPTUAGINT (LXX) - Online] * [https://ccat.sas.upenn.edu/nets/edition/ New English Translation of the Septuagint] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Старажытнагрэчаская мова]] [[Катэгорыя:Пераклады Бібліі]] [[Катэгорыя:Стары Запавет]] [[Катэгорыя:Гісторыя Александрыі]] [[Катэгорыя:Септуагінта]] h6tv81sscb0wgmboqr10d4p3n7r9sus 0 163874 5219218 5172928 2026-10-15T14:04:20Z DzBar 156353 5219218 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Эдыкт аб талерантнасці}}{{Нарматыўны акт}} '''Эдыкт аб талерантнасці''' ({{lang-de|Toleranzpatent}}) — дакумент, выдадзены [[Імператары Свяшчэннай Рымскай Імперыі|святым рымскім імператарам]] [[Іосіф II Габсбург|Іосіфам II]] [[2 студзеня]] [[1782]] года. Паводле яго [[яўрэі]] атрымалі большую свабоду ў адпраўленні сваіх рэлігійных абрадаў. Патэнт стаў часткаю праводзімай Іосіфам II палітыкі [[Іосіфізм|радыкальных рэформ]] па пераўтварэнні імперыі Габсбургаў у ідэальную [[Эпоха Асветніцтва|асветніцкую]] дзяржаву. Дагэтуль ён выдаў [[Эдыкт аб талерантнасці|эдыкт]], які тычыўся толькі хрысціянскіх дэнамінацый. Жыды ж падпадалі пад ранейшыя абмежаванні, усталяваныя ў [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]]: так, яны не мелі права валодаць нерухомасцю. Патэнт 1782 года першапачаткова распаўсюджваўся на ніжнюю Аўстрыю. Паводле яго ўмоў яўрэйскія дзеці атрымлівалі магчымасць навучацца ў дзяржаўных [[школа]]х альбо засноўваць уласныя з [[Нямецкая мова|нямецкай мовай]] навучання. Дарослыя атрымалі дазвол навучацца ва [[Універсітэт|ўніверсітэтах]], займацца гандлем, адчыняць прадпрыемствы і служыць у войску. Ранейшыя патрабаванні па абавязковым нашэнні залатой зоркі альбо сплаты асобнага падатку былі скасаваныя<ref>{{Кніга |аўтар = Ingrao, W. Charles. |частка = |загаловак = The Habsburg Monarchy 1618-1815 |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = Cambridge University Press |год = 1994 |том = |старонкі = 199 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Тым не менш, замест выкарыстання пісьмовага [[іўрыт]]а і размоўнага [[ідыш]]а прадугледжвалася ўжыванне нямецкай мовы. Афіцыйныя дакументы і падручнікі не маглі друкавацца на іўрыце<ref>{{Кніга |аўтар = O’Brien, H.C. |частка = Ideas of Religious Toleration at the time of Joseph II |загаловак = Transactions of the American Philosophical Society |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 30 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. «Талерантныя» яўрэі ў Вене і інтэлігенцыя падтрымала патэнт Іосіфа II, аднак большасць асцерагалася магчымай асіміляцыі і пагрозы культуры і ладу жыцця<ref>{{Артыкул|аўтар = |загаловак = Jews in Austria 02: Jews from 16th to 19th century|арыгінал = |спасылка = http://geschichteinchronologie.ch/eu/oe/EncJud_juden-in-oe02-16jh-19jh-ENGL.html|аўтар выдання = |выданне = Encyclopaedia Judaica|тып = |месца = |выдавецтва = |год = 1971|выпуск = |том = 3|нумар = |старонкі = 892—|isbn = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130623080330/http://www.geschichteinchronologie.ch/eu/oe/EncJud_juden-in-oe02-16jh-19jh-ENGL.html|archivedate = 23 чэрвеня 2013}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Эмансіпацыя яўрэяў]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=3648 Тэкст эдыкту] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140102194505/http://www.germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=3648 |date=2 студзеня 2014 }} {{ref-en}} * [http://krotov.info/acts/18/3/1782_01_02_toleranz.htm Тэкст эдыкту] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130130185902/http://krotov.info/acts/18/3/1782_01_02_toleranz.htm |date=30 студзеня 2013 }} {{ref-ru}} [[Катэгорыя:Падзеі 1782 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 2 студзеня]] [[Катэгорыя:Гісторыя права]] [[Катэгорыя:Аўстрыйская імперыя]] [[Катэгорыя:Права Аўстрыі]] [[Катэгорыя:Права Венгрыі]] [[Катэгорыя:Канфесійнае права]] [[Катэгорыя:Эдыкты]] fwxea2h6392hut0yynsfp3f8af543f5 0 169859 5219222 5145927 2026-10-15T14:20:31Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1926 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5219222 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Беларускае слова}} {{Газета |назва = |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = |спыненне публікацый = |заснавальнікі = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = |штат = |палітычна = |мова = |перыядычнасць = |аб'ём = |тыраж = |галоўны офіс = |ISSN = |вэб-сайт = }} '''«Белару́скае сло́ва»''' — [[Заходняя Беларусь|заходнебеларуская]] штотыднёвая грамадска-палітычная і літаратурная газета. Выдавалася з [[3 лютага]] [[1926]] да [[9 лютага]] [[1928]] года ў [[Вільня|Вільні]] на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Выдавец — [[Беларуская часовая рада|Часовая беларуская рада]], з № 20 (1926) — Беларуская нацыянальная рада. Адказны рэдактар — [[Тодар Вернікоўскі|Т. Вернікоўскі]]. У сваіх праграмных артыкулах заяўляла пра нацыянальнае адраджэнне, тэрытарыяльную і культурна-нацыянальную аўтаномію Беларусі, перадачу зямлі сялянам на падставе ўласнасці, шырокі дэмакратызм, барацьбу з камунізмам, нацыянальную царкву, далучэнне Усходняй Беларусі да Заходняй, прызнанне польскай дзяржаўнасці, спыненне нацыянальнай варожасці, агульную грамадскую згоду паміж польскім і беларускім народамі. Крытыкавала праграмы [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (БСРГ), [[Беларускі сялянскі саюз|Беларускага сялянскага саюза]], [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1917)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]], «камуністычную работу» БСРГ і яе газеты [[Беларуская ніва (1925)|«Беларуская ніва»]]. Пісала пра варожасць апошняй да газеты [[Беларуская крыніца (1917)|«Беларуская крыніца»]], якую «Беларуская ніва» называла «буржуазна-ксяндзоўскім» органам, пра адносіны беларускіх палітычных арганізацый да БСРГ, якая выступае за «інтэрнацыянальныя інтарэсы пралетарыяту», здрадзіўшы беларускаму сялянству. Змяшчала матэрыялы пра краявы польскі з’езд у [[Гродна|Гродне]], агульны сход таварыства «Прасвет» і яго працу (арганізацыю беларускіх настаўніцкіх курсаў і бібліятэк, удзел у школьным плебісцыце, падтрымку беларускіх культурных устаноў і інш.), асвятляла пытанні беларускага школьніцтва, працаўладкавання інтэлігенцыі ў школы і адміністрацыйныя ўстановы, удзелу ў самаўрадах, зямельнай справы і інш. Уважліва сачыла за працэсам [[беларусізацыя|беларусізацыі]] ў [[БССР]]. У артыкуле «Бальшавікі і царква», які быў апублікаваны ў 1926 годзе (№ 3), крытычна ставілася да змены ў БССР абраду «хрышчэння» на «акцябрыны», калі немаўлят накрывалі чырвоным сцягам і давалі ім імёны Акцябр, Рэвалюцыя, Марксіст. Змяшчала на сваіх старонках агляды падзей у свеце і [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], юрыдычныя парады. У рубрыцы «Наш сатырыкон» друкавала пародыі на творы [[Іван Андрэевіч Крылоў|І. Крылова]], [[Ядвігін Ш.|Ядвігіна Ш.]], артыкулы Я. Светазара, пераклады з рускай мовы твораў П. Раманава і інш. Выйшла 74 нумары. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|«Беларускае слова»|В. І. Дзяшко|400}} * ''Дзяшко, В. І.'' «Беларускае слова» / В. І. Дзяшко // {{Крыніцы/ЭГБ|1}} — С. 357. == Спасылкі == * {{elibrary.mab.lt|2306|«Беларускае слова»}} [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] dm3qlg8wvp27yr6fhwqlhh2emkd4t65 0 170917 5219558 4436264 2026-10-16T08:28:35Z ~2026-44427-55 174181 5219558 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва |тып = |выява = Cyrus Cylinder.jpg |памер = |апісанне = Пярэдняя частка |выява2 = |памер2 = |апісанне2 = |выява3 = |памер3 = |апісанне3 = |назва = |арыгінал = |аўтар = |год = |матэрыял = |тэхніка = |вышыня = |шырыня = |даўжыня = |месцазнаходжанне= |музей = }} [[Выява:Cyrus Cylinder 2.jpg|thumb|right|350px|Задняя частка.]] '''Цыліндр Кіра''' — гліняны [[цыліндр]], на якім [[Кір Вялікі]] загадаў выбіць [[клінапіс]]ам спіс сваіх перамог і міласцівых учынкаў, а таксама пералік продкаў. [[Артэфакт (археалогія)|Артэфакт]] быў выяўлены пры раскопках [[Вавілон]]а ў 1879 годзе і паступіў у [[Брытанскі музей]]. Цыліндр атрымаў шырокую вядомасць пасля таго, як [[Махамед Рэза Пехлеві|апошні шах]] [[Іран]]а ў 1960-я гады абвясціў нанесены на яго тэкст першай у гісторыі дэкларацыяй [[правы чалавека|правоў чалавека]]: Кір выказваецца за адмену рабства і за свабоду веравызнання. Шах паабяцаў будаваць сваю палітыку ў адпаведнасці з запаветамі заснавальніка персідскай дзяржаўнасці. == Утрыманне == [[Выява:Cyrus cylinder extract.svg|thumb|350px|Тэкст цыліндру Кіра.]] У даволі вялізнай прадмове маніфеста малююцца «бязладдзе» вавілонскага цара [[Набанід]]а і крыўды, якія ён прычыніў богу [[Мардук]]у, храму Эсагіле і [[Вавілон]]а. Калі цярпенне бога Мардука вычарпалася, ён адшукаў Кіра, цара [[Аншан]]а, уручыў яму ўладу над народамі і, нарэшце, даручыў яго клопатам Вавілон, народ якога сустракаў яго з вялікай радасцю як збавіцеля ад паганага цара Набаніда. У канцы маніфеста змешчана малітва да вавілонскіх багоў аб пасланні дабрабыту Кіру і яго сыну і спадчынніку [[Камбіс II|Камбісу]]. У гэта апраўленне змешчаны ўласна тэкст маніфеста, напісаны ад асобы Кіра. Ён адкрываецца поўнай тытулатурай Кіра, складзенай на вавілонскі лад: ''«Я — Кір, цар мностваў, цар вялікі, цар магутны, цар [[Вавілон]]а, цар [[Шумер]]а і [[Акад]]а, цар чатырох кірункаў свету, сын [[Камбіс I|Камбіса]], цара вялікага, цара [[Аншан]]а, нашчадак [[Тэісп]]а, цара вялікага, цара Аншана, вечнае царскае семя, кіраванне якога любяць багі [[Бэл]] і [[Набу]], валадарства якога прыемна для іх сардэчнай радасці»''. Затым у «Маніфесце» ад асобы Кіра гаворыцца, як яго шматлікія войскі мірна ўступілі ў [[Вавілон]]. Пасля гэтага ідзе пералік мерапрыемстваў, ажыццёўленых Кірам, якія цалкам пацвярджаюцца іншымі крыніцамі. Кір прэтэндаваў на ролю цара-вызваліцеля, і ён выканаў свае абяцанні, дадзеныя народам, якія скарыліся яго ўладзе. Выпадак у гісторыі выключны, але цалкам вытлумачальны. Імкнучыся да сусветнага валадарства, Кір добра разумеў, што пры дапамозе аднаго персідскага войска толькі гвалтам яму гэтай мэты не дасягнуць. Ён разумеў таксама, што краіны старажытнай цывілізацыі, якія сталі аб’ектам персідскіх заваяванняў, паражоны смяротнай хваробай і гатовы бачыць у ім свайго збавіцеля. Кір умела выкарыстоўваў гэту акалічнасць, чым і тлумачацца як яго дзіўныя ваенныя поспехі, так і рэпутацыя «бацькі» і «вызваліцеля», якая замацавалася за ім у памяці не толькі [[Персы|персаў]], але і заваяваных ім народаў, у тым ліку вавіланян, грэкаў і іўдзеяў. Кір у «Маніфесце» казаў: ''«Ад [……] да [[Ашур (горад)|Ашура]] і [[Сузы|Сузаў]], [[Акадэ|Агадэ]], [[Эшнуна|Эшнуны]], Замбана, Метурну, да межаў [[Гутыі|краіны Куці]], гарадоў [па той бок] [[Тыгр (рака)|Тыгра]], жытло якіх было заснаваны ў глыбокай старажытнасці, багоў, якія жылі ў іх, я вярнуў на іх месцы і зрабіў іх вечнае жытло. Я сабраў усіх іх людзей і вярнуў у іх паселішчы. І багоў [[Шумер]]а і [[Акад]]а, якіх [[Набанід]] у гневе ўладара багоў перанёс у [[Вавілон]], па загадзе бога [[Мардук]]а, вялікага пана, я ўдачна змясціў у іх палацы, жытло радасці сэрца»''. Ажыццяўленне гэтай меры, якая мела першараднае значэнне для лёсаў стваранай ім [[Імперыя Ахеменідаў|Персідскай імперыі]], Кір пачаў адразу ж пасля заваявання Вавілона. ''«З кісліму па адару-месяц (з 25 лістапада [[539 да н.э.|539]] па 23 сакавіка [[538 да н.э.|538 года да н.э.]]) багі краіны Акад, якіх Набанід звёз у Вавілон, вярнуліся ў свае рэзідэнцыі»'', — паведамляе вавілонская хроніка. Гэты крок выклікаў усеагульнае ўхваленне вавіланян. Ён сімвалізаваў вяртанне да міру і звыкламу парадку. == Гл. таксама == * [[Цыліндр Тэйлара]] == Спасылкі == * [http://russian.irib.ir/radioculture/iran/history/item/77434 Пра што апавядае Кураш у сваёй хартыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110420063404/http://russian.irib.ir/radioculture/iran/history/item/77434 |date=20 красавіка 2011 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Надпісы]] [[Катэгорыя:Ахеменіды]] [[Катэгорыя:Брытанскі музей]] [[Катэгорыя:Правы чалавека]] <references /> [[Катэгорыя:Біблейскія артэфакты]] ny28w5mnwncp8t6xw755phw5zr523im 5219585 5219558 2026-10-16T10:17:20Z Ueschar 151377 афармленне, арфаграфія 5219585 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва |тып = |выява = Cyrus Cylinder.jpg |памер = |апісанне = Пярэдняя частка |выява2 = |памер2 = |апісанне2 = |выява3 = |памер3 = |апісанне3 = |назва = |арыгінал = |аўтар = |год = |матэрыял = |тэхніка = |вышыня = |шырыня = |даўжыня = |месцазнаходжанне= |музей = }} [[Выява:Cyrus Cylinder 2.jpg|thumb|right|350px|Задняя частка.]] '''Цыліндр Кіра''' або '''маніфест Кіра''' — гліняны [[цыліндр]], на якім [[Кір Вялікі]] загадаў выбіць [[клінапіс]]ам спіс сваіх перамог і міласцівых учынкаў, а таксама пералік продкаў. [[Артэфакт (археалогія)|Артэфакт]] быў выяўлены пры раскопках [[Вавілон]]а ў 1879 годзе і паступіў у [[Брытанскі музей]]. Цыліндр атрымаў шырокую вядомасць пасля таго, як [[Махамед Рэза Пехлеві|апошні шах]] [[Іран]]а ў 1960-я гады абвясціў нанесены на яго тэкст першай у гісторыі дэкларацыяй [[правы чалавека|правоў чалавека]]: Кір выказваецца за адмену рабства і за свабоду веравызнання. Шах паабяцаў будаваць сваю палітыку ў адпаведнасці з запаветамі заснавальніка персідскай дзяржаўнасці. == Утрыманне == [[Выява:Cyrus cylinder extract.svg|thumb|350px|Тэкст цыліндру Кіра.]] У даволі вялізнай прадмове маніфеста малююцца «бязладдзе» вавілонскага цара [[Набанід]]а і крыўды, якія ён прычыніў богу [[Мардук]]у, храму Эсагіле і [[Вавілон]]а. Калі цярпенне бога Мардука вычарпалася, ён адшукаў Кіра, цара [[Аншан]]а, уручыў яму ўладу над народамі і, нарэшце, даручыў яго клопатам Вавілон, народ якога сустракаў яго з вялікай радасцю як збавіцеля ад паганага цара Набаніда. У канцы маніфеста змешчана малітва да вавілонскіх багоў аб пасланні дабрабыту Кіру і яго сыну і спадчынніку [[Камбіс II|Камбісу]]. У гэта апраўленне змешчаны ўласна тэкст маніфеста, напісаны ад асобы Кіра. Ён адкрываецца поўнай тытулатурай Кіра, складзенай на вавілонскі лад: ''«Я — Кір, цар мностваў, цар вялікі, цар магутны, цар [[Вавілон]]а, цар [[Шумер]]а і [[Акад]]а, цар чатырох кірункаў свету, сын [[Камбіс I|Камбіса]], цара вялікага, цара [[Аншан]]а, нашчадак [[Тэісп]]а, цара вялікага, цара Аншана, вечнае царскае семя, кіраванне якога любяць багі [[Бэл]] і [[Набу]], валадарства якога прыемна для іх сардэчнай радасці»''. Затым у «Маніфесце» ад асобы Кіра гаворыцца, як яго шматлікія войскі мірна ўступілі ў [[Вавілон]]. Пасля гэтага ідзе пералік мерапрыемстваў, ажыццёўленых Кірам, якія цалкам пацвярджаюцца іншымі крыніцамі. Кір прэтэндаваў на ролю цара-вызваліцеля, і ён выканаў свае абяцанні, дадзеныя народам, якія скарыліся яго ўладзе. Выпадак у гісторыі выключны, але цалкам вытлумачальны. Імкнучыся да сусветнага валадарства, Кір добра разумеў, што пры дапамозе аднаго персідскага войска толькі гвалтам яму гэтай мэты не дасягнуць. Ён разумеў таксама, што краіны старажытнай цывілізацыі, якія сталі аб’ектам персідскіх заваяванняў, паражоны смяротнай хваробай і гатовы бачыць у ім свайго збавіцеля. Кір умела выкарыстоўваў гэту акалічнасць, чым і тлумачацца як яго дзіўныя ваенныя поспехі, так і рэпутацыя «бацькі» і «вызваліцеля», якая замацавалася за ім у памяці не толькі [[Персы|персаў]], але і заваяваных ім народаў, у тым ліку вавілонян, грэкаў і іўдзеяў. Кір у «Маніфесце» казаў: ''«Ад [……] да [[Ашур (горад)|Ашура]] і [[Сузы|Сузаў]], [[Акадэ|Агадэ]], [[Эшнуна|Эшнуны]], Замбана, Метурну, да меж [[Гутыі|краіны Куці]], гарадоў [па той бок] [[Тыгр (рака)|Тыгра]], жытло якіх было заснаваны ў глыбокай старажытнасці, багоў, якія жылі ў іх, я вярнуў на іх месцы і зрабіў іх вечнае жытло. Я сабраў усіх іх людзей і вярнуў у іх паселішчы. І багоў [[Шумер]]а і [[Акад]]а, якіх [[Набанід]] у гневе ўладара багоў перанёс у [[Вавілон]], па загадзе бога [[Мардук]]а, вялікага пана, я ўдачна змясціў у іх палацы, жытло радасці сэрца»''. Ажыццяўленне гэтай меры, якая мела першараднае значэнне для лёсаў стваранай ім [[Імперыя Ахеменідаў|Персідскай імперыі]], Кір пачаў адразу ж пасля заваявання Вавілона. ''«З кісліму па адару-месяц (з 25 лістапада [[539 да н.э.|539]] па 23 сакавіка [[538 да н.э.|538 года да н.э.]]) багі краіны Акад, якіх Набанід звёз у Вавілон, вярнуліся ў свае рэзідэнцыі»'', — паведамляе вавілонская хроніка. Гэты крок выклікаў усеагульнае ўхваленне вавілонян. Ён сімвалізаваў вяртанне да міру і звыкламу парадку. == Гл. таксама == * [[Цыліндр Тэйлара]] == Спасылкі == * [http://russian.irib.ir/radioculture/iran/history/item/77434 Пра што апавядае Кураш у сваёй хартыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110420063404/http://russian.irib.ir/radioculture/iran/history/item/77434 |date=20 красавіка 2011 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Надпісы]] [[Катэгорыя:Ахеменіды]] [[Катэгорыя:Брытанскі музей]] [[Катэгорыя:Правы чалавека]] <references /> [[Катэгорыя:Біблейскія артэфакты]] jx3t9m11iom2pu5bzqdhw0ht4imcolw 5219587 5219585 2026-10-16T10:18:21Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Маніфест Кіра]] у [[Цыліндр Кіра]] па-над перасылкай: Уніфікацыя назваў 5219585 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва |тып = |выява = Cyrus Cylinder.jpg |памер = |апісанне = Пярэдняя частка |выява2 = |памер2 = |апісанне2 = |выява3 = |памер3 = |апісанне3 = |назва = |арыгінал = |аўтар = |год = |матэрыял = |тэхніка = |вышыня = |шырыня = |даўжыня = |месцазнаходжанне= |музей = }} [[Выява:Cyrus Cylinder 2.jpg|thumb|right|350px|Задняя частка.]] '''Цыліндр Кіра''' або '''маніфест Кіра''' — гліняны [[цыліндр]], на якім [[Кір Вялікі]] загадаў выбіць [[клінапіс]]ам спіс сваіх перамог і міласцівых учынкаў, а таксама пералік продкаў. [[Артэфакт (археалогія)|Артэфакт]] быў выяўлены пры раскопках [[Вавілон]]а ў 1879 годзе і паступіў у [[Брытанскі музей]]. Цыліндр атрымаў шырокую вядомасць пасля таго, як [[Махамед Рэза Пехлеві|апошні шах]] [[Іран]]а ў 1960-я гады абвясціў нанесены на яго тэкст першай у гісторыі дэкларацыяй [[правы чалавека|правоў чалавека]]: Кір выказваецца за адмену рабства і за свабоду веравызнання. Шах паабяцаў будаваць сваю палітыку ў адпаведнасці з запаветамі заснавальніка персідскай дзяржаўнасці. == Утрыманне == [[Выява:Cyrus cylinder extract.svg|thumb|350px|Тэкст цыліндру Кіра.]] У даволі вялізнай прадмове маніфеста малююцца «бязладдзе» вавілонскага цара [[Набанід]]а і крыўды, якія ён прычыніў богу [[Мардук]]у, храму Эсагіле і [[Вавілон]]а. Калі цярпенне бога Мардука вычарпалася, ён адшукаў Кіра, цара [[Аншан]]а, уручыў яму ўладу над народамі і, нарэшце, даручыў яго клопатам Вавілон, народ якога сустракаў яго з вялікай радасцю як збавіцеля ад паганага цара Набаніда. У канцы маніфеста змешчана малітва да вавілонскіх багоў аб пасланні дабрабыту Кіру і яго сыну і спадчынніку [[Камбіс II|Камбісу]]. У гэта апраўленне змешчаны ўласна тэкст маніфеста, напісаны ад асобы Кіра. Ён адкрываецца поўнай тытулатурай Кіра, складзенай на вавілонскі лад: ''«Я — Кір, цар мностваў, цар вялікі, цар магутны, цар [[Вавілон]]а, цар [[Шумер]]а і [[Акад]]а, цар чатырох кірункаў свету, сын [[Камбіс I|Камбіса]], цара вялікага, цара [[Аншан]]а, нашчадак [[Тэісп]]а, цара вялікага, цара Аншана, вечнае царскае семя, кіраванне якога любяць багі [[Бэл]] і [[Набу]], валадарства якога прыемна для іх сардэчнай радасці»''. Затым у «Маніфесце» ад асобы Кіра гаворыцца, як яго шматлікія войскі мірна ўступілі ў [[Вавілон]]. Пасля гэтага ідзе пералік мерапрыемстваў, ажыццёўленых Кірам, якія цалкам пацвярджаюцца іншымі крыніцамі. Кір прэтэндаваў на ролю цара-вызваліцеля, і ён выканаў свае абяцанні, дадзеныя народам, якія скарыліся яго ўладзе. Выпадак у гісторыі выключны, але цалкам вытлумачальны. Імкнучыся да сусветнага валадарства, Кір добра разумеў, што пры дапамозе аднаго персідскага войска толькі гвалтам яму гэтай мэты не дасягнуць. Ён разумеў таксама, што краіны старажытнай цывілізацыі, якія сталі аб’ектам персідскіх заваяванняў, паражоны смяротнай хваробай і гатовы бачыць у ім свайго збавіцеля. Кір умела выкарыстоўваў гэту акалічнасць, чым і тлумачацца як яго дзіўныя ваенныя поспехі, так і рэпутацыя «бацькі» і «вызваліцеля», якая замацавалася за ім у памяці не толькі [[Персы|персаў]], але і заваяваных ім народаў, у тым ліку вавілонян, грэкаў і іўдзеяў. Кір у «Маніфесце» казаў: ''«Ад [……] да [[Ашур (горад)|Ашура]] і [[Сузы|Сузаў]], [[Акадэ|Агадэ]], [[Эшнуна|Эшнуны]], Замбана, Метурну, да меж [[Гутыі|краіны Куці]], гарадоў [па той бок] [[Тыгр (рака)|Тыгра]], жытло якіх было заснаваны ў глыбокай старажытнасці, багоў, якія жылі ў іх, я вярнуў на іх месцы і зрабіў іх вечнае жытло. Я сабраў усіх іх людзей і вярнуў у іх паселішчы. І багоў [[Шумер]]а і [[Акад]]а, якіх [[Набанід]] у гневе ўладара багоў перанёс у [[Вавілон]], па загадзе бога [[Мардук]]а, вялікага пана, я ўдачна змясціў у іх палацы, жытло радасці сэрца»''. Ажыццяўленне гэтай меры, якая мела першараднае значэнне для лёсаў стваранай ім [[Імперыя Ахеменідаў|Персідскай імперыі]], Кір пачаў адразу ж пасля заваявання Вавілона. ''«З кісліму па адару-месяц (з 25 лістапада [[539 да н.э.|539]] па 23 сакавіка [[538 да н.э.|538 года да н.э.]]) багі краіны Акад, якіх Набанід звёз у Вавілон, вярнуліся ў свае рэзідэнцыі»'', — паведамляе вавілонская хроніка. Гэты крок выклікаў усеагульнае ўхваленне вавілонян. Ён сімвалізаваў вяртанне да міру і звыкламу парадку. == Гл. таксама == * [[Цыліндр Тэйлара]] == Спасылкі == * [http://russian.irib.ir/radioculture/iran/history/item/77434 Пра што апавядае Кураш у сваёй хартыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110420063404/http://russian.irib.ir/radioculture/iran/history/item/77434 |date=20 красавіка 2011 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Надпісы]] [[Катэгорыя:Ахеменіды]] [[Катэгорыя:Брытанскі музей]] [[Катэгорыя:Правы чалавека]] <references /> [[Катэгорыя:Біблейскія артэфакты]] jx3t9m11iom2pu5bzqdhw0ht4imcolw 0 180164 5219351 5081633 2026-10-15T20:50:10Z Aliaksei Lastouski 75892 5219351 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = |спыненне публікацый = |заснавальнікі = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = |штат = |палітычна = |мова = |перыядычнасць = |аб'ём = |тыраж = |галоўны офіс = |ISSN = |вэб-сайт = }} '''«Kurier Wileński»''' ('''Кур’ер Вілэньскі''', '''Кур’ер Віленскі''', {{lang-be|Віленскі веснік}}, ''Віленскі кур’ер'', {{lang-ru|Виленский вестник}}, ''Виленский курьер'') — [[польская мова|польскамоўная]] і [[руская мова|рускамоўная]] палітычная і літаратурная газета ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], якая выдавалася ў [[1841]]—[[1915]] у [[Вільнюс|Вільні]], а ў [[1915]]—[[1916]] — у [[Гомель|Гомелі]]. Газета была па сутнасці пераемніцай газеты «[[Kurier Litewski (1793)|Kurier Litewski]]» (1793—1841). З’яўлялася афіцыйным выданнем [[Віленскае генерал-губернатарства|Віленскага генерал-губернатарства]]<ref>12 ліпеня 1912 г. Віленскае генерал-губернатарства было скасавана.</ref> і распаўсюджвалася галоўным чынам у [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губернях (губернях Паўночна-Заходняга края)]]. == «Виленский вестник = Kurier Wileński» (1841—1864) == У [[1841]]—[[1865]] афіцыйная частка публікацый газеты (указы цэнтральных улад, распараджэнні мясцовых улад, афіцыйныя аб’явы і прапановы) друкавалася паралельным тэкстам на [[польская мова|польскай]] і [[руская мова|рускай мовах]] (а часам — і на [[нямецкая мова|нямецкай мове]]: гэта спецыяльна рабілася для нямецкамоўных дваран (з «астзейскіх губерняў»), якія маглі працягла пражываць у Вільні і літоўска-беларускіх губернях). Неафіцыйная частка публікацый (аўтарскія артыкулы, палітычныя і культурныя агляды, карэспандэнцыя і інш.) друкаваліся пераважна на польскай мове, [[фельетон]]ы (у першапачатковым значэнні тэрміна) — на рускай. У [[1841]]—[[1864]] газета мела паралельна рускамоўную назву «Виленский вестник» і польскамоўную назву «Kurier Wileński». З [[21 сакавіка]] [[1864]], па прычыне ўзмацнення антыпольскай унутранай палітыкі ў Паўночна-Заходнім краі пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], па загаду [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага генерал-губернатара]] [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіла Мураўёва]] матэрыялы газеты пачалі друкавацца толькі на рускай мове і сама газета пачала выходзіць толькі пад назвай «Виленский вестник»<ref>У 1905 г. у Вільні пачала выдавацца польскамоўная газета [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski» (1905—1915)]], якая з 1910 г. па канец 1911 г. выдавалася пад назвай «Kurier Wileński», што па сутнасці перакладаецца як «Виленский вестник». Такім чынам, у Вільні ў 1910—1911 гг. выдавалася дзве газеты з назвай «Віленскі веснік», толькі адна на рускай мове («Виленский вестник»), а другая — на польскай («Kurier Wileński»)</ref>. [[Файл:Сябры рэдакцыі «Віленскага кур’ера» (1861).jpg|міні|злева|Сябры рэдакцыі «Віленскага кур’ера». У першы шэрагу сядзяць: [[Тамаш Снарскі]], [[Мікалай Маліноўскі]], [[Маўрыцы Круповіч]] і [[Вінцэнт Каратынскі]]. У другім шэрагу стаяць: [[Юзаф Глінскі]], [[Казімір Пашкоўскі]], [[Уладзіслаў Кулікоўскі]], [[Людвік Кандратовіч|Людвік Кандратовіч (Сыракомля)]]. 1861]] З першага нумара ([[1 студзеня]] [[1841]]) рэдактарам газеты стаў выхаванец [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і сябр [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] паэт [[Антон Адынец]]. Пасля яго з [[1 студзеня]] [[1859]] арандатарам, выдаўцом і рэдактарам газеты стаў вядомы пісьменнік і археолаг [[Адам Ганоры Кіркор]]. Пры Адынцы і Кіркоры з газетай супрацоўнічалі лепшыя літаратары, навукоўцы і публіцысты [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губерняў]] Расійскай імперыі — [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Мікалай Маліноўскі]], [[Тэадор Нарбут]], [[Міхал Балінскі]], браты [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанцін Тышкевіч]] і [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевіч]], [[Юзаф Крашэўскі]], [[Вінцэнт Каратынскі]], [[Арцём Вярыга-Дарэўскі]], [[Аляксандр Ходзька]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Леан Савінскі]], [[Вацлаў Пшыбыльскі]], [[Мікалай Акелайціс]] і інш. [[Уладзіслаў Сыракомля]] рэдагаваў віленскую хроніку, Мікалай Маліноўскі — палітычны раздзел. У тыя часы ў газеце друкаваліся таксама артыкулы і нарысы рускіх і ўкраінскіх навукоўцаў, крытыкаў і літаратараў: У. І. Весялоўскага, М. І. Гусева, П. В. Кукальніка і інш. Пры Кіркоры газета стала вельмі папулярнай, маючы каля 3 тысяч падпісчыкаў, а рэдакцыя — важным цэнтрам культурнага жыцця [[Вільнюс|Вільні]] і [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губерняў]]. == «Виленский вестник» (1864—1915) == Калі з [[19 сакавіка]] [[1864]] «Виленский вестник» перастаў друкаваць свае матэрыялы на польскай мове, у літоўска-беларускіх губернях перастала існаваць апошняя польскамоўная газета — мясцовая прэса стала цалкам рускамоўнай аж да пачатку заснавання ў Вільні газеты [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski» (1905—1915)]]. У [[1865]] Кіркор пакінуў пасаду рэдактара і пераехаў у [[Санкт-Пецярбург]], дзе пачаў выдаваць газету «Новое время». З таго часу газета набыла выразную антыпольскую накіраванасць, ухваляла і прапагандавала афіцыйную палітыку русіфікацыі [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга края]], пашырэнне рускамоўнай адукацыі, насаджэнне праваслаўя і ідэалогіі [[заходнерусізм]]а ў літоўска-беларускіх губернях. У [[1865]]—[[1868]] «Виленский вестник» супольна рэдагавалі А. І. Забелін; рускі літаратурны крытык і педагог [[Міхаіл Фёдаравіч Дэ-Пуле]] (1822—1885), сябр паэта І. С. Нікіціна; і [[Пётр Емяльянавіч Рошчын]]. Яны былі звязаны з адміністрацыяй [[Літоўскае генерал-губернатарства|Віленскага генерал-губернатарства]] і шмат увагі надавалі публікацыям, прысвечаным рускай культуры. У [[1868]] атмасфера ў літоўска-беларускіх губернях трошкі змянілася — стала больш лагоднай, што было звязана са змяшчэннем [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага генерал-губернатара]] (1863—1865) [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіла Мікалаевіча Мураўёва]] (1796—1866), яго каманды і паслядоўнікаў з пасад і прызначэннем на пасаду [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага генерал-губернатара]] (1868—1874) больш талерантнага да мясцовых каталіцкіх дваран [[Аляксандр Львовіч Патапаў|Аляксандра Львовіча Патапава]] (1818—1886). Гэта прывяло да таго, што новай з’явай сталі публікацыі ў газеце ў 1870—1890-ыя матэрыялаў пра беларускую і літоўскую гісторыю, этнаграфію і літаратуру — працы як рускіх, так і беларускіх навукоўцаў і публіцыстаў (А. М. Булгакаў, А. Я. Васільева, М. А. Дзмітрыеў, [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|М. В. Доўнар-Запольскі]], [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Ф. Карскі]] і інш.). Аднак у газеце працягвала пераважаць прапаганда рускай культуры і [[заходнерусізм]]а, а праблемы края рэдакцыю мала цікавілі. У 1870—1887 рэдактарам газеты быў [[Сяргей Андрэевіч Поль]] (каля 1830—1887), былы марскі афіцэр, рэдактар маскоўскай «Рускай газеты» (1858—1859) і гараднічы ў Сарапуле. Ён прыцягнуў да супрацоўніцтва з газетай шмат рускіх аўтараў. З [[1877]] у газеце друкаваўся [[Аляксандр Васільевіч Арсеньеў]] (1854—1896), аўтар апавяданняў, атрыкулаў, біяграфічных і гістарычных нарысаў, фельетонаў у сталічных выданнях, які пэўны час жыў у Вільні. З сярэдзіны 1860-х (асабліва ў 1866—1867) газета друкавала артыкулы, нарысы, фельетоны Льва Осіпавіча Ляванды (1835—1888), многія з якіх увайшлі ў выдадзены ў Вільні зборнік «Віленскае жыццё. Фельетонныя эцюды» (1878). З 1868 па 1871 у газеце публікаваліся вершы («Прачысценская царква» і інш.), «драматычны твор» у трох дзеях «Сцэнка на віленскім суталоку», пераліцоўкі беларускіх песень, этнаграфічна-побытавы нарыс «Торг у мястэчках Паўночна-Заходняга края» Івана Кузьміча Кандрацьева (1849—1904). У той час з газетай супрацоўнічаў [[Сцяпан Цімафеевіч Славуцінскі]] (1821—1884), які апублікаваў «Літоўскія паданні і казкі» (1868), фрагменты аповесці «З запісак памешчыка Петухова» і рамана «Чужое дабро» (1867—1868), «Беглыя занатоўкі аб побыце літоўцаў Ковенскай губерні» (1870), «Губерні Віленскага генерал-губернатарства» (1871). Газета надрукавала п’есу «Сябры чалавецтва» (1871) паэта, белетрыста і драматурга Міхаіла Аляксандравіча Маркава (1810—1876), пераведзенага ў [[1867]] на службу ў Вільню. З 1880-х у газеце пачаў друкаваць свае артыкулы [[А. Жыркевіч|А. В. Жыркевіч]] (1857—1927), дэбютаваў у друку [[А. Зарын|А. Е. Зарын]] (1862—1929), пад псеўданімам «Тэабальд» артыкулы і занатоўкі на грамадска-палітычныя тэмы, белетрызаваныя ўспаміны і нарысы па літоўскай міфалогіі, пераклады на рускую мову фрагментаў паэмы [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Крашэўскага]] «Вітальдавы бітвы» і балады [[Аляксандр Ходзька|Аляксандра Ходзькі]] публікаваў В. А. фон Роткірх (1819—1891). Пасля Поля газету рэдагавалі ў [[1887]]—[[1891]] настаўнік [[А. С. Уруцэвіч]], у [[1891]]—[[1903]] член [[Віленская камісія для разбору і выдання старажытных актаў|Віленскай камісіі для разбору і выдання старажытных актаў]] [[П. Бывалькевіч|П. Г. Бывалькевіч]], які пазней стаў рэдактарам-выдаўцом газеты «Западный вестник». Пры рэдактару В. А. Чумікову (1903—1906), пісьменніку і перакладчыку, «Виленский вестник» дасягнуў максімальнага ліку падпісчыкаў (3157 у [[1904]]), што стала роўным па папулярнасці газеты, калі яе рэдагаваў [[Адам Ганоры Кіркор|Кіркор]]. Аднак папулярнасць газеты хутка спала, бо з пачаткам [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] у літоўска-беларускіх губернях з’явіліся газеты (як рускамоўныя, так і польскамоўныя), якія адлюстроўвалі больш ліберальна-кансерватыўныя і ліберальна-дэмакратычныя пазіцыі і інтарэсы, чым афіцыйны «Виленский вестник». Нават для яўрэйскага насельніцтва газета пачала згубляць значнасць і цікавасць. Акрамя таго, у 1870—1890-ыя газета падавала інфармацыю аб прыездах у Вільню і край знакамітых асоб, забавах мясцовай знаці, зрэдку пра эканамічнае і палітычнае жыццё Расійскай імперыі і замежжа. У тыя часы друкаваліся і дадаткі да газеты: «Сельское чтение. Еженедельный народный журнал» (1877—1878), «Виленский вестник. Телеграммы и вести о войне» (1904; 1914), «Виленский вестник. Еженедельное иллюстрированное приложение» (1905), «Вечерний Виленский вестник» (1915). На спыненне выдавання газеты паўплываў пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і захоп у [[1915]] нямецкімі войскамі Вільны, што прымусіла 5 (18) жніўня 1915 надрукаваць апошні віленскі нумар і перавесці рэдакцыю газеты ў неакупаваны немцамі [[Гомель]]. У [[1916]] у Гомелі газета спыніла сваё існаванне. == Рэдактары газеты == * 1841—1859 — [[Антон Адынец]] (1804—1885) * 1859—1865 — [[Адам Ганоры Кіркор]] (1818—1886) * 1866—1868 — А. І. Забелін, [[Міхаіл Фёдаравіч Дэ-Пуле]] (1822—1885) і [[Пётр Емяльянавіч Рошчын]] * 1868—1870 — [[Пётр Емяльянавіч Рошчын]] * 1870—1887 — [[Сяргей Андрэевіч Поль]] (каля 1830—1887) * 1887—1891 — А. С. Уруцэвіч * 1891—1903 — П. Р. Бывалькевіч * 1903—1906 — В. А. Чумікоў == Гл. таксама == * [[Kurier Litewski (1759)]] {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Адам Восіпавіч Мальдзіс|Мальдзіс, А. В.]]'' Виленский вестник / А. В. Мальдзіс // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мн., 1994. — Т. 2. — С. 289. * ''Говін, С. В.'' Виленский вестник / С. В. Говін // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мн., 1997. — Т. 4. — С. 169. * Dzennikarstwo polskie na Litwe // [[Kurier Litewski (1905)|Kuryer Litewski]]. — 1905. — № 1. — С. 3—4. [[Катэгорыя:Газеты Вільні на польскай мове]] [[Катэгорыя:Газеты Вільні на рускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:1840 год у Вільні]] 4kib01nzbv6rzuqwon3ors6mwvufxqb 0 183469 5219442 4185357 2026-10-16T05:40:32Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Пржэмысловічы]] на [[Пржэмыславічы]] 5219442 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пржэмыславічы]] sw2qsvamlcmad8i5lz3bhqziudz7j9j 0 183583 5219354 4087211 2026-10-15T20:53:42Z Aliaksei Lastouski 75892 5219354 wikitext text/x-wiki '''Арлоўскі''' ([[Арлоўская]]) — прозвішча, тапонім. == Прозвішча == * [[Аляксандр Арлоўскі]] — польскі мастак. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі]] — беларускі спартсмен. * [[Барыс Іванавіч Арлоўскі]] — рускі скульптар. * [[Віктар Фёдаравіч Арлоўскі]] — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч. * [[Вітольд Яўген Арлоўскі]] - лекар, прафесар. * [[Канстанцін Іванавіч Арлоўскі]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Кірыл Пракопавіч Арлоўскі]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Радзіслаў Арлоўскі]] (нар. 1970) — беларускі футбаліст і трэнер. * [[Зянон Арлоўскі]] - лекар, дэкан медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя * {{NL|Уладзімір Арлоўскі}} * [[Яўстафій Філарэтавіч Арлоўскі]] — беларускі краязнавец і гісторык. == Складовае прозвішча == * [[Эдвард Сакалоўскі-Арлоўскі]] (1878—1932) — рэвалюцыянер, журналіст. == Тапонім == * [[Арлоўскі (Забайкальскі край)]] == Гл. таксама == * [[Арлоў]] {{спіс цёзак2|беларускія}} 3lms6oqk2s7bun5v6ocskd19bbtoy98 5219367 5219354 2026-10-15T21:11:16Z Aliaksei Lastouski 75892 5219367 wikitext text/x-wiki '''Арлоўскі''' ([[Арлоўская]]) — прозвішча, тапонім. == Прозвішча == * [[Аляксандр Арлоўскі]] — польскі мастак. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі]] — беларускі спартсмен. * [[Барыс Іванавіч Арлоўскі]] — рускі скульптар. * [[Віктар Фёдаравіч Арлоўскі]] — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч. * [[Вітольд Яўген Арлоўскі]] - лекар, прафесар. * [[Зянон Арлоўскі]] - лекар, дэкан медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя * [[Канстанцін Іванавіч Арлоўскі]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Кірыл Пракопавіч Арлоўскі]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Радзіслаў Арлоўскі]] (нар. 1970) — беларускі футбаліст і трэнер. * {{NL|Уладзімір Арлоўскі}} * [[Яўстафій Філарэтавіч Арлоўскі]] — беларускі краязнавец і гісторык. == Складовае прозвішча == * [[Эдвард Сакалоўскі-Арлоўскі]] (1878—1932) — рэвалюцыянер, журналіст. == Тапонім == * [[Арлоўскі (Забайкальскі край)]] == Гл. таксама == * [[Арлоў]] {{спіс цёзак2|беларускія}} ng4z3llfeb06kr973g7a5w8g4va59o7 5219695 5219367 2026-10-16T11:23:22Z Autumndancer 168015 5219695 wikitext text/x-wiki '''Арлоўскі''' ([[Арлоўская]]) — прозвішча, тапонім. == Прозвішча == * [[Аляксандр Арлоўскі]] — польскі мастак. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі]] — беларускі спартсмен. * [[Барыс Іванавіч Арлоўскі]] — рускі скульптар. * [[Віктар Фёдаравіч Арлоўскі]] — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч. * [[Вітольд Яўген Арлоўскі]] — лекар, прафесар. * [[Зянон Арлоўскі]] — лекар, дэкан медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя * [[Канстанцін Іванавіч Арлоўскі]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Кірыл Пракопавіч Арлоўскі]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Радзіслаў Арлоўскі]] (нар. 1970) — беларускі футбаліст і трэнер. * {{NL|Уладзімір Арлоўскі}} * [[Яўстафій Філарэтавіч Арлоўскі]] — беларускі краязнавец і гісторык. == Складовае прозвішча == * [[Эдвард Сакалоўскі-Арлоўскі]] (1878—1932) — рэвалюцыянер, журналіст. == Тапонім == * [[Арлоўскі (Забайкальскі край)]] == Гл. таксама == * [[Арлоў]] {{спіс цёзак2|беларускія}} hwzmu2ubh3cy9jrauf7xrvfb96tq3r9 0 189688 5219210 4878643 2026-10-15T13:50:53Z DzBar 156353 5219210 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Паручнік Кіжэ»''' — камедыйны гістарычны фільм, зняты ў [[1934]] годзе на кінастудыі [[Белдзяржкіно]]. Вядомы пераважна дзякуючы музыцы, якую да гэтага фільму напісаў [[Сяргей Пракоф'еў]]. == Сюжэт == [[Файл:1934 Поручик Киже.webm|міні|Фільм]] Экранізацыя аповесці [[Юрый Мікалаевіч Тынянаў|Юрыя Тынянава]] «Падпаручнік Кіжэ», заснаванай на анекдоце пра тое, як з-за памылкі пісара, які напісаў у загадзе [[Павел I|Паўла I]] замест слоў «паручнікі жэ» словы «паручнік Кіжэ», паўстала неіснуючая асоба — паручнік Кіжэ, якая, нягледзячы на сваё неіснаванне, значылася ў дакументах у якасці рэальнага чалавека, які служыў, быў пакараны, дараваны, даслужыўся да генерала і памёр ад цяжкай хваробы. == Здымачная група == * Сцэнарыст — [[Юрый Тынянаў]] * Рэжысёр-пастаноўшчык — [[Аляксандр Файнцымер]] * Аператар-пастаноўшчык — [[Аркадзь Мікалаевіч Кальцаты|Аркадзь Кальцаты]] * Кампазітар — [[Сяргей Пракоф'еў]] * Мастакі-пастаноўшчыкі — Пётр Снапкоў, Канстанцін Карташоў * Кансультанты — В. Глінка, Ю. Крынкін * Грымёр — А. Анджан * Асістэнт аператара — В. Страдзін * Дырэктар — І. Румель {{зноскі}} == Літаратура == * ''Игорь Авдеев'', ''Лариса Зайцева'' Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Фільмы 1934 года]] [[Катэгорыя:Фільмы СССР 1934 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі СССР]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 1934 года]] 60klok8oz003c3elce3p0zlkq68qn2l 0 190453 5219184 5143016 2026-10-15T13:17:25Z DzBar 156353 шаблон 5219184 wikitext text/x-wiki {{Спартыўнае спаборніцтва}} '''48-ы [[чэмпіянат свету па біятлоне]]''' прайшоў у [[Чэхія|чэшскім]] горадзе [[Нове-Места-на-Мораве|Нове-Места]] з серады [[6 лютага]] па нядзелю [[17 лютага]] [[2013]] года<ref>{{cite web|url=http://www.biathlon.com.ua/comments.php?id=4668|title=Нове-Места рыхтуецца да чэмпіянату свету|date=25 кастрычніка 2012|publisher=biathlon.com.ua|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104065533/http://www.biathlon.com.ua/comments.php?id=4668|archivedate=4 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.biathlon-online.de/news-89/2810-ruhpolding-und-nove-mesto-erhalten-biathlon-wm.html|title=Ruhpolding und Nove Mesto erhalten Biathlon-WM|date=6 верасня 2008|publisher=Biathlon-online.de|accessdate=8 лютага 2013|archiveurl=https://archive.today/20120721053419/http://www.biathlon-online.de/news-89/2810-ruhpolding-und-nove-mesto-erhalten-biathlon-wm.html|archivedate=21 ліпеня 2012|url-status=dead}}{{ref-de}}</ref>. Было разгуляна 11 камплектаў медалёў, па 5 у мужчын і жанчын у [[спрынт (біятлон)|спрынце]], [[гонка пераследвання|пераследванні]], [[мас-старт (біятлон)|мас-старце]], [[індывідуальная гонка|індывідуальнай гонцы]], [[эстафета (біятлон)|эстафеце]] і адзін камплект медалёў у [[змешаная эстафета (біятлон)|змешанай эстафеце]]. == Расклад спаборніцтваў == <small>Час пачатку спаборніцтваў паказаны [[Цэнтральнаеўрапейскі час|CET]].</small> {| class="wikitable" style="text-align: center" width="500" |- ! Дата ! Час ! Дысцыпліна |- |[[7 лютага]] |17:30 (20:30) |align="left"| [[#Змешаная эстафета|Змешаная эстафета, 2×6 + 2×7,5 км]] |- |rowspan="2"|[[9 лютага]] |13:00 (16:00) |align="left"| [[#Спрынтарскія гонкі|Спрынт, 10 км, мужчыны]] |- |16:15 (19:15) |align="left"| [[#Спрынтарскія гонкі|Спрынт, 7,5 км, жанчыны]] |- |rowspan="2"|[[10 лютага]] |13:00 (16:00) |align="left"| [[#Гонкі пераследвання|Гонка пераследу, 12,5 км, мужчыны]] |- |16:15 (19:15) |align="left"| [[#Гонкі пераследвання|Гонка пераследу, 10 км, жанчыны]] |- |[[13 лютага]] |17:15 (20:15) |align="left"| [[#Індывідуальныя гонкі|Індывідуальная гонка, 15 км, жанчыны]] |- |[[14 лютага]] |17:15 (20:15) |align="left"| [[#Індывідуальныя гонкі|Індывідуальная гонка, 20 км, мужчыны]] |- |[[15 лютага]] |17:15 (20:15) |align="left"| [[#Эстафетныя гонкі|Эстафета, 4 × 6 км, жанчыны]] |- |[[16 лютага]] |15:15 (18:15) |align="left"| [[#Эстафетныя гонкі|Эстафета, 4 × 7,5 км, мужчыны]] |- |rowspan="2"|[[17 лютага]] |12:00 (15:00) |align="left"| [[#Мас-старты|Мас-старт, 12,5 км, жанчыны]] |- |15:00 (18:00) |align="left"| [[#Мас-старты|Мас-старт, 15 км, мужчыны]] |- |} : <small>[http://www3.biathlonworld.com/ru/events.html/do/showevent?EventId=BT1213SWRLCH__ Падзеі IBU] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130326075055/http://www5.biathlonworld.com/ru/events.html/do/showevent?EventId=BT1213SWRLCH__ |date=26 сакавіка 2013 }}</small> == Табліцы медалёў == === Краіны === {| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%" width=55% |- bgcolor="#efefef" ! width=50 align="center"| Месца ! width=120 align="center"| Краіна ! width=50 align="center"| [[Выява:Gold medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| [[Выява:Silver medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| [[Выява:Bronze medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| Усяго |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 1 | align="left"| {{NOR}} | style="background:gold" | '''8 | style="background:silver" | 2 | style="background:#c96;" | 1 | '''11 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 2 | align="left" | {{FRA}} | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | '''4 | style="background:#c96;" | 0 | '''5 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 3 | align="left" | {{UKR}} | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | '''3 | '''5 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 4 | align="left" | {{BLR}} | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 5-7 | align="left" | {{GER}} | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 1 | '''2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 5-7 | align="left" | {{RUS}} | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 1 | '''2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 5-7 | align="left" | {{POL}} | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 1 | '''2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 8 | align="left" | {{USA}} | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 9-12 | align="left" | {{CZE}} | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 9-12 | align="left" | {{SLO}} | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 9-12 | align="left" | {{SWE}} | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 9-12 | align="left" | {{ITA}} | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | '''1 |} === Спартсмены === {| class="standard collapsible collapsed" cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%" width=60% !colspan=6|З улікам усіх гонак |- bgcolor="#efefef" ! width=50 align="center"| Месца ! width=200 align="center"| Спартсмен ! width=50 align="center"| [[Выява:Gold medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| [[Выява:Silver medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| [[Выява:Bronze medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| Усяго |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 1 | align="left" | {{Сцяг|NOR}} [[Тура Бергер]] | style="background:gold" | '''4 | style="background:silver" | 2 | style="background:#c96;" | 0 | '''6 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 2 | align="left" | {{Сцяг|Нарвегія}} [[Эміль Хегле Свендсен]] | style="background:gold" | '''4 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | '''5 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 3 | align="left" | {{Сцяг|NOR}} [[Тар’ей Бё]] | style="background:gold" | 3 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | '''3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 4 | align="left" | {{Сцяг|NOR}} [[Сюнёва Сулемдаль]] | style="background:gold" | 2 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | '''2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 5 | align="left" | {{Сцяг|FRA}} [[Мартэн Фуркад]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | '''4 | style="background:#c96;" | 0 | '''5 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 6 | align="left" | {{Сцяг|UKR}} [[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | '''1 | '''3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7-11 | align="left" | {{Сцяг|BLR}} [[Дар’я Домрачава]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7-11 | align="left" | {{Сцяг|NOR}} [[Хільдэ Фенэ]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7-11 | align="left" | {{Сцяг|NOR}} [[Ан Крысцін Флатлан]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7-11 | align="left" | {{Сцяг|NOR}} [[Уле-Эйнар Б’ёрндален]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7-11 | align="left" | {{Сцяг|NOR}} [[Хенрык Л'Абэ-Лунд]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 12 | align="left" | {{Сцяг|FRA}} [[Алексі Бёф]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 2 | style="background:#c96;" | 0 | '''2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 13-15 | align="left" | {{Сцяг|UKR}} [[Вікторыя Аляксандраўна Семярэнка|Віта Семярэнка]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | '''1 | '''2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 13-15 | align="left" | {{Сцяг|UKR}} [[Валянціна Аляксандраўна Семярэнка|Валянціна Семярэнка]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | '''1 | '''2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 13-15 | align="left" | {{Сцяг|RUS}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | '''1 | '''2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 16-23 | align="left" | {{Сцяг|FRA}} [[Мары-Лор Брунэ]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 16-23 | align="left" | {{Сцяг|FRA}} [[Мары Дарэн-Абер]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 16-23 | align="left" | {{Сцяг|POL}} [[Крысціна Палка]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 16-23 | align="left" | {{Сцяг|GER}} [[Андрэа Хенкель]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 16-23 | align="left" | {{Сцяг|USA}} [[Цім Бёрк]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 16-23 | align="left" | {{Сцяг|UKR}} [[Юлія Валянцінаўна Джыма|Юлія Джыма]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 16-23 | align="left" | {{Сцяг|FRA}} [[Сімон Фуркад]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 16-23 | align="left" | {{Сцяг|FRA}} [[Жан-Гіём Беатрыкс]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|CZE}} [[Вераніка Віткава]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|CZE}} [[Габрыэла Соўкалава]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|CZE}} [[Яраслаў Соўкуп]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|CZE}} [[Ондржэй Моравец]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|SLO}} [[Якаў Фак]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|SWE}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|ITA}} [[Даратэя Вірэр]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|ITA}} [[Ніколь Ганцье]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|ITA}} [[Мікела Понца]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|ITA}} [[Карын Оберхофер]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|GER}} [[Сімон Шэмп]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|GER}} [[Андрэас Бірнбахер]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|GER}} [[Арнд Пайфер]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|GER}} [[Эрык Лесер]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 24-38 | align="left" | {{Сцяг|POL}} [[Моніка Хойніш]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |} {| class="standard collapsible collapsed" cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%" width=60% !colspan=6|Без уліку эстафетных гонак |- | |- bgcolor="#efefef" ! width=50 align="center"| Месца ! width=200 align="center"| Краіна ! width=50 align="center"| [[Выява:Gold medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| [[Выява:Silver medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| [[Выява:Bronze medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| Усяго |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 1 | align="left" | {{Сцяг|NOR}} [[Тура Бергер]] | style="background:gold" | '''2 | style="background:silver" | '''2 | style="background:#c96;" | 0 | '''4 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 2 | align="left" | {{Сцяг|NOR}} [[Эміль Хегле Свендсен]] | style="background:gold" | '''2 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 3 | align="left" | {{Сцяг|FRA}} [[Мартэн Фуркад]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | '''2 | style="background:#c96;" | 0 | '''3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 4 | align="left" | {{Сцяг|UKR}} [[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 5-6 | align="left" | {{Сцяг|BLR}} [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Дар’я Домрачава]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 5-6 | align="left" | {{Сцяг|NOR}} [[Тар’ей Бё]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7 | align="left" | {{Сцяг|RUS}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | '''1 | '''2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 8-10 | align="left" | {{Сцяг|POL}} [[Крысціна Палка]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 8-10 | align="left" | {{Сцяг|GER}} [[Андрэа Хенкель]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 8-10 | align="left" | {{Сцяг|USA}} [[Цім Бёрк]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 11-15 | align="left" | {{Сцяг|SLO}} [[Якаў Фак]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 11-15 | align="left" | {{Сцяг|UKR}} [[Вікторыя Аляксандраўна Семярэнка|Віта Семярэнка]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 11-15 | align="left" | {{Сцяг|UKR}} [[Валянціна Аляксандраўна Семярэнка|Валя Семярэнка]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 11-15 | align="left" | {{Сцяг|SWE}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 11-15 | align="left" | {{Сцяг|POL}} [[Моніка Хойніш]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | '''1 | '''1 |} == Табліца прызавых месцаў == {| {{Sports result table}} ! bgcolor="#e8e8e8" | Дысцыпліна !! width=200 bgcolor="gold" | Золата !! width=200 bgcolor="silver" | Срэбра !! width=200 bgcolor="#cc9966" | Бронза |- | Спрынт, 7,5 км, жанчыны |bgcolor="gold"| '''''{{Сцяг|Украіна}} [[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]] |bgcolor="silver"| ''{{Сцяг|Нарвегія}} [[Тура Бергер]] |bgcolor="#cc9966"| ''{{Сцяг|Украіна}} [[Вікторыя Аляксандраўна Семярэнка|Віта Семярэнка]] |- | Спрынт, 10 км, мужчыны |bgcolor="gold"| '''''{{Сцяг|Нарвегія}} [[Эміль Хегле Свендсен]] |bgcolor="silver"| ''{{Сцяг|Францыя}} [[Мартэн Фуркад]] |bgcolor="#cc9966"| ''{{Сцяг|SLO}} [[Якаў Фак]] |- | Гонка пераследвання, 10 км, жанчыны | bgcolor="gold"| '''''{{Сцяг|NOR}} [[Тура Бергер]] |bgcolor="silver"| ''{{Сцяг|POL}} [[Крысціна Палка]] |bgcolor="#cc9966"| ''{{Сцяг|UKR}} [[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]] |- | Гонка пераследвання, 12,5 км, мужчыны |bgcolor="gold"| '''''{{Сцяг|NOR}} [[Эміль Хегле Свендсен]] |bgcolor="silver"| ''{{Сцяг|FRA}} [[Мартэн Фуркад]] |bgcolor="#cc9966"| ''{{Сцяг|RUS}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] |- | Індывідуальная гонка, 15 км, жанчыны | bgcolor="gold"| '''''{{Сцяг|NOR}} [[Тура Бергер]] |bgcolor="silver"| ''{{Сцяг|GER}} [[Андрэа Хенкель]] |bgcolor="#cc9966"| ''{{Сцяг|UKR}} [[Валянціна Аляксандраўна Семярэнка|Валя Семярэнка]] |- | Індывідуальная гонка, 20 км, мужчыны | bgcolor="gold"| '''''{{Сцяг|FRA}} [[Мартэн Фуркад]] | bgcolor="silver"| ''{{Сцяг|USA}} [[Цім Бёрк]] | bgcolor="#cc9966"| ''{{Сцяг|SWE}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]] |- | Мас-старт, 12,5 км, жанчыны | bgcolor="gold"| '''''{{Сцяг|BLR}} [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Дар’я Домрачава]] |bgcolor="silver"| ''{{Сцяг|NOR}} [[Тура Бергер]] |bgcolor="#cc9966"| ''{{Сцяг|POL}} [[Моніка Хойніш]] |- | Мас-старт, 15 км, мужчыны | bgcolor="gold"| '''''{{Сцяг|NOR}} [[Тар’ей Бё]] |bgcolor="silver"| ''{{Сцяг|RUS}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] |bgcolor="#cc9966"| ''{{Сцяг|NOR}} [[Эміль Хегле Свендсен]] |- | Змешаная эстафета, 2×6 км + 2×7,5 км |bgcolor="gold"| '''{{Зборная|NOR|біятлон}} ---- : '''''[[Тура Бергер]] : '''''[[Сюнёва Сулемдаль]] : '''''[[Тар’ей Бё]] : '''''[[Эміль Хегле Свендсен]] |bgcolor="silver"| {{Зборная|FRA|біятлон}} ---- : ''[[Мары-Лор Брунэ]] : ''[[Мары Дарэн-Абер]] : ''[[Алексі Бёф]] : ''[[Мартэн Фуркад]] |bgcolor="#cc9966"| {{Зборная|CZE|біятлон}} ---- : ''[[Вераніка Віткава]] : ''[[Габрыэла Соўкалава]] : ''[[Яраслаў Соўкуп]] : ''[[Ондржэй Моравец]] |- | Эстафета, 4×6 км, жанчыны |bgcolor="gold"| '''{{Зборная|NOR|Біятлон}} ---- : '''''[[Хільдэ Фенэ]] : '''''[[Ан Крысцін Флатлан]] : '''''[[Сюнёве Сулемдаль]] : '''''[[Тура Бергер]] |bgcolor="silver"| {{Зборная|UKR|Біятлон}} ---- : ''[[Юлія Валянцінаўна Джыма|Юлія Джыма]] : ''[[Вікторыя Аляксандраўна Семярэнка|Віта Семярэнка]] : ''[[Валянціна Аляксандраўна Семярэнка|Валя Семярэнка]] : ''[[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]] |bgcolor="#cc9966"| {{Зборная|ITA|Біятлон}} ---- : ''[[Даратэя Вірэр]] : ''[[Ніколь Ганцье]] : ''[[Мікела Понца]] : ''[[Карын Оберхофер]] |- | Эстафета, 4×7,5 км, мужчыны |bgcolor="gold"| '''{{Зборная|NOR|Біятлон}} ---- : '''''[[Уле-Эйнар Б’ёрндален]] : '''''[[Хенрык Л'Абэ-Лунд]] : '''''[[Тар’ей Бё]] : '''''[[Эміль Хегле Свендсен]] |bgcolor="silver"| {{Зборная|FRA|біятлон}} ---- : ''[[Сімон Фуркад]] : ''[[Жан-Гіём Беатрыкс]] : ''[[Алексі Бёф]] : ''[[Мартэн Фуркад]] |bgcolor="#cc9966"| {{Зборная|GER|Біятлон}} ---- : ''[[Сімон Шэмп]] : ''[[Андрэас Бірнбахер]] : ''[[Арнд Пайфер]] : ''[[Эрык Лесер]] |- |} == Вынікі == === Змешаная эстафета === Гонка прайшла [[7 лютага]] [[2013]] года. Пачатак 17:30 CET. Канец 18:48 CET. {|class="wikitable" |- !colspan="9"|[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/MXRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052249/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/MXRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}<ref>{{cite web|url=http://services.biathlonresults.com/results.aspx?RaceId=BT1213SWRLCH__MXRL|title=IBU WORLD CHAMPIONSHIPS BIATHLON 2013 - Nove Mesto (CZE). Mixed 2x6+2x7.5 km Relay|date=7 лютага 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130210025705/http://services.biathlonresults.com/results.aspx?RaceId=BT1213SWRLCH__MXRL|archivedate=10 лютага 2013|accessdate=9 лютага 2014|url-status=dead}}{{ref-en}}</ref> |- ! rowspan="2"|Месца !! rowspan="2"|Старт !! rowspan="2"|Зборная / Спартсмены !! colspan="2"|Штраф !! rowspan="2"|Час !! rowspan="2"|Адставанне !! colspan="2"|Ачкі |- !<span style="margin-right: 1em">Л</span>С !Агульны !Кубак свету !Кубак нацый |- bgcolor="gold" align="center" | [[Выява:Med 1.png]] || '''2''' (Шэраг 1)<br />''2-1<br />2-2<br />2-3<br />2-4'' || align="left"| ; {{Зборная|NOR|біятлон}} : ''[[Тура Бергер]] : ''[[Сюнёва Сулемдаль]] : ''[[Тар’ей Бё]] : ''[[Эміль Хегле Свендсен]] | '''0+1 0+3'''<br />''0+0 0+0<br />0+0 0+2<br />0+1 0+0<br />0+0 0+1'' | '''0+4'''<br />''0+0<br />0+2<br />0+1<br />0+1'' | '''1:12:04.9'''<br />''15:45.6<br />33:01.8<br />52:31.2<br />1:12:04.9'' | '''0.0'''<br />''0.0<br />+3.7<br />0.0<br />0.0'' | '''60 || '''420'''<br />210<br /><br />210 |- bgcolor="silver" align="center" | [[Выява:Med 2.png]] || '''5''' (Шэраг 1)<br />''5-1<br />5-2<br />5-3<br />5-4'' || align="left"| ; {{Зборная|FRA|біятлон}} : ''[[Мары-Лор Брунэ]] : ''[[Мары Дарэн-Абер]] : ''[[Алексі Бёф]] : ''[[Мартэн Фуркад]] | '''0+1 0+7'''<br />''0+0 0+2<br />0+1 0+2<br />0+0 0+2<br />0+0 0+1'' | '''0+8'''<br />''0+2<br />0+3<br />0+2<br />0+1'' | '''1:12:24.9'''<br />''16:29.3<br />33:15.1<br />53:02.2<br />1:12:24.9'' | '''+20.0'''<br />''+43.7<br />+17.0<br />+31.0<br />+20.0'' | '''54 || '''390'''<br />195<br /><br />195 |- bgcolor="#cc9966" align="center" | [[Выява:Med 3.png]] || '''3''' (Шэраг 1)<br />''3-1<br />3-2<br />3-3<br />3-4'' || align="left"| ; {{Зборная|CZE|біятлон}} : ''[[Вераніка Віткава]] : ''[[Габрыэла Соўкалава]] : ''[[Яраслаў Соўкуп]] : ''[[Ондржэй Моравец]] | '''0+3 0+2'''<br />''0+2 0+1<br />0+1 0+0<br />0+0 0+1<br />0+0 0+0'' | '''0+5'''<br />''0+3<br />0+1<br />0+1<br />0+0'' | '''1:12:37.2'''<br />''16:30.0<br />33:26.4<br />53:12.5<br />1:12:37.2'' | '''+32.3'''<br />''+44.4<br />+28.3<br />+41.3<br />+32.3'' | '''48 || '''360'''<br />180<br /><br />180 |- align="center" | 4 || 7 (Шэраг 1)<br />''7-1<br />7-2<br />7-3<br />7-4'' || align="left"| ; {{Зборная|ITA|біятлон}} : ''[[Даратэя Вірэр]] : ''[[Карын Оберхофер]] : ''[[Дамінік Віндзіш]] : ''[[Лукас Хофер]] | '''0+1 0+3'''<br />''0+0 0+0<br />0+1 0+1<br />0+0 0+0<br />0+0 0+2'' | 0+4 | 1:13:03.3 | +58.4 | '''43 || '''330'''<br />165<br /><br />165 |- align="center" | 5 || 6 (Шэраг 1)<br />''6-1<br />6-2<br />6-3<br />6-4'' || align="left"| ; {{Зборная|SLO|біятлон}} : ''[[Андрэя Малі]] : ''[[Тэя Грэгарын]] : ''[[Клемен Баўэр]] : ''[[Якаў Фак]] | '''0+2 0+4'''<br />''0+0 0+1<br />0+0 0+0<br />0+2 0+2<br />0+0 0+1'' | 0+6 | 1:13:12.0 | +1:07.1 | '''40 || '''310'''<br />155<br /><br />155 |- align="center" | 6 || 1 (Шэраг 1)<br />''1-1<br />1-2<br />1-3<br />1-4'' || align="left"| ; {{Зборная|RUS|біятлон}} : ''[[Вольга Аляксееўна Зайцава|Вольга Зайцава]] : ''[[Вольга Генадзеўна Вілухіна|Вольга Вілухіна]] : ''[[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] : ''[[Дзмітрый Уладзіміравіч Малеча|Дзмітрый Малеча]] | '''1+7 0+2'''<br />''0+0 0+1<br />0+1 0+0<br />0+3 0+0<br />1+3 0+1'' | 1+9 | 1:13:31.4 | +1:26.5 | '''38 || '''290'''<br />145<br /><br />145 |- align="center" | 7 || 11 (Шэраг 2)<br />''11-1<br />11-2<br />11-3<br />11-4'' || align="left"| ; {{Зборная|SVK|біятлон}} : ''[[Яна Геракава]] : ''[[Анастасія Уладзіміраўна Кузьміна|Анастасія Кузьміна]] : ''[[Павал Гурайт]] : ''[[Мацей Казар]] | '''0+5 0+3'''<br />''0+0 0+1<br />0+1 0+2<br />0+1 0+0<br />0+3 0+0'' | 0+8 | 1:13:37.6 | +1:32.7 | '''36 || '''270'''<br />135<br /><br />135 |- align="center" | 8 || 17 (Шэраг 2)<br />''17-1<br />17-2<br />17-3<br />17-4'' || align="left"| ; {{Зборная|USA|біятлон}} : ''[[Анеліс Кук]] : ''[[Сьюзен Данклі]] : ''[[Лоўэл Бэйлі]] : ''[[Ліф Нордгрэн]] | '''0+3 0+4'''<br />''0+0 0+3<br />0+0 0+1<br />0+2 0+0<br />0+1 0+0'' | 0+7 | 1:13:37.7 | +1:32.8 | '''34 || '''250'''<br />125<br /><br />125 |- align="center" | 9 || 10 (Шэраг 1)<br />''10-1<br />10-2<br />10-3<br />10-4'' || align="left"| ; {{Зборная|UKR|біятлон}} : ''[[Юлія Валянцінаўна Джыма|Юлія Джыма]] : ''[[Наталля Леанідаўна Бурдыга|Наталля Бурдыга]] : ''[[Андрэй Васільевіч Дзерызямля|Андрэй Дзерызямля]] : ''[[Сяргей Анатольевіч Седнеў|Сяргей Седнеў]] | '''1+4 0+4'''<br />''0+0 0+2<br />0+0 0+1<br />1+3 0+1<br />0+1 0+0'' | 1+8 | 1:13:55.8 | +1:50.9 | '''32 || '''230'''<br />115<br /><br />115 |- align="center" | 10 || 14 (Шэраг 2)<br />''14-1<br />14-2<br />14-3<br />14-4'' || align="left"| ; {{Зборная|POL|біятлон}} : ''[[Крысціна Палка]] : ''[[Магдалена Гвіздань]] : ''[[Лукаш Шчурак]] : ''[[Кшыштаф Плывачык]] | '''0+3 0+4'''<br />''0+1 0+0<br />0+2 0+1<br />0+0 0+1<br />0+0 0+2'' | 0+7 | 1:13:58.7 | +1:53.8 | '''31 || '''220'''<br />110<br /><br />110 |} ; Некаторыя факты === Спрынтарскія гонкі === {{слупкі}} {{слупок}} ==== Жанчыны ==== Гонка прайшла [[9 лютага]] [[2013]] года. {| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%" |-bgcolor="#e4e4e4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=50|Месца !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=160|Спартсменка !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=80|Прамашкі !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=60|Час |- bgcolor="gold" | align="center"|[[Выява:Med 1.png]] ||{{Сцяг Украіны}} '''[[Алена Підгрушная]]||style="text-align: center"| '''0+0 ||align="right"|'''21:02.1 |- bgcolor="silver" | align="center"|[[Выява:Med 2.png]] ||{{Сцяг Нарвегіі}} [[Тура Бергер]] ||style="text-align: center"| 0+1 ||align="right"|+6.4 |- bgcolor="#cc9966" | align="center"|[[Выява:Med 3.png]] ||{{Сцяг Украіны}} [[Віта Семярэнка]]||style="text-align: center"| 0+0 ||align="right"|+22.8 |- | align="center"| 4 ||{{Сцяг Расіі}} [[Вольга Зайцава]]||style="text-align: center"| 0+1 ||align="right"|+24.5 |- | align="center"| 5 ||{{Сцяг Расіі}} [[Вольга Вілухіна]]||style="text-align: center"| 0+0 ||align="right"|+25.3 |- | align="center"| 6 ||{{Сцяг Германіі}} [[Мірыям Гёснер]]||style="text-align: center"| 2+0 ||align="right"|+33.1 |- | align="center"| 7 ||{{Сцяг Польшчы}} [[Крысціна Палка]]||style="text-align: center"| 0+1 ||align="right"|+34.5 |- | align="center"| 8 ||{{Сцяг Нарвегіі}} [[Ганнаў-Крысцін Флатлан]]||style="text-align: center"| 0+0 ||align="right"|+35.5 |- | align="center"| 9 ||{{Сцяг Фінляндыі}} [[Кайса Мякярайнен]]||style="text-align: center"| 2+0 ||align="right"|+40.8 |- | align="center"| 10 ||{{Сцяг Чэхіі}} [[Вераніка Віткава]]||style="text-align: center"| 0+0 ||align="right"|+50.6 |- | colspan=4 align="center"|<small>[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWSP/BT_C73B_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014070354/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWSP/BT_C73B_1.0.pdf |date=14 кастрычніка 2013 }}</small> |} ; Некаторыя факты Дыскваліфікавана: {{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} [[Таня Карысік]].<br /> Не стартавала: {{Сцяг Нідэрландаў}} [[Шардзін Слуф]] {{слупок}} ==== Мужчыны ==== Гонка прайшла [[9 лютага]] [[2013]] года. {| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #aaa;font-size:90%" |-bgcolor="#e4e4e4" !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=50|Месца !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=160|Спартсмен !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=80|Прамашкі !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=60|Час |- bgcolor="gold" align="center" | [[Выява:Med 1.png]] || align="left"|'''{{Сцяг|Нарвегія}} [[Эміль Хегле Свендсен]] || '''0+1 || '''23:25.1 |- bgcolor="silver" align="center" | [[Выява:Med 2.png]] || align="left"|{{Сцяг|Францыя}} [[Мартэн Фуркад]] || 0+1 || +8.1 |- bgcolor="#cc9966" align="center" | [[Выява:Med 3.png]] || align="left"|{{Сцяг|Славенія}} [[Якаў Фак]] || 0+0 || +11.2 |- align="center" | 4 || align="left"|{{Сцяг|Нарвегія}} [[Уле Эйнар Б'ёрндален]] || 0+1 || +19.9 |- align="center" | 5 || align="left"|{{Сцяг|Расія}} [[Дзмітрый Уладзіміравіч Малеча|Дзмітрый Малеча]] || 0+0 || +23.2 |- align="center" | 6 || align="left"|{{Сцяг|Францыя}} [[Алексі Бёф]] || 0+0 || +25.0 |- align="center" | 7 || align="left"|{{Сцяг|Расія}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] || 1+0 || +32.9 |- align="center" | 8 || align="left"|{{Сцяг|Швецыя}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]] || 1+1 || +38.0 |- align="center" | 9 || align="left"|{{Сцяг|Расія}} [[Яўген Раманавіч Усцюгаў|Яўген Усцюгаў]] || 0+1 || +38.4 |- align="center" | 10 || align="left"|{{Сцяг|Аўстрыя}} [[Сімон Эдэр]] || 0+0 || +38.6 |- | colspan=4 align="center"|<small>[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMSP/BT_C73B_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014070830/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMSP/BT_C73B_1.0.pdf |date=14 кастрычніка 2013 }}</small> |} ; Некаторыя факты {{слупкі/канец}} === Гонкі пераследвання === {{слупкі}} {{слупок}} ==== Жанчыны ==== Гонка прайшла [[10 лютага]] [[2013]] года. {| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%" |-bgcolor="#e4e4e4" !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=50|Месца !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=160|Спартсменка !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=80|Прамашкі !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=60|Час |- bgcolor="gold" | align="center"|[[Выява:Med 1.png]]||{{Сцяг Нарвегіі}} '''[[Тура Бергер]]||align="center"|'''0+1+2+0||align="right"| '''28:48.4 |- bgcolor="silver" | align="center"|[[Выява:Med 2.png]]||{{Сцяг Польшчы}} [[Крысціна Палка]]||align="center"| 0+0+1+1 ||align="right"|+18.5 |- bgcolor="#cc9966" | align="center"|[[Выява:Med 3.png]]||{{Сцяг Украіны}} [[Алена Підгрушная]]||align="center"| 0+0+2+0 ||align="right"|+21.5 |- | align="center"| 4 ||{{Сцяг Расіі}} [[Вольга Зайцава]]||align="center"| 0+1+1+1 ||align="right"|+23.0 |- | align="center"| 5 ||{{Сцяг Расіі}} [[Кацярына Глазырына]]||align="center"| 0+0+0+0 ||align="right"|+45.4 |- | align="center"| 6 ||{{Сцяг Германіі}} [[Андрэа Хенкель]]||align="center"| 0+0+0+0 ||align="right"|+49.2 |- | align="center"| 7 ||{{Сцяг Нарвегіі}} [[Ганнаў-Крысцін Флатлан]]||align="center"| 0+1+0+0 ||align="right"|+1:08.3 |- | align="center"| 8 ||{{Сцяг Чэхіі}} [[Вераніка Віткава]]||align="center"| 0+0+1+1 ||align="right"|+1:10.1 |- | align="center"| 9 ||{{Сцяг Украіны}} [[Віта Семярэнка]]||align="center"| 2+1+0+1 ||align="right"|+1:10.9 |- | align="center"| 10 ||{{Сцяг Фінляндыі}} [[Кайса Мякярайнен]]||align="center"| 1+1+1+1 ||align="right"|+1:15.5 |- | colspan=4 align="center"|<small>[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWPU/BT_C73D_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131230233306/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWPU/BT_C73D_1.0.pdf |date=30 снежня 2013 }}</small> |} ; Некаторыя факты {{слупок}} ==== Мужчыны ==== Гонка прайшла [[10 лютага]] [[2013]] года. {| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%" |-bgcolor="#e4e4e4" !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=50|Месца !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=160|Спартсмен !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=80|Прамашкі !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=60|Час |- bgcolor="gold" | align="center"|[[Выява:Med 1.png]] || align="left"|{{Сцяг|Нарвегія}} '''[[Эміль Хегле Свендсен]] ||align="center"|'''0+0+0+1||align="right"|'''32:35.5 |- bgcolor="silver" | align="center"|[[Выява:Med 2.png]] || align="left"|{{Сцяг|Францыя}} [[Мартэн Фуркад]] ||align="center"| 0+1+1+0 ||align="right"|+0.1 |- bgcolor="#cc9966" | align="center"|[[Выява:Med 3.png]] || align="left"|{{Сцяг|Расія}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] ||align="center"| 0+0+1+0 ||align="right"|+3.6 |- | align="center"| 4 ||align="left"|{{Сцяг|Расія}} [[Дзмітрый Уладзіміравіч Малеча|Дзмітрый Малеча]] ||align="center"| 0+0+0+0 ||align="right"|+5.4 |- | align="center"| 5 ||align="left"| {{Сцяг|Аўстрыя}} [[Дамінік Ландэртынгер]] ||align="center"| 0+0+0+0 ||align="right"|+20.4 |- | align="center"| 6 ||align="left"| {{Сцяг|Славенія}} [[Якаў Фак]] ||align="center"| 0+0+0+1 ||align="right"|+29.7 |- | align="center"| 7 ||align="left"| {{Сцяг|Швецыя}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]] ||align="center"| 0+0+0+0 ||align="right"|+43.4 |- | align="center"| 8 ||align="left"| {{Сцяг|Францыя}} [[Алексі Беф]]||align="center"| 0+0+2+0 ||align="right"|+46.6 |- | align="center"| 9 ||align="left"| {{Сцяг|Швецыя}} [[Б'ёрн Феры]] ||align="center"| 0+0+0+0 ||align="right"|+48.1 |- | align="center"| 10 ||align="left"| {{Сцяг|Нарвегія}} [[Уле Б'ёрндален]] ||align="center"| 2+0+1+1 ||align="right"|+51.5 |- | colspan=4 align="center"|<small>[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMPU/BT_C73D_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222050612/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMPU/BT_C73D_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}</small> |} ; Некаторыя факты Не стартавалі: {{Сцяг|Украіна}} [[Сяргей Седнеў]], {{Сцяг|Чэхія}} [[Міхал Шлезінгр]]<br /> Сышоў з дыстанцыі: {{Сцяг|Румынія}} [[Штэфан Гаўрыла]] {{слупкі/канец}} === Індывідуальныя гонкі === {{слупкі}} {{слупок}} ==== Жанчыны ==== Гонка прайшла [[13 лютага]] [[2013]] года. {| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%" |-bgcolor="#e4e4e4" !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=50|Месца !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=160|Спартсменка !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=80|Прамашкі !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=60|Час |- bgcolor="gold" | align="center"|[[Выява:Med 1.png]] ||{{Сцяг NOR}} '''[[Тура Бергер]]||align="center"|'''0+0+0+0||align="right"|'''44:52.5 |- bgcolor="silver" | align="center"|[[Выява:Med 2.png]] ||{{Сцяг GER}} [[Андрэа Хенкель]]||align="center"| 0+0+0+0 ||align="right"|+52.7 |- bgcolor="#cc9966" | align="center"|[[Выява:Med 3.png]] ||{{Сцяг UKR}} [[Валя Семярэнка]]||align="center"| 1+0+0+0 ||align="right"|+1:42.5 |- | align="center"| 4 ||{{Сцяг SVK}} [[Анастасія Кузьміна]]||align="center"| 0+0+1+1 ||align="right"|+1:55.0 |- | align="center"| 5 ||{{Сцяг UKR}} [[Віта Семярэнка]]||align="center"| 0+0+0+1 ||align="right"|+2:25.9 |- | align="center"| 6 ||{{Сцяг RUS}} [[Вольга Зайцава]]||align="center"| 2+0+0+0 ||align="right"|+2:30.9 |- | align="center"| 7 ||{{Сцяг RUS}} [[Кацярына Глазырына]]||align="center"| 0+0+1+0 ||align="right"|+2:40.5 |- | align="center"| 8 ||{{Сцяг FIN}} [[Кайса Мякярайнен]]||align="center"| 2+0+0+1 ||align="right"|+2:45.8 |- | align="center"| 9 ||{{Сцяг FRA}} [[Мары Дарэн-Абер]]||align="center"| 0+1+1+0 ||align="right"|+2:51.2 |- | align="center"| 10 ||{{Сцяг RUS}} [[Вольга Вілухіна]]||align="center"| 0+1+0+0 ||align="right"|+3:03.6 |- | colspan=4 align="center"|<small>[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWIN/BT_C73A_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131231001357/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWIN/BT_C73A_1.0.pdf |date=31 снежня 2013 }}</small> |} ; Некаторыя факты Не стартавалі: {{Сцяг|LAT}} [[Інга Паскаўска]], {{Сцяг|SWE}} [[Ені Юнсан]]<br /> Сышлі з дыстанцыі: {{Сцяг|BLR}} [[Анастасія Віктараўна Дубарэзава|Анастасія Дубарэзава]],<br /> {{Сцяг|NED}} [[Шардзін Слуф]], {{Сцяг|LTU}} [[Наталля Качаргіна]] {{слупок}} ==== Мужчыны ==== Гонка прайшла [[14 лютага]] [[2013]] года. {| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%; text-align:center" |-bgcolor="#e4e4e4" !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=50|Месца !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=160|Спартсмен !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=80|Прамашкі !style="border-bottom:1px solid #aaa" width=60|Час |- bgcolor="gold" | [[Выява:Med 1.png]] || align="left"|'''{{Сцяг|FRA}} [[Мартэн Фуркад]] || '''0+0+0+1 || align="right"|'''49:43.0 |- bgcolor="silver" | [[Выява:Med 2.png]] || align="left"|{{Сцяг|USA}} [[Цім Бёрк]] || 0+0+0+1 || align="right"|+23.5 |- bgcolor="#cc9966" | [[Выява:Med 3.png]] || align="left"|{{Сцяг|SWE}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]] || 0+0+0+1 || align="right"|+33.7 |- | 4 || align="left"|{{Сцяг|CZE}} [[Ондржэй Моравец]] || 1+0+0+1 || align="right"|+48.6 |- | 5 || align="left"|{{Сцяг|SWE}} [[Б'ёрн Феры]] || 1+0+0+0 || align="right"|+1:11.8 |- | 6 || align="left"|{{Сцяг|FRA}} [[Сімон Фуркад]] || 0+0+1+0 || align="right"|+1:18.4 |- | 7 || align="left"|{{Сцяг|ITA}} [[Лукас Хофер]] || 0+0+0+2 || align="right"|+1:19.0 |- | 8 || align="left"|{{Сцяг|GER}} [[Андрэас Бірнбахер]] || 1+0+0+1 || align="right"|+1:36.6 |- | 9 || align="left"|{{Сцяг|NOR}} [[Хенрык Л'Абэ-Лунд]] || 0+0+0+2 || align="right"|+1:37.3 |- | 10 || align="left"|{{Сцяг|CAN}} [[Жан-Філіп Легёйлек]] || 0+0+0+1 || align="right"|+1:48.4 |- | colspan=4 align="center"|<small>[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMIN/BT_C73A_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140219055433/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMIN/BT_C73A_1.0.pdf |date=19 лютага 2014 }}</small> |} ; Некаторыя факты {{слупкі/канец}} === Эстафетныя гонкі === {{слупкі}} {{слупок}} ==== Жанчыны ==== Гонка прайшла [[15 лютага]] [[2013]] года. {| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%" width=50% |-bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=50|Месца !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=3000|Краіна/Спартсменка !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=80|Прамашкі !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=60|Час |- bgcolor="gold" | align="center"|[[Выява:Med 1.png]] || {{Зборная|NOR|Біятлон}} : ''[[Хільдэ Фенэ]] : ''[[Ан Крысцін Флатлан]] : ''[[Сюнёва Сулемдаль]] : ''[[Тура Бергер]] | align="center"|'''1+9'''<br />''0+2 1+3<br />0+0 0+2<br />0+0 0+1<br />0+0 0+1'' | align="center"| 1:08.11 |- bgcolor="silver" | align="center"|[[Выява:Med 2.png]] || {{Зборная|UKR|Біятлон}} : ''[[Юлія Валянцінаўна Джыма|Юлія Джыма]] : ''[[Вікторыя Аляксандраўна Семярэнка|Віта Семярэнка]] : ''[[Валянціна Аляксандраўна Семярэнка|Валя Семярэнка]] : ''[[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]] | align="center"|'''0+5'''<br />''0+0 0+1<br />0+2 0+0<br />0+1 0+0<br />0+0 0+1'' | align="center"| +7.0 |- bgcolor="#cc9966" | align="center"|[[Выява:Med 3.png]] || {{Зборная|ITA|Біятлон}} : ''[[Даратэя Вірэр]] : ''[[Ніколь Ганцье]] : ''[[Мікела Понца]] : ''[[Карын Оберхофер]] | align="center"|'''0+4'''<br />''0+0 0+0<br />0+2 0+0<br />0+0 0+2<br />0+0 0+0'' | align="center"| +11.6 |- | align="center"| 4 ||{{Зборная|RUS|Біятлон}} : ''[[Кацярына Іванаўна Глазырына|Кацярына Глазырына]] : ''[[Вольга Аляксееўна Зайцава|Вольга Зайцава]] : ''[[Кацярына Яўгенаўна Шумілава|Кацярына Шумілава]] : ''[[Вольга Генадзеўна Вілухіна|Вольга Вілухіна]] | align="center"|'''0+7'''<br />''0+0 0+1<br />0+0 0+2<br />0+0 0+3<br />0+0 0+1'' | align="center"| +29.0 |- | align="center"| 5 ||{{Зборная|GER|Біятлон}} : ''[[Францыска Хільдэбранд]] : ''[[Мірыям Гёснер]] : ''[[Лаура Дальмаер]] : ''[[Андрэа Хенкель]] | align="center"|'''0+11'''<br />''0+0 0+3<br />0+3 0+2<br />0+0 0+0<br />0+1 0+2'' | align="center"| +30.9 |- | align="center"| 6 ||{{Зборная|FRA|Біятлон}} : ''[[Анаіс Бескон]] : ''[[Сафі Буале]] : ''[[Мары-Лор Брунэ]] : ''[[Мары Дарэн-Абер]] | align="center"|'''0+13'''<br />''0+0 0+3<br />0+2 0+1<br />0+2 0+2<br />0+0 0+3'' | align="center"| +36.7 |- | align="center"| 7 || {{Зборная|BLR|біятлон}} : ''[[Надзея Валер’еўна Скардзіна|Надзея Скардзіна]] : ''[[Людміла Георгіеўна Калінчык|Людміла Калінчык]] : ''[[Анастасія Віктараўна Дубарэзава|Анастасія Дубарэзава]] : ''[[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Дар’я Домрачава]] | align="center"|'''1+7'''<br />''0+0 0+0<br />0+1 0+0<br />1+3 0+1<br />0+1 0+1'' | align="center"| +1:02.2 |- | align="center"| 8 || {{Зборная|SVK|біятлон}} : ''[[Яна Геракава]] : ''[[Анастасія Уладзіміраўна Кузьміна|Анастасія Кузьміна]] : ''[[Марціна Храпанава]] : ''[[Паўліна Фіялкава]] | align="center"|'''0+14'''<br />''0+1 0+2<br />0+1 0+2<br />0+3 0+2<br />0+2 0+1'' | align="center"| +2:00.3 |- |align="center"| 9 || {{Зборная|POL|біятлон}} : ''[[Крысціна Палка]] : ''[[Магдалена Гвіздань]] : ''[[Моніка Хойніш]] : ''[[Вераніка Навакоўская-Жэмняк]] | align="center"|'''1+13'''<br />''0+2 0+0<br />1+3 0+3<br />0+1 0+2<br />0+1 0+1'' | align="center"| +2:20.3 |- | align="center"| 10 || {{Зборная|CZE|біятлон}} : ''[[Вераніка Віткава]] : ''[[Габрыэла Соўкалава]] : ''[[Йітка Ландава]] : ''[[Барбара Томешава]] | align="center"|'''2+10'''<br />''0+1 0+0<br />0+1 0+1<br />0+0 1+3<br />0+1 1+3'' | align="center"| +2:54.7 |- | colspan=4 align="center"|[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052052/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}</small> |} ; Некаторыя факты {{слупок}} ==== Мужчыны ==== Гонка прайшла [[16 лютага]] [[2013]] года. {| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%" width=50% |-bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=50|Месца !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=3000|Краіна/Спартсмен !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=80|Прамашкі !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=60|Час |- bgcolor="gold" | align="center"|[[Выява:Med 1.png]] ||{{Зборная|NOR|Біятлон}} : ''[[Уле Эйнар Б'ёрндален]] : ''[[Хенрык Л'Абэ-Лунд]] : ''[[Тар’ей Бё]] : ''[[Эміль Хегле Свендсен]] | align="center"|'''0+5'''<br />''0+1 0+2<br />0+0 0+0<br />0+1 0+0<br />0+0 0+1'' | align="center"|1:15:39.0 |- bgcolor="silver" | align="center"|[[Выява:Med 2.png]] ||{{Зборная|FRA|Біятлон}} : ''[[Сімон Фуркад]] : ''[[Жан-Гіём Беатрыкс]] : ''[[Алексіс Бёф]] : ''[[Мартэн Фуркад]] | align="center"|'''0+7'''<br />''0+0 0+3<br />0+0 0+1<br />0+0 0+1<br />0+0 0+2'' | align="center"|+1:12.8 |- bgcolor="#cc9966" | align="center"|[[Выява:Med 3.png]] ||{{Зборная|GER|Біятлон}} : ''[[Сімон Шэмп]] : ''[[Андрэас Бірнбахер]] : ''[[Арнд Пайфер]] : ''[[Эрык Лесер]] | align="center"|'''2+3'''<br />''0+0 0+0<br />0+0 0+0<br />0+0 0+0<br />0+0 2+3'' | align="center"|+1:18.5 |- | align="center"| 4 ||{{Зборная|RUS|Біятлон}} : ''[[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] : ''[[Яўген Раманавіч Усцюгаў|Яўген Усцюгаў]] : ''[[Яўген Аляксандравіч Гаранічаў|Яўген Гаранічаў]] : ''[[Дзмітрый Уладзіміравіч Малеча|Дзмітрый Малеча]] | align="center"|'''2+7'''<br />''0+0 0+1<br />0+0 0+1<br />0+0 2+3<br />0+1 0+1'' | align="center"|+1:24.1 |- | align="center"| 5 ||{{Зборная|AUT|Біятлон}} : ''[[Сімон Эдэр]] : ''[[Даніэль Мезоціч]] : ''[[Крыстаф Зуман]] : ''[[Дамінік Ландэртынгер]] | align="center"|'''0+5'''<br />''0+0 0+0<br />0+0 0+2<br />0+0 0+1<br />0+0 0+2'' | align="center"|+1:38.9 |- | align="center"| 6 ||{{Зборная|CZE|Біятлон}} : ''[[Міхал Шлезінгр]] : ''[[Ондржэй Моравец]] : ''[[Яраслаў Соўкуп]] : ''[[Міхал Крчмарж]] | align="center"|'''0+9'''<br />''0+0 0+1<br />0+2 0+2<br />0+1 0+2<br />0+0 0+1'' | align="center"|+2:50.1 |- | align="center"| 7 ||{{Зборная|ITA|Біятлон}} : ''[[Крысціян Дэ Ларэнці]] : ''[[Дамінік Віндзіш]] : ''[[Крысціян Марцінелі]] : ''[[Лукас Хофер]] | align="center"|'''1+9'''<br />''0+0 1+3<br />0+2 0+0<br />0+1 0+1<br />0+0 0+2'' | align="center"|+3:04.9 |- | align="center"| 8 ||{{Зборная|CAN|Біятлон}} : ''[[Жан-Філіп Легёйлек]] : ''{{нп3|Скот Гоу||de|Scott Gow}} : ''[[Натан Сміт]] : ''{{нп3|Скот Перас||de|Scott Perras}} | align="center"|'''0+9'''<br />''0+1 0+1<br />0+2 0+1<br />0+1 0+0<br />0+0 0+3'' | align="center"|+3:05.7 |- | align="center"| 9 ||{{Зборная|BUL|Біятлон}} : ''{{нп3|Міхаіл Клечараў||de|Michail Kletscherow}} : ''[[Міраслаў Кенанаў]] : ''[[Уладзімір Іліеў]] : ''[[Красімір Анеў]] | align="center"|'''0+5'''<br />''0+1 0+0<br />0+0 0+1<br />0+1 0+1<br />0+0 0+1'' | align="center"|+3:11.6 |- | align="center"| 10 ||{{Зборная|SVK|Біятлон}} : ''{{нп3|Душан Шымачка||de|Dušan Šimočko}} : ''[[Павал Гурайт]] : ''{{нп3|Мацей Казар||de|Matej Kazar}} : ''{{нп3|Міраслаў Мацяшка||de|Miroslav Matiasko}} | align="center"|'''0+9'''<br />''0+1 0+0<br />0+1 0+2<br />0+2 0+1<br />0+1 0+1'' | align="center"|+3:27.8 |- | colspan=4 align="center"|[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052146/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}</small> |} ; Некаторыя факты {{слупкі/канец}} === Мас-старты === {{слупкі}} {{слупок}} ==== Мужчыны ==== Гонка прайшла [[17 лютага]] [[2013]] года. {| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%" |-bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=50|Месца !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=160|Спартсмен !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=80|Прамашкі !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=60|Час |- bgcolor="gold" | align="center"|[[Выява:Med 1.png]] ||{{Сцяг Нарвегіі}} [[Тар’ей Бё]] ||align="center"| 0 (0+0+0+0) ||align="right"| 36:15.8 |- bgcolor="silver" | align="center"|[[Выява:Med 2.png]] ||{{Сцяг Расіі}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] ||align="center"| 1 (0+0+1+0) ||align="right"| +3.7 |- bgcolor="#cc9966" | align="center"|[[Выява:Med 3.png]] ||{{Сцяг Нарвегіі}} [[Эміль Хегле Свендсен]] ||align="center"| 1 (0+1+0+0) ||align="right"| +7.4 |- | align="center"| 4 ||{{Сцяг Чэхіі}} [[Ондржэй Моравец]] ||align="center"| 1 (0+0+1+0) ||align="right"| +10.4 |- | align="center"| 5 ||{{Сцяг Германіі}} [[Эрык Лесер]] ||align="center"| 1 (1+0+0+0) ||align="right"| +12.8 |- | align="center"| 6 ||{{Сцяг Аўстрыі}} [[Дамінік Ландэртынгер]] ||align="center"| 1 (0+0+1+0) ||align="right"| +16.7 |- | align="center"| 7 ||{{Сцяг Францыі}} [[Жан-Гіём Беатрыкс]]||align="center"| 2 (1+0+1+0) || align="right"| +19.6 |- | align="center"| 8 ||{{Сцяг|SWE}} [[Б'ёрн Феры]] ||align="center"| 0 (0+0+0+0) ||align="right"| +22.5 |- | align="center"| 9 ||{{Сцяг Францыі}} [[Сімон Фуркад]] ||align="center"| 2 (1+0+1+0) ||align="right"| +36.3 |- | align="center"| 10 ||{{Сцяг Францыі}} [[Мартэн Фуркад]] ||align="center"| 2 (0+1+0+1) ||align="right"| +36.8 |- | colspan=4 align="center"|<small>[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMMS/BT_C73E_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222051110/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMMS/BT_C73E_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}</small> |} ; Некаторыя факты {{Сцяг|LTU}} {{нп3|Томас Каўкенас|Томас Каўкенас|de|Tomas Kaukenas}} прыняў удзел у гонцы, займаючы<br /> 62 месца ў заліку [[Кубак свету па біятлоне 2012/2013. Агульны залік|Кубка свету па біятлоне]]. {{слупок}} ==== Жанчыны ==== Гонка прайшла [[17 лютага]] [[2013]] года. {| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%" |-bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=50|Месца !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=160|Спартсменка !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=80|Прамашкі !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=60|Час |- bgcolor="gold" | align="center"|[[Выява:Med 1.png]] ||{{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Дар’я Домрачава]] ||align="center"| 2(1+0+0+1) ||align="right"| 35:54.5 |- bgcolor="silver" | align="center"|[[Выява:Med 2.png]] ||{{Сцяг Нарвегіі}} [[Тура Бергер]] ||align="center"| 2(1+0+1+0) ||align="right"| +8.7 |- bgcolor="#cc9966" | align="center"|[[Выява:Med 3.png]] ||{{Сцяг Польшчы}} [[Моніка Хойніш]] ||align="center"| 1(0+0+1+0) ||align="right"| +27.6 |- | align="center"| 4 ||{{Сцяг Украіны}} [[Вікторыя Аляксандраўна Семярэнка|Віта Семярэнка]] ||align="center"| 2(0+1+0+1) ||align="right"| +46.6 |- | align="center"| 5 ||{{Сцяг Расіі}} [[Вольга Аляксееўна Зайцава|Вольга Зайцава]] ||align="center"| 2(1+1+0+0) ||align="right"| +52.1 |- | align="center"| 6 ||{{Сцяг Германіі}} [[Мірыям Гёснер]] ||align="center"| 4(0+1+0+3) ||align="right"| +52.1 |- | align="center"| 7 ||{{Сцяг Польшчы}} [[Крысціна Палка]] ||align="center"| 1(0+0+0+1)||align="right"| +1:00.8 |- | align="center"| 8 ||{{Сцяг Славеніі}} [[Тэя Грэгарын]] ||align="center"| 2(0+1+0+1) ||align="right"| +1:04.5 |- | align="center"| 9 ||{{Сцяг Францыі}} [[Мары Дарэн-Абер]] ||align="center"| 2(0+0+2+0) ||align="right"| +1:10.8 |- | align="center"| 10 ||{{Сцяг Славакіі}} [[Яна Геракава]] ||align="center"| 3(0+1+1+1) ||align="right"| +1:17.7 |- | colspan=4 align="center"|<small>[http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWMS/BT_C73E_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052048/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWMS/BT_C73E_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}</small> |} ; Некаторыя факты {{Сцяг|CHN}} {{нп3|Чжан Янь|Чжан Янь|de|Yan Zhang}} прыняла ўдзел у гонцы, займаючы<br /> 42 месца ў заліку [[Кубак свету па біятлоне 2012/2013. Агульны залік|Кубка свету па біятлоне]]. {{Сцяг Украіны}} [[Валя Семярэнка]] не фінішавала. {{слупкі/канец}} === Статыстыка стральбы жанчын на турніры (не менш за 90 выстралаў) === {| class="standard" style="font-size: 85%; text-align: center" width="100%" |- !colspan="25"|{{Сцяг|CZE||18px}} [[Нове-Места-на-Мораве|НМ]] |- ! rowspan="2"|№ !! rowspan="2"|Спартсмен !! colspan="5"|Агульны !! colspan="3"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Змешаная эстафета|ЗмЭ]] !! colspan="3"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Спрынтарскія гонкі|Спр]] !! colspan="3"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Гонкі пераследы|Пер]] !! colspan="3"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Індывідуальныя гонкі|Інд]] !! colspan="3"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Эстафетныя гонкі|Эст]] !! colspan="3"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Мас-старты|МС]] |- !Л !Л% !С !С% !Агул % !Л !С !Агул % !Л !С !Агул % !Л !С !Агул % !Л !С !Агул % !Л !С !Агул % !Л !С !Агул % |- bgcolor="" align="center" | '''1''' | align="left"| {{Сцяг|BLR}} '''[[Надзея Валер’еўна Скардзіна|Надзея Скардзіна]] ''' | '''46/42''' | '''91.3 %''' | '''45/43''' | '''95.6 %''' | '''93.4 %''' | '''6/5''' | '''5/5''' | '''90.9 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''10/10''' | '''10/10''' | '''100 %''' | '''10/8''' | '''10/10''' | '''90 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''10/9''' | '''10/8''' | '''85 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''2''' | align="left"| {{Сцяг|NOR}} '''[[Тура Бергер]] ''' | '''45/43''' | '''95.6 %''' | '''46/41''' | '''89.1 %''' | '''92.3 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''5/5''' | '''5/4''' | '''90 %''' | '''10/9''' | '''10/8''' | '''85 %''' | '''10/10''' | '''10/10''' | '''100 %''' | '''5/5''' | '''6/5''' | '''83.3 %''' | '''10/9''' | '''10/9''' | '''90 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''3''' | align="left"| {{Сцяг Чэхіі}} '''[[Вераніка Віткава]]''' | '''48/43''' | '''89.6 %''' | '''46/42''' | '''91.3 %''' | '''90.4 %''' | '''7/5''' | '''6/5''' | '''76.9 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''10/10''' | '''10/8''' | '''90 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | '''95 %''' | '''6/5''' | '''5/5''' | '''90.9 %''' | '''10/8''' | '''10/10''' | '''90 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''4''' | align="left"| {{Сцяг Францыі}} '''[[Мары-Лор Брунэ]]''' | '''47/42''' | '''89.4 %''' | '''49/44''' | '''89.8 %''' | '''89.6 %''' | '''5/5''' | '''7/5''' | '''83.3 %''' | '''5/5''' | '''5/4''' | '''90 %''' | '''10/9''' | '''10/10''' | '''95 %''' | '''10/10''' | '''10/10''' | '''100 %''' | '''7/5''' | '''7/5''' | '''71.4 %''' | '''10/8''' | '''10/10''' | '''90 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''5''' | align="left"| {{Сцяг Польшчы}} '''[[Крысціна Палка]]''' | '''48/45''' | '''93.8 %''' | '''45/38''' | '''84.4 %''' | '''89.2 %''' | '''6/5''' | '''7/5''' | '''76.9 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''10/10''' | '''10/8''' | '''90 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | '''95 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | ''95 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''6''' | align="left"| {{Сцяг Расіі}} '''[[Вольга Генадзеўна Вілухіна|Вольга Вілухіна]]''' | '''46/41''' | '''89.1 %''' | '''46/41''' | '''89.1 %''' | '''89.1 %''' | '''6/5''' | '''5/5''' | '''90.9 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''10/8''' | '''10/8''' | '''80 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | '''95 %''' | '''5/5''' | '''6/5''' | '''90.9 %''' | '''10/8''' | '''10/9''' | '''85 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''7''' | align="left"| {{Сцяг SLO}} '''[[Тэя Грэгарын]]''' | '''45/43''' | '''95.6 %''' | '''46/38''' | '''82.6 %''' | '''89 %''' | '''5/5''' | '''6/5''' | '''90.9 %''' | '''5/5''' | '''5/4''' | '''90 %''' | '''10/9''' | '''10/8''' | '''85 %''' | '''10/8''' | '''10/10''' | '''90 %''' | '''5/5''' | '''6/5''' | '''90.9 %''' | '''10/9''' | '''10/9''' | '''90 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''8''' | align="left"| {{Сцяг Расіі}} '''[[Вольга Аляксееўна Зайцава|Вольга Зайцава]]''' | '''45/40''' | '''88.9 %''' | '''48/42''' | '''87.5 %''' | '''88.2 %''' | '''6/5''' | '''5/5''' | '''90.9 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''10/9''' | '''10/9''' | '''90 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | '''95 %''' | '''6/5''' | '''5/5''' | '''90.9 %''' | '''10/8''' | '''10/10''' | '''90 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''9''' | align="left"| {{Сцяг Германіі}} '''[[Андрэа Хенкель]]''' | '''47/44''' | '''91.5 %''' | '''48/40''' | '''83.3 %''' | '''87.4 %''' | '''6/5''' | '''6/5''' | '''83.3 %''' | '''5/4''' | '''5/3''' | '''70 %''' | '''10/10''' | '''10/10''' | '''100 %''' | '''10/10''' | '''10/10''' | '''100 %''' | '''6/5''' | '''7/5''' | '''76.9 %''' | '''10/9''' | '''10/7''' | '''80 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''10''' | align="left"| {{Сцяг|CZE}} '''[[Габрыэла Соўкалава]]''' | '''47/38''' | '''80.9 %''' | '''46/40''' | '''87 %''' | '''83.9 %''' | '''6/5''' | '''5/5''' | '''90.9 %''' | '''5/4''' | '''5/5''' | '''90 %''' | '''10/10''' | '''10/8''' | '''90 %''' | '''10/7''' | '''10/10''' | '''85 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''10/7''' | '''10/8''' | '''75 %''' |- !colspan=7 align="center"|[не менш за 90 выстралаў] | colspan=3 align="center"|<small>ЗмЭ [http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/MXRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052249/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/MXRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}</small> | colspan=3 align="center"|<small>Спр [http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWSP/BT_C73B_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014070354/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWSP/BT_C73B_1.0.pdf |date=14 кастрычніка 2013 }}</small> | colspan=3 align="center"|<small>Прс [http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWPU/BT_C73D_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131230233306/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWPU/BT_C73D_1.0.pdf |date=30 снежня 2013 }}</small> | colspan=3 align="center"|<small>Інд [http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWIN/BT_C73A_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131231001357/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWIN/BT_C73A_1.0.pdf |date=31 снежня 2013 }}</small> | colspan=3 align="center"|<small>Эст [http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052052/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}</small> | colspan=3 align="center"|<small>МС [http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWMS/BT_C73E_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052048/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SWMS/BT_C73E_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}</small> |} ; Некаторыя факты === Статыстыка стральбы мужчын на турніры (не менш за 90 выстралаў) === {| class="standard" style="font-size: 85%; text-align: center" width="100%" |- !colspan="25"|{{Сцяг|CZE||18px}} [[Нове-Места-на-Мораве|НМ]] |- ! rowspan="2"|№ !! rowspan="2"|Спартсмен !! colspan="5"|Агульны !! colspan="3"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Змешаная эстафета|ЗмЭ]] !! colspan="3"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Спрынтарскія гонкі|Спр]] !! colspan="3"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Гонкі пераследы|Прс]] !! colspan="3"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Індывідуальныя гонкі|Інд]] !! colspan="3"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Эстафетныя гонкі|Эст]] !! colspan="3"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Мас-старты|МС]] |- !Л !Л% !С !С% !Агул % !Л !С !Агул % !Л !С !Агул % !Л !С !Агул % !Л !С !Агул % !Л !С !Агул % !Л !С !Агул % |- bgcolor="" align="center" | '''1''' | align="left"| {{Сцяг Швецыі}} '''[[Б'ёрн Феры]] ''' | '''47/44''' | '''93.6 %''' | '''46/45''' | '''97.8 %''' | '''95.7 %''' | '''6/5''' | '''5/5''' | '''90.9 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''10/10''' | '''10/10''' | '''100 %''' | '''10/9''' | '''10/10''' | '''95 %''' | '''6/5''' | '''6/5''' | '''83.3 %''' | '''10/10''' | '''10/10''' | '''100 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''2''' | align="left"| {{Сцяг|AUT}} '''[[Дамінік Ландэртынгер]] ''' | '''47/45''' | '''95.7 %''' | '''48/41''' | '''85.4 %''' | '''90.5 %''' | '''7/5''' | '''6/5''' | '''76.9 %''' | '''5/5''' | '''5/4''' | '''90 %''' | '''10/10''' | '''10/10''' | '''100 %''' | '''10/10''' | '''10/8''' | '''90 %''' | '''5/5''' | '''7/5''' | '''83.3 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | '''95 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''3''' | align="left"| {{Сцяг|FRA}} '''[[Мартэн Фуркад]]''' | '''45/43''' | '''95.6 %''' | '''48/41''' | '''85.4 %''' | '''90.3 %''' | '''5/5''' | '''6/5''' | '''90.9 %''' | '''5/5''' | '''5/4''' | '''90 %''' | '''10/9''' | '''10/9''' | '''90 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | '''95 %''' | '''5/5''' | '''7/5''' | '''83.3 %''' | '''10/9''' | '''10/9''' | '''90 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''4''' | align="left"| {{Сцяг|FRA}} '''[[Алексі Бёф]]''' | '''45/44''' | '''97.8 %''' | '''48/40''' | '''83.3 %''' | '''90.3 %''' | '''5/5''' | '''7/5''' | '''83.3 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''10/10''' | '''10/8''' | '''90 %''' | '''10/9''' | '''10/9''' | '''90 %''' | '''5/5''' | '''6/5''' | '''90.9 %''' | '''10/10''' | '''10/8''' | '''90 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''5''' | align="left"| {{Сцяг|ITA}} '''[[Лукас Хофер]]''' | '''47/43''' | '''91.5 %''' | '''45/40''' | '''88.9 %''' | '''90.2 %''' | '''7/5''' | '''5/5''' | '''83.3 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''10/8''' | '''10/9''' | '''85 %''' | '''10/9''' | '''10/10''' | '''95 %''' | '''5/5''' | '''7/5''' | '''83.3 %''' | '''10/10''' | '''10/10''' | '''100 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''6''' | align="left"| {{Сцяг|SLO}} '''[[Якаў Фак]]''' | '''45/42''' | '''93.3 %''' | '''46/40''' | '''87 %''' | '''90.1 %''' | '''5/5''' | '''6/5''' | '''90.9 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | '''95 %''' | '''10/9''' | '''10/8''' | '''85 %''' | '''5/5''' | '''5/5''' | '''100 %''' | '''10/8''' | '''10/8''' | '''80 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''7''' | align="left"| {{Сцяг|SWE}} '''[[Фрэдрык Ліндстрэм]]''' | '''47/43''' | '''91.5 %''' | '''47/41''' | '''87.2 %''' | '''89.4 %''' | '''6/5''' | '''7/5''' | '''76.9 %''' | '''5/4''' | '''5/4''' | '''80 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | '''95 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | '''95 %''' | '''6/5''' | '''5/5''' | '''90.9 %''' | '''10/9''' | '''10/9''' | '''90 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''8''' | align="left"| {{Сцяг|USA}} '''[[Лоўэл Бэйлі]]''' | '''47/44''' | '''93.6 %''' | '''48/40''' | '''83.3 %''' | '''88.4 %''' | '''7/5''' | '''5/5''' | '''83.3 %''' | '''5/4''' | '''5/5''' | '''90 %''' | '''10/10''' | '''10/10''' | '''100 %''' | '''10/10''' | '''10/7''' | '''85 %''' | '''5/5''' | '''8/5''' | '''76.9 %''' | '''10/10''' | '''10/8''' | '''90 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''9''' | align="left"| {{Сцяг Расіі}} '''[[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]]''' | '''48/42''' | '''87.5 %''' | '''46/41''' | '''89.1 %''' | '''88.3 %''' | '''5/5''' | '''7/5''' | '''83.3 %''' | '''5/4''' | '''5/3''' | '''70 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | '''95 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | '''95 %''' | '''6/5''' | '''6/5''' | '''83.3 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | '''95 %''' |- |- bgcolor="" align="center" | '''10''' | align="left"| {{Сцяг|SUI}} '''[[Беньямін Вегер]]''' | '''47/42''' | '''89.4 %''' | '''46/40''' | '''87 %''' | '''88.2 %''' | '''7/5''' | '''5/5''' | '''83.3 %''' | '''5/4''' | '''5/5''' | '''90 %''' | '''10/9''' | '''10/8''' | '''85 %''' | '''10/10''' | '''10/9''' | '''95 %''' | '''5/5''' | '''6/5''' | '''90.9 %''' | '''10/9''' | '''10/8''' | '''85 %''' |- !colspan=7 align="center"|[не менш за 90 выстралаў] | colspan=3 align="center"|<small>ЗмЭ [http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/MXRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052249/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/MXRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}</small> | colspan=3 align="center"|<small>Спр [http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMSP/BT_C73B_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014070830/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMSP/BT_C73B_1.0.pdf |date=14 кастрычніка 2013 }}</small> | colspan=3 align="center"|<small>Прс [http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMPU/BT_C73D_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222050612/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMPU/BT_C73D_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}</small> | colspan=3 align="center"|<small>Інд [http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMIN/BT_C73A_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140219055433/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMIN/BT_C73A_1.0.pdf |date=19 лютага 2014 }}</small> | colspan=3 align="center"|<small>Эст [http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMRL/BT_C73C_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222052146/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMRL/BT_C73C_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}</small> | colspan=3 align="center"|<small>МС [http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMMS/BT_C73E_1.0.pdf Фінішны пратакол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222051110/http://ibu.blob.core.windows.net/docs/1213/BT/SWRL/CH__/SMMS/BT_C73E_1.0.pdf |date=22 лютага 2014 }}</small> |} ; Некаторыя факты 3-кратны чэмпіён {{Сцяг|NOR}} '''[[Эміль Хегле Свендсен]]''' зрабіў 72 выстралы, закрыў 67 мішэняў, 93,1 % трапленні. == Удзельнікі спаборніцтва == === Спіс краін-удзельніц === У Чэмпіянаце свету бяруць удзел спартсмены з 43 краін:<!--Колькасць краін і спартсменаў можа змяніцца!--> {|class="standard" style="border: #fff solid 2px; text-align: center;" |width="25%"| {| |- bgcolor="#a0a0a0" !width="85%" Сцяг | Краіна !! М !! Ж |- |align="left"| {{AND}} || 0|| 1 |- |align="left"| {{AUS}} || 3 || 1 |- |align="left"| {{Сцяг|AUT|памер=20px}} [[Зборная Аўстрыі па біятлоне|Аўстрыя]] || 4 || 3 |- |align="left"| {{BEL}} || 2 || 0 |- |align="left"| {{BIH}} || 1 || 1 |- |align="left"| {{Сцяг|BLR|памер=20px}} [[Зборная Беларусі па біятлоне|Беларусь]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{BRA}} || 0 || 1 |- |align="left"| {{BUL}} || 4 || 4 |- |align="left"| {{CAN}} || 4 || 4 |- |align="left"| {{CHN}} || 4 || 4 |- |align="left"| {{CRO}} || 2 || 0 |- |align="left"| {{CZE}} || 4 || 4 |- |align="left"| {{ESP}} || 4 || 1 |- |align="left"| {{Сцяг|EST|памер=20px}} [[Зборная Эстоніі па біятлоне|Эстонія]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{FIN}} || 4 || 4 |} |width="25%" valign="top" style="border: #fff solid 2px;"| {| |- bgcolor="#a0a0a0" !width="85%"| Краіна !! М !! Ж |- |align="left"| {{Сцяг|FRA|памер=20px}} [[Францыя]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|GBR|памер=20px}} [[Вялікабрытанія]] || 4 || 3 |- |align="left"| {{Сцяг|GER|памер=20px}} [[Зборная Германіі па біятлоне|Германія]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|GRE|памер=20px}} [[Грэцыя]] || 1 || 1 |- |align="left"| {{сцягафікацыя|Грэнландыя (адміністрацыйная адзінка)}}|| 1 || 0 |- |align="left"| {{Сцяг|HUN|памер=20px}} [[Венгрыя]] || 3 || 1 |- |align="left"| {{Сцяг|ITA|памер=20px}} [[Італія]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|JPN|памер=20px}} [[Японія]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|KAZ|памер=20px}} [[Казахстан]] || 2 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|KOR|памер=20px}} [[Паўднёвая Карэя]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|LAT|памер=20px}} [[Латвія]] || 4 || 3 |- |align="left"| {{Сцяг|LTU|памер=20px}} [[Літва]] || 4 || 3 |- |align="left"| {{Сцяг|MDA|памер=20px}} [[Малдова]] || 1 || 1 |- |align="left"| {{Сцягафікацыя|Рэспубліка Македонія}}|| 2 || 0 |} |width="25%" valign="top" style="border: #fff solid 2px;"| {| |- bgcolor="#a0a0a0" !width="85%"| Краіна !! М !! Ж |- |align="left"| {{Сцяг|NED|памер=20px}} [[Нідэрланды]] || 1 || 1 |- |align="left"| {{Сцяг|NOR|памер=20px}} [[Зборная Нарвегіі па біятлоне|Нарвегія]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|NZL|памер=20px}} [[Новая Зеландыя]] || 0 || 1 |- |align="left"| {{Сцяг|POL|памер=20px}} [[Польшча]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|ROU|памер=20px}} [[Румынія]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|RUS|памер=20px}} [[Зборная Расіі па біятлоне|Расія]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|SLO|памер=20px}} [[Славенія]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|SRB|памер=20px}} [[Сербія]] || 4 || 0 |- |align="left"| {{Сцяг|SUI|памер=20px}} [[Швейцарыя]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|SVK|памер=20px}} [[Славакія]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|SWE|памер=20px}} [[Зборная Швецыі па біятлоне|Швецыя]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|TUR|памер=20px}} [[Турцыя]] || 2 || 1 |- |align="left"| {{Сцяг|UKR|памер=20px}} [[Украіна]] || 4 || 4 |- |align="left"| {{Сцяг|USA|памер=20px}} [[ЗША]] || 4 || 4 |} |} == Агульны залік == {{галоўная|Кубак свету па біятлоне 2012/2013. Агульны залік}} Тут і далей, ''курсівам'' вылучаны ачкі за гонкі, пасля якіх спартсмен ці зборная з’яўляліся лідарамі адпаведнага заліку. === Мужчыны === {| class="standard" style="font-size: 85%; text-align: center" width="100%" |- !rowspan="2" width="5%"|№ !rowspan="2" width="25%"|Спартсмен !rowspan="2" width="25%"|Ачкі/месца да Чэмпіянату свету !colspan="4" width="20%"|{{Сцяг|CZE||18px}} [[Нове-Места-на-Мораве|НМ]] !rowspan="2" width="25%"|Ачкі/месца пасля Чэмпіянату свету |- !width="5%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Спрынтарскія гонкі|Спр]] !width="5%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Гонкі пераследы|Прс]] !width="5%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Індывідуальныя гонкі|Інд]] !width="5%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Мас-старты|МС]] |- |bgcolor="yellow"| 1 ||align="left"| {{Сцяг|FRA}} '''[[Мартэн Фуркад]] || '''645''' / 1 || bgcolor="silver"|''54 {{няма змен}} || bgcolor="silver"|''54 {{няма змен}} || bgcolor="gold"|''60 {{няма змен}} || ''31 {{няма змен}} || '''844''' / 1 |- | 2 ||align="left"| {{Сцяг|NOR}} [[Эміль Хегле Свендсен]] || '''583''' / 2 || bgcolor="gold"|60 {{няма змен}} || bgcolor="gold"|60 {{няма змен}} || — {{няма змен}} || bgcolor="#cc9966"|48 {{няма змен}} || '''751''' / 2 |- | 3 ||align="left"| {{Сцяг|SLO}} [[Якаў Фак]] || '''447''' / 5 || bgcolor="#cc9966"|48 {{няма змен}} || 38 {{рост}} 1 || 21 {{рост}} 1 || 22 {{няма змен}} || '''576''' / 3 |- | 4 ||align="left"| {{Сцяг|RUS}} [[Дзмітрый Уладзіміравіч Малеча|Дзмітрый Малеча]] || '''461''' / 4 || 40 {{няма змен}} || 43 {{рост}} 1 || — {{падзенне}} 1 || 26 {{няма змен}} || '''570''' / 4 |- | 5 ||align="left"| {{Сцяг|RUS}} [[Яўген Раманавіч Усцюгаў|Яўген Усцюгаў]] || '''475''' / 3 || 32 {{няма змен}} || 25 {{падзенне}} 2 || 0 {{няма змен}} || 25 {{няма змен}} || '''557''' / 5 |- | 6 ||align="left"| {{Сцяг|RUS}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] || '''392''' / 7 || 36 {{няма змен}} || bgcolor="#cc9966"|48 {{рост}} 1 || 8 {{няма змен}} || bgcolor="silver"|''54 {{няма змен}} || '''538''' / 6 |- | 7 ||align="left"| {{Сцяг|SWE}} [[Фрэдрык Ліндстрэм]] || '''352''' / 10 || 34 {{няма змен}} || 36 {{няма змен}} || bgcolor="#cc9966"|48 {{рост}} 3 || 29 {{няма змен}} || '''499''' / 7 |- | 8 ||align="left"| {{Сцяг|GER}} [[Андрэас Бірнбахер]] || '''391''' / 8 || 18 {{няма змен}} || 19 {{падзенне}} 1 || 34 {{няма змен}} || 30 {{рост}} 1 || '''492''' / 8 |- | 9 ||align="left"| {{Сцяг|RUS}} [[Яўген Аляксандравіч Гаранічаў|Яўген Гаранічаў]] || '''433''' / 6 || 22 {{няма змен}} || 13 {{падзенне}} 1 || — {{падзенне}} 1 || 16 {{падзенне}} 1 || '''484''' / 9 |- | 10 ||align="left"| {{Сцяг|FRA}} [[Алексі Бёф]] || '''363''' / 9 || 38 {{няма змен}} || 34 {{рост}} 1 || 14 {{падзенне}} 2 || 13 {{няма змен}} || '''462''' / 10 |} === Жанчыны === {| class="standard" style="font-size: 85%; text-align: center" width="100%" |- !rowspan="2" width="5%"|№ !rowspan="2" width="25%"|Спартсмен !rowspan="2" width="25%"|Ачкі/месца да Чэмпіянату свету !colspan="4" width="20%"|{{Сцяг|CZE||18px}} [[Нове-Места-на-Мораве|НМ]] !rowspan="2" width="25%"|Ачкі/месца пасля Чэмпіянату свету |- !width="5%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Спрынтарскія гонкі|Спр]] !width="5%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Гонкі пераследы|Прс]] !width="5%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Індывідуальныя гонкі|Інд]] !width="5%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Мас-старты|МС]] |- |bgcolor="yellow"| 1 ||align="left"| {{Сцяг|NOR}} '''[[Тура Бергер]] || '''661''' / 1 ||bgcolor="silver"| ''54 {{няма змен}} || bgcolor="gold"|''60 {{няма змен}} || bgcolor="gold"|''60 {{няма змен}} ||bgcolor="silver"| ''54 {{няма змен}} || '''889''' / 1 |- | 2 ||align="left"| {{Сцяг|BLR}} [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Дар’я Домрачава]] || '''522''' / 2 || 0 {{няма змен}} || 16 {{няма змен}} || 8 {{падзенне}} 3 || bgcolor="gold"|60 {{рост}} 3 || '''606''' / 2 |- | 3 ||align="left"| {{Сцяг|GER}} [[Андрэа Хенкель]] || '''472''' / 3 || 8 {{падзенне}} 3 || 38 {{няма змен}} ||bgcolor="silver"| 54 {{рост}} 4 || 28 {{падзенне}} 1 || '''600''' / 3 |- | 4 ||align="left"| {{Сцяг|UKR}} [[Алена Міхайлаўна Підгрушная|Алена Підгрушная]] || '''423''' / 8 || bgcolor="gold"|60 {{рост}} 3 || bgcolor="#cc9966"|48 {{рост}} 2 || 30 {{падзенне}} 1 || 30 {{няма змен}} || '''591''' / 4 |- | 5 ||align="left"| {{Сцяг|FIN}} [[Кайса Мякярайнен]] || '''465''' / 5 || 32 {{рост}} 1 || 31 {{падзенне}} 1 || 34 {{рост}} 2 || 24 {{падзенне}} 2 || '''586''' / 5 |- | 6 ||align="left"| {{Сцяг|GER}} [[Мірыям Гёснер]] || '''471''' / 4 || 38 {{рост}} 1 || 20 {{падзенне}} 1 || 6 {{падзенне}} 2 || 38 {{няма змен}} || '''573''' / 6 |- | 7 ||align="left"| {{Сцяг|RUS}} [[Вольга Аляксееўна Зайцава|Вольга Зайцава]] || '''400''' / 10 || 43 {{рост}} 1 || 43 {{рост}} 1 || 38 {{рост}} 1 || 40 {{няма змен}} || '''564''' / 7 |- | 8 ||align="left"| {{Сцяг|FRA}} [[Мары Дарэн-Абер]] || '''431''' / 7 || 23 {{падзенне}} 1 || 25 {{падзенне}} 1 || 32 {{няма змен}} || 32 {{рост}} 1 || '''543''' / 8 |- | 9 ||align="left"| {{Сцяг|RUS}} [[Вольга Генадзеўна Вілухіна|Вольга Вілухіна]] || '''432''' / 6 || 40 {{падзенне}} 1 || 19 {{няма змен}} || 31 {{падзенне}} 1 || 18 {{падзенне}} 1 || '''540''' / 9 |- | 10 ||align="left"| {{Сцяг|CZE}} [[Габрыэла Соўкалава]] || '''405''' / 9 || 27 {{падзенне}} 1 || 21 {{няма змен}} || 29 {{няма змен}} || 23 {{няма змен}} || '''505''' / 10 |- |} == Залік Кубка нацый == {{галоўная|Кубак свету па біятлоне 2012/2013. Кубак нацый}} Разлічваецца па выніках індывідуальных гонак, спрынтарскіх гонак і эстафет. {{слупкі}} {{слупок}} === Мужчыны === {| class="standard" style="font-size: 85%; text-align: center;" width="100%" |- !rowspan="2" width="1%"|№ !rowspan="2" width="19%"|Краіна !rowspan="2" width="20%"|Ачкі/месца да Чэмпіянату свету !colspan="4" width="40%"|{{Сцяг|CZE||18px}} [[Нове-Места-на-Мораве|НМ]] !rowspan="2" width="20%"|Ачкі/месца пасля Чэмпіянату свету |- !width="10%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Змешаная эстафета|ЗмЭ]] !width="10%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Спрынтарскія гонкі|Спр]] !width="10%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Індывідуальныя гонкі|Інд]] !width="10%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Эстафеты|Эст]] |- |bgcolor="red"| 1 || align="left"| '''{{Зборная|NOR|біятлон}} || '''4372''' / 2 || bgcolor="gold"|210 {{няма змен}} || bgcolor="gold"|426 {{няма змен}} || bgcolor="#cc9966"|377 {{няма змен}} || bgcolor="gold"|''420'' {{рост}} 1 || '''5805''' / 1 |- | 2 || align="left"| {{Зборная|RUS|біятлон}} || '''4564''' / 1 || ''145 {{няма змен}} || bgcolor="#cc9966"|''408 {{няма змен}} || ''327 {{няма змен}} || 330 {{падзенне}} 1 || '''5774''' / 2 |- | 3 || align="left"| {{Зборная|FRA|біятлон}} || '''4306''' / 3 || bgcolor="silver"|195 {{няма змен}} || bgcolor="silver"|413 {{няма змен}} || bgcolor="gold"|426 {{няма змен}} || bgcolor="silver"|390 {{няма змен}} || '''5730''' / 3 |- | 4 || align="left"| {{Зборная|GER|біятлон}} || '''4097''' / 4 || 95 {{няма змен}} || 372 {{няма змен}} || 354 {{няма змен}} || bgcolor="#cc9966"|360 {{няма змен}} || '''5278''' / 4 |- | 5 || align="left"| {{Зборная|AUT|біятлон}} || '''4024''' / 5 || 75 {{няма змен}} || 365 {{няма змен}} || 322 {{няма змен}} || 310 {{няма змен}} || '''5096''' / 5 |- | 6 || align="left"| {{Зборная|CZE|біятлон}} || '''3567''' / 7 || bgcolor="#cc9966"|180 {{рост}} 1 || 337 {{няма змен}} || 356 {{падзенне}} 1 || 290 {{рост}} 1 || '''4730''' / 6 |- | 7 || align="left"| {{Зборная|SWE|біятлон}} || '''3631''' / 6 || 90 {{падзенне}} 1 || 349 {{няма змен}} || bgcolor="silver"|394 {{рост}} 1 || 210 {{падзенне}} 1 || '''4674''' / 7 |- | 8 || align="left"| {{Зборная|UKR|біятлон}} || '''3546''' / 8 || 115 {{няма змен}} || 326 {{няма змен}} || 310 {{няма змен}} || 180 {{няма змен}} || '''4477''' / 8 |- | 9 || align="left"| {{Зборная|ITA|біятлон}} || '''3252''' / 9 || 165 {{няма змен}} || 325 {{няма змен}} || 345 {{няма змен}} || 270 {{няма змен}} || '''4357''' / 9 |- | 10 || align="left"| {{Зборная|SLO|біятлон}} || '''3203''' / 10 || 155 {{няма змен}} || 346 {{няма змен}} || 290 {{няма змен}} || 190 {{няма змен}} || '''4184''' / 10 |} {{слупок}} === Жанчыны === {| class="standard" style="font-size: 85%; text-align: center;" width="100%" |- !rowspan="2" width="1%"|№ !rowspan="2" width="19%"|Краіна !rowspan="2" width="20%"|Ачкі/месца да Чэмпіянату свету !colspan="4" width="40%"|{{Сцяг|CZE||18px}} [[Нове-Места-на-Мораве|НМ]] !rowspan="2" width="20%"|Ачкі/месца пасля Чэмпіянату свету |- !width="10%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Змешаная эстафета|ЗмЭ]] !width="10%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Спрынтарскія гонкі|Спр]] !width="10%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Індывідуальныя гонкі|Інд]] !width="10%"|[[Чэмпіянат свету па біятлоне 2013#Эстафеты|Эст]] |- |bgcolor="red"| 1 || align="left"| '''{{Зборная|NOR|біятлон}} || '''4352''' / 2 || bgcolor="gold"|''210 {{рост}} 1 || bgcolor="silver"|''410 {{няма змен}} || ''345 {{няма змен}} || bgcolor="gold"|''420 {{няма змен}} || '''5737''' / 1 |- | 2 || align="left"| {{Зборная|RUS|біятлон}} || '''4344''' / 3 || 145 {{рост}} 1 || bgcolor="#cc9966"|409 {{няма змен}} || bgcolor="silver"|405 {{няма змен}} || 330 {{няма змен}} || '''5633''' / 2 |- | 3 || align="left"| {{Зборная|GER|біятлон}} || '''4386''' / 1 || 95 {{падзенне}} 2 ||374 {{няма змен}} || bgcolor="#cc9966"|373 {{няма змен}} || 310 {{няма змен}} || '''5538''' / 3 |- | 4 || align="left"| {{Зборная|UKR|біятлон}} || '''4110''' / 4 || 115 {{падзенне}} 1 || bgcolor="gold"|427 {{няма змен}} || bgcolor="gold"|418 {{рост}} 1 || bgcolor="silver"|390 {{няма змен}} || '''5460''' / 4 |- | 5 || align="left"| {{Зборная|FRA|біятлон}} || '''4096''' / 5 || bgcolor="silver"|195 {{рост}} 1 || 369 {{няма змен}} || 350 {{падзенне}} 1 || 290 {{няма змен}} || '''5300''' / 5 |- | 6 || align="left"| {{Зборная|POL|біятлон}} || '''3749''' / 7 || 110 {{няма змен}} || 382 {{рост}} 1 || 360 {{няма змен}} || 230 {{няма змен}} || '''4831''' / 6 |- | 7 || align="left"| {{Зборная|BLR|біятлон}} || '''3767''' / 6 || 105 {{няма змен}} || 327 {{падзенне}} 1 || 333 {{няма змен}} || 270 {{няма змен}} || '''4802''' / 7 |- | 8 || align="left"| {{Зборная|ITA|біятлон}} || '''3412''' / 8 || 165 {{няма змен}} || 336 {{няма змен}} || 295 {{падзенне}} 1 || bgcolor="#cc9966"|360 {{рост}} 1 || '''4568''' / 8 |- | 9 || align="left"| {{Зборная|CZE|біятлон}} || '''3371''' / 9 || bgcolor="#cc9966"|180 {{няма змен}} || 352 {{няма змен}} || 357 {{рост}} 1 || 220 {{падзенне}} 1 || '''4480''' / 9 |- | 10 || align="left"| {{Зборная|SVK|біятлон}} || '''3208''' / 10 || 135 {{няма змен}} || 340 {{няма змен}} || 316 {{няма змен}} || 250 {{няма змен}} || '''4249''' / 10 |} {{слупкі/канец}} {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.biathlonnmnm.cz/en/|Чэмпіянату свету па біятлоне 2013.}}{{ref-en}} * [http://datacenter.biathlonresults.com/?view=schedule_event Падзеі на IBU Datacenter] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131211234237/http://datacenter.biathlonresults.com/?view=schedule_event |date=11 снежня 2013 }} — зручная праграма для адсочвання вынікаў. * [http://www.biathlonworld.com/ru/home.html Галоўная старонка IBU] {{Чэмпіянаты свету па біятлоне}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па біятлоне]] [[Катэгорыя:2013 год у спорце]] [[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Чэхіі]] [[Катэгорыя:2013 год у Чэхіі]] [[Катэгорыя:Люты 2013 года]] sgso81s8ydi9t4cvkjmb7pt41fd82us 0 192003 5219400 5157017 2026-10-15T22:10:27Z DBatura 73587 /* Спасылкі */ 5219400 wikitext text/x-wiki {{Ваеннае падраздзяленне |назва=250-я пяхотная дывізія вермахта<br />«Блакітная дывізія» ({{lang-es|División Azul}})<br />{{lang-de|250. Einheit spanischer Freiwilliger}} |выява=[[Выява:Blue division.svg|150px]] |подпіс=Нарукаўная нашыўка дывізіі |гады=[[24 чэрвеня]] [[1941]] — [[10 кастрычніка]] [[1943]] |краіна={{Сцяг Трэцяга рэйха}} [[Трэці рэйх]]<br />{{Сцяг Іспаніі (1939-1945)}} [[Гісторыя Іспаніі#Іспанская рэспубліка|Іспанія]] |падначаленне= |у складзе=[[Выява:Balkenkreuz.svg|22px]] [[Вермахт]] |тып=[[пяхотная дывізія]] |уключае_ў_сябе=3 [[полк|палкі]], 8 [[батальён]]аў, {{nobr|1 [[дывізіён]]}} |роля= |памер=18 693 (ліпень 1941) |камандная_структура= |размяшчэнне=[[СССР]] |мянушка= |заступнік= |дэвіз= |колеры= |марш={{lang-es|[[Tercios Heroicos]]}} |талісман= |рыштунак= |бітвы= [[Вялікая Айчынная вайна|Усходні фронт]]: * [[Блакада Ленінграда]]: ** [[Ціхвінская абарончая аперацыя]]<ref>{{Cite web |url=http://militera.lib.ru/h/sb_crusade_in_rossia/05.html |title={{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120117095051/ |date=17 студзеня 2012 }} ВОЕННАЯ ЛИТЕРАТУРА -&#91; Военная история &#93;- Крестовый поход на Россию |access-date=28 лютага 2014 |archive-date=17 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117095051/http://militera.lib.ru/h/sb_crusade_in_rossia/05.html |url-status=dead }}</ref> ** [[Ціхвінская стратэгічная наступальная аперацыя]] ** [[Аперацыя «Палярная Зорка»]] *** [[Краснаборская аперацыя, 1943|Краснаборская аперацыя]] |знакі_адрознення= |цяперашні_камандзір= |вядомыя_камандзіры=[[Агусцін Муньяс Грандэс]], <br /> [[Эміліа Эстэбан-Інфантэс]] }} '''250-я дывізія іспанскіх добраахвотнікаў ''' ({{lang-de|250. Einheit spanischer Freiwilliger}}), больш вядомая як '''Блакітная дывізія''' ({{lang-es|División Azul}}, {{lang-de|Blaue Division}}) — дывізія з [[Іспанія|іспанскіх]] добраахвотнікаў, якія змагаліся на баку Германіі падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Намінальна лічачыся ўкамплектаванай членамі «[[іспанская фаланга|іспанскай фалангі]]», насамрэч «Блакітная дывізія» ўяўляла сабою сумесь салдат рэгулярных войскаў, ветэранаў грамадзянскай вайны і членаў фалангісцкай міліцыі. Была складзена паводле іспанскіх канонаў: чатыры пяхотныя палкі і адзін артылерыйскі.<ref>http://www.echo.msk.ru/programs/victory/703276-echo/ Мігель Фернандэс Бас — шэф бюро іспанскага агенцтва навін «EFE» у Маскве пра «Блакітную дывізію»</ref> == Узнікненне і асаблівасці падраздзялення == [[Франсіска Франка]], не жадаючы адкрыта ўцягваць Іспанію ў [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] на боку [[Адольф Гітлер|Гітлера]] і ў той жа час імкнучыся ўмацаваць [[іспанская Фаланга|рэжым Фалангі]] і забяспечыць бяспеку краіны, заняўшы становішча [[узброены нейтралітэт|ўзброенага нейтралітэту]], падаўшы Германіі на ўсходнім фронце дывізію добраахвотнікаў, якія пажадалі змагацца на боку немцаў супраць [[СССР|Савецкага Саюза]]. Дэ-юрэ Іспанія захоўвала нейтралітэт, у саюзнікі Германіі не ўваходзіла, і вайну СССР не аб'яўляла. Дывізія здабыла сваю назву з-за блакітных кашуляў — формы Фалангі. Міністр замежных спраў [[Рамон Серано Суньер|Суньер]], аб'яўляючы 24 чэрвеня 41-га года пра фарміраванне «Блакітнай дывізіі», сказаў што СССР вінаваты ў іспанскай [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайне]], у тым, што гэтая вайна зацягнулася, у тым, што былі масавыя растрэлы, што былі несудзебныя расправы. Па ўзгадненні з немцамі была зменена прысяга — яны прысягаліся не фюрару, а барацьбе супраць камунізму.<ref name=autogenerated1>[http://www.echo.msk.ru/programs/victory/703276-echo/ Мігель Бас — шэф бюро іспанскага агенцтва навін «EFE»]</ref> Матывацыі ў добраахвотнікаў былі розныя: ад жадання адпомсціць за загінулых у грамадзянскай вайне блізкіх, да (у былых рэспубліканцаў — яны, як правіла, і склалі асноўную масу перабежчыкаў на бок [[Савецкая армія|савецкага войска]]) жадання схавацца. Былі людзі, якія шчыра жадалі загладзіць сваё рэспубліканскае мінулае. Шматлікія кіраваліся карыслівымі меркаваннямі — ваенныя дывізіі атрымлівалі прыстойнае па тых часах дараванне ў Іспаніі, плюс дараванне нямецкае (адпаведна 7,3 пэсэты ад іспанскага ўрада і 8,48 пэсэтаў ад нямецкага камандавання ў дзень)<ref name=autogenerated1 />. Былы старшыня братэрства дывізіі, які быў яе баец распавядаў пра свой шлях у яе шэрагі: {{пачатак цытаты}}У мяне ідэалогіі не было ніякай. Я спакойна жыў пад Ціролем, прыляцеў самалёт савецкай вытворчасці, скінуў савецкую бомбу. І, хутчэй за ўсё, лётчык быў савецкі. Загінула ўся мая сям'я. Я паўтараю: мне вось у той момант было 14 гадоў. Да моманту пачатку вайны з Савецкім Саюзам мне было 17 гадоў. Вядома, я жадаў адпомсціць. І я паехаў у Расію вярнуць візіт ветлівасці.{{канец цытаты|крыніца=[http://www.echo.msk.ru/programs/victory/703276-echo/ «Блакітная дывізія» і іншыя іспанцы]}} [[Выява:Regimiento Pimentel 2 Bat.jpg|thumb|150px|Сцяг 2-га Батальёна]] [[13 ліпеня]] [[1941]] дывізія, якая налічвала 18 693 чалавека (641 афіцэр, 2272 унтар-афіцэры, 15 780 ніжніх чыноў)<ref name="isp">Дробзяко С. І., Романько О. В., Сямёнаў К. К. Замежныя фарміраванні Трэцяга рэйха. —М.:АСТ: Астрель, 2009 ISBN 978-5-271-23888-8</ref>, адбыла з Мадрыду і была перакладзена ў Германію для пяцідзённай ваеннайй падрыхтоўкі на навучальным палігоне ў горадзе [[Графенвер]]. Першы камандуючы дывізіі быў ветэран грамадзянскай вайны Аўгусцін Муньяс Грандэс. Пачынальна з Польшчы дывізія прасоўвалася на фронт пешым маршам.<ref name=autogenerated1 /> Пасля гэтага яна была перададзена [[вермахт]]а ў якасці 250-й [[пяхота|пяхотнай]] дывізіі. За ўвесь час існавання дывізіі праз яе склад прайшло больш за 40 тысяч чалавек (па іншых крыніцах і адзнакам — больш за 50 тыс.). == Баявыя дзеянні == Блакітная дывізія трымала абарону пад Ленінградам і лічылася ў савецкага камандавання слабым звяном. Аднак падчас аперацыі «[[Аперацыя «Палярная Зорка»|Палярная зорка]]» па вызваленні Ленінградскай вобласці, якая праводзілася на ўчастку фронту пад [[Чырвоны Бор, Тосненскі раён|Чырвоным Борам]] даўжынёю амаль у 60 кіламетраў, чатыры савецкія дывізіі (прыблізна 44 тысячы чалавек) і 2 танкавых палка не змаглі прадраць абарону іспанцаў (каля чатырох з паловаю тысяч чалавек). Савецкія войскі панеслі на гэтым участку вялікія страты.<ref name=autogenerated1 /> Яшчэ ў Польшчы выявілася адмысловае стаўленне іспанцаў да дысцыпліны. Некалькі салдат сышло ў самаволку ў грамадзянай адзежы і былі затрыманы гестапа — з-за сваёй асмуглай знешнасці яны былі падобныя на яўрэяў. Таварышы вызвалілі сваіх пасля перастрэлкі.<ref name=autogenerated1 /> Пра дысцыпліну ў дывізіі кажа і такі факт: {{пачатак цытаты}}…бургамістар ([[Ноўгарад]]а) Марозаў загінуў ад рук іспанскага салдата з «Блакітнай дывізіі». Улады арганізавалі выдачу малака цяжарным жанчынам. Штораніцы выстрайвалася чарга, у якую паволі сталі прыстройвацца салдаты «Блакітнай дывізіі». Яны мірна стаялі ўперамешку з цяжарнымі жанчынамі, не патрабуючы сабе лішняга. Атрымлівалі агульную норму і паважна выдаляліся. Але бургамістар Марозаў, абураны тым, што малака катастрафічна бракуе, неяк прыйшоў ва ўправу ў стане сярэдняга алкагольнага ап'янення і спусціў аднаго з іспанцаў з лесвіцы штурхялём пад зад. Пералічыўшы носам усе прыступкі, іспанец ускочыў і разрадзіў у галаву гарадскога магазін свайго пісталета…{{канец цытаты|крыніца=<ref>{{кніга |аўтар = Ковалев Б. М. |загаловак = Нацистская оккупация и коллаборационизм в России. 1941—1944 |адказны = |спасылка = |месца = М. |выдавецтва = АСТ, Транзиткнига |год = 2004 |старонак = 544 |старонкі = 41 |isbn = 5-17-020865-0 |тыраж = 5000 }}</ref>}} Гэта спалучэнне высокай баяздольнасці і разгільдзяйства было адзначана пасля бою ў Чырвоным Боры выказваннем генерала Гальдэра: {{цытата|Калі вы ўбачыце нямецкага салдата няголенага, з расшпіленай гімнасцеркай і п'янага, не спяшаецеся яго арыштоўваць — хутчэй за ўсё, гэта іспанскі герой.}} Гэтая фраза дагэтуль вісіць у клубе ветэранаў Блакітнай дывізіі ў Мадрыдзе.<ref name=autogenerated1 /> Сярод ваенных дывізіі былі нярэдкія выпадкі пераходу на бок Чырвонага войска, не ў апошнюю чаргу з-за грубіянства ўласных афіцэраў і беднага сілкавання<ref>РГАСПИ. Ф. 17, Оп. 125, Д. 97. Л. 55-56. Гл. таксама: РГВА. Ф. 1372k, Оп. 3, Д. 1435—1452.</ref>. == Фінал баявога шляху == [[Выява:Spanische Legion 3 Bat.jpg|150px|thumb|[[Сцяг]] 3-га [[батальён]]а ([[бандэра|бандэры]]) іспанскага легіёна [[вермахт]]а]] З-за моцнага замежнапалітычнага ціску [[Франсіска Франка]] [[20 кастрычніка]] [[1943]] прыняў рашэнне пра вывядзенне «Блакітнай дывізіі» з фронту і расфарміраванне падраздзялення. Шматлікія іспанцы, аднак, да заканчэння вайны засталіся ў атрадах нямецкага войска добраахвотна. Немцы, не жадаючы губляць патэнцыйных салдат, адкрылі шырокую прапаганду адносна ўступу добраахвотнікаў у «[[Нямецкі замежны легіён]]», які знаходзіўся, у адрозненне ад «Блакітнай дывізіі», вылучна пад нямецкім камандаваннем. Як правіла, усе яны былі ў войсках СС, якія ваявалі да самага канца. У акружаным Берліне да капітуляцыі ваявала 7 000 іспанцаў.<ref name=autogenerated1 /> === Страты === [[Выява:Cementerio de la Almudena 04jul07 09.JPG|thumb|Манумент загінулым салдатам Блакітнай Дывізіі на могілкі Альмудэна.]] За час баёў з [[Чырвоная Армія|Чырвоным Войскам]] Блакітная дывізія панесла наступныя страты:<ref name=autogenerated1 /> * 4&nbsp;957 забітых * 8&nbsp;766 параненых * 326 згінулі бяз вестак * 372 патрапілі ў палон (большасць вярнуліся ў Іспанію ў [[1954]] годзе). Генерал [[Эміліа Эстэбан-Інфантэс]], які камандаваў «Блакітнай дывізіяй», у сваёй кнізе «Блакітная дывізія. Добраахвотнікі на Усходнім фронце» прыводзіць наступныя лічбы стратаў праціўніка, якія, хутчэй за ўсё, немагчыма праверыць: 14 тысяч — на [[Волхаўскі фронт|Волхаўскім фронце]] і 32 тысячы — на [[Ленінградскі фронт|Ленінградскім]] (зіма — вясна [[1943]] годзе). Іншыя лічбы, з той жа абмоўкай, прыводзіць Мігель Бас: дывізія знішчыла каля 17 тысяч савецкіх байцоў.<ref name=autogenerated1 /> У Франкіскай Іспаніі велізарным аўтарытэтам карысталася царква і рэлігія. Напрыклад, падчас савецкага артабстрэлу, некалькі снарадаў патрапілі ў цэнтральны купал [[Сафійскі сабор (Ноўгарад)|храма Святой Сафіі]] ў [[Вялікі Ноўгарад|Вялікім Ноўгарадзе]], і крыж пачаў звальвацца на зямлю. іспанскія сапёры выратавалі крыж, адрэстаўравалі падчас вайны, і ён быў адпраўлены ў Іспанію. У сямідзесятых гадах, яшчэ пры жыцці Франка крыж стаяў у Інжынернай акадэміі. Пад ім быў надпіс, што гэты крыж знаходзіцца на захоўванні ў Іспаніі і вернецца ў Расію, калі знікне бязбожны бальшавіцкі рэжым (пасля вайны савецкі рэжым абвінаваціў іспанцаў у рабаванні). Крыж вернуты ў 2004 годзе.<ref name=autogenerated1 /> === Далейшы лёс === Шматлікія былыя салдаты «Блакітнай дывізіі» зрабілі паспяховую ваенную кар'еру ў паваеннай Іспаніі. {{зноскі}} == Літаратура == * «Крестовый поход на Россию»: Сборник статей. — М.: Яуза, 2005. ISBN 5-87849-171-0 * Esteban-Infantes, E. «Blaue Division. Spaniens Freiwillige an der Ostfront. Aus dem Spanischen von Werner Haupt.» [[Гамбург]], 1958. {{ref-de}} * Gerald R. Kleinfeld and Lewis A. Tambs. ''Hitler’s Spanish Legion: The Blue Division in Russia''. Southern Illinois University Press (1979), 434 pages, ISBN 0-8093-0865-7. {{ref-en}} * Xavier Moreno Juliá. ''La División Azul: Sangre española en Rusia, 1941—1945''. Barcelona: Crítica (2005).{{ref-es}} * Wayne H. Bowen. ''Spaniards and Nazi Germany: Collaboration in the New Order''. University of Missouri Press (2005), 250 pages, ISBN 0-8262-1300-6. {{ref-en}} * Antonio de Andrés y Andrés — Artillería en la División Azul * Eduardo Barrachina Juan — La Batalla del Lago Ilmen: División Azul * Carlos Caballero & Rafael Ibañez — Escritores en las trincheras: La División Azul en sus libros, publicaciones periódicas y filmografía (1941—1988) * Fernando J. Carrera Buil & Augusto Ferrer-Dalmau Nieto — Batallón Román: Historia fotográfica del II/269 Regimiento de la División Azul * Juan Chicharro Lamamié — Diario de un antitanquista en la División Azul * Jesús Dolado Esteban (etc) — Revista de comisario: el cuerpo de Intervención Militar de la División Azul 1941—1944 * Arturo Espinosa Poveda — Artillero 2º en la gloriosa División Azul * Arturo Espinosa Poveda — ¡Teníamos razón! Cuando luchamos contra el comunismo Soviético * Emilio Esteban-Infantes Martín — Blaue Division: Spaniens freiwillige an der Ostfront * Miguel Ezquerra — Berlin a vida o muerte * Ramiro García de Ledesma — Encrucijada en la nieve: Un servicio de inteligencia desde la División Azul * José García Hispán — La Guardia Civil en la División Azul * César Ibáñez Cagna — Banderas españolas contra el comunismo * Gerald R. Kleinfeld & Lewis A. Tambs — Hitler’s Spanish Legion: The Blue Division in Russia * Vicente Linares — Más que unas memorias: Hasta Leningrado con la División Azul * Torcuato Luca de Tena — Embajador en el infierno: Memorias del Capitán de la División Azul Teodoro Palacios * Xavier Moreno Julia — La División Azul: Sangre española en Rusia 1941-45 * Juan José Negreira — Voluntarios baleares en la División Azul y Legión Azul (1941—1944) * Ricardo Recio — El servicio de intendencia de la División Azul * José Mª Sánchez Diana — Cabeza de Puente: Diario de un soldado de Hitler * John Scurr & Richard Hook — Germany’s Spanish Volunteers 1941-45 * Luis E. Togores — Muñoz Grandes: Héroe de Marruecos, general de la División Azul * Manuel Vázquez Enciso — Historia postal de la División Azul * Enrique de la Vega — Arde la Nieve: Un relato histórico sobre la División Azul * Enrique de la Vega Viguera — Rusia no es culpable: Historia de la División Azul * José Viladot Fargas — El espíritu de la División Azul: Possad * Díaz de Villegas — La División Azul en línea. == Спасылкі == * [http://www.feldgrau.com/InfDiv.php?ID=163 The 250. Infanterie-Division by Jason Pipes] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160624000945/http://www.feldgrau.com/InfDiv.php?ID=163 |date=24 чэрвеня 2016 }} * [http://www.axishistory.com/index.php?id=3849 The 250. Infanterie-Division on the Axis History Factbook] * [http://militera.lib.ru/h/sb_crusade_in_rossia/05.html С. П. Пожарская. іспанская «Блакітная дывізія» на савецка-нямецкім фронце (1941—1943 гг.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120117095051/http://militera.lib.ru/h/sb_crusade_in_rossia/05.html |date=17 студзеня 2012 }} * [http://nsl-archiv.com/Tontraeger/Musik/Fremde-Sprachen/Soldatenlieder%20-%20Canto%20a%20La%20Division%20Azul%20(ES,%201m%2033s).mp3 Гімн Блакітнай дывізіі]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.fast-autos.net/diecast-cars-models/diecast-car-image-large/wwii-orig-spanish-emergency-money-blue-division-azul_220732400086.jpg Плакат Блакітнай дывізіі] {{Узброеныя сілы Германіі ў ДСВ}} [[Катэгорыя:Іспанія ў Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Замежныя добраахвотнікі вермахта]] 8y95w9dpaaiomd42x3h05ygd6l3ub3b 0 192379 5219371 5134648 2026-10-15T21:15:48Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg]] → [[File:Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 5219371 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Каралеўства Італія}} {{Гістарычная дзяржава |назва = Каралеўства Італія |саманазва = Regno d'Italia |статус = [[Каралеўства]] |сцяг = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg |апісанне_сцяга = [[Сцяг Італіі|Сцяг]] |герб = Great coat of arms of the king of italy (1890-1946).svg |апісанне_герба = [[Герб Італіі|Герб]] |карта = Italian Colonial Empire (orthographic projection).svg |апісанне = Тэрыторыя Каралеўства Італія ў перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. |p1 = Сардзінскае каралеўства |flag_p1 = Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg |p2 = Ламбарда-Венецыянскае каралеўства |flag_p2 = Flag of Kingdom of Lombardy-Venetia.svg |p3 = Аб'яднаныя правінцыі Цэнтральнай Італіі |flag_p3 = Flag of Italy.svg |p6 = Папская вобласць |flag_p6 = Flag_of_the_Papal_States_(1808-1870).svg |p7 = Каралеўства Абедзвюх Сіцылій |flag_p7 = Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg |утворана = [[17 сакавіка]] [[1861]] |ліквідавана = [[2 чэрвеня]] [[1946]] |s1 = Італія |flag_s1 = Flag of Italy.svg |s2 = Свабодная тэрыторыя Трыест |flag_s2 = Free Territory Trieste Flag.svg |s3 = Рэспубліка Фіумэ |flag_s3 = Reggenza Italiana del Carnaro.png |s4 = Ватыкан |flag_s4 = Flag of the Vatican City.svg |дэвіз = {{lang-la|«Foedere et Religione Tenemur»}} («Мы трымаемся разам дзякуючы Дагавору і Рэлігіі») |сталіца = [[Турын]] (да 1864),<br />[[Фларэнцыя]] (1864—1870),<br />[[Рым]] (з 1870) |гарады = [[Рым]], [[Мілан]], [[Турын]], [[Неапаль]] |мова = [[Італьянская мова|італьянская]] |валюта = [[Італьянская ліра]] |дадатковы_параметр = Гімн |змесціва_параметру = [[Гімн Італіі|«Marcia Reale d’Ordinanza»]] |плошча = 310 196 км² ([[1936]]) |насельніцтва = 42 399 000 чал. ([[1936]])<br />(136,7 чал./км²) |форма_кіравання = [[канстытуцыйная манархія]], [[парламенцкая манархія]] |дынастыя = [[Савойская дынастыя|Савойская]] |тытул_кіраўнікоў = [[Каралі Італіі]]: |кіраўнік1 = [[Віктар Эмануіл II]] |год_кіраўніка1 = 1861—1878 |кіраўнік2 = [[Умберта I]] |год_кіраўніка2 = 1878—1900 |кіраўнік3 = [[Віктар Эмануіл III]] |год_кіраўніка3 = 1900—1946 |кіраўнік4 = [[Умберта II]] |год_кіраўніка4 = май — чэрвень 1946 |рэлігія = [[Каталіцтва]] |Этап1 = [[Аб'яднанне Італіі]] |Дата1 = [[17 сакавіка]] |Год1 = [[1861]] |Этап6 = Абвяшчэнне рэспублікі |Дата6 = [[2 чэрвеня]] |Год6 = [[1946]] |дадатковы_параметр2 = [[Часавы пояс]] |змесціва_параметру2 = GMT+1 }} '''Каралеўства Італія''' ({{lang-it|Regno d'Italia}}) — [[дзяржава]], якая ўзнікла ў 1861 годзе падчас [[Рысарджымента]] і аб’яднала ўсе незалежныя італьянскія дзяржавы ў адзіную краіну пад уладай [[Сардзінскае каралеўства|Сардзінскага каралеўства]]. Кіруючая ў Сардзінскім каралеўстве [[Савойская дынастыя]] стала кіруючай дынастыяй Італіі. Пасля рэферэндуму 1946 года Італія перайшла ад [[Манархія|манархічнага ладу]] да [[рэспубліка]]нскага, а каралеўская сям’я пакінула краіну. == Гісторыя == {{Гісторыя Італіі}} === Аб’яднанне === {{main|Рысарджымента}} [[Файл:The Italian camp after the Battle of Magenta (1862), by Giovanni Fattori.jpg|thumb|left|Лагер італьянскіх войскаў падчас бітвы пры Маджэнта ([[Аўстра-італа-французская вайна]])]] Да 1861 года адзінай дзяржавы на тэрыторыі Італіі не існавала. На [[Апенінскі паўвостраў|Апенінскім паўвостраве]] існавала некалькі незалежных італьянскіх дзяржаў, паўночна-ўсходняя яго частка знаходзілася пад уладай [[Габсбургі|габсбургскай]] [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]]. На пачатку XIX стагоддзя пачаліся войны за аб’яднанне Італіі пад сцягам [[Сардзінскае каралеўства|Сардзінскага каралеўства]]. І хоць спачатку [[Аўстра-італьянская вайна 1848—1849|ваенныя дзеянні супраць Аўстрыі]] скончыліся няўдала, яны адыгралі важную ролю ва ўзняцці і распаўсюджанні патрыятычных пачуццяў. Падчас [[Аўстра-італа-французская вайна (1859)|аўстра-італа-французскай вайны]] і высадкі войскаў [[Джузэпэ Гарыбальдзі|Гарыбальдзі]] на [[Сіцылія|Сіцыліі]], якая рушыла за ёй, адбываецца аб’яднанне Сардзінскага каралеўства з Ламбардыяй, Тасканай, Раманьяй, Пармай, Модэнай і Каралеўствам абедзвюх Сіцылій. 17 сакавіка 1861 года парламент Сардзініі абвяшчае незалежнае Каралеўства Італія са сталіцай у [[Турын]]е, яго главой становіцца кароль [[Віктар Эмануіл II]]. Аднак не ўся тэрыторыя Італіі была аб’яднана. Частка [[Апенінскі паўвостраў|Апенінскага паўвострава]] па-ранейшаму знаходзілася пад уладай [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыі]], а ў [[Рым]]е, занятым французскімі войскамі, захоўвалася ўлада [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]]. Падчас [[Аўстра-пруска-італьянская вайна|аўстра-прускай вайны]] Італія выступіла на баку [[Каралеўства Прусія|Прусіі]] і здолела далучыць астатнія італьянскія землі. Затым у верасні 1870 года [[Узяцце Рыма|італьянскія войскі ўваходзяць у Рым]], з якога да таго часу былі выведзены французскія войскі. Пасля ліквідацыі [[Папская вобласць|Папскай вобласці]] ў 1870 годзе сталіца каралеўства была перанесена з [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]] ў [[Рым]]. Каралеўства Італія стала першай дзяржавай, якая кантралявала ўвесь [[Апенінскі паўвостраў]] (акрамя невялікага анклава [[Сан-Марына]]), з часу [[Падзенне Заходняй Рымскай імперыі|падзення Заходняй Рымскай імперыі]]. Пасля смерці [[Віктар Эмануіл II|Віктара Эмануіла II]] у 1878 годзе на трон узышоў яго сын [[Умберта I]]. Улада ў Італіі належала кабінету міністраў, паколькі манархія была канстытуцыйнай. Урад праводзіў палітыку [[пратэкцыянізм]]у, павялічваў падаткі і ўводзіў мытныя бар’еры. Фактычна былі забаронены забастоўкі і свабодная прэса. Усё гэта прывяло да збяднення краіны і ўзмацнення [[эміграцыя|эміграцыйных]] патокаў, асабліва ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. У знешняй палітыцы Італія аб’ядналася з [[Германская імперыя|Германіяй]] і [[Аўстра-Венгрыя]]й, заключыўшы з гэтымі краінамі ў 1882 годзе [[Траісты саюз]]. У канцы XIX стагоддзя Італія каланізавала спачатку [[Італьянскае Самалі|Самалі]], а потым [[Эрытрэя|Эрытрэю]]. Няўдалыя войны з [[Эфіопская імперыя|Эфіопіяй]], якая здолела абараніць сваю незалежнасць, прывялі да ўнутрыпалітычных крызісаў. 29 ліпеня 1900 года Умберта I быў забіты [[анархіст]]ам [[Гаэтана Брэшы]]. Трон перайшоў да яго сына [[Віктар Эмануіл III|Віктара Эмануіла III]]. Больш за 10 гадоў (1903—1914 гг.) ва ўладзе быў [[прэм’ер-міністр]] [[Джавані Джаліці]], ураўнаважаная палітыка якога прывяла да хуткага росту эканомікі Італіі. У краіне будавалася чыгунка, былі створаны буйныя кампаніі ў галіне судна- і аўтамабілебудавання, металургіі. Аднак у асноўным эканамічнае развіццё адбывалася на [[Паўночная Італія|поўначы краіны]], [[паўднёвая Італія|поўдзень]] заставаўся адсталым аграрным рэгіёнам. У 1912 годзе ў выніку [[Італа-турэцкая вайна|вайны з Турцыяй]] Італія захапіла [[Трыпалітанія|Трыпалітанію]] і [[Кірэнаіка|Кірэнаіку]]. === Удзел Італіі ў Першай сусветнай вайне === {{main|Італьянскі фронт Першай сусветнай вайны}} Пасля пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Італія абвясціла пра свой нейтралітэт. Але шмат хто ў Італіі жадаў далучэння [[Трыест]]а і вобласці [[Трэнціна — Альта-Адыджэ|Трэнціна]], якія належалі [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]], таму, пасля правядзення тайных перамоў у Лондане 23 мая 1915 года, Італія ўступіла ў вайну на баку [[Антанта|Антанты]]. Перамога ў баях паміж італьянскімі і аўстрыйскімі войскамі была на баку то першых, то другіх. Толькі ўступленне ў вайну [[ЗША]] летам [[1917]] года прывяло да вырашальнага пералому на карысць Антанты. 24 кастрычніка 1918 года італьянская армія пачала наступ, вынікам якога быў захоп Трыеста ў [[Трэнта]], а 3 лістапада 1918 года аўстра-венгерская армія капітулявала. На мірных канферэнцыях па выніках вайны Італія атрымала тэрыторыі, на якія мела дамоўленасці да ўступлення ў вайну. === Прыход фашыстаў да ўлады === {{main|Італьянскі фашызм|Марш на Рым}} Пасля вайны ўмовы жыцця насельніцтва значна пагоршыліся — пачаўся рост коштаў, прамысловасць ахапіў крызіс. У краіне праходзілі рэвалюцыйныя выступы, адбываліся захопы заводаў у гарадах і бунты сялян у сельскіх раёнах. У гэты час быў створаны рух «[[Італьянскі саюз барацьбы]]», які ўзначаліў былы лідар сацыялістаў [[Беніта Мусаліні]]. Пачаліся напады на левых актывістаў і расправы з палітычнымі праціўнікамі. У 1921 годзе пад кіраўніцтвам Беніта Мусаліні была створана [[Нацыянальная фашысцкая партыя]]. У гэтым жа годзе 38 дэпутатаў ад гэтай партыі былі абраны ў парламент. Пасля [[Марш на Рым|марша на Рым]] у 1922 годзе дзяржавай кіравала Нацыянальная фашысцкая партыя Беніта Мусаліні, і гэты перыяд вядомы як ''фашысцкая Італія''. 4671 чалавек быў асуджаны па палітычных абвінавачваннях адмысловымі трыбуналамі (з іх 4030 — члены Камуністычнай партыі Італіі). === Удзел Італіі ў Другой сусветнай вайне === {{main|Італія ў Другой сусветнай вайне}} У чэрвені 1940 года Італія ўключылася ў вайну на баку Германіі, акупавала частку Балканаў у 1941 годзе і [[Італьянская акупацыя Францыі ў перыяд Другой сусветнай вайны|частку Францыі ў 1942 годзе]], але да канца 1941 года страціла Эфіопію. Пасля паражэння ў Паўночнай Афрыцы і высадкі саюзнікаў на Сіцылію ў ліпені 1943 года прэм’ер-міністр Мусаліні быў заменены на маршала [[П’етра Бадолья]], і ў верасні каралеўства перайшло на бок [[Антыгітлераўская кааліцыя|Аб’яднаных Нацый]]. Мусаліні ўзначаліў альтэрнатыўны ўрад у Паўночнай Італіі ([[Італьянская сацыяльная рэспубліка]]), які працягваў вайну на боку [[Краіны Восі|дзяржаў Восі]] да вясны [[1945]] года. == Тэрыторыя == <center> <gallery> Выява:Italia1859.png|<small>Італьянскія дзяржавы ў 1859 годзе: [[Каралеўства Сардзінія]] — аранжавы, [[Каралеўства абедзвюх Сіцылій]] — жоўты, [[Папская вобласць]] — чырвоны, Каралеўства [[Ламбардыя]] і [[Венецыя]] — сіні, Вялікае герцагства [[Таскана|Тасканы]] і герцагствы [[Парма|Пармы]] і [[Модэна|Модэны]] — зялёны</small> Выява:Italia1860.png|<small>[[Каралеўства Сардзінія]] (аранжавы) у 1860 годзе пасля анексіі [[Ламбардыя|Ламбардыі]], Вялікага герцагства [[Таскана|Тасканы]] і Эміліі-Раманьі, а таксама часткі [[Папская вобласць|Папскай вобласці]]</small> Выява:RegnoItalia1861.png|<small>Аб’яднаная Італія ў 1861 годзе. [[Венецыя]] пад кантролем [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]], [[Папская вобласць]] незалежная.</small> Выява:RegnoItalia1866.png|<small>Італія пасля [[Аўстра-пруская вайна|аўстра-прускай вайны]] 1866 года.</small> Выява:RegnoItalia1870.png|<small>Каралеўства Італія ў 1870 годзе пасля далучэння [[Рым]]а.</small> Выява:RegnoItalia1919.png|<small>Каралеўства Італія пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] (1919)</small> Выява:Italian empire 1940.PNG|<small>Італія, яе калоніі і акупаваныя ёю тэрыторыі ў 1940 годзе</small> </gallery> </center> === Каланіяльная імперыя === {{main|Калоніі Італіі}} Каралеўства Італія мела некалькі калоній у Афрыцы: [[Італьянская Эрытрэя|Эрытрэя]], [[Італьянскае Самалі|Самалі]], [[Італьянская Лівія|Лівія]], [[Італьянская Эфіопія|Эфіопія]]. З 1936 года ўсходне-афрыканскія калоніі аб’яднаны ў калонію [[Італьянская Усходняя Афрыка]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Італія таксама [[Італьянская акупацыя Албаніі|захапіла Албанію]], частку [[Югаславія|Югаславіі]], [[Акупацыя Грэцыі краінамі «восі»|Грэцыі]], [[Егіпет|Егіпта]] і [[Брытанскае Самалі]]. == Кіраўнікі дзяржавы == Кіраўнікамі дзяржавы з’яўляліся каралі Савойскай дынастыі: * '''[[Віктар Эмануіл II]]''' ([[1861]]—[[1878]]) — першы кароль аб’яднанай Італіі. * '''[[Умберта I]]''' ([[1878]]—[[1900]]) — адзін з заснавальнікаў [[Траісты саюз|Траістага саюза]]. Забіты ў [[1900]] годзе анархістам. * '''[[Віктар Эмануіл III]]''' ([[1900]]—[[1946]]) — кіраўнік дзяржавы падчас Першай сусветнай вайны і дыктатуры Мусаліні. * '''[[Умберта II]]''' ([[1946]]) — апошні манарх Італіі. Быў вымушаны правесці рэферэндум аб дзяржаўным ладзе, падчас якога большасць насельніцтва прагаласавала за рэспубліку і манархія была скасавана. == Урад == Каралеўства Італія з’яўлялася [[Канстытуцыйная манархія|канстытуцыйнай манархіяй]]. Выканаўчая ўлада належала каралю, праз прызначаных ім міністраў. Абедзве палаты парламента — прызначаны Сенат і Палата выбарных дэпутатаў — абмяжоўвалі ўладу манарха. Канстытуцыя Каралеўства — ''[[Статут Альберціна]]'' была канстытуцыяй [[Каралеўства Сардзінія|Каралеўства Сардзініі]]. Міністры падпарадкоўваліся непасрэдна каралю, аднак часцей за ўсё ўрад не мог застацца ва ўладзе без падтрымкі парламента. Члены палаты дэпутатаў выбіраліся большасцю галасоў на [[Мажарытарная выбарчая сістэма|выбарах па аднамандатных акругах]]. Кандыдатам была неабходна падтрымка звыш 50 % выбаршчыкаў, якія прынялі ўдзел у галасаванні. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] была ўведзена [[прапарцыйная выбарчая сістэма]]. Сацыялісты сталі буйной партыяй, але яны былі не ў стане сфарміраваць урад, і парламент падзяліўся на тры розныя групоўкі: апроч сацыялістаў, гэта былі лібералы і дэпутаты ад [[Каталіцкая народная партыя|Каталіцкай народнай партыі]] (папуляры). Выбары праходзілі ў [[1919]], [[1921]] і [[1924]] гадах. [[Мусаліні]] затым адмяніў прапарцыйную выбарчую сістэму, і фашысцкая партыя атрымала абсалютную большасць месцаў у парламенце. У перыяд [[1925]]—[[1943]] гадоў у Італіі была фактычна ўсталявана фашысцкая [[дыктатура]], хоць Канстытуцыя фармальна заставалася ў сіле. == Гл. таксама == * [[Дзяржавы Еўропы ў 1914 годзе]] == Літаратура == * Чиано Галеаццо, Дневник фашиста. 1939—1943. М.: Издательство «Плацъ», Серия «Первоисточники новейшей истории», 2010, 676 с. ISBN 978-5-903514-02-1 {{ref-ru}} {{Італьянскія дзяржавы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Італія}} [[Катэгорыя:Фашысцкая Італія]] [[Катэгорыя:Італьянскія дзяржавы|Італія (1861—1946), каралеўства]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1861 годзе]] [[Катэгорыя:Каралеўствы]] d21abtx5dpv1371iawhqjkq8wepkkwp 100 193297 5219241 5216981 2026-10-15T15:51:05Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5219241 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Ян Фрыдрых Вольфганг|2026-10-14T21:08:04Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Фердынанд Шпіцнагель|2026-10-14T19:55:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ян Андрэй Лобенвейн|2026-10-14T18:43:08Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ігнат Якавіцкі|2026-10-11T21:18:41Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Марскі чорт|2026-10-11T16:36:42Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Гіганцкая арапайма|2026-10-11T12:45:34Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Хламідаманадавыя|2026-10-10T17:36:26Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Мядзведзь пячорны|2026-10-08T12:32:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Георг Нагель|2026-10-07T12:36:31Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Арганагенез|2026-10-07T10:06:52Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Эдуард Эйхвальд|2026-10-07T06:51:02Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Карл Дэйсерот|2026-10-06T09:50:19Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Асацыяцыя (псіхалогія)|2026-10-05T06:56:42Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Міганне|2026-10-02T11:30:35Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Аскакарп|2026-10-01T10:39:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Антоніа Валіснеры|2026-09-30T12:18:52Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Шарль Банэ|2026-09-30T11:47:24Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Авізм|2026-09-30T10:37:07Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Славалюбства|2026-09-30T06:48:16Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Грунколь|2026-09-28T16:36:33Z|Ueschar}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 5h3nf6u5lf3mdoxl3zegsvcsgi9bat5 0 201172 5219481 5077241 2026-10-16T06:26:15Z Autumndancer 168015 /* Гісторыя */ 5219481 wikitext text/x-wiki {{Гімн | назва = 义勇军进行曲 | транскрыпцыя = Іюнцзюнь цзіньсінцюй | беларуская назва = Марш добраахвотнікаў | выява = March of the Volunteers.png | памер = 250 | подпіс = | аўтар слоў = [[Цянь Хань]] | дата напісання слоў = 1934 | кампазітар = [[Нэ Эр]] | дата напісання музыкі = 1935 | зацверджаны = 1949 (дэ-юрэ ў 2004) | адменены = | аўдыёфайл = | апісанне = Гімн КНР у выкананні аркестра [[Ваенна-марскія сілы ЗША|Ваенна-марскіх сіл ЗША]] (інструментальная версія) | тлумачэнне = | фармат = ogg }} '''Марш добраахвотнікаў''' ({{lang-zh|義勇軍進行曲, 义勇军进行曲, Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ}}) — нацыянальны [[гімн]] [[Кітай|Кітайскай Народнай Рэспублікі]]. == Гісторыя == Словы напісаў кітайскі паэт [[Цянь Хань]], музыку — [[Не Эр]] у [[1935]] годзе для фільма «{{нп3|Дзеці грозных гадоў|Дзеці грозных гадоў|en|Sons and Daughters in a Time of Storm}}». Сюжэт фільма распавядаў пра змаганне кітайцаў супраць {{нп3|Японскае ўварванне ў Маньчжурыю|японскага ўварвання|en|Japanese invasion of Manchuria}} (пасля «{{нп3|Манчжурскі інцыдэнт|інцыдэнту 18 верасня|en|Mukden Incident}}») ў [[Маньчжурыя|Маньчжурыю]]. [[27 верасня]] [[1949]] г. на першай сесіі Усекітайскі камітэт {{нп3|Народны палітычны кансультатыўны савет Кітая|Народнага палітычнага кансультатыўнага савета Кітая|en|Chinese People's Political Consultative Conference}} прызнаў песню ў якасці часовага Дзяржаўнага гімна КНР. [[14 сакавіка]] [[2004]] г. на другой сесіі [[Усекітайскі Сход Народных Прадстаўнікоў]] 10-га склікання ўхваліў папраўкі ў канстытуцыю КНР, паводле якіх «Марш добраахвотнікаў» зацвярджаўся ў якасці афіцыйнага Дзяржаўнага гімна КНР<ref>{{Cite web|author=|title=Дзяржаўны гімн КНР|url=http://belarusian.cri.cn/53/2013/03/05/2s14024_1.htm|publisher=[[Міжнароднае радыё Кітая]]|date=5 сакавіка 2013|accessdate=21 студзеня 2017}}</ref>. == Словы == <table><tr><td valign="top"> '''[[Піньін]]''':<br /> <poem> Qǐlái! Búyuàn zuò núlì de rénmen! Bǎ wǒmen de xuèròu zhùchéng wǒmen xīnde chángchéng! Zhōnghuá Mínzú dào le zùi wēixiǎnde shíhòu, Měige rén bèipòzhe fāchū zùihòude hǒushēng. Qǐlái! Qǐlái! Qǐlái! Wǒmen wànzhòngyīxīn, Màozhe dírén de pàohuǒ, Qiánjìn! Màozhe dírén de pàohuǒ, Qiánjìn! Qiánjìn! Qiánjìn! Jìn! </poem> </td><td valign="top"> '''Пераклад''':<ref>[http://belarusian.cri.cn/301/2013/06/28/2s16033_2.htm belarusian.cri.cn]</ref><br /> <poem>Уставай, хто рабом стаць не жадае! Са сваёй плоці Вялікую сцяну пабудуем! Для лёсу нацыі грозная гадзіна надышла, І з грудзей ірвецца кліч наш апошні: Уставай! Уставай! Уставай! Нас мільёны, але сэрцам мы адзіныя, Пад агнём кананады смела мы ў бой пойдзем, Наперад! Наперад! Наперад! </poem> </td><td valign="top"> </table> {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:National Anthem of the People's Republic of China}} {{Кітай у тэмах}} {{Азія паводле тэм|Гімн|Гімны}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя гімны|Кітай]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Кітая]] [[Катэгорыя:Песні 1935 года]] [[Катэгорыя:Маршы]] hhj3qqcl7a82cue4vruop1sue6pga7z 0 209327 5219297 4792687 2026-10-15T19:32:37Z JerzyKundrat 174 5219297 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = Псілотавыя | image file = Starr_030628-0095_Psilotum_nudum.jpg | image descr = ''Psilotum nudum'' | regnum = Расліны | parent = | rang = Клас | latin = Psilotopsida | author = [[D.H.Scott]], 1909 | children name = | children = | wikispecies = Psilotopsida }} '''Псілотавыя''' (''Psilotopsida'') — [[Клас (біялогія)|клас]] вышэйшых споравых раслін. Уключае сучаснае сямейства ''Psilotaceae'' з родамі ''[[Psilotum]]'' і ''[[Tmesipteris]]''. Адзначаюцца роднасныя сувязі псілотавых з [[папарацепадобныя|папарацепадобнымі]], з класам [[вужоўнікавыя|вужоўнікавых]] (''Ophioglossopsida''). == Апісанне == Найстаражытнейшая група вышэйшых раўнаспоравых раслін, якая меркавана бярэ пачатак непасрэдна ад [[рыніяфіты|рыніяфітаў]] і дажыла да нашых дзён. У сваёй эвалюцыі яны зайшлі далей за рыніяфітаў па шляху спецыялізацыі і ўяўляюць сабой замкнутую галіну эвалюцыі вышэйшых раслін. Травяністыя шматгадовыя трапічныя расліны, ёсць [[эпіфіты]]. [[Сцябло|Сцёблы]] прамастойныя галінастыя, адыходзяць ад гарызантальнай падземнай часткі, падобнай на [[карэнішча]]. Сапраўдных [[корань расліны|каранёў]] няма. Лістападобныя прыдаткі не з'яўляюцца сапраўднымі [[ліст|лісцямі]]. Функцыю [[фотасінтэз]]а выконваюць у асноўным [[сцябло|сцёблы]]. У псілотавых [[спарангій|спарангіі]] ўтвараюць сінангіі. Гаметафіт псілотавых буры, пазбаўлены [[хларафіл]]у, мікатроф, гіфы грыба пранікаюць праз [[рызоіды]] амаль ва ўсе клеткі. Гаметафіт мае радыяльна-сіметрычную будову, аднаразова ці двойчы дыхатамічна разгалінаваны і вельмі падобны на кавалак рызамоіда даўжынёй да 18 мм і дыяметрам да 2 мм. Уся паверхня яго пакрыта аднаклетачнымі рызоідамі. Унутраная дыферэнцыяцыя гаметафіта вельмі слабая — іншы раз слабаразвітая стэла з трахеід, акружаных флаэмай і эндадэрмай. Антэрыдыі і [[архегоніі]] рассеяны па ўсёй паверхні гаметафіта. У антэрыдыях развіваюцца мнагажгуцікавыя [[сперматазоіды]]; архегоніі пагружаныя, з кароткай шыйкай. [[Споры]] ўтвараюцца на галінках і прарастаюць у цыліндрычнае галінастае ўтварэнне. Гэты «заростак» утварае [[гаметы]], у архегоніі гаметы зліваюцца, а затым з [[зігота|зіготы]] ізноў развіваецца прамастойнае споравае пакаленне. == Зноскі == {{reflist}} {{rq|refless}} == Літаратура == * ''Сапегін Л. М.'' Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Псілотавыя| ]] f6nzp6yw6au5ansczow2s7tjbm07po4 0 210584 5219298 4460979 2026-10-15T19:37:26Z JerzyKundrat 174 5219298 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Tmesipteris_elongata.jpg |image title = Tmesipteris elongata |image descr = {{bt-bellat||Tmesipteris elongata}} |regnum = Расліны |rang = Род |latin = Tmesipteris |author = |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Tmesipteris }} '''Тмезіптэрыс''' ({{lang-la|Tmesipteris}}) — [[Род (біялогія)|род]] споравых раслін сямейства псілотавых. Уключае каля 10 відаў, распаўсюджаных на астравах [[Палінезія|Палінезіі]], [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], Аўстраліі з працягам да Філіпінскіх астравоў. Расце як эпіфіт на дрэвападобных папарацях, [[сагаўнікавыя|сагаўніках]], пальмах і іншых раслінах, а таксама як наземная расліна на перагнойнай глебе, у шчылінах скал. Карані адсутнічаюць. Падземныя органы ўяўляюць больш ці менш дыхатамічна разгалінаваныя і даволі доўгія (да 1 м і болей) карэнішчападобныя ўтварэнні, якія ў адрозненне ад сапраўдных карэнішчаў пазбаўлены лускі, але пакрыты [[рызоіды|рызоідамі]]. Яны марфалагічна адпавядаюць рызамоідам [[рыніяфіты|рыніяфіта]]. У клетках вонкавай кары ўтрымліваюцца гіфы (эндатрофная [[мікарыза]]). У надземнай частцы сцёблы дыхатамічна разгаліноўваюцца і маюць на паверхні развітыя лускападобныя прыдаткі. == Літаратура == * ''Сапегін Л. М.'' Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Псілотавыя]] dwr2ipn799oay75xc8w7g5r77lef371 0 210819 5219266 4443818 2026-10-15T18:08:15Z JerzyKundrat 174 5219266 wikitext text/x-wiki [[Файл:Cnemidophorus-ThreeSpecies.jpg|thumb|right|300px|У цэнтры від {{не перакладзена|Cnemidophorus neomexicanus|''Cnemidophorus neomexicanus''|en|New Mexico whiptail}}, самка якога прыносіць патомства з дапамогай партэнагенезу. Гэты від узнік у выніку натуральнага міжвідавога скрыжавання двух відаў: ''[[Cnemidophorus inornatus|C. inornatus]]'' злева і {{не перакладзена|Cnemidophorus tigris|''C. tigris''|en|Western whiptail}} справа.]] '''Партэнагенез''' (ад {{lang-grc|παρθένος}} — дзева, дзяўчына, дзяўчына і {{lang-grc2|γένεσις}} — узнікненне, зараджэнне, у раслін — '''апаміксіс''') — так званае «нявіннае размнажэнне», адна з формаў [[Палавое размнажэнне|палавога размнажэння]] арганізмаў, пры якой жаночыя палавыя клеткі ([[Яйцаклетка|яйцаклеткі]]) развіваюцца ў дарослым арганізме без [[Апладненне|апладнення]]. Хоць партэнагенетычнае размнажэнне не прадугледжвае зліцця мужчынскіх і жаночых [[гамета|гамет]], партэнагенез усё ж лічыцца палавым размнажэннем, бо арганізм развіваецца з палавой клеткі. Лічыцца, што партэнагенез узнік падчас [[Эвалюцыя|эвалюцыі]] раздзельнаполых формаў. У тых выпадках, калі партэнагенетычныя віды прадстаўлены (заўсёды ці перыядычна) толькі [[самка]]мі, адна з галоўных біялагічных пераваг ''партэнагенезу'' складаецца ў паскарэнні тэмпу [[Размнажэнне|размнажэння]] віду, бо ўсе асобіны падобных відаў здольныя пакінуць патомства. Такі спосаб размнажэння сустракаецца ў некаторых жывёл, хоць часцей сярод адносна прымітыўных арганізмаў. У тых выпадках, калі з аплодненых яйцаклетак развіваюцца самкі, а з неаплодненых — [[Самец|самцы]], ''партэнагенез'' спрыяе рэгуляванню колькастных суадносін палоў (напрыклад, у [[Пчала|пчол]]). Часта партэнагенетычныя віды і [[Раса|расы]] з’яўляюцца [[Поліплаідыя|поліплоіднымі]] і ўзнікаюць у выніку аддаленай [[Гібрыдызацыя, біялогія|гібрыдызацыі]], праяўляючы ў сувязі з гэтым [[гетэрозіс]] і высокую жыццяздольнасць. ''Партэнагенез'' варта адносіць да палавога размнажэння і варта адрозніваць ад [[бясполае размнажэнне|бясполага размнажэння]], якое адбываецца пры дапамозе [[Саматычная клетка|саматычных]] [[Орган (біялогія)|органаў]] і [[Клетка|клетак]] (размнажэнне [[дзяленне клеткі|дзяленнем]], [[пачкаванне]]м і да т.п.). Адрозніваюць артэнагенез аблігатны (абавязковы), калі [[яйцо]] развіваецца толькі партэнагенетычна, факультатыўны (неабавязковы) — яйцо развіваецца таксама ў выніку апладнення, цыклічны — чаргаванне партэнагенезу з двухполым размнажэннем. Пры партэнагенезе паяўляецца патомства пераважна аднаго полу (самцы або самкі). Як адаптыўнае прыстасаванне партэнагенез дае магчымасць размнажацца пры рэдкіх кантактах разнаполых асобін (напр., на экалагічнай перыферыі [[арэал]]а), а для відаў з вялікай цыклічнай смяротнасцю (напр., [[насякомыя]]) — рэзка павялічыць колькасць патомства. Штучны партэнагенез (развіццё яйца пад уплывам тэмпературы, хімічных рэчываў і інш.) выкарыстоўваецца ў селекцыі. == Гл. таксама == * [[Андрагенез]] * [[Апаміксіс]] * [[Гінагенез]] * [[Партэнакарпія]] * [[Педагенез]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|12|Партэнагенез|[[Р. Г. Заяц]]}} {{Размнажэнне}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палавое размнажэнне]] [[Катэгорыя:Біялогія развіцця]] a5nkydx9elzm9p0l41gudmg586mj00g 5219276 5219266 2026-10-15T18:28:37Z JerzyKundrat 174 5219276 wikitext text/x-wiki [[Файл:Cnemidophorus-ThreeSpecies.jpg|thumb|right|300px|У цэнтры від {{не перакладзена|Cnemidophorus neomexicanus|''Cnemidophorus neomexicanus''|en|New Mexico whiptail}}, самка якога прыносіць патомства з дапамогай партэнагенезу. Гэты від узнік у выніку натуральнага міжвідавога скрыжавання двух відаў: ''[[Cnemidophorus inornatus|C. inornatus]]'' злева і {{не перакладзена|Cnemidophorus tigris|''C. tigris''|en|Western whiptail}} справа.]] '''Партэнагенез''' (ад {{lang-grc|παρθένος}} — дзева, дзяўчына, дзяўчына і {{lang-grc2|γένεσις}} — узнікненне, зараджэнне, у раслін — '''апаміксіс''') — так званае «нявіннае размнажэнне», адна з формаў [[Палавое размнажэнне|палавога размнажэння]] арганізмаў, пры якой жаночыя палавыя клеткі ([[Яйцаклетка|яйцаклеткі]]) развіваюцца ў дарослым арганізме без [[Апладненне|апладнення]]. Хоць партэнагенетычнае размнажэнне не прадугледжвае зліцця мужчынскіх і жаночых [[гамета|гамет]], партэнагенез усё ж лічыцца палавым размнажэннем, бо арганізм развіваецца з палавой клеткі. Лічыцца, што партэнагенез узнік падчас [[Эвалюцыя|эвалюцыі]] раздзельнаполых формаў. У тых выпадках, калі партэнагенетычныя віды прадстаўлены (заўсёды ці перыядычна) толькі [[самка]]мі, адна з галоўных біялагічных пераваг ''партэнагенезу'' складаецца ў паскарэнні тэмпу [[Размнажэнне|размнажэння]] віду, бо ўсе асобіны падобных відаў здольныя пакінуць патомства. Такі спосаб размнажэння сустракаецца ў некаторых жывёл, хоць часцей сярод адносна прымітыўных арганізмаў. У тых выпадках, калі з аплодненых яйцаклетак развіваюцца самкі, а з неаплодненых — [[Самец|самцы]], ''партэнагенез'' спрыяе рэгуляванню колькастных суадносін палоў (напрыклад, у [[Пчала|пчол]]). Часта партэнагенетычныя віды і [[Раса|расы]] з’яўляюцца [[Поліплаідыя|поліплоіднымі]] і ўзнікаюць у выніку аддаленай [[Гібрыдызацыя, біялогія|гібрыдызацыі]], праяўляючы ў сувязі з гэтым [[гетэрозіс]] і высокую жыццяздольнасць. ''Партэнагенез'' варта адносіць да палавога размнажэння і варта адрозніваць ад [[бясполае размнажэнне|бясполага размнажэння]], якое адбываецца пры дапамозе [[Саматычная клетка|саматычных]] [[Орган (біялогія)|органаў]] і [[Клетка|клетак]] (размнажэнне [[дзяленне клеткі|дзяленнем]], [[пачкаванне]]м і да т.п.). Адрозніваюць партэнагенез аблігатны (абавязковы), калі [[яйцо]] развіваецца толькі партэнагенетычна, факультатыўны (неабавязковы) — яйцо развіваецца таксама ў выніку апладнення, цыклічны — чаргаванне партэнагенезу з двухполым размнажэннем. Пры партэнагенезе паяўляецца патомства пераважна аднаго полу (самцы або самкі). Як адаптыўнае прыстасаванне партэнагенез дае магчымасць размнажацца пры рэдкіх кантактах разнаполых асобін (напр., на экалагічнай перыферыі [[арэал]]а), а для відаў з вялікай цыклічнай смяротнасцю (напр., [[насякомыя]]) — рэзка павялічыць колькасць патомства. Штучны партэнагенез (развіццё яйца пад уплывам тэмпературы, хімічных рэчываў і інш.) выкарыстоўваецца ў селекцыі. == Гл. таксама == * [[Андрагенез]] * [[Апаміксіс]] * [[Гінагенез]] * [[Партэнакарпія]] * [[Педагенез]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|12|Партэнагенез|[[Р. Г. Заяц]]}} {{Размнажэнне}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палавое размнажэнне]] [[Катэгорыя:Біялогія развіцця]] bn2qj51bvuyffi7muz0hjefm8kq6ffj 0 210880 5219584 4417841 2026-10-16T10:15:16Z IshaBarnes 124956 удакладненне 5219584 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = Васкрасенская, Ракаўскі завулак |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = [[Ракаўскае прадмесце]] |гістарычны раён = |метро = {{minskmetro|2}} [[Няміга (станцыя метро, Мінск)|Няміга]],<br> {{minskmetro|2}} [[Фрунзенская (станцыя метро, Мінск)|Фрунзенская]],<br> {{minskmetro|3}} [[Юбілейная плошча (станцыя метро)|Юбілейная плошча]] |індэкс = |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = |пакрыццё = |рух = |класіфікатар = |на карце openstreetmap = |на карце яндэкс = |на карце гугл = |Commons = |sort = }} '''Вуліца Вызвалення''' (да [[1924]] года — '''Васкрасенская''', '''Ракаўскі завулак''') — вуліца ў [[Цэнтральны раён (Мінск)|Цэнтральным раёне]] [[Мінск]]а. Перасякае вуліцу Ракаўскую і з’яўляецца адной з асноўных восяў [[Ракаўскае прадмесце|Ракаўскага прадмесця]]. Будынкі пад № 3, 5, 6, 6а, 7, 9, 11, 13 унесены ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]], яшчэ адзін будынак, [[Дом з вуліцы Вызвалення, 4|№ 4]], перанесны ў [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту]] ў вёсцы [[Азярцо (Мінскі раён)|Азярцо]]<ref name="">{{крыніцы/ГККРБ-2009|}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Minsk - ul Osvobozhdeniya 1975 Anatoly Nalivaev.jpg|thumb|Вуліца Вызвалення ў [[1975]] годзе, [[Анатоль Наліваеў]]]] Вуліца Вызвалення існуе толькі ў відзе невялікага фрагмента — ад [[Вуліца Ракаўская (Мінск)|вуліцы Ракаўскай]] да Замкавай. Да [[1924]] г. насіла назву — Васкрасенская і ішла ад Замкавай да [[вуліца Няміга|вул. Нямігскай]] (Нямігі)<ref name="minsk-old"/>. Васкрасенская вуліца вяла ў адну са старажытных частак горада — [[Пятніцкі канец]], ці [[Татарскае прадмесце]]<ref name="ЗП">{{крыніцы/ЗП|}}</ref>. У [[XVI]]—[[XVIII]] стст. на захад ад Ракаўскага завулка праходзіў [[земляны вал]], які акружаў старую частку Мінска. Забудова выліцы сфарміравалася ў канцы [[XIX]] — пачатку [[XX]] стагоддзя<ref name="ЗП"/>. Па правым яе боку вуліцы была калісьці [[алея]] [[таполя]]ў, асобныя дрэвы якой захоўваліся яшчэ да [[1920-я|1920-х]] гадоў. Левы бок у канцы [[XIX ст.]] быў забудаваны шматпавярховымі цаглянымі дамамі<ref name="minsk-old"/>. У [[1924]] годзе была пераназвана ў вуліцу Вызвалення: «З [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыяй]] непарыўна звязана вызваленне працоўных ад сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту, і адна з вуліц, якая злучала стары горад з былой [[Татарская Слабада|Татарскай слабадой]] (былая Васкрасенская), атрымала назву вуліцы Вызвалення»<ref name="minsk-old"/>. [[Файл:Minsk - ul Osvobozhdeniya 1975 (1) Anatoly Nalivaev.jpg|міні|злева|Скрыжаванне вуліц Замкавай і Вызвалення, 1976, [[Анатоль Наліваеў]]]] З [[1980-я|1980-х]] гадоў раён добраўпарадкоўваюць і рэканструююць, у выніку чаго былі разбураны тры гістарычныя будынкі на рагу з [[Вуліца Замкавая (Мінск)|вуліцай Замкавай]]<ref name="minsk-old">[http://minsk-old-new.com/minsk-2701.htm Улица Освобождения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140519014323/http://minsk-old-new.com/minsk-2701.htm |date=19 мая 2014 }}</ref>. У снежні 2015 года [[мітрапаліт]] [[Мінская епархія|Мінскі і Заслаўскі]] [[Павел (Панамароў)|Павел]] анансаваў будаўніцтва новага комплексу адміністрацыйных будынкаў для БПЦ побач з будынкам Мінскага епархіяльнага кіравання. У пачатку сакавіка [[2016]] года [[прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]] асабіста ўхваліў гэты праект<ref name="tut"/>. 26 сакавіка 2016 года мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі Павел накіраваў ліст да [[віцэ-прэм'ер Рэспублікі Беларусь|віцэ-прэм’ера]] [[Наталля Качанава|Наталлі Качанавай]] з просьбай даць дазвол на выключэнне дамоў на адрасе вул. Вызвалення, 6, 6а і 8 са спісу [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|гісторыка-культурнай спадчыны]], а таксама правесці дэмантаж гэтых будынкаў без узнаўлення<ref name="nn"/>. У лісце за подпісам мітрапаліта Паўла адзначаецца, што на месцы будучага будаўніцтва адзін будынак знаходзіцца ў аварыйным стане (№ 6), а іншы — у руінаваным (№ 6а). Таксама гаворыцца, што гэтыя аб’екты не эксплуатаваліся больш 25 гадоў, існуе пагроза абвальвання і нават падзення на праезную частку<ref name="tut">[http://news.tut.by/society/492040.html «Ситуация очень серьезная». В Сети всплыли намерения БПЦ снести исторические здания в Минске] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200815153139/http://news.tut.by/society/492040.html |date=15 жніўня 2020 }}</ref>, і што яны быццам бы «не маюць ніякага гістарычнага значэння і не ўяўляюць культурнай ці архітэктурнай значнасці»<ref name="nn">[http://nn.by/?c=ar&i=168368 Мітрапаліт Павел просіць у віцэ-прэм’ера Качанавай дазвол на знішчэнне гістарычных дамкоў у цэнтры Мінска ФОТЫ]</ref>. Старшыня [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры|Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]] [[Антон Астаповіч]] адзначае, што для выключэння аб’ектаў з [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага спісу гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] варта звяртацца не да віцэ-прэм’ера, а ў [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]] з навуковым абгрунтаваннем таго, што ў аб’ектаў адсутнічаюць ці страчаны рысы гісторыка-культурнай каштоўнасці. Пасля гэтага Навукова-метадычная рада пры ведамстве прымае толькі рэкамендацыйнае заключэнне, якое перадаецца на разгляд у [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савет Міністраў]]. І толькі ўрад сваёй пастановай можа вывесці аб’екты са спісу. Таксама ён паведаміў, што зямельны ўчастак з гэтымі будынкамі досыць даўно знаходзіцца ў карыстанні БПЦ<ref name="tut"/>: {{пачатак цытаты}} «Гэтыя будынкі даўно дэградуюць, але экзархат нічога не зрабіў для падтрымкі іх звычайнага тэхнічнага стану. Гэта значыць гэтыя збудаванні наўмысна ігнараваліся, каб потым апеляваць да іх тэхнічнага стану, вывесці іх з дзяржаўнага спісу і пачаць новае будаўніцтва»{{канец цытаты}} [[30 сакавіка]] [[2016]] года глава БПЦ заявіў пра пошук інвестара для ўзвядзення комплексу і новага храма<ref name="tut"/>. == Забудова == === Няцотны бок === * № 3 — [[Дом Саколіна]]. Двухпавярховы цагляны будынак узведзены ў канцы [[XIX ст.]]<ref name="centrminsk"/> або ў [[1913]] г., і стаяў напачатку вул. Васкрасенскай. Да гэтага, у [[1906]] г. ён выкупіў участак зямлі, але будаўніцтва не вёў<ref name="minsk-old"/>. Рэканструяваны ў [[1998]] годзе<ref name="centrminsk"/>. Была ўзведзена частка дома ў прасторы паміж будынкамі № 3 і № 5, зроблена [[арка]] з убудаванай [[лесвіца]]й на другі паверх, зроблена сучаснае ўнутранае аздабленне, усталявана каваная агароджа пад’езда і [[казырок]] над ім, зроблена [[мансарда]] і інш<ref name="minsk-old"/>. Належыць кампаніі Zentability investments B.V.<ref name="centrminsk"/>. {{ГККРБ 4|711Е000001}}. У канцы ХХ у. асабняк рэканструявалі: узвялі * № 5 — аднапавярховы драўляны будынак канца [[XIX]] — пачатку [[XX]] ст. Перабудаваны ў [[1999]] годзе<ref name="centrminsk"/>. {{ГККРБ 4|711Е000001}}. * № 7 — чатырохпавярховы цагляны будынак пачатку [[XIX ст.]]<ref name="centrminsk"/> з цэглы. {{ГККРБ 4|711Е000001}}. * № 9 — трохпавярховы цагляны будынак канца [[XIX ст.]]. Перабудаваны ў [[1930]] годзе.<ref name="centrminsk"/> {{ГККРБ 4|711Е000001}}. * № 11 — трохпавярховы цагляны будынак пачатку [[XX ст.]] Перабудаваны ў [[1930]] годзе<ref name="centrminsk">[http://centr.minsk.gov.by/docs/culture/ISTORIKO-KULT-NASLED.xls Гісторыка-культурная спадчына Цэнтральнага раёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130329193144/http://centr.minsk.gov.by/docs/culture/ISTORIKO-KULT-NASLED.xls |date=29 сакавіка 2013 }}</ref>. {{ГККРБ 4|711Е000001}}. [[Файл:Belarus-Minsk-Liberation Street.jpg|thumb|Скрыжаванне з вул. Ракаўскай, будынкі № 13 і 15]] * № 13 — двухпавярховы будынак канца [[XIX ст.]]<ref name="centrminsk"/>. {{ГККРБ 4|711Е000001}}. * № 15 (Ракаўская № 20) — [[Дом з мязузай]] — двухпавярховы вуглавы Г-падобны ў плане цагляны, не атынкаваны будынак, пабудаваны на рубяжы 19—20 ст. {{ГККРБ 4|711Е000001}} === Цотны бок === * ''№ 4'' — У [[1985]] г. падчас правядзення будаўніцтва [[Аўтазаводская лінія (Мінск)|другой лініі]] [[Мінскі метрапалітэн|метро]] ўзнікла праблема захавання гэтага драўлянага будынка. Знайшлі адзіны магчымы на той час варыянт захавання: разабраць і перавезці помнік у [[рэспубліканскі музей народнай архітэктуры і побыту]] пад адкрытым небам<ref>[http://old.zviazda.by/ru/pril/article.php?id=58456 Чаму знікае беларускае аблічча гарадоў?]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="knihi">[http://knihi.com/storage/kastounasci/01/05.html Праблемы захавання архітэктурна-будаўнічай спадчыны]. Аляксандр Лакотка</ref>. * № 6а — будынак канца [[XIX ст.]]<ref name="centrminsk"/>. {{ГККРБ 4|711Е000001}}. * № 6 — будынак канца [[XIX ст.]]<ref name="centrminsk"/>. Складаецца з двух аб’ёмаў. Першы аб’ём трохпавярховы мураваны, другі — двух павярховы (першы паверх мураваны, другі драўляны)<ref name="ЗП"/>. Паводле меркавання старшыні [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры|Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]] [[Антон Астаповіч|Антона Астаповіча]], будынак уяўляе сабой класічны аднапавярховы дом сядзібна-палацавага тыпу XIX стагоддзя<ref name="novychas"/>. {{ГККРБ 4|711Е000001}}. * [[Васкрасенская царква (Мінск)|Васкрасенская царква]] стаяла паміж старадаўнімі дамамі № 6 і 8. Існаванне царквы пачынаючы з канца 18 стагоддзя пацвярджаюць шматлікія архіўныя дакументы і пазначэнне на планах горада. Спецыялістамі Архітэктурнай секцыі Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры праведзены аналіз шэрагу крыніц і бібліяграфіі, на падставе якога лакалізована месцазнаходжання Васкрасенскай царквы і зроблена яго прывязка да сучаснай горадабудаўнічай сітуацыі, у выніку чаго зроблена выснова аб магчымасці пазначэння на мясцовасці контураў плана царквы<ref name="Прапанова">[http://pomniki.budzma.org/news/prapanova-w-minskuyu-yeparkhiyu Прапанова да Мінскай епархіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170722202329/http://pomniki.budzma.org/news/prapanova-w-minskuyu-yeparkhiyu |date=22 ліпеня 2017 }}</ref>. [[Файл:Ул._Освобождения.JPG|міні|Вуліца Вызвалення з боку Замкавай/Шпалернай]] * № 8 — будынак, узведзены ў пасляваенны перыяд<ref>[http://euroradio.fm/u-centry-minska-stala-mensh-na-yashche-adzin-gistarychny-budynak У цэнтры Мінска стала менш на яшчэ адзін гістарычны будынак]</ref>. Паводле меркавання старшыні [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры|Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]] [[Антон Астаповіч|Антона Астаповіча]], будынак уяўляе сабой тыповы [[Эклектыка (архітэктура)|эклектычны]] двухпавярховы жылы гарадскі дом другой паловы [[XIX]] стагоддзя<ref name="novychas">[http://novychas.info/hramadstva/hramadskascj_paculi_i_padtryma/ Грамадскасць пачулі і падтрымалі]</ref>. Некаторы час у будынку знаходзіўся [[ваенкамат]] [[Цэнтральны раён (Мінск)|Цэнтральнага раёна]], пасля будынак пуставаў. У [[2012]] годзе здарыўся пажар, віноўнікам якога палічылі бяздомнага. Цяпер у [[аварыйны стан|аварыйным стане]]. Па пастанове [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў]] ад [[23 жніўня]] № 814 будынак па вуліцы Вызвалення, 8 выключылі са спісу гісторыка-культурных каштоўнасцей. У [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве культуры]] тлумачыць гэта тым, што сумяшчэнне архіўных планаў забудовы ўчастка ў [[ХІХ]] стагоддзі, прыведзеных да адзінага маштабу, даказала, што будынак святара ХІХ стагоддзя, які быў знішчаны ў час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], не мае дачынення да сучаснага будынку<ref>[http://euroradio.fm/u-centry-minska-stala-mensh-na-yashche-adzin-gistarychny-budynak У цэнтры Мінска стала менш на яшчэ адзін гістарычны будынак]</ref>. * [[Файл:Belarus-Minsk-Orthodox Church Minsk Diocesan Administration.jpg|thumb|Мінскае Епархіяльнае ўпраўленне Беларускай Праваслаўнай Царквы]] * № 10 — Мінскае Епархіяльнае ўпраўленне [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускай Праваслаўнай Царквы]]. * На скрыжаванні з вул. Ракаўская — невялікая зялёная зона. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Vyzvaliennia street, Minsk}} [[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]] [[Катэгорыя:Ракаўскае прадмесце]] [[Катэгорыя:Вуліца Вызвалення (Мінск)| ]] nqw3ktvbgkwwz6plwh9v9nonc5jch9h 0 223872 5219319 4212914 2026-10-15T20:02:52Z JerzyKundrat 174 /* Публікацыі */ 5219319 wikitext text/x-wiki {{Персона |імя = Ежы Кукучка |арыгінал імя = Jerzy Kukuczka |шырыня = |апісанне выявы = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |месца смерці = |бацька = |маці = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |вікісховішча = }} '''Юзаф Ежы Кукучка''' ({{lang-pl|Józef Jerzy Kukuczka}}; {{ДН|24|3|1948}}, [[Катавіцы]], Польшча — {{ДС|24|10|1989}}, [[Лхоцзэ]], [[Гімалаі]]) — польскі альпініст, другім пасля [[Райнхольд Меснер|Райнхольда Меснера]] заваяваў усе 14 [[васьмітысячнікі|васьмітысячнікаў]] планеты. == Біяграфія == Ежы Кукучка працаваў шахцёрам і першы раз выкарыстаў вяроўку і карабіны пад зямлёй. Яго экспедыцыі сутыкаліся з рознымі цяжкасцямі: знайсці спонсараў было цяжка. Усё жыццё ён быў вымушаны рабіць ўзыходжанні, карыстаючыся старым, больш танным і не зусім прыдатным рыштункам, што і стала пазьней адной з прычын яго смерці. У 1971—1972 і 1977 гадах здзейсніў некалькі узыходжанняў у [[Татры|Татрах]], у 1972—1973 гадах у [[Даламітавыя Альпы|Даламітах]], у 1973 — у [[Альпы|Альпах]] (пачынаючы з адкрыцця Паўночнай сцяны Пці Дру да зімовага праходжання Гран Жорас), у 1974 — на [[Дэналі|Мак-Кінлі]] на Алясцы, у 1976 і 1978 гадах — на [[Гіндукуш]]. 4 кастрычніка 1979 года падняўся на вяршыню свайго першага васьмітысячніка [[Лхоцзэ]] ў Гімалаях. 19 мая 1980 года Кукучка і Анджэй Чок падняліся на [[Эверэст]] па новым маршруце па Паўднёвым контрфорсе. Гэта ўзыходжанне стала адзіным, на якім Кукучка карыстаўся кіслародам. У 1981 годзе Кукучка здзейсніў 2 першапраходжанні на [[Макалу]]: праз Макалу Ла і па Паўночна-Заходняй рабру сола. У 1982 годзе Кукучка і Куртука падняліся па класіцы на [[Броўд-Пік]]. У 1983 годзе Кукучка і Куртука зрабілі 2 першапраходжанні на [[Гашэрбрум I]] і [[Гашэрбрум II]] у альпійскім стылі. У 1984 годзе Кукучка і Куртука прайшлі траверс 3 вяршыняў горнага масіва [[Броўд-Пік]]. 21 студзеня 1985 года Кукучка і Анджэй Чок падняліся на [[гара Дхаўлагіры|Дхаўлагіры]]. 15 лютага 1985 года Бербека і Паўлікоўскі здзейснілі першапраходжанне на [[Чо-Айю]] па Паўднёва-Усходняй контрфорсе, які стаў першым зімовым першапраходам на васьмітысячнік. Кукучка быў лідарам экспедыцыі і сам падняўся на вяршыню на наступны дзень. Улетку 1985 года з камандай здзейсніў першапраход па Паўднёва-Усходнім грэбенi Нанга Парбат. 11 студзеня 1986 года Кукучка ў пары з Кшыштафам Веліцкі падняўся на [[Канчэнджанга|Канчэнджангу]] па класічным маршруце. У 1986 года Кукучка і Піятроўскі прайшлі маршрут па Паўднёвай сцяне К2. На спуску з вяршыні па рабру Абруцкага Піятроўскі сарваўся і загінуў. 10 лістапада 1986 года з напарнікам прайшоў маршрут па Паўночна-Усходняй сцяне Манаслу — зноў першапраходжанне. 3 лютага 1987 года падняўся на вяршыню [[Анапурна|Анапурны]] па Паўночнай сцяне. У верасні таго ж года Кукучка і Хайцэр здзейснілі першапраход па Усходнім рабры [[Шышабангма|Шышабангмы]]. Шышабангма стала чатырнаццатым васьмітысячнікам Ежы Кукучкі. Праз некалькі месяцаў яму і [[Райнхольд Меснер|Райнхольду Меснеру]] ўручылі Сярэбраныя Алімпійскія медалі за праходжанне ўсіх васьмітысячнікаў планеты. У 1988 годзе Кукучка падняўся на Усходнюю Анапурну. == Публікацыі == * ''Mój pionowy świat'' (Mac System Maciej Kukuczka, 2008), ISBN 978-83-928083-0-5 * ''Mój pionowy świat czyli 14&nbsp;×&nbsp;8000&nbsp;metrów'' (1995), ISBN 1-899397-09-4 * ''Ostatnia ściana'' (Agencja Reklamowa KOMPLET, Katowice 1999), ISBN 83-912268-0-8. * ''Na szczytach świata'' (Krajowa Agencja Wydawnicza, Katowice 1990), ISBN 83-03-03166-X. * ''J. Kukuczka'', «K2 ścianą południową», («Taternik» №&nbsp;2/86) {{зноскі}} {{пакарыцелі 14 васьмітысячнікаў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кукучка Ежы}} [[Катэгорыя:Спартсмены Польшчы]] [[Катэгорыя:Альпіністы]] fp98onbkyqegxz0gwlcpwp8ojut4h5v 0 224462 5219379 5003275 2026-10-15T21:25:13Z Pabojnia 135280 афармленне 5219379 wikitext text/x-wiki '''Грамадства спажывання''' ({{lang-en|consumer society}}) — [[метафара]], якая абазначае сукупнасць грамадскіх дачыненняў, што склаліся на аснове прынцыпу індывідуальнага спажывання. Грамадству спажывання ўласцівае масавае спажыванне матэрыяльных выгодаў і ўтварэнне адпаведнай сістэмы каштоўнасцей і ўсталёвак. Павелічэнне колькасці людзей, якія падтрымліваюць каштоўнасці грамадства спажывання, з’яўляецца адной з рысаў сучаснага чалавецтва. Мяркуецца, што гэтае паняцце з’явілася ва ўжытку на Захадзе да [[1920]] года<ref>http://dictionary.reference.com/browse/consumer+society</ref> або пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]].<ref>http://www.eolss.net/Sample-Chapters/C13/E1-20-05-01.pdf</ref> Паняцце «спажывецтва» (анг. ''[[:en:consumerism|consumerism]]'') прыйшоў ва ўжытак паралельна з ім. Вывучэннем і крытыкай грамадства спажывання, у т. л. да з’яўлення самога панятку, займалася вялікая колькасць мысляроў і навукоўцаў. Сярод іх Торстэйн Веблен, Карл Менгер, Венс Пекард, [[Жан Бадрыяр]] (у т. л. ў творы «Грамадства спажывання: міфы і пабудовы» 1970 г.), [[Эрых Фром]], [[Джон Кенет Гелбрэйт|Джон Гэлбрэйт]]. [[File:Money-256319 1920.jpg|thumb|справа|Крэдытная картка, адзін з сімвалаў грамадства спажывання]] З матэрыялістычнага гледзішча грамадства спажывання з’яўляецца ў выніку пашырэння капіталістычных стасункаў, якое суправаджаецца бурным эканамічным і тэхналагічным развіццём. Лічыцца, што [[капіталізм]] выклікае такія сацыяльныя змены, як рост прыбыткаў насельніцтва, які істотна змяняе структуру спажывання; зніжэнне працягласці працоўнага дня і павелічэнне вольнага часу; нарэшце, размыванне класавай структуры і індывідуалізацыя спажывання. З ідэалістычнага гледзішча грамадства спажывання з’яўляецца эканамічнай праекцыяй палітычнай ідэі ўсеагульнай роўнасці. Сама ж ідэя роўнасці, як лічыцца, вынікае са старэння і заняпаду цывілізацыі і згубы ёй якіх-небудзь мараў і мэтаў высокага парадку. Паколькі ў адсутнасць супольных мэтаў натуральная еднасць грамадства немагчымая, то для захавання цэласнасці апошняга пачынаюць ужывацца палітычныя тэхналогіі, найперш [[прапаганда]] роўнасці і індывідуалізму. У спажыванні, якое выходзіць за межы барацьбы за фізічнае існаванне, у рознай ступені ўдзельнічае пераважная большасць насельніцтва. За апошнія 40 год [[XX стагоддзе|XX ст.]] асабістыя расходы на тавары і паслугі ва ўсім свеце павялічыліся больш як у чатыры разы ― з 4,8 млрд долараў у [[1960]] годзе да 20 млрд у [[2000]] годзе. == Рысы грамадства спажывання == === Гандаль і сфера абслугоўвання, фінансы === [[Файл:Boxing Day at the Toronto Eaton Centre (cropped).jpg|thumb|справа|Калядныя закупкі ў Таронта (Канада)]] Вядучую ролю пачынаюць граць буйныя гандлёвыя цэнтры і супермаркеты, а роля дробных крамаў значна змяншаецца. Шырока распаўсюджваецца «шопінг», які становіцца папулярнай формай баўлення часу і самамэтай — калі тавары набываюцца не ў сувязі з практычнай неабходнасцю, а ў нейкай ступені для маральнага задавальнення, «пакупка дзеля пакупкі». З’яўляецца развітая сістэма [[крэдыт]]авання, банкаўскія карткі, карткі сталых пакупнікоў і г. д. Усё гэта паскарае працэс прымання рашэння пры пакупках. Сістэма крэдытавання ператвараецца ў аснову кіравання грамадствам, калі дабрабыт засноўваецца на рэчах, набытых у крэдыт, і залежыць ад стабільнага заробку. Апроч сваіх крэдытаў спажывец аплочвае частку крэдытаў вытворцаў і рэалізатараў, закладзеную ў цэны. Згодна з даследаваннямі, праведзенымі супрацоўнікамі сістэмы банкаў JAK ([[Швецыя]]), у [[Германія|Германіі]] да [[1993]] года сярэдні «крэдытны» складнік ад агульнага кошту тавараў і паслуг дасягнуў 50 %. У [[2000]] годзе 80 % насельніцтва, набываючы тавары, у выніку выплочвалі за «крэдытны» складнік больш за 50 % ад сумы. Для 10 % гэтая нагрузка склала крыху менш за 50 % і толькі для астатніх 10 % пакупнікоў дадатковыя накруткі былі менш за 30 % ад канчатковага кошту пакупкі. Істотна змяняецца структура цэнаў на тавары і паслугі. Найчасцей яна ўключае сімвалічную цану за гандлёвую марку («[[брэнд]]»), калі тавары вядомых фірм могуць каштаваць у разы даражэй за аналагі, якія нічым ад іх не адрозніваюцца. Становіцца модна быць знешне маладым і здаровым, асабліва сярод эліты. З’яўляецца так званая «індустрыя прыгажосці». Шырока распаўсюджваюцца працэдуры амаладжэння і пластычныя аперацыі. Фізкультура і спорт праходзяць працэс камерцыялізацыі. Прафесійныя спартыўныя клубы робяцца вытворцамі відовішчаў і пакупнікамі спартсменаў. Доступ да заняткаў фізкультурай робіцца рыначнай паслугай. === Вытворчасць === Калі пры капіталізме як такім мэтай прадпрыемстваў з’яўляецца атрыманне фінансавага прыбытку і гэтай мэце падпарадкоўваецца ўсё астатняе, то для грамадства спажывання гэта праяўляецца ў скрайніх формах. Напрыклад, вытворца не зацікаўлены ў тым, каб прадаваць дасканалыя і надзейныя тавары, якія могуць служыць доўгія гады. Чым хутчэй састарэе пакупка — як фізічна, так і маральна — тым хутчэй будзе куплены новы аналагічны тавар. Адпаведна, вытворца больш зацікаўлены ў пастаяннай [[рэклама|рэкламе]] і павярхоўных, знешніх зменах у сваёй прадукцыі, чым у яе сапраўдным удасканаленні. Попыт можа стварацца штучна: распрацоўваецца тавар, які не з’яўляецца сапраўды патрэбным для людзей, але сродкамі рэкламы навязваецца яго збыт. Гэтак «прапанова нараджае попыт», а не наадварот. [[Файл:Tovarna Banglades.jpg|thumb|злева|Швейная фабрыка ў Бангладэш]] Змяншаецца матывацыя для тых, хто хацеў бы ствараць складаныя навукаёмкія вырабы, напрыклад, для патрэбаў касмічных даследаванняў, навукі або войска: складанае і спецыялізаванае вырабляецца доўга і ў невялікай колькасці асобнікаў і не прадаецца з вялікай нацэнкай. У той час як на буйнасерыйных простых вырабах з нізкім сабекоштам зарабіць можна хутка і шмат. Такім чынам грамадства схільнае не падтрымліваць высокі ўзровень навукі і тэхнікі па-за вобласцю спажывецкіх тавараў. Развітыя грамадствы спажывання завозяць танную працоўную сілу і карыстаюцца сыравінай і таннымі таварамі краін [[Трэці свет|трэцяга свету]]. Пераносячы ў іх прамысловыя магутнасці, развітыя краіны выкарыстоўваюць трэці свет як калоніі і пляцоўкі для размяшчэння экалагічна небяспечных вытворчасцей, чым выклікаюць пэўнае незадавальненне ў тамтэйшых элітаў, але і адначасова спрыяюць прамысловаму развіццю. З паскарэннем тэмпаў вытворчасці і хуткім маральным і фізічным старэннем рэчаў адбываецца хуткае накопліванне вялікай колькасці смецця, якое не паспявае перапрацоўвацца натуральным чынам. Выкарыстоўваецца ўсё большая колькасць [[прыродныя рэсурсы|прыродных рэсурсаў]], шмат з якіх з’яўляецца неаднаўляльнымі. === Масавая камунікацыя === [[Файл:Waiting for iPhones NYC.jpg|thumb|справа|Натоўп чакае пачатку продажу новага iPhone (Нью-Ёрк, 2007)]] Рэвалюцыя ў сферы камунікацый (распаўсюджанне [[інтэрнэт]]у і мабільнай сувязі) прыводзіць да ўзнікнення новай інфармацыйнай прасторы і пашырэння сферы стасункаў. Пры гэтым дасяг да гэтай сферы і ўдзел у стасунках становіцца платнай паслугай, немагчымай без наяўнасці трэціх асоб (правайдара). Апалагеты грамадства спажывання сцвярджаюць, што сацыяльная абстаноўка стабілізуецца праз магчымасць пастаяннага знаходжання індывідаў у віртуальнай сацыяльнай рэальнасці. Апошняе стала тым больш дасяжным дзякуючы хуткаму распаўсюджанню мабільных прылад, валоданне якімі надае ўладальніку ілюзорна прэстыжны статус. Баўленне часу ў віртуальнай прасторы адначасова і дазваляе ўяўляць сябе важкай часткай грамадства, і дзейнічае як [[наркотык]]. Насельніцтва масава пераводзіць міжасабовыя стасункі ў віртуальную сацыяльную рэальнасць, заснаваную на [[Сацыяльная сетка|сацыяльных сетках]], блогах і механізме збірання «падабаек». У сацыяльнай рэальнасці лёс індывідаў і нават агульнапрынятая ісціна залежаць ад меркаванняў, жаданняў астатніх, ад уплываў моды, ад папулярнасці індывідаў, здольнасці іх прамаўляць рэчы, прыемныя іншым. Чалавек, што жыве ў такой рэальнасці, адарваны ад фізічнай прыроды і разумення сапраўдных працэсаў у грамадстве. Сярод прыкметаў пагружэння чалавека ў віртуальную сацыяльную рэальнасць — звядзенне моўных стасункаў да кароткіх і нязначных каментароў; любаванне ўласнымі фотаздымкамі; перавага запазычаных чужых запісаў на ўласнай старонцы замест самастойна напісаных тэкстаў; пагоня за «падабайкамі» да запісаў і каментароў. Інфармацыйная прастора грамадства спажывання арганізаваная хаатычна: у выглядзе «стужак», якія няспынна абнаўляюцца і ў якіх амаль немагчыма назапашваць важную інфармацыю або структураваць яе па тэмах. Падобная арганізацыя стасункаў і інфармацыйнай прасторы дае вялікія магчымасці для маніпуляцыі масавай свядомасцю, унушэння людзям ідэй і матываў у абыход іх жаданняў і розуму. === Рэлігія і культура === За кошт змены прыярытэтаў у зацікаўленасцях людзей змяншаюцца адрозненні паміж імі ў культурным і рэлігійным жыцці. Адбываецца размыванне ідэнтычнасці і рэлігіі як такіх і нівеляванне памкненняў людзей да ўзроўню спажывецкай мары. Таксама адбываецца некаторае сацыяльнае ўроўніванне бяднейшага і багацейшага насельніцтва: за кошт крэдытаў памяншаецца знешняя розніца паміж іхнімі магчымасцямі спажываць. Лічыцца, што гэта, як і знаходжанне ў віртуальнай сацрэальнасці, павінна зніжаць сацыяльную напружанасць унутры шматканфесійнага і рознага ў ступені матэрыяльнай забяспечанасці грамадства, але на практыцы ўзроўні злачыннасці, гвалту і нецярпімасці не змяншаюцца. [[Файл:Slava Zaitsev fashion show-2.jpg|thumb|злева|Паказ мод Славы Зайцава]] Культура, сярод іншага, уключае мову і нейкія ўстойлівыя ўяўленні пра прыўкраснае ([[эстэтыка|эстэтыку]]). Віртуальная сацыяльная рэальнасць часткова прымітывізуе мову. Мода размывае эстэтыку, дазваляе чалавеку не працаваць над развіццём уласнага густу, а карыстацца прапанаванымі шаблонамі. Вытворцам адзення трэба прадаваць шмат, таму выгадна ўвесь час мець новыя павевы моды. У грамадстве спажывання адсталы ад моды чалавек адчувае сябе сімвалічна бедным. Такім чынам дэградуюць адны з падставовых складнікаў культуры. Праз размыванне рэлігіі і ідэнтычнасці як такіх змяншаецца здольнасць грамадства да супольнай, узгодненай дзейнасці ў межах вялікіх праектаў. Пастаяннае знаходжанне пад наркатычным уздзеяннем «шопінгу» і віртуальнай сацыяльнай рэальнасці выхоўвае грамадзян, не схільных да даследавання свету і самаўдасканалення. === Адукацыя === Развіццё дзяржавы і грамадства ўяўляе сабой падвойны працэс. Для функцыянавання грамадства спажывання дастаткова толькі тонкай праслойкі людзей, якія б забяспечвалі кіраванне і падтрымлівалі грамадства ў «працоўным» стане. Да іх выстаўляюцца павышаныя патрабаванні. Астатняя, большая частка грамадства займаецца тым, што забяспечвае бесперапынную працу тэхнікі. Патрабаванні да такіх людзей зніжаюцца. Такім чынам агульная базавая адукацыя пераходзіць ад вывучэння законаў работы Сусвету ў цэлым да механічнага завучвання асобных дэталяў або неістотнай інфармацыі. Асноўнай мэтай індывіда робіцца спажыванне, а старанная праца, вучоба, павышэнне кваліфікацыі ўяўляе сабой толькі другасны сродак дасягнення гэтай мэты. Гэткім чынам губляючы культуру, рэлігію, адукацыю і навуку, грамадства па сутнасці рухаецца назад да першабытнага статку, у якім кожны індывід спрабуе сцвердзіць сваю важнасць за кошт візуальных сімвалаў грамадскага статусу. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]] [[Расійская акадэмія навук|РАН]] Уладзімір Арнольд пісаў: {{Цытата|Амерыканскія калегі патлумачылі мне, што нізкі ўзровень агульнай культуры і школьнай адукацыі ў іх краіне — свядомае дасягненне дзеля эканамічных мэтаў. Справа ў тым, што, начытаўшыся кніг, адукаваны чалавек уяўляе сабой найгоршага пакупніка: ён менш набывае пральных машын і аўтамабіляў і пачынае аддаваць перавагу [[Моцарт]]у і [[Ван Гог]]у, [[Шэкспір]]у ці тэарэмам. Ад гэтага пакутуе эканоміка грамадства спажывання і, найперш, прыбыткі гаспадароў жыцця. Вось яны і імкнуцца не дапусціць культурнасці і адукаванасці, якія, у дадатак, перашкаджаюць ім маніпуляваць насельніцтвам, як пазбаўленым інтэлекту статкам.<ref>http://scepsis.net/library/id_650.html</ref>}} == У Беларусі == Беларускае грамадства пасля дваццаці гадоў постсавецкай незалежнасці мае высокі патэнцыял ператварэння ў грамадства спажывання і ідзе гэтым шляхам. Ператварэнню спрыяюць пералічаныя ніжэй чыннікі. # Нядаўняя ўрбанізацыя, цяжкія побытавыя ўмовы ў насельніцтва да ўрбанізацыі. Яшчэ на пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] амаль усе беларусы былі вяскоўцамі. [[Урбанізацыя]] выразна ішла (і ідзе) найперш па градыенце камфорту: людзі пераязджалі ў горад дзеля паляпшэння ўмоў жыцця і пераходу на лягчэйшую працу, а не дзеля дасягнення нейкіх высокіх мэтаў. Колькасць насельніцтва з ментальнасцю адказнага грамадзяніна-месціча нязначная. # Сацыяльная арыентацыя дзяржаўнага кіраўніцтва: падтрымка бяднейшых слаёў насельніцтва і суб’ектаў гаспадарання за кошт пераразмеркавання сродкаў, ускоснага вымання іх у багацейшых. Такім чынам масава выхоўваецца спажывецкі светагляд, адбываецца інфантылізацыя насельніцтва. # Заняпад сістэмы адукацыі, у выніку якога змяншаецца колькасць якасных кадраў, найперш навуковых і інжынерных, і, адпаведна, змяншаюцца магчымасці мець сваю складаную прамысловасць і развітую навуку. # Адсутнасць прамысловай палітыкі; за 20 год постсавецкай незалежнасці найбольшае развіццё атрымалі [[сельская гаспадарка]], гандаль і будаўніцтва. Пастаянна адкрываюцца не новыя прамысловыя прадпрыемствы, а новыя гандлёвыя цэнтры. Абсалютная большасць прыватных прадпрыемстваў займаецца гандлем і паслугамі. Развітая сфера [[IT]] не ратуе сітуацыю, бо працуе пераважна на грамадства спажывання: камерцыя, рэклама, масавая [[камунікацыя]], забавы. Да таго ж, супрацоўнікі IT-прадпрыемстваў часта па сутнасці жывуць у эканамічнай эміграцыі, атрымліваючы заробкі, прывязаныя да замежнай валюты, і расходуючы іх на замежныя ж тавары. Такім чынам частка IT-спецыялістаў выпадае з гаспадарчага жыцця РБ і тым меней удзельнічае ў тым грамадстве, сярод якога жыве. # Развіццё сістэмы крэдытавання насельніцтва (у т. л. множанне мікрафінансавых арганізацый і разнастайных крэдытных паслуг у банках), заахвочванне жыцця ў крэдыт; распаўсюджанне спекуляцыі на інтэрнэт-біржах. # Ідэя матэрыяльнага дабрабыту насельніцтва і адсутнасці змагання як стрыжань дзяржаўнай ідэалогіі пры [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Р. Лукашэнку]]. # Адсутнасць рэлігійных і ідэалагічных інстытутаў, якія б эфектыўна масава выхоўвалі маральнасць і аскетычныя рысы ў паводзінах насельніцтва. # Практычная адсутнасць у кіруемай эліты бачання будучыні Беларусі што датычна вялікіх, агульнанацыянальных праектаў, а таксама ўмення даводзіць іх да насельніцтва ў выпадку, калі яны з’яўляюцца. === Факты і статыстыка === * Пачынаючы з 2010 года, польскае пасольства адкрыла для грамадзян Беларусі адмысловы тып візы за пакупкамі «Na zakupy». Дадзены тып віз стаў самым простым у афармленні і самым запатрабаваным з тых, што выдаюць на тэрыторыі Беларусі. Паводле слоў першага дарадцы пасольства Польшчы ў Беларусі Паўла Марчука колькасць жадаючых атрымаць візу ў 2011 годзе, у параўнанні з 2010, павялічалася больш чым на 44 % <ref>http://news.tut.by/society/288062.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305041740/http://news.tut.by/society/288062.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>, што выклікала вялікія чэргі ў пасольстве і таксама ў пунктах пропуску на мяжы з Польшчай. У звязку з гэтым самастойна зарэгістраваць інтэрнэт-анкету ў польскім пасольстве стала амаль немагчыма. У інтэрнеце і сацыяльных сетках з’явілася шмат афіцыйных і неафіцыйных асоб і арганізацый, гатовых ажыццявіць платныя паслугі з рэгістрацыі і афармлення дакументаў. Вось прывабная прадмова аднаго з сайтаў, якія прапаноўваюць гэтыя паслугі: {{Цытата|Шэнгенская віза па пакупкі — гэта адна з самых актуальных прапаноў на сённяшні дзень. Пачынаючы з 90-х гадоў, Польшча і Літва карыстаюцца вялікай папулярнасцю сярод шопінг-турыстаў. На жаль, нягледзячы на актыўнае развіццё сетак гандлёвых цэнтраў Беларусі, выбар вопраткі ў Польшчы ці Літве значна шырэйшы. Апроч таго, на рынку гэтых краін даўно працуюць вядомыя брэнды, а наяўнасць рэгулярных распродажаў, нізкія кошты і мажлівасць вярнуць Tax Free робяць паездкі ў суседнія краіны вельмі прывабнымі.<ref>http://vizatut.by/%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8/</ref>}} * Паводле вынікаў нацыянальнага апытання «Брэнд года 2002» можна адсачыць дынаміку паводзінаў спажыўцоў у дачыненні да існавання брэндаў на беларускім рынку. У параўнанні з 2001 годам адзначаецца станоўчая тэндэнцыя ў выбары брэндавых тавараў. Група спажыўцоў, для якіх гандлёвая марка тавару грае важную ролю, павялічылася на 8 %. Такім чынам, ужо больш за 66 % адзначалі брэнд у якасці важнага крытэра выбару пакупкі.<ref>http://www.satio.by/publications/marketing/3.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304131903/http://www.satio.by/publications/marketing/3.html |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> * Развіццё гандлёвай інфраструктуры ў Рэспубліцы Беларусь з дадзеных сайта Міністэрства гандлю <ref>http://www.mintorg.gov.by/index.php?option=com_content&task=view&id=605&Itemid=326 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306155802/http://mintorg.gov.by/index.php?id=605&itemid=326&option=com_content&task=view |date=6 сакавіка 2016 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Паказчык !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 |- | Фірмовыя крамы, адз. || <center>516</center> || <center>530</center> || <center>589</center> || <center>608</center> || <center>622</center> || <center>667</center> || <center>674</center> || <center>685</center> || <center>717</center> |- | Гандлёвыя цэнтры, адз. || <center>205</center> || <center>260</center> || <center>324</center> || <center>321</center> || <center>365</center> || <center>378</center> || <center>371</center> || <center>375</center> || <center>397</center> |- | Забяспечанасць гандлёвымі плошчамі на 1000 жыхароў, м кв. || <center>322</center> || <center>342</center> || <center>308</center> || <center>342</center> || <center>362</center> || <center>391</center> || <center>416</center> || <center>440</center> || <center>476</center> |} == Звязаныя з’явы == [[Файл:Black Friday by Powhusku.jpg|thumb|справа|Ажыятаж на «Чорную пятніцу»]] * Рэчапаклонства (рас. «''вещизм''») — прывязанасць да рэчаў, матэрыяльных каштоўнасцей ва ўрон каштоўнасцям духоўным. Тэрмін «вещизм» у асноўным ужываўся ў СССР, дзе рэйтынг рэчаў часта вызначаўся не цаной, а іх дэфіцытам. Адпаведна, вялікая колькасць людзей была заклапочана іх здабываннем. * «Афлюэнца» (анг. ''affluenza'') — паняцце, складзены са словаў influenza (грып) и affluence (багацце). Азначае «эпідэмію» непамернага жадання працаваць (напрыклад, калі чалавек падпрацоўвае ў дадатак да асноўнай працы), рост спажывецкай пазыкі і сталай заклапочанасці сваім матэрыяльным становішчам. * «Чорная пятніца» — першая пятніца пасля Дня дзякавання ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], з якой пачынаецца сезон калядных распродажаў. У гэты дзень многія людзі бяруць адгул на працы, крамы адчыняюцца вельмі рана і першых пакупнікоў чакаюць сур’ёзныя зніжкі. Звыклымі для «чорнай пятніцы» з’яўляюцца вялізныя чэргі, моцная канкурэнцыя сярод пакупнікоў і пробкі на дарогах. У Беларусь гэтая з’ява прыйшла ў 2014 годзе, аднак першым разам ахоп быў дастаткова маламаштабным і датычыўся толькі сталіцы. Збольшага тавары з вялікімі зніжкамі прадаваліся праз інтэрнэт. == Гл. таксама == * [[Постіндустрыяльнае грамадства]] * [[Масавая культура]] * {{нп3|Оніяманія, шопагалізм|Оніяманія, шопагалізм|ru|Ониомания}} * {{нп3|Грамадства спажывання, Бадрыяр|Грамадства спажывання, Бадрыяр|ru|Общество потребления (Бодрийяр)}} * {{нп3|Цудоўны новы свет|Цудоўны новы свет|ru|О дивный новый мир}} * {{нп3|Драпежныя рэчы стагоддзя|Драпежныя рэчы стагоддзя|ru|Хищные вещи века}} * [[Generation «П»]] * {{нп3|Fight club, раман|Fight club, раман|ru|Бойцовский клуб (роман)}} * {{нп3|Сацыяльная рэальнасць|Сацыяльная рэальнасць|en|Social reality}} * {{нп3|Запланаванае старэнне|Запланаванае старэнне|ru|Планируемое устаревание}} * [[Плавільны кацёл]] * [[Мультыкультуралізм]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{нп3|Гі-Эрнст Дэбор|''Дебор, Г.-Э.''|ru|Дебор, Ги-Эрнст}} Общество спектакля. ― 1967 * {{нп3|Уладзімір Іванавіч Ільін|''Ильин, В. И.''|ru|Ильин, Владимир Иванович}} [https://web.archive.org/web/20140223025315/http://www.ruthenia.ru/logos/kr/ilyin.pdf Общество потребления: теоретическая модель и российская реальность] * ''Ильин, В. И.'' Потребление как дискурс. — СПб: Интерсоцис, 2008. * ''Ильин, В. И.'' Быт и бытие молодежи российского мегаполиса. Социальная структурация повседневности общества потребления. — СПб: Интерсоцис, 2007. — ISBN 978-5-94348-044-7 * [[Эдуард Лімонаў|''Лимонов, Э. В.'']] Дисциплинарный санаторий. — СПб.: Амфора, 2002. — ISBN 5-94278-320-9 * {{нп3|Нікіш, Эрнст|''Никиш, Э.''|ru|Никиш, Эрнст}} Клерк. — 1956. * [[Жан Бадрыяр|''Baudrillard, J.'']] The Consumer Society. Myths & Structures. — L., Thousand Oaks, N.Y., Delhi: SAGE Publications, 1998. — ISBN 0-7619-5691-3 * ''Baudrillard, J.'' Symbolic Exchange and Death. — 1976. * [[Эрых Фром|''Fromm, E.'']] To Have or to Be? — 1976. * [[Джон Кенет Гелбрэйт|''Galbraith, J. K.'']] The Affluent Society. — 1958. * {{нп3|Арнольд Гелен|''Gehlen, A.''|ru|Гелен, Арнольд}} Der Mensch: seine Natur und seine Stellung in der Welt. — 1940. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Грамадскі лад]] [[Катэгорыя:Капіталізм]] [[Катэгорыя:Сацыялогія]] [[Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны]] izo7rcpqif9l3vuq2q0w3n44k4ih6eh 0 232328 5219441 2708231 2026-10-16T05:40:22Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Лысычанск]] на [[Лісічанск]] 5219441 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лісічанск]] oomcgqqpigjeqikut68q5e1p71ku3c2 0 233574 5219283 4803751 2026-10-15T18:41:38Z Venerast 140233 дапаўненне 5219283 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Навасёлкі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 7|lat_sec = 32.07 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 17|lon_sec = 33.54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =170 |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1633 }} {{Значэнні|Навасёлкі}} '''Навасёлкі''' — [[аграгарадок]] у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|сельсавета]] і калгаса. Ззнаходзіцца на рацэ [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]], за 12 км на паўночны ўсход ад горада [[Ляхавічы]], за 232 км ад [[Брэст]]а, 7 км ад чыгуначнага прыпыначнага пункта [[Кавалі (прыпыначны пункт)|Кавалі]]{{sfn|БелЭн|2000}}. == Насельніцтва == 401 жыхар, 167 двароў (1999){{sfn|БелЭн|2000}}. == Інфраструктура == Сярэдняя школа, крама, дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі [[Белпошта]]{{sfn|БелЭн|2000}}, аддзяленне [[Беларусбанк|Беларусбанка]]. == Славутасці == * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў. * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|11|Навасёлкі||102}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)]] rmowbzl7nlci5ns84o6nmxrckvmit1t 0 233575 5219158 4686826 2026-10-15T12:32:12Z Venerast 140233 /* Геаграфія */ дапаўненне, удакладненне 5219158 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пранчакі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = В. Пранчакі, Ляхавіцкі раён.jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 38 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 17|lon_sec = 3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =174 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = }} '''Пранчакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prančaki}}, {{lang-ru|Прончаки}}) — [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска Пранчакі знаходзіцца прыблізна на вышыні 183 метры над узроўнем мора. Згодна з тапаграфічнай картай мясцовасці, тут узровень вагаецца ад 180 м да 197 м (вул. Палявая).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru-ru.topographic-map.com/map-nbcr51/%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE/?center=53.10976,26.28283&zoom=15&popup=53.11065,26.26935|title=Топографическая карта Флерьяново, высота, рельеф|website=Топографические карты|access-date=2026-10-15}}</ref> Вёска знаходзіцца на горцы каля вытокаў рэчкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] (левы прыток Шчары). Раней на поўдні ад вёскі было невялікае балота (у месцы выхаду крыніц з-пад зямлі), але ў 1980-1982 гг. балота асушылі, што прывяло да змянення мясцовай экасістемы, у тым ліку зніклі некаторыя віды птушак і буйной рыбы. Цяпер на паўднёвым усходзе ад вёскі існуе шмат меліярацыйных каналаў, што сцякаюць у рэкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] і [[Шавялёўка]]. Участку пашы каля р. Ведзьма (бліжэй да вёскі [[Станчыкі (Ляхавіцкі раён)|Станчыкі]]) мясцовыя жыхары далі назву "Макараўшчына", а зямлю бліжэй да вёскі [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]] называлі адпаведна "на Каранеўшчыне". На усходнім ускрайку вёскі вырыты дзве сажалкі. Больш за 50 гадоў (да 2010-х) на паўночным ускрайку знаходзіўся яблыневы сад. == Гісторыя == Паводле Спісу населеных месцаў па праваслаўных прыходах (1887 г.) вёска Пранчакі ўваходзіла ў Навагрудскі павет Мінскай губерніі Расейскай імперыі і адносілася да 3-га благачынія з [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|царквой святой Тройцы]] ў вёсцы [[Дарава]]. Падчас І сусветнай вайны фронт пралягаў праз гэтыя мясціны і заставаўся нерухомым два гады (восень 1915 г. - пачатак 1918 г.). <ref>{{Cite web|url=https://dapamoznik.blogspot.com/p/1887_85.html|title=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|website=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|access-date=2026-10-15}}</ref> [[Файл:Похороны солдат русской армии в районе д. Прончаки.jpg|злева|262x262пкс]] У выніку масштабнага адступлення расійскай арміі [[Вялікае адступленне (1915)|"Вялікага адступлення"]] лінія расійска-германскага фронту стабілізавалася па рацэ [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]]. У 1916 г. падчас баёў расійскі бок цярпеў вялікія страты. У цэнтры могілак вёскі Пранчакі (вул. Цэнтральная) дагэтуль захаваліся брацкая магіла рускіх салдат (93), загінулых у першую сусветную вайну, асабліва падчас [[Баранавіцкая аперацыя (1916)|Баранавіцкай аперацыі]]. У ноч на 25 верасня 1916 г. па лініі вёсак [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]-Краглі-Пранчакі да [[Адахаўшчына (Ляхавіцкі раён)|Адахаўшчыны]] адбылася газавая атака ў бок расейскіх войскаў (выкарыстоўваўся хлор і фосген).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novoselki.lyahovichi.edu.by/ru/main.aspx?guid=63961|title=№6754 Братская могила Прончаки|website=Сайт установы адукацыі}}</ref> Падчас [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] фронт прайшоў тут 2 разы. У перыяд 1921-1939 гг. вёска знаходзілася ў складзе міжваеннай [[Польшча|Польшчы]]. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Нямецкая адміністрацыя стаяла ў вёсцы [[Дарава]] (7 км ад вёскі). Тут у 1944 г. праходзіў фронт, мясцовыя жыхары хаваліся ад выбухаў на балотах. Дата вызвалення вёскі Пранчакі ад нямецкіх захопнікаў — 7 ліпеня 1944 г. == Славутасці == * [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Пранчакі)|Свята-Іаана-Прадцечанская царква]] (2004 г., мураваная). * Мясцовыя могілкі з часоў І сусветнай вайны. == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Фёдаравіч Нагорны]] (1925—1963) — поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]]. * [[Леанід Іванавіч Пранчак]] (нар. 1958) — беларускі паэт. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.net/ru/miejsce/pronczaki.html Пранчакі] на сайце [[Radzima.net]] {{Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі| ]] 4r01enemqain3ojgnctnsh8iwe17q20 5219231 5219158 2026-10-15T14:46:27Z Venerast 140233 дапаўненне: раздзелы Страчаная спадчына, Насельніцтва і гаспадарка 5219231 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пранчакі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = В. Пранчакі, Ляхавіцкі раён.jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 38 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 17|lon_sec = 3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =174 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = }} '''Пранчакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prančaki}}, {{lang-ru|Прончаки}}) — [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска Пранчакі знаходзіцца прыблізна на вышыні 183 метры над узроўнем мора. Згодна з тапаграфічнай картай мясцовасці, тут узровень вагаецца ад 180 м да 197 м (вул. Палявая).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru-ru.topographic-map.com/map-nbcr51/%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE/?center=53.10976,26.28283&zoom=15&popup=53.11065,26.26935|title=Топографическая карта Флерьяново, высота, рельеф|website=Топографические карты|access-date=2026-10-15}}</ref> Вёска знаходзіцца на горцы каля вытокаў рэчкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] (левы прыток Шчары). Раней на поўдні ад вёскі было невялікае балота (у месцы выхаду крыніц з-пад зямлі), але ў 1980-1982 гг. балота асушылі, што прывяло да змянення мясцовай экасістемы, у тым ліку зніклі некаторыя віды птушак і буйной рыбы. Цяпер на паўднёвым усходзе ад вёскі існуе шмат меліярацыйных каналаў, што сцякаюць у рэкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] і [[Шавялёўка]]. Участку пашы каля р. Ведзьма (бліжэй да вёскі [[Станчыкі (Ляхавіцкі раён)|Станчыкі]]) мясцовыя жыхары далі назву "Макараўшчына", а зямлю бліжэй да вёскі [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]] называлі адпаведна "на Каранеўшчыне". На усходнім ускрайку вёскі вырыты дзве сажалкі. Больш за 50 гадоў (да 2010-х) на паўночным ускрайку знаходзіўся яблыневы сад. == Гісторыя == Паводле Спісу населеных месцаў па праваслаўных прыходах (1887 г.) вёска Пранчакі ўваходзіла ў Навагрудскі павет Мінскай губерніі Расейскай імперыі і адносілася да 3-га благачынія з [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|царквой святой Тройцы]] ў вёсцы [[Дарава]]. Падчас І сусветнай вайны фронт пралягаў праз гэтыя мясціны і заставаўся нерухомым два гады (восень 1915 г. - пачатак 1918 г.). <ref>{{Cite web|url=https://dapamoznik.blogspot.com/p/1887_85.html|title=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|website=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|access-date=2026-10-15}}</ref> [[Файл:Похороны солдат русской армии в районе д. Прончаки.jpg|злева|262x262пкс]] У выніку масштабнага адступлення расійскай арміі [[Вялікае адступленне (1915)|"Вялікага адступлення"]] лінія расійска-германскага фронту стабілізавалася па рацэ [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]]. У 1916 г. падчас баёў расійскі бок цярпеў вялікія страты. У цэнтры могілак вёскі Пранчакі (вул. Цэнтральная) дагэтуль захаваліся брацкая магіла рускіх салдат (93), загінулых у першую сусветную вайну, асабліва падчас [[Баранавіцкая аперацыя (1916)|Баранавіцкай аперацыі]]. У ноч на 25 верасня 1916 г. па лініі вёсак [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]-Краглі-Пранчакі да [[Адахаўшчына (Ляхавіцкі раён)|Адахаўшчыны]] адбылася газавая атака ў бок расейскіх войскаў (выкарыстоўваўся хлор і фосген).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novoselki.lyahovichi.edu.by/ru/main.aspx?guid=63961|title=№6754 Братская могила Прончаки|website=Сайт установы адукацыі}}</ref> Падчас [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] фронт прайшоў тут 2 разы. У перыяд 1921-1939 гг. вёска знаходзілася ў складзе міжваеннай [[Польшча|Польшчы]]. Бліжэйшыя панскія маёнткі: * дом пана Лопата ў в. [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]]; * сядзіба Казлоўскіх на Казлоўскай горцы (у паўночна-усходнім напрамку ад вёскі, на скрыжаванні дарог з [[Пранчакі|Пранчакоў]] і [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлак]]). У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Нямецкая адміністрацыя стаяла ў вёсцы [[Дарава]] (7 км ад вёскі). Тут у 1944 г. праходзіў фронт, мясцовыя жыхары хаваліся ад выбухаў на балотах. Дата вызвалення вёскі Пранчакі ад нямецкіх захопнікаў — 7 ліпеня 1944 г. == Насельніцтва і гаспадарка == У 1897 г. у вёсцы было 48 двароў, 298 жыхароў, мелася 2 хлебазапасныя крамы. У 1909 г. - 63 двары, 354 жыхары, свая школа. З 1921 г. было 69 двароў, 405 жыхароў.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://liblh.by/Veski/pranchaki.html|title=Энцыклапедычная даведка: Пранчакі|website=Ляхавіцкая раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма}}</ref> З 1940 г. 97 двароў, 449 жыхароў. У 1950 г. вяскоўцы стварылі калгас імя Калініна. У 1959 г. значылася 456 жыхароў, у 1970 г. – 356 жыхароў. <ref name=":1" /> У 2002 г. у вёсцы 81 двор, 170 жыхароў. Вёска ўваходзіць у склад калгаса “Новы шлях” (цэнтр – в. [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]). Па дадзеных 2005 г., у вёсцы было 74 двары і 157 жыхароў. Рабіў магазін, але з цягам часу ў 2010-х закрыўся. Цяпер працуе аўталаўка.<ref name=":1" /> Вёска планіровачна складаецца з невялікіх Г-падобных кароткіх вуліц. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу, ёсць і сучасныя цагляныя дамы. <ref name=":1" /> == Славутасці == * [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Пранчакі)|Свята-Іаана-Прадцечанская царква]] (2004 г., мураваная). * Мясцовыя могілкі з часоў І сусветнай вайны. == Страчаная спадчына == * Сядзіба Казлоўскіх, у тым ліку высокая Казлоўская брама - зруйнавана ў 1970-х гг. == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Фёдаравіч Нагорны]] (1925—1963) — поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]]. * [[Леанід Іванавіч Пранчак]] (нар. 1958) — беларускі паэт. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.net/ru/miejsce/pronczaki.html Пранчакі] на сайце [[Radzima.net]] {{Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі| ]] kxp81uepucwghigjl47jkzydh8xhq7u 5219236 5219231 2026-10-15T15:34:06Z Venerast 140233 ілюстрацыя 5219236 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пранчакі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Вёска_Пранчакі,_вул._Цэнтральная_(з_поўдня).jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 38 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 17|lon_sec = 3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =174 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = }} '''Пранчакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prančaki}}, {{lang-ru|Прончаки}}) — [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска Пранчакі знаходзіцца прыблізна на вышыні 183 метры над узроўнем мора. Згодна з тапаграфічнай картай мясцовасці, тут узровень вагаецца ад 180 м да 197 м (вул. Палявая).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru-ru.topographic-map.com/map-nbcr51/%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE/?center=53.10976,26.28283&zoom=15&popup=53.11065,26.26935|title=Топографическая карта Флерьяново, высота, рельеф|website=Топографические карты|access-date=2026-10-15}}</ref> Вёска знаходзіцца на горцы каля вытокаў рэчкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] (левы прыток Шчары). Раней на поўдні ад вёскі было невялікае балота (у месцы выхаду крыніц з-пад зямлі), але ў 1980-1982 гг. балота асушылі, што прывяло да змянення мясцовай экасістемы, у тым ліку зніклі некаторыя віды птушак і буйной рыбы. Цяпер на паўднёвым усходзе ад вёскі існуе шмат меліярацыйных каналаў, што сцякаюць у рэкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] і [[Шавялёўка]]. Участку пашы каля р. Ведзьма (бліжэй да вёскі [[Станчыкі (Ляхавіцкі раён)|Станчыкі]]) мясцовыя жыхары далі назву "Макараўшчына", а зямлю бліжэй да вёскі [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]] называлі адпаведна "на Каранеўшчыне". На усходнім ускрайку вёскі вырыты дзве сажалкі. Больш за 50 гадоў (да 2010-х) на паўночным ускрайку знаходзіўся яблыневы сад. == Гісторыя == Паводле Спісу населеных месцаў па праваслаўных прыходах (1887 г.) вёска Пранчакі ўваходзіла ў Навагрудскі павет Мінскай губерніі Расейскай імперыі і адносілася да 3-га благачынія з [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|царквой святой Тройцы]] ў вёсцы [[Дарава]]. Падчас І сусветнай вайны фронт пралягаў праз гэтыя мясціны і заставаўся нерухомым два гады (восень 1915 г. - пачатак 1918 г.). <ref>{{Cite web|url=https://dapamoznik.blogspot.com/p/1887_85.html|title=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|website=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|access-date=2026-10-15}}</ref> [[Файл:Похороны солдат русской армии в районе д. Прончаки.jpg|злева|262x262пкс]] У выніку масштабнага адступлення расійскай арміі [[Вялікае адступленне (1915)|"Вялікага адступлення"]] лінія расійска-германскага фронту стабілізавалася па рацэ [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]]. У 1916 г. падчас баёў расійскі бок цярпеў вялікія страты. У цэнтры могілак вёскі Пранчакі (вул. Цэнтральная) дагэтуль захаваліся брацкая магіла рускіх салдат (93), загінулых у першую сусветную вайну, асабліва падчас [[Баранавіцкая аперацыя (1916)|Баранавіцкай аперацыі]]. У ноч на 25 верасня 1916 г. па лініі вёсак [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]-Краглі-Пранчакі да [[Адахаўшчына (Ляхавіцкі раён)|Адахаўшчыны]] адбылася газавая атака ў бок расейскіх войскаў (выкарыстоўваўся хлор і фосген).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novoselki.lyahovichi.edu.by/ru/main.aspx?guid=63961|title=№6754 Братская могила Прончаки|website=Сайт установы адукацыі}}</ref> Падчас [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] фронт прайшоў тут 2 разы. У перыяд 1921-1939 гг. вёска знаходзілася ў складзе міжваеннай [[Польшча|Польшчы]]. Бліжэйшыя панскія маёнткі: * дом пана Лопата ў в. [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]]; * сядзіба Казлоўскіх на Казлоўскай горцы (у паўночна-усходнім напрамку ад вёскі, на скрыжаванні дарог з [[Пранчакі|Пранчакоў]] і [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлак]]). У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Нямецкая адміністрацыя стаяла ў вёсцы [[Дарава]] (7 км ад вёскі). Тут у 1944 г. праходзіў фронт, мясцовыя жыхары хаваліся ад выбухаў на балотах. Дата вызвалення вёскі Пранчакі ад нямецкіх захопнікаў — 7 ліпеня 1944 г. == Насельніцтва і гаспадарка == У 1897 г. у вёсцы было 48 двароў, 298 жыхароў, мелася 2 хлебазапасныя крамы. У 1909 г. - 63 двары, 354 жыхары, свая школа. З 1921 г. было 69 двароў, 405 жыхароў.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://liblh.by/Veski/pranchaki.html|title=Энцыклапедычная даведка: Пранчакі|website=Ляхавіцкая раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма}}</ref> З 1940 г. 97 двароў, 449 жыхароў. У 1950 г. вяскоўцы стварылі калгас імя Калініна. У 1959 г. значылася 456 жыхароў, у 1970 г. – 356 жыхароў. <ref name=":1" /> У 2002 г. у вёсцы 81 двор, 170 жыхароў. Вёска ўваходзіць у склад калгаса “Новы шлях” (цэнтр – в. [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]). Па дадзеных 2005 г., у вёсцы было 74 двары і 157 жыхароў. Рабіў магазін, але з цягам часу ў 2010-х закрыўся. Цяпер працуе аўталаўка.<ref name=":1" /> Вёска планіровачна складаецца з невялікіх Г-падобных кароткіх вуліц. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу, ёсць і сучасныя цагляныя дамы. <ref name=":1" /> == Славутасці == * [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Пранчакі)|Свята-Іаана-Прадцечанская царква]] (2004 г., мураваная). * Мясцовыя могілкі з часоў І сусветнай вайны. == Страчаная спадчына == * Сядзіба Казлоўскіх, у тым ліку высокая Казлоўская брама - зруйнавана ў 1970-х гг. == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Фёдаравіч Нагорны]] (1925—1963) — поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]]. * [[Леанід Іванавіч Пранчак]] (нар. 1958) — беларускі паэт. == Галерэя == <gallery heights="100"> Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная (з поўдня).jpg|Вёска Пранчакі Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная.jpg|вул.Цэнтральная Файл:Помнік ваярам Расейскай Арміі, загінулым у Першую сусветную вайну. в. Пранчакі.jpg|alt=помнік на мясцовых могілках|Помнік на мясцовых могілках </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.net/ru/miejsce/pronczaki.html Пранчакі] на сайце [[Radzima.net]] {{Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі| ]] aycf1it7yrvx3qda7gjqqvyj6rmtf9f 5219237 5219236 2026-10-15T15:35:52Z Venerast 140233 удакладненне 5219237 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пранчакі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Вёска_Пранчакі,_вул._Цэнтральная_(з_поўдня).jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 38 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 17|lon_sec = 3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =174 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = }} '''Пранчакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prančaki}}, {{lang-ru|Прончаки}}) — [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска Пранчакі знаходзіцца прыблізна на вышыні 183 метры над узроўнем мора. Згодна з тапаграфічнай картай мясцовасці, тут узровень вагаецца ад 180 м да 197 м (вул. Палявая).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru-ru.topographic-map.com/map-nbcr51/%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE/?center=53.10976,26.28283&zoom=15&popup=53.11065,26.26935|title=Топографическая карта Флерьяново, высота, рельеф|website=Топографические карты|access-date=2026-10-15}}</ref> Вёска знаходзіцца на горцы каля вытокаў рэчкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] (левы прыток Шчары). Раней на поўдні ад вёскі было невялікае балота (у месцы выхаду крыніц з-пад зямлі), але ў 1980-1982 гг. балота асушылі, што прывяло да змянення мясцовай экасістемы, у тым ліку зніклі некаторыя віды птушак і буйной рыбы. Цяпер на паўднёвым усходзе ад вёскі існуе шмат меліярацыйных каналаў, што сцякаюць у рэкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] і [[Шавялёўка]]. Участку пашы каля р. Ведзьма (бліжэй да вёскі [[Станчыкі (Ляхавіцкі раён)|Станчыкі]]) мясцовыя жыхары далі назву "Макараўшчына", а зямлю бліжэй да вёскі [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]] называлі адпаведна "на Каранеўшчыне". На усходнім ускрайку вёскі вырыты дзве сажалкі. Больш за 50 гадоў (да 2010-х) на паўночным ускрайку знаходзіўся яблыневы сад. == Гісторыя == Паводле Спісу населеных месцаў па праваслаўных прыходах (1887 г.) вёска Пранчакі ўваходзіла ў Навагрудскі павет Мінскай губерніі Расейскай імперыі і адносілася да 3-га благачынія з [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|царквой святой Тройцы]] ў вёсцы [[Дарава]]. Падчас І сусветнай вайны фронт пралягаў праз гэтыя мясціны і заставаўся нерухомым два гады (восень 1915 г. - пачатак 1918 г.). <ref>{{Cite web|url=https://dapamoznik.blogspot.com/p/1887_85.html|title=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|website=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|access-date=2026-10-15}}</ref> [[Файл:Похороны солдат русской армии в районе д. Прончаки.jpg|злева|262x262пкс]] У выніку масштабнага адступлення расійскай арміі [[Вялікае адступленне (1915)|"Вялікага адступлення"]] лінія расійска-германскага фронту стабілізавалася па рацэ [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]]. У 1916 г. падчас баёў расійскі бок цярпеў вялікія страты. У цэнтры могілак вёскі Пранчакі (вул. Цэнтральная) дагэтуль захаваліся брацкая магіла рускіх салдат (93), загінулых у першую сусветную вайну, асабліва падчас [[Баранавіцкая аперацыя (1916)|Баранавіцкай аперацыі]]. У ноч на 25 верасня 1916 г. па лініі вёсак [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]-Краглі-Пранчакі да [[Адахаўшчына (Ляхавіцкі раён)|Адахаўшчыны]] адбылася газавая атака ў бок расейскіх войскаў (выкарыстоўваўся хлор і фосген).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novoselki.lyahovichi.edu.by/ru/main.aspx?guid=63961|title=№6754 Братская могила Прончаки|website=Сайт установы адукацыі}}</ref> Падчас [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] фронт прайшоў тут 2 разы. У перыяд 1921-1939 гг. вёска знаходзілася ў складзе міжваеннай [[Польшча|Польшчы]]. Бліжэйшыя панскія маёнткі: * сядзібна-паркавы комплекс пана Лопата ў в. [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]]; * сядзіба Казлоўскіх на Казлоўскай горцы (у паўночна-усходнім напрамку ад вёскі, на скрыжаванні дарог з [[Пранчакі|Пранчакоў]] і [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлак]]). У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Нямецкая адміністрацыя стаяла ў вёсцы [[Дарава]] (7 км ад вёскі). Тут у 1944 г. праходзіў фронт, мясцовыя жыхары хаваліся ад выбухаў на балотах. Дата вызвалення вёскі Пранчакі ад нямецкіх захопнікаў — 7 ліпеня 1944 г. == Насельніцтва і гаспадарка == У 1897 г. у вёсцы было 48 двароў, 298 жыхароў, мелася 2 хлебазапасныя крамы. У 1909 г. - 63 двары, 354 жыхары, свая школа. З 1921 г. было 69 двароў, 405 жыхароў.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://liblh.by/Veski/pranchaki.html|title=Энцыклапедычная даведка: Пранчакі|website=Ляхавіцкая раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма}}</ref> З 1940 г. 97 двароў, 449 жыхароў. У 1950 г. вяскоўцы стварылі калгас імя Калініна. У 1959 г. значылася 456 жыхароў, у 1970 г. – 356 жыхароў. <ref name=":1" /> У 2002 г. у вёсцы 81 двор, 170 жыхароў. Вёска ўваходзіць у склад калгаса “Новы шлях” (цэнтр – в. [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]). Па дадзеных 2005 г., у вёсцы было 74 двары і 157 жыхароў. Рабіў магазін, але з цягам часу ў 2010-х закрыўся. Цяпер працуе аўталаўка.<ref name=":1" /> Вёска планіровачна складаецца з невялікіх Г-падобных кароткіх вуліц. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу, ёсць і сучасныя цагляныя дамы. <ref name=":1" /> == Славутасці == * [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Пранчакі)|Свята-Іаана-Прадцечанская царква]] (2004 г., мураваная). * Мясцовыя могілкі з часоў І сусветнай вайны. == Страчаная спадчына == * Сядзіба Казлоўскіх, у тым ліку высокая Казлоўская брама - зруйнавана ў 1970-х гг. == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Фёдаравіч Нагорны]] (1925—1963) — поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]]. * [[Леанід Іванавіч Пранчак]] (нар. 1958) — беларускі паэт. == Галерэя == <gallery heights="100"> Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная (з поўдня).jpg|Вёска Пранчакі Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная.jpg|вул.Цэнтральная Файл:Помнік ваярам Расейскай Арміі, загінулым у Першую сусветную вайну. в. Пранчакі.jpg|alt=помнік на мясцовых могілках|Помнік на мясцовых могілках </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.net/ru/miejsce/pronczaki.html Пранчакі] на сайце [[Radzima.net]] {{Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі| ]] 3lepn5b6o2ie27ul9v0cdf5pm33y3lq 5219238 5219237 2026-10-15T15:46:00Z Venerast 140233 5219238 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пранчакі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Вёска_Пранчакі,_вул._Цэнтральная_(з_поўдня).jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 38 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 17|lon_sec = 3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =184 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = }} '''Пранчакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prančaki}}, {{lang-ru|Прончаки}}) — [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска Пранчакі знаходзіцца прыблізна на вышыні 183 метры над узроўнем мора. Згодна з тапаграфічнай картай мясцовасці, тут узровень вагаецца ад 180 м да 197 м (вул. Палявая).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru-ru.topographic-map.com/map-nbcr51/%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE/?center=53.10976,26.28283&zoom=15&popup=53.11065,26.26935|title=Топографическая карта Флерьяново, высота, рельеф|website=Топографические карты|access-date=2026-10-15}}</ref> Вёска знаходзіцца на горцы каля вытокаў рэчкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] (левы прыток Шчары). Раней на поўдні ад вёскі было невялікае балота (у месцы выхаду крыніц з-пад зямлі), але ў 1980-1982 гг. балота асушылі, што прывяло да змянення мясцовай экасістемы, у тым ліку зніклі некаторыя віды птушак і буйной рыбы. Цяпер на паўднёвым усходзе ад вёскі існуе шмат меліярацыйных каналаў, што сцякаюць у рэкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] і [[Шавялёўка]]. Участку пашы каля р. Ведзьма (бліжэй да вёскі [[Станчыкі (Ляхавіцкі раён)|Станчыкі]]) мясцовыя жыхары далі назву "Макараўшчына", а зямлю бліжэй да вёскі [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]] называлі адпаведна "на Каранеўшчыне". На усходнім ускрайку вёскі вырыты дзве сажалкі. Больш за 50 гадоў (да 2010-х) на паўночным ускрайку знаходзіўся яблыневы сад. == Гісторыя == Паводле Спісу населеных месцаў па праваслаўных прыходах (1887 г.) вёска Пранчакі ўваходзіла ў Навагрудскі павет Мінскай губерніі Расейскай імперыі і адносілася да 3-га благачынія з [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|царквой святой Тройцы]] ў вёсцы [[Дарава]]. Падчас І сусветнай вайны фронт пралягаў праз гэтыя мясціны і заставаўся нерухомым два гады (восень 1915 г. - пачатак 1918 г.). <ref>{{Cite web|url=https://dapamoznik.blogspot.com/p/1887_85.html|title=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|website=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|access-date=2026-10-15}}</ref> [[Файл:Похороны солдат русской армии в районе д. Прончаки.jpg|злева|262x262пкс]] У выніку масштабнага адступлення расійскай арміі [[Вялікае адступленне (1915)|"Вялікага адступлення"]] лінія расійска-германскага фронту стабілізавалася па рацэ [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]]. У 1916 г. падчас баёў расійскі бок цярпеў вялікія страты. У цэнтры могілак вёскі Пранчакі (вул. Цэнтральная) дагэтуль захаваліся брацкая магіла рускіх салдат (93), загінулых у першую сусветную вайну, асабліва падчас [[Баранавіцкая аперацыя (1916)|Баранавіцкай аперацыі]]. У ноч на 25 верасня 1916 г. па лініі вёсак [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]-Краглі-Пранчакі да [[Адахаўшчына (Ляхавіцкі раён)|Адахаўшчыны]] адбылася газавая атака ў бок расейскіх войскаў (выкарыстоўваўся хлор і фосген).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novoselki.lyahovichi.edu.by/ru/main.aspx?guid=63961|title=№6754 Братская могила Прончаки|website=Сайт установы адукацыі}}</ref> Падчас [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] фронт прайшоў тут 2 разы. У перыяд 1921-1939 гг. вёска знаходзілася ў складзе міжваеннай [[Польшча|Польшчы]]. Бліжэйшыя панскія маёнткі: * сядзібна-паркавы комплекс пана Лопата ў в. [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]]; * сядзіба Казлоўскіх на Казлоўскай горцы (у паўночна-усходнім напрамку ад вёскі, на скрыжаванні дарог з [[Пранчакі|Пранчакоў]] і [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлак]]). У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Нямецкая адміністрацыя стаяла ў вёсцы [[Дарава]] (7 км ад вёскі). Тут у 1944 г. праходзіў фронт, мясцовыя жыхары хаваліся ад выбухаў на балотах. Дата вызвалення вёскі Пранчакі ад нямецкіх захопнікаў — 7 ліпеня 1944 г. == Насельніцтва і гаспадарка == У 1897 г. у вёсцы было 48 двароў, 298 жыхароў, мелася 2 хлебазапасныя крамы. У 1909 г. - 63 двары, 354 жыхары, свая школа. З 1921 г. было 69 двароў, 405 жыхароў.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://liblh.by/Veski/pranchaki.html|title=Энцыклапедычная даведка: Пранчакі|website=Ляхавіцкая раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма}}</ref> З 1940 г. 97 двароў, 449 жыхароў. У 1950 г. вяскоўцы стварылі калгас імя Калініна. У 1959 г. значылася 456 жыхароў, у 1970 г. – 356 жыхароў. <ref name=":1" /> У 2002 г. у вёсцы 81 двор, 170 жыхароў. Вёска ўваходзіць у склад калгаса “Новы шлях” (цэнтр – в. [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]). Па дадзеных 2005 г., у вёсцы было 74 двары і 157 жыхароў. Рабіў магазін, але з цягам часу ў 2010-х закрыўся. Цяпер працуе аўталаўка.<ref name=":1" /> Вёска планіровачна складаецца з невялікіх Г-падобных кароткіх вуліц. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу, ёсць і сучасныя цагляныя дамы. <ref name=":1" /> == Славутасці == * [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Пранчакі)|Свята-Іаана-Прадцечанская царква]] (2004 г., мураваная). * Мясцовыя могілкі з часоў І сусветнай вайны. == Страчаная спадчына == * Сядзіба Казлоўскіх, у тым ліку высокая Казлоўская брама - зруйнавана ў 1970-х гг. == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Фёдаравіч Нагорны]] (1925—1963) — поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]]. * [[Леанід Іванавіч Пранчак]] (нар. 1958) — беларускі паэт. == Галерэя == <gallery heights="100"> Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная (з поўдня).jpg|Вёска Пранчакі Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная.jpg|вул.Цэнтральная Файл:Помнік ваярам Расейскай Арміі, загінулым у Першую сусветную вайну. в. Пранчакі.jpg|alt=помнік на мясцовых могілках|Помнік на мясцовых могілках </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.net/ru/miejsce/pronczaki.html Пранчакі] на сайце [[Radzima.net]] {{Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі| ]] t9w9pb9qin5d2um9xtfsozv1d80f8x6 5219247 5219238 2026-10-15T16:51:49Z Venerast 140233 ілюстрацыя 5219247 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пранчакі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Вёска_Пранчакі,_вул._Цэнтральная_(з_поўдня).jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 38 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 17|lon_sec = 3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =184 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = }} '''Пранчакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prančaki}}, {{lang-ru|Прончаки}}) — [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска Пранчакі знаходзіцца прыблізна на вышыні 183 метры над узроўнем мора. Згодна з тапаграфічнай картай мясцовасці, тут узровень вагаецца ад 180 м да 197 м (вул. Палявая).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru-ru.topographic-map.com/map-nbcr51/%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE/?center=53.10976,26.28283&zoom=15&popup=53.11065,26.26935|title=Топографическая карта Флерьяново, высота, рельеф|website=Топографические карты|access-date=2026-10-15}}</ref> Вёска знаходзіцца на горцы каля вытокаў рэчкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] (левы прыток Шчары). Раней на поўдні ад вёскі было невялікае балота (у месцы выхаду крыніц з-пад зямлі), але ў 1980-1982 гг. балота асушылі, што прывяло да змянення мясцовай экасістемы, у тым ліку зніклі некаторыя віды птушак і буйной рыбы. Цяпер на паўднёвым усходзе ад вёскі існуе шмат меліярацыйных каналаў, што сцякаюць у рэкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] і [[Шавялёўка]]. Участку пашы каля р. Ведзьма (бліжэй да вёскі [[Станчыкі (Ляхавіцкі раён)|Станчыкі]]) мясцовыя жыхары далі назву "Макараўшчына", а зямлю бліжэй да вёскі [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]] называлі адпаведна "на Каранеўшчыне". На усходнім ускрайку вёскі вырыты дзве сажалкі. Больш за 50 гадоў (да 2010-х) на паўночным ускрайку знаходзіўся яблыневы сад. == Гісторыя == Паводле Спісу населеных месцаў па праваслаўных прыходах (1887 г.) вёска Пранчакі ўваходзіла ў Навагрудскі павет Мінскай губерніі Расейскай імперыі і адносілася да 3-га благачынія з [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|царквой святой Тройцы]] ў вёсцы [[Дарава]]. Падчас І сусветнай вайны фронт пралягаў праз гэтыя мясціны і заставаўся нерухомым два гады (восень 1915 г. - пачатак 1918 г.). <ref>{{Cite web|url=https://dapamoznik.blogspot.com/p/1887_85.html|title=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|website=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|access-date=2026-10-15}}</ref> [[Файл:Похороны солдат русской армии в районе д. Прончаки.jpg|злева|262x262пкс]] У выніку масштабнага адступлення расійскай арміі [[Вялікае адступленне (1915)|"Вялікага адступлення"]] лінія расійска-германскага фронту стабілізавалася па рацэ [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]]. У 1916 г. падчас баёў расійскі бок цярпеў вялікія страты. У цэнтры могілак вёскі Пранчакі (вул. Цэнтральная) дагэтуль захаваліся брацкая магіла рускіх салдат (93), загінулых у першую сусветную вайну, асабліва падчас [[Баранавіцкая аперацыя (1916)|Баранавіцкай аперацыі]]. У ноч на 25 верасня 1916 г. па лініі вёсак [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]-Краглі-Пранчакі да [[Адахаўшчына (Ляхавіцкі раён)|Адахаўшчыны]] адбылася газавая атака ў бок расейскіх войскаў (выкарыстоўваўся хлор і фосген).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novoselki.lyahovichi.edu.by/ru/main.aspx?guid=63961|title=№6754 Братская могила Прончаки|website=Сайт установы адукацыі}}</ref> Падчас [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] фронт прайшоў тут 2 разы. У перыяд 1921-1939 гг. вёска знаходзілася ў складзе міжваеннай [[Польшча|Польшчы]]. Бліжэйшыя панскія маёнткі: * сядзібна-паркавы комплекс пана Лопата ў в. [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]]; * сядзіба Казлоўскіх на Казлоўскай горцы (у паўночна-усходнім напрамку ад вёскі, на скрыжаванні дарог з [[Пранчакі|Пранчакоў]] і [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлак]]). У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Нямецкая адміністрацыя стаяла ў вёсцы [[Дарава]] (7 км ад вёскі). Тут у 1944 г. праходзіў фронт, мясцовыя жыхары хаваліся ад выбухаў на балотах. Дата вызвалення вёскі Пранчакі ад нямецкіх захопнікаў — 7 ліпеня 1944 г. == Насельніцтва і гаспадарка == У 1897 г. у вёсцы было 48 двароў, 298 жыхароў, мелася 2 хлебазапасныя крамы. У 1909 г. - 63 двары, 354 жыхары, свая школа. З 1921 г. было 69 двароў, 405 жыхароў.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://liblh.by/Veski/pranchaki.html|title=Энцыклапедычная даведка: Пранчакі|website=Ляхавіцкая раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма}}</ref> З 1940 г. 97 двароў, 449 жыхароў. У 1950 г. вяскоўцы стварылі калгас імя Калініна. У 1959 г. значылася 456 жыхароў, у 1970 г. – 356 жыхароў. <ref name=":1" /> У 2002 г. у вёсцы 81 двор, 170 жыхароў. Вёска ўваходзіць у склад калгаса “Новы шлях” (цэнтр – в. [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]). Па дадзеных 2005 г., у вёсцы было 74 двары і 157 жыхароў. Рабіў магазін, але з цягам часу ў 2010-х закрыўся. Цяпер працуе аўталаўка.<ref name=":1" /> Вёска планіровачна складаецца з невялікіх Г-падобных кароткіх вуліц. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу, ёсць і сучасныя цагляныя дамы. <ref name=":1" /> == Славутасці == * [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Пранчакі)|Свята-Іаана-Прадцечанская царква]] (2004 г., мураваная). * Мясцовыя могілкі з часоў І сусветнай вайны. == Страчаная спадчына == * Сядзіба Казлоўскіх, у тым ліку высокая Казлоўская брама - зруйнавана ў 1970-х гг. == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Фёдаравіч Нагорны]] (1925—1963) — поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]]. * [[Леанід Іванавіч Пранчак]] (нар. 1958) — беларускі паэт. == Галерэя == <gallery heights="100"> Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная (з поўдня).jpg|Вёска Пранчакі Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная.jpg|вул.Цэнтральная Файл:Помнік ваярам Расейскай Арміі, загінулым у Першую сусветную вайну. в. Пранчакі.jpg|alt=помнік на мясцовых могілках|Помнік на мясцовых могілках Файл:Старая частка могілак у в.Пранчакі.jpg|Старая частка могілак </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.net/ru/miejsce/pronczaki.html Пранчакі] на сайце [[Radzima.net]] {{Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі| ]] exewh4eo0sjaqhslyw97ssajmau7qp2 5219261 5219247 2026-10-15T18:01:47Z Venerast 140233 /* Насельніцтва і гаспадарка */ дапаўненне 5219261 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пранчакі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Вёска_Пранчакі,_вул._Цэнтральная_(з_поўдня).jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 38 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 17|lon_sec = 3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =184 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = }} '''Пранчакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prančaki}}, {{lang-ru|Прончаки}}) — [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска Пранчакі знаходзіцца прыблізна на вышыні 183 метры над узроўнем мора. Згодна з тапаграфічнай картай мясцовасці, тут узровень вагаецца ад 180 м да 197 м (вул. Палявая).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru-ru.topographic-map.com/map-nbcr51/%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE/?center=53.10976,26.28283&zoom=15&popup=53.11065,26.26935|title=Топографическая карта Флерьяново, высота, рельеф|website=Топографические карты|access-date=2026-10-15}}</ref> Вёска знаходзіцца на горцы каля вытокаў рэчкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] (левы прыток Шчары). Раней на поўдні ад вёскі было невялікае балота (у месцы выхаду крыніц з-пад зямлі), але ў 1980-1982 гг. балота асушылі, што прывяло да змянення мясцовай экасістемы, у тым ліку зніклі некаторыя віды птушак і буйной рыбы. Цяпер на паўднёвым усходзе ад вёскі існуе шмат меліярацыйных каналаў, што сцякаюць у рэкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] і [[Шавялёўка]]. Участку пашы каля р. Ведзьма (бліжэй да вёскі [[Станчыкі (Ляхавіцкі раён)|Станчыкі]]) мясцовыя жыхары далі назву "Макараўшчына", а зямлю бліжэй да вёскі [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]] называлі адпаведна "на Каранеўшчыне". На усходнім ускрайку вёскі вырыты дзве сажалкі. Больш за 50 гадоў (да 2010-х) на паўночным ускрайку знаходзіўся яблыневы сад. == Гісторыя == Паводле Спісу населеных месцаў па праваслаўных прыходах (1887 г.) вёска Пранчакі ўваходзіла ў Навагрудскі павет Мінскай губерніі Расейскай імперыі і адносілася да 3-га благачынія з [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|царквой святой Тройцы]] ў вёсцы [[Дарава]]. Падчас І сусветнай вайны фронт пралягаў праз гэтыя мясціны і заставаўся нерухомым два гады (восень 1915 г. - пачатак 1918 г.). <ref>{{Cite web|url=https://dapamoznik.blogspot.com/p/1887_85.html|title=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|website=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|access-date=2026-10-15}}</ref> [[Файл:Похороны солдат русской армии в районе д. Прончаки.jpg|злева|262x262пкс]] У выніку масштабнага адступлення расійскай арміі [[Вялікае адступленне (1915)|"Вялікага адступлення"]] лінія расійска-германскага фронту стабілізавалася па рацэ [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]]. У 1916 г. падчас баёў расійскі бок цярпеў вялікія страты. У цэнтры могілак вёскі Пранчакі (вул. Цэнтральная) дагэтуль захаваліся брацкая магіла рускіх салдат (93), загінулых у першую сусветную вайну, асабліва падчас [[Баранавіцкая аперацыя (1916)|Баранавіцкай аперацыі]]. У ноч на 25 верасня 1916 г. па лініі вёсак [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]-Краглі-Пранчакі да [[Адахаўшчына (Ляхавіцкі раён)|Адахаўшчыны]] адбылася газавая атака ў бок расейскіх войскаў (выкарыстоўваўся хлор і фосген).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novoselki.lyahovichi.edu.by/ru/main.aspx?guid=63961|title=№6754 Братская могила Прончаки|website=Сайт установы адукацыі}}</ref> Падчас [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] фронт прайшоў тут 2 разы. У перыяд 1921-1939 гг. вёска знаходзілася ў складзе міжваеннай [[Польшча|Польшчы]]. Бліжэйшыя панскія маёнткі: * сядзібна-паркавы комплекс пана Лопата ў в. [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]]; * сядзіба Казлоўскіх на Казлоўскай горцы (у паўночна-усходнім напрамку ад вёскі, на скрыжаванні дарог з [[Пранчакі|Пранчакоў]] і [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлак]]). У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Нямецкая адміністрацыя стаяла ў вёсцы [[Дарава]] (7 км ад вёскі). Тут у 1944 г. праходзіў фронт, мясцовыя жыхары хаваліся ад выбухаў на балотах. Дата вызвалення вёскі Пранчакі ад нямецкіх захопнікаў — 7 ліпеня 1944 г. == Насельніцтва і гаспадарка == У 1897 г. у вёсцы было 48 двароў, 298 жыхароў, мелася 2 хлебазапасныя крамы. У 1909 г. - 63 двары, 354 жыхары, свая школа. З 1921 г. было 68 двароў, 405 жыхароў, з іх 404 чалавекі былі беларусамі, 1 яўрэй; па веравызнанню 403 жыхара былі праваслаўнымі, 1 грэка-каталікам і 1 іудзей. <ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://liblh.by/Veski/pranchaki.html|title=Энцыклапедычная даведка: Пранчакі|website=Ляхавіцкая раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма}}</ref> З 1940 г. 97 двароў, 449 жыхароў. У 1950 г. вяскоўцы стварылі калгас імя Калініна. У 1959 г. значылася 456 жыхароў, у 1970 г. – 356 жыхароў. <ref name=":1" /> У 2002 г. у вёсцы 81 двор, 170 жыхароў. Вёска ўваходзіць у склад калгаса “Новы шлях” (цэнтр – в. [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]). Па дадзеных 2005 г., у вёсцы было 74 двары і 157 жыхароў. Рабіў магазін, але з цягам часу ў 2010-х закрыўся. Цяпер працуе аўталаўка.<ref name=":1" /> Вёска планіровачна складаецца з невялікіх Г-падобных кароткіх вуліц. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу, ёсць і сучасныя цагляныя дамы. <ref name=":1" /> == Славутасці == * [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Пранчакі)|Свята-Іаана-Прадцечанская царква]] (2004 г., мураваная). * Мясцовыя могілкі з часоў І сусветнай вайны. == Страчаная спадчына == * Сядзіба Казлоўскіх, у тым ліку высокая Казлоўская брама - зруйнавана ў 1970-х гг. == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Фёдаравіч Нагорны]] (1925—1963) — поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]]. * [[Леанід Іванавіч Пранчак]] (нар. 1958) — беларускі паэт. == Галерэя == <gallery heights="100"> Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная (з поўдня).jpg|Вёска Пранчакі Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная.jpg|вул.Цэнтральная Файл:Помнік ваярам Расейскай Арміі, загінулым у Першую сусветную вайну. в. Пранчакі.jpg|alt=помнік на мясцовых могілках|Помнік на мясцовых могілках Файл:Старая частка могілак у в.Пранчакі.jpg|Старая частка могілак </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.net/ru/miejsce/pronczaki.html Пранчакі] на сайце [[Radzima.net]] {{Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі| ]] qinacbuyiofgjs4awbhr6bajwan7mwi 5219262 5219261 2026-10-15T18:02:47Z Venerast 140233 /* Насельніцтва і гаспадарка */ пунктуацыя 5219262 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пранчакі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Вёска_Пранчакі,_вул._Цэнтральная_(з_поўдня).jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 38 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 17|lon_sec = 3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =184 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = }} '''Пранчакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prančaki}}, {{lang-ru|Прончаки}}) — [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска Пранчакі знаходзіцца прыблізна на вышыні 183 метры над узроўнем мора. Згодна з тапаграфічнай картай мясцовасці, тут узровень вагаецца ад 180 м да 197 м (вул. Палявая).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru-ru.topographic-map.com/map-nbcr51/%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE/?center=53.10976,26.28283&zoom=15&popup=53.11065,26.26935|title=Топографическая карта Флерьяново, высота, рельеф|website=Топографические карты|access-date=2026-10-15}}</ref> Вёска знаходзіцца на горцы каля вытокаў рэчкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] (левы прыток Шчары). Раней на поўдні ад вёскі было невялікае балота (у месцы выхаду крыніц з-пад зямлі), але ў 1980-1982 гг. балота асушылі, што прывяло да змянення мясцовай экасістемы, у тым ліку зніклі некаторыя віды птушак і буйной рыбы. Цяпер на паўднёвым усходзе ад вёскі існуе шмат меліярацыйных каналаў, што сцякаюць у рэкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] і [[Шавялёўка]]. Участку пашы каля р. Ведзьма (бліжэй да вёскі [[Станчыкі (Ляхавіцкі раён)|Станчыкі]]) мясцовыя жыхары далі назву "Макараўшчына", а зямлю бліжэй да вёскі [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]] называлі адпаведна "на Каранеўшчыне". На усходнім ускрайку вёскі вырыты дзве сажалкі. Больш за 50 гадоў (да 2010-х) на паўночным ускрайку знаходзіўся яблыневы сад. == Гісторыя == Паводле Спісу населеных месцаў па праваслаўных прыходах (1887 г.) вёска Пранчакі ўваходзіла ў Навагрудскі павет Мінскай губерніі Расейскай імперыі і адносілася да 3-га благачынія з [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|царквой святой Тройцы]] ў вёсцы [[Дарава]]. Падчас І сусветнай вайны фронт пралягаў праз гэтыя мясціны і заставаўся нерухомым два гады (восень 1915 г. - пачатак 1918 г.). <ref>{{Cite web|url=https://dapamoznik.blogspot.com/p/1887_85.html|title=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|website=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|access-date=2026-10-15}}</ref> [[Файл:Похороны солдат русской армии в районе д. Прончаки.jpg|злева|262x262пкс]] У выніку масштабнага адступлення расійскай арміі [[Вялікае адступленне (1915)|"Вялікага адступлення"]] лінія расійска-германскага фронту стабілізавалася па рацэ [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]]. У 1916 г. падчас баёў расійскі бок цярпеў вялікія страты. У цэнтры могілак вёскі Пранчакі (вул. Цэнтральная) дагэтуль захаваліся брацкая магіла рускіх салдат (93), загінулых у першую сусветную вайну, асабліва падчас [[Баранавіцкая аперацыя (1916)|Баранавіцкай аперацыі]]. У ноч на 25 верасня 1916 г. па лініі вёсак [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]-Краглі-Пранчакі да [[Адахаўшчына (Ляхавіцкі раён)|Адахаўшчыны]] адбылася газавая атака ў бок расейскіх войскаў (выкарыстоўваўся хлор і фосген).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novoselki.lyahovichi.edu.by/ru/main.aspx?guid=63961|title=№6754 Братская могила Прончаки|website=Сайт установы адукацыі}}</ref> Падчас [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] фронт прайшоў тут 2 разы. У перыяд 1921-1939 гг. вёска знаходзілася ў складзе міжваеннай [[Польшча|Польшчы]]. Бліжэйшыя панскія маёнткі: * сядзібна-паркавы комплекс пана Лопата ў в. [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]]; * сядзіба Казлоўскіх на Казлоўскай горцы (у паўночна-усходнім напрамку ад вёскі, на скрыжаванні дарог з [[Пранчакі|Пранчакоў]] і [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлак]]). У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Нямецкая адміністрацыя стаяла ў вёсцы [[Дарава]] (7 км ад вёскі). Тут у 1944 г. праходзіў фронт, мясцовыя жыхары хаваліся ад выбухаў на балотах. Дата вызвалення вёскі Пранчакі ад нямецкіх захопнікаў — 7 ліпеня 1944 г. == Насельніцтва і гаспадарка == У 1897 г. у вёсцы было 48 двароў, 298 жыхароў, мелася 2 хлебазапасныя крамы. У 1909 г. - 63 двары, 354 жыхары, свая школа. З 1921 г. было 68 двароў, 405 жыхароў, з іх 404 чалавекі былі беларусамі, 1 яўрэй; па веравызнанню 403 жыхара былі праваслаўнымі, 1 жыхар грэка-каталік і 1 іудзей. <ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://liblh.by/Veski/pranchaki.html|title=Энцыклапедычная даведка: Пранчакі|website=Ляхавіцкая раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма}}</ref> З 1940 г. 97 двароў, 449 жыхароў. У 1950 г. вяскоўцы стварылі калгас імя Калініна. У 1959 г. значылася 456 жыхароў, у 1970 г. – 356 жыхароў. <ref name=":1" /> У 2002 г. у вёсцы 81 двор, 170 жыхароў. Вёска ўваходзіць у склад калгаса “Новы шлях” (цэнтр – в. [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]). Па дадзеных 2005 г., у вёсцы было 74 двары і 157 жыхароў. Рабіў магазін, але з цягам часу ў 2010-х закрыўся. Цяпер працуе аўталаўка.<ref name=":1" /> Вёска планіровачна складаецца з невялікіх Г-падобных кароткіх вуліц. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу, ёсць і сучасныя цагляныя дамы. <ref name=":1" /> == Славутасці == * [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Пранчакі)|Свята-Іаана-Прадцечанская царква]] (2004 г., мураваная). * Мясцовыя могілкі з часоў І сусветнай вайны. == Страчаная спадчына == * Сядзіба Казлоўскіх, у тым ліку высокая Казлоўская брама - зруйнавана ў 1970-х гг. == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Фёдаравіч Нагорны]] (1925—1963) — поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]]. * [[Леанід Іванавіч Пранчак]] (нар. 1958) — беларускі паэт. == Галерэя == <gallery heights="100"> Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная (з поўдня).jpg|Вёска Пранчакі Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная.jpg|вул.Цэнтральная Файл:Помнік ваярам Расейскай Арміі, загінулым у Першую сусветную вайну. в. Пранчакі.jpg|alt=помнік на мясцовых могілках|Помнік на мясцовых могілках Файл:Старая частка могілак у в.Пранчакі.jpg|Старая частка могілак </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.net/ru/miejsce/pronczaki.html Пранчакі] на сайце [[Radzima.net]] {{Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі| ]] 5vw3l0qks286w6tpnwn4guwwekcd2e8 5219265 5219262 2026-10-15T18:08:05Z M.L.Bot 261 5219265 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пранчакі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Вёска_Пранчакі,_вул._Цэнтральная_(з_поўдня).jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 38 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 17|lon_sec = 3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =184 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = }} '''Пранчакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prančaki}}, {{lang-ru|Прончаки}}) — [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска Пранчакі знаходзіцца прыблізна на вышыні 183 метры над узроўнем мора. Згодна з тапаграфічнай картай мясцовасці, тут узровень вагаецца ад 180 м да 197 м (вул. Палявая).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru-ru.topographic-map.com/map-nbcr51/%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE/?center=53.10976,26.28283&zoom=15&popup=53.11065,26.26935|title=Топографическая карта Флерьяново, высота, рельеф|website=Топографические карты|access-date=2026-10-15}}</ref> Вёска знаходзіцца на горцы каля вытокаў рэчкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] (левы прыток Шчары). Раней на поўдні ад вёскі было невялікае балота (у месцы выхаду крыніц з-пад зямлі), але ў 1980—1982 гг. балота асушылі, што прывяло да змянення мясцовай экасістемы, у тым ліку зніклі некаторыя віды птушак і буйной рыбы. Цяпер на паўднёвым усходзе ад вёскі існуе шмат меліярацыйных каналаў, што сцякаюць у рэкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] і [[Шавялёўка]]. Участку пашы каля р. Ведзьма (бліжэй да вёскі [[Станчыкі (Ляхавіцкі раён)|Станчыкі]]) мясцовыя жыхары далі назву «Макараўшчына», а зямлю бліжэй да вёскі [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]] называлі адпаведна «на Каранеўшчыне». На усходнім ускрайку вёскі вырыты дзве сажалкі. Больш за 50 гадоў (да 2010-х) на паўночным ускрайку знаходзіўся яблыневы сад. == Гісторыя == Паводле Спісу населеных месцаў па праваслаўных прыходах (1887 г.) вёска Пранчакі ўваходзіла ў Навагрудскі павет Мінскай губерніі Расійскай імперыі і адносілася да 3-га благачынія з [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|царквой святой Тройцы]] ў вёсцы [[Дарава]]. Падчас І сусветнай вайны фронт пралягаў праз гэтыя мясціны і заставаўся нерухомым два гады (восень 1915 г. — пачатак 1918 г.). <ref>{{Cite web|url=https://dapamoznik.blogspot.com/p/1887_85.html|title=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|website=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|access-date=2026-10-15}}</ref> [[Файл:Похороны солдат русской армии в районе д. Прончаки.jpg|злева|262x262пкс]] У выніку масштабнага адступлення расійскай арміі «[[Вялікае адступленне (1915)|Вялікага адступлення]]» лінія расійска-германскага фронту стабілізавалася па рацэ [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]]. У 1916 г. падчас баёў расійскі бок цярпеў вялікія страты. У цэнтры могілак вёскі Пранчакі (вул. Цэнтральная) дагэтуль захаваліся брацкая магіла рускіх салдат (93), загінулых у першую сусветную вайну, асабліва падчас [[Баранавіцкая аперацыя (1916)|Баранавіцкай аперацыі]]. У ноч на 25 верасня 1916 г. па лініі вёсак [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]-Краглі-Пранчакі да [[Адахаўшчына (Ляхавіцкі раён)|Адахаўшчыны]] адбылася газавая атака ў бок расійскіх войскаў (выкарыстоўваўся хлор і фосген).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novoselki.lyahovichi.edu.by/ru/main.aspx?guid=63961|title=№6754 Братская могила Прончаки|website=Сайт установы адукацыі}}</ref> Падчас [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] фронт прайшоў тут 2 разы. У перыяд 1921—1939 гг. вёска знаходзілася ў складзе міжваеннай [[Польшча|Польшчы]]. Бліжэйшыя панскія маёнткі: * сядзібна-паркавы комплекс пана Лопата ў в. [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]]; * сядзіба Казлоўскіх на Казлоўскай горцы (у паўночна-усходнім напрамку ад вёскі, на скрыжаванні дарог з [[Пранчакі|Пранчакоў]] і [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлак]]). У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Нямецкая адміністрацыя стаяла ў вёсцы [[Дарава]] (7 км ад вёскі). Тут у 1944 г. праходзіў фронт, мясцовыя жыхары хаваліся ад выбухаў на балотах. Дата вызвалення вёскі Пранчакі ад нямецкіх захопнікаў — 7 ліпеня 1944 г. == Насельніцтва і гаспадарка == У 1897 г. у вёсцы было 48 двароў, 298 жыхароў, мелася 2 хлебазапасныя крамы. У 1909 г. — 63 двары, 354 жыхары, свая школа. З 1921 г. было 68 двароў, 405 жыхароў, з іх 404 чалавекі былі беларусамі, 1 яўрэй; па веравызнанню 403 жыхара былі праваслаўнымі, 1 жыхар грэка-каталік і 1 іудзей. <ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://liblh.by/Veski/pranchaki.html|title=Энцыклапедычная даведка: Пранчакі|website=Ляхавіцкая раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма}}</ref> З 1940 г. 97 двароў, 449 жыхароў. У 1950 г. вяскоўцы стварылі калгас імя Калініна. У 1959 г. значылася 456 жыхароў, у 1970 г. — 356 жыхароў. <ref name=":1" /> У 2002 г. у вёсцы 81 двор, 170 жыхароў. Вёска ўваходзіць у склад калгаса «Новы шлях» (цэнтр — в. [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]). Па дадзеных 2005 г., у вёсцы было 74 двары і 157 жыхароў. Рабіў магазін, але з цягам часу ў 2010-х закрыўся. Цяпер працуе аўталаўка.<ref name=":1" /> Вёска планіровачна складаецца з невялікіх Г-падобных кароткіх вуліц. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу, ёсць і сучасныя цагляныя дамы. <ref name=":1" /> == Славутасці == * [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Пранчакі)|Свята-Іаана-Прадцечанская царква]] (2004 г., мураваная). * Мясцовыя могілкі з часоў І сусветнай вайны. == Страчаная спадчына == * Сядзіба Казлоўскіх, у тым ліку высокая Казлоўская брама — зруйнавана ў 1970-х гг. == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Фёдаравіч Нагорны]] (1925—1963) — поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]]. * [[Леанід Іванавіч Пранчак]] (нар. 1958) — беларускі паэт. == Галерэя == <gallery heights="100"> Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная (з поўдня).jpg|Вёска Пранчакі Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная.jpg|вул.Цэнтральная Файл:Помнік ваярам Расейскай Арміі, загінулым у Першую сусветную вайну. в. Пранчакі.jpg|alt=помнік на мясцовых могілках|Помнік на мясцовых могілках Файл:Старая частка могілак у в.Пранчакі.jpg|Старая частка могілак </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.net/ru/miejsce/pronczaki.html Пранчакі] на сайце [[Radzima.net]] {{Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі| ]] j898m7lwax9721gu5tp7ofipywr7c57 5219293 5219265 2026-10-15T19:14:02Z Venerast 140233 /* Гісторыя */ дапаўненне 5219293 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пранчакі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Вёска_Пранчакі,_вул._Цэнтральная_(з_поўдня).jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 38 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 17|lon_sec = 3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =184 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = }} '''Пранчакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prančaki}}, {{lang-ru|Прончаки}}) — [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска Пранчакі знаходзіцца прыблізна на вышыні 183 метры над узроўнем мора. Згодна з тапаграфічнай картай мясцовасці, тут узровень вагаецца ад 180 м да 197 м (вул. Палявая).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru-ru.topographic-map.com/map-nbcr51/%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE/?center=53.10976,26.28283&zoom=15&popup=53.11065,26.26935|title=Топографическая карта Флерьяново, высота, рельеф|website=Топографические карты|access-date=2026-10-15}}</ref> Вёска знаходзіцца на горцы каля вытокаў рэчкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] (левы прыток Шчары). Раней на поўдні ад вёскі было невялікае балота (у месцы выхаду крыніц з-пад зямлі), але ў 1980—1982 гг. балота асушылі, што прывяло да змянення мясцовай экасістемы, у тым ліку зніклі некаторыя віды птушак і буйной рыбы. Цяпер на паўднёвым усходзе ад вёскі існуе шмат меліярацыйных каналаў, што сцякаюць у рэкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] і [[Шавялёўка]]. Участку пашы каля р. Ведзьма (бліжэй да вёскі [[Станчыкі (Ляхавіцкі раён)|Станчыкі]]) мясцовыя жыхары далі назву «Макараўшчына», а зямлю бліжэй да вёскі [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]] называлі адпаведна «на Каранеўшчыне». На усходнім ускрайку вёскі вырыты дзве сажалкі. Больш за 50 гадоў (да 2010-х) на паўночным ускрайку знаходзіўся яблыневы сад. == Гісторыя == Паводле Спісу населеных месцаў па праваслаўных прыходах (1887 г.) вёска Пранчакі ўваходзіла ў Навагрудскі павет Мінскай губерніі Расійскай імперыі і адносілася да 3-га благачынія з [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|царквой святой Тройцы]] ў вёсцы [[Дарава]]. Падчас І сусветнай вайны фронт пралягаў праз гэтыя мясціны і заставаўся нерухомым два гады (восень 1915 г. — пачатак 1918 г.). <ref>{{Cite web|url=https://dapamoznik.blogspot.com/p/1887_85.html|title=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|website=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|access-date=2026-10-15}}</ref> [[Файл:Похороны солдат русской армии в районе д. Прончаки.jpg|злева|262x262пкс]] У выніку масштабнага адступлення расійскай арміі «[[Вялікае адступленне (1915)|Вялікага адступлення]]» лінія расійска-германскага фронту стабілізавалася па рацэ [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]]. У 1916 г. падчас баёў расійскі бок цярпеў вялікія страты. У цэнтры могілак вёскі Пранчакі (вул. Цэнтральная) дагэтуль захаваліся брацкая магіла рускіх салдат, загінулых у першую сусветную вайну, асабліва падчас [[Баранавіцкая аперацыя (1916)|Баранавіцкай аперацыі]]. У ноч на 25 верасня 1916 г. па лініі вёсак [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]-Краглі-Пранчакі да [[Адахаўшчына (Ляхавіцкі раён)|Адахаўшчыны]] адбылася газавая атака ў бок расійскіх войскаў (выкарыстоўваўся хлор і фосген).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novoselki.lyahovichi.edu.by/ru/main.aspx?guid=63961|title=№6754 Братская могила Прончаки|website=Сайт установы адукацыі}}</ref> Па некаторым ацэнкам, тут пахаваны больш за паўсотні воінаў 165-га Луцкага пяхотнага палка. Падчас [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] фронт прайшоў тут 2 разы. У перыяд 1921—1939 гг. вёска знаходзілася ў складзе міжваеннай [[Польшча|Польшчы]]. Бліжэйшыя панскія маёнткі: * сядзібна-паркавы комплекс пана Лопата ў в. [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]]; * сядзіба Казлоўскіх на Казлоўскай горцы (у паўночна-усходнім напрамку ад вёскі, на скрыжаванні дарог з [[Пранчакі|Пранчакоў]] і [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлак]]). У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Нямецкая адміністрацыя стаяла ў вёсцы [[Дарава]] (7 км ад вёскі). Тут у 1944 г. праходзіў фронт, мясцовыя жыхары хаваліся ад выбухаў на балотах. Дата вызвалення вёскі Пранчакі ад нямецкіх захопнікаў — 7 ліпеня 1944 г. == Насельніцтва і гаспадарка == У 1897 г. у вёсцы было 48 двароў, 298 жыхароў, мелася 2 хлебазапасныя крамы. У 1909 г. — 63 двары, 354 жыхары, свая школа. З 1921 г. было 68 двароў, 405 жыхароў, з іх 404 чалавекі былі беларусамі, 1 яўрэй; па веравызнанню 403 жыхара былі праваслаўнымі, 1 жыхар грэка-каталік і 1 іудзей. <ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://liblh.by/Veski/pranchaki.html|title=Энцыклапедычная даведка: Пранчакі|website=Ляхавіцкая раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма}}</ref> З 1940 г. 97 двароў, 449 жыхароў. У 1950 г. вяскоўцы стварылі калгас імя Калініна. У 1959 г. значылася 456 жыхароў, у 1970 г. — 356 жыхароў. <ref name=":1" /> У 2002 г. у вёсцы 81 двор, 170 жыхароў. Вёска ўваходзіць у склад калгаса «Новы шлях» (цэнтр — в. [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]). Па дадзеных 2005 г., у вёсцы было 74 двары і 157 жыхароў. Рабіў магазін, але з цягам часу ў 2010-х закрыўся. Цяпер працуе аўталаўка.<ref name=":1" /> Вёска планіровачна складаецца з невялікіх Г-падобных кароткіх вуліц. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу, ёсць і сучасныя цагляныя дамы. <ref name=":1" /> == Славутасці == * [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Пранчакі)|Свята-Іаана-Прадцечанская царква]] (2004 г., мураваная). * Мясцовыя могілкі з часоў І сусветнай вайны. == Страчаная спадчына == * Сядзіба Казлоўскіх, у тым ліку высокая Казлоўская брама — зруйнавана ў 1970-х гг. == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Фёдаравіч Нагорны]] (1925—1963) — поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]]. * [[Леанід Іванавіч Пранчак]] (нар. 1958) — беларускі паэт. == Галерэя == <gallery heights="100"> Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная (з поўдня).jpg|Вёска Пранчакі Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная.jpg|вул.Цэнтральная Файл:Помнік ваярам Расейскай Арміі, загінулым у Першую сусветную вайну. в. Пранчакі.jpg|alt=помнік на мясцовых могілках|Помнік на мясцовых могілках Файл:Старая частка могілак у в.Пранчакі.jpg|Старая частка могілак </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.net/ru/miejsce/pronczaki.html Пранчакі] на сайце [[Radzima.net]] {{Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі| ]] b6wsqcjpnl6xrbhu7mat8ce1w4l2kji 5219301 5219293 2026-10-15T19:38:33Z Venerast 140233 ілюстрацыя 5219301 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пранчакі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Вёска_Пранчакі,_вул._Цэнтральная_(з_поўдня).jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 38 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 17|lon_sec = 3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =184 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = }} '''Пранчакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prančaki}}, {{lang-ru|Прончаки}}) — [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска Пранчакі знаходзіцца прыблізна на вышыні 183 метры над узроўнем мора. Згодна з тапаграфічнай картай мясцовасці, тут узровень вагаецца ад 180 м да 197 м (вул. Палявая).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru-ru.topographic-map.com/map-nbcr51/%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE/?center=53.10976,26.28283&zoom=15&popup=53.11065,26.26935|title=Топографическая карта Флерьяново, высота, рельеф|website=Топографические карты|access-date=2026-10-15}}</ref> Вёска знаходзіцца на горцы каля вытокаў рэчкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] (левы прыток Шчары). Раней на поўдні ад вёскі было невялікае балота (у месцы выхаду крыніц з-пад зямлі), але ў 1980—1982 гг. балота асушылі, што прывяло да змянення мясцовай экасістемы, у тым ліку зніклі некаторыя віды птушак і буйной рыбы. Цяпер на паўднёвым усходзе ад вёскі існуе шмат меліярацыйных каналаў, што сцякаюць у рэкі [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]] і [[Шавялёўка]]. Участку пашы каля р. Ведзьма (бліжэй да вёскі [[Станчыкі (Ляхавіцкі раён)|Станчыкі]]) мясцовыя жыхары далі назву «Макараўшчына», а зямлю бліжэй да вёскі [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]] называлі адпаведна «на Каранеўшчыне». На усходнім ускрайку вёскі вырыты дзве сажалкі. Больш за 50 гадоў (да 2010-х) на паўночным ускрайку знаходзіўся яблыневы сад. == Гісторыя == Паводле Спісу населеных месцаў па праваслаўных прыходах (1887 г.) вёска Пранчакі ўваходзіла ў Навагрудскі павет Мінскай губерніі Расійскай імперыі і адносілася да 3-га благачынія з [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|царквой святой Тройцы]] ў вёсцы [[Дарава]]. Падчас І сусветнай вайны фронт пралягаў праз гэтыя мясціны і заставаўся нерухомым два гады (восень 1915 г. — пачатак 1918 г.). <ref>{{Cite web|url=https://dapamoznik.blogspot.com/p/1887_85.html|title=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|website=Список населенных мест Новогрудского уезда Минской губернии по православным приходам за 1887 год|access-date=2026-10-15}}</ref> [[Файл:Похороны солдат русской армии в районе д. Прончаки.jpg|злева|262x262пкс]] У выніку масштабнага адступлення расійскай арміі «[[Вялікае адступленне (1915)|Вялікага адступлення]]» лінія расійска-германскага фронту стабілізавалася па рацэ [[Ведзьма (рака)|Ведзьма]]. У 1916 г. падчас баёў расійскі бок цярпеў вялікія страты. У цэнтры могілак вёскі Пранчакі (вул. Цэнтральная) дагэтуль захаваліся брацкая магіла рускіх салдат, загінулых у першую сусветную вайну, асабліва падчас [[Баранавіцкая аперацыя (1916)|Баранавіцкай аперацыі]]. У ноч на 25 верасня 1916 г. па лініі вёсак [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]-Краглі-Пранчакі да [[Адахаўшчына (Ляхавіцкі раён)|Адахаўшчыны]] адбылася газавая атака ў бок расійскіх войскаў (выкарыстоўваўся хлор і фосген).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novoselki.lyahovichi.edu.by/ru/main.aspx?guid=63961|title=№6754 Братская могила Прончаки|website=Сайт установы адукацыі}}</ref> Па некаторым ацэнкам, тут пахаваны больш за паўсотні воінаў 165-га Луцкага пяхотнага палка. Падчас [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] фронт прайшоў тут 2 разы. У перыяд 1921—1939 гг. вёска знаходзілася ў складзе міжваеннай [[Польшча|Польшчы]]. Бліжэйшыя панскія маёнткі: * сядзібна-паркавы комплекс пана Лопата ў в. [[Каранеўшчына (Ляхавіцкі раён)|Каранеўшчына]]; * сядзіба Казлоўскіх на Казлоўскай горцы (у паўночна-усходнім напрамку ад вёскі, на скрыжаванні дарог з [[Пранчакі|Пранчакоў]] і [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлак]]). У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]] вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. Нямецкая адміністрацыя стаяла ў вёсцы [[Дарава]] (7 км ад вёскі). Тут у 1944 г. праходзіў фронт, мясцовыя жыхары хаваліся ад выбухаў на балотах. Дата вызвалення вёскі Пранчакі ад нямецкіх захопнікаў — 7 ліпеня 1944 г. == Насельніцтва і гаспадарка == [[Файл:WIG Prancaki.jpg|злева|257x257пкс]] У 1897 г. у вёсцы было 48 двароў, 298 жыхароў, мелася 2 хлебазапасныя крамы. У 1909 г. — 63 двары, 354 жыхары, свая школа. З 1921 г. было 68 двароў, 405 жыхароў, з іх 404 чалавекі былі беларусамі, 1 яўрэй; па веравызнанню 403 жыхара былі праваслаўнымі, 1 жыхар грэка-каталік і 1 іудзей. <ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://liblh.by/Veski/pranchaki.html|title=Энцыклапедычная даведка: Пранчакі|website=Ляхавіцкая раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма}}</ref> З 1940 г. 97 двароў, 449 жыхароў. У 1950 г. вяскоўцы стварылі калгас імя Калініна. У 1959 г. значылася 456 жыхароў, у 1970 г. — 356 жыхароў. <ref name=":1" /> У 2002 г. у вёсцы 81 двор, 170 жыхароў. Вёска ўваходзіць у склад калгаса «Новы шлях» (цэнтр — в. [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]]). Па дадзеных 2005 г., у вёсцы было 74 двары і 157 жыхароў. Рабіў магазін, але з цягам часу ў 2010-х закрыўся. Цяпер працуе аўталаўка.<ref name=":1" /> Вёска планіровачна складаецца з невялікіх Г-падобных кароткіх вуліц. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу, ёсць і сучасныя цагляныя дамы. <ref name=":1" /> == Славутасці == * [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Пранчакі)|Свята-Іаана-Прадцечанская царква]] (2004 г., мураваная). * Мясцовыя могілкі з часоў І сусветнай вайны. == Страчаная спадчына == * Сядзіба Казлоўскіх, у тым ліку высокая Казлоўская брама — зруйнавана ў 1970-х гг. == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Фёдаравіч Нагорны]] (1925—1963) — поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]]. * [[Леанід Іванавіч Пранчак]] (нар. 1958) — беларускі паэт. == Галерэя == <gallery heights="100"> Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная (з поўдня).jpg|Вёска Пранчакі Файл:Вёска Пранчакі, вул. Цэнтральная.jpg|вул.Цэнтральная Файл:Помнік ваярам Расейскай Арміі, загінулым у Першую сусветную вайну. в. Пранчакі.jpg|alt=помнік на мясцовых могілках|Помнік на мясцовых могілках Файл:Старая частка могілак у в.Пранчакі.jpg|Старая частка могілак </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.net/ru/miejsce/pronczaki.html Пранчакі] на сайце [[Radzima.net]] {{Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі| ]] qysrjcis1qb77tbhhufr4abtyd0udq6 0 236160 5219217 5219143 2026-10-15T14:04:11Z K.shytal 58227 /* Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая */ дапаўненне 5219217 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся "Хрулі" або "Хрулеўшчына" ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. Назва ''"Хрулі"/"Хрулеўшчына"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|злева|Чыгуначная станцыя, 1916 г.]]У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) непадалёк ад аднайменнага засценка была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (Сеславино) ў гонар генерала Аляксандра Сяславіна, удзельніка [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] на тэрыторыі Беларусі<ref>История Белорусской железной дороги. Минск, 2012 — с. 784.</ref>. === Польская Рэспубліка === У 1919 годзе, пасля заняцця станцыі польскім войскам, станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, канец 1930-х гг.]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. === Другая сусветная вайна === З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. === Пасляваенны час === У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] bn5yridq0c6smznwaiwxo672497c3il 5219223 5219217 2026-10-15T14:28:26Z K.shytal 58227 /* Назва */ дапаўненне 5219223 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся "Хрулі" або "Хрулеўшчына" ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хрулеўшчына"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref>{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|злева|Чыгуначная станцыя, 1916 г.]]У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) непадалёк ад аднайменнага засценка была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (Сеславино) ў гонар генерала Аляксандра Сяславіна, удзельніка [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] на тэрыторыі Беларусі<ref>История Белорусской железной дороги. Минск, 2012 — с. 784.</ref>. === Польская Рэспубліка === У 1919 годзе, пасля заняцця станцыі польскім войскам, станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, канец 1930-х гг.]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. === Другая сусветная вайна === З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. === Пасляваенны час === У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] epw5bdfn96fs6p81dqp2nb5ncq0fz66 5219233 5219223 2026-10-15T14:55:00Z K.shytal 58227 /* Назва */ дапаўненне 5219233 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся "Хрулі" або "Хрулеўшчына" ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хрулеўшчына"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref>{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|злева|Чыгуначная станцыя, 1916 г.]]У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) непадалёк ад аднайменнага засценка была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (Сеславино) ў гонар генерала Аляксандра Сяславіна, удзельніка [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] на тэрыторыі Беларусі<ref>История Белорусской железной дороги. Минск, 2012 — с. 784.</ref>. === Польская Рэспубліка === У 1919 годзе, пасля заняцця станцыі польскім войскам, станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, канец 1930-х гг.]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. === Другая сусветная вайна === З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. === Пасляваенны час === У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] dp5xeprllszgjo5q8vfh4o6ikgoicbm 5219260 5219233 2026-10-15T17:58:18Z K.shytal 58227 /* Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая */ ілюстрацыя 5219260 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся "Хрулі" або "Хрулеўшчына" ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хрулеўшчына"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref>{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|злева|Чыгуначная станцыя, 1916 г.]]У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) непадалёк ад аднайменнага засценка была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (Сеславино) ў гонар генерала Аляксандра Сяславіна, удзельніка [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] на тэрыторыі Беларусі<ref>История Белорусской железной дороги. Минск, 2012 — с. 784.</ref>. === Польская Рэспубліка === У 1919 годзе, пасля заняцця станцыі польскім войскам, станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, канец 1930-х гг.]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. === Другая сусветная вайна === З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. === Пасляваенны час === У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] 2msy52vppk2tbfl0gzortaxueuz561p 5219264 5219260 2026-10-15T18:05:18Z K.shytal 58227 /* Расійская імперыя */ ілюстрацыя 5219264 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся "Хрулі" або "Хрулеўшчына" ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хрулеўшчына"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref>{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|Мікалай ІІ перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)]]У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) непадалёк ад аднайменнага засценка была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (Сеславино) ў гонар генерала Аляксандра Сяславіна, удзельніка [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] на тэрыторыі Беларусі<ref>История Белорусской железной дороги. Минск, 2012 — с. 784.</ref>. === Польская Рэспубліка === У 1919 годзе, пасля заняцця станцыі польскім войскам, станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, 1942]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. === Другая сусветная вайна === З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. === Пасляваенны час === У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] rqi7on647nwotb8l9pyuym85irzp9cp 5219286 5219264 2026-10-15T18:57:47Z K.shytal 58227 /* Назва */ дапаўненне 5219286 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хрулеўшчына"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|Мікалай ІІ перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)]]У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. === Польская Рэспубліка === У 1919 годзе, пасля заняцця станцыі польскім войскам, станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, 1942]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. === Другая сусветная вайна === З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. === Пасляваенны час === У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] adk94dptoktjgislh2ut4zve42bfg3v 5219294 5219286 2026-10-15T19:16:16Z K.shytal 58227 /* Расійская імперыя */ дапаўненне 5219294 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хрулеўшчына"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|Мікалай ІІ перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)]]У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. 7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. === Польская Рэспубліка === У 1919 годзе, пасля заняцця станцыі польскім войскам, станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, 1942]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. === Другая сусветная вайна === З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. === Пасляваенны час === У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] myipm78sdn9xz8iukcex2t69fqta2o7 5219418 5219294 2026-10-16T03:16:58Z K.shytal 58227 /* Назва */ ілюстрацыя 5219418 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == [[Файл:Chrule (Chrulewszczyzna), Хрулі (Хрулеўшчызна) (1806, 1830).jpg|злева|міні|Засценкі ''Хрулі (Chrule)'' на карце 1830 г.]] Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хруляўшчызна"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|Мікалай ІІ перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)]]У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. 7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. === Польская Рэспубліка === У 1919 годзе, пасля заняцця станцыі польскім войскам, станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, 1942]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. === Другая сусветная вайна === З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. === Пасляваенны час === У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] 8fu5ik2plvotdbn8b5lrmirq8xc68pb 5219423 5219418 2026-10-16T03:48:12Z K.shytal 58227 /* Расійская імперыя */ ілюстрацыя 5219423 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == [[Файл:Chrule (Chrulewszczyzna), Хрулі (Хрулеўшчызна) (1806, 1830).jpg|злева|міні|Засценкі ''Хрулі (Chrule)'' на карце 1830 г.]] Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хруляўшчызна"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Duboŭskija, Kaplica. Каралеўшчына, Дубоўскія, Капліца (1942-43).jpg|міні|267x267пкс|Капліца ва ўрочышчы Дубоўскія]] Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|[[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]] перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)|злева]]7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. === Польская Рэспубліка === У 1919 годзе, пасля заняцця станцыі польскім войскам, станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, 1942]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. === Другая сусветная вайна === З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. === Пасляваенны час === У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] e76313wyimknm1u1cgl92cxxueqo2sb 5219424 5219423 2026-10-16T03:55:41Z K.shytal 58227 /* Расійская імперыя */ дапаўненне 5219424 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == [[Файл:Chrule (Chrulewszczyzna), Хрулі (Хрулеўшчызна) (1806, 1830).jpg|злева|міні|Засценкі ''Хрулі (Chrule)'' на карце 1830 г.]] Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хруляўшчызна"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У выніку [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад Докшыцкай воласці. У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Duboŭskija, Kaplica. Каралеўшчына, Дубоўскія, Капліца (1942-43).jpg|міні|267x267пкс|Капліца ва ўрочышчы Дубоўскія]] Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|[[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]] перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)|злева]]7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. === Польская Рэспубліка === У 1919 годзе, пасля заняцця станцыі польскім войскам, станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, 1942]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. === Другая сусветная вайна === З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. === Пасляваенны час === У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] 577d9l49b6nvqe8neohsd7kamm4kcxu 5219426 5219424 2026-10-16T04:07:07Z K.shytal 58227 /* Польская Рэспубліка */ дапаўненне 5219426 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == [[Файл:Chrule (Chrulewszczyzna), Хрулі (Хрулеўшчызна) (1806, 1830).jpg|злева|міні|Засценкі ''Хрулі (Chrule)'' на карце 1830 г.]] Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хруляўшчызна"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У выніку [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад Докшыцкай воласці. У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Duboŭskija, Kaplica. Каралеўшчына, Дубоўскія, Капліца (1942-43).jpg|міні|267x267пкс|Капліца ва ўрочышчы Дубоўскія]] Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|[[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]] перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)|злева]]7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года ў Мінску была абвешчана незалежнасць [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], у склад якой мусіла ўвайсці і Крулеўшчына. === Найноўшы час === З лістапада 1918 да жніўня 1919 года пад уладай бальшавікоў. З 1 студзеня 1919 года - у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 года занята польскімі войскамі. Станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. У 1920 годзе Крулеўшчыну двойчы займала [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоная армія]]. У кастрычніку 1920 года Крулеўшчына зноў занята польскай арміяй. ==== Польская Рэспубліка ==== [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, 1942]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. ==== Другая сусветная вайна ==== З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. ==== Пасляваенны час ==== У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] dk8da67xm4qe9iy2fa0n53mq4ywub01 5219427 5219426 2026-10-16T04:44:13Z K.shytal 58227 /* Польская Рэспубліка */ дапаўненне 5219427 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == [[Файл:Chrule (Chrulewszczyzna), Хрулі (Хрулеўшчызна) (1806, 1830).jpg|злева|міні|Засценкі ''Хрулі (Chrule)'' на карце 1830 г.]] Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хруляўшчызна"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У выніку [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад Докшыцкай воласці. У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Duboŭskija, Kaplica. Каралеўшчына, Дубоўскія, Капліца (1942-43).jpg|міні|267x267пкс|Капліца ва ўрочышчы Дубоўскія]] Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|[[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]] перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)|злева]]7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года ў Мінску была абвешчана незалежнасць [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], у склад якой мусіла ўвайсці і Крулеўшчына. === Найноўшы час === З лістапада 1918 да жніўня 1919 года пад уладай бальшавікоў. З 1 студзеня 1919 года - у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 года занята польскімі войскамі. Станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. У 1920 годзе Крулеўшчыну двойчы займала [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоная армія]]. У кастрычніку 1920 года Крулеўшчына зноў занята польскай арміяй. Побач з Крулеўшчынай былі заснаваныя польскія вайсковыя могілкі, добраўпарадкаваныя ў 1929 - 1930 гадах. ==== Польская Рэспубліка ==== [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, 1942]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1921 годзе ў Крулеўшчыне - 45 жылых будынкаў, 245 жыхароў, сярод якіх 127 рыма-каталікоў, 86 праваслаўных, 32 іўдзеі. 126 чалавек задэкларавалі польскую нацыянальнасць, 111 - беларускую, 8 - яўрэйскую. У вёсцы Бабічы - 56 дамоў, 279 жыхароў, засценку Крупскія - 5 дамоў, 31 жыхар, засценку Стралкоўскія - 5 дамоў, 26 жыхароў, вёсцы Швэплі - 42 дамы, 217 жыхароў, фальварку Янушэва - 5 дамоў, 56 жыхароў<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/ea74b1e6-27ce-480b-819a-e86f691a53ee?page=34|загаловак=Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7 cz. 2, Ziemia wileńska. Powiaty : Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka|год=1923|месца=Warszawa|старонкі=21-22}}</ref>. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. ==== Другая сусветная вайна ==== З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. ==== Пасляваенны час ==== У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] p64kaspa0ipb5ttxc8ydpzqwc1gekja 5219504 5219427 2026-10-16T07:14:07Z K.shytal 58227 /* Польская Рэспубліка */ дапаўненне 5219504 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == [[Файл:Chrule (Chrulewszczyzna), Хрулі (Хрулеўшчызна) (1806, 1830).jpg|злева|міні|Засценкі ''Хрулі (Chrule)'' на карце 1830 г.]] Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хруляўшчызна"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У выніку [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад Докшыцкай воласці. У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Duboŭskija, Kaplica. Каралеўшчына, Дубоўскія, Капліца (1942-43).jpg|міні|267x267пкс|Капліца ва ўрочышчы Дубоўскія]] Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|[[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]] перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)|злева]]7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года ў Мінску была абвешчана незалежнасць [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], у склад якой мусіла ўвайсці і Крулеўшчына. === Найноўшы час === З лістапада 1918 да жніўня 1919 года пад уладай бальшавікоў. З 1 студзеня 1919 года - у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 года занята польскімі войскамі. Станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. У 1920 годзе Крулеўшчыну двойчы займала [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоная армія]]. У кастрычніку 1920 года Крулеўшчына зноў занята польскай арміяй. Побач з Крулеўшчынай былі заснаваныя польскія вайсковыя могілкі, добраўпарадкаваныя ў 1929 - 1930 гадах. ==== Польская Рэспубліка ==== [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, 1942]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1921 годзе ў Крулеўшчыне - 45 жылых будынкаў, 245 жыхароў, сярод якіх 127 рыма-каталікоў, 86 праваслаўных, 32 іўдзеі. 126 чалавек задэкларавалі польскую нацыянальнасць, 111 - беларускую, 8 - яўрэйскую. У вёсцы Бабічы - 56 дамоў, 279 жыхароў, засценку Крупскія - 5 дамоў, 31 жыхар, засценку Стралкоўскія - 5 дамоў, 26 жыхароў, вёсцы Швэплі - 42 дамы, 217 жыхароў, фальварку Янушэва - 5 дамоў, 56 жыхароў<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/ea74b1e6-27ce-480b-819a-e86f691a53ee?page=34|загаловак=Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7 cz. 2, Ziemia wileńska. Powiaty : Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka|год=1923|месца=Warszawa|старонкі=21-22}}</ref>. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. У Крулеўшчыне дзейнічала польская пачатковая школа. У 1925/26 навучальным годзе было 2 настаўнікі, 92 вучні<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/57566861-a888-42e8-a21e-d64af1b670f9?page=453|загаловак=Szkoły powszechne Rzeczypospolitej Polskiej w roku szkolnym 1925/26 : (stan z dn. 1 grudnia 1925 roku)|год=1927|месца=Warszawa|старонкі=225}}</ref>. Вучні старэйшых класаў пачатковай (базавай) школы, а таксама вучні гімназіі ездзілі ў Глыбокае, для гэтага курсаваў спецыяльны "школьны" цягнік. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. ==== Другая сусветная вайна ==== З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. ==== Пасляваенны час ==== У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] 5wgbm2zn275myfgl90zihocaohlhqys 5219521 5219504 2026-10-16T07:37:29Z K.shytal 58227 /* Польская Рэспубліка */ дапаўненне 5219521 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == [[Файл:Chrule (Chrulewszczyzna), Хрулі (Хрулеўшчызна) (1806, 1830).jpg|злева|міні|Засценкі ''Хрулі (Chrule)'' на карце 1830 г.]] Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хруляўшчызна"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У выніку [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад Докшыцкай воласці. У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Duboŭskija, Kaplica. Каралеўшчына, Дубоўскія, Капліца (1942-43).jpg|міні|267x267пкс|Капліца ва ўрочышчы Дубоўскія]] Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|[[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]] перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)|злева]]7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года ў Мінску была абвешчана незалежнасць [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], у склад якой мусіла ўвайсці і Крулеўшчына. === Найноўшы час === З лістапада 1918 да жніўня 1919 года пад уладай бальшавікоў. З 1 студзеня 1919 года - у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 года занята польскімі войскамі. Станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. У 1920 годзе Крулеўшчыну двойчы займала [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоная армія]]. У кастрычніку 1920 года Крулеўшчына зноў занята польскай арміяй. Побач з Крулеўшчынай былі заснаваныя польскія вайсковыя могілкі, добраўпарадкаваныя ў 1929 - 1930 гадах. ==== Польская Рэспубліка ==== [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, 1942]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1921 годзе ў Крулеўшчыне - 45 жылых будынкаў, 245 жыхароў, сярод якіх 127 рыма-каталікоў, 86 праваслаўных, 32 іўдзеі. 126 чалавек задэкларавалі польскую нацыянальнасць, 111 - беларускую, 8 - яўрэйскую. У вёсцы Бабічы - 56 дамоў, 279 жыхароў, засценку Крупскія - 5 дамоў, 31 жыхар, засценку Стралкоўскія - 5 дамоў, 26 жыхароў, вёсцы Швэплі - 42 дамы, 217 жыхароў, фальварку Янушэва - 5 дамоў, 56 жыхароў<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/ea74b1e6-27ce-480b-819a-e86f691a53ee?page=34|загаловак=Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7 cz. 2, Ziemia wileńska. Powiaty : Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka|год=1923|месца=Warszawa|старонкі=21-22}}</ref>. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. У 1920-я гады ў Крулеўшчыне ўзрасла колькасць каталіцкага насельніцтва, пераважна за кошт чыгуначнікаў, накіраваных для працы на мясцовым вузле. Пачаткова рыма-каталіцкія набажэнствы адбываліся ў прыстасаваным памяшканні. У 1928 - 1931 гадах збудаваны драўляны касцёл Сэрца Езуса, які 4 кастрычніка асвяціў віленскі арцыбіскуп [[Рамуальд Ялбжыкоўскі]]<ref>{{Артыкул|спасылка=https://drive.google.com/file/d/1JvMZNwFyU8e9zslOydiX1oGADajzvPap/view|аўтар=Шыталь, Кастусь|загаловак=Як у 1931 годзе асвячалі касцёл у Крулеўшчыне|год=2021|мова=be|выданне=Каталіцкі Веснік|тып=газета|месяц=12|нумар=12|старонкі=5|issn=2224-9621}}</ref>. У Крулеўшчыне дзейнічала польская пачатковая школа. У 1925/26 навучальным годзе было 2 настаўнікі, 92 вучні<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/57566861-a888-42e8-a21e-d64af1b670f9?page=453|загаловак=Szkoły powszechne Rzeczypospolitej Polskiej w roku szkolnym 1925/26 : (stan z dn. 1 grudnia 1925 roku)|год=1927|месца=Warszawa|старонкі=225}}</ref>. Вучні старэйшых класаў пачатковай (базавай) школы, а таксама вучні гімназіі ездзілі ў Глыбокае, для гэтага курсаваў спецыяльны "школьны" цягнік. У межах акцыі будаўніцтва ста школ у гонар маршалка [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ў Віленскім ваяводстве, у Крулеўшчыне быў узведзены мураваны двухпавярховы будынак сямікласнай пачатковай (базавай) школы, урачыста адчынены 10 кастрычніка 1937 года<ref>{{Артыкул|спасылка=https://polona.pl/item-view/c79ad362-2bb0-443f-ada7-df79ec58e6cd?page=19|загаловак=100 szkół na Wileńszczyźnie żywym pomnikiem wzniesionym w hołdzie Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu|год=1937|мова=pl|выданне=Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Wileńskiego|тып=часопіс|месяц=11|чысло=1|нумар=11|старонкі=342}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. ==== Другая сусветная вайна ==== З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. ==== Пасляваенны час ==== У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] axnze7up6n7kb88bhw946qb0q76h4kb 5219554 5219521 2026-10-16T08:08:17Z K.shytal 58227 /* Польская Рэспубліка */ дапаўненне 5219554 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == [[Файл:Chrule (Chrulewszczyzna), Хрулі (Хрулеўшчызна) (1806, 1830).jpg|злева|міні|Засценкі ''Хрулі (Chrule)'' на карце 1830 г.]] Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" /><ref name=":9" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хруляўшчызна"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты<ref name=":9" />. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174, 181|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У выніку [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад Докшыцкай воласці. У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Duboŭskija, Kaplica. Каралеўшчына, Дубоўскія, Капліца (1942-43).jpg|міні|267x267пкс|Капліца ва ўрочышчы Дубоўскія]] Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|[[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]] перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)|злева]]7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года ў Мінску была абвешчана незалежнасць [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], у склад якой мусіла ўвайсці і Крулеўшчына. === Найноўшы час === З лістапада 1918 да жніўня 1919 года пад уладай бальшавікоў. З 1 студзеня 1919 года - у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 года занята польскімі войскамі. Станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. У 1920 годзе Крулеўшчыну двойчы займала [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоная армія]]. У кастрычніку 1920 года Крулеўшчына зноў занята польскай арміяй. Побач з Крулеўшчынай былі заснаваныя польскія вайсковыя могілкі, добраўпарадкаваныя ў 1929 - 1930 гадах. ==== Польская Рэспубліка ==== [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, 1942]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1921 годзе ў Крулеўшчыне - 45 жылых будынкаў, 245 жыхароў, сярод якіх 127 рыма-каталікоў, 86 праваслаўных, 32 іўдзеі. 126 чалавек задэкларавалі польскую нацыянальнасць, 111 - беларускую, 8 - яўрэйскую. У вёсцы Бабічы - 56 дамоў, 279 жыхароў, засценку Крупскія - 5 дамоў, 31 жыхар, засценку Стралкоўскія - 5 дамоў, 26 жыхароў, вёсцы Швэплі - 42 дамы, 217 жыхароў, фальварку Янушэва - 5 дамоў, 56 жыхароў<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/ea74b1e6-27ce-480b-819a-e86f691a53ee?page=34|загаловак=Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7 cz. 2, Ziemia wileńska. Powiaty : Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka|год=1923|месца=Warszawa|старонкі=21-22}}</ref>. У 1934 годзе насельніцтва Крулеўшчыны складала 1035 чалавек, з якіх 662 - рыма-каталіцкага веравызнання<ref name=":5" />. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. У 1920-я гады ў Крулеўшчыне ўзрасла колькасць каталіцкага насельніцтва, пераважна за кошт чыгуначнікаў, накіраваных для працы на мясцовым вузле. Пачаткова рыма-каталіцкія набажэнствы адбываліся ў прыстасаваным памяшканні. У 1929 - 1931 гадах па праекце [[Гіпаліт Грынцэвіч|Гіпаліта Грынцэвіча]]<ref>LVIA, 694-5-2200, арк. 1</ref> збудаваны драўляны касцёл Сэрца Езуса, які 4 кастрычніка асвяціў [[Біскупы віленскія|віленскі арцыбіскуп]] [[Рамуальд Ялбжыкоўскі]]<ref name=":9">{{Артыкул|спасылка=https://drive.google.com/file/d/1JvMZNwFyU8e9zslOydiX1oGADajzvPap/view|аўтар=Шыталь, Кастусь|загаловак=Як у 1931 годзе асвячалі касцёл у Крулеўшчыне|год=2021|мова=be|выданне=Каталіцкі Веснік|тып=газета|месяц=12|нумар=12|старонкі=5|issn=2224-9621}}</ref><ref name=":5" />. У Крулеўшчыне дзейнічала польская пачатковая школа. У 1925/26 навучальным годзе было 2 настаўнікі, 92 вучні<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/57566861-a888-42e8-a21e-d64af1b670f9?page=453|загаловак=Szkoły powszechne Rzeczypospolitej Polskiej w roku szkolnym 1925/26 : (stan z dn. 1 grudnia 1925 roku)|год=1927|месца=Warszawa|старонкі=225}}</ref>. Вучні старэйшых класаў пачатковай (базавай) школы, а таксама вучні гімназіі ездзілі ў Глыбокае, для гэтага курсаваў спецыяльны "школьны" цягнік. У межах акцыі будаўніцтва ста школ у гонар маршалка [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ў Віленскім ваяводстве, у Крулеўшчыне быў узведзены мураваны двухпавярховы будынак сямікласнай пачатковай (базавай) школы, урачыста адчынены 10 кастрычніка 1937 года<ref>{{Артыкул|спасылка=https://polona.pl/item-view/c79ad362-2bb0-443f-ada7-df79ec58e6cd?page=19|загаловак=100 szkół na Wileńszczyźnie żywym pomnikiem wzniesionym w hołdzie Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu|год=1937|мова=pl|выданне=Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Wileńskiego|тып=часопіс|месяц=11|чысло=1|нумар=11|старонкі=342}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. ==== Другая сусветная вайна ==== З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. ==== Пасляваенны час ==== У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] oj2imj8t82agqr17s494klcoui0tazp 5219557 5219554 2026-10-16T08:24:34Z K.shytal 58227 /* Польская Рэспубліка */ дапаўненне 5219557 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == [[Файл:Chrule (Chrulewszczyzna), Хрулі (Хрулеўшчызна) (1806, 1830).jpg|злева|міні|Засценкі ''Хрулі (Chrule)'' на карце 1830 г.]] Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" /><ref name=":9" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хруляўшчызна"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты<ref name=":9" />. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174, 181|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У выніку [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад Докшыцкай воласці. У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Duboŭskija, Kaplica. Каралеўшчына, Дубоўскія, Капліца (1942-43).jpg|міні|267x267пкс|Капліца ва ўрочышчы Дубоўскія]] Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|[[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]] перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)|злева]]7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года ў Мінску была абвешчана незалежнасць [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], у склад якой мусіла ўвайсці і Крулеўшчына. === Найноўшы час === З лістапада 1918 да жніўня 1919 года пад уладай бальшавікоў. З 1 студзеня 1919 года - у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 года занята польскімі войскамі. Станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. У 1920 годзе Крулеўшчыну двойчы займала [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоная армія]]. У кастрычніку 1920 года Крулеўшчына зноў занята польскай арміяй. Побач з Крулеўшчынай былі заснаваныя польскія вайсковыя могілкі, добраўпарадкаваныя ў 1929 - 1930 гадах. ==== Польская Рэспубліка ==== [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, 1942]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1921 годзе ў Крулеўшчыне - 45 жылых будынкаў, 245 жыхароў, сярод якіх 127 рыма-каталікоў, 86 праваслаўных, 32 іўдзеі. 126 чалавек задэкларавалі польскую нацыянальнасць, 111 - беларускую, 8 - яўрэйскую. У вёсцы Бабічы - 56 дамоў, 279 жыхароў, засценку Крупскія - 5 дамоў, 31 жыхар, засценку Стралкоўскія - 5 дамоў, 26 жыхароў, вёсцы Швэплі - 42 дамы, 217 жыхароў, фальварку Янушэва - 5 дамоў, 56 жыхароў<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/ea74b1e6-27ce-480b-819a-e86f691a53ee?page=34|загаловак=Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7 cz. 2, Ziemia wileńska. Powiaty : Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka|год=1923|месца=Warszawa|старонкі=21-22}}</ref>. У 1934 годзе насельніцтва Крулеўшчыны складала 1035 чалавек, з якіх 662 - рыма-каталіцкага веравызнання<ref name=":5" />. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. У Крулеўшчыне існавалі розныя падраздзяленні Польскіх дзяржаўных чыгунак: дарожны аддзел, які абслугоўваў пуць і будынкі на 415 кіламетрах чыгуначных ліній, зваротнае паравознае дэпо, электрастанцыя, амбулаторыя<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/47d9a9a0-719a-493b-aca9-d9040ae43ffc?page=430|загаловак=Rocznik Kolejowy : opracowany na podstawie źródeł urzędowych Ministerstwa Komunikacji R. 1 (1930)|год=1930|месца=Warszawa|старонкі=409-417}}</ref>. Дзейнічала грамадская арганізацыя "Чыгуначная вайсковая падрыхтоўка", якая мела клуб, бібліятэку, залу для кінапаказаў і тэатральных прадстаўленняў. У 1920-я гады ў Крулеўшчыне ўзрасла колькасць каталіцкага насельніцтва, пераважна за кошт чыгуначнікаў, накіраваных для працы на мясцовым вузле. Пачаткова рыма-каталіцкія набажэнствы адбываліся ў прыстасаваным памяшканні. У 1929 - 1931 гадах па праекце [[Гіпаліт Грынцэвіч|Гіпаліта Грынцэвіча]]<ref>LVIA, 694-5-2200, арк. 1</ref> збудаваны драўляны касцёл Сэрца Езуса, які 4 кастрычніка асвяціў [[Біскупы віленскія|віленскі арцыбіскуп]] [[Рамуальд Ялбжыкоўскі]]<ref name=":9">{{Артыкул|спасылка=https://drive.google.com/file/d/1JvMZNwFyU8e9zslOydiX1oGADajzvPap/view|аўтар=Шыталь, Кастусь|загаловак=Як у 1931 годзе асвячалі касцёл у Крулеўшчыне|год=2021|мова=be|выданне=Каталіцкі Веснік|тып=газета|месяц=12|нумар=12|старонкі=5|issn=2224-9621}}</ref><ref name=":5" />. У Крулеўшчыне дзейнічала польская пачатковая школа. У 1925/26 навучальным годзе было 2 настаўнікі, 92 вучні<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/57566861-a888-42e8-a21e-d64af1b670f9?page=453|загаловак=Szkoły powszechne Rzeczypospolitej Polskiej w roku szkolnym 1925/26 : (stan z dn. 1 grudnia 1925 roku)|год=1927|месца=Warszawa|старонкі=225}}</ref>. Вучні старэйшых класаў пачатковай (базавай) школы, а таксама вучні гімназіі ездзілі ў Глыбокае, для гэтага курсаваў спецыяльны "школьны" цягнік. У межах акцыі будаўніцтва ста школ у гонар маршалка [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ў Віленскім ваяводстве, у Крулеўшчыне быў узведзены мураваны двухпавярховы будынак сямікласнай пачатковай (базавай) школы, урачыста адчынены 10 кастрычніка 1937 года<ref>{{Артыкул|спасылка=https://polona.pl/item-view/c79ad362-2bb0-443f-ada7-df79ec58e6cd?page=19|загаловак=100 szkół na Wileńszczyźnie żywym pomnikiem wzniesionym w hołdzie Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu|год=1937|мова=pl|выданне=Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Wileńskiego|тып=часопіс|месяц=11|чысло=1|нумар=11|старонкі=342}}</ref>. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref>. ==== Другая сусветная вайна ==== З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. ==== Пасляваенны час ==== У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] exy4v2m3zzqsb578y2slqhmaqrwgzn8 5219560 5219557 2026-10-16T08:55:39Z K.shytal 58227 /* Польская Рэспубліка */ дапаўненне 5219560 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == [[Файл:Chrule (Chrulewszczyzna), Хрулі (Хрулеўшчызна) (1806, 1830).jpg|злева|міні|Засценкі ''Хрулі (Chrule)'' на карце 1830 г.]] Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" /><ref name=":9" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хруляўшчызна"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты<ref name=":9" />. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174, 181|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У выніку [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад Докшыцкай воласці. У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Duboŭskija, Kaplica. Каралеўшчына, Дубоўскія, Капліца (1942-43).jpg|міні|267x267пкс|Капліца ва ўрочышчы Дубоўскія]] Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|[[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]] перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)|злева]]7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года ў Мінску была абвешчана незалежнасць [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], у склад якой мусіла ўвайсці і Крулеўшчына. === Найноўшы час === З лістапада 1918 да жніўня 1919 года пад уладай бальшавікоў. З 1 студзеня 1919 года - у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 года занята польскімі войскамі. Станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. У 1920 годзе Крулеўшчыну двойчы займала [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоная армія]]. У кастрычніку 1920 года Крулеўшчына зноў занята польскай арміяй. Побач з Крулеўшчынай былі заснаваныя польскія вайсковыя могілкі, добраўпарадкаваныя ў 1929 - 1930 гадах. ==== Польская Рэспубліка ==== [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39) (2).jpg|міні|Касцёл, 1942]] У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1921 годзе ў Крулеўшчыне - 45 жылых будынкаў, 245 жыхароў, сярод якіх 127 рыма-каталікоў, 86 праваслаўных, 32 іўдзеі. 126 чалавек задэкларавалі польскую нацыянальнасць, 111 - беларускую, 8 - яўрэйскую. У вёсцы Бабічы - 56 дамоў, 279 жыхароў, засценку Крупскія - 5 дамоў, 31 жыхар, засценку Стралкоўскія - 5 дамоў, 26 жыхароў, вёсцы Швэплі - 42 дамы, 217 жыхароў, фальварку Янушэва - 5 дамоў, 56 жыхароў<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/ea74b1e6-27ce-480b-819a-e86f691a53ee?page=34|загаловак=Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7 cz. 2, Ziemia wileńska. Powiaty : Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka|год=1923|месца=Warszawa|старонкі=21-22}}</ref>. У 1934 годзе насельніцтва Крулеўшчыны складала 1035 чалавек, з якіх 662 - рыма-каталіцкага веравызнання<ref name=":5" />. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. У Крулеўшчыне існавалі розныя падраздзяленні Польскіх дзяржаўных чыгунак: станцыя ІІІ класа, дарожны аддзел, які абслугоўваў пуць і будынкі на 415 кіламетрах чыгуначных ліній, зваротнае паравознае дэпо, электрастанцыя, амбулаторыя<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/47d9a9a0-719a-493b-aca9-d9040ae43ffc?page=430|загаловак=Rocznik Kolejowy : opracowany na podstawie źródeł urzędowych Ministerstwa Komunikacji R. 1 (1930)|год=1930|месца=Warszawa|старонкі=409-417}}</ref>. Дзейнічала грамадская арганізацыя "Чыгуначная вайсковая падрыхтоўка", якая мела клуб, бібліятэку, залу для кінапаказаў і тэатральных прадстаўленняў. Жыхары Крулеўшчыны карысталіся вадой з чыгуначнага вадаправода. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - паравы млын і [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref><ref name=":10">{{Кніга|загаловак=Księga adresowa Polski|год=1929|месца=Warszawa|старонкі=2072}}</ref>. У 1920-я гады ў Крулеўшчыне ўзрасла колькасць каталіцкага насельніцтва, пераважна за кошт чыгуначнікаў, накіраваных для працы на мясцовым вузле. Пачаткова рыма-каталіцкія набажэнствы адбываліся ў прыстасаваным памяшканні. У 1929 - 1931 гадах па праекце [[Гіпаліт Грынцэвіч|Гіпаліта Грынцэвіча]]<ref>LVIA, 694-5-2200, арк. 1</ref> збудаваны драўляны касцёл Сэрца Езуса, які 4 кастрычніка асвяціў [[Біскупы віленскія|віленскі арцыбіскуп]] [[Рамуальд Ялбжыкоўскі]]<ref name=":9">{{Артыкул|спасылка=https://drive.google.com/file/d/1JvMZNwFyU8e9zslOydiX1oGADajzvPap/view|аўтар=Шыталь, Кастусь|загаловак=Як у 1931 годзе асвячалі касцёл у Крулеўшчыне|год=2021|мова=be|выданне=Каталіцкі Веснік|тып=газета|месяц=12|нумар=12|старонкі=5|issn=2224-9621}}</ref><ref name=":5" />. У Крулеўшчыне дзейнічала польская пачатковая школа. У 1925/26 навучальным годзе было 2 настаўнікі, 92 вучні<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/57566861-a888-42e8-a21e-d64af1b670f9?page=453|загаловак=Szkoły powszechne Rzeczypospolitej Polskiej w roku szkolnym 1925/26 : (stan z dn. 1 grudnia 1925 roku)|год=1927|месца=Warszawa|старонкі=225}}</ref>. Вучні старэйшых класаў пачатковай (базавай) школы, а таксама вучні гімназіі ездзілі ў Глыбокае, для гэтага курсаваў спецыяльны "школьны" цягнік. У межах акцыі будаўніцтва ста школ у гонар маршалка [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ў Віленскім ваяводстве, у Крулеўшчыне быў узведзены мураваны двухпавярховы будынак сямікласнай пачатковай (базавай) школы, урачыста адчынены 10 кастрычніка 1937 года<ref>{{Артыкул|спасылка=https://polona.pl/item-view/c79ad362-2bb0-443f-ada7-df79ec58e6cd?page=19|загаловак=100 szkół na Wileńszczyźnie żywym pomnikiem wzniesionym w hołdzie Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu|год=1937|мова=pl|выданне=Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Wileńskiego|тып=часопіс|месяц=11|чысло=1|нумар=11|старонкі=342}}</ref>. Таксама ў Крулеўшчыне былі паліцэйскі ўчастак, пошта, аптэка, каля дзесяці крамаў, дзве булачныя, два рэстараны, цырульня, кнігарня. Працавалі рамеснікі некалькіх спецыяльнасцяў: адзін кравец, два разнікі<ref name=":10" />. Некаторы час дзейнічала вытворчасць цэглы, якой займаўся Марцін Клентак. ==== Другая сусветная вайна ==== З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. ==== Пасляваенны час ==== У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] njzapestiek0gx2w4mt3obm55yll74z 5219566 5219560 2026-10-16T09:46:41Z K.shytal 58227 /* Польская Рэспубліка */ ілюстрацыя 5219566 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == [[Файл:Chrule (Chrulewszczyzna), Хрулі (Хрулеўшчызна) (1806, 1830).jpg|злева|міні|Засценкі ''Хрулі (Chrule)'' на карце 1830 г.]] Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" /><ref name=":9" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хруляўшчызна"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты<ref name=":9" />. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174, 181|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У выніку [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад Докшыцкай воласці. У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Duboŭskija, Kaplica. Каралеўшчына, Дубоўскія, Капліца (1942-43).jpg|міні|267x267пкс|Капліца ва ўрочышчы Дубоўскія]] Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|[[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]] перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)|злева]]7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года ў Мінску была абвешчана незалежнасць [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], у склад якой мусіла ўвайсці і Крулеўшчына. === Найноўшы час === З лістапада 1918 да жніўня 1919 года пад уладай бальшавікоў. З 1 студзеня 1919 года - у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 года занята польскімі войскамі. Станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. У 1920 годзе Крулеўшчыну двойчы займала [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоная армія]]. У кастрычніку 1920 года Крулеўшчына зноў занята польскай арміяй. Побач з Крулеўшчынай былі заснаваныя польскія вайсковыя могілкі, добраўпарадкаваныя ў 1929 - 1930 гадах. ==== Польская Рэспубліка ==== У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1921 годзе ў Крулеўшчыне - 45 жылых будынкаў, 245 жыхароў, сярод якіх 127 рыма-каталікоў, 86 праваслаўных, 32 іўдзеі. 126 чалавек задэкларавалі польскую нацыянальнасць, 111 - беларускую, 8 - яўрэйскую. У вёсцы Бабічы - 56 дамоў, 279 жыхароў, засценку Крупскія - 5 дамоў, 31 жыхар, засценку Стралкоўскія - 5 дамоў, 26 жыхароў, вёсцы Швэплі - 42 дамы, 217 жыхароў, фальварку Янушэва - 5 дамоў, 56 жыхароў<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/ea74b1e6-27ce-480b-819a-e86f691a53ee?page=34|загаловак=Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7 cz. 2, Ziemia wileńska. Powiaty : Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka|год=1923|месца=Warszawa|старонкі=21-22}}</ref>. У 1934 годзе насельніцтва Крулеўшчыны складала 1035 чалавек, з якіх 662 - рыма-каталіцкага веравызнання<ref name=":5" />. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (1934-39) (2).jpg|міні|Шэсце падчас адзначэння дзяржаўнага свята, 30-я гг. ХХ ст.]] У Крулеўшчыне існавалі розныя падраздзяленні Польскіх дзяржаўных чыгунак: станцыя ІІІ класа, дарожны аддзел, які абслугоўваў пуць і будынкі на 415 кіламетрах чыгуначных ліній, зваротнае паравознае дэпо, электрастанцыя, амбулаторыя<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/47d9a9a0-719a-493b-aca9-d9040ae43ffc?page=430|загаловак=Rocznik Kolejowy : opracowany na podstawie źródeł urzędowych Ministerstwa Komunikacji R. 1 (1930)|год=1930|месца=Warszawa|старонкі=409-417}}</ref>. Дзейнічала грамадская арганізацыя "Чыгуначная вайсковая падрыхтоўка", якая мела клуб, бібліятэку, залу для кінапаказаў і тэатральных прадстаўленняў. Жыхары Крулеўшчыны карысталіся вадой з чыгуначнага вадаправода. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - паравы млын і [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref><ref name=":10">{{Кніга|загаловак=Księga adresowa Polski|год=1929|месца=Warszawa|старонкі=2072}}</ref>. У 1920-я гады ў Крулеўшчыне ўзрасла колькасць каталіцкага насельніцтва, пераважна за кошт чыгуначнікаў, накіраваных для працы на мясцовым вузле. Пачаткова рыма-каталіцкія набажэнствы адбываліся ў прыстасаваным памяшканні. У 1929 - 1931 гадах па праекце [[Гіпаліт Грынцэвіч|Гіпаліта Грынцэвіча]]<ref>LVIA, 694-5-2200, арк. 1</ref> збудаваны драўляны касцёл Сэрца Езуса, які 4 кастрычніка асвяціў [[Біскупы віленскія|віленскі арцыбіскуп]] [[Рамуальд Ялбжыкоўскі]]<ref name=":9">{{Артыкул|спасылка=https://drive.google.com/file/d/1JvMZNwFyU8e9zslOydiX1oGADajzvPap/view|аўтар=Шыталь, Кастусь|загаловак=Як у 1931 годзе асвячалі касцёл у Крулеўшчыне|год=2021|мова=be|выданне=Каталіцкі Веснік|тып=газета|месяц=12|нумар=12|старонкі=5|issn=2224-9621}}</ref><ref name=":5" />. У Крулеўшчыне дзейнічала польская пачатковая школа. У 1925/26 навучальным годзе было 2 настаўнікі, 92 вучні<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/57566861-a888-42e8-a21e-d64af1b670f9?page=453|загаловак=Szkoły powszechne Rzeczypospolitej Polskiej w roku szkolnym 1925/26 : (stan z dn. 1 grudnia 1925 roku)|год=1927|месца=Warszawa|старонкі=225}}</ref>. Вучні старэйшых класаў пачатковай (базавай) школы, а таксама вучні гімназіі ездзілі ў Глыбокае, для гэтага курсаваў спецыяльны "школьны" цягнік. У межах акцыі будаўніцтва ста школ у гонар маршалка [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ў Віленскім ваяводстве, у Крулеўшчыне быў узведзены мураваны двухпавярховы будынак сямікласнай пачатковай (базавай) школы, урачыста адчынены 10 кастрычніка 1937 года<ref>{{Артыкул|спасылка=https://polona.pl/item-view/c79ad362-2bb0-443f-ada7-df79ec58e6cd?page=19|загаловак=100 szkół na Wileńszczyźnie żywym pomnikiem wzniesionym w hołdzie Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu|год=1937|мова=pl|выданне=Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Wileńskiego|тып=часопіс|месяц=11|чысло=1|нумар=11|старонкі=342}}</ref>. Таксама ў Крулеўшчыне былі паліцэйскі ўчастак, пошта, аптэка, каля дзесяці крамаў, дзве булачныя, два рэстараны, цырульня, кнігарня. Працавалі рамеснікі некалькіх спецыяльнасцяў: адзін кравец, два разнікі<ref name=":10" />. Некаторы час дзейнічала вытворчасць цэглы, якой займаўся Марцін Клентак. ==== Другая сусветная вайна ==== З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. ==== Пасляваенны час ==== У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] 6nc5p99g0dg52gxcfr4mjjh5p78rps3 5219704 5219566 2026-10-16T11:33:17Z K.shytal 58227 /* Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая */ ілюстрацыя 5219704 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == [[Файл:Chrule (Chrulewszczyzna), Хрулі (Хрулеўшчызна) (1806, 1830).jpg|злева|міні|Засценкі ''Хрулі (Chrule)'' на карце 1830 г.]] Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" /><ref name=":9" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хруляўшчызна"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты<ref name=":9" />. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. [[Файл:Janusz Zienowcz, podkomory, dzwon, Януш Зяновіч, падкаморы, звон, Януш Зенович, подкоморий, колокол (1699).jpg|міні|240x240пкс|Звон з гербам Зяновічаў з капліцы ў Замошшы]] У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174, 181|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У выніку [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад Докшыцкай воласці. У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Duboŭskija, Kaplica. Каралеўшчына, Дубоўскія, Капліца (1942-43).jpg|міні|267x267пкс|Капліца ва ўрочышчы Дубоўскія]] Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|[[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]] перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)|злева]]7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года ў Мінску была абвешчана незалежнасць [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], у склад якой мусіла ўвайсці і Крулеўшчына. === Найноўшы час === З лістапада 1918 да жніўня 1919 года пад уладай бальшавікоў. З 1 студзеня 1919 года - у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 года занята польскімі войскамі. Станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. У 1920 годзе Крулеўшчыну двойчы займала [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоная армія]]. У кастрычніку 1920 года Крулеўшчына зноў занята польскай арміяй. Побач з Крулеўшчынай былі заснаваныя польскія вайсковыя могілкі, добраўпарадкаваныя ў 1929 - 1930 гадах. ==== Польская Рэспубліка ==== У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1921 годзе ў Крулеўшчыне - 45 жылых будынкаў, 245 жыхароў, сярод якіх 127 рыма-каталікоў, 86 праваслаўных, 32 іўдзеі. 126 чалавек задэкларавалі польскую нацыянальнасць, 111 - беларускую, 8 - яўрэйскую. У вёсцы Бабічы - 56 дамоў, 279 жыхароў, засценку Крупскія - 5 дамоў, 31 жыхар, засценку Стралкоўскія - 5 дамоў, 26 жыхароў, вёсцы Швэплі - 42 дамы, 217 жыхароў, фальварку Янушэва - 5 дамоў, 56 жыхароў<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/ea74b1e6-27ce-480b-819a-e86f691a53ee?page=34|загаловак=Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7 cz. 2, Ziemia wileńska. Powiaty : Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka|год=1923|месца=Warszawa|старонкі=21-22}}</ref>. У 1934 годзе насельніцтва Крулеўшчыны складала 1035 чалавек, з якіх 662 - рыма-каталіцкага веравызнання<ref name=":5" />. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (1934-39) (2).jpg|міні|Шэсце падчас адзначэння дзяржаўнага свята, 30-я гг. ХХ ст.]] У Крулеўшчыне існавалі розныя падраздзяленні Польскіх дзяржаўных чыгунак: станцыя ІІІ класа, дарожны аддзел, які абслугоўваў пуць і будынкі на 415 кіламетрах чыгуначных ліній, зваротнае паравознае дэпо, электрастанцыя, амбулаторыя<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/47d9a9a0-719a-493b-aca9-d9040ae43ffc?page=430|загаловак=Rocznik Kolejowy : opracowany na podstawie źródeł urzędowych Ministerstwa Komunikacji R. 1 (1930)|год=1930|месца=Warszawa|старонкі=409-417}}</ref>. Дзейнічала грамадская арганізацыя "Чыгуначная вайсковая падрыхтоўка", якая мела клуб, бібліятэку, залу для кінапаказаў і тэатральных прадстаўленняў. Жыхары Крулеўшчыны карысталіся вадой з чыгуначнага вадаправода. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - паравы млын і [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref><ref name=":10">{{Кніга|загаловак=Księga adresowa Polski|год=1929|месца=Warszawa|старонкі=2072}}</ref>. У 1920-я гады ў Крулеўшчыне ўзрасла колькасць каталіцкага насельніцтва, пераважна за кошт чыгуначнікаў, накіраваных для працы на мясцовым вузле. Пачаткова рыма-каталіцкія набажэнствы адбываліся ў прыстасаваным памяшканні. У 1929 - 1931 гадах па праекце [[Гіпаліт Грынцэвіч|Гіпаліта Грынцэвіча]]<ref>LVIA, 694-5-2200, арк. 1</ref> збудаваны драўляны касцёл Сэрца Езуса, які 4 кастрычніка асвяціў [[Біскупы віленскія|віленскі арцыбіскуп]] [[Рамуальд Ялбжыкоўскі]]<ref name=":9">{{Артыкул|спасылка=https://drive.google.com/file/d/1JvMZNwFyU8e9zslOydiX1oGADajzvPap/view|аўтар=Шыталь, Кастусь|загаловак=Як у 1931 годзе асвячалі касцёл у Крулеўшчыне|год=2021|мова=be|выданне=Каталіцкі Веснік|тып=газета|месяц=12|нумар=12|старонкі=5|issn=2224-9621}}</ref><ref name=":5" />. У Крулеўшчыне дзейнічала польская пачатковая школа. У 1925/26 навучальным годзе было 2 настаўнікі, 92 вучні<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/57566861-a888-42e8-a21e-d64af1b670f9?page=453|загаловак=Szkoły powszechne Rzeczypospolitej Polskiej w roku szkolnym 1925/26 : (stan z dn. 1 grudnia 1925 roku)|год=1927|месца=Warszawa|старонкі=225}}</ref>. Вучні старэйшых класаў пачатковай (базавай) школы, а таксама вучні гімназіі ездзілі ў Глыбокае, для гэтага курсаваў спецыяльны "школьны" цягнік. У межах акцыі будаўніцтва ста школ у гонар маршалка [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ў Віленскім ваяводстве, у Крулеўшчыне быў узведзены мураваны двухпавярховы будынак сямікласнай пачатковай (базавай) школы, урачыста адчынены 10 кастрычніка 1937 года<ref>{{Артыкул|спасылка=https://polona.pl/item-view/c79ad362-2bb0-443f-ada7-df79ec58e6cd?page=19|загаловак=100 szkół na Wileńszczyźnie żywym pomnikiem wzniesionym w hołdzie Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu|год=1937|мова=pl|выданне=Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Wileńskiego|тып=часопіс|месяц=11|чысло=1|нумар=11|старонкі=342}}</ref>. Таксама ў Крулеўшчыне былі паліцэйскі ўчастак, пошта, аптэка, каля дзесяці крамаў, дзве булачныя, два рэстараны, цырульня, кнігарня. Працавалі рамеснікі некалькіх спецыяльнасцяў: адзін кравец, два разнікі<ref name=":10" />. Некаторы час дзейнічала вытворчасць цэглы, якой займаўся Марцін Клентак. ==== Другая сусветная вайна ==== З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. ==== Пасляваенны час ==== У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] 5iu1nimen0s94zolk7xztxgps2x1lia 5219714 5219704 2026-10-16T11:39:40Z K.shytal 58227 /* Другая сусветная вайна */ дапаўненне 5219714 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крулеўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Докшыцкі |сельсавет = Крулеўшчынскі |OpenStreetMap = 243019029 }} '''Круле́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Круляўшчы́зна, Кру́ля'''</ref> ({{lang-be-trans|Krulieŭščyna}}, {{lang-ru|Крулевщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 16 кіламетраў ад [[Докшыцы|Докшыц]], 15 кіламетраў ад [[Глыбокае|Глыбокага]], вузлавая [[Крулеўшчына (станцыя)|чыгуначная станцыя Крулеўшчына]] на лініях [[Полацк]] - [[Маладзечна]] і Крулеўшчына - [[Лынтупы]]. На заходняй ускраіне аграгарадка працякае малая рака ''Чорная'', левы прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У крыніцах XVII-XIX стагоддзяў гэтая рака называецца ''Замшанкa''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903683|title=Dobra Głębokie z attynencjami. Akta ściągające się dziedzictwa. Z czasów posiadania dóbr przez Mikołaja, Jerzego i Krzysztofa Zienowiczów/Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/23/t.59 p.1, арк. 55адв.|website=Szukaj w archiwach}}</ref><ref name=":3" />, паабапал яе цягнуліся ''Замшанскія балоты''<ref name=":3" />. == Назва == [[Файл:Chrule (Chrulewszczyzna), Хрулі (Хрулеўшчызна) (1806, 1830).jpg|злева|міні|Засценкі ''Хрулі (Chrule)'' на карце 1830 г.]] Назва паселішча звязаная з комплексаў [[Засценак|засценкаў]], якія называліся ''Хрулі'' або ''Хрулеўшчына'' ([[Польская мова|пол.]]: ''"Chrule"'', ''"Chrulewszczyzna"''). Яны ўзніклі ў першай палове XVIII стагоддзя на тэрыторыі маёнтка [[Порплішча]], які належаў [[Радзівілы|Радзівілам]], паміж вёскамі [[Літоўцы (Докшыцкі раён)|Літоўцы]] і [[Верацеі (Крулеўшчынскі сельсавет)|Верацеі]], за чатыры кіламетры на захад ад сучаснага аграгарадка Крулеўшчына<ref name=":3" /><ref name=":9" />. У 1765 годзе было сем засценкаў Хрулі з чатырнаццаццю гаспадаркамі<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17905462|title=Inwentarz Majętności Głembokiego.../Archiwum Akt Dawnych, sygnatura 1/354/0/25/1048/35|website=Szukaj w Archiwach|pages=32v, 33}}</ref>. У 1784 годзе комплекс засценкаў згадваецца як ''"Хруляўшчызна"'' (''"Chrulewszczyzna")''<ref name=":3">{{Кніга|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/13819|аўтар=Gawrylczyk, Bartłomiej|загаловак=Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r.|год=2005|месца=Białystok|старонкі=22-35}}</ref>. Назва ''"Хрулі"/"Хруляўшчызна"'' можа паходзіць ад прозвішча або мянушкі ''Хруль''. Інвентары маёнтка Порплішча XVIII стагоддзя не згадваюць такога прозвішча<ref name=":1" />. [[Файл:Крулеўшчына, Крулевщина, Крулевщизна, Królewszczyzna (1866).jpg|злева|міні|''"З[астенок] Крулевщизна"'' на тапаграфічнай карце 1866 года.]] На складзенай у 60-х гадах ХІХ стагоддзя тапаграфічнай карце Шуберта адно з паселішчаў падпісана як "''З[астенок] Крулевщизна"'', што можа быць звязана як з трансфармацыяй назвы, так і памылкай складальнікаў карты<ref name=":9" />. Гэтая назва ў форме ''"Крулеўшчына"'' (рус.: ''Крулевщина'') была ўжытая для станцыі на збудаванай у 1902 - 1907 гадах [[Балагое]]-[[Седльцы|Сядлецкай]] чыгункі<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7">{{Кніга|загаловак=История Белорусской железной дороги|год=2012|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|старонкі=784|isbn=978-985-02-1375-4}}</ref>, у гонар расійскага генерала, удзельніка расійска-французскай вайны 1812 года, Аляксандра Сяславіна<ref name=":8">{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/miesca/kruleushchyna-karaleushchyna.html|title=Крулеўшчына|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>. Пасля заняцця чыгуначнай станцыі Польскім Войскам у жніўні 1919 года, стала ўжывацца ранейшая яе назва, але ў польскім гучанні - ''Круляўшчызна'' (пол. ''Królewszczyzna'')<ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197923|title=Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску|author=Шыталь, Кастусь|website=Наша Ніва|date=2017-09-24}}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] замацавалася ўжыванне назвы населенага пункта ''Крулеўшчына'' (рус. ''Крулевщина''). Назва чыгуначнай станцыі запісвалася ў польскім гучанні (бел. ''Круляўшчызна'', рус. ''Крулевщизна''). У 2012 годзе назва чыгуначнай станцыі ў беларускай мове зацверджана як ''Крулеўшчына'', у рускай мове працягваецца ўжыванне формы ''Крулевщизна''<ref name=":6" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === Тэрыторыя, на якой знаходзіцца аграгарадок Крулеўшчына, у пачатку XVI стагоддзя належала да ''сяла Замшане'', якое 8 ліпеня 1511 года Сямён Аляксандравіч Чартарыйскі прадаў [[Юрый Іванавіч Зяновіч|Юрыю Іванавічу Зяновічу]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903202|title="Я Семён Александрович Чарторыский..."/Archwim Akt Dawnych, sygn. 1/354/0/23/t.170 p.6, арк. 1-2|website=Szukaj w archiwach|date=1511-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belta.by/regions/view/najden-novyj-dokument-s-datoj-pervogo-upominanija-510-letnego-sela-v-dokshitskom-rajone-457254-2021/|title=Найден новый документ с датой первого упоминания 510-летнего села в Докшицком районе|author=Щербицкий, Андрей|website=БЕЛТА|date=2021-08-27}}</ref>. Пазней гэтае ўладанне стала называцца ''Замошша'', за 2 кіламетры на поўдзень ад аграгарадка Крулеўшчына быў закладзены ''двор Замошша''. Маёнтак знаходзіўся на тэрыторыі [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]<ref name=":3" />, да першай паловы ХІХ стагоддзя быў у валоданні роду [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У апошняй чвэрці XVII - першай чвэрці XVIII стагоддзяў Замошшам валодаў [[войскі]] віленскі, [[падкаморы]] полацкі Януш Зяновіч<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/library/history/bel_history/lis/01/%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_1680-1682_%D0%B3%D0%B3..html|загаловак=Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680-1682 гг|адказны=складальнік Дзяніс Лісейчыкаў|год=2009|месца=Мінск|старонкі=66-67|isbn=978-985-6901-23-5}}</ref>, які праўдападобна заснаваў фальварак ''Янушова,'' пазней ''Янушэва'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына). [[Файл:Słabada, Hańnienskaja. Слабада, Ганьненская (1920-29).jpg|злева|міні|274x274пкс|Царква ў в. Слабада]] У 80-я гады ХVII стагоддзя мясцовасць належала да [[Уніяцтва|грэка-каталіцкай]] парафіі ў вёсцы ''Замошша'' або ''Замошская Слабада'' (цяпер - в. [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]]), дзе існавала царква святога Юрыя. У 1682 годзе сярод вёсак парафіі згадваюцца ''Бабічы'' (цяпер - у складзе аг. Крулеўшчына)<ref name=":4" />. [[Файл:Janusz Zienowcz, podkomory, dzwon, Януш Зяновіч, падкаморы, звон, Януш Зенович, подкоморий, колокол (1699).jpg|міні|240x240пкс|Звон з гербам Зяновічаў з капліцы ў Замошшы]] У канцы XVII стагоддзя Януш Зяновіч заснаваў рыма-каталіцкую капліцу ў двары Замошша. Пра час яе заснавання сведчаць званы з датамі "1680" і "1699", якія былі ў капліцы да Другой сусветнай вайны<ref name=":5" />. Звон, адліты ў 1699 годзе, знаходзіцца ў экспазіцыі [[Полацкі краязнаўчы музей|Полацкага краязнаўчага музея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://polotsk-local.museum.by/node/35870#&gid=1&pid=3|title=Колокол XVII века|website=Краеведческий музей. Витебская область, Полоцк}}</ref>. Капліца была філіяльнай у складзе [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Докшыцы)|докшыцкай парафіі]], у ёй па стане на 1700 год быў абраз Укрыжаванага Хрыста, які лічыўся цудадзейным<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://www.yumpu.com/xx/document/view/15791077/wskrzeszenia-na-pograniczu-dwoch-swiatow-iwieniec|аўтар=Fibek, Jan|загаловак=Wskrzeszenia na pograniczu dwóch światów. Dzieje Kościoła rzymsko-katolickiego w dorzeczu Berezyny i Wilji w granicach Dekanatu Dokszyckiego w Diecezji Witebskiej na Białorusi 1395–2009 r|год=2011|месца=Nowe Miasto nad Pilicą|старонкі=174, 181|isbn=83-87229-02-4}}</ref>. У 1784 годзе ва ўладаннях полацкага падкаморыя Антонія Зяновіча згадваюцца таксама вёска ''Швэплі'' і засценак ''Стралкоўскі'' (цяпер - у межах аг. Крулеўшчына), а таксама засценак ''Дубоўскія'' (прылягаў непасрэдна з поўначы да тэрыторыі аг. Крулеўшчына). Таксама згадваюцца тры сажалкі ў ''двары Янушова,'' паміж якімі была пракладзена грэбля<ref name=":3" /> (сажалкі існуюць да нашага часу пры сучаснай вул. Савецкай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radzima.org/be/mesto/yanushova.html|title=Янушэва|author=Шыталь, Кастусь|website=Radzima.org}}</ref>). === Расійская імперыя === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] (1793) тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1795 - 1797 гадах была ў складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага павета]], з 1797 да 1918 года - [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У выніку [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] тэрыторыя сучаснага аг. Крулеўшчына ўвайшла ў склад Докшыцкай воласці. У часе будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі (1902—1906) паміж вёскай Бабічы і засценкам Дубоўскія была ўзведзена станцыя [[Крулеўшчына (станцыя)|Крулеўшчына (Крулевщина)]]<ref name=":2">[https://dlib.rsl.ru/viewer/01008873638#?page=11 Альбом типовых и исполнительных чертежей сооружений железнодорожной линии Полоцк-Седлец и ветви Гродна-Мосты 1902—1906 гг. Санкт-Петербург : Техническая автолитография Георгия де-Кельш, 1907]</ref>. На станцыі быў збудаваны мураваны вакзал паводле тыпавога праекта, некалькі драўляных жылых дамоў для чыгуначнікаў, ваданапорная вежа<ref name=":2" />. 18 красавіка 1914 года станцыя перайменаваная ў Сеславіна (рус. ''Сеславино'')<ref name=":7" />. Падчас Першай сусветнай вайны станцыя Сеславіна аказалася на прыфрантавой тэрыторыі. У 1915 - 1916 гадах пракладзена вузкакалейная чыгунка да ст. Беразвечча (сучасная ст. Глыбокае), якая злучыла Балагое-Сядлецкую чыгунку з існуючым з 1897 года Свянцянскім пад'язным шляхам<ref>{{Кніга|аўтар=Сурина-Масальская, Евгения|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна|год=1995|частка=Записки беженца|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=95-102|isbn=985-11-0014-5}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Duboŭskija, Kaplica. Каралеўшчына, Дубоўскія, Капліца (1942-43).jpg|міні|267x267пкс|Капліца ва ўрочышчы Дубоўскія]] Каля станцыі Сеславіна былі збудаваныя вялікі вайсковы шпіталь, інтэнданцкія і артылерыйскія склады, чыгуначнае дэпо. Ва ўрочышчы Дубоўскія закладзеныя вайсковыя могілкі, дзе пахаваныя каля васьмідзесяці салдатаў [[Руская імператарская армія|расійскай арміі]]. Каля іх магілаў збудаваная праваслаўная капліца, другая капліца існавала на тэрыторыі вайсковага шпіталя<ref name=":8" />. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (21.02.1916).jpg|міні|[[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]] перад вайскоўцамі на пероне ст. Сеславіна (7(21) лютага 1916)|злева]]7 (21) лютага 1916 на станцыю Сеславіна прыбыў расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай ІІ]], якога сустрэла ганаровая варта 7-га Сібірскага казацкага палка. Са станцыі Мікалай ІІ выехаў на аўтамабілі ў [[Дунілавічы]], дзе правёў агляд 1-й Сібірскай стралковай дывізіі, увечары вярнуўся на станцыю і ад'ехаў цягніком у [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1916.html|title=Дневник|author=Николай ІІ}}</ref>. З лютага да лістапада 1918 года станцыя Сеславіна акупаваная нямецкімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года ў Мінску была абвешчана незалежнасць [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], у склад якой мусіла ўвайсці і Крулеўшчына. === Найноўшы час === З лістапада 1918 да жніўня 1919 года пад уладай бальшавікоў. З 1 студзеня 1919 года - у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 года занята польскімі войскамі. Станцыі вернута першапачатковая назва, але ў польскай версіі — Круляўшчызна («Królewszczyzna»)<ref>Шыталь Кастусь. Крулеўшчына ці «Крулевщизна»: чаму назва чыгуначнай станцыі настолькі адрозніваецца па-беларуску і па-руску — «Наша Ніва» — першая беларуская газета.[https://nn.by/?c=ar&i=197923]</ref>. У 1920 годзе Крулеўшчыну двойчы займала [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоная армія]]. У кастрычніку 1920 года Крулеўшчына зноў занята польскай арміяй. Побач з Крулеўшчынай былі заснаваныя польскія вайсковыя могілкі, добраўпарадкаваныя ў 1929 - 1930 гадах. ==== Польская Рэспубліка ==== У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскай мірнай дамовы]] (1921) Крулеўшчына ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Адносілася да Докшыцкай гміны [[Дунілавіцкі павет|Дунілавіцкага павета]], з 1 студзеня 1926 года - Порплішчанскай гміны [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1921 годзе ў Крулеўшчыне - 45 жылых будынкаў, 245 жыхароў, сярод якіх 127 рыма-каталікоў, 86 праваслаўных, 32 іўдзеі. 126 чалавек задэкларавалі польскую нацыянальнасць, 111 - беларускую, 8 - яўрэйскую. У вёсцы Бабічы - 56 дамоў, 279 жыхароў, засценку Крупскія - 5 дамоў, 31 жыхар, засценку Стралкоўскія - 5 дамоў, 26 жыхароў, вёсцы Швэплі - 42 дамы, 217 жыхароў, фальварку Янушэва - 5 дамоў, 56 жыхароў<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/ea74b1e6-27ce-480b-819a-e86f691a53ee?page=34|загаловак=Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 7 cz. 2, Ziemia wileńska. Powiaty : Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka|год=1923|месца=Warszawa|старонкі=21-22}}</ref>. У 1934 годзе насельніцтва Крулеўшчыны складала 1035 чалавек, з якіх 662 - рыма-каталіцкага веравызнання<ref name=":5" />. 21 верасня 1921 года, пасля перабудовы чыгуначнай лініі на еўрапейскую каляіну шырынёй 1435 мм, адкрыты прамы рух цягнікоў [[Вільня]] - [[Загацце (станцыя)|Загацце]] праз [[Падброддзе]], [[Лынтупы]], Крулеўшчыну. Па стане на 1939 год, па лініі Падброддзе - Крулеўшчына курсавалі тры пары пасажырскіх цягнікоў, адну з якіх абслугоўвалі [[Маторны вагон|маторныя вагоны]] з дызельным рухавіком (так званыя ''"тарпеды"'')<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://centrumeuropy.pl/80274286/spalinowe-torpedy-na-polnocnowschodnim-krancu-ii-rp|title=Spalinowe “torpedy” na północno-wschodnim krańcu II RP|author=Łupacz, Zmicier|website=Centrum Europy|date=2021-03-02}}</ref>. [[Файл:Karaleŭščyna, Čyhunačnaja. Каралеўшчына, Чыгуначная (1934-39) (2).jpg|міні|Шэсце падчас адзначэння дзяржаўнага свята, 30-я гг. ХХ ст.]] У Крулеўшчыне існавалі розныя падраздзяленні Польскіх дзяржаўных чыгунак: станцыя ІІІ класа, дарожны аддзел, які абслугоўваў пуць і будынкі на 415 кіламетрах чыгуначных ліній, зваротнае паравознае дэпо, электрастанцыя, амбулаторыя<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/47d9a9a0-719a-493b-aca9-d9040ae43ffc?page=430|загаловак=Rocznik Kolejowy : opracowany na podstawie źródeł urzędowych Ministerstwa Komunikacji R. 1 (1930)|год=1930|месца=Warszawa|старонкі=409-417}}</ref>. Дзейнічала грамадская арганізацыя "Чыгуначная вайсковая падрыхтоўка", якая мела клуб, бібліятэку, залу для кінапаказаў і тэатральных прадстаўленняў. Жыхары Крулеўшчыны карысталіся вадой з чыгуначнага вадаправода. Дзейнічала адно прамысловае прадпрыемства - паравы млын і [[Лесапільня|тартак]] Эткіных і Ходаса<ref>{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Zapadnaja_Bielorussija_statisticieskij_spravocnik-rus.html#60|загаловак=Западная Белоруссия (статистический справочник)|год=1939|месца=Минск|старонкі=56}}</ref><ref name=":10">{{Кніга|загаловак=Księga adresowa Polski|год=1929|месца=Warszawa|старонкі=2072}}</ref>. У 1920-я гады ў Крулеўшчыне ўзрасла колькасць каталіцкага насельніцтва, пераважна за кошт чыгуначнікаў, накіраваных для працы на мясцовым вузле. Пачаткова рыма-каталіцкія набажэнствы адбываліся ў прыстасаваным памяшканні. У 1929 - 1931 гадах па праекце [[Гіпаліт Грынцэвіч|Гіпаліта Грынцэвіча]]<ref>LVIA, 694-5-2200, арк. 1</ref> збудаваны драўляны касцёл Сэрца Езуса, які 4 кастрычніка асвяціў [[Біскупы віленскія|віленскі арцыбіскуп]] [[Рамуальд Ялбжыкоўскі]]<ref name=":9">{{Артыкул|спасылка=https://drive.google.com/file/d/1JvMZNwFyU8e9zslOydiX1oGADajzvPap/view|аўтар=Шыталь, Кастусь|загаловак=Як у 1931 годзе асвячалі касцёл у Крулеўшчыне|год=2021|мова=be|выданне=Каталіцкі Веснік|тып=газета|месяц=12|нумар=12|старонкі=5|issn=2224-9621}}</ref><ref name=":5" />. У Крулеўшчыне дзейнічала польская пачатковая школа. У 1925/26 навучальным годзе было 2 настаўнікі, 92 вучні<ref>{{Кніга|спасылка=https://polona.pl/item-view/57566861-a888-42e8-a21e-d64af1b670f9?page=453|загаловак=Szkoły powszechne Rzeczypospolitej Polskiej w roku szkolnym 1925/26 : (stan z dn. 1 grudnia 1925 roku)|год=1927|месца=Warszawa|старонкі=225}}</ref>. Вучні старэйшых класаў пачатковай (базавай) школы, а таксама вучні гімназіі ездзілі ў Глыбокае, для гэтага курсаваў спецыяльны "школьны" цягнік. У межах акцыі будаўніцтва ста школ у гонар маршалка [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ў Віленскім ваяводстве, у Крулеўшчыне быў узведзены мураваны двухпавярховы будынак сямікласнай пачатковай (базавай) школы, урачыста адчынены 10 кастрычніка 1937 года<ref>{{Артыкул|спасылка=https://polona.pl/item-view/c79ad362-2bb0-443f-ada7-df79ec58e6cd?page=19|загаловак=100 szkół na Wileńszczyźnie żywym pomnikiem wzniesionym w hołdzie Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu|год=1937|мова=pl|выданне=Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Wileńskiego|тып=часопіс|месяц=11|чысло=1|нумар=11|старонкі=342}}</ref>. Таксама ў Крулеўшчыне былі паліцэйскі ўчастак, пошта, аптэка, каля дзесяці крамаў, дзве булачныя, два рэстараны, цырульня, кнігарня. Працавалі рамеснікі некалькіх спецыяльнасцяў: адзін кравец, два разнікі<ref name=":10" />. Некаторы час дзейнічала вытворчасць цэглы, якой займаўся Марцін Клентак. ==== Другая сусветная вайна ==== З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Докшыцкага раёна. [[Файл:Крулеўшчына Крулевщизна Крулевщина Królewszczyzna (02.07.1944).jpg|міні|Чыгуначная станцыя ў момант адступлення немцаў, 2 ліпеня 1944 г.]] З 3 ліпеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года Крулеўшчына знаходзілася пад нямецкай акупацыяй<ref>{{Кніга|загаловак=Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Докшыцкага раёна|год=2004|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=261|isbn=985-11-0293-8}}</ref>. У Другую сусветную вайну на ст. Крулеўшчына размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, якія ахоўваў чыгуначны вузел і забяспечваў перавозку ваенных грузаў і войск. Станцыя была акружана сістэмай абарончых збудаванняў — дзотаў, хадоў зносін, акопаў і іншага. 17 жніўня 1943 года партызаны 1-й Антыфашысцкай брыгады штурмам авалодалі чыгуначнай станцыяй, разграмілі гарнізон, знішчылі ўсё абсталяванне станцыі, захапілі шмат зброі і боепрыпасаў. ==== Пасляваенны час ==== У 1950 годзе створана Крулеўшчынская МТС (працавала да 1957 г.). З вёскай Крулеўшчына зліліся вёскі Бабічы, Стралкоўскія і Швэплі<ref name="kr1">Памяць. Докшыцкі раён. Мінск «Беларуская Энцыклапедыя». 2004 г.</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 2687 чалавек * 2004 год — 3148 чалавек <ref name="kr1" /> * 1999 год — 3285 чалавек * 1972 год — 2611 чалавек <ref name="kr1" /> * 1921 год — 245 чалавек <ref name="kr1" /> * пач. 20 ст. — 14 двароў, 79 чалавек == Інфраструктура == У Крулеўшчыне ёсць Дом культуры (з 2004 г.), 2 бібліятэкі, [[Крулеўшчына#Крулеўшчынская сярэдняя школа|сярэдняя]] і музычная школы, 3 дзіцячых садкі, бальніца, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, 2 лазні, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, 2 сталовыя, шэраг магазінаў і гандлёвых кропак<ref name="kr1" />. == Адукацыя == [[Файл:Karaleŭščyna, Škoła. Каралеўшчына, Школа (1937).jpg|міні|Школа, 1937 г.]] У аграгарадку Крулеўшчына ёсць сярэдняя школа. Пачатак дзейнасці адукацыйных устаноў у вёсцы Крулеўшчына сягае пачатку 1920-х гадоў, калі ў населеным пункце ўзнікла сямігадовая польскамоўная школа. Асобны будынак для школы пабудаваны ў 1938 годзе<ref>{{Артыкул|аўтар=Кастусь Шыталь.|загаловак=Гісторыя Крулеўшчыны=http://westki.info/artykuly/443/historyia-krulieuschyny}}</ref>. Крулеўшчынская сярэдняя школа была адкрыта ў вёсцы Крулеўшчына ў 1954 годзе па вул. Чарняхоўскага. Праектная магутнасць школы — 640 навучэнцаў. Да 1972 году там вучылася амаль 1000 вучняў. У новым будынку па вул. Палявога школа пачала працаваць з 1 верасня 1973 года. У 2006 годзе школа перайменаваная ва УА «Крулеўшчынская дзяржаўная агульнаадукацыйная сярэдняя школа Докшыцкага раёна». У 2011 годзе адбылася яшчэ адна змена ў назве, школа перайменавана ў ДУА «Крулеўшчынская сярэдняя школа [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]»<ref name="lol">[http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 Адзел адукацыі, спорту і турызма Докшыцкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180502140610/http://dokshitsy.edu.by/ru/main.aspx?guid=2841 |date=2 мая 2018 }}{{ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Крулеўшчына. Гаспадарчая пабудова на тэр. былой в. Янушэва (01).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова на тэрыторыі былой в. Янушэва]] [[Файл:Karaleŭščyna, Serca Jezusa. Каралеўшчына, Сэрца Езуса (1937-39).jpg|міні|справа|Былы касцёл]] * Чыгуначная станцыя (XX ст.) * Казарма (пач. XX ст.) * Праваслаўная [[Спаса-Праабражэнская капліца (Крулеўшчына)|Спаса-Праабражэнская капліца]] (1915—1916 гг.), на могілках на поўнач ад Крулеўшчыны * Рускія вайсковыя могілкі (1915—1918 гг.), на поўнач ад Крулеўшчыны, каля Свята-Праабражэнскай капліцы * Польскія вайсковыя могілкі (1919—1920 гг.) * Касцёл (пабудаваны ў 1924 годзе, у 1965 годзе разабраны) * Шараговая забудова (1-я пал. XX ст.) * Гаспадарчая пабудова, на тэрыторыі былой в. Янушэва * Кантора дыстанцыі пуці (1930-я гг.) * Помнік партызанскай славы, у 1964 годзе ў гонар партызанскай баявой аперацыі пастаўлена стэла * [[Касцёл Сэрца Ісуса (Крулеўшчына)|Касцёл Сэрца Ісуса]] (2-я пал. XX ст., 1994 г.), у былой спартзале * [[Царква Раства Іаана Прадцечы, Крулеўшчына|Царква Раства Іаана Прадцечы]] (2002—2004 гг.) == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Віктаравіч Мінаеў]], ваенны дзеяч, генерал-маёр дацэнт. * [[Кастусь Шыталь]] (нар. 1990) — беларускі краязнавец, журналіст, грамадскі актывіст == Галерэя == <gallery> Файл:Бальніца Крулеўшчыны.jpg|Бальніца Крулеўшчыны Файл:Дом у Крулеўшчыне.jpg|Дом у Крулеўшчыне Файл:Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка.jpg|Царква Адсячэння галавы Яна Прадвесніка Файл:Дом ў закапанскім стыле.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у закапанскім стылі.jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Дом у "закапанскім стылі".jpg|Дом у закапанскім стылі Файл:Прыгожые дамы у Крулеўшчына.jpg|Забудова </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{гб|http://globustut.by/krulevschi/index.htm}} {{Крулеўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крулеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Крулеўшчына| ]] blhqdizeebz7mef2qitgkbmwgm2ym2j 0 239966 5219429 4996600 2026-10-16T04:45:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219429 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Старавыжыўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Старовижівський район}} |Герб = Coat of arms of Starovyzhivskyj district.png |Сцяг = Starovyzskiy rayon prapor.gif |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Старавыжыўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Старавыжыўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Валынская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />19 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Стара Выжыўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1966]] (раней існаваў у 1940—1962) |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 30641 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 27,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1121 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Starovyzhivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 725000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3346 |Паштовыя індэксы = 44400—44455 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Старавыжыўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Старовижівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Стара Выжыўка]]<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Стара Вижівка}}). Утвораны ў [[1966]] (раней існаваў у 1940—1962) годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 30641 чалавек, плошча — 1121&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 лютага 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 19 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 46 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Старавыжыўскага раёна}} {{Валынская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Старавыжыўскі раён| ]] hlhwr16uwmxkuwgfcjydxfrhbzp7p9x 0 240326 5219430 4996602 2026-10-16T05:00:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219430 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Старакасцянтыніўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Старокостянтинівський район}} |Герб = Coat of Arms of Starokostiantynivskiy Raion in Khmelnytsky Oblast.png |Сцяг = Flag of Starokostiantyniv raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Старакасцянтыніўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Старакасцянтыніўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Хмяльніцкая вобласць]] |Уключае =30 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Старакасцянтыніў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 29730 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 25,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1210 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Starokostyantynivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6824200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3854 |Паштовыя індэксы = 31110—31183 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Старакасцянтыніўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Старокостянтинівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Старакасцянтыніў]]<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Старокостянтинів}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 29730 чалавек, плошча — 1210&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 лютага 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 30 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны пасёлкаў сельскага тыпу і 97 сёлаў. == Вядомыя асобы == * [[Пётр Іванавіч Саламуха]] (нар. 1942) — беларускі палітык. * [[Мікалай Васільевіч Гнацюк]] (нар. 1952) — украінскі эстрадны спявак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Старакасцянтыніўскі раён}} {{Хмяльніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Хмяльніцкай вобласці]] ht957cclad23enn1gwysosfxdg4qf96 0 240368 5219419 4996596 2026-10-16T03:20:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219419 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Срыбнянскі раён | Арыгінальная назва = {{lang-uk|Срібнянський район}} | Герб = Sribnyanskiy rayon gerb.png | Сцяг = Sribnyanskiy rayon prapor.png | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Срыбнянскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Срыбнянскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Чарнігаўская вобласць]] | Уключае = 2 пасялковыя саветы<br />11 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Срыбнэ]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = [[1923]] | Скасаванне = 2020 | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 11501 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 20,8 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 579 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Sribnyanskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 7425100000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-4639 | Паштовыя індэксы = 17300—17351 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Срыбнянскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Срібнянський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Срыбнэ]]<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Срібне}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 11501 чалавек, плошча — 579&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 лютага 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 11 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 28 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Срыбнянскага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Срыбнянскі раён| ]] qhmen9qc4obc6mh5ao1h0tz00p25dpn 0 240387 5219436 2691637 2026-10-16T05:39:32Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Амвросііўка]] на [[Амвросіеўка]] 5219436 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Амвросіеўка]] lhpb1l33z1ebswxestsmyl82xn6cq1v 0 245712 5219559 4905772 2026-10-16T08:33:53Z GiluEr.iwleus 161439 5219559 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Заліп'е}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Заліп'е |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Zalipje,_Gomel_District.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 27|lat_sec = 20 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 50|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Гомельскі |сельсавет = Урыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046161 }} '''Залі́п'е'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zalipje}}, {{lang-ru|Залипье}}) — [[вёска]] ў [[Гомельскі раён|Гомельскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Урыцкі сельсавет|Урыцкага сельсавета]]. У 1926—1927 гадах цэнтр [[Заліпскі сельсавет|Заліпскага сельсавета]]. == Славутасць == * Мемарыяльны знак у памяць аб ахвярах генацыду (2026)<ref>{{Cite web|url=https://t.me/perviygorodskoi/44003|title=Мемориальный знак в память о жертвах геноцида открыли в д. Залипье}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Урыцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Урыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёна]] mr9qqfrw50b0qpyklzxca5lgf90d88f 0 247971 5219563 5090524 2026-10-16T09:17:40Z GiluEr.iwleus 161439 5219563 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Яскіня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 02|lat_sec = 25 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 45|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Побалаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243038329 }} '''Яскі́ня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jaskinia}}, {{lang-ru|Яскиня}}) — [[пасёлак]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Побалаўскі сельсавет|Побалаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] як сяленне ў [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]<ref>[[НГАБ]]. Ф. 333, воп. 9, спр. 20. Рэвізскія казкі Бабруйскага павета за 1795 год. Арк. 721—730.</ref>. У 1931 годзе арганізаваны калгас імя К. Я. Варашылава, працавала кузня. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Чырвоная Армія» (цэнтр — вёска [[Востраў (Рагачоўскі раён)|Востраў]]). Планіровачна складаецца з кароткай прамалінейнай мерыдыянальнай вуліцы. Забудавана драўлянымі сялянскімі сядзібамі<ref name=":0">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|2-2|Яскіня|296}}</ref>. == Насельніцтва == * 1925 год — 11 двароў. * 1959 год — 77 жыхароў<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Побалаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Побалаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] 6jsvpgpi1ylx4cxoxndh2ypjejjed6l 5219564 5219563 2026-10-16T09:17:55Z GiluEr.iwleus 161439 5219564 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Яскіня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 02|lat_sec = 25 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 45|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Побалаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243038329 }} '''Яскі́ня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jaskinia}}, {{lang-ru|Яскиня}}) — [[пасёлак]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Побалаўскі сельсавет|Побалаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] як сяленне ў [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]<ref>[[НГАБ]]. Ф. 333, воп. 9, спр. 20. Рэвізскія казкі Бабруйскага павета за 1795 год. Арк. 721—730.</ref>. У 1931 годзе арганізаваны калгас імя К. Я. Варашылава, працавала кузня. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Чырвоная Армія» (цэнтр — вёска [[Востраў (Рагачоўскі раён)|Востраў]]). Планіровачна складаецца з кароткай прамалінейнай мерыдыянальнай вуліцы. Забудавана драўлянымі сялянскімі сядзібамі<ref name=":0">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|2-2|Яскіня|296}}</ref>. == Насельніцтва == * 1925 год — 11 двароў. * 1959 год — 77 жыхароў<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Побалаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Побалаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] m9msni0vu1b8zayffawc6svujlubkf4 0 253571 5219166 4766046 2026-10-15T12:52:23Z DzBar 156353 афармленне 5219166 wikitext text/x-wiki '''Ваенны пераварот у Літве, 1926''' ({{lang-lt|1926-ųjų perversmas}}) — ваенны пераварот у Літве, які прывёў да змены дэмакратычна абранага ўрада да кансерватыўнай аўтарытарнай улады на чале з Антанасам Сметонай. Пераварот адбыўся [[17 снежня]] [[1926]] г і быў у значнай ступені арганізаваны вайскоўцамі; Роля Смятоны застаецца прадметам дыскусій. Пераварот здзейсніў Саюз літоўскіх нацыяналістаў, найбольш кансерватыўная партыя на той час <ref name="Vardys, Vytas Stanley 1997 pp. 34">Vardys, Vytas Stanley; Judith B. Sedaitis (1997). Lithuania: The Rebel Nation. Westview Series on the Post-Soviet Republics. WestviewPress. pp. 34–36. ISBN 0-8133-1839-4.</ref>. Да 1926 Саюз літоўскіх нацыяналістаў быў малавядомай нацыяналістычнай партыяй. У 1926 годзе, у яго складзе было каля 2000 чалавек і ён атрымаў толькі тры месцы ў парламенце на парламенцкіх выбарах<ref>Kamuntavičius, Rūstis; Vaida Kamuntavičienė, Remigijus Civinskas, Kastytis Antanaitis (2001). Lietuvos istorija 11–12 klasėms (in Lithuanian). Vilnius: Vaga. p. 385. ISBN 5-415-01502-7.</ref>. [[Файл:Antanas Smetona 2.jpg|міні|справа|Антанас Смятона]] Літоўская Хрысціянска-дэмакратычная партыя, найбуйнейшая партыя ў Сейме ў той час супрацоўнічала з ваеннымі і надала канстытуцыйную легітымнасьць перавароту, але не атрымала пасадаў ў новым урадзе і распусцілася ў маі [[1927]]. Пасля гэтага вайскоўцы атрымалі ўладу над грамадзянскім урадам, і ён перастаў гуляць вызначальную ролю ў палітычным жыцці. Смятона і яго партыя заставаліся ва ўладзе да 1940 года, калі Літва была акупаваная Савецкім Саюзам. ==Перадумовы== Літва была ўключана ў склад (акупавана) Расійскай імперыі ў 1795 годзе. Яна была акупавана Германіяй падчас Першай сусветнай вайны, і абвясціла сябе незалежнай дзяржавай [[16 лютага]] [[1918]]. Перыяд (1918-1920) вядомы ў гістарыяграфіі Літвы як вайна за незалежнасць. Спачатку затрымлівалася міжнароднае прызнанне і стварэнне палітычных інстытутаў Літвы. Літоўская армія змагалася з бальшавікамі, войскамі Бермонд-Авалава і Польшчай. У кастрычніку 1920 года Польшча анэксавала Вільню (былую сталіцу ВКЛ) і Віленскі край . Гэта падзея стала крыніцай спрэчак і пастаяннай напружанасці ў адносінах паміж двума дзяржавамі ў міжваенны перыяд. Другі па велічыні горад Літвы, Коўна, быў прызначаны часовай сталіцай дзяржавы. Устаноўчы сход Літвы, абраны ў красавіку [[1920]] года, у жніўні [[1922]] прыняў Канстытуцыю; выбары ў Першы Сейм адбыліся ў кастрычніку [[1922]]. найбольш спрэчным канстытуцыйным пытаннем была роля прэзідэнта. У рэшце рэшт, паўнамоцтвы ўрада былі перададзены на карысць аднапалатнага парламенту (Сейм). Члены Сейма абіраліся народам на трохгадовы тэрмін. Кожны новы Сейм абіраў прэзідэнта, які быў ўпаўнаважаны прызначаць прэм'ер-міністра. Прэм'ер-міністр зацвярджаў кабінет міністраў. Прэзідэнцкі тэрмін быў абмежаваны не больш за два трохгадовых тэрміна запар<ref>Laučka, Juozas B. (Fall 1986). "The Structure And Operation Of Lithuania's Parliamentary Democracy 1920–1939". Lituanus 32 (3). ISSN 0024-5089. Retrieved 2008-03-04.</ref>. Парламенцкая сістэма выявілася няўстойлівай. У перыяд з лістапада 1918 года па снежань 1926 года было сфармавана 11 кабінетаў міністраў <ref name="Crampton, R. J. 1994 p. 102">Crampton, R. J. (1994). Eastern Europe in the Twentieth Century. Routledge. p. 102. ISBN 0-415-05346-3. Retrieved 19 June 2010.</ref>. Асноўнымі палітычнымі ўдзельнікамі перавароту былі актыўныя дзеячы перыяду руху за незалежнасць і ў першыя гады рэспублікі: Антанас Смятона быў першым прэзідэнтам Літвы ў перыяд з красавіка 1919 па чэрвень 1920. Затым ён адышоў ад актыўнай палітычнай дзейнасці. Публікаваў палітычную крытыку - праз гэта быў зняволены на кароткі тэрмін у 1923<ref>"Antanas Smetona". Institution of the President of the Republic of Lithuania. Archived from the original on 30 March 2008. Retrieved 2008-03-09.</ref>; Аўгусцінас Вальдемарас прадстаўляў Літву на Брэсцкіх перамовах у 1918 годзе і пазней быў прэм'ер-міністрам, міністрам абароны і міністрам замежных спраў. Ён сышоў у адстаўку ў 1920 годзе, працягваў пісаць і публікаваць палітычную крытыку, праз якую таксама быў прысуджаны да кароткага тэрміну зняволення <ref>Vaičikonis, Kristina (Fall 1984). "Augustinas Voldemaras". Lituanus 30 (3). ISSN 0024-5089. Retrieved 2008-03-10.</ref>; Казіс Грынюс узначальваў камісію па рэпатрыяцыі пасля Першай сусветнай вайны, і быў кіраўніком Шостага Кабінета міністраў у Першым і Другім складах Сейма<ref>"Kazys Grinius". Institution of the President of the Republic of Lithuania. Archived from the original on 30 March 2008. Retrieved 2008-03-09.</ref>. [[Мікалас Слежавічус]] быў прэм'ер-міністрам у 1918 і 1919 годзе, курыраваў арганізацыю літоўскіх узброеных сілаў у 1920 годзе, і быў членам Другога Сейма паміж 1922 і 1926<ref>"Mykolas Sleževičius" (in Lithuanian). Seimas of the Republic of Lithuania. Retrieved 2008-03-09.</ref>. ==Выбары ў парламент, 1926== {| class=wikitable align=right |- ! colspan=2 | Рэзультаты парламенцкіх выбараў ў Літве, 1926<ref>{{cite book | last=Eidintas | first=Alfonsas | title=Lietuvos Respublikos prezidentai | url=https://archive.org/details/lietuvosrespubli0000eidi | year=1991 | publisher=Šviesa | location=Vilnius | isbn=5-430-01059-6 | pages=[https://archive.org/details/lietuvosrespubli0000eidi/page/104 104]|language=lt}}</ref> |- ! Партыя !! Колькасць месцаў |- | Літоўская хрысціянска-дэмакратычная партыя (''krikdemai'') || 30 |- | Сялянскі Народны Саюз (''liaudininkai'') || 22 |- | Сацыял-Дэмакратычная партыя Літвы (''socdemai'') || 15 |- | Літоўскі нацыянальны Саюз (''tautininkai'') || 3 |- | Партыя фермераў || 2 |- | Партыя нацыянальных меншасцяў (немцы, габрэі, палякі) || 13 |- ! Усяго !! 85 |} Паміж 8 і 10 мая 1926 года, былі праведзены чарговыя выбары ў Трэці Сейм. Упершыню з 1920 года, блок на чале з літоўскай Хрысціянска-дэмакратычнай партыяй, якую моцна падтрымлівала Рымска-каталіцкай царква і духавенства, не атрымаў большасці месцаў у парламенце. Літоўскія грамадзяне былі расчараваныя гэтай партыяй, а яе члены былі ўцягнутыя ў некалькіх фінансавых скандалаў: Юозас Пурыцкас, злоўжываючы сваімі дыпламатычнымі паўнамоцтвамі ў Маскве быў уцягнуты ў скандал з какаінам і сахарынам; Элізэюс Драўгеліс і Пятрас Ёсукас былі ўдзельнікамі скандалу, звязанага з закупкамі замежных тавараў замест літоўскіх; міністр фінансаў, Вітаўтас Петруліс, пералічыў вялікую суму грошай з дзяржаўнага бюджэту на яго асабісты рахунак<ref>Eidintas, Alfonsas (1991). Lietuvos Respublikos prezidentai (in Lithuanian). Vilnius: Šviesa. pp. 87–95. ISBN 5-430-01059-6.</ref>. Стратэгіі партыі для барацьбы з эканамічным крызісам ўспрымаліся як неэфектыўныя<ref name="Kulikauskas, Gediminas 2002">Kulikauskas, Gediminas (2002). "1926 m. valstybės perversmas". Gimtoji istorija. Nuo 7 iki 12 klasės (in Lithuanian). Vilnius: Elektroninės leidybos namai. ISBN 9986-9216-9-4. Archived from the original on 26 February 2008. Retrieved 2008-02-23.</ref>. Дадатковая напружанасць ўзнікла, калі Канкардат 1925 года ў аднабаковым парадку прызнаў Вільню царкоўнай правінцыяй Польшчы, нягледзячы на запыты з Літвы аб кіраўніцтве Вільняй непасрэдна з Рыма <ref name="Gerutis, Albertas 1984 pp. 216">Gerutis, Albertas (1984). "Independent Lithuania". In Ed. Albertas Gerutis. Lithuania: 700 Years. translated by Algirdas Budreckis (6th ed.). New York: Manyland Books. pp. 216–221. ISBN 0-87141-028-1. LCC 75-80057</ref> Папа фактычна прызнаў польскія прэтэнзіі на Вільню, што стала прычынай страты даверу да літоўскіх хрысціянскіх дэмакратаў<ref name="Crampton, R. J. 1994 p. 102"/>. Дыпламатычныя адносіны былі разарваныя <ref name="Gerutis, Albertas 1984 pp. 216"/>, і не палепшыліся, калі ў красавіку 1926 Папа Пій XI у аднабаковым парадку стварыў і рэарганізаваў літоўскую царкоўную правінцыю без уліку літоўскіх прапаноў і патрабаванняў<ref>Eidintas, Alfonsas (1991). Lietuvos Respublikos prezidentai (in Lithuanian). Vilnius: Šviesa. pp. 50–51. ISBN 5-430-01059-6.</ref>. Сялянскі саюз і сацыял-дэмакраты сфармавалі левую кааліцыю ў апазіцыі да хрысціянскіх дэмакратаў. Але кааліцыя не склала большасць, і тады ў яе ўвайшлі прадстаўнікі меншасцяў Літвы: немцаў Клайпедскага краю, палякаў, габрэяў і <ref name="Vardys, Vytas Stanley 1997 pp. 34"/> [[7 чэрвеня]], [[Казіс Грынюс]] быў абраны 3-м [[Прэзідэнт Літвы|Прэзідэнтам Літвы]] і [[Мікалас Слежавічус]] стаў прэм'ер-міністрам. Абодва былі сябрамі Сялянскага народнага саюза. ==Пераварот== [[Файл:Lithuanian coup 1926.png|міні|Брашура, якая распаўсюджвалася пасля перавароту ў Коўне]] Позна ўвечары 16 снежня, савецкі консул паведаміў Слежавічусу аб магчымым перавароце ў наступную ноч, але Слежавічус не звярнуў увагі на гэта папярэджанне<ref>Žalys, Vytautas (2006). Lietuvos diplomatijos istorija (1925-1940). T-1. Vilnius: Versus aureus. p. 210. ISBN 9955-699-50-7.</ref>. Пераварот пачаўся ў ноч на 17 снежня 1926 на 60-годдзе Прэзідэнта Казіса Грынюса, якое святкавалася ў Коўне, з удзелам шматлікіх дзяржаўных чыноўнікаў. Ноччу войскі занялі цэнтральныя ваенныя і ўрадавыя ўстановы і арыштавалі некалькі чалавек. Палкоўнік Казіс Шкірпа, які ініцыяваў праграму ваеннай рэформы<ref>Gerutis, Albertas (1984). "Independent Lithuania". In Ed. Albertas Gerutis. Lithuania: 700 Years. translated by Algirdas Budreckis (6th ed.). New York: Manyland Books. pp. 216–221. ISBN 0-87141-028-1. LCC 75-80057.</ref>, паспрабаваў аб'яднаць войскі супраць перавароту, але неўзабаве быў арыштаваны<ref>Kamuntavičius, Rūstis; Vaida Kamuntavičienė, Remigijus Civinskas, Kastytis Antanaitis (2001). Lietuvos istorija 11–12 klasėms (in Lithuanian). Vilnius: Vaga. pp. 376–379. ISBN 5-415-01502-7.</ref>. Сейм быў разагнаны і прэзідэнт Грынюс быў змешчаны пад хатні арышт. Палкоўнік Павілас Плехавічус быў вызвалены з турмы (ён адбываў 20-дзённы тэрмін пасля бойкі з іншым афіцэрам) і быў абвешчаны дыктатарам Літвы<ref name="Kulikauskas, Gediminas 2002"/>. У той жа дзень, палкоўнік Плехавічус прапанаваў Смятоне стаць новым прэзідэнтам і нармалізаваць сітуацыю. Ваенныя імкнуліся стварыць уражанне, што пераварот быў выключна іх ініцыятывай, што Смятона не ўдзельнічалі зусім, і што ён далучыўся да яго толькі ў адказ на запрашэнне, каб служыць у якасці «выратавальніка нацыі»<ref name="Kulikauskas, Gediminas 2002"/>. Прэм'ер-міністр Слежавічус падаў у адстаўку, і прэзідэнт Грынюс прызначыў [[Аўгусцінас Вальдзямарас|Аўгусцінаса Вальдемараса]] ў якасці новага прэм'ер-міністра. [[Файл:Kazys Grinius.jpg|міні|злева|[[Казіс Грынюс]]]] Смятона і Вальдэмарас, як прадстаўнікі Нацыянальнага Саюза Літвы, запрасілі хрысціянскіх дэмакратаў далучыцца да іх у фармаванні новага ўрада. Яны пагадзіліся неахвотна. Хрысціянскія дэмакраты лічылі, што яны маглі б лёгка перамагчы ў пазачарговых выбарах у Сейм, прыйсці да ўлады канстытуцыйным шляхам і пазбегнуць прамой сувязі з пераваротам<ref name="Eidintas, Alfonsas 1999 pp. 53">Eidintas, Alfonsas; Vytautas Žalys; Alfred Erich Senn (September 1999). Ed. Edvardas Tuskenis, ed. Lithuania in European Politics: The Years of the First Republic, 1918–1940 (Paperback ed.). New York: St. Martin's Press. pp. 53–58. ISBN 0-312-22458-3.</ref>. У адпаведнасці з гэтай стратэгіяй, яны дазволілі членам Нацыянальнага саюза Літвы заняць важная пасты ва Ўрадзе. Першапачаткова прэзідэнт Грынюс адмовіўся сысці ў адстаўку, але пераканаўся, што польскі ўварванне непазбежнае. Смятона пакляўся выконваць канстытуцыю<ref name="Eidintas, Alfonsas 1999 pp. 53"/>. На 19 снежаня 42 дэлегаты сейма сустрэліся (без сацыял-дэмакратаў і сялянскага народнага саюза) і абралі Аляксандраса Стульгінскіса новага спікерам Сейма. На працягу некалькіх гадзін, перш чым Смятона быў абраны прэзідэнтам, Стульгінскіс быў фармальным кіраўніком дзяржавы (38 дэпутатаў прагаласавалі за, двое супраць, і двое ўстрымаліся)<ref name="Eidintas, Alfonsas 1999 pp. 53"/>. Сейм вынес вотум даверу новаму кабінету міністраў, створанаму Вальдемарасам , Канстытуцыйныя фармальнасці былі выкананыя <ref name="Gerutis, Albertas 1984 pp. 216"/> Нацыянальны саюз Літвы замацаваны іншыя галоўныя ролі: Антанас Меркіс стаў на чале міністэрства абароны, а Ігнас Мустэйкіс на чале міністэрства ўнутраных спраў <ref name="Eidintas, Alfonsas 1999 pp. 53"/>. ==Крыніцы== <references /> {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]] [[Катэгорыя:1926]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты]] gkmw6hp8mytmy40p3c1662mo5zuvxmr 10 266815 5219252 5213391 2026-10-15T17:16:29Z Siliyiw 169172 5219252 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя па сельсавеце | Назва шаблону = Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён) | Назва = [[Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)|Гарадзішчанскі сельсавет]] | Краіна = Беларусь | Вобласць = Брэсцкая | Раён = Пінскі | Герб = | Цэнтр = [[Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)|Гарадзішча]] | Пасёлкі = [[Грады (Пінскі раён)|Грады]] | Аграгарадкі = | Вёскі = [[Высокае (Пінскі раён)|Высокае]]{{*}} [[Вулька Гарадзішчанская]]{{*}} [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішча]]{{*}} [[Заазер’е (Пінскі раён)|Заазер’е]]{{*}} [[Клін (Пінскі раён)|Клін]]{{*}} [[Крывічы (Пінскі раён)|Крывічы]]{{*}} [[Кудрычы (Пінскі раён)|Кудрычы]]{{*}} [[Купяцічы]]{{*}} [[Пачапава (Пінскі раён)|Пачапава]]{{*}} [[Плошчава]]{{*}} [[Сушыцк]] | Хутары = }} 2d3yuh78l3zbgtng56h14t2did3dhqg 10 267430 5219465 2083209 2026-10-16T05:44:52Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Сакульскі павет]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219465 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 0 279390 5219148 4846765 2026-10-15T12:01:20Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Анімэ]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5219148 wikitext text/x-wiki {{Картка:Сайт |назва= Anime News Network |лагатып= [[Файл:Anime News Network logo.svg|260px]] |url=<span class="plainlinks">http://www.animenewsnetwork.com/</span> |скрыншот= |commercial=Так |размяшчэнне= |тып=навінавы сайт, база дадзеных |рэгістрацыя=Свабодная |уладальнік=Крыстафэр МакДональд (галоўны рэдактар) |аўтар=Мноства аўтараў<ref name="who operates">{{cite web|title=Кто управляет ANN? | lang = en |url=http://www.animenewsnetwork.com/faq#who_operates_ann |work=[[FAQ]]|publisher= Anime News Network|access-date= 19.08.2008 }}</ref><ref>{{cite web|title=Staff List |url=http://www.animenewsnetwork.com/staff.php| publisher=Anime News Network |datepublished =2007|access-date= 19.08.2008 }}</ref> |пачатак працы=[[1998]] |бягучы статус=Працуе |абарот= |прыбытак= }} '''Anime News Network''' ([[Англійская мова|англ.]] «Сетка навін анімэ», скарочана ANN) — англамоўны вэб-сайт, прысвечаны [[анімэ]]-індустрыі. На ім публікуюцца навіны анімэ, мангі, папулярнай японскай музыкі і нататкі, звязаныя з культурай [[отаку]] ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] і [[Японія|Японіі]], а таксама — зрэдку — у астатніх частках свету<ref name="what is ann">{{cite web|title= Што такое ANN? | lang = en |url=http://www.animenewsnetwork.com/faq#what_is_ann|work=FAQ|publisher=Anime News Network |access-date= 19.08.2008 }}</ref>. На сайце размяшчаюцца аглядныя артыкулы, дзейнічае вэб-форум і энцыклапедыя, якая змяшчае вялікую колькасць інфармацыі пра анімэ і [[Манга (мастацтва)|мангу]] ад японскіх і англійскіх вытворцаў, пра незразумелыя тэрміны, саўндтрэкі, даступныя кароткія апісанні сюжэту і карыстальніцкі рэйтынг<ref name="scifiweekly">{{cite web|last=Dellamonica|first=A.M.|title=Сайт тыдня — Anime News Network|lang=en|work=[[Sci Fi Weekly]]|publisher=SciFi.com|datepublished=[[7 сентября]] [[2004]] года|url=http://www.scifi.com/sfw/sites/sfw11410.html|access-date=19.08.2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226010026/http://www.scifi.com/sfw/sites/sfw11410.html|archive-date=26 лютага 2009|url-status=dead}}</ref>. == Гісторыя == Сайт был заснаваны Джасцінам Сэвакісам (англ. Justin Sevakis) у ліпені 1998 года. У маі 2000 г. да каманды далучыўся цяперашні галоўны рэдактар Крыстафер МакДональд (англ. ''Christopher Macdonald''), які замяніў мінулага рэдактара Айзэка Аляксандэра (англ. ''Isaac Alexander''). 7 верасня 2004 года амерыканскі тэлеканал Sci Fi Channel назваў Anime News Network сайтам тыдня. Па стане на люты 2008 года ANN займае другі радок у рэйтынгу 25 лепшых сайтаў па версіі Active Anime. Акрамя таго, сайт удзельнічае ў выданні часопіса [[Protoculture Addicts]]<ref name="join forces">{{cite press release | title = Anime News Network and Protoculture Addicts Join Forces | publisher = [[Protoculture Addicts]] | date = [[18 сентября]] [[2004]] года | url = http://www.protoculture.ca/PA/PR040918.htm | access-date = 2008-01-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20040928074851/http://www.protoculture.ca/PA/PR040918.htm | archive-date = 28 верасня 2004 | url-status = dead }}</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.animenewsnetwork.com Афіцыйны сайт] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Сайты пра анімэ]] 5gxsq82lytqylag123gcb74b93s3ogq 0 294914 5219249 4420057 2026-10-15T17:12:23Z Siliyiw 169172 5219249 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гарадзішча, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Гарадзішча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Пасёлак_Гарадзішча_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Гарадзі́шча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haradzišča}}, {{lang-ru|Городище}}) — [[пасёлак]] у [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр [[Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна]] [[Катэгорыя:Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)| ]] soti6cmg7xk1mop7rfnfnjhmc9vnazk 5219397 5219249 2026-10-15T22:04:55Z Modallwmbw 165843 5219397 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гарадзішча, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Гарадзішча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Пасёлак_Гарадзішча_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Гарадзі́шча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haradzišča}}, {{lang-ru|Городище}}) — [[пасёлак]] у [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр [[Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. == Славутасць == * [[Гарадзішча]] перыяду ранняга жалезнага веку, ранняга сярэднявечча (1-е тысячагоддзе да н.э. – XIII стагоддзе н.э.), на заходняй ускраіне, на ўсходнім беразе возера [[Гарадзішчанскае]] — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|113В000557}}. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна]] [[Катэгорыя:Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)| ]] 61r5u835hh55dd0j2q2h4l2q5ecmcgb 5219398 5219397 2026-10-15T22:08:47Z Modallwmbw 165843 5219398 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гарадзішча, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Гарадзішча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Пасёлак_Гарадзішча_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Гарадзі́шча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haradzišča}}, {{lang-ru|Городище}}) — [[пасёлак]] у [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр [[Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчана чыгуначная станцыя [[Ясельда (станцыя)|Ясельда]]. == Славутасць == * [[Гарадзішча]] перыяду ранняга жалезнага веку, ранняга сярэднявечча (1-е тысячагоддзе да н.э. – XIII стагоддзе н.э.), на заходняй ускраіне, на ўсходнім беразе возера [[Гарадзішчанскае]] — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|113В000557}}. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна]] [[Катэгорыя:Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)| ]] cwmig9kjtcelisbjh7fs34yo3l207rq 0 294916 5219399 4876246 2026-10-15T22:09:57Z Modallwmbw 165843 5219399 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Заазер’е}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Заазер’е |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Zaazierje,_Pinsk_District.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 10|lat_sec = 02 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 15|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242997155 }} '''Заазе́р’е'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaazierje}}, {{lang-ru|Заозерье}}) — [[вёска]] ў [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. == Славутасць == * Паселішча перыяду мезаліту, неаліту (6–3-е тысячагоддзі да н.э.), 0,2 км на поўнач, паміж воз. [[Гарадзішчанскае]] і р. [[Ясельда]] — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|113В000561}}. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна]] 4vdw0t424c9hnt8zzoxzq0dzoj73wco 0 307939 5219147 2831180 2026-10-15T12:00:17Z DzBar 156353 катэгорыі 5219147 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Зачараваныя}} {{Тэлесерыял | RusTitle = Зачараваныя | OrigTitle = Charmed | image = | caption = | format = [[фэнтэзі]] | runtime = 40-45 хв | composer = | creator = | producer = | script = | starring = [[Шэнэн Доэрці]]<br />[[Холі Мэры Комбс]]<br />[[Аліса Мілана]]<br />[[Роўз Мак-Гоўэн]]<br />[[Браян Краўзэ]]<br />[[Дорыян Грэгары]]<br />[[Тэд Кінг]]<br />[[Грэг Воган]]<br />[[Джуліян Мак-Мэхан]]<br />[[Дру Фулер]]<br />[[Кейлі Куака]] | country = {{Сцягафікацыя|ЗША}} | picture_format = [[480i]] ([[SDTV]]) | network = [[The WB]] | first_aired = 17 красавіка [[1998]] | last_aired = 21 мая [[2006]] | num_seasons = 8 | num_episodes = 178 | list_episodes = Спіс эпізодаў тэлесерыяла «Зачараваныя» | website = | status = | imdb_id = | tv_com_id = }} '''«Зачараваныя»''' ({{lang-en|Charmed}}) — [[ЗША|амерыканскі]] тэлесерыял у жанры [[фэнтэзі]], створаны Канстанс М. Бёрдж і зняты студыяй Аарона Спелінга, пры ўдзеле Брэда Кёрна ў якасці шоуранера. Было выпушчана восем сезонаў, 7 кастрычніка 1998 да 21 мая 2006 года на The WB Television Network. Серыял распавядае пра трох сястраў-ведзьмаў, вядомых як «Зачараваныя», самых магутных добрых ведзьмах ў гісторыі, якія змагаюцца са злымі істотамі, такімі як дэманы і калдуны. Першыя тры сезоны апавядалі пра сёстраў Пру ([[Шэнэн Доэрці]]), Пайпер ([[Холі Мэры Комбс]]) і Фібі ([[Аліса Мілана]]). Пасля смерці Пру ў фінале трэцяга сезона, сястра па маці Пэйдж Мэцьюс ([[Роўз Мак-Гоўэн]], займае яе месца ў тройцы. «Зачараваныя» за перыяд сваёй трансляцыі дамогся як пахвалы ад крытыкаў, так і камерцыйнага поспеху. Пілотны эпізод у 1998 прыцягнуў 7,7 млн гледачоў, лепшая лічба для прэм'еры ў гісторыі невялікага канала The WB ў той перыяд. == Зноскі == <references /> {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 1998 года]] [[Катэгорыя:Фэнтэзійныя тэлесерыялы]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] p53uckg8ept1i0fim6m6k1eyurosodd 0 308749 5219268 5167057 2026-10-15T18:18:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219268 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Калчак, значэнні{{!}}Калчак}} '''Соф’я Фёдараўна Калчак''' ({{lang-ru|Софья Фёдоровна Колчак}}; {{ДН|||1876}}, [[Камянец-Падольскі]] — {{ДС|||1956}}, [[Францыя]]) — жонка [[адмірал]]а [[Калчак|Аляксандра Калчака]]. У яе гонар у [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым акіяне]] названы востраў Соф’і ([[Карскае мора]], архіпелаг Нордэншэльда)<ref>[http://www.ccssu.crimea.ua/tnu/structure/geo_fac/department/oceanology/oceanolog/ocean_02/02_women_names.htm Жіночі імена в російській топоніміці]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}</ref> і мыс Соф’і ([[Усходне-Сібірскае мора]], востраў Бенета)<ref>[http://echo.msk.ru/programs/geog/17105/ Жива географія]{{ref-ru}}</ref>. Дзявочае прозвішча — '''Амі́рава'''. == Біяграфія == Соф’я Амірава нарадзілася ў [[1876]] годзе ў губернскім горадзе [[Камянец-Падольскі]]. Яе бацька — сапраўдны стацкі саветнік Фёдар Васільевіч Аміраў — быў начальнікам Падольскай казённай палаты<ref>Список чинам, состоящим на службе в Подольской губернии. Составлен на 1 июня 1872 года.&nbsp;— Каменец-Подольск, 1872.&nbsp;— С.&nbsp;33.</ref>. Памёр у 1889 годзе<ref>[http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=100696 Оміров Ф. В.] {{Недаступная спасылка}}</ref>, чакаючы прызначэння на пасаду губернатара [[Падольская губерня|Падольскай губерні]], якой фактычна кіраваў у апошнія гады свайго жыцця<ref>''Колчак Р. А.'' Адмирал Колчак. Его род и семья (из семейной хроники) // Военно-исторический вестник.&nbsp;— Париж, 1960.&nbsp;— №&nbsp;16.</ref>. Маці — Дар’я Фёдараўна Каменская — была дачкой генерал-маёра Фёдара Каменскага, дырэктара Ляснога інстытута і сястрой вядомага расійскага скульптара Фёдара Фёдаравіча Каменскага. Соф’я была адзінаццатым дзіцем у сям’і (з 12). {{зноскі}} == Літаратура == * ''Колчак Р. А.'' Адмирал Колчак. Его род и семья (из семейной хроники) // Военно-исторический вестник.&nbsp;— Париж, 1960.&nbsp;— №&nbsp;16. * [http://militera.lib.ru/bio/plotnikov/02.html ''Плотников И. Ф.'' Александр Васильевич Колчак. Жизнь и деятельность.&nbsp;— Ростов-на-Дону: Феникс, 1998.] * [http://www.cargobay.ru/news/rossijjskaja_gazeta/2003/1/10/id_166895.html ''Черкашин Николай''. Вдова Колчака // Российская газета.&nbsp;— 2003.&nbsp;— 10 января.]{{Недаступная спасылка}} * ''Масленников Борис''. Морская карта рассказывает.&nbsp;— Москва, 1986.&nbsp;— С.&nbsp;201. * ''Будзей Олег''. Острів Софії: Невідомі кам’янчани // Подолянин.&nbsp;— 2008.&nbsp;— 31 жовтня.&nbsp;— С.&nbsp;9. == Спасылкі == * [http://www.pseudology.org/people/Timireva_Kniper_AV.htm Фатех Вергасов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080621025214/http://www.pseudology.org/people/Timireva_Kniper_AV.htm |date=21 чэрвеня 2008 }}{{ref-ru}} * [http://admiralfilm.ru/peace/bio/336/index.phtml Біографія Софії Колчак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081028185435/http://admiralfilm.ru/peace/bio/336/index.phtml |date=28 кастрычніка 2008 }}{{ref-ru}} * [http://www.tobolsk.org/almanah/articles/1200.html ''Шихатов Иван''. «Правитель Омский», потомок янычара // Омск: Альманах.&nbsp;— Выпуск 7.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110728113557/http://www.tobolsk.org/almanah/articles/1200.html |date=28 ліпеня 2011 }} * [http://www.navylabs.ru/navy/kolchak/ ''Черкашин Н.'' «Имя Софьи» // Вокруг света.&nbsp;— 2002.&nbsp;— №&nbsp;6.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081107024124/http://www.navylabs.ru/navy/kolchak/ |date=7 лістапада 2008 }} {{Аляксандр Калчак}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калчак Соф’я Фёдараўна}} nzcjclz69qvgz8gr8fwap5o4a1rux6j 0 324619 5219162 5192304 2026-10-15T12:38:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219162 wikitext text/x-wiki {{Група астравоў |Назва = Селважэнс |Нацыянальная назва = pt/Selvagens |Карта = Islas Selvagens map be.png |Подпіс карты = Карта астравоў Селважэнс |Архіпелаг = Мадэйра |Пазіцыйная карта = Афрыка |Акваторыя = Атлантычны акіян |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min =8 |lat_sec = 43 |lon_dir = W|lon_deg = 15|lon_min = 51|lon_sec = 53 |CoordScale = |Колькасць астравоў = 18 |Найбуйнейшы востраў = Селважэм-Грандэ |Агульная плошча = 2.73 |Найвышэйшы пункт = 163 |Краіна = Партугалія |Насельніцтва = 4 |Год перапісу = 2011 |Выява = Selvagem Pequena - 1ago04.jpg |Подпіс выявы = Паўночны бераг Селважэм-Пекена |Катэгорыя на Вікісховішчы = Ilhas Selvagens }} '''Астравы Селважэнс''' ({{lang-pt|Ilhas Selvagens}}) — [[архіпелаг]] на ўсходзе [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]]. Падпарадкаваны адміністрацыі [[Мадэйра|Мадэйры]] ([[Партугалія]]). На астравы таксама прэтэндуе [[Іспанія]]. Агульная плошча — 2,73 км². == Геаграфія == Астравы Селважэнс месцяцца на ўсходзе [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]] ў 294,3 км на паўднёвы ўсход ад [[востраў Мадэйра|вострава Мадэйра]], у 118,5 км на поўнач ад [[Канарскія астравы|канарскага]] [[Востраў Тэнэрыфэ|вострава Тэнерыфэ]], у 573,4 км на захад ад атлантычнага ўзбярэжжа [[Марока]], у 993,5 км на паўднёвы захад ад [[кантынент]]альнага ўзбярэжжа [[Партугалія|Партугаліі]]. Архіпелаг налічвае 18 [[востраў|астравоў]] і [[скала|скал]]. Яны падзяляюцца на паўночную і паўднёвую групы. Найбуйнейшы востраў паўночнай групы і ўсяго архіпелага — [[Селважэм-Грандэ]] (2,45 км²). Найбуйнейшы востраў паўднёвай групы — Селважэм-Пекена (0,2 км²). Усе астравы маюць [[вулкан]]ічнае паходжанне. Селважэнс лічыцца найстаражытнейшым з усіх архіпелагаў [[Макаранезія|Макаранезіі]], паколькі сфарміраваўся 60 — 27 мілёнаў гадоў таму. Паверхня плоская, месцамі скалістая, складаецца пераважна [[базальт]]амі. На буйных астравах вылучаюцца пікі — рэшткі старажытных вулканаў. Найвышэйшым з'яўляецца пік Аталая (163 м) на Селважэм-Грандэ. [[Клімат]] [[міжземнаморскі клімат|міжземнаморскі]]. Сярэдняя гадавая тэмпература трымаецца на ўзроўні +18,6°C. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў — 691,6 мм. == Прырода == З [[1971]] г. астравы Селважэнс з'яўляюцца [[прырода|прыродным]] запаведнікам. [[Флора]] прадстаўлена каля 100 відамі судзінкавых [[раслін|раслін]]. Прычым, колькасць эндэмікаў на адзінку плошчы самая высокая ў [[Макаранезія|Макаранезіі]]. Распаўсюджаны [[фікус]]ы, [[лотас]]ы, розныя [[трава|травы]]. Каля берагоў налічваецца 173 віды марскіх [[Водарасці|водарасцяў]]. Архіпелаг — важнае месца для гнездавання марскіх [[птушкі|птушак]]. Усяго налічваецца каля 70 відаў птушак, 8 з якіх — эндэмікі паўднёвай Макаранезіі. У [[скала]]х сустракаюцца рэдкия віды [[Бруханогія малюскі|бруханогіх]]. [[Сысуны]] цалкам адсутнічаюць. Навакольныя воды насяляюць [[кефалевыя]], [[кіты]], [[марскія чарапахі]]. == Гісторыя == Першае [[пісьмо]]вае апісанне, якое сведчыла аб адкрыцці астравоў, была пакінута [[Партугалія|партугальскім]] мараплаўцам [[:pt:Diogo Gomes|Дыёгу Гомешам дэ Сінтра]], які наведаў іх падчас вяртання з [[Гвінея (рэгіён)|Гвінеі]] ў [[1438]] г. Ён даў ім сучасную назву (літаральна "Дзікія астравы"). Аднак Дыёгу Гомеш паведамляў, што архіпелаг ужо наведваўся зборшчыкамі [[Лішайнікі|лішайнікаў]]. Сапраўднымі першаадкрывальнікамі маглі быць [[Венецыянская рэспубліка|венецыянцы]] [[:en:Domenico and Francesco Pizzigano|Даменіка і Франчэска Піцыгана]] ў [[1364]] г. Нягледзячы на малыя памеры, Селважэнс прыцягвалі еўрапейцаў як прыдатныя месцы стаянак караблёў пры пераходзе праз [[Атлантычны акіян|Атлантыку]], тут здабывалі [[малюскі|малюскаў]] і мясцовы від лішайнікаў, з якога на [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірынейскім паўвостраве]] выраблялі чырвоны [[пігмент]]. У [[16 стагоддзе|XVI]] ст. астравы трапілі ў прыватную маёмасць і неаднаразова пераходзілі з рук у рукі. Большасць валадароў Селважэнс жылі на [[Мадэйра|Мадэйры]]. У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. неаднаразова рабіліся няўдалыя спробы адшукаць на астравах [[пірацтва|пірацкія]] скарбы. Да [[Другая сусветная вайна|II Сусветнай вайны]] іх стала наведвалі паляўнічыя на [[птушкі|птушак]]. У [[1971]] г. урад Партугаліі набыў архіпелаг і стварыў на яго тэрыторыі запаведнік. Паляванне на птушак было забаронена, абмежаваны лоў [[рыбы]]. У [[2002]] г. Селважэнс трапілі ў папярэдні спіс [[сусветная спадчына|сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]. У [[1911]] г. урад [[Іспанія|Іспаніі]] абвясціў аб імкненні уключыць Селважэнс у склад сваіх валоданняў на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]. У [[2005]] г. у раёне архіпелага былі затрыманы некалькі іспанскіх рыбалоўных суднаў. У [[2013]] г. Іспанія звярнулася да [[ААН]] са скаргай, у якой заяўляла, што Селважэнс — [[скала|скалы]], вакол якіх нельга ўсталёўваць марскую мяжу. У [[2014]] г. некалькі жыхароў Канар правялі на Селважэнс акцыю пратэста. У [[2015]] г. на Селважэнс спыняўся прэзідэнт Партугаліі. == Спасылкі == * [http://www.visitmadeira.pt/selvagens visitmadeira.pt] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160607084952/http://www.visitmadeira.pt/selvagens |date=7 чэрвеня 2016 }} * [https://web.archive.org/web/20250807010148/http://selvagens.seawatching.net/general.html selvagens.seawatching.net] * [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1742/ unesco.org] * [http://pnm.pt/index.php?option=com_content&view=article&id=4&Itemid=19&lang=pt Reserva Natural das Ilhas Selvagens] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160713091000/http://www.pnm.pt/index.php?option=com_content&view=article&id=4&Itemid=19&lang=pt |date=13 ліпеня 2016 }} [[Катэгорыя:Макаранезія|Селважэнс]] [[Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна|Селважэнс]] [[Катэгорыя:Мадэйра|Селважэнс]] [[Катэгорыя:Архіпелагі паводле алфавіта|Селважэнс]] [[Катэгорыя:Астравы Партугаліі|Селважэнс]] [[Катэгорыя:Астравы Афрыкі|Селважэнс]] b7x82w140gjd40wucjw33gjcdczn6rc 0 325779 5219274 4764884 2026-10-15T18:25:36Z JerzyKundrat 174 5219274 wikitext text/x-wiki [[Файл:Marchantia_polymorphaLamiotVosges4-2.jpg|міні|[[Маршанцыя зменлівая]], падстаўка з архегоніямі.]] '''Архегоній''', або '''Архегонія''' ({{Lang-grc|ἀρχή}} — ''пачатак'', {{Lang-grc2|γονή}} — ''нараджэнне'') — жаночы орган палавога размнажэння ў вышэйшых споравых ([[Мохападобныя|мохападобных]], [[Папарацепадобныя|папапацепадобныя]] і інш) і [[Голанасенныя|голанасенных раслін]], мнагаклетачны орган палавога размнажэння гаметафітаў; [[гаметангій]], у якім развіваюцца жаночыя [[Гамета|гаметы]] — [[Яйцаклетка|яйцаклеткі]]. Па наяўнасці архегонія яны вылучаюцца ў асобную групу раслін — археганіятаў. У імхоў мае выгляд колбы: у пашыранай брушной частцы знаходзіцца яйцаклетка, над ёй брушная канальцавая клетка, у вузкай — шэраг дробных шыйных канальцавых клетак, якія расплываюцца ў слізь, раскрываюць шыйку архегонія і садзейнічаюць пранікненню да яйцаклеткі [[сперматазоід]]аў. Аднаклеткавыя жаночыя палавыя органы [[Водарасці|водарасцей]] прынята называць [[Аагоній (жаночы гаметангій)|аагоніямі]]. Аднак звычайна [[Альгалогія|альголагі]] аагоніямі называюць і шматклеткавыя жаночыя гаметангіі [[харавыя водарасці|харавых водарасцей]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|1}} * <span class="citation">''Коровкин О. А.'' Анатомия и морфология высших растений: словарь терминов.&nbsp;— М.: Дрофа, 2007.&nbsp;— С.&nbsp;16.&nbsp;— 268, [4]&nbsp;с.&nbsp;— (Биологические науки: Словари терминов).&nbsp;— 3000 экз.&nbsp;</span><span class="citation">— [[:ru:Special:BookSources/9785358012141|ISBN 978-5-358-01214-1]].</span> — УДК 581.4(038) == Спасылкі == * {{Крыніцы/БіЕ|Архегонии}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Генератыўныя органы раслін]] [[Катэгорыя:Вышэйшыя расліны]] rl6qbcf9861ovd2go3ku5pkivzen7wz 5219275 5219274 2026-10-15T18:27:17Z JerzyKundrat 174 не выдумвайце 5219275 wikitext text/x-wiki [[Файл:Marchantia_polymorphaLamiotVosges4-2.jpg|міні|[[Маршанцыя зменлівая]], падстаўка з архегоніямі.]] '''Архегоній''' ({{Lang-grc|ἀρχή}} — ''пачатак'', {{Lang-grc2|γονή}} — ''нараджэнне'') — жаночы орган палавога размнажэння ў вышэйшых споравых ([[Мохападобныя|мохападобных]], [[Папарацепадобныя|папапацепадобныя]] і інш) і [[Голанасенныя|голанасенных раслін]], мнагаклетачны орган палавога размнажэння гаметафітаў; [[гаметангій]], у якім развіваюцца жаночыя [[Гамета|гаметы]] — [[Яйцаклетка|яйцаклеткі]]. Па наяўнасці архегонія яны вылучаюцца ў асобную групу раслін — археганіятаў. У імхоў мае выгляд колбы: у пашыранай брушной частцы знаходзіцца яйцаклетка, над ёй брушная канальцавая клетка, у вузкай — шэраг дробных шыйных канальцавых клетак, якія расплываюцца ў слізь, раскрываюць шыйку архегонія і садзейнічаюць пранікненню да яйцаклеткі [[сперматазоід]]аў. Аднаклеткавыя жаночыя палавыя органы [[Водарасці|водарасцей]] прынята называць [[Аагоній (жаночы гаметангій)|аагоніямі]]. Аднак звычайна [[Альгалогія|альголагі]] аагоніямі называюць і шматклеткавыя жаночыя гаметангіі [[харавыя водарасці|харавых водарасцей]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|1}} * <span class="citation">''Коровкин О. А.'' Анатомия и морфология высших растений: словарь терминов.&nbsp;— М.: Дрофа, 2007.&nbsp;— С.&nbsp;16.&nbsp;— 268, [4]&nbsp;с.&nbsp;— (Биологические науки: Словари терминов).&nbsp;— 3000 экз.&nbsp;</span><span class="citation">— [[:ru:Special:BookSources/9785358012141|ISBN 978-5-358-01214-1]].</span> — УДК 581.4(038) == Спасылкі == * {{Крыніцы/БіЕ|Архегонии}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Генератыўныя органы раслін]] [[Катэгорыя:Вышэйшыя расліны]] bpplfq2dtsf23giqzebtpwsyhvtlxbv 5219296 5219275 2026-10-15T19:30:04Z JerzyKundrat 174 5219296 wikitext text/x-wiki [[Файл:Marchantia_polymorphaLamiotVosges4-2.jpg|міні|[[Маршанцыя зменлівая]], падстаўка з архегоніямі.]] '''Архегоній''' ({{Lang-grc|ἀρχή}} — ''пачатак'', {{Lang-grc2|γονή}} — ''нараджэнне'') — жаночы орган палавога размнажэння ў вышэйшых споравых ([[мохападобныя]], [[папарацепадобныя]] і інш) і [[Голанасенныя|голанасенных раслін]], мнагаклетачны орган палавога размнажэння гаметафітаў; [[гаметангій]], у якім развіваюцца жаночыя [[Гамета|гаметы]] — [[Яйцаклетка|яйцаклеткі]]. Па наяўнасці архегонія яны вылучаюцца ў асобную групу раслін — археганіятаў. У імхоў мае выгляд колбы: у пашыранай брушной частцы знаходзіцца яйцаклетка, над ёй брушная канальцавая клетка, у вузкай — шэраг дробных шыйных канальцавых клетак, якія расплываюцца ў слізь, раскрываюць шыйку архегонія і садзейнічаюць пранікненню да яйцаклеткі [[сперматазоід]]аў. Аднаклеткавыя жаночыя палавыя органы [[Водарасці|водарасцей]] прынята называць [[Аагоній (жаночы гаметангій)|аагоніямі]]. Аднак звычайна [[Альгалогія|альголагі]] аагоніямі называюць і шматклеткавыя жаночыя гаметангіі [[харавыя водарасці|харавых водарасцей]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|1}} * <span class="citation">''Коровкин О. А.'' Анатомия и морфология высших растений: словарь терминов.&nbsp;— М.: Дрофа, 2007.&nbsp;— С.&nbsp;16.&nbsp;— 268, [4]&nbsp;с.&nbsp;— (Биологические науки: Словари терминов).&nbsp;— 3000 экз.&nbsp;</span><span class="citation">— [[:ru:Special:BookSources/9785358012141|ISBN 978-5-358-01214-1]].</span> — УДК 581.4(038) == Спасылкі == * {{Крыніцы/БіЕ|Архегонии}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Генератыўныя органы раслін]] [[Катэгорыя:Вышэйшыя расліны]] 3uoidl6ujb4un3dqfpgayyzwl2p3ugs 0 327272 5219280 4449826 2026-10-15T18:32:29Z JerzyKundrat 174 5219280 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = Рыніяфіты | regnum = Расліны | image file = Rhynia reconstruction.svg | image title = | image descr = {{bt-bellat||Rhynia}} (рэканструкцыя) | rang = Аддзел | latin = Rhyniopsida | parent = | author = | syn = | typus = | children name = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | Узнік = 435 | Вымер = 345 | wikispecies = Rhyniopsida | eol = 13073244 }} '''Рыніяфіты''' (''Rhyniophyta'') — [[Тып (біялогія)|аддзел]] вымерлых [[вышэйшыя расліны|вышэйшых раслін]]. Вядомыя з [[сілур]]у да верхняга [[дэвон]]у (435—345 млн гадоў назад). == Гісторыя вывучэння == Упершыню рэшткі рыніяфітаў знойдзены канадскім геолагам Дж. Досанам у дэвонскіх адкладах паўвострава [[Гаспэ (паўвостраў)|Гаспэ]] ([[Канада]]) у 1859 годзе. Досан назваў гэту расліну {{btname|Psilophyton princeps}}. У 1917 годзе англійскія палеабатанікі Р. Кідстан і У. Ланг апісалі рэшткі раслін з адкладаў крэмніевай пароды Шатландыі дэвонскага ўзросту — псілафіт, рынію, харнеафітон і інш. Яны вызначылі роднасць іх з раней адкрытым {{bt-bellat||Psilophyton princeps}} і аб'ядналі іх у новы парадак {{bt-bellat|псілафітавыя|Psilophytales}}. У 1937 годзе У. Ланг адкрыў новы род — {{bt-bellat|Куксонія{{!}}куксонію|Сooksonia}}. Гэта расліна была знойдзена таксама ў верхнесілурыйскіх адкладаннях Чэхіі, Славакіі, краін СНД, ЗША. == Батанічнае апісанне == Найбольш проста арганізаваная група вышэйшых выкапнёвых раслін. У іх быў карэнішчападобны орган рызамоід, ад якога ўверх адыходзілі тэломы — першасныя надземныя цыліндрычныя органы. На вяршынях некаторых тэломаў размяшчаліся прадаўгаватыя таўстасценныя [[спарангій|спарангіі]]. Участкі паміж разгалінаваннямі тэломаў атрымалі назву месомаў. Лісты і карані адсутнічалі. Анатамічная будова рыніяфітаў вельмі прымітыўная. Праводзячая сістэма была слаба развіта і ўяўляла сабой пратастэлу. Наяўнасць покрыўных тканак і вусцейкаў сведчыць пра тое, што гэта былі наземныя ці каляводныя расліны. Іх памеры дасягалі 50 см вышыні і каля 5 мм у дыяметры, але расліны сярэднедэвонскага перыяду роду {{bt-bellat||Pertiса}} мелі вышыню каля 3 м. Мяркуемыя гаметафіты харнеафітона апісаны пад назвай {{bt-bellat|ліёнафітон|Lyonophyton}}. Іх восі мелі анатамічную будову, падобную з харнеяфітонам. На вяршыні некаторых тэломаў ліёнафітона былі чашападобныя пашырэнні з лопасцевымі краямі. У цэнтры чаша ўтварала выступ, у які былі пагружаны [[архегоній|архегоніі]] з моцна адцягнутай шыйкай. Па перыферыі чашы, з яе ўнутранага боку, размяшчаліся акруглыя антэрыдыі. У іншых прадстаўнікоў рыніяфітавых гаметафіты не апісаны<ref>Сапегін (2012)</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Сапегін Л. М.'' Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6 [[Катэгорыя:Расліны]] [[Катэгорыя:Флора дэвонскага перыяду]] grf5jj4lv54jbtmhku6fhjlvb5uvvwb 5219281 5219280 2026-10-15T18:33:35Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5219281 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = Рыніяфіты | regnum = Расліны | image file = Rhynia reconstruction.svg | image title = | image descr = {{bt-bellat||Rhynia}} (рэканструкцыя) | rang = Аддзел | latin = Rhyniopsida | parent = | author = | syn = | typus = | children name = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | Узнік = 435 | Вымер = 345 | wikispecies = Rhyniopsida | eol = 13073244 }} '''Рыніяфіты''' (''Rhyniophyta'') — [[Тып (біялогія)|аддзел]] вымерлых [[вышэйшыя расліны|вышэйшых раслін]]. Вядомыя з [[сілур]]у да верхняга [[дэвон]]у (435—345 млн гадоў назад). == Гісторыя вывучэння == Упершыню рэшткі рыніяфітаў знойдзены канадскім геолагам Дж. Досанам у дэвонскіх адкладах паўвострава [[Гаспэ (паўвостраў)|Гаспэ]] ([[Канада]]) у 1859 годзе. Досан назваў гэту расліну {{btname|Psilophyton princeps}}. У 1917 годзе англійскія палеабатанікі Р. Кідстан і У. Ланг апісалі рэшткі раслін з адкладаў крэмніевай пароды Шатландыі дэвонскага ўзросту — псілафіт, рынію, харнеафітон і інш. Яны вызначылі роднасць іх з раней адкрытым {{bt-bellat||Psilophyton princeps}} і аб'ядналі іх у новы парадак {{bt-bellat|псілафітавыя|Psilophytales}}. У 1937 годзе У. Ланг адкрыў новы род — {{bt-bellat|Куксонія{{!}}куксонію|Сooksonia}}. Гэта расліна была знойдзена таксама ў верхнесілурыйскіх адкладаннях Чэхіі, Славакіі, краін СНД, ЗША. == Батанічнае апісанне == Найбольш проста арганізаваная група вышэйшых выкапнёвых раслін. У іх быў карэнішчападобны орган рызамоід, ад якога ўверх адыходзілі тэломы — першасныя надземныя цыліндрычныя органы. На вяршынях некаторых тэломаў размяшчаліся прадаўгаватыя таўстасценныя [[спарангій|спарангіі]]. Участкі паміж разгалінаваннямі тэломаў атрымалі назву месомаў. Лісты і карані адсутнічалі. Анатамічная будова рыніяфітаў вельмі прымітыўная. Праводзячая сістэма была слаба развіта і ўяўляла сабой пратастэлу. Наяўнасць покрыўных тканак і вусцейкаў сведчыць пра тое, што гэта былі наземныя ці каляводныя расліны. Іх памеры дасягалі 50 см вышыні і каля 5 мм у дыяметры, але расліны сярэднедэвонскага перыяду роду {{bt-bellat||Pertiса}} мелі вышыню каля 3 м. Мяркуемыя гаметафіты харнеафітона апісаны пад назвай {{bt-bellat|ліёнафітон|Lyonophyton}}. Іх восі мелі анатамічную будову, падобную з харнеяфітонам. На вяршыні некаторых тэломаў ліёнафітона былі чашападобныя пашырэнні з лопасцевымі краямі. У цэнтры чаша ўтварала выступ, у які былі пагружаны [[архегоній|архегоніі]] з моцна адцягнутай шыйкай. Па перыферыі чашы, з яе ўнутранага боку, размяшчаліся акруглыя антэрыдыі. У іншых прадстаўнікоў рыніяфітавых гаметафіты не апісаны<ref>Сапегін (2012)</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Леанід Міхайлавіч Сапегін|Сапегін Л. М.]]'' Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Расліны]] [[Катэгорыя:Флора дэвонскага перыяду]] mkxnltleo8gpsehkbthomh4v1f43l4y 0 331725 5219212 4016969 2026-10-15T13:53:23Z Ueschar 151377 Паводле крыніцы 5219212 wikitext text/x-wiki {{Гміна Польшчы |Беларуская назва = Кемпна |Арыгінальная назва = {{lang-pl|Kępno}} |Герб = POL_Kępno_COA.svg |Сцяг = POL_Kępno_flag.svg |Статус = [[вяскова-гарадская гміна]] |Павет = Кемпінскі |Салецтвы = 18 |Цэнтр = [[Кемпна]] |Заснавана = |Глава = Пётр Псікус |Від главы = [[Бурмістр]] |Мовы = |Насельніцтва = 24 566 |Год = 2009 |Шчыльнасць = 198 |Плошча = 124,03 |Карта = POL_powiat_kępiński_gmina_Kępno_map.svg |Памер карты = |Карта гміны = |Памер карты гміны = |TERYT = 3008033 |Тэлефонны код = 62 |Паштовы код = 63-600 |Аўтамабільны код = PKE |Сайт = http://www.um.kepno.pl/ |Заўвагі = }} '''Ке'''{{Націск}}'''мпна'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/pbs/kepno|title=Kępno - Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)|website=verbum.by|access-date=2026-10-15}}</ref> ({{lang-pl|Kępno}}) — [[вяскова-гарадская гміна]] ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Кэмпінскі павет|Кемпінскага павета]] [[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскага ваяводства]]. Сядзіба размешчана ў [[Кэмпна|Кемпне]]. Плошча гміны складае 124,03 км². Станам на [[2009]] год у гміне Кемпна пражывалі 24 566 чалавек, шчыльнасць — 198 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 18 [[салецтва]]ў. <!-- == Населеныя пункты == На тэрыторыі гміны размешчаны ? населеных пунктаў. --> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.um.kepno.pl/ Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120209205432/http://www.um.kepno.pl/ |date=9 лютага 2012 }} {{Кэмпінскі павет}} {{Заліўка гмін Польшчы}} [[Катэгорыя:Гміны Кэмпінскага павета]] [[Катэгорыя:Кэмпна (гміна)| ]] qd8yulhqlvjjpsch97c6wkyvaxkyvve 5219213 5219212 2026-10-15T13:54:12Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Кэмпна (гміна)]] у [[Кемпна (гміна)]]: Уніфікацыя назваў 5219212 wikitext text/x-wiki {{Гміна Польшчы |Беларуская назва = Кемпна |Арыгінальная назва = {{lang-pl|Kępno}} |Герб = POL_Kępno_COA.svg |Сцяг = POL_Kępno_flag.svg |Статус = [[вяскова-гарадская гміна]] |Павет = Кемпінскі |Салецтвы = 18 |Цэнтр = [[Кемпна]] |Заснавана = |Глава = Пётр Псікус |Від главы = [[Бурмістр]] |Мовы = |Насельніцтва = 24 566 |Год = 2009 |Шчыльнасць = 198 |Плошча = 124,03 |Карта = POL_powiat_kępiński_gmina_Kępno_map.svg |Памер карты = |Карта гміны = |Памер карты гміны = |TERYT = 3008033 |Тэлефонны код = 62 |Паштовы код = 63-600 |Аўтамабільны код = PKE |Сайт = http://www.um.kepno.pl/ |Заўвагі = }} '''Ке'''{{Націск}}'''мпна'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/pbs/kepno|title=Kępno - Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)|website=verbum.by|access-date=2026-10-15}}</ref> ({{lang-pl|Kępno}}) — [[вяскова-гарадская гміна]] ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Кэмпінскі павет|Кемпінскага павета]] [[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскага ваяводства]]. Сядзіба размешчана ў [[Кэмпна|Кемпне]]. Плошча гміны складае 124,03 км². Станам на [[2009]] год у гміне Кемпна пражывалі 24 566 чалавек, шчыльнасць — 198 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 18 [[салецтва]]ў. <!-- == Населеныя пункты == На тэрыторыі гміны размешчаны ? населеных пунктаў. --> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.um.kepno.pl/ Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120209205432/http://www.um.kepno.pl/ |date=9 лютага 2012 }} {{Кэмпінскі павет}} {{Заліўка гмін Польшчы}} [[Катэгорыя:Гміны Кэмпінскага павета]] [[Катэгорыя:Кэмпна (гміна)| ]] qd8yulhqlvjjpsch97c6wkyvaxkyvve 10 333626 5219361 4573995 2026-10-15T20:58:49Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219361 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333635 5219359 4571833 2026-10-15T20:58:22Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219359 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333645 5219211 4617577 2026-10-15T13:51:20Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219211 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333663 5219358 4571813 2026-10-15T20:57:56Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219358 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333694 5219194 4619003 2026-10-15T13:34:59Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219194 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333703 5219360 4571829 2026-10-15T20:58:38Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219360 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333707 5219362 4573999 2026-10-15T20:59:35Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219362 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333716 5219401 4300163 2026-10-15T22:11:37Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219401 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333722 5219364 4605921 2026-10-15T21:00:24Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219364 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333737 5219363 4605864 2026-10-15T20:59:49Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219363 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333769 5219457 2342780 2026-10-16T05:43:32Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Бэндзінскі павет]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219457 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333794 5219463 2342953 2026-10-16T05:44:32Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Кэмпінскі павет]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219463 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333795 5219462 2342884 2026-10-16T05:44:22Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Кэмпінскі павет]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219462 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333798 5219466 2342891 2026-10-16T05:45:02Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Гайнаўскі павет]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219466 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333817 5219461 2342964 2026-10-16T05:44:12Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Гнязненскі павет]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219461 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 333818 5219464 2342966 2026-10-16T05:44:42Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Ламжынскі павет]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219464 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 334103 5219458 2344262 2026-10-16T05:43:42Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Вальштынскі павет]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219458 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 0 337905 5219416 4581577 2026-10-16T00:31:58Z IshaBarnes 124956 удакладненне 5219416 wikitext text/x-wiki {{Класічны музычны калектыў | Назва = Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы | Шырыня_фота = 220px | Гады = З [[1940]] | Краіна = Беларусь | Горад = [[Мінск]] | Жанр = [[Вакальная музыка]] | Кіраўнік = [[Аляксандр Уладзіміравіч Чумакоў]] }} '''Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Р. Шырмы''' — [[хор|харавы]] калектыў у [[Беларусь|Беларусі]]. == Гісторыя == Створана ў 1940 годзе ў [[Беласток]]у як Беларускі ансамбль песні і танца. Заснавальнік і кіраўнік да 1970 года [[Рыгор Шырма]], танцавальнай групай кіраваў [[І. Хвораст]]. З [[1944]] года ў [[Гродна|Гродне]]. У 1950 годзе ансамбль рэарганізаваны ў Дзяржаўны хор БССР, з [[1952]] года ў [[Мінск]]у. З [[1955]] года Дзяржаўная харавая капэла БССР, з [[1957]] года акадэмічная, імя Шырмы з 1978 года. З 1988 года ў складзе [[Беларуская філармонія|Беларускай філармоніі]]. Мастацкім кіраўніком і галоўным [[дырыжор]]ам з 1987 года на працягу 20 гадоў з’яўлялася [[Людміла Барысаўна Яфімава]]. Менавіта пры яе кіраўніцтве капэла стала сапраўды ўніверсальным харавым калектывам, унікальным па сваім гучанні і неабмежаванасці рэпертуару<ref name="philharmonic"/>. == Рэпертуар == У [[рэпертуара|рэпертуары]] капэлы апрацоўкі [[беларускія народныя песні|беларускіх народных песень]], творы беларускіх [[кампазітар]]аў, у т. л. [[М. Аладаў|М. Аладава]], [[У. Алоўнікаў|У. Алоўнікава]], [[А. Багатыроў|А. Багатырова]], [[A. Бандарэнка|A. Бандарэнкі]], [[Г. Вагнер]]а, [[Я. Глебаў|Я. Глебава]], [[У. Дарохін]]а, [[Э. Казачкоў|Э. Казачкова]], [[В. Казлоўскі|В. Казлоўскага]], [[І. Кузняцоў|І. Кузняцова]], [[М. Куліковіч-Шчаглоў|М. Куліковіча-Шчаглова]], [[А. Літвіноўскі|А. Літвіноўскага]], [[І. Лучанок|І. Лучанка]], [[С. Манюшка|С. Манюшкі]], [[А. Мдывані]], [[Я. Палтаўскі|Я. Палтаўскага]], [[Ю. Семяняка|Ю. Семянякі]], [[Дз. Смольскі|Дз. Смольскага]], [[Л. Шлег]] і інш. , харавыя і вакальна-сімфанічная свецкая і царкоўная музыка рускіх і замежных класікаў і сучасных кампазітараў: [[рэквіем]]ы [[Дж. Вердзі]], [[В. А.  Моцарт]]а, [[Р. Шуман]]а, [[Л. Керубіні]], [[А. Брукнер]]а, [[І. Брамс]]а, [[А. Дворжак]]а, [[Г. Берліёз]]а, [[І. Гайдн]]а, [[Кс. Бенгверэл]]а, [[Дз. Кабалеўскі|Дз. Кабалеўскага]], [[меса, музыка|месы]] [[І.  С.  Бах]]а, [[А. Брукнер]]а, [[В. А. Моцарт]]а, [[І. Гайдн]]а, [[Дж. Пучыні]]; [[араторыя|араторыі]] [[Дз. Шастаковіч]]а, [[П. Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]], [[С. Пракоф’еў|С. Пракоф’ева]], [[Г. Ф. Гендэль|Г. Ф. Гендэля]]; [[Сімфонія №9, Бетховен|Сімфонія № 9]] [[Л. ван Бетховен]]а, «{{нп3|Сімфонія псалмоў||ru|Симфония псалмов}}» [[І. Стравінскі|І. Стравінскага]], Сімфонія-меса [[Ф. Мендэльсон]]а, {{нп3|Сімфонія №1, Шастаковіч|Сімфонія №13|ru|Симфония № 13 (Шостакович)}} [[Дз. Шастаковіч]]а; [[кантата|кантаты]] [[І. С. Бах]]а, «[[Карміна Бурана]]» [[К. Орф]]а, «[[Поры года, Гайдн|Поры года]]» [[Ё. Гайдн]]а, «Аляксандр Неўскі» і «Іван Грозны» [[С. Пракоф’еў|С. Пракоф’ева]], «Ян Дамаскін» [[С. Танееў|С. Танеева]], «Масква» [[П. Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]]; духоўныя творы [[Дж. Вердзі]], [[А. Брукнер]]а, [[А. Дворжак]]а, [[Дж. Пергалезі]], [[С. Манюшка|С. Манюшкі]], [[А. Шонберг]]а; хоры з [[опера|опер]] [[Дж. Вердзі]], [[Ж. Бізэ]], [[Р. Вагнер]]а, [[А. Барадзін]]а, [[Дж. Пучыні]], [[К. Вэбер]]а, [[П. Масканьі]], [[В. Беліні]]; фрагменты [[мюзікл]]аў [[Дж. Гершвін]]а, [[Р. Роджэрс]]а, [[Дж. Керн]]а; харавыя шэдэўры [[С. Рахманінаў|С. Рахманінава]], [[П. Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]], [[П. Часнакоў|П. Часнакова]], [[А. Грачанінаў|А. Грачанінава]], [[С. Танееў|С. Танеева]], [[Дз. Бартнянскі|Дз. Бартнянскага]], [[М. Беразоўскі|М. Беразоўскага]], [[А. Архангельскі|А. Архангельскага]]<ref name="philharmonic">[http://www.philharmonic.by/by/philharmonic/collectives/28-kapella.html Заслужаны калектыў Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Р.Шырмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160414060257/http://www.philharmonic.by/by/philharmonic/collectives/28-kapella.html |date=14 красавіка 2016 }}</ref>. == Выступленні == Капэла выступала з вядомымі [[сімфанічны аркестр|сімфанічнымі аркестрамі]] [[Маскоўская філармонія|Маскоўскай]], [[Санкт-Пецярбургская філармонія|Санкт-Пецярбургскай]], [[Белгарадская філармонія|Белгарадскай]], [[Харкаўская філармонія|Харкаўскай]], [[Валгаградская філармонія|Валгаградскай]], [[Данецкая філармонія|Данецкай]], [[Кіеўская філармонія|Кіеўскай]], [[Віленская філармонія|Віленскай]], [[Іркуцкая філармонія|Іркуцкай філармоній]], аркестр [[Герліцкі музычны тэатр|Герліцкага музычнага тэатра]] ([[Германія]]), аркестр [[зеленагурская філармонія|Зеленагурскай філармоніі]] ([[Польшча]]), аркестр [[Котбускі музычны тэатр|Котбускага музычнага тэатра]] ([[Германія]]) пад кіраўніцтвам [[Ю. Яфімаў|Ю. Яфімава]], [[М. Янсанс]]а, [[Л. Крэмер]]а, [[Р. Зеехафер]]а, [[Чэслаў Грабоўскі|Чэслава Грабоўскага]], [[B. Катаеў|B. Катаева]], [[В. Дуброўскі|В. Дуброўскага]], {{нп3|П'ер-Дамінік Панэль|П'ера-Дамініка Панэля|de|Pierre-Dominique Ponnelle}}, [[Саўлюс Сандзяцкіс|Саўлюса Сандэцкіса]], {{нп3|Юозас Домаркас|Юозаса Домаркаса|ru|Домаркас, Юозас}}, [[Юрый Пятровіч Цырук|Юрыя Цырука]], [[А. Янчанка|А. Янчанкі]], [[А. Дзмітрыеў|А. Дзмітрыева]], [[А. Анісімаў|А. Анісімава]] і інш<ref name="philharmonic"/>. == Кіраўнікі == У розны час капэлай кіравалі [[У. Раговіч]], [[А. Шунтаў]]; працавалі спевакі [[М. Тэадаровіч]], [[Л. Царанкова]], [[Міхаіл Рыгоравіч Шуманскі|М. Шуманскі]], [[В. Юневіч]] і інш. == Узнагароды == Калектыў — лаўрэат {{нп3|Міжнародны фестываль царкоўнай музыкі «Гайнаўка»|Міжнароднага фестывалю царкоўнай музыкі|pl|Międzynarodowy Festiwal Muzyki Cerkiewnej „Hajnówka”}} ў г. [[Гайнаўка]] ([[Польшча]], [[1993]]). {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|6|Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Р. Р. Шырмы}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Культура Беластока]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беластока]] [[Катэгорыя:Культура Гродна]] [[Катэгорыя:1944 год у Гродне]] [[Катэгорыя:Культура Мінска]] [[Катэгорыя:Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы| ]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Рыгора Шырмы]] 90975brzht5avoyvyi6gacbm05ucr08 0 342254 5219445 3027139 2026-10-16T05:41:02Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Лыманскі раён (Адэская вобласць)]] на [[Ліманскі раён (Адэская вобласць)]] 5219445 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ліманскі раён (Адэская вобласць)]] s6827txufox4u3cfe8tkxnv2211nz2z 0 345168 5219449 3027310 2026-10-16T05:41:42Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Лыманскі раён (Адэская вобласць)]] на [[Ліманскі раён (Адэская вобласць)]] 5219449 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ліманскі раён (Адэская вобласць)]] s6827txufox4u3cfe8tkxnv2211nz2z 0 350145 5219151 4749802 2026-10-15T12:08:31Z Ciepiersia 162280 /* Абпальванне керамікі */ вынесена ў адпаведны артыкул 5219151 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Абпа́л''' — [[тэрмічная апрацоўка]] [[матэрыял]]аў з мэтай надання ім неабходных уласцівасцяў ці для ачышчэння ад [[дамешак|дамешкаў]]. Уключае [[награванне]] да пэўнай тэмпературы, [[вытрымка|вытрымку]] і [[ахаладжэнне]] да [[пакаёвая тэмпература|пакаёвай тэмпературы]]. Суправаджаецца [[рэакцыі раскладання|рэакцыямі раскладання]] (пры апрацоўцы прыроднай сыравіны), [[акісленне|акіслення]] або [[аднаўленне|аднаўлення]] (пры выгаранні дамешкаў, узаемадзеянні з [[вуглярод]]ам, [[вадарод]]ам ці [[кісларод]]ам), [[мінералаўтварэнне|мінералаўтварэння]]; [[Фазавы пераход|фазавымі пераўтварэннямі]] (частковае [[плаўленне]] матэрыялаў, [[выпарэнне]] і інш.). Робіцца ў [[абпальвальная печ|абпальвальных печах]] у акісляльна-аднаўляльным або нейтральным газавым і цвёрдым асяроддзях, а таксама ў [[вакуум]]е. [[Файл:LDSatelliteCooler.jpg|thumb|[[Барабанная печ]] для абпалу [[цэментны клінкер | цэментнага клінкера]] пры вытворчасці цэменту]] [[Руда|Руды]] і [[рудны канцэнтрат|рудныя канцэнтраты]] абпальваюць перад іх [[абагачэнне руды|абагачэннем]], [[кавалкаванне]]м, [[плаўка]]й для змены іх фізічных і хімічных уласцівасцяў. Сыравіну для [[будаўніцтва]], [[вяжучы матэрыял|вяжучых матэрыялаў]] ([[гліна]], [[вапняк]], [[цэментная шыхта]]), [[вогнетрывалая цэгла|вогнетрывалую цэглу]], [[фарфор]]авыя і [[фаянс]]авыя паўфабрыкаты абпальваюць для атрымання вырабаў пэўнай формы і памераў з неабходнымі уласцівасцямі, [[эмаль|эмалі]] і [[фарба|фарбы]] — для нанясення [[пакрыццё|пакрыццяў]] з ахоўнымі і мастацка-дэкаратыўнымі мэтамі. == Абпальванне керамікі == {{main|Абпал керамікі|Паліва (кераміка)}} Працэсы абпальвання [[Керамічная плітка|керамічнай пліткі]], [[фарфор]]у і іншых керамічных вырабаў адбываюцца ў сістэмах тэрмаапрацоўкі. == Гл. таксама == * [[Тапахімічныя рэакцыі]] == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|1|Абпал}} * ''Дубіцкая, Н. М.'' Абпальванне / Н. М. Дубіцкая // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 13. — ISBN 978-985-11-0353-5. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Металургія]] [[Катэгорыя:Металаапрацоўка]] kw0ak1bkhed2a804d8pth5zzijydj7m 10 359525 5219460 2467042 2026-10-16T05:44:02Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Высокамазавецкі павет]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219460 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 439475 5219454 3020285 2026-10-16T05:43:02Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Астроўскі павет (Велікапольскае ваяводства)]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219454 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 439493 5219459 2560577 2026-10-16T05:43:52Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Вальштынскі павет]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219459 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 0 448448 5219187 4830666 2026-10-15T13:19:08Z DzBar 156353 5219187 wikitext text/x-wiki {{Спартыўнае спаборніцтва}} '''52-і<ref>{{Cite web|title = International Biathlon Union / Чэмпіянат свету па біятлоне: 6 цікавых фактаў|url = http://www5.biathlonworld.com/ru/press-releases.html/do/detail?presse=2788|website = www5.biathlonworld.com|accessdate = 2016-02-04|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160307082241/http://www5.biathlonworld.com/ru/press-releases.html/do/detail?presse=2788|archivedate = 7 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref> [[чэмпіянат свету па біятлоне]]''' прайшоў у аўстрыйскім [[Гохфільцэн]]е з [[8 лютага|8]] па [[19 лютага]] [[2017]] года<ref>{{cite web |url=http://www.hochfilzen2017.at/en/home.html |title=IBU world championships biathlon 2017 |publisher=Афіцыйны сайт |accessdate=2017-02-06 |lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170210141820/http://www.hochfilzen2017.at/en/home.html |archivedate=10 лютага 2017 |url-status=dead }}</ref>. Папярэдні чэмпіянат у гэтым горадзе быў праведзены ў [[Чэмпіянат свету па біятлоне 2005|2005 годзе]]. {{Чэмпіянат свету па біятлоне 2017}} {| class="toccolours" style="float:right; clear:right; margin: 0px 0px 1em 1em; font-size:90%;" |align=center bgcolor=#BFE8FF| '''[[Кубак свету па біятлоне|<nowiki/>]][[Кубак свету па біятлоне]]''' |- |align=center bgcolor=#BFD7FF| '''[[Кубак свету па біятлоне 2016/2017|2016/2017]]''' |- |align=center bgcolor=#EEEEFF|Этапы Кубка свету |- |align=center bgcolor=#EEEEFF| [[Кубак свету па біятлоне 2016/2017. 1-ы этап|Эстэрсунд]] | [[Кубак свету па біятлоне 2016/2017. 2-і этап|Паклюка]] | [[Кубак свету па біятлоне 2016/2017. 3-і этап|Нове-Места]] | [[Кубак свету па біятлоне 2016/2017. 4-ы этап|Обергоф]] | [[Кубак свету па біятлоне 2016/2017. 5-ы этап|Рупольдынг]] <br> [[Кубак свету па біятлоне 2016/2017. 6-ы этап|Антэрсельва]] | [[Кубак свету па біятлоне 2016/2017. 7-ы этап|Пхёнчхан]] | [[Кубак свету па біятлоне 2016/2017. 8-ы этап|Контыялахты]] | [[Кубак свету па біятлоне 2016/2017. 9-ы этап|Холменколен]] |- |align=center bgcolor=ccffcc| '''Чэмпіянат свету ў Гохфільцэне''' |} == Праграма == Было разгуляна 11 камплектаў медалёў, па 5 у мужчын і жанчын у [[спрынт (біятлон)|спрынце]], [[гонка пераследвання|праследаванні]], [[мас-старт (біятлон)|мас-старц]]е, [[індывідуальная гонка|індывідуальнай гонцы]], [[эстафета (біятлон)|эстафеце]] і адзін камплект медалёў у [[змешаная эстафета (біятлон)|змешанай эстафеце]]. == Расклад спаборніцтваў == <small>Час пачатку спаборніцтваў паказаны [[Цэнтральнаеўрапейскі час|CET]]</small><ref>[http://www.hochfilzen2017.at/de/wettkampfprogramm.html Wettkampfprogramm IBU WELTMEISTERSCHAFTEN BIATHLON HOCHFILZEN 2017 08. Februar bis 19. Februar 2017] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170227001224/http://www.hochfilzen2017.at/de/wettkampfprogramm.html |date=27 лютага 2017 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Дата ! Час ! Дысцыпліна |- | 9 лютага||14:45 (16:45)|| Змешаная эстафета, 2 × 6 км + 2 × 7,5 км |- | 10 лютага||14:45 (16:45)|| Жанчыны, спрынт 7,5 км |- | 11 лютага||14:45 (16:45)|| Мужчыны, спрынт 10 км |- | rowspan=2 | 12 лютага || 10:30 (12:30)|| Жанчыны, гонка праследавання 10 км |- | 14:45 (16:45)|| Мужчыны, гонка праследавання 12,5 км |- | 15 лютага||14:30 (16:30)|| Жанчыны, індывідуальная гонка 15 км |- | 16 лютага||14:30 (16:30)|| Мужчыны, індывідуальная гонка 20 км |- | 17 лютага|| 14:45 (16:45)|| Жанчыны, эстафета 4 × 6 км |- | 18 лютага|| 14:45 (16:45)|| Мужчыны, эстафета 4 × 7,5 км |- | rowspan=2 | 19 лютага|| 11:30 (13:30)|| Жанчыны, мас-старт 12,5 км |- | 14:45 (16:45)|| Мужчыны, мас-старт 15 км |} == Медальная табліца == {| {{RankedMedalTable|nation-width=200px}} |- |1||align=left|{{GER}}||'''7||1||0||'''8''' |- |2||align=left|{{FRA}}||1||2||'''4||'''7''' |- |3||align=left|{{CZE}}||1||2||1||'''4''' |- |4||align=left|{{USA}}||1||1||0||'''2''' |- |5||align=left|{{RUS}}||1||0||1||'''2''' |- |6||align=left|{{NOR}}||0||'''3||1||'''4''' |- |rowspan="2"| 7 ||align=left|{{UKR}}||0||1||0||'''1''' |- |align=left|{{BLR}}||0||1||0||'''1''' |- |9||align=left|{{AUT}}||0||0||2||'''2''' |- |rowspan="2"| 10 ||align=left|{{ITA}}||0||0||1||'''1''' |- |align=left|{{FIN}}||0||0||1||'''1''' |---> !colspan=2| Усяго || '''11''' || '''11''' || '''11''' || '''33''' |} === Спартсмены === {| class="standard collapsible collapsed" cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%" width=60% !colspan=6|З улікам усіх гонак |- bgcolor="#efefef" ! width=50 align="center"| Месца ! width=200 align="center"| Спартсмен ! width=50 align="center"| [[Выява:Gold medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| [[Выява:Silver medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| [[Выява:Bronze medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| Усяго |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 1 | align="left" | {{Сцяг|ФРГ}} [[Лаура Дальмаер]] | style="background:gold" | 5 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 6 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 2 | align="left" | {{Сцяг|ФРГ}} [[Ванеса Гінц]] | style="background:gold" | 2 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | 2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 2 | align="left" | {{Сцяг|ФРГ}} [[Сімон Шэмп]] | style="background:gold" | 2 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | 2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 4 | align="left" | {{Сцяг|Францыя}} [[Мартэн Фуркад]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 2 | style="background:#c96;" | 2 | 5 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 5 | align="left" | {{Сцяг|Чэхія}} [[Габрыэла Коўкалава]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 1 | 3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 6 | align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7 | align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[Аляксей Анатолевіч Волкаў|Аляксей Волкаў]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7 | align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[Антон Ігаравіч Бабікаў|Антон Бабікаў]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7 | align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[Максім Сяргеевіч Цвяткоў|Максім Цвяткоў]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7 | align="left" | {{Сцяг|ФРГ}} [[Арнд Пайфер]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7 | align="left" | {{Сцяг|ФРГ}}[[Марэн Гамершміт]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7 | align="left" | {{Сцяг|ФРГ}} [[Францыска Хільдэбранд]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7 | align="left" | {{Сцяг|ФРГ}} [[Доль, Бенедыкт|Бенедыкт Доль]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7 | align="left" | {{Сцяг|ЗША}} [[Лоўэл Бэйлі]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 15 | align="left" | {{Сцяг|Нарвегія}} [[Ёханес Бё]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 3 | style="background:#c96;" | 0 | 3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 16 | align="left" | {{Сцяг|Францыя}} [[Кентэн Фіён Мае]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 2 | style="background:#c96;" | 0 | 2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 17 | align="left" | {{Сцяг|Францыя}} [[Анаіс Шэвалье]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 2 | 3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 18 | align="left" | {{Сцяг|UKR}} [[Ірына Анатолеўна Варвінец|Ірына Варвінец]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 18 | align="left" | {{Сцяг|UKR}} [[Юлія Джыма]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 18 | align="left" | {{Сцяг|UKR}} [[Анастасія Мяркушына]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 18 | align="left" | {{Сцяг|UKR}} [[Алена Підгрушная]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 18 | align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Дар'я Домрачава]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 18 | align="left" | {{Сцяг|Францыя}} [[Мары Дарэн-Абер]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 18 | align="left" | {{Сцяг|Францыя}} [[Жан-Гіём Беатрыкс]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 18 | align="left" | {{Сцяг|Францыя}} [[Сімон Дэсцье]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 18 | align="left" | {{Сцяг|Чэхія}} [[Ондржэй Моравец]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 18 | align="left" | {{Сцяг|ЗША}} [[Сьюзен Данклі]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 28 | align="left" | {{Сцяг|Аўстрыя}} [[Сімон Эдэр]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 2 | 2 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 29 | align="left" | {{Сцяг|Нарвегія}} [[Уле-Эйнар Б’ёрндален]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 29 | align="left" | {{Сцяг|Італія}} [[Алексія Рунгальдзіра]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 29 | align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[Вольга Уладзіміраўна Падчуфарава|Вольга Падчуфарава]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 29 | align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[Таццяна Сяргееўна Акімава|Таццяна Акімава]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 29 | align="left" | {{Сцяг|Расія}} [[Аляксандр Віктаравіч Логінаў|Аляксандр Логінаў]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 29 | align="left" | {{Сцяг|FRA}} [[Селія Эманье]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 29 | align="left" | {{Сцяг|FRA}} [[Жусцін Брэза]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 29 | align="left" | {{Сцяг|FRA}} [[Мары Дарэн-Абер]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 29 | align="left" | {{Сцяг|Аўстрыя}} [[Даніэль Мезоціч]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 29 | align="left" | {{Сцяг|Аўстрыя}} [[Юліян Эберхард]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 29 | align="left" | {{Сцяг|Аўстрыя}}[[Дамінік Ландэрцінгер]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 29 | align="left" | {{Сцяг|Фінляндыя}}[[Кайса Мякярайнен]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" |} {| class="standard collapsible collapsed" cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%" width=60% !colspan=6|Без уліку эстафетных гонак |- | |- bgcolor="#efefef" ! width=50 align="center"| Месца ! width=200 align="center"| Краіна ! width=50 align="center"| [[Выява:Gold medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| [[Выява:Silver medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| [[Выява:Bronze medal icon.svg]] ! width=50 align="center"| Усяго |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 1 | align="left" | {{Сцяг|ФРГ}} [[Лаура Дальмаер]] | style="background:gold" | 3 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 4 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 2 | align="left" | {{Сцяг|Чэхія}} [[Габрыэла Коўкалава]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 1 | 3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 3 | align="left" | {{Сцяг|Францыя}} [[Мартэн Фуркад]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 2 | 3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 4 | align="left" | {{Сцяг|ФРГ}} [[Бенедыкт Доль]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 4 | align="left" | {{Сцяг|ЗША}} [[Лоўэл Бэйлі]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 4 | align="left" | {{Сцяг|ФРГ}} [[Сімон Шэмп]] | style="background:gold" | 1 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 7 | align="left" | {{Сцяг|Нарвегія}} [[Ёханес Бё]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 3 | style="background:#c96;" | 0 | 3 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 8 | align="left" | {{Сцяг|Беларусь}} [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Дар'я Домрачава]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 8 | align="left" | {{Сцяг|Чэхія}} [[Ондржэй Моравец]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 8 | align="left" | {{Сцяг|ЗША}} [[Сьюзен Данклі]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 1 | style="background:#c96;" | 0 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 11 | align="left" | {{Сцяг|Нарвегія}} [[Уле-Эйнар Б’ёрндален]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 11 | align="left" | {{Сцяг|Францыя}} [[Анаіс Шэвалье]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 11 | align="left" | {{Сцяг|Італія}} [[Алексія Рунгальдзіра]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 11 | align="left" | {{Сцяг|Аўстрыя}} [[Сімон Эдэр]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" | 11 | align="left" | {{Сцяг|Фінляндыя}}[[Кайса Мякярайнен]] | style="background:gold" | 0 | style="background:silver" | 0 | style="background:#c96;" | 1 | 1 |- align="center" valign="top" bgcolor="#ffffff" |} == Прызёры == === Мужчыны === {| {{MedalistTable|type=Дысцыпліна|labelwidth=180|columns=2}} |- | [[Чэмпіянат свету па біятлоне 2017 — спрынт, мужчыны|Спрынт<br>10 км]] | [[Бенедыкт Доль]]<br><small>{{сцягафікацыя|Германія}}</small> || 23:27.4<br><small>(0+0)</small> | [[Ёханес Тынес Бё|Ёханес Бё]]<br><small>{{сцягафікацыя|Нарвегія}}</small> || 23:28.1<br><small>(0+0)</small> | [[Мартэн Фуркад]]<br><small>{{сцягафікацыя|Францыя}}</small> || 23:50.5<br><small>(1+1)</small> |- | [[Чэмпіянат свету па біятлоне 2017 — гонка праследавання, мужчыны|Гонка праследавання<br>12,5 км]] | [[Мартэн Фуркад]]<br><small>{{сцягафікацыя|Францыя}}</small> || 30:16.9<br><small>(0+0+0+1)</small> | [[Ёханес Тынес Бё|Ёханес Бё]]<br><small>{{сцягафікацыя|Нарвегія}}</small> || 30:39.7<br><small>(1+1+1+0)</small> | [[Уле-Эйнар Б’ёрндален]]<br><small>{{сцягафікацыя|Нарвегія}}</small> || 30:42.5<br><small>(0+0+0+1)</small> |- | [[Чэмпіянат свету па біятлоне 2017 — індывідуальная гонка, мужчыны|Індывідуальная гонка<br>20 км]] | [[Лоўэл Бэйлі]]<br><small>{{сцягафікацыя|ЗША}}</small> || 48:07.4<br><small>(0+0+0+0)</small> | [[Ондржэй Моравец]]<br><small>{{сцягафікацыя|Чэхія}}</small> || 48:10.7<br><small>(0+0+0+0)</small> | [[Мартэн Фуркад]]<br><small>{{сцягафікацыя|Францыя}}</small> || 48:28.6<br><small>(1+0+1+0)</small> |- | [[Чэмпіянат свету па біятлоне 2017 — мас-старт, мужчыны|Мас-старт<br>15 км]] | [[Сімон Шэмп]]<br><small>{{сцягафікацыя|Германія}}</small> || 35:38.3<br><small>(0+0+0+0)</small> | [[Ёханес Тынес Бё|Ёханес Бё]]<br><small>{{сцягафікацыя|Нарвегія}}</small> || 35:47.3<br><small>(0+0+0+1)</small> | [[Сімон Эдэр]]<br><small>{{сцягафікацыя|Аўстрыя}}</small> || 35:48.4<br><small>(0+0+0+0)</small> |- | [[Чэмпіянат свету па біятлоне 2017 — эстафета, мужчыны|Эстафета 4 × 7,5 км]] | {{RUS}}<br><small>[[Аляксей Анатолевіч Волкаў|Аляксей Волкаў]]<br>[[Максім Сяргеевіч Цвяткоў|Максім Цвяткоў]]<br>[[Антон Ігаравіч Бабікаў|Антон Бабікаў]]<br>[[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]]</small> || 1:14:15.0<br><small>(0+1) (0+1)<br>(0+0) (0+0)<br>(0+0) (0+0)<br>(0+0) (0+1)</small> | {{FRA}}<br><small>[[Жан-Гіём Беатрыкс]]<br>[[Кентэн Фіён Мае]]<br>[[Сімон Дэсцье]]<br>[[Мартэн Фуркад]]</small> || 1:14:20.8<br><small>(0+0) (0+0)<br>(0+1) (0+0)<br>(0+3) (0+0)<br>(0+0) (0+0)</small> | {{AUT}}<br><small>[[Даніэль Мезоціч]]<br>[[Юліян Эберхард]]<br>[[Сімон Эдэр]]<br>[[Дамінік Ландэрцінгер]]</small> || 1:14:35.1<br><small>(0+0) (0+1)<br>(0+2) (0+2)<br>(0+1) (0+2)<br>(0+1) (0+1)</small> |} === Жанчыны === {| {{MedalistTable|type=Дысцыпліна|labelwidth=180|columns=2}} |- | [[Чэмпіянат свету па біятлоне 2017 — спрынт, жанчыны|Спрынт<br>7,5 км]] | [[Габрыэла Коўкалава]]<br><small>{{сцягафікацыя|Чэхія}}</small> || 19:12.6<br><small>(0+0)</small> | [[Лаура Дальмаер]]<br><small>{{сцягафікацыя|Германія}}</small> || 19:16.6<br><small>(0+0)</small> | [[Анаіс Шэвалье]]<br><small>{{сцягафікацыя|Францыя}}</small></small> || 19:37.7<br><small>(0+0)</small> |- | [[Чэмпіянат свету па біятлоне 2017 — гонка праследавання, жанчыны|Гонка праследавання<br>10 км]] | [[Лаура Дальмаер]]<br><small>{{сцягафікацыя|Германія}}</small> || 28:02.3 <br><small>(1+0+0+0)</small> | [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава|Дар'я Домрачава]] <br><small>{{сцягафікацыя|Беларусь}}</small> || 28:13.9 <br><small>(0+0+0+0)</small> | [[Габрыэла Коўкалава]]<br><small>{{сцягафікацыя|Чэхія}}</small> || 28:18.9 <br><small>(2+0+1+0)</small> |- | [[Чэмпіянат свету па біятлоне 2017 — індывідуальная гонка, жанчыны|Індывідуальная гонка<br>15 км]] | [[Лаура Дальмаер]]<br><small>{{сцягафікацыя|Германія}}</small> || 41:30.1<br><small>(1+0+0+0)</small> | [[Габрыэла Коўкалава]]<br><small>{{сцягафікацыя|Чэхія}}</small> || 41:54.8<br><small>(1+0+0+0)</small> | [[Алексія Рунгальдзір]]<br><small>{{сцягафікацыя|Італія}}</small> || 43:15.7<br><small>(0+0+0+0)</small> |- | [[Чэмпіянат свету па біятлоне 2017 — мас-старт, жанчыны|Мас-старт<br>12,5 км]] | [[Лаура Дальмаер]]<br><small>{{GER}}</small> || 33:13.8<br><small>(0+0+0+0) | [[Сьюзен Данклі]]<br><small>{{USA}}</small> || 33:18.4<br><small>(0+0+0+0) | [[Кайса Мякярайнен]]<br><small>{{FIN}}</small> || 33:33.9<br><small>(1+0+0+0) |- | [[Чэмпіянат свету па біятлоне 2017 — эстафета, жанчыны|Эстафета 4 × 6 км]] | {{GER}}<br><small>[[Ванеса Гінц]]<br>[[Марэн Гамершміт]]<br>[[Францыска Хільдэбранд]]<br>[[Лаура Дальмаер]]</small> || 1:11:16.6<br><small>(0+0) (0+2)<br>(0+1) (0+3)<br>(0+0) (0+0)<br>(0+1) (0+2)</small> | {{UKR}}<br><small>[[Ірына Анатолеўна Варвінец|Ірына Варвінец]]<br>[[Юлія Джыма]]<br>[[Анастасія Мяркушына]]<br>[[Алена Підгрушная]]</small> || 1:11:23.0<br><small>(0+0) (0+1)<br>(0+1) (0+1)<br>(0+1) (0+0)<br>(0+0) (0+0)</small> | {{FRA}}<br><small>[[Анаіс Шэвалье]]<br>[[Селія Эманье]]<br>[[Жусцін Брэза]]<br>[[Мары Дарэн-Абер]]</small> || 1:11:24.7<br><small>(0+0) (0+1)<br>(0+0) (0+3)<br>(0+3) (0+0)<br>(0+0) (0+0)</small> |} === Змешаная эстафета === {| {{MedalistTable|type=Дысцыпліна|labelwidth=160|width=240|columns=2}} |- | [[Чэмпіянат свету па біятлоне 2017 — змешаная эстафета|Змешаная эстафета<br /> 2 × 6 км + 2 × 7,5 км]] | {{GER}}<br><small>[[Ванеса Гінц]]<br>[[Лаура Дальмаер]]<br>[[Арнд Пайфер]]<br>[[Сіман Шэмп]]</small> || 1:09:06.4<br><small>(0+0) (0+2)<br>(0+2) (0+2)<br>(0+0) (0+0)<br>(0+0) (0+1)</small> | {{FRA}}<br><small>[[Анаіс Шэвалье]]<br>[[Мары Дарэн-Абер]]<br>[[Кентэн Фіён Мае]]<br>[[Мартэн Фуркад]]</small> || 1:09:08.6<br><small>(0+0) (0+2)<br>(0+0) (0+2)<br>(0+1) (1+3)<br>(0+0) (0+0)</small> | {{RUS}}<br><small>[[Вольга Уладзіміраўна Падчуфарава|Вольга Падчуфарава]]<br>[[Таццяна Сяргееўна Акімава|Таццяна Акімава]]<br>[[Аляксандр Віктаравіч Логінаў|Аляксандр Логінаў]]<br>[[Антон Уладзіміравіч Шыпулін|Антон Шыпулін]]</small> || 1:09:09.6<br><small>(0+0) (0+0)<br>(0+1) (0+0)<br>(0+0) (0+3)<br>(0+0) (0+0)</small> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.hochfilzen2017.at/de/home.html Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170209010932/http://www.hochfilzen2017.at/de/home.html |date=9 лютага 2017 }}{{ref-de}}{{ref-en}} * [http://www3.biathlonworld.com/en/events.html/do/showevent?EventId=BT1415SWRLCH__ Сайт IBU] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140811041434/http://www3.biathlonworld.com/en/events.html/do/showevent?EventId=BT1415SWRLCH__ |date=11 жніўня 2014 }} * [http://wrestlingua.com/sports/7864-ibu-world-championships-biathlon-schedule-results.html Пратаколы і расклад ЧС-2017 GMT+2]{{Няма ў крыніцы|06|02|2017}} {{Чэмпіянаты свету па біятлоне}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па біятлоне]] [[Катэгорыя:2017 год у спорце]] [[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Аўстрыі]] [[Катэгорыя:2017 год у Аўстрыі]] [[Катэгорыя:Люты 2017 года]] 2irhi6agr2tfl080rhmwiyaooywvzzg 0 473339 5219532 4851003 2026-10-16T07:42:04Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219532 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [Файл:RomaniaDanubeDelta MakingMaterialForCOnstructing0001jpg.JPG|thumb|Выраб саманных блокаў у [[Румынія|Румыніі]]]] '''Сама́н''' (ад {{lang-tr|saman}} «салома») — будаўнічы матэрыял на аснове сумесі [[гліна|гліны]] з [[салома]]й. == Гісторыя == Найстаражытнейшыя канструкцыі з саману знойдзены на тэрыторыі [[Сірыя|Сірыі]] (9 тысячагоддзе да н. э.) і [[Ізраіль|Ізраіля]] (8 тысячагоддзе да н. э.). [[Егіпецкія іерогліфы|Старажытнаегіпецкі іерогліф]] ''dbt'' ([[Файл:Egyptian-ìnr.PNG|20px]]), што значыў саманную [[цэгла|цэглу]], пазней праз [[Копцкая мова|копцкую мову]] трапіў у [[арабская мова|арабскую]], а потым у еўрапейскія, адкуль паходзіць слова ''adobe'', якое таксама значыць «саман». У нашы дні саман шырока выкарыстоўваецца для малаэтажных пабудоў ў [[Азія|Азіі]], краінах паўднёвай [[Еўропа|Еўропы]], [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]], [[Паўночная Афрыка|Паўночнай]] і [[Заходняя Афрыка|Заходняй Афрыкі]]. На [[Беларусь|Беларусі]] саманныя пабудовы ўзводзяцца з другой паловы [[20 стагоддзе|XX]] ст. для эканоміі іншых будаўнічых матэрыялаў або ў [[экалогія|экалагічным]] будаўніцтве. == Склад == Для вырабу простага самана дастаткова змяшаць вільготную [[гліна|гліністую]] зямлю з [[салома]]й. Гліна з’яўляецца напаўняльнікам і кансервантам, а салома — натуральнай [[фібра]]й, што арміруе гліну, захоўвае форму пры высыханні, надае матэрыялу пругкасць. Для павелічэння трываласці ў саман дадаюць [[пясок]], [[друз]], [[драўніна|драўняную]] фібру, [[Гной (угнаенне)|гной]], [[яйка|яечны]] бялок, [[клей|клеі]], [[вапна|вапну]] і г. д. Саман патрабуе доўгага высыхання, таму ў большасці выпадкаў з яго загадзя вырабляюць блокі, якія пазней выкарыстоўваюць у будоўлі. == Вартасці == Саман — эканамічны і даступны будаўнічы матэрыял, мае дастатковую цеплаправоднасць, каб пры таўшчыні [[сцяна|сцен]] 600—800 мм захоўваць цяпло знутры будынка ўзімку і прахалоду ўлетку. Будынкі з саману вогнетрывалыя. Адзін з галоўных недахопаў — тое, што саман усмоктвае вільгаць, пры гэтым парушаецца ўнутраная структура і могуць здарацца разбурэнні. Для таго, каб гэта папярэдзіць, са знешняга боку сцены тынкуюць, выкарыстоўваюць для аздаблення ізаляцыйныя матэрыялы. Саманныя сцены могуць паражацца [[грызуны|грызунамі]] і [[казуркі|казуркамі]], іх трываласць значна меншая, чым у абпаленай [[цэгла|цэглы]] або [[бетон]]а. == Галерэя == <gallery> Adobe wall (detail) 1.jpg|Паверхня сухога самана Ancient egyptians adobe as a pylon ramp.jpg|Саманная [[рампа]] ([[Старажытны Егіпет]]) Casa de Adobe na Chapada das Mesas.jpg|Безблокавая пабудова з [[трыснёг|трыснягу]] і гліны ([[Бразілія]]) Casa pinariega 10.jpg|Дом з саманных блокаў у [[Іспанія|Іспаніі]] </gallery> == Спасылкі == * [http://www.world-housing.net/wp-content/uploads/2011/06/Adobe_Blondet.pdf ADOBE CONSTRUCTION] * [http://www.earth-auroville.com/adobe_moulding_en.php Adobe Moulding] * [http://www.adobemfg.com/el-pueblito-estates/adobe-history.asp History of Adobe Building] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170917041315/http://www.adobemfg.com/el-pueblito-estates/adobe-history.asp |date=17 верасня 2017 }} * [http://greenbelarus.info/articles/08-12-2015/ekodom-pod-grodno-kak-semya-stroit-dom-iz-gliny-i-solomy Экодом под Гродно: как семья строит дом из глины и соломы] * [http://7dney.by/ru/issues?art_id=1891 Саман: используй то, что под рукой…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201127000718/https://7dney.by/ru/issues?art_id=1891 |date=27 лістапада 2020 }} {{салома}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы]] 4nntfp66ypfeobikkp889nfkt98a552 0 474759 5219437 2691618 2026-10-16T05:39:42Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Амвросііўка]] на [[Амвросіеўка]] 5219437 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Амвросіеўка]] lhpb1l33z1ebswxestsmyl82xn6cq1v 0 478399 5219438 2707644 2026-10-16T05:39:52Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Курчатаў (Курская вобласць)]] на [[Курчатаў (Расія)]] 5219438 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Курчатаў (Расія)]] doubf16rtpwvbyb4uhh6o052i3caf7q 0 478421 5219439 2707697 2026-10-16T05:40:02Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Кэмпна]] на [[Кемпна]] 5219439 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кемпна]] b5bhin0ndr917xbwzffdrggvm371dwh 0 478599 5219440 2708152 2026-10-16T05:40:12Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Лысычанск]] на [[Лісічанск]] 5219440 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лісічанск]] oomcgqqpigjeqikut68q5e1p71ku3c2 0 520875 5219448 2832101 2026-10-16T05:41:32Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Лыманскі раён (Адэская вобласць)]] на [[Ліманскі раён (Адэская вобласць)]] 5219448 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ліманскі раён (Адэская вобласць)]] s6827txufox4u3cfe8tkxnv2211nz2z 0 526451 5219434 2849522 2026-10-16T05:39:12Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Высоке Мазавецке (гміна)]] на [[Высокае-Мазавецкае (гміна)]] 5219434 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Высокае-Мазавецкае (гміна)]] m1glekvmx64bcqgsdo2lt9fmjiizvdp 0 527075 5219435 2850775 2026-10-16T05:39:22Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Кэмпна (гміна)]] на [[Кемпна (гміна)]] 5219435 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кемпна (гміна)]] 68fy5s5v37r73vswn70yygkphvq9w85 10 534879 5219342 4610613 2026-10-15T20:37:39Z JerzyKundrat 174 5219342 wikitext text/x-wiki '''[[22 кастрычніка]]''' * [[1702]]: Рускія войскі ўзялі крэпасць [[Шлісельбург|Нотэбург]] падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] * [[1797]]: [[Андрэ Жак Гарнерэн]] здзейсніў першы ў свеце скачок з [[парашут]]ам з лятальнага апарата. * [[1815]]: [[Вялікабрытанія]] анэксавала [[востраў Узнясення]]. * [[1916]]: Адбылося паўстанне салдат, казакаў і матросаў на размеркавальным пункце ў [[Гомель|Гомелі]]. * [[1953]]: [[Лаос]] атрымаў незалежнасць. * [[1962]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Джон Кенэдзі]] абвясціў марскую і паветраную блакаду [[Куба|Кубы]]. * [[1988]]: У [[Вільнюс]]е пачаўся ўстаноўчы з’езд Літоўскага руху за перабудову («[[Саюдзіс]]»). * [[2010]]: Апублікавана «[[Іракскае дасье]]» міжнароднай некамерцыйнай арганізацыі [[WikiLeaks]]. [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|К22]] q6m19ryugvwbaap6gfnzq6pvau99c1o 5219346 5219342 2026-10-15T20:45:05Z JerzyKundrat 174 5219346 wikitext text/x-wiki '''[[22 кастрычніка]]''' * [[1702]]: Рускія войскі ўзялі крэпасць [[Шлісельбург|Нотэбург]] падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]]. * [[1704]]: [[Каралеўскі ваенна-марскі флот Вялікабрытаніі]] страціў чатары караблі ў катастрофе ля вострава [[Сілі]]. * [[1797]]: [[Андрэ Жак Гарнерэн]] здзейсніў першы ў свеце скачок з [[парашут]]ам з лятальнага апарата. * [[1815]]: [[Вялікабрытанія]] анэксавала [[востраў Узнясення]]. * [[1916]]: Адбылося паўстанне салдат, казакаў і матросаў на размеркавальным пункце ў [[Гомель|Гомелі]]. * [[1953]]: [[Лаос]] атрымаў незалежнасць. * [[1962]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Джон Кенэдзі]] абвясціў марскую і паветраную блакаду [[Куба|Кубы]]. * [[1988]]: У [[Вільнюс]]е пачаўся ўстаноўчы з’езд Літоўскага руху за перабудову («[[Саюдзіс]]»). * [[2010]]: Апублікавана «[[Іракскае дасье]]» міжнароднай некамерцыйнай арганізацыі [[WikiLeaks]]. [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|К22]] 4y6rnxo91fitfkl8lre6715ybxar7qo 10 534880 5219352 5049465 2026-10-15T20:50:25Z JerzyKundrat 174 5219352 wikitext text/x-wiki '''[[23 кастрычніка]]''' * [[424]]: [[Валентыніян III]], пяцігадовы сын [[Гала Плацыдзія|Галы Плацыдзіі]] абвешчаны імператарам супраць узурпатара [[Іаан (рымскі імператар)|Іаана]]. * [[732]]: У [[Бітва пад Турам (732)|бітве пры Пуацье]] войскі [[франкі|франкаў]] разбілі армію [[Арабскі халіфат|Арабскага халіфата]]. * [[1157]]: [[Спіс каралёў Даніі|Дацкі кароль]] [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмар I Кнутсан]] узяў шлюб з менскай княжной [[Сафія Валадараўна|Сафіяй Валадараўнай]]. * [[1582]]: Адбылася [[бітва на Чувашавым мысе]] паміж атрадам казакаў на чале з [[Ярмак Цімафеевіч|Ермаком Цімафеевічам]] і сібірцамі на чале з ханам [[Кучум]]ам. * [[1920]]: Нарадзіўся [[Джані Радары]], італьянскі дзіцячы пісьменнік. * [[1940]]: Нарадзіўся бразільскі [[Футбол|футбаліст]] [[Пеле]]. * [[1942]]: Пачатак [[бітва пры Эль-Аламейне|бітвы пры Эль-Аламейне]] ([[Егіпет]]) паміж англійскімі і нямецкімі войскамі. * [[1956]]: Пачалося [[Венгерскае паўстанне (1956)|Венгерскае паўстанне]], скіраванае супраць таталітарнага камуністычнага кіраўніцтва і савецкай ваеннай прысутнасці. * [[1990]]: Гораду Горкі вернута назва [[Ніжні Ноўгарад]]. [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|К23]] 4ooccz4nr2r3n1p18pjjll0h7jw53rx 10 534884 5219372 4863087 2026-10-15T21:19:40Z JerzyKundrat 174 5219372 wikitext text/x-wiki '''[[27 кастрычніка]]''' : {{Туркменістан}} [[Туркменістан]] — Дзень Незалежнасці ([[1991]]) : {{Украіна}} [[Украіна]] — [[Дзень украінскага пісьменства і мовы]] * [[97]]: [[Спіс рымскіх імператараў|Рымскі імператар]] [[Нерва]] ўсынаўляе [[Траян]]а і робіць яго сваім намеснікам у [[Верхняя Германія|Верхняй Германіі]]. * [[939]]: [[Эдмунд I]] стаў каралём [[Каралеўства Англія|Англіі]]. * [[1469]]: Нарадзіўся [[Эразм Ратэрдамскі]], нідэрландскі гуманіст. * [[1782]]: Нарадзіўся [[Нікало Паганіні]], італьянскі скрыпач-віртуоз і [[кампазітар]]. * [[1904]]: Адкрыты першыя падземныя ўчасткі [[Нью-Ёркскі метрапалітэн|Нью-Ёркскага метрапалітэна]]. * [[1939]]: Літоўскія войскі ўвайшлі ў [[Вільнюс]], які [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] перадаў [[Літва|Літве]]. * [[1982]]: [[Кітай]] абвясціў, што колькасць яго насельніцтва дасягула мільярда чалавек. * [[1989]]: На вайсковай базе пад [[Станькава]] ([[Дзяржынскі раён]]), паводле савецка-амерыканскага дагавору, знішчана апошняя пускавая ўстаноўка [[Ака (АТРК)|АТР-23 «Ака»]]. [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|К27]] 00wi39gnatgm1j6ug57ffrgm5z39p9p 10 534885 5219380 3953079 2026-10-15T21:25:57Z JerzyKundrat 174 5219380 wikitext text/x-wiki '''[[28 кастрычніка]]''' * [[306]]: [[Максенцый]] абвешчаны [[Спіс рымскіх імператараў|рымскім імператарам]]. * [[312]]: Адбылася бітва ля Мульвійскага моста, дзе сустрэліся арміі [[Канстанцін I Вялікі|Канстанціна]] і [[Максенцый|Максенцыя]]. * [[1523]]: У [[Кракаў|Кракаве]] выйшла з друку паэма [[Мікола Гусоўскі|Міколы Гусоўскага]] «[[Песня пра зубра]]». * [[1704]]: Памёр [[Джон Лок]], брытанскі [[Педагогіка|педагог]] і [[філосаф]]. * [[1886]]: Адбылося афіцыйнае адкрыццё [[Статуя Свабоды|статуі Свабоды]] ў [[Нью-Ёрк]]у. * [[1918]]: Абвешчана незалежнасць [[Першая Чэхаславацкая Рэспубліка|Чэхаславакіі]]. * [[1925]]: Створана [[Пінская дыяцэзія|Пінская каталіцкая дыяцэзія]]. * [[1939]]: У [[Беласток]]у пачаўся Сход народа [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], які прыняў рашэнне пра далучэнне заходнебеларускіх зямель да [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. * [[1945]]: У [[Мінск]]у закладзены [[Парк Перамогі (Мінск)|парк Перамогі]]. * [[1999]]: Заснаваная Археаграфічная камісія Дзяржаўнага камітэта па архівах і справаводстве Рэспублікі Беларусь. [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|К28]] 7hf8qcqe1xhwkc4001gtyp9d199n0va 10 534887 5219385 5074214 2026-10-15T21:34:39Z JerzyKundrat 174 5219385 wikitext text/x-wiki '''[[30 кастрычніка]]''' * [[942]]: [[Марын II]] становіцца [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. * [[1905]]: Расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] падпісаў [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|Кастрычніцкі маніфест]]. * [[1919]]: У газеце [[Беларусь (газета, Мінск)|«Беларусь»]] апублікаваны верш [[Макар Краўцоў|Макара Краўцова]] «[[Мы выйдзем шчыльнымі радамі]]», які стаў гімнам [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] пад назвай «Ваяцкі гімн». * [[1921]]: Афіцыйна адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]. * [[1938]]: Пачала сталае вяшчанне [[Польскае Радыё Баранавічы|радыёстанцыя ў Баранавічах]]. * [[1939]]: У [[Беласток]]у скончыўся [[Народны Сход Заходняй Беларусі]], які прыняў рашэнне пра далучэнне заходнебеларускіх зямель да [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. * [[1941]]: Пачатак абароны [[Севастопаль|Севастопаля]] падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. * [[1988]]: [[Мітынг-рэквіем «Дзяды» 30 кастрычніка 1988 года|Мітынг-рэквіем «Дзяды»]] ў [[Мінск]]у быў разагнаны міліцыяй. * [[2019]]: Завяршыўся [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|перапіс насельніцтва Беларусі]]. * [[2025]]: Базіліка [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] стала самым высокім храмам у свеце. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|К30]] </noinclude> tanzavg4qexxa29bpyewlpz98fh2srz 0 536902 5219689 5218073 2026-10-16T11:21:05Z Autumndancer 168015 5219689 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Поныры'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|9}} — карта Курскай вобласці</ref> ({{lang-ru|По́ныри}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Паныроўскі раён|Паныроўскага раёна]], утварае гарадское паселішча пасёлак Поныры. Аднайменная чыгуначная станцыя на лініі [[Курск]] — [[Арол (горад)|Арол]] (магістраль [[Масква]] — [[Сімферопаль]]), за 76 км на поўнач ад [[Курск]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Курскай вобласці]] d64bu3diiw4r75u9fhxyt17t7tkqxbw 10 537135 5219453 3020114 2026-10-16T05:42:52Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Астроўскі павет (Велікапольскае ваяводства)]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219453 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 537157 5219455 3020159 2026-10-16T05:43:12Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Бельскі павет (Падляскае ваяводства)]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219455 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 10 537158 5219456 3020161 2026-10-16T05:43:22Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Шаблон:Бельскі павет (Сілезскае ваяводства)]] на [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5219456 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z 14 542788 5219314 3064955 2026-10-15T20:00:01Z JerzyKundrat 174 5219314 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Памерлі ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Расстраляныя|Польшча]] gf1pi6ticoxttrab588r8q39lpi5xj2 14 543377 5219355 3074649 2026-10-15T20:55:10Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Катэгорыя:Кэмпна (гміна)]] у [[Катэгорыя:Кемпна (гміна)]]: Уніфікацыя назваў 3074649 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Катэгорыя:Гміны Кэмпінскага павета]] 5val618yq532ecle1204buepmv8vr3p 0 544944 5219415 5128183 2026-10-16T00:29:16Z IshaBarnes 124956 вікіфікацыя 5219415 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} {{цёзкі2|Яфімава}} '''Людміла Барысаўна Яфімава''' ({{ДН|19|3|1937}}, {{МН|Горлаўка|ў Горліўцы}}, [[Данецкая вобласць]], [[УССР]] — {{ДС|3|1|2018}}, {{МС|Мінск||}}, [[Беларусь]]) — беларускі харавы дырыжор. [[Народны артыст Беларусі]] (2000). Жонка дырыжора [[Юрый Міхайлавіч Яфімаў|Юрыя Міхайлавіча Яфімава]]. == Біяграфія == У 1963 годзе скончыла Ленінградскую кансерваторыю (цяпер [[Санкт-Пецярбургская дзяржаўная кансерваторыя імя М. А. Рымскага-Корсакава|Санкт-Пецярбургская кансерваторыя імя М. А. Рымскага-Корсакава]]). Прадстаўнік Ленінградскай школы харавога дырыжыравання. Падчас вучобы пазнаёмілася са сваім будучым мужам [[Юрый Міхайлавіч Яфімаў|Юрыем Міхайлавічам Яфімавым]]. Пасля заканчэння кансерваторыі ёй прапаноўвалі ўзначаліць ленінградскую капэлу. З 1967 годзе працавала ў [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі|Мінскім музычным вучылішчы імя Міхаіла Глінкі]], дзе заснавала канцэртны хор. З 1987 года мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы|Дзяржаўнай акадэмічнай харавой капэлы імя Рыгора Шырмы]]. Прыйшла на працу ў капэлу ў час крызісу і змагла паспяхова пераадолець яго. Працягвала і развівала традыцыі заснавальніка капэлы, вялікую ўвагу надавала прапагандзе беларускай народнай песні. Выканаўчай манеры Яфімавай былі ўласцівы глыбокае пранікненне ў змест твору, апора на класічны вакал. Пад кіраўніцтвам Яфімавай капэла выступіла на 26-м міжнародным фестывалі старадаўняй і сучаснай камернай музыкі ў Полацку (Беларусь). == Узнагароды == Узнагароджана [[Ордэн Францыска Скарыны|ордэнам Францыска Скарыны]], [[Ордэн Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай|ордэнам Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай]] [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускай праваслаўнай царквы]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|18-1}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Яфімава Людміла Барысаўна}} [[Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Харавыя дырыжоры Беларусі]] 8vxo2y45r66j29oa0dhrlfw56d7zbiv 0 546488 5219623 4976998 2026-10-16T10:46:52Z Autumndancer 168015 5219623 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Актагай}} {{НП-Казахстан}} '''Актагай''' ({{lang-kz|Ақтоғай}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Актагайскай сельскай акругі. Код КАТА — 553230100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 4800 чалавек (2376 мужчын і 2424 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 4000 чалавек (1912 мужчын і 2088 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] mbpbfvwd0t4tscv3n0b9e9zakny59yg 0 546489 5219630 4977197 2026-10-16T10:50:58Z Autumndancer 168015 5219630 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Аўельбек''' ({{lang-kz|Әуелбек}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Аўельбекскай сельскай акругі. Код КАТА — 553235100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1189 чалавек (565 мужчын і 624 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 800 чалавек (373 мужчыны і 427 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] 7y8nj45qcf3lgvi611u2zz1323mo95v 0 546490 5219672 4980867 2026-10-16T11:14:59Z Autumndancer 168015 5219672 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Уцёс}} {{НП-Казахстан}} '''Уцёс''' ({{lang-kz|Өтес}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Аўельбекскай сельскай акругі. Код КАТА — 553235300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 211 чалавек (86 мужчын і 125 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=23 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 209 чалавек (97 мужчын і 112 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] b33tvcxnccna82ziu39pmj9jy5wpifu 0 546491 5219632 4977290 2026-10-16T10:52:27Z Autumndancer 168015 5219632 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Барлыбай}} {{НП-Казахстан}} '''Барлыбай''' ({{lang-kz|Барлыбай}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Барлыбайскай сельскай акругі. Код КАТА — 553237100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 487 чалавек (230 мужчын і 257 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 299 чалавек (144 мужчыны і 155 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] nn0s0r44yjapm0ex74o9emuol9h6qjb 0 546492 5219648 4977662 2026-10-16T11:00:41Z Autumndancer 168015 5219648 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Іванаўка}} {{НП-Казахстан}} '''Жалаўлы''', да 2017 года — '''Іванаўка''' ({{lang-kz|Жалаўлы }}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Жалаулінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553239100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 872 чалавекі (425 мужчын і 447 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 532 чалавекі (262 мужчыны і 270 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] fto3ox8s1kv0ehdj7jk45hr3xzlingz 0 546493 5219631 4977268 2026-10-16T10:51:34Z Autumndancer 168015 5219631 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Балтасап''' ({{lang-kz|Балтасап}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Жалаулінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553239200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 281 чалавек (146 мужчын і 135 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 217 чалавек (116 мужчын і 101 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] 560ttx43zunycayf2khoh9vr6e1svxb 0 546494 5219663 4978167 2026-10-16T11:08:31Z Autumndancer 168015 5219663 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Карасу}} {{НП-Казахстан}} '''Карасу''' ({{lang-kz|Қарасу}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Жалаулінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553239300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 191 чалавек (99 мужчын і 92 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 131 чалавек (62 мужчыны і 69 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] fux7z5jlungq08ietcsykynm2kitz6t 0 546495 5219649 4977663 2026-10-16T11:01:17Z Autumndancer 168015 5219649 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Жалбалды''' ({{lang-kz|Жолболды}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Жалбалдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553241100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 957 чалавек (472 мужчыны і 485 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 547 чалавек (269 мужчын і 278 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] 79q4zj6l49p2awzlinxbsq8h3msuz19 0 546496 5219679 4981045 2026-10-16T11:17:28Z Autumndancer 168015 5219679 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Шылікты}} {{НП-Казахстан}} '''Шылікты''' ({{lang-kz|Шілікті}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Жалбалдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553241200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 202 чалавекі (98 мужчын і 104 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 126 чалавек (62 мужчыны і 64 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] 7f8tz9gc1yk7rmfgsp9suqd6a6821ue 0 546497 5219680 4981027 2026-10-16T11:17:49Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Шуга (сяло)]] у [[Шуга (аул)]] 4981027 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Шуга |казахская назва = Шұға |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Паўладарская вобласць |рэгіён у табліцы = Паўладарская вобласць{{!}}Паўладарская |від раёна = |раён = Актагайскі раён (Паўладарская вобласць) |раён у табліцы = Актагайскі раён (Паўладарская вобласць){{!}}Актагайскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Жалбалдзінская сельская акруга |селішча ў табліцы = Жалбалдзінская сельская акруга{{!}}Жалбалдзінская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 291 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 553241300 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Шуга''' ({{lang-kz|Шұға}}) — сяло ў [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Жалбалдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553241300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 440 чалавек (226 мужчын і 214 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 291 чалавек (153 мужчыны і 138 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] dl72euu7b94zt8icibzmwtk86sdweyz 5219682 5219680 2026-10-16T11:18:18Z Autumndancer 168015 5219682 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Шуга''' ({{lang-kz|Шұға}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Жалбалдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553241300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 440 чалавек (226 мужчын і 214 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 291 чалавек (153 мужчыны і 138 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] jcuuqipjp1333frvn0b14x1pkn4adxe 0 546498 5219662 4978152 2026-10-16T11:07:48Z Autumndancer 168015 5219662 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Караоба}} {{НП-Казахстан}} '''Караоба''' ({{lang-kz|Қараоба}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Караобінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553243100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1043 чалавекі (534 мужчыны і 509 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 730 чалавек (364 мужчыны і 366 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] i45fpmmhzsdki1x1ta60wmkvv3nij9a 0 546499 5219634 4977640 2026-10-16T10:54:05Z Autumndancer 168015 5219634 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Ісантэрэк''' ({{lang-kz|Исантерек}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Караобінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553243200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 252 чалавекі (128 мужчын і 124 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 83 чалавекі (40 мужчын і 43 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] qj835ekb59kl5j78tf4aad0rwiyvqo6 5219635 5219634 2026-10-16T10:54:20Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Есентэрэк]] у [[Ісантэрэк]]: памылка ў назве, на хуткае выдаленне 5219634 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Ісантэрэк''' ({{lang-kz|Исантерек}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Караобінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553243200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 252 чалавекі (128 мужчын і 124 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 83 чалавекі (40 мужчын і 43 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] qj835ekb59kl5j78tf4aad0rwiyvqo6 0 546500 5219651 4977710 2026-10-16T11:02:21Z Autumndancer 168015 5219651 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Жанааул}} {{НП-Казахстан}} '''Жанааул''' ({{lang-kz|Жаңаауыл}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Караобінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553243300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 251 чалавек (135 мужчын і 116 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 122 чалавекі (65 мужчын і 57 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] 4voa0cul44enlniivugnuc3t2fwctro 0 546501 5219664 4978765 2026-10-16T11:09:24Z Autumndancer 168015 5219664 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Красная Паляна}} {{НП-Казахстан}} '''Красная Паляна''' ({{lang-kz|Красная Поляна}}) — былы [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Скасаваны 31 сакавіка 2017 года <ref>[http://adilet.zan.kz/rus/docs/V17P0005498 Об упразднении сел Камбар, Тортай, Красная поляна, Спартак, Шокпар, Кырыкуй Актогайского района Павлодарской области]</ref>. Уваходзіў у склад Караобінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553243400<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 199 чалавек (90 мужчын і 109 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 60 чалавек (32 мужчыны і 28 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Скасаваныя населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] h16ulwpgamb71vzww5sezoqzmjt29m3 0 546502 5219670 4979499 2026-10-16T11:13:27Z Autumndancer 168015 5219670 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спартак}} {{НП-Казахстан}} '''Спартак''' ({{lang-kz|Спартак}}) — былы [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Скасаваны 31 сакавіка 2017 года <ref>[http://adilet.zan.kz/rus/docs/V17P0005498 Об упразднении сел Камбар, Тортай, Красная поляна, Спартак, Шокпар, Кырыкуй Актогайского района Павлодарской области]</ref>. Уваходзіў у склад Караобінскай сельскай акругі. Код КАТА — 553243500<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 107 чалавек (57 мужчын і 50 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 20 чалавек (13 мужчын і 7 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Скасаваныя населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] tkdtyfo8ixyqhpivo7s2h2oueueiydj 0 546503 5219633 4977303 2026-10-16T10:53:01Z Autumndancer 168015 5219633 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Баскамыс''' ({{lang-kz|Басқамыс}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Баскамыскай сельскай акругі. Код КАТА — 553245100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 535 чалавек (272 мужчыны і 263 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 214 чалавек (104 мужчыны і 110 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] ekpem5ctwmy1bl4ttjcrlz0edc4xde8 0 546504 5219660 4978128 2026-10-16T11:07:16Z Autumndancer 168015 5219660 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Каракога}} {{НП-Казахстан}} '''Каракога''' ({{lang-kz|Қарақоға}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Баскамыскай сельскай акругі. Код КАТА — 553245300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 134 чалавекі (72 мужчыны і 62 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 79 чалавек (35 мужчын і 44 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] iw808wmq9flkpefhs4b5hapa4qvbb4s 0 546505 5219655 4977935 2026-10-16T11:04:17Z Autumndancer 168015 5219655 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Кажамжар}} {{НП-Казахстан}} '''Кажамжар''' ({{lang-kz|Қожамжар}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Кажамжарскай сельскай акругі. Код КАТА — 553247100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1213 чалавек (617 мужчын і 596 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 963 чалавекі (474 мужчыны і 489 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] 6r2ruk58tmx8zplq1l67iprxinabyvo 0 546506 5219650 4977689 2026-10-16T11:01:50Z Autumndancer 168015 5219650 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Жамбыл}} {{НП-Казахстан}} '''Жамбыл''' ({{lang-kz|Жамбыл}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Кажамжарскай сельскай акругі. Код КАТА — 553247200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 302 чалавекі (156 мужчын і 146 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 196 чалавек (95 мужчын і 101 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] iimqzzhj7omy6jceq2i83wz3cmyv8na 0 546507 5219656 4977963 2026-10-16T11:05:02Z Autumndancer 168015 5219656 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Кайран}} {{НП-Казахстан}} '''Кайран''' ({{lang-kz|Қайран}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Кажамжарскай сельскай акругі. Код КАТА — 553247300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 220 чалавек (108 мужчын і 112 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 144 чалавекі (66 мужчын і 78 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] 1dfr6s8llkfwi30w6gp8rh7ysl6r572 0 546509 5219667 5196407 2026-10-16T11:11:00Z Autumndancer 168015 5219667 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Муткенаў''' ({{lang-kz|Мұткенов}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Муткенаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553249100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1226 чалавек (610 мужчын і 616 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=9 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1054 чалавекі (511 мужчын і 543 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] tkingruuz43io5w4b75lr4l2uppqji3 0 546510 5219622 4976840 2026-10-16T10:46:19Z Autumndancer 168015 5219622 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Абжан''' ({{lang-kz|Әбжан}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Муткенаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553249200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 301 чалавек (143 мужчыны і 158 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 270 чалавек (121 мужчына і 149 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] 3ebb6ds3t3go54dt12c2fvz6my9uxgt 0 546511 5219653 4977744 2026-10-16T11:03:37Z Autumndancer 168015 5219653 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Жанатап''' ({{lang-kz|Жаңатап}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Муткенаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553249300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 325 чалавек (165 мужчын і 160 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 278 чалавек (145 мужчын і 133 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] kig8m6uwlo0sxt7s01kcmsrd25un6m7 0 546512 5219652 4977719 2026-10-16T11:02:53Z Autumndancer 168015 5219652 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Жанабет}} {{НП-Казахстан}} '''Жанабет''' ({{lang-kz|Жаңабет}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Муткенаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553249400<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 459 чалавек (232 мужчыны і 227 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 404 чалавекі (213 мужчын і 191 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] 7qtofeavttl146r2tfl8e8z4xrjmj2o 0 546513 5219640 4977647 2026-10-16T10:56:41Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Естая]] у [[Естай]]: памылка ў назве, на хуткае выдаленне 4977647 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Естая |казахская назва = Естай |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Паўладарская вобласць |рэгіён у табліцы = Паўладарская вобласць{{!}}Паўладарская |від раёна = |раён = Актагайскі раён (Паўладарская вобласць) |раён у табліцы = Актагайскі раён (Паўладарская вобласць){{!}}Актагайскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Муткенаўская сельская акруга |селішча ў табліцы = Муткенаўская сельская акруга{{!}}Муткенаўская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 125 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 553249500 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Естая''' ({{lang-kz|Естай}}) — сяло ў [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Муткенаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553249500<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 315 чалавек (153 мужчыны і 162 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 125 чалавек (60 мужчын і 65 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] mbe6ujbv7gopa6zr7pn5b6tmb2pzy0n 5219643 5219640 2026-10-16T10:57:24Z Autumndancer 168015 5219643 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Естай''' ({{lang-kz|Естай}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Муткенаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553249500<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 315 чалавек (153 мужчыны і 162 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 125 чалавек (60 мужчын і 65 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] ddia0qagdnh95n3xb2jybqxcweloymo 0 546514 5219675 4980976 2026-10-16T11:16:19Z Autumndancer 168015 5219675 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Шакпар}} {{НП-Казахстан}} '''Шакпар''' ({{lang-kz|Шоқпар}}) — былы [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Скасаваны 31 сакавіка 2017 года <ref>[http://adilet.zan.kz/rus/docs/V17P0005498 Об упразднении сел Камбар, Тортай, Красная поляна, Спартак, Шокпар, Кырыкуй Актогайского района Павлодарской области]</ref>. Уваходзіў у склад Муткенаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553249600<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 210 чалавек (103 мужчыны і 107 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 59 чалавек (31 мужчына і 28 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Скасаваныя населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] gj7vfgorsqmlwam0b68slb6n54iy605 0 546515 5219668 4979253 2026-10-16T11:11:38Z Autumndancer 168015 5219668 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Прырэчанскае}} {{НП-Казахстан}} '''Прырэчанскае''' ({{lang-kz|Приреченское}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Прырэчанскай сельскай акругі. Код КАТА — 553253100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 976 чалавек (483 мужчыны і 493 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=18 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 719 чалавек (341 мужчына і 378 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] hy118iee8aypijp8mop2j1hzs8oo741 0 546516 5219647 4977656 2026-10-16T10:59:31Z Autumndancer 168015 5219647 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Жаламан}} {{НП-Казахстан}} '''Жаламан''' ({{lang-kz|Жоламан}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Прырэчанскай сельскай акругі. Код КАТА — 553253200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 289 чалавек (153 мужчыны і 136 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 227 чалавек (110 мужчын і 117 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] np2v98xojld95p3gclzo9i6yl0lx5w0 0 546517 5219657 4978026 2026-10-16T11:05:44Z Autumndancer 168015 5219657 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Камбар}} {{НП-Казахстан}} '''Камбар''' ({{lang-kz|Қамбар}}) — былы [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Скасавана 31 сакавіка 2017 года <ref>[http://adilet.zan.kz/rus/docs/V17P0005498 Об упразднении сел Камбар, Тортай, Красная поляна, Спартак, Шокпар, Кырыкуй Актогайского района Павлодарской области]</ref>. Уваходзіла ў склад Прырэчанскай сельскай акругі. Код КАТА — 553253300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 120 чалавек (60 мужчын і 60 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 22 чалавекі (13 мужчын і 9 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Скасаваныя населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] p3brf87bsw5l56i2706r23kmvzdylda 5219658 5219657 2026-10-16T11:06:06Z Autumndancer 168015 5219658 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Камбар}} {{НП-Казахстан}} '''Камбар''' ({{lang-kz|Қамбар}}) — былы [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Скасаваны 31 сакавіка 2017 года <ref>[http://adilet.zan.kz/rus/docs/V17P0005498 Об упразднении сел Камбар, Тортай, Красная поляна, Спартак, Шокпар, Кырыкуй Актогайского района Павлодарской области]</ref>. Уваходзіла ў склад Прырэчанскай сельскай акругі. Код КАТА — 553253300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 120 чалавек (60 мужчын і 60 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 22 чалавекі (13 мужчын і 9 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Скасаваныя населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] ng02hx8ozqzy1grjcog5uckhr27prtg 5219665 5219658 2026-10-16T11:09:45Z Autumndancer 168015 5219665 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Камбар}} {{НП-Казахстан}} '''Камбар''' ({{lang-kz|Қамбар}}) — былы [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Скасаваны 31 сакавіка 2017 года <ref>[http://adilet.zan.kz/rus/docs/V17P0005498 Об упразднении сел Камбар, Тортай, Красная поляна, Спартак, Шокпар, Кырыкуй Актогайского района Павлодарской области]</ref>. Уваходзіў у склад Прырэчанскай сельскай акругі. Код КАТА — 553253300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 120 чалавек (60 мужчын і 60 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 22 чалавекі (13 мужчын і 9 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Скасаваныя населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] q0i0iq8soegvltkpc4d9nj70tbxx8mi 0 546518 5219671 4979645 2026-10-16T11:14:13Z Autumndancer 168015 5219671 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Тартай''' ({{lang-kz|Төртай}}) — былы [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Скасаваны 31 сакавіка 2017 года <ref>[http://adilet.zan.kz/rus/docs/V17P0005498 Об упразднении сел Камбар, Тортай, Красная поляна, Спартак, Шокпар, Кырыкуй Актогайского района Павлодарской области]</ref>. Уваходзіў у склад Прырэчанскай сельскай акругі. Код КАТА — 553253500<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 160 чалавек (78 мужчын і 82 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 58 чалавек (31 мужчына і 27 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Скасаваныя населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] bv4oyvripstb8imt51kvgkyurjvncmu 0 546519 5219624 4977109 2026-10-16T10:47:42Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Андрыянаўка (Паўладарская вобласць)]] у [[Акжол (Актагайскі раён)]]: з 2019 года - новая назва 4977109 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Андрыянаўка}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Андрыянаўка |казахская назва = Андриановка |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Паўладарская вобласць |рэгіён у табліцы = Паўладарская вобласць{{!}}Паўладарская |від раёна = |раён = Актагайскі раён (Паўладарская вобласць) |раён у табліцы = Актагайскі раён (Паўладарская вобласць){{!}}Актагайскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Разумоўская сельская акруга |селішча ў табліцы = Разумоўская сельская акруга{{!}}Разумоўская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 652 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 553255100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Андрыянаўка''' ({{lang-kz|Андриановка}}) — сяло ў [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Разумоўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553255100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 699 чалавек (329 мужчын і 370 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 652 чалавекі (319 мужчын і 333 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] pvznidftuaeporvyv1mlp19y9wvyrsf 5219626 5219624 2026-10-16T10:48:34Z Autumndancer 168015 5219626 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Андрыянаўка}} {{НП-Казахстан}} '''Акжол''', да 2019 года — '''Андрыянаўка''' ({{lang-kz|Андриановка}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Разумоўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553255100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 699 чалавек (329 мужчын і 370 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 652 чалавекі (319 мужчын і 333 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] 782hw3lw5fdqh1xmkeocqkj6y2ha00j 5219627 5219626 2026-10-16T10:49:09Z Autumndancer 168015 5219627 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Акжол}} {{Значэнні2|Андрыянаўка}} {{НП-Казахстан}} '''Акжол''', да 2019 года — '''Андрыянаўка''' ({{lang-kz|Андриановка}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Разумоўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553255100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 699 чалавек (329 мужчын і 370 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 652 чалавекі (319 мужчын і 333 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] l3706e8diyfi3r51n0kr9sbrl64zasz 0 546520 5219669 4979338 2026-10-16T11:12:16Z Autumndancer 168015 5219669 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Разумоўка}} {{НП-Казахстан}} '''Разумоўка''' ({{lang-kz|Разумовка}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Разумоўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553255200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 153 чалавекі (71 мужчына і 82 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=18 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 103 чалавекі (44 мужчыны і 59 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] q5a6dbnaq79f1y24pe3z3epzxc65aue 0 546521 5219673 4980903 2026-10-16T11:15:33Z Autumndancer 168015 5219673 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Харкаўка}} {{НП-Казахстан}} '''Харкаўка''' ({{lang-kz|Харьковка}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Харкаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553257100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 707 чалавек (340 мужчын і 367 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=23 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 526 чалавек (274 мужчыны і 252 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] 5j76koxj5bp60mrftnfyk83wltz00x3 0 546522 5219659 4978085 2026-10-16T11:06:44Z Autumndancer 168015 5219659 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Карабузау''' ({{lang-kz|Қарабұзау}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Харкаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 553257200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 282 чалавекі (146 мужчын і 136 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 139 чалавек (70 мужчын і 69 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] fw535e3xpjo9rhm1mrilnxs47u8g28n 0 546523 5219677 4980983 2026-10-16T11:16:51Z Autumndancer 168015 5219677 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Шалаксор''' ({{lang-kz|Шолақсор}}) — [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Шалаксорскай сельскай акругі. Код КАТА — 553259100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 676 чалавек (308 мужчын і 368 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 502 чалавекі (243 мужчыны і 259 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] hq93jnbgc97jnbsdrac71rflefbfyeu 0 546524 5219666 4978902 2026-10-16T11:10:38Z Autumndancer 168015 5219666 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Кырыкуй}} {{НП-Казахстан}} '''Кырыкуй''' ({{lang-kz|Қырықүй}}) — былы [[аул]] у [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскім раёне]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Скасаваны 31 сакавіка 2017 года <ref>[http://adilet.zan.kz/rus/docs/V17P0005498 Об упразднении сел Камбар, Тортай, Красная поляна, Спартак, Шокпар, Кырыкуй Актогайского района Павлодарской области]</ref>. Уваходзіў у склад Шалаксорскай сельскай акругі. Код КАТА — 553259200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 55 чалавек (29 мужчын і 26 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 49 чалавек (26 мужчын і 23 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці}} [[Катэгорыя:Скасаваныя населеныя пункты Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці]] ctj6uabtamvpk3jvwbq5fgwnez16av1 10 546527 5219629 5196410 2026-10-16T10:50:23Z Autumndancer 168015 5219629 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскага раёна]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| [[Абжан]] •}} {{nobr| [[Акжол (Актагайскі раён)|Акжол]] •}} {{nobr| [[Актагай (Паўладарская вобласць)|Актагай]] •}} {{nobr| [[Аўельбек]] •}} {{nobr| [[Балтасап]] •}} {{nobr| [[Барлыбай (Паўладарская вобласць)|Барлыбай]] •}} {{nobr| [[Баскамыс]] •}} {{nobr| [[Есентэрэк]] •}} {{nobr| [[Естая]] •}} {{nobr| [[Жаламан (Паўладарская вобласць)|Жаламан]] •}} {{nobr| [[Жалаўлы (Паўладарская вобласць)|Жалаўлы]] •}} {{nobr| [[Жалбалды]] •}} {{nobr| [[Жамбыл (Актагайскі раён)|Жамбыл]] •}} {{nobr| [[Жанааул (Актагайскі раён)|Жанааул]] •}} {{nobr| [[Жанабет (Актагайскі раён)|Жанабет]] •}} {{nobr| [[Жанатап]] •}} {{nobr| [[Кажамжар (Паўладарская вобласць)|Кажамжар]] •}} {{nobr| [[Кайран (Паўладарская вобласць)|Кайран]] •}} {{nobr| ''[[Камбар (Паўладарская вобласць)|Камбар]]'' •}} {{nobr| [[Карабузау]] •}} {{nobr| [[Каракога (Паўладарская вобласць)|Каракога]] •}} {{nobr| [[Караоба (Паўладарская вобласць)|Караоба]] •}} {{nobr| [[Караой (Паўладарская вобласць)|Караой]] •}} {{nobr| [[Карасу (Паўладарская вобласць)|Карасу]] •}} {{nobr| ''[[Красная Паляна (Паўладарская вобласць)|Красная Паляна]]'' •}} {{nobr| ''[[Кырыкуй (Паўладарская вобласць)|Кырыкуй]]'' •}} {{nobr| [[Муткенаў]] •}} {{nobr| [[Прырэчанскае (Паўладарская вобласць)|Прырэчанскае]] •}} {{nobr| [[Разумоўка (Паўладарская вобласць)|Разумоўка]] •}} {{nobr| ''[[Спартак (Паўладарская вобласць)|Спартак]]'' •}} {{nobr| ''[[Тартай]]'' •}} {{nobr| [[Уцёс (Паўладарская вобласць)|Уцёс]] •}} {{nobr| [[Харкаўка (Паўладарская вобласць)|Харкаўка]] •}} {{nobr| ''[[Шакпар (Паўладарская вобласць)|Шакпар]]'' •}} {{nobr| [[Шалаксор]] •}} {{nobr| [[Шылікты (Паўладарская вобласць)|Шылікты]] •}} {{nobr| [[Шуга (сяло)|Шуга]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Паўладарская вобласць]] </noinclude> 1t6smpurcyxy6zlr8ofdzckn25fvbmg 5219639 5219629 2026-10-16T10:56:20Z Autumndancer 168015 5219639 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскага раёна]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| [[Абжан]] •}} {{nobr| [[Акжол (Актагайскі раён)|Акжол]] •}} {{nobr| [[Актагай (Паўладарская вобласць)|Актагай]] •}} {{nobr| [[Аўельбек]] •}} {{nobr| [[Балтасап]] •}} {{nobr| [[Барлыбай (Паўладарская вобласць)|Барлыбай]] •}} {{nobr| [[Баскамыс]] •}} {{nobr| [[Естая]] •}} {{nobr| [[Жаламан (Паўладарская вобласць)|Жаламан]] •}} {{nobr| [[Жалаўлы (Паўладарская вобласць)|Жалаўлы]] •}} {{nobr| [[Жалбалды]] •}} {{nobr| [[Жамбыл (Актагайскі раён)|Жамбыл]] •}} {{nobr| [[Жанааул (Актагайскі раён)|Жанааул]] •}} {{nobr| [[Жанабет (Актагайскі раён)|Жанабет]] •}} {{nobr| [[Жанатап]] •}} {{nobr| [[Ісантэрэк]] •}} {{nobr| [[Кажамжар (Паўладарская вобласць)|Кажамжар]] •}} {{nobr| [[Кайран (Паўладарская вобласць)|Кайран]] •}} {{nobr| ''[[Камбар (Паўладарская вобласць)|Камбар]]'' •}} {{nobr| [[Карабузау]] •}} {{nobr| [[Каракога (Паўладарская вобласць)|Каракога]] •}} {{nobr| [[Караоба (Паўладарская вобласць)|Караоба]] •}} {{nobr| [[Караой (Паўладарская вобласць)|Караой]] •}} {{nobr| [[Карасу (Паўладарская вобласць)|Карасу]] •}} {{nobr| ''[[Красная Паляна (Паўладарская вобласць)|Красная Паляна]]'' •}} {{nobr| ''[[Кырыкуй (Паўладарская вобласць)|Кырыкуй]]'' •}} {{nobr| [[Муткенаў]] •}} {{nobr| [[Прырэчанскае (Паўладарская вобласць)|Прырэчанскае]] •}} {{nobr| [[Разумоўка (Паўладарская вобласць)|Разумоўка]] •}} {{nobr| ''[[Спартак (Паўладарская вобласць)|Спартак]]'' •}} {{nobr| ''[[Тартай]]'' •}} {{nobr| [[Уцёс (Паўладарская вобласць)|Уцёс]] •}} {{nobr| [[Харкаўка (Паўладарская вобласць)|Харкаўка]] •}} {{nobr| ''[[Шакпар (Паўладарская вобласць)|Шакпар]]'' •}} {{nobr| [[Шалаксор]] •}} {{nobr| [[Шылікты (Паўладарская вобласць)|Шылікты]] •}} {{nobr| [[Шуга (сяло)|Шуга]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Паўладарская вобласць]] </noinclude> 0aahya80ynh1d3v83qy9wf3szoqhvh4 5219644 5219639 2026-10-16T10:57:48Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5219644 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскага раёна]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| [[Абжан]] •}} {{nobr| [[Акжол (Актагайскі раён)|Акжол]] •}} {{nobr| [[Актагай (Паўладарская вобласць)|Актагай]] •}} {{nobr| [[Аўельбек]] •}} {{nobr| [[Балтасап]] •}} {{nobr| [[Барлыбай (Паўладарская вобласць)|Барлыбай]] •}} {{nobr| [[Баскамыс]] •}} {{nobr| [[Естай]] •}} {{nobr| [[Жаламан (Паўладарская вобласць)|Жаламан]] •}} {{nobr| [[Жалаўлы (Паўладарская вобласць)|Жалаўлы]] •}} {{nobr| [[Жалбалды]] •}} {{nobr| [[Жамбыл (Актагайскі раён)|Жамбыл]] •}} {{nobr| [[Жанааул (Актагайскі раён)|Жанааул]] •}} {{nobr| [[Жанабет (Актагайскі раён)|Жанабет]] •}} {{nobr| [[Жанатап]] •}} {{nobr| [[Ісантэрэк]] •}} {{nobr| [[Кажамжар (Паўладарская вобласць)|Кажамжар]] •}} {{nobr| [[Кайран (Паўладарская вобласць)|Кайран]] •}} {{nobr| ''[[Камбар (Паўладарская вобласць)|Камбар]]'' •}} {{nobr| [[Карабузау]] •}} {{nobr| [[Каракога (Паўладарская вобласць)|Каракога]] •}} {{nobr| [[Караоба (Паўладарская вобласць)|Караоба]] •}} {{nobr| [[Караой (Паўладарская вобласць)|Караой]] •}} {{nobr| [[Карасу (Паўладарская вобласць)|Карасу]] •}} {{nobr| ''[[Красная Паляна (Паўладарская вобласць)|Красная Паляна]]'' •}} {{nobr| ''[[Кырыкуй (Паўладарская вобласць)|Кырыкуй]]'' •}} {{nobr| [[Муткенаў]] •}} {{nobr| [[Прырэчанскае (Паўладарская вобласць)|Прырэчанскае]] •}} {{nobr| [[Разумоўка (Паўладарская вобласць)|Разумоўка]] •}} {{nobr| ''[[Спартак (Паўладарская вобласць)|Спартак]]'' •}} {{nobr| ''[[Тартай]]'' •}} {{nobr| [[Уцёс (Паўладарская вобласць)|Уцёс]] •}} {{nobr| [[Харкаўка (Паўладарская вобласць)|Харкаўка]] •}} {{nobr| ''[[Шакпар (Паўладарская вобласць)|Шакпар]]'' •}} {{nobr| [[Шалаксор]] •}} {{nobr| [[Шылікты (Паўладарская вобласць)|Шылікты]] •}} {{nobr| [[Шуга (сяло)|Шуга]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Паўладарская вобласць]] </noinclude> krybsn37ywvsxj7lr2ldzsv2tqjcj5i 5219687 5219644 2026-10-16T11:20:01Z Autumndancer 168015 5219687 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Актагайскага раёна Паўладарскай вобласці |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Актагайскі раён (Паўладарская вобласць)|Актагайскага раёна]] [[Паўладарская вобласць|Паўладарскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| [[Абжан]] •}} {{nobr| [[Акжол (Актагайскі раён)|Акжол]] •}} {{nobr| [[Актагай (Паўладарская вобласць)|Актагай]] •}} {{nobr| [[Аўельбек]] •}} {{nobr| [[Балтасап]] •}} {{nobr| [[Барлыбай (Паўладарская вобласць)|Барлыбай]] •}} {{nobr| [[Баскамыс]] •}} {{nobr| [[Естай]] •}} {{nobr| [[Жаламан (Паўладарская вобласць)|Жаламан]] •}} {{nobr| [[Жалаўлы (Паўладарская вобласць)|Жалаўлы]] •}} {{nobr| [[Жалбалды]] •}} {{nobr| [[Жамбыл (Актагайскі раён)|Жамбыл]] •}} {{nobr| [[Жанааул (Актагайскі раён)|Жанааул]] •}} {{nobr| [[Жанабет (Актагайскі раён)|Жанабет]] •}} {{nobr| [[Жанатап]] •}} {{nobr| [[Ісантэрэк]] •}} {{nobr| [[Кажамжар (Паўладарская вобласць)|Кажамжар]] •}} {{nobr| [[Кайран (Паўладарская вобласць)|Кайран]] •}} {{nobr| ''[[Камбар (Паўладарская вобласць)|Камбар]]'' •}} {{nobr| [[Карабузау]] •}} {{nobr| [[Каракога (Паўладарская вобласць)|Каракога]] •}} {{nobr| [[Караоба (Паўладарская вобласць)|Караоба]] •}} {{nobr| [[Караой (Паўладарская вобласць)|Караой]] •}} {{nobr| [[Карасу (Паўладарская вобласць)|Карасу]] •}} {{nobr| ''[[Красная Паляна (Паўладарская вобласць)|Красная Паляна]]'' •}} {{nobr| ''[[Кырыкуй (Паўладарская вобласць)|Кырыкуй]]'' •}} {{nobr| [[Муткенаў]] •}} {{nobr| [[Прырэчанскае (Паўладарская вобласць)|Прырэчанскае]] •}} {{nobr| [[Разумоўка (Паўладарская вобласць)|Разумоўка]] •}} {{nobr| ''[[Спартак (Паўладарская вобласць)|Спартак]]'' •}} {{nobr| ''[[Тартай]]'' •}} {{nobr| [[Уцёс (Паўладарская вобласць)|Уцёс]] •}} {{nobr| [[Харкаўка (Паўладарская вобласць)|Харкаўка]] •}} {{nobr| ''[[Шакпар (Паўладарская вобласць)|Шакпар]]'' •}} {{nobr| [[Шалаксор]] •}} {{nobr| [[Шылікты (Паўладарская вобласць)|Шылікты]] •}} {{nobr| [[Шуга (аул)|Шуга]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Паўладарская вобласць]] </noinclude> pwu2pldq85bfxd2fc7q1rfb48l6kh2x 0 550627 5219512 5206114 2026-10-16T07:24:07Z Ciepiersia 162280 /* Спасылкі */ афармленне 5219512 wikitext text/x-wiki {{Археалагічная культура | Эпоха = | Назва = Убейдскі перыяд | Культура-папярэдніца = | Культура-наступніца = | Геаграфічны рэгіён = [[Месапатамія]] | Ілюстраванне = [[Выява:Northern Ubaid pottery from Tepe Gawra and other sites - Oriental Institute Museum, University of Chicago - DSC06940.JPG|250 px]] | Подпіс да ілюстрацыі = Убейдская кераміка (музей Інстытута Усходу Чыкагскага ўніверсітэта) | У складзе = | Датаванне культуры = сярэдзіна [[7 тысячагоддзе да н.э.|7]] тысячагоддзя да н. э. — пачатак [[4 тысячагоддзе да н.э.|4]] тысячагоддзя да н. э. | Тэрыторыя распаўсюджвання = [[Турцыя]], [[Ірак]], [[Іран]], [[Бахрэйн]], [[Аман]] | Этнічная прыналежнасць = | Тып гаспадаркі = [[земляробства]], [[жывёлагадоўля]], [[рамяство]] | Асноўныя даследчыкі = | Карта рэгіёна = Periodo-Obeid.svg | Катэгорыя на Вікіскладзе = Ubaid Period }} '''Убе́йдскі перыяд''' [[энеаліт]]а ў [[Месапатамія|Месапатаміі]] ахоплівае прамежак часу сярэдзіны [[7 тысячагоддзе да н.э.|7]] — пачатку [[4 тысячагоддзе да н.э.|4]] тысячагоддзяў да н. э. Назва паходзіць ад помніка [[Тэль-аль-Убейд]] на поўдні [[Ірак]]а. == Навуковае вызначэнне == Убейдскі перыяд быў вылучаны ў [[1930]] г. У нашы дні прынята наступная перыядызацыя: * Перыяд Уэлі ([[6500 да н.э.|6500]] г. да н. э. — [[5750 да н.э.|5750]] г. да н. э.) * Перыяд Эрыду (5750 г. да н. э. — [[5500 да н.э.|5500]] г. да н. э.) * Перыяд Хаджы-Мухамад (5500 г. да н. э. — [[5300 да н.э.|5300]] г. да н. э.) * Позні Убейдскі перыяд ([[5200 да н.э.|5200]] г. да н.э.) — [[4200 да н.э.|4200]] г. да н. э.) * Зыход Убейдскай культуры (4200 г. да н. э. — [[3800 да н.э.|3800]] г. да н. э.) Кожны перыяд супадае з распаўсюджваннем адмысловых стыляў [[кераміка|керамікі]]. У перыяд свайго росквіту Убейдская культура ахоплівала тэрыторыю ад усходу сучаснай [[Турцыя|Турцыі]] да поўначы [[Аман]]а. Першапачаткова лічылася, што нараджэнне культуры адбылося на поўдні [[Месапатамія|Месапатаміі]], аднак у апошнія дзесяцігоддзі высоўваецца [[гіпотэза]] пра тое, што убейдскі тып керамікі ўзнік на тэрыторыі Турцыі і пазней распаўсюдзіўся на паўднёвы ўсход. Некаторыя даследчыкі звязваюць узнікненне, а потым знікненне [[археалагічная культура|культуры]] з [[Глабальнае пахаладанне 6200 года да н.э.|кліматычнымі зменамі]], што пачалі адбывацца болей за 8000 гадоў таму. == Кераміка == [[Кераміка|Керамічныя]] вырабы Убейдскай культуры сталі галоўнай прыкметай для яе вызначэння. Для яе характэрны таўстастенныя пасудзіны, часам з глыбокімі выманнямі, першапачаткова афарбаваныя ў чорны колер. Пасудзіны рабілі ў форме глыбокіх [[келіх]]аў, дробных келіхаў, тазоў, шарападобных ваз. Акрамя таго, шырока прадстаўлены керамічныя [[Статуя|статуэткі]], упрыгожаныя каштоўнымі каменнямі, [[пячатка|пячаткі]], [[нож|нажы]], [[серп|сярпы]], [[цвік]]і і г. д. <gallery> Ubaid IV pottery jars 4700-4200 BC Tello, ancient Girsu, Louvre Museum.jpg|Пасудзіны [[5 тысячагоддзе да н.э.|5]] тысячагоддзя да н. э. Two female figurines with bitumen headdresses ceramic Ur Iraq Ubaid 4 period 4500-4000 BCE.jpg|Жаночыя статуэткі 5 тысячагоддзя да н. э. Stamp seal with Master of Animals motif, Tello, ancient Girsu, End of Ubaid period, Louvre Museum AO14165 (detail).jpg|[[Тэракота|Тэракотавая]] пячатка </gallery> == Грамадства == [[Этнас|Этнічны]] склад насельніцтва рэгіёна, які ахоплівала [[археалагічная культура|культура]] Убейдскага перыяду, не ўсталяваны. Аднак яе шырокая [[геаграфія]] можа сведчыць пра шматэтнічны характар носьбітаў. Распаўсюджванне [[Артэфакт (археалогія)|артэфактаў]] адбывалася ў выніку абмену і [[гандаль|гандлю]]. Так, жыхары паўночнага Амана здабывалі [[медзь]], якую маглі абменьваць на прадукты [[земляробства]] і [[кераміка|кераміку]]. Убейдцы займаліся [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркай]]. Прычым, для апрацоўкі [[глеба|глебы]] выкарыстоўвалі [[плуг]], ведалі [[меліярацыя|меліярацыю]]. Даследаванні помніка [https://goo.gl/maps/Wt9QLeJmj4SpMXTB8 Кенан-Тэпэ] ў вярхоўях [[Тыгр (рака)|Тыгра]] паказалі, што яны вырошчвалі [[пшаніца|пшаніцу]], [[ячмень]], [[лён]], [[гарох]], [[сачавіца|сачавіцу]]. Акрамя [[ганчарства]] існавалі такія рамёствы, звязаныя са здабычай і апрацоўкай [[прыродны камень|камянёў]] і [[металы|металаў]]. Гэтыя матэрыялы былі асабліва пашыраны ў паўночных [[гара|горных]] раёнах, дзе з іх выраблялі [[серп|сярпы]]. У позні Убейдскі перыяд назіралася пашырэнне плошчы паселішчаў, хаця яны заставаліся не ўмацаванымі. На поўдні [[Месапатамія|Месапатаміі]] буйныя паселішчы з'яўляліся цэнтрамі пэўных тэрыторый, дзе працягвалі развівацца адносна невялікія [[вёска|вёскі]]. Звычайныя хаціны былі трохкутнымі з Т-падобнымі або крыжападобнымі цэнтральнымі заламі. У буйных паселішчах вылучаліся вялікія, відавочна грамадскія будынкі або [[храм]]ы з тымі ж [[архітэктура|архітэктурнымі]] формамі. Большасць даследчыкаў мяркуе, што ў Убейдскі перыяд адбывалася паступовая сацыяльная дыферэнцыяцыя грамадства, вылучалася [[эліта]]. == Спасылкі == {{Commonscat|Ubaid Period}} * [https://www.thoughtco.com/ubaidian-culture-ubaid-roots-mesopotamia-173089 Ubaidian Culture - Trade Networking and the Rise of Mesopotamia] * [http://www.persee.fr/doc/paleo_0153-9345_1990_num_16_1_4518 Kubba S., The Ubaid Period : Evidence of Architectural Planning and the Use of a Standard Unit of Measurement - the "Ubaid cubit" in Mesopotamia] * [https://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm The Ubaid Period (5500–4000 B.C.)] * [https://web.archive.org/web/20230120202624/https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/saoc63.pdf Beyond the Ubaid] * [https://is.muni.cz/el/1421/jaro2011/PAPVA_31/um/Roaf__1984__Ubaid_houses___temples.pdf Michael Roaf, Ubaid houses and temples]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шумер]] [[Катэгорыя:Медны век]] [[Катэгорыя:Археалогія ў Іраку]] p1ooi3tri0ruxlad2x5xf4u1lcg5j9y 0 551963 5219171 4977248 2026-10-15T12:59:04Z Autumndancer 168015 5219171 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Акжарма}} {{НП-Казахстан}} '''Баймурат батыр''' ({{lang-kz|Баймұрат батыр}}, да 2017 г. — Акжарма<ref>[http://adilet.zan.kz/rus/docs/V17L0005749 О переименовании села Акжарма города Кызылорда]</ref>) — [[аул]] у [[Кызылардзінская вобласць|Кызылардзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі [[Кызыларда|Кызыларды]]. Адміністрацыйны цэнтр Акжармінскай сельскай акругі. Код КАТА — 431033100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1121 чалавек (549 мужчын і 572 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1345 чалавек (677 мужчын і 668 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП гарадской адміністрацыі Кызыларды}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты гарадской адміністрацыі Кызыларды]] fbn9ga17cuszhyev6oxossm5inmhb8p 0 551968 5219170 4977364 2026-10-15T12:58:06Z Autumndancer 168015 5219170 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Белколь''' ({{lang-kz|Белкөл}}) — пасёлак у [[Кызылардзінская вобласць|Кызылардзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі [[Кызыларда|Кызыларды]]. Адміністрацыйны цэнтр Белкольской пасялковай адміністрацыі. Код КАТА — 431037100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва пасёлка складала 2717 чалавек (1499 мужчын і 1218 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у пасёлку пражывалі 2843 чалавекі (1418 мужчын і 1425 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП гарадской адміністрацыі Кызыларды}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты гарадской адміністрацыі Кызыларды]] ea32dgr3qny3w9wn6fqslys8sw5ksx4 0 551969 5219174 4977400 2026-10-15T13:00:54Z Autumndancer 168015 5219174 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Бірказан''' ({{lang-kz|Бірқазан}}) — [[аул]] у [[Кызылардзінская вобласць|Кызылардзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі [[Кызыларда|Кызыларды]]. Уваходзіць у склад Белкольской пасялковай адміністрацыі. Код КАТА — 431037200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 336 чалавек (178 мужчын і 158 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 215 чалавек (114 мужчын і 101 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП гарадской адміністрацыі Кызыларды}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты гарадской адміністрацыі Кызыларды]] tkxfepnjv3f6iywiyyd2jgkdeszaat4 0 551971 5219181 4977559 2026-10-15T13:04:45Z Autumndancer 168015 5219181 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Дасан''' ({{lang-kz|Досан}}) — [[аул]] у [[Кызылардзінская вобласць|Кызылардзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі [[Кызыларда|Кызыларды]]. Уваходзіць у склад Касшыныраўскай сельскай акругі. Код КАТА — 431039200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=15 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 193 чалавекі (100 мужчын і 93 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 357 чалавек (173 мужчыны і 184 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП гарадской адміністрацыі Кызыларды}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты гарадской адміністрацыі Кызыларды]] 8br8nijxuxufgz8kd4kej026hj13rwp 0 551974 5219172 4977243 2026-10-15T12:59:41Z Autumndancer 168015 5219172 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Байкадам}} {{НП-Казахстан}} '''Байкадам''' ({{lang-kz|Байқадам}}) — [[аул]] у [[Кызылардзінская вобласць|Кызылардзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі [[Кызыларда|Кызыларды]]. Уваходзіць у склад Кызылжармінскай сельскай акругі. Код КАТА — 431043400<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 90 чалавек (45 мужчын і 45 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 144 чалавекі (75 мужчын і 69 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП гарадской адміністрацыі Кызыларды}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты гарадской адміністрацыі Кызыларды]] jw4m3wvji76r8lue89dc4069ngpt3od 0 551977 5219173 4976886 2026-10-15T13:00:09Z Autumndancer 168015 5219173 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Айнаколь}} {{НП-Казахстан}} '''Айнаколь''' ({{lang-kz|Айнакөл}}) — [[аул]] у [[Кызылардзінская вобласць|Кызылардзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі [[Кызыларда|Кызыларды]]. Уваходзіць у склад Кызылазекскай сельскай акругі. Код КАТА — 431045200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 389 чалавек (212 мужчын і 177 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 394 чалавекі (211 мужчын і 183 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП гарадской адміністрацыі Кызыларды}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты гарадской адміністрацыі Кызыларды]] 9ptp1fyatecvq5l56grlbhiehroxgcu 0 551980 5219176 4979550 2026-10-15T13:02:15Z Autumndancer 168015 5219176 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Геалагтар''' ({{lang-kz|Геологтар ауылы}}) — [[аул]] у [[Кызылардзінская вобласць|Кызылардзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі [[Кызыларда|Кызыларды]]. Уваходзіць у склад Талсуацкай сельскай акругі. Код КАТА — 431046300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 460 чалавек (238 мужчын і 222 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 476 чалавек (240 мужчын і 236 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП гарадской адміністрацыі Кызыларды}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты гарадской адміністрацыі Кызыларды]] m1uas5wlw7sqr286swnybrumhy6ip5g 5219177 5219176 2026-10-15T13:02:42Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Сяло Геолагаў]] у [[Геалагтар]] 5219176 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Геалагтар''' ({{lang-kz|Геологтар ауылы}}) — [[аул]] у [[Кызылардзінская вобласць|Кызылардзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Знаходзіцца ў падпарадкаванні гарадской адміністрацыі [[Кызыларда|Кызыларды]]. Уваходзіць у склад Талсуацкай сельскай акругі. Код КАТА — 431046300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 460 чалавек (238 мужчын і 222 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 476 чалавек (240 мужчын і 236 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП гарадской адміністрацыі Кызыларды}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты гарадской адміністрацыі Кызыларды]] m1uas5wlw7sqr286swnybrumhy6ip5g 10 552015 5219180 3751473 2026-10-15T13:04:10Z Autumndancer 168015 5219180 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП гарадской адміністрацыі Кызыларды |колер = |загаловак = Населеныя пункты гарадской адміністрацыі [[Кызыларда|Кызыларды]] [[Кызылардзінская вобласць|Кызылардзінскай вобласці]] |утрыманне = {{nobr| [[Абай (Кызылардзінская гарадская адміністрацыя)|Абай]] •}} {{nobr| [[Айнаколь (Кызылардзінская вобласць)|Айнаколь]] •}} {{nobr| [[Байкадам (Кызылардзінская вобласць)|Байкадам]] •}} {{nobr| [[Баймурат батыр]] •}} {{nobr| [[Белколь]] •}} {{nobr| [[Бірказан]] •}} {{nobr| [[Геалагтар]] •}} {{nobr| [[Дасан]] •}} {{nobr| [[Ірколь (Кызыларда)|Ірколь]] •}} {{nobr| [[Калгандар’я]] •}} {{nobr| [[Караазек (сяло, Кызылардзінская вобласць)|Караазек]] •}} {{nobr| [[Караазек (станцыя, Кызылардзінская вобласць)|Караазек]] •}} {{nobr| [[Караултабэ (Кызылардзінская вобласць)|Караултабэ]] •}} {{nobr| [[Кубас]] •}} {{nobr| [[Кызылжарма]] •}} {{nobr| [[Кызыларда]] •}} {{nobr| [[Махамбетава]] •}} {{nobr| [[Раз’езд 11 (Кызылардзінская вобласць)|Раз’езд 11]] •}} {{nobr| [[Талдыарал]] •}} {{nobr| [[Талсуат]] •}} {{nobr| [[Тасбагет]] }} }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Кызылардзінская вобласць]] </noinclude> 0lt0260xpy677fkghmcddo9leh4lh44 0 554455 5219185 4759928 2026-10-15T13:18:20Z DzBar 156353 5219185 wikitext text/x-wiki {{Спартыўнае спаборніцтва}} '''53-і [[чэмпіянат свету па біятлоне]]''' праходзіў у [[Швецыя|шведскім]] [[Эстэрсунд]]зе з 7 па 17 сакавіка 2019 года. Упершыню ў гісторыі на чэмпіянаце свету былі разыграны медалі ў адзіночнай змешанай эстафеце. == Выбары месца правядзення == Месца правядзення Чэмпіянату свету па біятлону 2019 года было вызначана [[7 верасня]] [[2014]] года на 11 чарговым Кангрэсе [[Міжнародны саюз біятланістаў|IBU]] у [[Санкт-Вольфганг-ім-Зальцкамергут|Санкт-Вольфганг]]у, [[Аўстрыя]]<ref>{{Cite web|url = http://www3.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=2275|title = IBU WCH's 2019 elected: The winner is: ÖSTERSUND-SWE|website = www3.biathlonworld.com|accessdate = 2016/03/31|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140907165200/http://www3.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=2275|archivedate = 7 верасня 2014|url-status = dead}} {{ref-en}}</ref>. Прэтэндэнтамі на правядзенне сусветнага першынства былі [[Разун-Антэрсельва|Антэрсельва]], [[Эстэрсунд]], [[Нове-Места-на-Мораве]] і [[Ханты-Мансійск]]. У выніку галасавання права арганізоўваць чэмпіянат свету атрымаў Эстэрсунд. Папярэдні чэмпіянат у гэтым горадзе быў праведзены ў [[Чэмпіянат свету па біятлоне 2008|2008]] годзе. == Праграма == Было разыграна 12 камплектаў узнагарод, па 5 у мужчын і жанчын у [[спрынт (біятлон)|спрынце]], [[гонка пераследвання|праследаванні]], [[мас-старт (біятлон)|мас-старц]]е, [[індывідуальная гонка|індывідуальнай гонцы]], [[эстафета (біятлон)|эстафеце]] і два камплекта медалёў у [[змешаная эстафета (біятлон)|змешаных эстафетах]]. [[Файл:Johannes Thingnes Bø 02 (cropped).jpg|180px|міні|справа|[[Ёханес Тынес Бё]] выйграў на чэмпіянаце чатыры залатых медаля]] Нарвежац [[Ёханес Тынес Бё]] заваяваў на чэмпіянаце 4 залатыя і 1 сярэбраную ўзнагароду, давёўшы агульную колькасць сваіх узнагарод чэмпіянатаў свету да 14 (у тым ліку 7 залатых). На рахунку нарвежкі [[Мартэ Олсбю]] тры золата ў эстафетных гонках. [[Тар’ей Бё]] заваяваў адно золата і адну бронзу, давёўшы агульную колькасць сваіх медалёў чэмпіянатаў свету да 18 (у тым ліку 9 залатых). Немец [[Арнд Пайфер]] заваяваў на чэмпіянаце адно золата і два срэбры, давёўшы агульную колькасць медалёў чэмпіянатаў свету да 15 (у тым ліку 5 залатых). Немка [[Лаура Дальмаер]] заваявала дзве бронзы і давяла агульную колькасць сваіх медалёў на чэмпіянатах свету да 15 (у тым ліку 7 залатых). [[Уладзімір Іліеў]] стаў першым у гісторыі балгарскім мужчынам, які заваяваў медаль чэмпіянату свету па біятлоне. [[Дзмітрый Уладзіміравіч Підручный|Дзмітрый Підручный]] стаў першым у гісторыі ўкраінскім мужчынам, які выйграў золата чэмпіянату свету па біятлоне. Трохразовая алімпійская чэмпіёнка [[Анастасія Уладзіміраўна Кузьміна|Анастасія Кузьміна]], выйграўшы спрынт, упершыню ў кар’еры стала чэмпіёнкай свету. == Расклад спаборніцтваў == <small>Час пачатку спаборніцтваў паказаны [[Цэнтральнаеўрапейскі час|CET]]</small><ref>[http://www.2019ostersund.se/en/program/ Programm (englisch)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190412034604/http://www.2019ostersund.se/en/program/ |date=12 красавіка 2019 }} auf ''2019ostersund.se''</ref>. {| class="wikitable zebra" style="text-align:center" |- ! Дата ! colspan="2"| Мужчыны ! colspan="2"| Жанчыны |- | 7 сакавіка, Чац | 16:15 | colspan="3" | Змешаная эстафета (2 × 6 км + 2 × 7,5 км) |- | 8 сакавіка, Пят | colspan="2" | | 16:15 | Спрынт (7,5 км) |- | 9 сакавіка, Суб | 16:30 | Спрынт (10 км) | colspan="2" | |- | 10 сакавіка, Ндз | 16:30 | Гонка пераследвання (12,5 км) | 13:45 | Гонка пераследвання (10 км) |- | 12 сакавіка, Аўт | colspan="2" | | 15:30 | Індывідуальная гонка (15 км) |- | 13 сакавіка, Сер | 16:10 | Індывідуальная гонка (20 км) | colspan="2" | |- | 14 сакавіка, Чац | 17:10 | colspan="3" | Адзіночная змешаная эстафета (4 × 3 км + 1,5 км) |- | 16 сакавіка, Суб | 16:30 | Эстафета (4 × 7,5 км) | 13:15 | Эстафета (4 × 6 км) |- | 17 сакавіка, Ндз | 16:00 | Мас-старт (15 км) | 13:15 | Мас-старт (12,5 км) |- class="small" |} == Медальны залік == {| {{RankedMedalTable|nation-width=200px}} |- |1||align=left|{{NOR}} |bgcolor="#F7F6A8"| '''5''' |bgcolor="#DCE5E5"| '''3''' |bgcolor="#FFDAB9"| 1 | '''9''' |- |2||align=left|{{GER}} |bgcolor="#F7F6A8"| 2 |bgcolor="#DCE5E5"| 2 |bgcolor="#FFDAB9"| '''3''' | '''7''' |- |3||align=left|{{ITA}} |bgcolor="#F7F6A8"| 2 |bgcolor="#DCE5E5"| 2 |bgcolor="#FFDAB9"| 1 | '''5''' |- |4||align=left|{{SWE}} |bgcolor="#F7F6A8"| 1 |bgcolor="#DCE5E5"| 1 |bgcolor="#FFDAB9"| 1 | '''3''' |- |5||align=left|{{UKR}} |bgcolor="#F7F6A8"| 1 |bgcolor="#DCE5E5"| 0 |bgcolor="#FFDAB9"| 1 | '''2''' |- |6||align=left|{{SVK}} |bgcolor="#F7F6A8"| 1 |bgcolor="#DCE5E5"| 0 |bgcolor="#FFDAB9"| 0 | '''1''' |- |7||align=left|{{RUS}} |bgcolor="#F7F6A8"| 0 |bgcolor="#DCE5E5"| 2 |bgcolor="#FFDAB9"| 1 | '''3''' |- |8||align=left|{{FRA}} |bgcolor="#F7F6A8"| 0 |bgcolor="#DCE5E5"| 1 |bgcolor="#FFDAB9"| '''3''' | '''4''' |- |9||align=left|{{BUL}} |bgcolor="#F7F6A8"| 0 |bgcolor="#DCE5E5"| 1 |bgcolor="#FFDAB9"| 0 | '''1''' |- |10||align=left|{{AUT}} |bgcolor="#F7F6A8"| 0 |bgcolor="#DCE5E5"| 0 |bgcolor="#FFDAB9"| 1 | '''1''' |- !style="text-align:right;" colspan=2 | Усяго: || 12 || 12 || 12 || 36 |} {{зноскі}} {{Чэмпіянаты свету па біятлоне}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па біятлоне]] [[Катэгорыя:2019 год у спорце]] [[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Швецыі|Чэмпіянат свету па біятлоне 2019]] [[Катэгорыя:2019 год у Швецыі]] [[Катэгорыя:Сакавік 2019 года]] n97tjz29id1eigg0s8p41in75gxzrxo 0 567564 5219417 5195951 2026-10-16T00:57:28Z IshaBarnes 124956 рэкламны пафас выдаліў + афармленне, вікіфікацыя 5219417 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Імя = Алег Молчан | Выява = | Поўнае імя = Алег Уладзіміравіч Молчан | Гады = | Нацыянальнасць = | Краіна = [[СССР]] → [[Беларусь]] | Прафесіі = | Інструменты = раяль, электрапіяніна, сінтэзатар і іншыя клавішныя | Жанры = джаз, эстрада, поп, фолк-поп, інструментальная, акадэмічная, харавая музыка }} '''Алег Уладзіміравіч Молчан''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[кампазітар]], [[піяніст]], [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся 11 красавіка 1965 года ў [[Мінск]]у ў сям’і прафесійнага музыкі. У 1983 годзе скончыў [[Рэспубліканская гімназія-каледж пры Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі|сярэднюю спецыяльную музычную школу пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі]] па класе харавога дырыжыравання. У школе спяваў у хоры хлопчыкаў пад кіраўніцтвам Ігара Жураўленкі, у складе якога выступаў на розных прэстыжных пляцоўках: [[Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь|Вялікі тэатр оперы і балета Беларусі]], Домскі сабор, [[Эрмітаж]], харавыя фестывалі ў [[Тарту]]<ref name="cult">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://hor.by/personas/molgan-ov/|title=Молчан Олег Владимирович {{!}} ХОР.by|last=HOR.by|date=2021-02-24|access-date=2026-07-24}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20190000000000*/https://naviny.by/rubrics/culture/2015/04/10/ic_articles_117_188651|title=Олег Молчан. 50 звучных лет|website=naviny.by|date=2015-04-10|access-date=2026-07-24}}</ref>. Пасля заканчэння музычнай школы супрацоўнічаў з рознымі музычнымі калектывамі і граў сольныя праграмы. У 1983 годзе працаваў у рэстаране «Юбілейны» ў Мінску спачатку ў канцэртнай праграме ў якасці піяніста, потым — у ансамблі<ref name="cult"/><ref name=":0" />. У 1985—1987 гадах праходзіў тэрміновую ваенную службу ў ансамблі песні і танца Белпалка (цяпер — [[Узорна-паказальны аркестр унутраных войскаў МУС Беларусі]]). У складзе гэтага калектыву ўдзельнічаў у канцэртах у [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|30-кіламетровай зоне Чарнобыльскай АЭС]]. У войску напісаны харавы цыкл на вершы Янкі Купалы «Я нясу вам дар» (выканаўца — [[Акадэмічны хор Белтэлерадыёкампаніі]]<ref>{{Cite web |url=https://philharmonic.by/ru/concert/akademicheskiy-hor-nacionalnoy-gosudarstvennoy-teleradiokompanii-respubliki-belarus |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718144832/https://philharmonic.by/ru/concert/akademicheskiy-hor-nacionalnoy-gosudarstvennoy-teleradiokompanii-respubliki-belarus |url-status=dead }}</ref>, дырыжор А. Саўрыцкі; [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы|Дзяржаўная акадэмічная капэла імя Рыгора Шырмы]] пад кіраўніцтвам Л. Яфімавай; Мінскі камерны хор п/к Н. Міхайлавай).<ref>{{Cite web |url=http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/%D0%90.%D0%9C%D0%BE%D1%83%D1%87%D0%B0%D0%BD-%D0%94%D0%B7%D0%B2%D0%B5-%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%96.pdf |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140719232133/http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/%D0%90.%D0%9C%D0%BE%D1%83%D1%87%D0%B0%D0%BD-%D0%94%D0%B7%D0%B2%D0%B5-%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%96.pdf |archivedate=19 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/O_Molchan_U_zyalyonym_sadochku.pdf |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180718144849/http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/O_Molchan_U_zyalyonym_sadochku.pdf |archivedate=18 ліпеня 2018 |url-status=dead }}</ref>. Пасля дэмабілізацыі працаваў у [[Беларуская дзяржаўная філармонія|Белдзяржфілармоніі]] кіраўніком вакальна-інструментальнага ансамбля «Асарці», паралельна займаўся аранжыроўкамі твораў і кампазітарскай дзейнасцю. У гэты перыяд у выдавецтве «Мастацтва» выйшлі яго першыя нотныя творы — «Рэгтайм», «Накцюрн» і «Чыпаліна». З 1987 года актыўна супрацоўнічаў як аўтар і аранжыроўшчык з вядучымі калектывамі і артыстамі. У прыватнасці, для аркестра пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Фінберг|Міхаіла Фінберга]] сумесна з паэтэсай [[Валянціна Аколава|Валянцінай Аколавай]] стварыў песенны цыкл «На рацэ Прыманцы». З 1989 года па запрашэнні [[народны артыст СССР|народнага артыста СССР]] [[Уладзімір Мулявін|Уладзіміра Мулявіна]] працаваў ў ансамблі «[[Песняры]]» ў якасці піяніста, аранжыроўшчыка і кампазітара, а ў 1997 годзе прызначаны на пасаду музычнага кіраўніка калектыву (раней такой пасады ў штаце ансамбля не існавала)<ref name="cult"/><ref name=":0" />. У 1991 годзе паступіў у [[Беларуская дзяржаўная кансерваторыя|Беларускую дзяржаўную кансерваторыю]] на спецыяльнасць «Кампазіцыя». У 2006 годзе ажаніўся са спявачкай Ірынай Відавай, супрацоўніцтва з якой пачаў у якасці кампазітара і музычнага прадзюсара ў 1994 годзе. Памёр 26 кастрычніка 2019 года ў Жэневе<ref>{{Cite web|url=https://aif.by/timefree/culture-news/muzyka_i_lyubov_chem_zapomnilsya_kompozitor_oleg_molchan|title=Музыка и любовь. Чем запомнился композитор Олег Молчан?|first=Юлия|last=Тельтевская|website=aif.by|date=2019-10-29|access-date=2026-07-23}}</ref>. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]. == Творчая дзейнасць == Дэбютам Алега Молчана ў «Песнярах» стала праграма «Ave sole, альбо Слова Скарыны»<ref>https://youtube.com/watch?v=oRB86t0cusE</ref>. Яе ансамбль выканаў на канцэрце да свайго 20-гадовага юбілею, таксама за гэтую праграму Молчан быў уганараваны званнем лаўрэата ў намінацыі «Буйная форма» на рэспубліканскім конкурсе кампазітараў да 500-годдзя Францыска Скарыны. Молчан унёс уклад у стварэнне рэпертуару<ref>http://rusradio.by/index.php?option=com_content&task=view&id=340 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144825/http://rusradio.by/index.php?option=com_content&task=view&id=340 |date=18 ліпеня 2018 }}</ref> Песняроў з уласнымі аўтарскімі<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CBqIg8gg5Qw|title=Олег Молчан - Христос воскрес - исп. В.Мулявин, Песняры|last=OVM TV|date=2015-03-30|access-date=2026-07-23}} </ref> песнямі і аранжыроўкамі твораў Уладзіміра Мулявіна. Адзін з самых значных творчых праектаў «песняроўскага» перыяду Алега Молчана — праграма «Вянок». У 1994 годзе «Песняры» адзначылі 25-годдзе калектыву. Да юбілейнай праграмы «Голас душы» Алег Молчан рабіў аранжыроўкі, таксама прагучалі і яго аўтарскія творы: «Обманите меня»<ref>https://youtube.com/watch?v=jIa---pPzwU </ref>, «Кума»<ref>https://youtube.com/watch?v=CBqIg8gg5Qw </ref>, «Хрыстос уваскрос», «Малітва», новая версія<ref>https://youtube.com/watch?v=rwiDWd1StHs </ref> «Купалінкі» a cappella. У 1996 годзе Молчан сумесна з Уладзімірам Мулявіным працаваў над стварэннем праграмы «Казацкая вольнасць», у якую ўвайшлі яго песенныя кампазіцыі на вершы [[Уладзімір Някляеў|Уладзіміра Някляева]] («Гуляй, казак»<ref>https://youtube.com/watch?v=pdrvzL4ACnM</ref>, «Ой, вы други»<ref>https://youtube.com/watch?v=sGKDC9XvcRM</ref> і апрацоўкі народных песень («Распрягайте, хлопцы, коней»). Алег Молчан прымаў удзел у запісе юбілейнага дыску «Песняроў» (1994)<ref>http://vma-pesnyary.com/discograph/cd.php</ref> на студыі Polygram (Галандыя) у якасці піяніста, кампазітара і аранжыроўшчыка. Шырока вядомай лічыцца песня Молчана на вершы Янкі Купалы «Малітва»<ref>https://youtube.com/watch?v=s_MFnZXICTQ</ref>, якую ўзяў у свой рэпертуар Уладзімір Мулявін. Пасля смерці Мулявіна кампазітар стварыў некалькі версій «Малітвы». Твор неаднаразова гучаў у канцэртах да Дня незалежнасці Рэспублікі Беларусь (выканаўцы: [[Аляксандр Ціхановіч]], [[Ядвіга Паплаўская]], Ірына Відава, вакальны гурт «Чысты голас», [[Алёна Ланская]]); падчас урачыстай цырымоніі «Малітва за Беларусь»<ref>https://youtube.com/watch?v=6tV_Efvw4nk</ref> з удзелам прэзідэнта і кіраўнікоў усіх канфесій у Храме-помніку Усіх Святых; на аўтарскіх канцэртах Алега Молчана ў Палацы Рэспублікі і на Нацыянальным фестывалі<ref>https://youtube.com/watch?v=sZ3VmdtPHGM</ref> беларускай песні і паэзіі ў Маладзечне. Алег Молчан напісаў харавую партытуру «Малітвы» для архіерэйскага хору Мінскага Свята-Духава кафедральнага сабора<ref>https://www.youtube.com/watch?v=4k2UpguabU0</ref> (рэгент Віталь Сабалеўскі), прэм’ернае выкананне якой адбылося на XXVII Маскоўскім Велікодным фестывалі ў 2018 годзе. У 2000 годзе Алег Молчан звольніўся з «Песняроў» і стварыў студыю гуказапісу пры Беларускім саюзе кампазітараў. У 2001 годзе Молчан быў запрошаны ў Дзяржаўны камітэт па справах моладзі на пасаду начальніка ўпраўлення па працы з творчай моладдзю ў РУП «Ювентус». Тут ён праводзіў шматлікія творчыя мерапрыемствы, у тым ліку фэстываль «За Саюз» у якасці мастацкага кіраўніка. З 1994 года Молчан супрацоўнічаў у якасці кампазітара і музычнага прадзюсара са спявачкай Ірынай Відавай<ref>{{Cite web|url=https://ozhizn.by/blog/intervyu-artura-mekhtieva/440-irina-vidova-chuvstvuyu-sebya-schastlivoj-zhenshchinoj.html|title=Ирина Видова: «Чувствую себя счастливой женщиной»|website=ozhizn.by|access-date=2026-07-23}}</ref>. У 2026 годзе пара ажанілася. Таксама Молчан складаў музыку для тэатра<ref>{{Cite web |url=https://www.rustheatre.by/repert/spektakl/47-show.html |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718144938/https://www.rustheatre.by/repert/spektakl/47-show.html |url-status=dead }}</ref>, працаваў ў сегменце камерцыйнай музыкі: пісаў застаўкі для радыё і тэлебачання<ref>http://director.by/home/sobytiya-delovoj-zhizni/5617-osobennosti-natsionalnogo-shou-biznesa </ref>. («Рускае радыё», «[[Радыус-FM]]»), у тым ліку замежнага; музычную рэкламу («5 элемент», «Белшына»<ref>{{Cite web |url=http://excellent.by/wemake/video/Belchina |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718145016/http://excellent.by/wemake/video/Belchina |url-status=dead }}</ref>); гімны карпарацый («Белтэлекам»)<ref>https://beltelecom.by/gimn-rup-beltelekom {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180725012743/http://beltelecom.by/gimn-rup-beltelekom |date=25 ліпеня 2018 }}</ref>). == Вядомыя творы == === Песні === {| class="wikitable" |- ! Назва песні на мове арыгіналу !! Аўтар тэкстаў !! Выканаўцы |- | «Малітва» || Янка Купала || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Леанід Барткевіч, Анатоль Кашапараў, Вадзім Касенка, Аляксандр Ціхановіч і Ядвіга Паплаўская, Ірына Відава, вакальны гурт «Чысты голас»; Архірэйскі хор Свята-Духава кафедральнага сабора |- | «Милая женщина» || Уладзімір Някляеў || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін, Андрэй Усанаў |- | «Обманите меня» || Максіміліян Валошын || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Аляксандр Ціхановіч і Ядвіга Паплаўская; Ірына Відава |- | «Кума» || Народная || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Якаў Навуменка; Анатоль Кашапараў |- | «Христос воскрес» || Дзмітрый Меражкоўскі || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін |- | «Маргарыта» || Аляксандр Лягчылаў || БДА «Песняры», Андрэй Усанаў, Акім Тышко |- | «Стася» || Язэп Пушча || [[Беларускі дзяржаўны ансамбль «Песняры»|БДА «Песняры»]] |- | «Юность» («Когда мы были юны») || Юрый Рыбчынскі || БДА «Песняры», Леанід Барткевіч, Вадзім Касенка, Анатоль Кашапараў |- | «Чужая» («Светит полная луна») || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Гуляй, казак!» || Уладзімір Някляеў || БДА «Песняры», Якаў Навуменка; гурт «Бацька атаман», Акім Тышко, Ірына Відава |- | «Рождественская колыбельная» || Невядомы польскі аўтар XIX стагоддзя || БДА «Песняры», Дзяржаўны камерны хор Белаурсі |- | «Любовь сказала да» || Ірына Відава, К.Бальмант || Ірына Відава |- | «Liebe Love L’amour» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Думала» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Парус» («Влюбленные глаза») || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Максидрайв» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Лунные танцы» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «С Рождеством и Новым годом» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Самба листопад» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Тают чувства» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Талисман» || Ірына Відава || Ядвіга Паплаўская і Аляксандр Ціхановіч; Ірына Відава і Алег Молчан |- | «Заветная» || Ірына Відава || Мікалай Скорыкаў |- | «Август» || Леанід Прончак || Мікалай Скорыкаў |- | «Ты мяне любіш» || Максім Танк || БДА «Песняры» |- | «Гаснут звезды» || Ірына Відава || група «By City» |- | «Шуміць шумненька гаёк» || Янка Купала || група «By City» |- | «Песня мая» || Янка Купала || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Родныя песні» || Янка Купала || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Красавица влюбится» || Ірына Відава || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Карабель маей краіны» || Алесь Ліпай || Ірына Відава |- | «Раманс да N» || Янка Купала || Леанід Барткевіч, Акім Тышко |- | «Кружева сирени» || Ірына Відава || Павел Сакалоў |- | «Белая церковь» || Аляксандр Лягчылаў || Алег Сямёнаў, Акім Тышко |- | «Все для тебя» || Ірына Відава || Вадзім Касенка |- | «Ты прыйдзі» || Янка Купала || Вадзім Касенка |- | «Дзве таполі» || Янка Купала || Ірына Відава, Акім Тышко |} === Аранжыроўкі і апрацоўкі === * «Лявоніха» два варыянты (У.Мулявін, апрацоўка А.Молчан, М.Багдановіч) * Праграма «Вянок» цалкам (У.Мулявін, М.Багдановіч) * Слуцкія ткачыхі (У.Мулявін, апрацоўка А.Молчан, М.Багдановіч) * «Паляна» (І. Лучанок, А. Барскі) * «Чырвоная ружа» (У. Мулявін, апрацоўка А.Молчан, сл. нар.) * «Касіў Васіль сена» (нар. песня, апрацоўка А.Молчан) * «Дорогой длинною» (Б.Фамін, К.Падрэўскі) * Праграма «Голас душы» (муз. У Мулявін і А.Молчан) * «Каля млына» (У.Мулявін, сл. нар.) * «Золотая осень» (Я.Глебаў, А.Лягчылаў) * «Ой, сад-вінаград» (нар.песня) * «Ты ж мяне падманула» (нар. песня) * «Распрягайце, хлопцы, коней» (нар. песня) * «Купалінка» варыяант a capella (муз. У. Тэраўскі, сл. народныя) * «Бывайце здаровы» (муз. І. Любана, сл. А. Русака) === Музыка для тэатра === Спектакль «Ніначка», пастаноўка [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага|Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Максіма Горкага]] === Харавая творчасць === * Цыкл «Я нясу вам дар» (сл. Я. Купалы) * Gloria * Купалінка (харавая апрацоўка) * Родныя песні * Малітва == Дыскаграфія == * 1994 г. «Pesnyary 25 years», Wisseloord Studios, The Netherlands (11. «Кума», 14. «Обманите меня») * 1999 г. «Все очень хорошо» Ірына Відава, альбом, «Пан-рэкордз» (1-9) * 1999 г. «Красное танго. Песни на стихи А. Легчилова», «Тон — рэкордз» («Найди себя») * 2001 г. «Мешок с хитами 6»: русский хит", зборнік, «Свет відэа» (18. «Улетай, душа») * 2001 г. «Песняры 2001», «Каўчэг», «Уральскі электронны завод» (17. «Малітва») * 2003 г. «Хит Мейкер 4» зборнік, Biz enterprises, «Маналіт» (12. «Мы не чужие») * 2003 г. «Хит Мейкер» зборнік, (рэліз 29.7.2003), Biz enterprises, «Маналіт» (13. «Поцелуи») * 2003 г. «Молодость моя…» альбом ансамбля «Песняры», «Саюз» (17. «Малітва») * 2004 г. «Любовь+ Хит FM» зборнік, Biz enterprises, «Маналіт» (15. «Любовь сказала да») * 2004 г. «35 и 5» «Беларускія песняры», фірма грамзапісу «Нікіцін» (3. «Рождественская колыбельная», 5. «Стася», 9. «У высокім небе», 12. «Селезень», 14. «Маргарыта») * 2004 г. «Белорусский альбом» Валерый Дайнэка, ТАА «БП» (7. «Маргарыта», 13. «Стася», 15. «Маргарыта-2», 16. «У высокім небе») * 2005 г. «Песня года Беларуси, ч.2», зборнік, «Праспект» (2. «Не нужны слова») * 2005 г. «Минск-Москва» Валерый Дайнэка, ТАА «БП» (12. «У высокім небе») * 2005 г. «Когда мы были юны» Игар Пеня, ТАА «БП», (1. «Юность» («Когда мы были юны»), 6. «Чужая», 15. «Гуляй, казак») * 2006 г. «Любовь сказала Да» Ірына Відава, альбом, Vigma (1-12) * 2006 г. Зборнік «Мое сердце — твое…» MSH Records, Расія (3. «Не нужны слова», 11. «Любовь сказала Да») * 2006 г. «Лучшее, ч. 2» «Беларускія песняры» «Праспект» («Маргарыта») * 2006 г. «Лучшее, ч.3» «Беларускія песняры» «Праспект» (7. «Рождественская колыбельная») * 2006 г. «Голос души ч.1» Уладзімір Мулявін, Vigma (1. «Христос воскрес», 7. «Кума», 11. «Малітва») * 2009 г. «IV» Ірына Відава, альбом, «Грыол» Vigma" (1-10) * 2010 г. «Песняры. Песни Олега Молчана», альбом, Vigma (1-17) * 2011 г. «Национальная музыкальная премия» («В последний раз»), Vigma * 2013 г. «Любовь сказала Да» Ірына Відава, альбом CD Baby (США) * 2013 г. «IV» Ірына Відава, альбом, CD Baby (США) * 2013 г. «В последний раз» Ірына Відава, сінгл, CD Baby (США) * 2013 г. Liebe Love L’amour, Ірына Відава, сінгл , CD Baby (США) * 2014 г. «Падая в небо» Ірына Відава, сінгл, CD Baby (США) == Грамадская дзейнасць == Алег Молчан вёў актыўную грамадскую дзейнасць у галіне абароны аўтарскага права і быў абраны старшынёй аўтарскага савета пры Нацыянальным цэнтры інтэлектуальнай уласнасці<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27067.4/4135476/|title=«Зачастую ценой собственного здоровья». Белорусского композитора наградили за отстаивание авторского права Читайте на WWW.KP.RU: https://www.kp.ru/daily/27067.4/4135476/|first=Сергей|last=Трефилов|website=Комсомольская правда|date=2019-11-12|publisher=ИД Комсомольская правда|access-date=2026-07-23}}</ref>. У 2018 годзе Алег Молчан быў абраны прэзідэнтам Еўразійскай канфедэрацыі таварыстваў праваўладальнікаў<ref>[http://zviazda.by/be/news/20180707/1530955466-aleg-molchan-uznachaliu-kanfederacyyu-pravauladalnikau-eaes Алег Молчан узначаліў канфедэрацыю праваўладальнікаў ЕАЭС]</ref>. == Памяць == 26 кастрычніка 2020 года ў Мінску адбылося адкрыццё мемарыяльнай дошкі на [[Дом з мязузай|доме 20]] па [[Ракаўская вуліца (Мінск)|вуліцы Ракаўскай]], у якім прайшлі дзіцячыя гады кампазітара. «Часцей за ўсё мемарыяльная дошка ўстанаўліваецца на доме, у якім чалавек жыў апошнія гады, — сказала ўдава кампазітара Ірына Відава. — Але я падумала, што значна слушней мемарыяльная дошка будзе на доме, у якім Алег нарадзіўся». Ідэю Ірыны Відавай увасобілі ў бронзе скульптары [[Вольга Нячай (скульптар)|Вольга Нячай]] і [[Сяргей Львовіч Аганаў|Сяргей Аганаў]].<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=http://uk.minsk.gov.by/|title=Мемориальную доску композитору Олегу Молчану открыли в Минске|last=guiradm|website=Управление культуры Мингорисполкома|access-date=2026-07-24|archive-date=24 ліпеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724120953/http://uk.minsk.gov.by/|url-status=dead}}</ref> Гэтыя ж скульптары стварылі надмагільны помнік кампазітару на Усходніх могілках, адкрыццё якога адбылося 11 мая 2021 года.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.sb.by/articles/pamyatnik-muzykalnomu-rukovoditelyu-pesnyarov-kompozitoru-olegu-molchanu-otkrylsya-na-vostochnom-kla.html|title=Памятник музыкальному руководителю «Песняров» композитору Олегу Молчану открылся на Восточном кладбище Минска|website=news.sb.by|date=2021-05-11|access-date=2026-07-24}}</ref> 26 кастрычніка 2021 года каля мемарыяльнай дошкі Молчана на Ракаўскай вуліцы з’явілася музычная лаўка Алега Молчана, выкананая мастаком па метале Марыяй Тарлецкай. Прысеўшы на лаўку, наведвальнікі могуць паслухаць міні-канцэрт з песень Алега Молчана.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://minsknews.by/v-minske-poyavilas-muzykalnaya-skamya-gde-ona-nahoditsya-i-kakie-melodii-mozhno-poslushat/|title=В Минск появилась музыкальная скамья. Где она находится|date=2021-10-26|access-date=2026-07-24}}</ref> Выдавецтва «Кампазітар — Санкт-Пецярбург» выпусціла ў свет восем сшыткаў з творамі Молчана. Дзявяты зборнік «Алег Молчан. Малітва», які выйшаў у выдавацтве «Каўчэг» — працяг традыцыі, распачатай удавой кампазітара Ірынай Відавай-Молчан, па захаванні творчай спадчыны мужа.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/muzyka-bez-granits33.html|title=Олег Молчан - имя, которое не забыто в музыкальной культуре Беларуси|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2022-04-17|access-date=2026-07-24}}</ref> 60-гадовы юбілей кампазітара быў адзначаны канцэртам з удзелам зорак беларускай і расійскай эстарады.<ref>{{Cite web|url=https://aif.by/timefree/stars/v_god_60-letiya_olega_molchana_mozhno_uslyshat_novye_pesni_maestro|title=В год 60-летия Олега Молчана можно услышать новые песни маэстро|website=aif.by|date=2026-04-09|access-date=2026-07-24}}</ref> == Цікавыя факты == * Да 25-годдзя незалежнасці краіны кампазітарам Алегам Молчанам па замове Міністэрства культуры была створана песня «Беларусь» <ref>https://youtube.com/watch?v=9ZRcx1qzmQA</ref> на словы Ірыны Відавай, якую выканалі вакальны гурт «Чысты голас», музычная капэла «Санорус», сама Ірына Відава і салістка Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балету Аксана Волкава. Прэм’ернае выкананне песні адбылося 1 ліпеня 2015 года на ўрачыстым сходзе ў Палацы Рэспублікі, на закрыцці канцэрта майстроў мастацтваў, прысвечанага Дню незалежнасці. * 17 красавіка 2015 года Алег Молчан поспяхова абараніў свае аўтарскія правы ў Вярхоўным Судзе Рэспублікі Беларусь па справе аб незаконнай перапрацоўцы музычнага твору «Малітва»<ref>https://www.kp.ru/daily/27002.5/4063936/ </ref> <ref>https://www.sb.by/articles/rozhdenie-pesni.html?amp=1</ref><ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/ru/news/20190725/1564051685-malitva-molchana-kupaly-pesnya-no-1 |title=Архіўная копія |access-date=6 жніўня 2019 |archive-date=5 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805144203/http://zviazda.by/ru/news/20190725/1564051685-malitva-molchana-kupaly-pesnya-no-1 |url-status=dead }}</ref><ref>https://amp.kp.by/daily/27002.5/4063936/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190805144151/https://amp.kp.by/daily/27002.5/4063936/ |date=5 жніўня 2019 }}</ref><ref>https://www.sb.by/articles/uvazhayte-avtora-gospoda-khoroshie.html</ref>. * Альбомы і сінглы Алега Молчана і Ірыны Відавай прадстаўлены на ўсіх вядучых лічбавых пляцоўках<ref>https://itunes.apple.com/ru/artist/ирина-видова/563959589 </ref> ITunes, AOL, Rhapsody, Amazon, Napster, MusicNet, BuyMusic, Beatport) кампаніяй CD Baby<ref>https://store.cdbaby.com/Artist/IrinaVidova {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144954/https://store.cdbaby.com/Artist/IrinaVidova |date=18 ліпеня 2018 }}</ref> (ЗША). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Молчан Алег Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Музыканты Беларусі]] [[Катэгорыя:Песняры]] amwp2zxzm4bakgzff7b4af95io6tn4w 5219586 5219417 2026-10-16T10:18:07Z IshaBarnes 124956 удакладненне 5219586 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Імя = Алег Молчан | Выява = | Поўнае імя = Алег Уладзіміравіч Молчан | Гады = | Нацыянальнасць = | Краіна = [[СССР]] → [[Беларусь]] | Прафесіі = | Інструменты = раяль, электрапіяніна, сінтэзатар і іншыя клавішныя | Жанры = джаз, эстрада, поп, фолк-поп, інструментальная, акадэмічная, харавая музыка }} '''Алег Уладзіміравіч Молчан''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[кампазітар]], [[піяніст]], [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся 11 красавіка 1965 года ў [[Мінск]]у ў сям’і прафесійнага музыкі. У 1983 годзе скончыў [[Рэспубліканская гімназія-каледж пры Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі|сярэднюю спецыяльную музычную школу пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі]] па класе харавога дырыжыравання. У школе спяваў у хоры хлопчыкаў пад кіраўніцтвам Ігара Жураўленкі, у складе якога выступаў на розных прэстыжных пляцоўках: [[Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь|Вялікі тэатр оперы і балета Беларусі]], Домскі сабор, [[Эрмітаж]], харавыя фестывалі ў [[Тарту]]<ref name="cult">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://hor.by/personas/molgan-ov/|title=Молчан Олег Владимирович {{!}} ХОР.by|last=HOR.by|date=2021-02-24|access-date=2026-07-24}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20190000000000*/https://naviny.by/rubrics/culture/2015/04/10/ic_articles_117_188651|title=Олег Молчан. 50 звучных лет|website=naviny.by|date=2015-04-10|access-date=2026-07-24}}</ref>. Пасля заканчэння музычнай школы супрацоўнічаў з рознымі музычнымі калектывамі і граў сольныя праграмы. У 1983 годзе працаваў у рэстаране «Юбілейны» ў Мінску спачатку ў канцэртнай праграме ў якасці піяніста, потым — у ансамблі<ref name="cult"/><ref name=":0" />. У 1985—1987 гадах праходзіў тэрміновую ваенную службу ў ансамблі песні і танца Белпалка (цяпер — [[Узорна-паказальны аркестр унутраных войскаў МУС Беларусі]]). У складзе гэтага калектыву ўдзельнічаў у канцэртах у [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|30-кіламетровай зоне Чарнобыльскай АЭС]]. У войску напісаны харавы цыкл на вершы Янкі Купалы «Я нясу вам дар» (выканаўца — [[Акадэмічны хор Белтэлерадыёкампаніі]]<ref>{{Cite web |url=https://philharmonic.by/ru/concert/akademicheskiy-hor-nacionalnoy-gosudarstvennoy-teleradiokompanii-respubliki-belarus |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718144832/https://philharmonic.by/ru/concert/akademicheskiy-hor-nacionalnoy-gosudarstvennoy-teleradiokompanii-respubliki-belarus |url-status=dead }}</ref>, дырыжор А. Саўрыцкі; [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы|Дзяржаўная акадэмічная капэла імя Рыгора Шырмы]] пад кіраўніцтвам [[Людміла Барысаўна Яфімава|Людмілы Яфімавай]]; Мінскі камерны хор пад кіраўніцтвам Н. Міхайлавай).<ref>{{Cite web |url=http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/%D0%90.%D0%9C%D0%BE%D1%83%D1%87%D0%B0%D0%BD-%D0%94%D0%B7%D0%B2%D0%B5-%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%96.pdf |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140719232133/http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/%D0%90.%D0%9C%D0%BE%D1%83%D1%87%D0%B0%D0%BD-%D0%94%D0%B7%D0%B2%D0%B5-%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%96.pdf |archivedate=19 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/O_Molchan_U_zyalyonym_sadochku.pdf |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180718144849/http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/O_Molchan_U_zyalyonym_sadochku.pdf |archivedate=18 ліпеня 2018 |url-status=dead }}</ref>. Пасля дэмабілізацыі працаваў у [[Беларуская дзяржаўная філармонія|Белдзяржфілармоніі]] кіраўніком вакальна-інструментальнага ансамбля «Асарці», паралельна займаўся аранжыроўкамі твораў і кампазітарскай дзейнасцю. У гэты перыяд у выдавецтве «Мастацтва» выйшлі яго першыя нотныя творы — «Рэгтайм», «Накцюрн» і «Чыпаліна». З 1987 года актыўна супрацоўнічаў як аўтар і аранжыроўшчык з вядучымі калектывамі і артыстамі. У прыватнасці, для аркестра пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Фінберг|Міхаіла Фінберга]] сумесна з паэтэсай [[Валянціна Аколава|Валянцінай Аколавай]] стварыў песенны цыкл «На рацэ Прыманцы». З 1989 года па запрашэнні [[народны артыст СССР|народнага артыста СССР]] [[Уладзімір Мулявін|Уладзіміра Мулявіна]] працаваў ў ансамблі «[[Песняры]]» ў якасці піяніста, аранжыроўшчыка і кампазітара, а ў 1997 годзе прызначаны на пасаду музычнага кіраўніка калектыву (раней такой пасады ў штаце ансамбля не існавала)<ref name="cult"/><ref name=":0" />. У 1991 годзе паступіў у [[Беларуская дзяржаўная кансерваторыя|Беларускую дзяржаўную кансерваторыю]] на спецыяльнасць «Кампазіцыя». У 2006 годзе ажаніўся са спявачкай Ірынай Відавай, супрацоўніцтва з якой пачаў у якасці кампазітара і музычнага прадзюсара ў 1994 годзе. Памёр 26 кастрычніка 2019 года ў Жэневе<ref>{{Cite web|url=https://aif.by/timefree/culture-news/muzyka_i_lyubov_chem_zapomnilsya_kompozitor_oleg_molchan|title=Музыка и любовь. Чем запомнился композитор Олег Молчан?|first=Юлия|last=Тельтевская|website=aif.by|date=2019-10-29|access-date=2026-07-23}}</ref>. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]. == Творчая дзейнасць == Дэбютам Алега Молчана ў «Песнярах» стала праграма «Ave sole, альбо Слова Скарыны»<ref>https://youtube.com/watch?v=oRB86t0cusE</ref>. Яе ансамбль выканаў на канцэрце да свайго 20-гадовага юбілею, таксама за гэтую праграму Молчан быў уганараваны званнем лаўрэата ў намінацыі «Буйная форма» на рэспубліканскім конкурсе кампазітараў да 500-годдзя Францыска Скарыны. Молчан унёс уклад у стварэнне рэпертуару<ref>http://rusradio.by/index.php?option=com_content&task=view&id=340 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144825/http://rusradio.by/index.php?option=com_content&task=view&id=340 |date=18 ліпеня 2018 }}</ref> Песняроў з уласнымі аўтарскімі<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CBqIg8gg5Qw|title=Олег Молчан - Христос воскрес - исп. В.Мулявин, Песняры|last=OVM TV|date=2015-03-30|access-date=2026-07-23}} </ref> песнямі і аранжыроўкамі твораў Уладзіміра Мулявіна. Адзін з самых значных творчых праектаў «песняроўскага» перыяду Алега Молчана — праграма «Вянок». У 1994 годзе «Песняры» адзначылі 25-годдзе калектыву. Да юбілейнай праграмы «Голас душы» Алег Молчан рабіў аранжыроўкі, таксама прагучалі і яго аўтарскія творы: «Обманите меня»<ref>https://youtube.com/watch?v=jIa---pPzwU </ref>, «Кума»<ref>https://youtube.com/watch?v=CBqIg8gg5Qw </ref>, «Хрыстос уваскрос», «Малітва», новая версія<ref>https://youtube.com/watch?v=rwiDWd1StHs </ref> «Купалінкі» a cappella. У 1996 годзе Молчан сумесна з Уладзімірам Мулявіным працаваў над стварэннем праграмы «Казацкая вольнасць», у якую ўвайшлі яго песенныя кампазіцыі на вершы [[Уладзімір Някляеў|Уладзіміра Някляева]] («Гуляй, казак»<ref>https://youtube.com/watch?v=pdrvzL4ACnM</ref>, «Ой, вы други»<ref>https://youtube.com/watch?v=sGKDC9XvcRM</ref> і апрацоўкі народных песень («Распрягайте, хлопцы, коней»). Алег Молчан прымаў удзел у запісе юбілейнага дыску «Песняроў» (1994)<ref>http://vma-pesnyary.com/discograph/cd.php</ref> на студыі Polygram (Галандыя) у якасці піяніста, кампазітара і аранжыроўшчыка. Шырока вядомай лічыцца песня Молчана на вершы Янкі Купалы «Малітва»<ref>https://youtube.com/watch?v=s_MFnZXICTQ</ref>, якую ўзяў у свой рэпертуар Уладзімір Мулявін. Пасля смерці Мулявіна кампазітар стварыў некалькі версій «Малітвы». Твор неаднаразова гучаў у канцэртах да Дня незалежнасці Рэспублікі Беларусь (выканаўцы: [[Аляксандр Ціхановіч]], [[Ядвіга Паплаўская]], Ірына Відава, вакальны гурт «Чысты голас», [[Алёна Ланская]]); падчас урачыстай цырымоніі «Малітва за Беларусь»<ref>https://youtube.com/watch?v=6tV_Efvw4nk</ref> з удзелам прэзідэнта і кіраўнікоў усіх канфесій у Храме-помніку Усіх Святых; на аўтарскіх канцэртах Алега Молчана ў Палацы Рэспублікі і на Нацыянальным фестывалі<ref>https://youtube.com/watch?v=sZ3VmdtPHGM</ref> беларускай песні і паэзіі ў Маладзечне. Алег Молчан напісаў харавую партытуру «Малітвы» для архіерэйскага хору Мінскага Свята-Духава кафедральнага сабора<ref>https://www.youtube.com/watch?v=4k2UpguabU0</ref> (рэгент Віталь Сабалеўскі), прэм’ернае выкананне якой адбылося на XXVII Маскоўскім Велікодным фестывалі ў 2018 годзе. У 2000 годзе Алег Молчан звольніўся з «Песняроў» і стварыў студыю гуказапісу пры Беларускім саюзе кампазітараў. У 2001 годзе Молчан быў запрошаны ў Дзяржаўны камітэт па справах моладзі на пасаду начальніка ўпраўлення па працы з творчай моладдзю ў РУП «Ювентус». Тут ён праводзіў шматлікія творчыя мерапрыемствы, у тым ліку фэстываль «За Саюз» у якасці мастацкага кіраўніка. З 1994 года Молчан супрацоўнічаў у якасці кампазітара і музычнага прадзюсара са спявачкай Ірынай Відавай<ref>{{Cite web|url=https://ozhizn.by/blog/intervyu-artura-mekhtieva/440-irina-vidova-chuvstvuyu-sebya-schastlivoj-zhenshchinoj.html|title=Ирина Видова: «Чувствую себя счастливой женщиной»|website=ozhizn.by|access-date=2026-07-23}}</ref>. У 2026 годзе пара ажанілася. Таксама Молчан складаў музыку для тэатра<ref>{{Cite web |url=https://www.rustheatre.by/repert/spektakl/47-show.html |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718144938/https://www.rustheatre.by/repert/spektakl/47-show.html |url-status=dead }}</ref>, працаваў ў сегменце камерцыйнай музыкі: пісаў застаўкі для радыё і тэлебачання<ref>http://director.by/home/sobytiya-delovoj-zhizni/5617-osobennosti-natsionalnogo-shou-biznesa </ref>. («Рускае радыё», «[[Радыус-FM]]»), у тым ліку замежнага; музычную рэкламу («5 элемент», «Белшына»<ref>{{Cite web |url=http://excellent.by/wemake/video/Belchina |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718145016/http://excellent.by/wemake/video/Belchina |url-status=dead }}</ref>); гімны карпарацый («Белтэлекам»)<ref>https://beltelecom.by/gimn-rup-beltelekom {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180725012743/http://beltelecom.by/gimn-rup-beltelekom |date=25 ліпеня 2018 }}</ref>). == Вядомыя творы == === Песні === {| class="wikitable" |- ! Назва песні на мове арыгіналу !! Аўтар тэкстаў !! Выканаўцы |- | «Малітва» || Янка Купала || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Леанід Барткевіч, Анатоль Кашапараў, Вадзім Касенка, Аляксандр Ціхановіч і Ядвіга Паплаўская, Ірына Відава, вакальны гурт «Чысты голас»; Архірэйскі хор Свята-Духава кафедральнага сабора |- | «Милая женщина» || Уладзімір Някляеў || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін, Андрэй Усанаў |- | «Обманите меня» || Максіміліян Валошын || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Аляксандр Ціхановіч і Ядвіга Паплаўская; Ірына Відава |- | «Кума» || Народная || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Якаў Навуменка; Анатоль Кашапараў |- | «Христос воскрес» || Дзмітрый Меражкоўскі || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін |- | «Маргарыта» || Аляксандр Лягчылаў || БДА «Песняры», Андрэй Усанаў, Акім Тышко |- | «Стася» || Язэп Пушча || [[Беларускі дзяржаўны ансамбль «Песняры»|БДА «Песняры»]] |- | «Юность» («Когда мы были юны») || Юрый Рыбчынскі || БДА «Песняры», Леанід Барткевіч, Вадзім Касенка, Анатоль Кашапараў |- | «Чужая» («Светит полная луна») || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Гуляй, казак!» || Уладзімір Някляеў || БДА «Песняры», Якаў Навуменка; гурт «Бацька атаман», Акім Тышко, Ірына Відава |- | «Рождественская колыбельная» || Невядомы польскі аўтар XIX стагоддзя || БДА «Песняры», Дзяржаўны камерны хор Белаурсі |- | «Любовь сказала да» || Ірына Відава, К.Бальмант || Ірына Відава |- | «Liebe Love L’amour» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Думала» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Парус» («Влюбленные глаза») || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Максидрайв» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Лунные танцы» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «С Рождеством и Новым годом» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Самба листопад» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Тают чувства» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Талисман» || Ірына Відава || Ядвіга Паплаўская і Аляксандр Ціхановіч; Ірына Відава і Алег Молчан |- | «Заветная» || Ірына Відава || Мікалай Скорыкаў |- | «Август» || Леанід Прончак || Мікалай Скорыкаў |- | «Ты мяне любіш» || Максім Танк || БДА «Песняры» |- | «Гаснут звезды» || Ірына Відава || група «By City» |- | «Шуміць шумненька гаёк» || Янка Купала || група «By City» |- | «Песня мая» || Янка Купала || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Родныя песні» || Янка Купала || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Красавица влюбится» || Ірына Відава || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Карабель маей краіны» || Алесь Ліпай || Ірына Відава |- | «Раманс да N» || Янка Купала || Леанід Барткевіч, Акім Тышко |- | «Кружева сирени» || Ірына Відава || Павел Сакалоў |- | «Белая церковь» || Аляксандр Лягчылаў || Алег Сямёнаў, Акім Тышко |- | «Все для тебя» || Ірына Відава || Вадзім Касенка |- | «Ты прыйдзі» || Янка Купала || Вадзім Касенка |- | «Дзве таполі» || Янка Купала || Ірына Відава, Акім Тышко |} === Аранжыроўкі і апрацоўкі === * «Лявоніха» два варыянты (У.Мулявін, апрацоўка А.Молчан, М.Багдановіч) * Праграма «Вянок» цалкам (У.Мулявін, М.Багдановіч) * Слуцкія ткачыхі (У.Мулявін, апрацоўка А.Молчан, М.Багдановіч) * «Паляна» (І. Лучанок, А. Барскі) * «Чырвоная ружа» (У. Мулявін, апрацоўка А.Молчан, сл. нар.) * «Касіў Васіль сена» (нар. песня, апрацоўка А.Молчан) * «Дорогой длинною» (Б.Фамін, К.Падрэўскі) * Праграма «Голас душы» (муз. У Мулявін і А.Молчан) * «Каля млына» (У.Мулявін, сл. нар.) * «Золотая осень» (Я.Глебаў, А.Лягчылаў) * «Ой, сад-вінаград» (нар.песня) * «Ты ж мяне падманула» (нар. песня) * «Распрягайце, хлопцы, коней» (нар. песня) * «Купалінка» варыяант a capella (муз. У. Тэраўскі, сл. народныя) * «Бывайце здаровы» (муз. І. Любана, сл. А. Русака) === Музыка для тэатра === Спектакль «Ніначка», пастаноўка [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага|Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Максіма Горкага]] === Харавая творчасць === * Цыкл «Я нясу вам дар» (сл. Я. Купалы) * Gloria * Купалінка (харавая апрацоўка) * Родныя песні * Малітва == Дыскаграфія == * 1994 г. «Pesnyary 25 years», Wisseloord Studios, The Netherlands (11. «Кума», 14. «Обманите меня») * 1999 г. «Все очень хорошо» Ірына Відава, альбом, «Пан-рэкордз» (1-9) * 1999 г. «Красное танго. Песни на стихи А. Легчилова», «Тон — рэкордз» («Найди себя») * 2001 г. «Мешок с хитами 6»: русский хит", зборнік, «Свет відэа» (18. «Улетай, душа») * 2001 г. «Песняры 2001», «Каўчэг», «Уральскі электронны завод» (17. «Малітва») * 2003 г. «Хит Мейкер 4» зборнік, Biz enterprises, «Маналіт» (12. «Мы не чужие») * 2003 г. «Хит Мейкер» зборнік, (рэліз 29.7.2003), Biz enterprises, «Маналіт» (13. «Поцелуи») * 2003 г. «Молодость моя…» альбом ансамбля «Песняры», «Саюз» (17. «Малітва») * 2004 г. «Любовь+ Хит FM» зборнік, Biz enterprises, «Маналіт» (15. «Любовь сказала да») * 2004 г. «35 и 5» «Беларускія песняры», фірма грамзапісу «Нікіцін» (3. «Рождественская колыбельная», 5. «Стася», 9. «У высокім небе», 12. «Селезень», 14. «Маргарыта») * 2004 г. «Белорусский альбом» Валерый Дайнэка, ТАА «БП» (7. «Маргарыта», 13. «Стася», 15. «Маргарыта-2», 16. «У высокім небе») * 2005 г. «Песня года Беларуси, ч.2», зборнік, «Праспект» (2. «Не нужны слова») * 2005 г. «Минск-Москва» Валерый Дайнэка, ТАА «БП» (12. «У высокім небе») * 2005 г. «Когда мы были юны» Игар Пеня, ТАА «БП», (1. «Юность» («Когда мы были юны»), 6. «Чужая», 15. «Гуляй, казак») * 2006 г. «Любовь сказала Да» Ірына Відава, альбом, Vigma (1-12) * 2006 г. Зборнік «Мое сердце — твое…» MSH Records, Расія (3. «Не нужны слова», 11. «Любовь сказала Да») * 2006 г. «Лучшее, ч. 2» «Беларускія песняры» «Праспект» («Маргарыта») * 2006 г. «Лучшее, ч.3» «Беларускія песняры» «Праспект» (7. «Рождественская колыбельная») * 2006 г. «Голос души ч.1» Уладзімір Мулявін, Vigma (1. «Христос воскрес», 7. «Кума», 11. «Малітва») * 2009 г. «IV» Ірына Відава, альбом, «Грыол» Vigma" (1-10) * 2010 г. «Песняры. Песни Олега Молчана», альбом, Vigma (1-17) * 2011 г. «Национальная музыкальная премия» («В последний раз»), Vigma * 2013 г. «Любовь сказала Да» Ірына Відава, альбом CD Baby (США) * 2013 г. «IV» Ірына Відава, альбом, CD Baby (США) * 2013 г. «В последний раз» Ірына Відава, сінгл, CD Baby (США) * 2013 г. Liebe Love L’amour, Ірына Відава, сінгл , CD Baby (США) * 2014 г. «Падая в небо» Ірына Відава, сінгл, CD Baby (США) == Грамадская дзейнасць == Алег Молчан вёў актыўную грамадскую дзейнасць у галіне абароны аўтарскага права і быў абраны старшынёй аўтарскага савета пры Нацыянальным цэнтры інтэлектуальнай уласнасці<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27067.4/4135476/|title=«Зачастую ценой собственного здоровья». Белорусского композитора наградили за отстаивание авторского права Читайте на WWW.KP.RU: https://www.kp.ru/daily/27067.4/4135476/|first=Сергей|last=Трефилов|website=Комсомольская правда|date=2019-11-12|publisher=ИД Комсомольская правда|access-date=2026-07-23}}</ref>. У 2018 годзе Алег Молчан быў абраны прэзідэнтам Еўразійскай канфедэрацыі таварыстваў праваўладальнікаў<ref>[http://zviazda.by/be/news/20180707/1530955466-aleg-molchan-uznachaliu-kanfederacyyu-pravauladalnikau-eaes Алег Молчан узначаліў канфедэрацыю праваўладальнікаў ЕАЭС]</ref>. == Памяць == 26 кастрычніка 2020 года ў Мінску адбылося адкрыццё мемарыяльнай дошкі на [[Дом з мязузай|доме 20]] па [[Ракаўская вуліца (Мінск)|вуліцы Ракаўскай]], у якім прайшлі дзіцячыя гады кампазітара. «Часцей за ўсё мемарыяльная дошка ўстанаўліваецца на доме, у якім чалавек жыў апошнія гады, — сказала ўдава кампазітара Ірына Відава. — Але я падумала, што значна слушней мемарыяльная дошка будзе на доме, у якім Алег нарадзіўся». Ідэю Ірыны Відавай увасобілі ў бронзе скульптары [[Вольга Нячай (скульптар)|Вольга Нячай]] і [[Сяргей Львовіч Аганаў|Сяргей Аганаў]].<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=http://uk.minsk.gov.by/|title=Мемориальную доску композитору Олегу Молчану открыли в Минске|last=guiradm|website=Управление культуры Мингорисполкома|access-date=2026-07-24|archive-date=24 ліпеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724120953/http://uk.minsk.gov.by/|url-status=dead}}</ref> Гэтыя ж скульптары стварылі надмагільны помнік кампазітару на Усходніх могілках, адкрыццё якога адбылося 11 мая 2021 года.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.sb.by/articles/pamyatnik-muzykalnomu-rukovoditelyu-pesnyarov-kompozitoru-olegu-molchanu-otkrylsya-na-vostochnom-kla.html|title=Памятник музыкальному руководителю «Песняров» композитору Олегу Молчану открылся на Восточном кладбище Минска|website=news.sb.by|date=2021-05-11|access-date=2026-07-24}}</ref> 26 кастрычніка 2021 года каля мемарыяльнай дошкі Молчана на Ракаўскай вуліцы з’явілася музычная лаўка Алега Молчана, выкананая мастаком па метале Марыяй Тарлецкай. Прысеўшы на лаўку, наведвальнікі могуць паслухаць міні-канцэрт з песень Алега Молчана.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://minsknews.by/v-minske-poyavilas-muzykalnaya-skamya-gde-ona-nahoditsya-i-kakie-melodii-mozhno-poslushat/|title=В Минск появилась музыкальная скамья. Где она находится|date=2021-10-26|access-date=2026-07-24}}</ref> Выдавецтва «Кампазітар — Санкт-Пецярбург» выпусціла ў свет восем сшыткаў з творамі Молчана. Дзявяты зборнік «Алег Молчан. Малітва», які выйшаў у выдавацтве «Каўчэг» — працяг традыцыі, распачатай удавой кампазітара Ірынай Відавай-Молчан, па захаванні творчай спадчыны мужа.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/muzyka-bez-granits33.html|title=Олег Молчан - имя, которое не забыто в музыкальной культуре Беларуси|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2022-04-17|access-date=2026-07-24}}</ref> 60-гадовы юбілей кампазітара быў адзначаны канцэртам з удзелам зорак беларускай і расійскай эстарады.<ref>{{Cite web|url=https://aif.by/timefree/stars/v_god_60-letiya_olega_molchana_mozhno_uslyshat_novye_pesni_maestro|title=В год 60-летия Олега Молчана можно услышать новые песни маэстро|website=aif.by|date=2026-04-09|access-date=2026-07-24}}</ref> == Цікавыя факты == * Да 25-годдзя незалежнасці краіны кампазітарам Алегам Молчанам па замове Міністэрства культуры была створана песня «Беларусь» <ref>https://youtube.com/watch?v=9ZRcx1qzmQA</ref> на словы Ірыны Відавай, якую выканалі вакальны гурт «Чысты голас», музычная капэла «Санорус», сама Ірына Відава і салістка Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балету Аксана Волкава. Прэм’ернае выкананне песні адбылося 1 ліпеня 2015 года на ўрачыстым сходзе ў Палацы Рэспублікі, на закрыцці канцэрта майстроў мастацтваў, прысвечанага Дню незалежнасці. * 17 красавіка 2015 года Алег Молчан поспяхова абараніў свае аўтарскія правы ў Вярхоўным Судзе Рэспублікі Беларусь па справе аб незаконнай перапрацоўцы музычнага твору «Малітва»<ref>https://www.kp.ru/daily/27002.5/4063936/ </ref> <ref>https://www.sb.by/articles/rozhdenie-pesni.html?amp=1</ref><ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/ru/news/20190725/1564051685-malitva-molchana-kupaly-pesnya-no-1 |title=Архіўная копія |access-date=6 жніўня 2019 |archive-date=5 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805144203/http://zviazda.by/ru/news/20190725/1564051685-malitva-molchana-kupaly-pesnya-no-1 |url-status=dead }}</ref><ref>https://amp.kp.by/daily/27002.5/4063936/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190805144151/https://amp.kp.by/daily/27002.5/4063936/ |date=5 жніўня 2019 }}</ref><ref>https://www.sb.by/articles/uvazhayte-avtora-gospoda-khoroshie.html</ref>. * Альбомы і сінглы Алега Молчана і Ірыны Відавай прадстаўлены на ўсіх вядучых лічбавых пляцоўках<ref>https://itunes.apple.com/ru/artist/ирина-видова/563959589 </ref> ITunes, AOL, Rhapsody, Amazon, Napster, MusicNet, BuyMusic, Beatport) кампаніяй CD Baby<ref>https://store.cdbaby.com/Artist/IrinaVidova {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144954/https://store.cdbaby.com/Artist/IrinaVidova |date=18 ліпеня 2018 }}</ref> (ЗША). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Молчан Алег Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Музыканты Беларусі]] [[Катэгорыя:Песняры]] qqpegjqu1azy6pb0qcg5331sv9iex8z 5219589 5219586 2026-10-16T10:20:23Z IshaBarnes 124956 удакладненне 5219589 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Імя = Алег Молчан | Выява = | Поўнае імя = Алег Уладзіміравіч Молчан | Гады = | Нацыянальнасць = | Краіна = [[СССР]] → [[Беларусь]] | Прафесіі = | Інструменты = раяль, электрапіяніна, сінтэзатар і іншыя клавішныя | Жанры = джаз, эстрада, поп, фолк-поп, інструментальная, акадэмічная, харавая музыка }} '''Алег Уладзіміравіч Молчан''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[кампазітар]], [[піяніст]], [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся 11 красавіка 1965 года ў [[Мінск]]у ў сям’і прафесійнага музыкі. У 1983 годзе скончыў [[Рэспубліканская гімназія-каледж пры Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі|сярэднюю спецыяльную музычную школу пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі]] па класе харавога дырыжыравання. У школе спяваў у хоры хлопчыкаў пад кіраўніцтвам Ігара Жураўленкі, у складе якога выступаў на розных прэстыжных пляцоўках: [[Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь|Вялікі тэатр оперы і балета Беларусі]], Домскі сабор, [[Эрмітаж]], харавыя фестывалі ў [[Тарту]]<ref name="cult">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://hor.by/personas/molgan-ov/|title=Молчан Олег Владимирович {{!}} ХОР.by|last=HOR.by|date=2021-02-24|access-date=2026-07-24}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20190000000000*/https://naviny.by/rubrics/culture/2015/04/10/ic_articles_117_188651|title=Олег Молчан. 50 звучных лет|website=naviny.by|date=2015-04-10|access-date=2026-07-24}}</ref>. Пасля заканчэння музычнай школы супрацоўнічаў з рознымі музычнымі калектывамі і граў сольныя праграмы. У 1983 годзе працаваў у рэстаране «Юбілейны» ў Мінску спачатку ў канцэртнай праграме ў якасці піяніста, потым — у ансамблі<ref name="cult"/><ref name=":0" />. У 1985—1987 гадах праходзіў тэрміновую ваенную службу ў ансамблі песні і танца Белпалка (цяпер — [[Узорна-паказальны аркестр унутраных войскаў МУС Беларусі]]). У складзе гэтага калектыву ўдзельнічаў у канцэртах у [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|30-кіламетровай зоне Чарнобыльскай АЭС]]. У войску напісаны харавы цыкл на вершы Янкі Купалы «Я нясу вам дар» (выканаўца — [[Акадэмічны хор Белтэлерадыёкампаніі]]<ref>{{Cite web |url=https://philharmonic.by/ru/concert/akademicheskiy-hor-nacionalnoy-gosudarstvennoy-teleradiokompanii-respubliki-belarus |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718144832/https://philharmonic.by/ru/concert/akademicheskiy-hor-nacionalnoy-gosudarstvennoy-teleradiokompanii-respubliki-belarus |url-status=dead }}</ref>, дырыжор А. Саўрыцкі; [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы|Дзяржаўная акадэмічная капэла імя Рыгора Шырмы]] пад кіраўніцтвам [[Людміла Барысаўна Яфімава|Людмілы Яфімавай]]; Мінскі камерны хор пад кіраўніцтвам Н. Міхайлавай).<ref>{{Cite web |url=http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/%D0%90.%D0%9C%D0%BE%D1%83%D1%87%D0%B0%D0%BD-%D0%94%D0%B7%D0%B2%D0%B5-%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%96.pdf |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140719232133/http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/%D0%90.%D0%9C%D0%BE%D1%83%D1%87%D0%B0%D0%BD-%D0%94%D0%B7%D0%B2%D0%B5-%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%96.pdf |archivedate=19 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/O_Molchan_U_zyalyonym_sadochku.pdf |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180718144849/http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/O_Molchan_U_zyalyonym_sadochku.pdf |archivedate=18 ліпеня 2018 |url-status=dead }}</ref>. Пасля дэмабілізацыі працаваў у [[Беларуская дзяржаўная філармонія|Белдзяржфілармоніі]] кіраўніком вакальна-інструментальнага ансамбля «Асарці», паралельна займаўся аранжыроўкамі твораў і кампазітарскай дзейнасцю. У гэты перыяд у выдавецтве «Мастацтва» выйшлі яго першыя нотныя творы — «Рэгтайм», «Накцюрн» і «Чыпаліна». З 1987 года актыўна супрацоўнічаў як аўтар і аранжыроўшчык з вядучымі калектывамі і артыстамі. У прыватнасці, для аркестра пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Фінберг|Міхаіла Фінберга]] сумесна з паэтэсай [[Валянціна Аколава|Валянцінай Аколавай]] стварыў песенны цыкл «На рацэ Прыманцы». З 1989 года па запрашэнні [[народны артыст СССР|народнага артыста СССР]] [[Уладзімір Мулявін|Уладзіміра Мулявіна]] працаваў ў ансамблі «[[Песняры]]» ў якасці піяніста, аранжыроўшчыка і кампазітара, а ў 1997 годзе прызначаны на пасаду музычнага кіраўніка калектыву (раней такой пасады ў штаце ансамбля не існавала)<ref name="cult"/><ref name=":0" />. У 1991 годзе паступіў у [[Беларуская дзяржаўная кансерваторыя|Беларускую дзяржаўную кансерваторыю]] на спецыяльнасць «Кампазіцыя». У 2006 годзе ажаніўся са спявачкай Ірынай Відавай, супрацоўніцтва з якой пачаў у якасці кампазітара і музычнага прадзюсара ў 1994 годзе. Памёр 26 кастрычніка 2019 года ў Жэневе<ref>{{Cite web|url=https://aif.by/timefree/culture-news/muzyka_i_lyubov_chem_zapomnilsya_kompozitor_oleg_molchan|title=Музыка и любовь. Чем запомнился композитор Олег Молчан?|first=Юлия|last=Тельтевская|website=aif.by|date=2019-10-29|access-date=2026-07-23}}</ref>. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]. == Творчая дзейнасць == Дэбютам Алега Молчана ў «Песнярах» стала праграма «Ave sole, альбо Слова Скарыны»<ref>https://youtube.com/watch?v=oRB86t0cusE</ref>. Яе ансамбль выканаў на канцэрце да свайго 20-гадовага юбілею, таксама за гэтую праграму Молчан быў уганараваны званнем лаўрэата ў намінацыі «Буйная форма» на рэспубліканскім конкурсе кампазітараў да 500-годдзя Францыска Скарыны. Молчан унёс уклад у стварэнне рэпертуару<ref>http://rusradio.by/index.php?option=com_content&task=view&id=340 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144825/http://rusradio.by/index.php?option=com_content&task=view&id=340 |date=18 ліпеня 2018 }}</ref> Песняроў з уласнымі аўтарскімі<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CBqIg8gg5Qw|title=Олег Молчан - Христос воскрес - исп. В.Мулявин, Песняры|last=OVM TV|date=2015-03-30|access-date=2026-07-23}} </ref> песнямі і аранжыроўкамі твораў Уладзіміра Мулявіна. Адзін з самых значных творчых праектаў «песняроўскага» перыяду Алега Молчана — праграма «Вянок». У 1994 годзе «Песняры» адзначылі 25-годдзе калектыву. Да юбілейнай праграмы «Голас душы» Алег Молчан рабіў аранжыроўкі, таксама прагучалі і яго аўтарскія творы: «Обманите меня»<ref>https://youtube.com/watch?v=jIa---pPzwU </ref>, «Кума»<ref>https://youtube.com/watch?v=CBqIg8gg5Qw </ref>, «Хрыстос уваскрос», «Малітва», новая версія<ref>https://youtube.com/watch?v=rwiDWd1StHs </ref> «Купалінкі» [[a cappella]]. У 1996 годзе Молчан сумесна з Уладзімірам Мулявіным працаваў над стварэннем праграмы «Казацкая вольнасць», у якую ўвайшлі яго песенныя кампазіцыі на вершы [[Уладзімір Някляеў|Уладзіміра Някляева]] («Гуляй, казак»<ref>https://youtube.com/watch?v=pdrvzL4ACnM</ref>, «Ой, вы други»<ref>https://youtube.com/watch?v=sGKDC9XvcRM</ref> і апрацоўкі народных песень («Распрягайте, хлопцы, коней»). Алег Молчан прымаў удзел у запісе юбілейнага дыску «Песняроў» (1994)<ref>http://vma-pesnyary.com/discograph/cd.php</ref> на студыі Polygram (Галандыя) у якасці піяніста, кампазітара і аранжыроўшчыка. Шырока вядомай лічыцца песня Молчана на вершы Янкі Купалы «Малітва»<ref>https://youtube.com/watch?v=s_MFnZXICTQ</ref>, якую ўзяў у свой рэпертуар Уладзімір Мулявін. Пасля смерці Мулявіна кампазітар стварыў некалькі версій «Малітвы». Твор неаднаразова гучаў у канцэртах да Дня незалежнасці Рэспублікі Беларусь (выканаўцы: [[Аляксандр Ціхановіч]], [[Ядвіга Паплаўская]], Ірына Відава, вакальны гурт «Чысты голас», [[Алена Ланская]]); падчас урачыстай цырымоніі «Малітва за Беларусь»<ref>https://youtube.com/watch?v=6tV_Efvw4nk</ref> з удзелам прэзідэнта і кіраўнікоў усіх канфесій у Храме-помніку Усіх Святых; на аўтарскіх канцэртах Алега Молчана ў Палацы Рэспублікі і на Нацыянальным фестывалі<ref>https://youtube.com/watch?v=sZ3VmdtPHGM</ref> беларускай песні і паэзіі ў Маладзечне. Алег Молчан напісаў харавую партытуру «Малітвы» для архіерэйскага хору Мінскага Свята-Духава кафедральнага сабора<ref>https://www.youtube.com/watch?v=4k2UpguabU0</ref> (рэгент Віталь Сабалеўскі), прэм’ернае выкананне якой адбылося на XXVII Маскоўскім Велікодным фестывалі ў 2018 годзе. У 2000 годзе Алег Молчан звольніўся з «Песняроў» і стварыў студыю гуказапісу пры Беларускім саюзе кампазітараў. У 2001 годзе Молчан быў запрошаны ў Дзяржаўны камітэт па справах моладзі на пасаду начальніка ўпраўлення па працы з творчай моладдзю ў РУП «Ювентус». Тут ён праводзіў шматлікія творчыя мерапрыемствы, у тым ліку фэстываль «За Саюз» у якасці мастацкага кіраўніка. З 1994 года Молчан супрацоўнічаў у якасці кампазітара і музычнага прадзюсара са спявачкай Ірынай Відавай<ref>{{Cite web|url=https://ozhizn.by/blog/intervyu-artura-mekhtieva/440-irina-vidova-chuvstvuyu-sebya-schastlivoj-zhenshchinoj.html|title=Ирина Видова: «Чувствую себя счастливой женщиной»|website=ozhizn.by|access-date=2026-07-23}}</ref>. У 2006 годзе пара ажанілася. Таксама Молчан складаў музыку для тэатра<ref>{{Cite web |url=https://www.rustheatre.by/repert/spektakl/47-show.html |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718144938/https://www.rustheatre.by/repert/spektakl/47-show.html |url-status=dead }}</ref>, працаваў ў сегменце камерцыйнай музыкі: пісаў застаўкі для радыё і тэлебачання<ref>http://director.by/home/sobytiya-delovoj-zhizni/5617-osobennosti-natsionalnogo-shou-biznesa </ref>. («Рускае радыё», «[[Радыус-FM]]»), у тым ліку замежнага; музычную рэкламу («5 элемент», «Белшына»<ref>{{Cite web |url=http://excellent.by/wemake/video/Belchina |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718145016/http://excellent.by/wemake/video/Belchina |url-status=dead }}</ref>); гімны карпарацый («Белтэлекам»)<ref>https://beltelecom.by/gimn-rup-beltelekom {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180725012743/http://beltelecom.by/gimn-rup-beltelekom |date=25 ліпеня 2018 }}</ref>). == Вядомыя творы == === Песні === {| class="wikitable" |- ! Назва песні на мове арыгіналу !! Аўтар тэкстаў !! Выканаўцы |- | «Малітва» || Янка Купала || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Леанід Барткевіч, Анатоль Кашапараў, Вадзім Касенка, Аляксандр Ціхановіч і Ядвіга Паплаўская, Ірына Відава, вакальны гурт «Чысты голас»; Архірэйскі хор Свята-Духава кафедральнага сабора |- | «Милая женщина» || Уладзімір Някляеў || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін, Андрэй Усанаў |- | «Обманите меня» || Максіміліян Валошын || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Аляксандр Ціхановіч і Ядвіга Паплаўская; Ірына Відава |- | «Кума» || Народная || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Якаў Навуменка; Анатоль Кашапараў |- | «Христос воскрес» || Дзмітрый Меражкоўскі || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін |- | «Маргарыта» || Аляксандр Лягчылаў || БДА «Песняры», Андрэй Усанаў, Акім Тышко |- | «Стася» || Язэп Пушча || [[Беларускі дзяржаўны ансамбль «Песняры»|БДА «Песняры»]] |- | «Юность» («Когда мы были юны») || Юрый Рыбчынскі || БДА «Песняры», Леанід Барткевіч, Вадзім Касенка, Анатоль Кашапараў |- | «Чужая» («Светит полная луна») || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Гуляй, казак!» || Уладзімір Някляеў || БДА «Песняры», Якаў Навуменка; гурт «Бацька атаман», Акім Тышко, Ірына Відава |- | «Рождественская колыбельная» || Невядомы польскі аўтар XIX стагоддзя || БДА «Песняры», Дзяржаўны камерны хор Белаурсі |- | «Любовь сказала да» || Ірына Відава, К.Бальмант || Ірына Відава |- | «Liebe Love L’amour» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Думала» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Парус» («Влюбленные глаза») || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Максидрайв» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Лунные танцы» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «С Рождеством и Новым годом» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Самба листопад» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Тают чувства» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Талисман» || Ірына Відава || Ядвіга Паплаўская і Аляксандр Ціхановіч; Ірына Відава і Алег Молчан |- | «Заветная» || Ірына Відава || Мікалай Скорыкаў |- | «Август» || Леанід Прончак || Мікалай Скорыкаў |- | «Ты мяне любіш» || Максім Танк || БДА «Песняры» |- | «Гаснут звезды» || Ірына Відава || група «By City» |- | «Шуміць шумненька гаёк» || Янка Купала || група «By City» |- | «Песня мая» || Янка Купала || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Родныя песні» || Янка Купала || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Красавица влюбится» || Ірына Відава || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Карабель маей краіны» || Алесь Ліпай || Ірына Відава |- | «Раманс да N» || Янка Купала || Леанід Барткевіч, Акім Тышко |- | «Кружева сирени» || Ірына Відава || Павел Сакалоў |- | «Белая церковь» || Аляксандр Лягчылаў || Алег Сямёнаў, Акім Тышко |- | «Все для тебя» || Ірына Відава || Вадзім Касенка |- | «Ты прыйдзі» || Янка Купала || Вадзім Касенка |- | «Дзве таполі» || Янка Купала || Ірына Відава, Акім Тышко |} === Аранжыроўкі і апрацоўкі === * «Лявоніха» два варыянты (У.Мулявін, апрацоўка А.Молчан, М.Багдановіч) * Праграма «Вянок» цалкам (У.Мулявін, М.Багдановіч) * Слуцкія ткачыхі (У.Мулявін, апрацоўка А.Молчан, М.Багдановіч) * «Паляна» (І. Лучанок, А. Барскі) * «Чырвоная ружа» (У. Мулявін, апрацоўка А.Молчан, сл. нар.) * «Касіў Васіль сена» (нар. песня, апрацоўка А.Молчан) * «Дорогой длинною» (Б.Фамін, К.Падрэўскі) * Праграма «Голас душы» (муз. У Мулявін і А.Молчан) * «Каля млына» (У.Мулявін, сл. нар.) * «Золотая осень» (Я.Глебаў, А.Лягчылаў) * «Ой, сад-вінаград» (нар.песня) * «Ты ж мяне падманула» (нар. песня) * «Распрягайце, хлопцы, коней» (нар. песня) * «Купалінка» варыяант a capella (муз. У. Тэраўскі, сл. народныя) * «Бывайце здаровы» (муз. І. Любана, сл. А. Русака) === Музыка для тэатра === Спектакль «Ніначка», пастаноўка [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага|Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Максіма Горкага]] === Харавая творчасць === * Цыкл «Я нясу вам дар» (сл. Я. Купалы) * Gloria * Купалінка (харавая апрацоўка) * Родныя песні * Малітва == Дыскаграфія == * 1994 г. «Pesnyary 25 years», Wisseloord Studios, The Netherlands (11. «Кума», 14. «Обманите меня») * 1999 г. «Все очень хорошо» Ірына Відава, альбом, «Пан-рэкордз» (1-9) * 1999 г. «Красное танго. Песни на стихи А. Легчилова», «Тон — рэкордз» («Найди себя») * 2001 г. «Мешок с хитами 6»: русский хит", зборнік, «Свет відэа» (18. «Улетай, душа») * 2001 г. «Песняры 2001», «Каўчэг», «Уральскі электронны завод» (17. «Малітва») * 2003 г. «Хит Мейкер 4» зборнік, Biz enterprises, «Маналіт» (12. «Мы не чужие») * 2003 г. «Хит Мейкер» зборнік, (рэліз 29.7.2003), Biz enterprises, «Маналіт» (13. «Поцелуи») * 2003 г. «Молодость моя…» альбом ансамбля «Песняры», «Саюз» (17. «Малітва») * 2004 г. «Любовь+ Хит FM» зборнік, Biz enterprises, «Маналіт» (15. «Любовь сказала да») * 2004 г. «35 и 5» «Беларускія песняры», фірма грамзапісу «Нікіцін» (3. «Рождественская колыбельная», 5. «Стася», 9. «У высокім небе», 12. «Селезень», 14. «Маргарыта») * 2004 г. «Белорусский альбом» Валерый Дайнэка, ТАА «БП» (7. «Маргарыта», 13. «Стася», 15. «Маргарыта-2», 16. «У высокім небе») * 2005 г. «Песня года Беларуси, ч.2», зборнік, «Праспект» (2. «Не нужны слова») * 2005 г. «Минск-Москва» Валерый Дайнэка, ТАА «БП» (12. «У высокім небе») * 2005 г. «Когда мы были юны» Игар Пеня, ТАА «БП», (1. «Юность» («Когда мы были юны»), 6. «Чужая», 15. «Гуляй, казак») * 2006 г. «Любовь сказала Да» Ірына Відава, альбом, Vigma (1-12) * 2006 г. Зборнік «Мое сердце — твое…» MSH Records, Расія (3. «Не нужны слова», 11. «Любовь сказала Да») * 2006 г. «Лучшее, ч. 2» «Беларускія песняры» «Праспект» («Маргарыта») * 2006 г. «Лучшее, ч.3» «Беларускія песняры» «Праспект» (7. «Рождественская колыбельная») * 2006 г. «Голос души ч.1» Уладзімір Мулявін, Vigma (1. «Христос воскрес», 7. «Кума», 11. «Малітва») * 2009 г. «IV» Ірына Відава, альбом, «Грыол» Vigma" (1-10) * 2010 г. «Песняры. Песни Олега Молчана», альбом, Vigma (1-17) * 2011 г. «Национальная музыкальная премия» («В последний раз»), Vigma * 2013 г. «Любовь сказала Да» Ірына Відава, альбом CD Baby (США) * 2013 г. «IV» Ірына Відава, альбом, CD Baby (США) * 2013 г. «В последний раз» Ірына Відава, сінгл, CD Baby (США) * 2013 г. Liebe Love L’amour, Ірына Відава, сінгл , CD Baby (США) * 2014 г. «Падая в небо» Ірына Відава, сінгл, CD Baby (США) == Грамадская дзейнасць == Алег Молчан вёў актыўную грамадскую дзейнасць у галіне абароны аўтарскага права і быў абраны старшынёй аўтарскага савета пры Нацыянальным цэнтры інтэлектуальнай уласнасці<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27067.4/4135476/|title=«Зачастую ценой собственного здоровья». Белорусского композитора наградили за отстаивание авторского права Читайте на WWW.KP.RU: https://www.kp.ru/daily/27067.4/4135476/|first=Сергей|last=Трефилов|website=Комсомольская правда|date=2019-11-12|publisher=ИД Комсомольская правда|access-date=2026-07-23}}</ref>. У 2018 годзе Алег Молчан быў абраны прэзідэнтам Еўразійскай канфедэрацыі таварыстваў праваўладальнікаў<ref>[http://zviazda.by/be/news/20180707/1530955466-aleg-molchan-uznachaliu-kanfederacyyu-pravauladalnikau-eaes Алег Молчан узначаліў канфедэрацыю праваўладальнікаў ЕАЭС]</ref>. == Памяць == 26 кастрычніка 2020 года ў Мінску адбылося адкрыццё мемарыяльнай дошкі на [[Дом з мязузай|доме 20]] па [[Ракаўская вуліца (Мінск)|вуліцы Ракаўскай]], у якім прайшлі дзіцячыя гады кампазітара. «Часцей за ўсё мемарыяльная дошка ўстанаўліваецца на доме, у якім чалавек жыў апошнія гады, — сказала ўдава кампазітара Ірына Відава. — Але я падумала, што значна слушней мемарыяльная дошка будзе на доме, у якім Алег нарадзіўся». Ідэю Ірыны Відавай увасобілі ў бронзе скульптары [[Вольга Нячай (скульптар)|Вольга Нячай]] і [[Сяргей Львовіч Аганаў|Сяргей Аганаў]].<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=http://uk.minsk.gov.by/|title=Мемориальную доску композитору Олегу Молчану открыли в Минске|last=guiradm|website=Управление культуры Мингорисполкома|access-date=2026-07-24|archive-date=24 ліпеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724120953/http://uk.minsk.gov.by/|url-status=dead}}</ref> Гэтыя ж скульптары стварылі надмагільны помнік кампазітару на Усходніх могілках, адкрыццё якога адбылося 11 мая 2021 года.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.sb.by/articles/pamyatnik-muzykalnomu-rukovoditelyu-pesnyarov-kompozitoru-olegu-molchanu-otkrylsya-na-vostochnom-kla.html|title=Памятник музыкальному руководителю «Песняров» композитору Олегу Молчану открылся на Восточном кладбище Минска|website=news.sb.by|date=2021-05-11|access-date=2026-07-24}}</ref> 26 кастрычніка 2021 года каля мемарыяльнай дошкі Молчана на Ракаўскай вуліцы з’явілася музычная лаўка Алега Молчана, выкананая мастаком па метале Марыяй Тарлецкай. Прысеўшы на лаўку, наведвальнікі могуць паслухаць міні-канцэрт з песень Алега Молчана.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://minsknews.by/v-minske-poyavilas-muzykalnaya-skamya-gde-ona-nahoditsya-i-kakie-melodii-mozhno-poslushat/|title=В Минск появилась музыкальная скамья. Где она находится|date=2021-10-26|access-date=2026-07-24}}</ref> Выдавецтва «Кампазітар — Санкт-Пецярбург» выпусціла ў свет восем сшыткаў з творамі Молчана. Дзявяты зборнік «Алег Молчан. Малітва», які выйшаў у выдавацтве «Каўчэг» — працяг традыцыі, распачатай удавой кампазітара Ірынай Відавай-Молчан, па захаванні творчай спадчыны мужа.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/muzyka-bez-granits33.html|title=Олег Молчан - имя, которое не забыто в музыкальной культуре Беларуси|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2022-04-17|access-date=2026-07-24}}</ref> 60-гадовы юбілей кампазітара быў адзначаны канцэртам з удзелам зорак беларускай і расійскай эстарады.<ref>{{Cite web|url=https://aif.by/timefree/stars/v_god_60-letiya_olega_molchana_mozhno_uslyshat_novye_pesni_maestro|title=В год 60-летия Олега Молчана можно услышать новые песни маэстро|website=aif.by|date=2026-04-09|access-date=2026-07-24}}</ref> == Цікавыя факты == * Да 25-годдзя незалежнасці краіны кампазітарам Алегам Молчанам па замове Міністэрства культуры была створана песня «Беларусь» <ref>https://youtube.com/watch?v=9ZRcx1qzmQA</ref> на словы Ірыны Відавай, якую выканалі вакальны гурт «Чысты голас», музычная капэла «Санорус», сама Ірына Відава і салістка Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балету Аксана Волкава. Прэм’ернае выкананне песні адбылося 1 ліпеня 2015 года на ўрачыстым сходзе ў Палацы Рэспублікі, на закрыцці канцэрта майстроў мастацтваў, прысвечанага Дню незалежнасці. * 17 красавіка 2015 года Алег Молчан поспяхова абараніў свае аўтарскія правы ў Вярхоўным Судзе Рэспублікі Беларусь па справе аб незаконнай перапрацоўцы музычнага твору «Малітва»<ref>https://www.kp.ru/daily/27002.5/4063936/ </ref> <ref>https://www.sb.by/articles/rozhdenie-pesni.html?amp=1</ref><ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/ru/news/20190725/1564051685-malitva-molchana-kupaly-pesnya-no-1 |title=Архіўная копія |access-date=6 жніўня 2019 |archive-date=5 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805144203/http://zviazda.by/ru/news/20190725/1564051685-malitva-molchana-kupaly-pesnya-no-1 |url-status=dead }}</ref><ref>https://amp.kp.by/daily/27002.5/4063936/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190805144151/https://amp.kp.by/daily/27002.5/4063936/ |date=5 жніўня 2019 }}</ref><ref>https://www.sb.by/articles/uvazhayte-avtora-gospoda-khoroshie.html</ref>. * Альбомы і сінглы Алега Молчана і Ірыны Відавай прадстаўлены на ўсіх вядучых лічбавых пляцоўках<ref>https://itunes.apple.com/ru/artist/ирина-видова/563959589 </ref> ITunes, AOL, Rhapsody, Amazon, Napster, MusicNet, BuyMusic, Beatport) кампаніяй CD Baby<ref>https://store.cdbaby.com/Artist/IrinaVidova {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144954/https://store.cdbaby.com/Artist/IrinaVidova |date=18 ліпеня 2018 }}</ref> (ЗША). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Молчан Алег Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Музыканты Беларусі]] [[Катэгорыя:Песняры]] 46v40mqfcj6s41g9bd74vu5xfe54bk7 0 578330 5219250 5213363 2026-10-15T17:13:13Z Siliyiw 169172 5219250 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гарадзішчанскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Гарадзішчанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пінскі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішча]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 3571 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Гарадзі́шчанскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пінскі раён|Пінскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)|Гарадзішча]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Пінскага раёна [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Брэсцкай вобласці. 3 чэрвеня 1957 года з [[Аснежыцкі сельсавет|Аснежыцкага сельсавета]] ў склад Гарадзішчанскага сельсавета былі перададзены вёскі [[Добрая Вулька|Вулька]], [[Высокае (Пінскі раён)|Высокае]], [[Купяцічы]], [[Пачапава (Пінскі раён)|Пачапава]] і тэрыторыя МТС<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90755.htm Решение Исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 3 июня 1957 г. № 344 О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190320070724/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90755.htm|date=20 сакавіка 2019}}</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 11 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|29}}</ref>. 15 красавіка 1985 года ў склад [[Парахонскі сельсавет|Парахонскага сельсавета]] перададзена вёска [[Астравічы]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89495.htm Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 15 апреля 1985 г. № 236 Об изменениях в административно-территориальном делении Каменецкого и Пинского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120527203416/http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89495.htm|date=27 мая 2012}}</ref>. 8 кастрычніка 2026 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Калавуравіцкі сельсавет|Калавуравіцкага сельсавета]] (вёскі [[Кудрычы (Пінскі раён)|Кудрычы]] і [[Плошчава]])<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926b0147896|title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 25 сентября 2026 года № 210 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Пинского района Брестской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (11 населеных пунктаў) — 4050 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,5 % — [[беларусы]], 3,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, паводле перапісу 2019 года (11 населеных пунктаў) — 3571 чалавек. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)}} {{Пінскі раён}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] ixj4ld9456biqizg0emgmqsjcumrlpa 5219251 5219250 2026-10-15T17:13:55Z Siliyiw 169172 5219251 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гарадзішчанскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Гарадзішчанскі сельсавет | Арыгінальная назва = | Герб = | Сцяг = | Краіна = [[Беларусь]] | Статус = | Гімн = | Уваходзіць у = [[Пінскі раён]] | Уключае = 13 населеных пунктаў | Сталіца = [[Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)|Гарадзішча]] | Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] | Скасаванне = | Раздзел = | Назва раздзела = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = | Мовы = | Насельніцтва = 3571 | Год перапісу = 2019 | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Карта = | Часавыпояс = | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = 1 | Сайт = | Заўвагі = }} '''Гарадзі́шчанскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пінскі раён|Пінскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак [[Гарадзішча (пасёлак, Пінскі раён)|Гарадзішча]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Пінскага раёна [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Брэсцкай вобласці. 3 чэрвеня 1957 года з [[Аснежыцкі сельсавет|Аснежыцкага сельсавета]] ў склад Гарадзішчанскага сельсавета былі перададзены вёскі [[Добрая Вулька|Вулька]], [[Высокае (Пінскі раён)|Высокае]], [[Купяцічы]], [[Пачапава (Пінскі раён)|Пачапава]] і тэрыторыя МТС<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90755.htm Решение Исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 3 июня 1957 г. № 344 О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190320070724/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90755.htm|date=20 сакавіка 2019}}</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 11 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|29}}</ref>. 15 красавіка 1985 года ў склад [[Парахонскі сельсавет|Парахонскага сельсавета]] перададзена вёска [[Астравічы]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89495.htm Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета народных депутатов от 15 апреля 1985 г. № 236 Об изменениях в административно-территориальном делении Каменецкого и Пинского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120527203416/http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89495.htm|date=27 мая 2012}}</ref>. 8 кастрычніка 2026 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Калавуравіцкі сельсавет|Калавуравіцкага сельсавета]] (вёскі [[Кудрычы (Пінскі раён)|Кудрычы]] і [[Плошчава]])<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926b0147896|title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 25 сентября 2026 года № 210 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Пинского района Брестской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (11 населеных пунктаў) — 4050 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,5 % — [[беларусы]], 3,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, паводле перапісу 2019 года (11 населеных пунктаў) — 3571 чалавек. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)}} {{Пінскі раён}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] dkma5i74vc9czqyzt4bkkmtiy4wgui2 0 578632 5219284 5216583 2026-10-15T18:49:52Z Змітрок Бядуля 175208 Дапаўненне: геаграфія, назва, гісторыя, насельніцтва, эканоміка, славутасці; раён → Ніжынскі (2020), насельніцтва 2022 (ацэнка) з крыніцай; крыніцы ЭСУ, ІМСУ і інш. 5219284 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва={{Падзенне}} 10 541|год перапісу=2022|крыніца насельніцтва=<ref name="ukrstat2022"/>}} {{значэнні2|Бабровіца}} '''Бабровіца'''<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|17}} — карта Чарнігаўскай вобласці</ref> ({{lang-uk|Бобровиця}}) — горад у [[Ніжынскі раён|Ніжынскім раёне]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], цэнтр Бабровіцкай гарадской грамады (з 2020 года)<ref name="vru807"/>. Да 2020 года — цэнтр [[Бабровыцкі раён|Бабровіцкага раёна]]. == Геаграфія == Горад размешчаны на рацэ Быстрыца, за 133 км ад [[Чарнігаў|Чарнігава]] па чыгунцы і за 105 км па аўтадарозе. Плошча — 10,5 км²<ref name="esu"/><ref name="imsu"/>. == Назва == Назва звязана з бабраўнікамі, якія ў XIV—XVIII стагоддзях лавілі тут баброў: паселішча плаціла падатак у 10 баброў і 20 выдраў на год<ref name="imsu"/>. == Гісторыя == Каля горада выяўлены курганы II—I тысячагоддзяў да н.э. і гарадзішча XI—XIII стагоддзяў<ref name="imsu"/>. У XIV стагоддзі мясцовасць увайшла ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1482 годзе паселішча разбурылі [[Крымскае ханства|крымскія татары]], з 1569 года яно ў складзе [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны]]<ref name="esu"/><ref name="imsu"/>. 10 ліпеня 1597 года быў выдадзены прывілей на мястэчка Міхайлаў (асадчы Іван Каловіцкі), а 12 верасня 1602 года — прывілей М. Ратомскаму, паводле якога мястэчка было «пераасаджана» пад назвай Бабровіца; яно належала да Остэрскага староства [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]]<ref name="ajuzr"/>{{Заўвага|Паводле «Гісторыі гарадоў і сёлаў Украінскай ССР», староства Ратомскі атрымаў у 1593 годзе<ref name="imsu"/>.}}. У 1648—1654 гадах жыхары ўдзельнічалі ў [[Паўстанне Хмяльніцкага|паўстанні Хмяльніцкага]], Бабровіца стала сотенным мястэчкам Кіеўскага палка<ref name="esu"/><ref name="imsu"/>. Мястэчка спалілі польскія войскі і татары ў 1664 годзе{{Заўвага|Год паводле «Энцыклапедыі сучаснай Украіны»<ref name="esu"/>; паводле «Гісторыі гарадоў і сёлаў Украінскай ССР» — 1661 год<ref name="imsu"/>.}}. У 1666 годзе тут налічвалася 155 двароў і 3 млыны<ref name="perepys1666"/>. З 1782 года Бабровіца — у Ніжынскім павеце [[Чарнігаўскае намесніцтва|Чарнігаўскага намесніцтва]], з 1796 года — воласны цэнтр Казялецкага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]<ref name="esu"/>. У 1807 годзе [[Віктар Паўлавіч Качубей|В. П. Качубей]] заснаваў тут цукровы завод, які ў 1854 годзе спалілі рабочыя<ref name="esu"/><ref name="imsu"/>. У 1846 годзе ў Бабровіцы бываў [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Т. Р. Шаўчэнка]], які напісаў партрэты сям’і памешчыкаў Катэрынічаў<ref name="esu"/><ref name="imsu"/>. Паводле «Гісторыі гарадоў і сёлаў Украінскай ССР», чыгуначная станцыя адкрылася ў 1865 годзе<ref name="imsu"/>. З лістапада 1920 года Бабровіца — цэнтр павета, з 1923 года — пасёлак гарадскога тыпу, цэнтр раёна Ніжынскай акругі<ref name="esu"/>. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] пасёлак быў акупаваны 15 верасня 1941 года, вызвалены 18 верасня 1943 года<ref name="esu"/>. 31 сакавіка 1958 года Бабровіца атрымала статус горада<ref name="esu"/>. 17 ліпеня 2020 года Бабровіцкі раён быў скасаваны, горад увайшоў у Ніжынскі раён<ref name="vru807"/>. == Насельніцтва == * 1782 год — 4761 жыхар<ref name="imsu"/> * 1897 год — 5384 жыхары, 960 двароў<ref name="imsu"/> * 2001 год — 11 916 жыхароў<ref name="esu"/> * 2022 год — 10 541 жыхар (ацэнка)<ref name="ukrstat2022"/> == Эканоміка == На 2004 год у горадзе працавалі малочны і цукровы заводы, завод прадуктовых тавараў, хлебакамбінат<ref name="esu"/>. == Славутасці == У горадзе 8 помнікаў гісторыі, сярод іх — знак ахвярам Галадамору, абеліск Славы, стэла воінам-«афганцам»; дзейнічае Свята-Міхайлаўская царква<ref name="esu"/>. <gallery> Файл:Садиба Катериничів, Бобровиця.jpg|Сядзіба Катэрынічаў Файл:Бобровиця, пам’ятник Вересаю (2020) 01.jpg|Помнік кабзару Астапу Верасаю </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Алег Сяргеевіч Бычак]] (1921—1944) — Герой Савецкага Саюза (1944)<ref name="esu"/> * В. Карнаухаў — [[Герой Савецкага Саюза]]<ref name="esu"/> == Заўвагі == {{Спіс заўваг}} == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="esu">{{cite web |url=https://esu.com.ua/search_articles.php?id=35669 |title=Бобровиця |author=Циба М. К. |website=Енциклопедія Сучасної України. Т. 3 |date=2004 |accessdate=15.10.2026 |lang=uk}}</ref> <ref name="imsu">''Історія міст і сіл Української РСР''. Чернігівська область. — Київ: Головна редакція УРЕ АН УРСР, 1972. — Арт. «Бобровиця». [https://ukrssr.com.ua/chernig/bobrovitskiy/bobrovitsya-bobrovitskiy Анлайн-версія] {{ref-uk}}</ref> <ref name="ajuzr">Архив Юго-Западной России. Ч. VII, т. 1. — Киев, 1886. — С. 303—304, 374. {{ref-ru}}</ref> <ref name="perepys1666">Переписні книги 1666 року. — Київ, 1933. {{ref-uk}}</ref> <ref name="vru807">{{cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX |title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-IX від 17 липня 2020 року |website=Верховна Рада України |accessdate=15.10.2026 |lang=uk}}</ref> <ref name="ukrstat2022">Чисельність наявного населення України на 1 січня 2022 року. — Київ: Державна служба статистики України, 2022. {{ref-uk}}</ref> }} {{Ніжынскі раён}} {{Чарнігаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ніжынскага раёна]] nhe34ye2jxn5bmjzj2zjhm3vxcd0c5z 0 585317 5219421 5098501 2026-10-16T03:21:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219421 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Ставиське}} '''Ставыскэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Стави́ське}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=8 студзеня 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Кулыкіўская пасялковая абшчына|Кулыкіўскай пасялковай грамады]]<ref>{{Cite web|access-date=2026-02-12|lang=uk|title=Про визначення адміністративних центрів та затвердження територій територіальних громад Чернігівської області|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/730-2020-%D1%80|website=Офіційний вебпортал парламенту України}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Казэлэцкага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Казэлэцкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1858 годзе]] 21x6wx189gz6r0f09vecq6lh26lk50k 0 601361 5219431 4996604 2026-10-16T05:05:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219431 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Старасыняўскі раён | Арыгінальная назва = {{lang-uk|Старосинявський район}} | Герб = Coat of Arms of Starosyniavskiy Raion in Khmelnytsky Oblast.png | Сцяг = Flag of Stara Syniava raion.svg | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб раёна | Апісанне сцяга = Сцяг раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Хмяльніцкая вобласць]] | Уключае = 1 пасялковы савет<br />16 сельскія саветы | Сталіца = [[Стара Сынява]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = [[1967]] | Скасаванне = 2020 | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 19851 | Год перапісу = 2018 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 30 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 662 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Starosynyavskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3850 | Паштовыя індэксы = 31400—31445 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Старасыняўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Старосинявський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Стара Сынява]]<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Стара Синява}}). Утвораны ў [[1967]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2018|1}} года складала 19851 чалавек, плошча — 662&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 лютага 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 16 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размяшчаліся 1 пасёлак гарадскога тыпу і 44 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Старасыняўскі раён}} {{Хмяльніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Хмяльніцкай вобласці]] qxu96y94wt4jt5baevk7k8tr53uowcx 0 606544 5219525 4955427 2026-10-16T07:38:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219525 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Степанівка}} '''Стэпаніўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Степа́нівка}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=25 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Бурынскай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бурыньскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бурыньскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Канатопскага раёна]] 4n4hfqy0wctr8anlb87tczk805bn44y 0 606546 5219619 4955428 2026-10-16T10:40:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219619 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Суховерхівка}} '''Сухавэрхіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Сухове́рхівка}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=25 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Бурынскай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бурыньскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бурыньскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Канатопскага раёна]] hhebf051umk1kspn6yhsdpki6f8sao0 0 608117 5219428 4996599 2026-10-16T04:45:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219428 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Старабэшэўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Старобешівський район}} |Герб = Starobeshevskiy rayon gerb.png |Сцяг = Прапор-Старобешівського-рай.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковых савета<br />11 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Старабэшэвэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 49824 |Год перапісу = 2017 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 38,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1282 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Starobeshevskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1424500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6253 |Паштовыя індэксы = 87200—87272 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Старабэшэўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Старобе́шівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Старабэшэвэ]]<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Старобешеве}}). Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2017|1}} года складае 49824 чалавек, плошча — 1282&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=4 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 11 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 9 пасёлкаў і 48 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Старабэшэўскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] kftdadvcpl484133meh8qnlim6ykqkd 0 610397 5219628 3422854 2026-10-16T10:49:26Z Autumndancer 168015 5219628 wikitext text/x-wiki '''Акжол''': * [[Акжол (Актагайскі раён)]] * [[Акжол (Каркаралінскі раён)]] * [[Акжол (Кызылардзінская вобласць)]] * [[Акжол (Паўладарская вобласць)]] * [[Акжол (Усходне-Казахстанская вобласць)]] * [[Акжол (Шэцкі раён)]] {{неадназначнасць}} t1s96cigedax3xfd5kloii0tcnclquj 0 611078 5219484 4850203 2026-10-16T06:28:58Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя ўраджэнцы і жыхары */ 5219484 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Куньмін'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|8}} — табліца «Адміністрацыйны падзел Кітая»</ref> — гарадская акруга ў правінцыі [[Юньнань]] на паўднёвым захадзе [[Кітай|Кітая]], адміністрацыйны цэнтр правінцыі. Размешчаны на ўсходзе цэнтральнай часткі правінцыі Юньнань. Мае плошчу 21 600 км², максімальная працягласць з захаду на ўсход — 140 км і з поўначы на поўдзень — каля 220 км. Горад знаходзіцца на паўночным беразе возера Дзяньчы. Хімічная прамысловасць, вытворчасць станкоў, абсталявання, аўтамабіляў (грузавікі). Вырабляецца папера, тэкстыль, цэмент, пластмасы і інш. Міжнародны аэрапорт Чаншуй. Метрапалітэн (з 2012). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Вэнь Ідо]], кітайскі паэт, публіцыст * [[Не Эр]], кітайскі кампазітар {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады правінцыі Юньнань]] dr0vdpsikfkpf1z9podmc6ia3kifjdp 0 611557 5219420 4956079 2026-10-16T03:20:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219420 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Срібровщина|Раён=Канатопскі раён}} '''Срыброўшчына'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Срібро́вщина}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=23 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Кралэвэцкай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Кралэвэцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кралэвэцкага раёна]] a7f85z0q14jrntrxyxjgwavv1dpkhbo 0 621098 5219468 4962897 2026-10-16T06:04:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219468 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Ставки|Раён=Гайсынскі раён|Насельніцтва=1400|год перапісу=2016}} '''Стаўкы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ставки́}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бэршадскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бэршадскага раёна]] drjfv9ixg8tvbyh3y64r9a3uueaantz 0 621099 5219571 4962898 2026-10-16T09:55:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219571 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Гайсынскі раён}} '''Суміўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Су́мівка}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бэршадскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бэршадскага раёна]] s4brozx36863wico9xpcqhvj41ul57o 0 621704 5219618 4963285 2026-10-16T10:40:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219618 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Тульчынскі раён|Украінская назва=Суха Долина}} '''Суха Далына'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Суха Долина}}) — пасёлак у [[Тульчынскі раён|Тульчынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=22 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Крыжопільскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крыжопільскага раёна]] j1zjafdpdrh3hmykiid9kdw0sib55ve 0 622132 5219245 4686767 2026-10-15T16:04:25Z Venerast 140233 ілюстрацыя 5219245 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Свята-Іаана-Прадцечанская царква}} {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Свята-Іаана-Прадцечанская царква |Арыгінальная назва = |Выява = Царква Іаана Прадцечы.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Пранчакі]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = Праваслаўе |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 2000 |Заканчэнне будаўніцтва = 2004 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Свята-Іаана-Прадцечанская царква''' — мураваны праваслаўны [[храм]] у вёсцы [[Пранчакі]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Знаходзіцца на вуліцы Садовай, 20<ref>[http://sobory.ru/article/?object=48930 Прончаки. Церковь Рождества Иоанна Предтечи]</ref>. == Гісторыя == У 1998 годзе Брэсцкім аблвыканкамам была зарэгістравана праваслаўная абшчына. У кастрычніку 2000 года па блаславенні высокапраасвяшчэннейшага [[Стэфан (Корзун)|Стэфана]], архіепіскапа Пінскага і Лунінецкага, благачынным Ляхавіцкай акругі было асвечана месца і закладзены камень пад будаўніцтва царквы ў гонар Раства Іаана Прадцечы на мяжы вёсак Навасёлкі і Пранчакі. [[Файл:Інтэр'ер царквы св. Іаана Прадцечы.jpg|злева|242x242пкс]] [[30 кастрычніка]] 2004 года архіепіскапам Пінскім і Лунінецкім Стэфанам храм быў асвечаны. Настаяцелем царквы ў гонар Раства Іаана Прадцечы прызначаны іерэй Сяргей Кузняцоў<ref>[https://hram.by/Царква_ў_гонар_Раства_Іаана_Прадцечы_Пранчакі_Ляхавіцкі_Раён Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы]</ref>. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі]] [[Катэгорыя:2004 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі]] o18ay5cjfchdnhtm29wuqq3na0c9n5b 5219270 5219245 2026-10-15T18:21:58Z Venerast 140233 дапаўненне 5219270 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Свята-Іаана-Прадцечанская царква}} {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Свята-Іаана-Прадцечанская царква |Арыгінальная назва = |Выява = Царква Іаана Прадцечы.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Пранчакі]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = Праваслаўе |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 2000 |Заканчэнне будаўніцтва = 2004 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Свята-Іаана-Прадцечанская царква''' — мураваны праваслаўны [[храм]] у вёсцы [[Пранчакі]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Знаходзіцца на вуліцы Садовай, 20<ref>[http://sobory.ru/article/?object=48930 Прончаки. Церковь Рождества Иоанна Предтечи]</ref>. == Гісторыя == У 1998 годзе Брэсцкім аблвыканкамам была зарэгістравана праваслаўная абшчына. У кастрычніку 2000 года па блаславенні высокапраасвяшчэннейшага [[Стэфан (Корзун)|Стэфана]], архіепіскапа Пінскага і Лунінецкага, благачынным Ляхавіцкай акругі было асвечана месца і закладзены камень пад будаўніцтва царквы ў гонар Раства Іаана Прадцечы на мяжы вёсак Навасёлкі і Пранчакі. [[Файл:Інтэр'ер царквы св. Іаана Прадцечы.jpg|злева|242x242пкс]] [[30 кастрычніка]] 2004 года архіепіскапам Пінскім і Лунінецкім Стэфанам храм быў асвечаны. Настаяцелем царквы ў гонар Раства Іаана Прадцечы прызначаны іерэй Сяргей Кузняцоў<ref>[https://hram.by/Царква_ў_гонар_Раства_Іаана_Прадцечы_Пранчакі_Ляхавіцкі_Раён Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Commons category|Saint_John_the_Baptist_church_in_Pronchaki}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі]] [[Катэгорыя:2004 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі]] fj833m0dwz0lvi0363w79bhhq825pye 5219282 5219270 2026-10-15T18:38:12Z Venerast 140233 /* Спасылкі */ дапаўненне 5219282 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Свята-Іаана-Прадцечанская царква}} {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Свята-Іаана-Прадцечанская царква |Арыгінальная назва = |Выява = Царква Іаана Прадцечы.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Пранчакі]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = Праваслаўе |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 2000 |Заканчэнне будаўніцтва = 2004 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Свята-Іаана-Прадцечанская царква''' — мураваны праваслаўны [[храм]] у вёсцы [[Пранчакі]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Знаходзіцца на вуліцы Садовай, 20<ref>[http://sobory.ru/article/?object=48930 Прончаки. Церковь Рождества Иоанна Предтечи]</ref>. == Гісторыя == У 1998 годзе Брэсцкім аблвыканкамам была зарэгістравана [[Праваслаўе ў Беларусі|праваслаўная]] абшчына. У кастрычніку 2000 года па блаславенні высокапраасвяшчэннейшага [[Стэфан (Корзун)|Стэфана]], архіепіскапа Пінскага і Лунінецкага, благачынным Ляхавіцкай акругі было асвечана месца і закладзены камень пад будаўніцтва царквы ў гонар Раства Іаана Прадцечы на мяжы вёсак [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]] і [[Пранчакі]]. [[Файл:Інтэр'ер царквы св. Іаана Прадцечы.jpg|злева|242x242пкс]] [[30 кастрычніка]] 2004 года архіепіскапам Пінскім і Лунінецкім Стэфанам храм быў асвечаны. Настаяцелем царквы ў гонар Раства Іаана Прадцечы прызначаны іерэй Сяргей Кузняцоў<ref>[https://hram.by/Царква_ў_гонар_Раства_Іаана_Прадцечы_Пранчакі_Ляхавіцкі_Раён Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == *[https://hram.by/%D0%A6%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%86%D0%B0%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%86%D0%B5%D1%87%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B0%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%A0%D0%B0%D1%91%D0%BD Храм Раства Іаана Прадцечы ў в. Пранчакі на сайце hram.by]{{Commons category|Saint_John_the_Baptist_church_in_Pronchaki}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі]] [[Катэгорыя:2004 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі]] 55lzxndpqv9f9yv2cg8wi2omzgbysqt 5219543 5219282 2026-10-16T07:54:53Z M.L.Bot 261 аф. 5219543 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Свята-Іаана-Прадцечанская царква}} {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Свята-Іаана-Прадцечанская царква |Арыгінальная назва = |Выява = Царква Іаана Прадцечы.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Пранчакі]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = Праваслаўе |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 2000 |Заканчэнне будаўніцтва = 2004 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Свята-Іаана-Прадцечанская царква''' — мураваны праваслаўны [[храм]] у вёсцы [[Пранчакі]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Знаходзіцца па вуліцы Садовай, 20<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://sobory.ru/article/?object=48930|title=Прончаки, Церковь Рождества Иоанна Предтечи|website=Соборы.ру|access-date=2026-10-16}}</ref>. == Гісторыя == У 1998 годзе Брэсцкім аблвыканкамам была зарэгістравана [[Беларуская праваслаўная царква|праваслаўная]] грамада. У кастрычніку 2000 года па блаславенні высокапраасвяшчэннейшага [[Стэфан (Корзун)|Стэфана]], архіепіскапа Пінскага і Лунінецкага, благачынным Ляхавіцкай акругі было асвечана месца і закладзены камень пад будаўніцтва царквы ў гонар Раства Іаана Прадцечы на мяжы вёсак [[Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён)|Навасёлкі]] і [[Пранчакі]]. [[Файл:Інтэр'ер царквы св. Іаана Прадцечы.jpg|злева|242x242пкс]] 30 кастрычніка 2004 года архіепіскап Пінскі і Лунінецкі Стэфан асвяціў храм. Настаяцелем царквы ў гонар Раства Іаана Прадцечы прызначаны іерэй Сяргей Кузняцоў<ref>{{Cite web|url=https://hram.by/%D0%A6%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%86%D0%B0%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%86%D0%B5%D1%87%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B0%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%A0%D0%B0%D1%91%D0%BD|title=Храм Раства Іаана Прадцечы Пранчакі|website=hram.by|access-date=2026-10-16}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://hram.by/%D0%A6%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%86%D0%B0%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%86%D0%B5%D1%87%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B0%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%A0%D0%B0%D1%91%D0%BD Храм Раства Іаана Прадцечы ў в. Пранчакі на сайце hram.by] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пранчакі]] [[Катэгорыя:2004 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі]] 484mk5vtwvgrf74euamj66khyfw6gy7 0 622838 5219527 4963441 2026-10-16T07:38:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219527 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Стэпок'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Степок}}) — пасёлак у [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=16 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Чэрнівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрнівецкага раёна]] knproz1dm9rysozizeevjxo2xtcmadm 0 622839 5219526 4963442 2026-10-16T07:38:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219526 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Стэпнэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Степне}}) — пасёлак у [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=16 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Чэрнівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрнівецкага раёна]] khq9byalyd568dmy0crgvj0ry5ezwni 0 622978 5219523 4963545 2026-10-16T07:38:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219523 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Стэпанкы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Степа́нки}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=19 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Мурованакурылівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мурованакурылівецкага раёна]] 1nbpw8ch78tezwk552zuznr5q4q90xc 0 622979 5219488 4963546 2026-10-16T06:42:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219488 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Струсавэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Стру́сове}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=19 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Мурованакурылівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мурованакурылівецкага раёна]] cs8qfefh6iwn2htpqci3yrsh9yejuyl 0 623860 5219472 4963875 2026-10-16T06:13:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219472 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Гайсынскі раён|Украінская назва=Стражгород}} '''Стражгарад'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Стра́жгород}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=27 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Тэплыцкая пасялковая грамада|Тэплыцкай пасялковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Тэплыцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тэплыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1654 годзе]] 92ryu07sbx5rxhn2hyjcbpyyqnsvvpm 0 623895 5219524 4963905 2026-10-16T07:38:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219524 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Гайсынскі раён}} '''Стэпаніўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Степа́нівка}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=27 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Тэплыцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тэплыцкага раёна]] 462lqgnabuawmb5xrdr169o0y9p5ow3 0 624214 5219487 4964042 2026-10-16T06:34:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219487 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Гайсынскі раён}} '''Страцііўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Стра́тіївка}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=26 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Чэчэльныцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэчэльныцкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1734 годзе]] n49qy237hqdi8y47nrrs7ooqm4tehcs 0 629112 5219337 5218343 2026-10-15T20:26:12Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5219337 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} {{Значэнні2|тып=тапонім|Вэрбіўка}} '''Вэрбіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вербі́вка}}) — вёска ў [[Амвросіеўскі раён|Амвросіеўскім раёне]] [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. З 2014 года вёска знаходзіцца на непадкантрольнай тэрыторыі ўкраінскага ўрада, з-за акупацыі тэрарыстаў. На гэтай тэрыторыі дзейнічае асобы рэжым [[Асобныя раёны Данецкай і Луганскай абласцей|АРДЛА]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Амвросіеўскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} {{няма катэгорый|date=2026-10-15}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Амвросіеўскага раёна]] 2e95r1xmeo9qh8r0lurq8zpxiqboc6h 0 639185 5219548 4611695 2026-10-16T08:02:20Z K.shytal 58227 /* Творчасць */ дапаўненне 5219548 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Грынцэвіч}} {{архітэктар}} '''Гіпаліт Грынцэвіч''' ({{lang-pl|Hipolit Hryncewicz}}; [[1876]], [[Ковеншчына]]<ref name="ejournals"/> — [[15 кастрычніка]] [[1933]]<ref>дата на надмагіллі</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://polona.pl/item-view/dd5a1b51-7236-4782-9b86-35c7f7b23372?page=1|ref=Kulesza|аўтар=Marjan Kulesza|загаловак=Wspomienia pośmiertnie ś. p. Hipolit Hryncewicz|год=1933|выданне=Kurjer Nowogródzki|месяц=10|чысло=18|нумар=285, R. 3|seite=3}}</ref><ref name="simplesite"/>, [[Вільня]]) — інжынер-архітэктар. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1876 годзе на [[Ковеншчына|Ковеншчыне]], скончыў гімназію ў [[Шаўлі|Шаўлях]]. Пасля здачы экзамену ён паступіў на архітэктурны факультэт [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] у [[Санкт-Пецярбург]]у, які скончыў у 1908 годзе. Яго дыпломны праект быў адзначаны Prix de Roma. У знак прызнання яго выдатных здольнасцей ён быў накіраваны акадэміяй у [[Італія|Італію]] на два гады. Да 1912 года працаваў архітэктарам у Пецярбургу на будаўніцтве будынкаў [[Азоўска-Данскі банк|Азоўска-Данскага]] і [[Сібірскі гандлёвы банк|Сібірскага]] банкаў і праводзіў самастойныя будаўнічыя работы. Прымаў удзел у жыцці польскай дыяспары ў Пецярбургу. У сярэдзіне 1912 года пераехаў у [[Масква|Маскву]], дзе ажыццяўляў нагляд за будаўніцтвам {{нп5|Аляксандра-Неўскі сабор (Масква)|сабора Аляксандра Неўскага|ru|Александро-Невский собор (Москва)}} па праекце [[Аляксандр Ніканоравіч Памяранцаў|Аляксандра Памяранцава]]<ref name="ejournals">{{cite web|author = [[Збігнеў Тухольскі|Zbigniew Tucholski]]|last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ejournals.eu/pliki/art/12777/|title = INŻYNIER HENRYK GENELLO (1872-1948), SZKIC DO PORTRETU ZAPOMNIANEGO ARCHITEKTA KOLEJOWEGO|format = |work = |publisher = Instytut Historii Nauki im. L. i A. Birkenmajerów [[Польская акадэмія навук|PAN]]|accessdate = 2020-04-18|language = pl|postscript = }}</ref>. У 1919 годзе вярнуўся з [[Савецкая Расія|савецкай Расіі]] ў [[Вільня|Вільню]], дзе ў час [[Савецка-польская вайна|вайны 1920 года]] працаваў у галіне ваеннага будаўніцтва. У лістападзе 1921 года быў уладкаваўся архітэктарам у Аддзел будынкаў Дарожнага аддзела Віленскай дырэкцыі дзяржаўнай чыгункі ({{lang-pl|Wileńska Dyrekcja Kolei Państwowych}}; пазней Акруговай дырэкцыі дзяржаўнай чыгункі) і далучыўся да працы па адбудове чыгуначных будынкаў, разбураных у час вайны<ref name="ejournals"/>. З 1920-х гадоў Грынцэвіч выкладаў архітэктурную графіку на факультэце прыгожых мастацтваў [[Універсітэт імя Стэфана Баторыя ў Вільні|Універсітэта імя Стэфана Баторыя ў Вільні]]<ref name="bsu">[[Вольга Гарбачова]]. [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/89743/1/Gorbatcheva_2.pdf Паўстанцы 1863 года на фотаздымках] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220430001955/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/89743/1/Gorbatcheva_2.pdf|date=30 красавіка 2022}}</ref><ref name="ejournals"/>. Быў членам Віленскага кола [[Саюз польскіх інжынераў-чыгуначнікаў|Саюза польскіх інжынераў-чыгуначнікаў]]. Раптоўна памёр 15 кастрычніка 1933 года ў [[Вільня|Вільні]]. Пахаваны разам з бацькамі жонкі на віленскіх могілках [[Росы (могілкі)|Старыя Росы]]<ref name="simplesite">''Piotr Paweł Cypla'' [https://web.archive.org/web/20151226165308/https://www.slideshare.net/PiotrCypla/hryncewicz-materiay-uzupeniajce Ród Hryncewiczów. Uzupełnienia] — Warszawa: Piotr Paweł Cypla, 2014. — 54 s.</ref>. == Творчасць == Грынцэвіч, сярод іншага, быў аўтарам будынкаў і рэканструкцыі ў польскім нацыянальным стылі чыгуначных станцый, размешчаных на лініі [[Беласток]] — [[Брэст-над-Бугам]] — [[Стоўбцы]], а таксама на іншых участках Віленскай дырэкцыі. Па яго праекце былі пабудаваны наступныя станцыі: [[Брэсцкі чыгуначны вакзал|Брэст-над-Бугам]] (1930), [[Ваўкавыск-Горад]], [[Слонімскі чыгуначны вакзал|Слонім]] (1922) і [[Пінск (станцыя)|Пінск]]<ref name="ejournals"/>. Невядома, аднак, ці былі некаторыя з іх створаны ў супрацоўніцтве з [[Генрык Генела|Генрыкам Генелам]] ({{lang-pl|Henryk Genello}})<ref name="ejournals"/>, з якім ён працаваў у дырэкцыі. Разам з Генелам у рэкордна кароткі час, усяго за тыдзень, Грынцэвіч спраектаваў [[Стоўбцы (станцыя)|станцыю]] ў [[Стоўбцы|Стоўбцах]], узведзеную ў 1926 годзе<ref name="ejournals"/>. У 1929 годзе распрацаваў праект касцёла Сэрца Езуса ў [[Крулеўшчына|Крулеўшчыне]]<ref>LVIA, 654-5-2200, арк. 1</ref>, збудаванага ў 1931 годзе. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Stoŭpcy, Vakzalnaja. Стоўпцы, Вакзальная (1926) (2).jpg|[[Стоўбцы (станцыя)|Стоўбцы]] Bieraście_Centralnaje._Берасьце_Цэнтральнае_(1942).jpg|[[Брэсцкі чыгуначны вакзал|Брэст-над-Бугам]] Vaŭkavysk, Čyhunačnaja. Ваўкавыск, Чыгуначная (10.1926).jpg|[[Ваўкавыск-Горад]] Чыгуначны вакзал Слоніма.jpg|[[Слонімскі чыгуначны вакзал|Слонім]] Pinsk, Čyhunačnaja. Пінск, Чыгуначная (U. Dmoŭski, 1930-39).jpg|[[Пінск (станцыя)|Пінск]] </gallery> == Сям’я == У 1910 годзе ажаніўся з Казімірай Бялюнас (нар. 1887), дачкой Фелікса Бялюнаса (пам. 24 сакавіка 1927) і Антаніны з Манкевічаў (пам. 11 жніўня 1942)<ref name="simplesite"/>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{DEFAULTSORT:Грынцэвіч Гіпаліт}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Архітэктары Польшчы]] [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Стоўбцаў]] [[Катэгорыя:Архітэктары Брэста]] [[Катэгорыя:Архітэктары Ваўкавыска]] [[Катэгорыя:Архітэктары Слоніма]] [[Катэгорыя:Архітэктары Пінска]] 1dus80jze72pzlho8a3l53ffssk166a 0 639597 5219320 4031250 2026-10-15T20:03:55Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5219320 wikitext text/x-wiki {{асоба}} {{Іншыя значэнні|Ян Маркоўскі}} '''Ян Маркоўскі''' ({{lang-pl|Jan Markowski}}; каля [[1889]] года — {{ДС|16|1|1906}} года) — люблінскі працоўны, пакараны смерцю без судовага працэсу. [[10 студзеня]] [[1906]] года ў [[Люблін]]е быў здзейснены [[замах]] на начальніка люблінскай чыгуначнай станцыі Шпакава, стаўленне да якога з боку палякаў было ў значнай ступені кепскім з-за пераследу страйкоўцаў. Чалавек, які здзейсніў замах, не баў затрыманы на месцы злачынства. Падчас праверкі ў доме, куды ўбег замаховец, быў аднак затрыманы Ян Маркоўскі, у якім тры сведкі пазналі забойцу. Генерал-губернатар Скалон даручыў расстраляць затрыманага. На гэтых падставах [[13 студзеня]] генерал-лейтэнант Какурын выдаў пастанову нумар 37 аб пакаранні Маркоўскага. Расстрэл адбыўся [[16 студзеня]] ў [[лес]]е каля вёскі Крэмпец. Магілу зраўналі з зямлёй. [[Экзекуцыя]] Маркоўскага была адзіным выпадкам пакарання смерцю без вынясення прысуду на падставе права [[ваеннае становішча|ваеннага становішча]] ў [[Люблінская губерня|Люблінскай губерні]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Renata Ślusarska, ''Sytuacja w guberni lubelskiej w latach 1905—1908 w świetle materiałów Urzędu Tymczasowego Generał-Gubernatora Lubelskiego'', Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Vol. LVI, Sectio F, 2001, [http://www.annales.umcs.lublin.pl/F/2001/05.pdf у Інтэрнэце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070114213318/http://www.annales.umcs.lublin.pl/F/2001/05.pdf |date=14 студзеня 2007 }} {{ref-pl}} * ''Kronika powstań polskich 1794—1944'', Wydawnictwo Kronika, Warszawa, ISBN 83-86079-02-9, с. 295. {{ref-pl}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул}} {{DEFAULTSORT:Маркоўскі Ян}} [[Катэгорыя:Расстраляныя ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў Расійскай імперыі]] g0q5j06j93t2t8p5g7z3y9ebpnisnwg 0 640067 5219451 3600849 2026-10-16T05:42:02Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Семятыцкі павет]] на [[Сямятыцкі павет]] 5219451 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сямятыцкі павет]] hy95t6i13t0scensd45n6buc8agc2xn 0 647618 5219206 4384983 2026-10-15T13:50:16Z Ueschar 151377 Уніфікацыя назваў 5219206 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Кемпінскі павет |Арыгінальная назва = Powiat kępiński |Герб = POL powiat kępiński COA.svg |Сцяг = |Статус = |Ваяводства = Велікапольскае |Цэнтр = [[Кемпна]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 56 500 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 92,8 |Плошча = 608,39 |Карта = POL województwo wielkopolskie powiat kępiński map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = |Тэлефонны код = 62 |Паштовы код = 63-600 |Аўтамабільны код = PKE |Сайт = https://www.powiatkepno.pl/ |Заўвагі = }} '''Кемпінскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat kępiński}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Кэмпна|Кемпна]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 608,39 км². Насельніцтва павета складае 56,5 тыс. чалавек. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://www.powiatkepno.pl/ Афіцыйная старонка павета] {{Кэмпінскі павет}} {{Велікапольскае ваяводства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кэмпінскі павет| ]] gbfq8frjuva7qy0wrfhtgmmr1z3m3t9 5219208 5219206 2026-10-15T13:50:43Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Кэмпінскі павет]] у [[Кемпінскі павет]]: Уніфікацыя назваў 5219206 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Кемпінскі павет |Арыгінальная назва = Powiat kępiński |Герб = POL powiat kępiński COA.svg |Сцяг = |Статус = |Ваяводства = Велікапольскае |Цэнтр = [[Кемпна]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 56 500 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 92,8 |Плошча = 608,39 |Карта = POL województwo wielkopolskie powiat kępiński map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = |Тэлефонны код = 62 |Паштовы код = 63-600 |Аўтамабільны код = PKE |Сайт = https://www.powiatkepno.pl/ |Заўвагі = }} '''Кемпінскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat kępiński}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Кэмпна|Кемпна]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 608,39 км². Насельніцтва павета складае 56,5 тыс. чалавек. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://www.powiatkepno.pl/ Афіцыйная старонка павета] {{Кэмпінскі павет}} {{Велікапольскае ваяводства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кэмпінскі павет| ]] gbfq8frjuva7qy0wrfhtgmmr1z3m3t9 0 647702 5219317 5197781 2026-10-15T20:02:45Z 5219317 wikitext text/x-wiki {{дзяржаўны дзеяч |пасада = Старшыня [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] |сцяг = Flag of Belarus.svg |перыядпачатак = [[3 верасня]] [[2020]] |прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] |прэм’ер-міністр = [[Раман Галоўчанка]]<br/>[[Аляксандр Генрыхавіч Турчын|Аляксандр Турчын]] |папярэднік = [[Валерый Паўлавіч Вакульчык|Валерый Вакульчык]] |пасада_2 = Старшыня [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь]] |сцяг_2 = Flag of Belarus.svg |перыядпачатак_2 = [[4 чэрвеня]] [[2020]] |перыядканец_2 = [[3 верасня]] [[2020]] |прэзідэнт_2 = [[Аляксандр Лукашэнка]] |прэм’ер-міністр_2 = [[Раман Галоўчанка]] |папярэднік_2 = [[Леанід Васільевіч Анфімаў|Леанід Анфімаў]] |пераемнік_2 = [[Васіль Мікалаевіч Герасімаў|Васіль Герасімаў]] |месца нараджэння = |дата нараджэння = |званне={{РБ, Генерал-лейтэнант}}|выява=Ivan Tertel.png|апісанне выявы=Іван Тэртэль (2021)}} '''Іван Станіслававіч Тэртэль''', або '''Церцель''' (нар. {{ДН|8|9|1966}}, в. [[Прывалкі]], [[Гродзенскі раён]], [[Гродзенская вобласць]], [[БССР]]) — [[Старшыні КДБ Рэспублікі Беларусь|старшыня]] [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] (з 2020), старшыня [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнага кантролю Беларусі]] (2020). [[Генерал-лейтэнант]] (2020)<ref>{{Cite web |url=https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-prysvoiu-zvanni-general-lejtenanta-lapo-tertelju-i-hreninu-93356-2020/ |title=belta.by |access-date=3 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128203336/https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-prysvoiu-zvanni-general-lejtenanta-lapo-tertelju-i-hreninu-93356-2020/ |archive-date=28 студзеня 2023 |url-status=dead }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў каталіцкай сям’і Станіслава Янавіча, які працаваў кінамеханікам, і Анастазіі Казіміраўны, якая працавала загадчыцай клуба<ref name = "nn">[https://nashaniva.by/?c=ar&i=258388 nashaniva.by]</ref>. Вучыўся ў сярэдняй школе ў Прывалках, потым у [[Друскенікі|Друскеніках]]. У 1989 годзе скончыў [[Разанскае вышэйшае паветрана-дэсантнае каманднае вучылішча]], у 1994 годзе — [[Інстытут нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Інстытут нацыянальнай бяспекі КДБ Рэспублікі Беларусь]], у 1996 годзе — [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт]], у 2017 годзе — [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]. У 1993—2007 гадах праходзіў службу ў [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|органах пагранічнай службы]]. З лістапада 2008 года — намеснік старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]]. [[Генерал-маёр]] (2010). Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 203 ад 4 чэрвеня 2020 года прызначаны старшынёй [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь]]. У час яго кіравання гэтае ведамства стала больш шырока займацца палітычнымі справамі, была ініцыявана крымінальная справа супраць былога кіраўніка [[Белгазпрамбанк]]а і імавернага [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|кандыдата ў прэзідэнты]] [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]]<ref name = "nn"/>. 3 верасня 2020 года [[Аляксандр Лукашэнка]] прызначыў Івана Тэртэля старшынёй [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://www.belta.by/president/view/ivan-tertel-naznachen-predsedatelem-kgb-belarusi-405322-2020/ belta.by]</ref>. У студзені 2021 года Ігар Макар, былы намеснік камандзіра баявой групы падраздзялення па барацьбе з тэрарызмам МУС «[[Алмаз (спецпадраздзяленне)|Алмаз]]», заявіў, што Тэртэль быў адным з распрацоўшчыкаў плана замаху на [[Павел Рыгоравіч Шарамет|Паўла Шарамета]], які адбыўся ў 2016 годзе<ref>{{cite web |url=https://charter97.org/ru/news/2021/1/7/406666/comments/ |title=Экс-боец «Алмаза»: Председатель КГБ Тертель участвовал в разработке плана по ликвидации Шеремета |publisher=[[Хартыя'97]] |language=ru |access-date=2021-06-24}}</ref>. == Санкцыі ЕС, ЗША і іншых краін == Іван Тэртэль неаднаразова станавіўся суб’ектам забароны на паездкі і замарожвання актываў [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзам]] як частка [[Чорны спіс Еўрасаюза|Чорнага спісу Еўрасаюза]]: пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў 2010 года]] як намеснік старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022033809/https://nn.by/?c=ar&i=61552|archive-date=2017-10-22|url=https://nn.by/?c=ar&i=61552|title=Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС|language=be|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2011-10-11}}</ref>. Згодна з рашэннем [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскага савета]] ад 15 кастрычніка 2012 года, у якасці намесніка старшыні Тэртэль быў «адказны за рэпрэсіі КДБ супраць [[Грамадзянская супольнасць|грамадзянскай супольнасці]] і [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|дэмакратычнай апазіцыі]]»<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?print=true&uri=CELEX%3A02012D0642-20150715 COUNCIL DECISION 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus]</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=EUR-Lex - 32012D0642 - EN - EUR-Lex|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2012/642/oj|access-date=2020-12-25|publisher=[[EUR-Lex]]|language=en}}</ref><ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:32012D0642&from=EN ''Beschluss 2012/642/GASP des Rates vom 15. Oktober 2012 über restriktive Maßnahmen gegen Belarus''] Nr. 215</ref>. 31 жніўня 2020 года Іван Тэртэль быў уключаны ў спіс асоб, на якіх накладзена бестэрміновая забарона на ўезд у [[Латвія|Латвію]], пяцігадовая забарона на ўезд у [[Эстонія|Эстонію]] і забарона на ўезд у [[Літва|Літву]] ў сувязі з тым, што ''«сваімі дзеяннямі ён арганізаваў і падтрымаў фальсіфікацыю [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня]] і наступнае гвалтоўнае задушэнне [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|мірных пратэстаў]]»''<ref>[https://www.svaboda.org/a/30812996.html Латвія, Літва і Эстонія ўключылі Лукашэнку і яшчэ 29 чыноўнікаў ў спіс пэрсон нон-грата. ПОЎНЫ СЬПІС]</ref>. 6 лістапада 2020 года быў зноўку дададзены ў [[Чорны спіс Еўрасаюза|спіс беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд на тэрыторыю ЕС]]<ref>{{Cite web|date=2020-11-06|title=EU slaps sanctions on Belarus leader Lukashenko for crackdown|language=en|publisher=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54846049|url-status=live|access-date=2021-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517202021/https://www.bbc.com/news/world-europe-54846049|archive-date=2021-05-17}}</ref>. Пры абгрунтаванні ўвядзення санкцый адзначалася, што Тэртэль як старшыня [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і экс-старшыня [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнага кантролю]] адказны за кампанію рэпрэсій і запалохванняў дзяржаўнага апарату пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]], у прыватнасці, адвольныя арышты і жорсткае абыходжанне з мірнымі дэманстрантамі, у тым ліку катаванні, а таксама запалохванне і гвалт у дачыненні да журналістаў<ref>{{Cite web|title=EUR-Lex - 02012D0642-20210621 - EN - EUR-Lex|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02012D0642-20210621|access-date=2021-07-24|publisher=[[EUR-Lex]]|language=en}}</ref>. З-за гэтага жа Тэртэля ў свае санкцыйныя спісы ўключылі [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25}}</ref>, [[Канада]]<ref>{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/consolidated-consolide.aspx?lang=eng|title=Consolidated Canadian Autonomous Sanctions List|date=2015-10-19|publisher=[[Міністэрства міжнародных спраў Канады]]|access-date=2021-06-29}}</ref>, [[Швейцарыя]]<ref>{{Cite web|last=Shields|first=Michael|date=2021-07-07|editor-last=Liffey|editor-first=Kevin|title=Swiss widen sanctions list against Belarus|url=https://www.reuters.com/world/europe/swiss-widen-sanctions-list-against-belarus-2021-07-07/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707215407/https://www.reuters.com/world/europe/swiss-widen-sanctions-list-against-belarus-2021-07-07/|archive-date=2021-07-07|access-date=2021-07-10|publisher=[[Reuters]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-07|title=Sanctions program: Belarus: Verordnung vom 11. Dezember 2020 über Massnahmen gegenüber Belarus (SR 946.231.116.9), Anhang 1 Origin: EU Sanctions: Art. 2 Abs. 1 (Finanzsanktionen) und Art. 3 Abs. 1 (Ein- und Durchreiseverbot)|url=https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707175409/https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|archive-date=2021-07-07|access-date=2021-07-10|publisher={{нп3|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|language=en}}</ref>. 24 лістапада 2020 года да санкцый [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] далучыліся [[Албанія]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]], [[Нарвегія]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]]<ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the EU on the alignment of certain countries concerning restrictive measures against Belarus|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/11/24/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-against-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2020-11-24|access-date=2021-09-08|language=en}}</ref>. Таксама Тэртэль з 2021 года знаходзіцца ў санкцыйным [[Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб|спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref>[https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/ OFAC Sanctions List Search], [[Міністэрства фінансаў ЗША]] з 21 чэрвеня 2021 года</ref><ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20210621 |title=Belarus Designations; Issuance of Belarus General License 3 and related Frequently Asked Questions |language=en |access-date=2021-07-24}}</ref>. У сакавіку 2022 года ён трапіў пад санкцыі [[Японія|Японіі]]<ref>{{Cite web |url=https://sanctionsnews.bakermckenzie.com/japan-imposes-additional-sanctions-on-russia-belarus-and-the-so-called-donetsk-and-luhansk-peoples-republics/ |title=Japan imposes additional sanctions on Russia, Belarus and the so-called Donetsk and Luhansk People’s Republics |access-date=2022-04-14 |archive-date=2022-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422032249/https://sanctionsnews.bakermckenzie.com/japan-imposes-additional-sanctions-on-russia-belarus-and-the-so-called-donetsk-and-luhansk-peoples-republics/ |url-status=live |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mof.go.jp/policy/international_policy/gaitame_kawase/gaitame/economic_sanctions/ukraine_list_belarus_20220303.pdf |title=資産凍結等の措置の対象となるベラルーシ共和国の個人及び団体|access-date=2022-04-14 |archive-date=2022-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306073046/https://www.mof.go.jp/policy/international_policy/gaitame_kawase/gaitame/economic_sanctions/ukraine_list_belarus_20220303.pdf |url-status=live |language=ja }}</ref>, а ў кастрычніку — [[Украіна|Украіны]]<ref>{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-person/352/ |title=ТЕРТЕЛЬ Іван Станіславович |access-date=8 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408211151/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-person/352/ |archive-date=8 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. == Сям’я == Сын Міраслаў вучыўся на [[Факультэт міжнародных адносін БДУ|факультэце міжнародных адносін БДУ]]<ref name = "nn"/>. Брат — [[Юрый Станіслававіч Тэртэль]] (нар. 1967) — начальнік [[Дзяржаўная інспекцыя аховы жывёльнага і расліннага свету пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай інспекцыі аховы жывёльнага і расліннага свету пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]], раней — камандзір [[Асобная служба актыўных мерапрыемстваў|Асобнай службы актыўных мерапрыемстваў]] (АСАМ)<ref name = "nn"/>. == Прозвішча == Прозвішча Тэртэль утворана ад уласнага імені ''Tertulian'', якое паходзіць ад лацінскага імені ''Tertullianus'', што ад лацінскага слова ''tertius'' — «трэці»<ref>[https://namediscoveries.com/surnames/tertel Tertel - Name Meaning and Origin]</ref>. Прозвішча мяркуецца ад старажытнабалцкага двухасноўнага імені ''Ter-telas''. Ёсць латышскія прозвішчы ''Tertels'', ''Tertelis'', літоўскі тапонім ''Terteliai''<ref>{{Кніга|аўтар=Алесь Мікус|загаловак=Вітаўты і Вітарты: Двухасноўныя імёны старабалцкага тыпу на ўсходзе|год=2025|месца=М.|старонкі=219}}</ref>. == Узнагароды == * [[Медаль «За адзнаку ў ахове дзяржаўнай граніцы» (Беларусь)|Медаль «За адзнаку ў ахове дзяржаўнай граніцы»]] (2001), * [[ордэн «За службу Радзіме»]] III ступені (2012), * [[ордэн «За службу Радзіме»]] II ступені, * ганаровае званне «Заслужаны супрацоўнік органаў дзяржаўнай бяспекі» (2025)<ref>Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 30 снежня 2025 года № 456 «Аб узнагароджанні»</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Дзеючы Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь}} {{Старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю Беларусі}} {{Старшыні КДБ РБ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тэртэль Іван Станіслававіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Разанскага вышэйшага паветрана-дэсантнага каманднага вучылішча]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю Беларусі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За службу Радзіме» II ступені]] [[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты (Беларусь)]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] a4ouut4k2u5wyqu6yx1did050wedirh 0 652004 5219596 4291295 2026-10-16T10:26:03Z Autumndancer 168015 /* Выкладчыкі і выпускнікі */ 5219596 wikitext text/x-wiki {{Універсітэт}} '''Худжандскі дзяржаўны ўніверсітэт імя акадэміка Бабаджана Гафурава''' ({{lang-tg|Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров}}) — адзін з найбуйнейшых універсітэтаў [[Таджыкістан]]а і Сярэдняй Азіі, другі па буйнасці ўніверсітэт Таджыкістана (пасля [[Таджыкскі нацыянальны ўніверсітэт|Таджыкскага нацыянальнага ўніверсітэта]] ў [[Душанбэ]]), заснаваны ў [[1932]] годзе. Размешчаны ў горадзе [[Худжанд]]. Універсітэт быў заснаваны на базе курсаў па падрыхтоўцы настаўнікаў для сярэдніх школ. У савецкі час універсітэт называўся Вышэйшым педагагічным інстытутам, затым перайменаваны ў Ленінабадскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. Кірава. Інстытут на час стварэння меў толькі два аддзяленні: хіміка-біялагічнае і фізіка-матэматычнае, на якіх навучалася 26 студэнтаў. Штат выкладчыкаў складаў усяго 9 чалавек. Пасля атрымання Таджыкістанам незалежнасці інстытут быў перайменаваны ў Худжандскі дзяржаўны ўніверсітэт. Сёння ўніверсітэт носіць імя акадэміка [[Бабаджан Гафураў|Бабаджана Гафурава]]. == Выкладчыкі і выпускнікі == * [[Джурабек Муродаў]] — таджыкскі спявак, кампазітар. * [[Мухіддзін Фархат]] — таджыкскі [[пісьменнік]] і [[перакладчык]]. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Худжанд]] [[Катэгорыя:Універсітэты Таджыкістана]] [[Катэгорыя:1932 год у Азіі]] dhh9fqfcx3rcvu5tj8fpty5nszi457h 5219597 5219596 2026-10-16T10:26:14Z Autumndancer 168015 5219597 wikitext text/x-wiki {{Універсітэт}} '''Худжандскі дзяржаўны ўніверсітэт імя акадэміка Бабаджана Гафурава''' ({{lang-tg|Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров}}) — адзін з найбуйнейшых універсітэтаў [[Таджыкістан]]а і Сярэдняй Азіі, другі па буйнасці ўніверсітэт Таджыкістана (пасля [[Таджыкскі нацыянальны ўніверсітэт|Таджыкскага нацыянальнага ўніверсітэта]] ў [[Душанбэ]]), заснаваны ў [[1932]] годзе. Размешчаны ў горадзе [[Худжанд]]. Універсітэт быў заснаваны на базе курсаў па падрыхтоўцы настаўнікаў для сярэдніх школ. У савецкі час універсітэт называўся Вышэйшым педагагічным інстытутам, затым перайменаваны ў Ленінабадскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. Кірава. Інстытут на час стварэння меў толькі два аддзяленні: хіміка-біялагічнае і фізіка-матэматычнае, на якіх навучалася 26 студэнтаў. Штат выкладчыкаў складаў усяго 9 чалавек. Пасля атрымання Таджыкістанам незалежнасці інстытут быў перайменаваны ў Худжандскі дзяржаўны ўніверсітэт. Сёння ўніверсітэт носіць імя акадэміка [[Бабаджан Гафураў|Бабаджана Гафурава]]. == Выкладчыкі і выпускнікі == * [[Джурабек Муродаў]] — таджыкскі спявак, кампазітар. * [[Мухіддзін Фархат]] — таджыкскі [[пісьменнік]] і [[перакладчык]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Худжанд]] [[Катэгорыя:Універсітэты Таджыкістана]] [[Катэгорыя:1932 год у Азіі]] 5ew7c04wuowpn72vgrjybdv6m376mzp 0 657564 5219376 5055364 2026-10-15T21:21:14Z Pabojnia 135280 /* Біяграфія */ афармленне 5219376 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} {{цёзкі2|Булатаў}} '''Эрык Уладзіміравіч Булатаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — адзін з самых вядомых сучасных рускіх мастакоў — заснавальнікаў [[сац-арт]]у. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 5 верасня 1933 года ў [[Свярдлоўск]]у. Бацька — Уладзімір Барысавіч, родам з [[Саратаў|Саратава]], быў партыйным работнікам (уступіў у партыю ў 1918 годзе), у 1944 годзе загінуў на фронце, маці Раіса Паўлаўна — з горада [[Беласток]] (Польшча), нелегальна эмігравала ў СССР ва ўзросце 15 гадоў; ужо праз тры гады ўладкавалася на працу [[Стэнаграфія|стэнаграфісткай]] — нягледзячы на тое, што па прыездзе не ведала рускую мову (валодала толькі польскай і [[ідыш]]){{Sfn|Е. Калашникова}}. Па словах Эрыка Булатава, яго бацька вельмі верыў у тое, што ён будзе мастаком{{Sfn|Е. Калашникова}}. У 1958 годзе скончыў [[Маскоўскі мастацкі інстытут імя В. І. Сурыкава|Мастацкі інстытут імя В. І. Сурыкава]]. З 1959 года працаваў у дзіцячым выдавецтве «{{нп3|Детская литература (выдавецтва)|Детская литература|ru|Детская литература (издательство)}}» разам з [[Ілья Іосіфавіч Кабакоў|І. І. Кабаковым]] і {{нп3|Алег Уладзіміравіч Васільеў|А. У. Васільевым|ru|Васильев, Олег Владимирович}}. Практычна 30 гадоў крыніцай сродкаў для Булатава служыла ілюстраванне дзіцячых кніг па прынцыпе «паўгода на кніжкі, паўгода на жывапіс»<ref name="ReferenceA">{{YouTube|Hny_xUTnumo|ЭРИК БУЛАТОВ / Документальный сериал «Художник говорит»}}</ref>. Выставачную дзейнасць у Маскве пачаў з 1957 года, а з 1973 года — за мяжой. Характэрным і пазнавальным творчым метадам Булатава з’яўляецца сутыкненне [[плакат]]нага тэксту, выхапленага з кантэксту савецкай рэчаіснасці, з фігуратыўным (часцей за ўсё пейзажным, запазычаным з масавага друку) складнікам. У выніку мастаку ўдаецца гранічна даступным чынам праілюстраваць абсурднасць рэчаіснасці, перанасычанай сімволікай савецкай прапаганды. Акрамя работ сац-артаўскай тэматыкі, яшчэ ў сваіх ранніх працах Булатаў распрацаваў тэорыю ўзаемадзеяння карціны і прасторы. Згодна з гэтай тэорыі карціна складаецца з двух узаемавыключальных частак: канкрэтнай, рэальнай плоскасці — «карціннай плоскасці», і нейкай ўяўнай прасторы, якую можна пабудаваць на адным з бакоў гэтай плоскасці. У сваіх творах Булатаў імкнуўся не зводзіць разам гэтыя паняцці па складзенай традыцыі, а супрацьпастаўляць іх<ref name="ReferenceA"/>. У гэтых яго творах прыкметны ўплыў [[Роберт Рафаілавіч Фальк|Р. Фалька]]. Моцны, своеасаблівы этап яго творчасці, неацэнены па вартасці ў кантэксце гісторыі мастацтва. {{Пачатак цытаты}} Мая справа як раз зусім іншая, чым справа [[поп-арт]]у — справа [[соц-арт]]у. Яны імкнуліся даказаць, што сацыяльная рэальнасць — гэта адзінае, што ў нас ёсць, адзіная рэальнасць. Усё астатняе проста не мае значэння. А я хацеў заўсёды даказаць, што сацыяльная прастора абмежавана, яна мае мяжу, і ''свабода'' — заўсёды за гэтай мяжой. {{Канец цытаты}} Працы Булатава рэгулярна выстаўляюцца на аўкцыённыя таргі сучаснага мастацтва. Так, на аўкцыёне «Філіпс» праца «Савецкі космас» сышла прыкладна за 1,6 млн даляраў, яшчэ два палатна на савецкую тэматыку, у тым ліку «Рэвалюцыя — перабудова», былі прададзены па мільён даляраў за кожнае, што зрабіла Булатава адным з самых дарагіх сучасных рускіх мастакоў. З 1963 года і да канца 1960-х гадоў Эрык Булатаў эксперыментаваў з рознымі мадэрнісцкімі стылямі ў жывапісе, выяўляючы цікавасць да аналізу прасторавых, светлавых і каляровых якасцяў карціны. У СССР мастак не мог выстаўляцца па меркаваннях цэнзуры, толькі ў 1965 і 1968 гадах прайшлі кароткачасовыя паказы яго работ у {{нп3|Курчатаўскі інстытут|Курчатаўскім інстытуце|ru|Курчатовский институт}} і кафэ «{{нп3|Сіняя птушка (кафэ)|Сіняя птушка|ru|Синяя птица (кафе)}}» ў Маскве. У пачатку 1970-х пачаў ствараць буйнамаштабныя карціны, у іх, як правіла, ён звяртаецца да сацыяльных тэм і мас-медыйных вобразаў савецкай рэчаіснасці: адлюстроўвае лозунгі, надпісы, плакаты. У 1972 стварае знакаміты «Гарызонт». У перыяд перабудовы карціна была ўспрынятая як парадыйны твор і нават атаясамлялася са стылем соц-арт. У 1988 годзе, пасля серыі буйных персанальных выставак — у {{нп3|Кунстхале Цюрыха||ru|Кунстхалле Цюриха}}, [[Цэнтр Пампіду|Цэнтры Жоржа Пампіду]] (Парыж) і іншых, а таксама пасля ўдзелу ў [[Венецыянская біенале|Венецыянскай біенале]] — імкліва атрымаў міжнароднае прызнанне: быў названы «мастаком перабудовы» і прызнаны [[ЮНЕСКА]] лепшым мастаком года. Большая частка твораў Эрыка Булатава патрапіла ў заходнія калекцыі і музеі. З 1989 года жыў у [[Нью-Ёрк]]у, у 1992 годзе пераехаў у [[Парыж]]. У 2003 годзе ўпершыню на радзіме прайшла выстаўка яго графікі, а ў 2006 годзе — першы рэтраспектыўны паказ яго жывапісных твораў (абедзве выставы ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]], Масква). У 2013 годзе стаў лаўрэатам Усерасійскага конкурсу ў галіне сучаснага мастацтва «Інавацыя», у намінацыі «За творчы ўклад у развіццё сучаснага мастацтва». У 2015 годзе мастак быў запрошаны для стварэння маштабных палотнаў пры адкрыцці новага будынка {{нп3|Музей сучаснага мастацтва «Гараж»|Музея сучаснага мастацтва «Гараж»|ru|Музей современного искусства «Гараж»}} у [[Масква|Маскве]]. У гэтым жа годзе для экспазіцыі Музея першага прэзідэнта Расіі Б. М. Ельцына стварыў карціну «Свабода». У Расіі прадстаўлены галерэяй «{{нп3|pop/off/art||ru|Pop/off/art}}». Жыў у Маскве і Парыжы. Памёр 9 лістапада 2025 года ў Парыжы. == Персанальныя выстаўкі == * '''2016''' — Skopia gallery. Жэнева, Швейцарыя * '''2015''' — «Все в наш Гараж!». {{нп3|Музей сучаснага мастацтва «Гараж»||ru|Музей современного искусства «Гараж»}}, Масква * '''2015''' — «ВОТ. Erik Bulatov». Kasia Kulczyk. Лондан, Вялікабрытанія * '''2014''' — Эрык Булатаў «ЖИВУ — ВИЖУ» . Манеж. Масква * '''2013''' — «Живопись и рисунки, 1966—2013», {{нп3|Новы нацыянальны музей Манака|Нацыянальны музей, Манака||New National Museum of Monaco}}, [[Манака|Княства Манака]] * '''2006''' — Эрик Булатов. Вот. [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]], Масква * '''2006''' — «Свобода есть свобода». Кёстнераўскае таварыства. [[Гановер]], Германія * '''2003''' — Малюнкі. [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]], Масква * '''2003''' — «ВОТ. Живопись, графика, книги». {{нп3|Дзяржаўны цэнтр сучаснага мастацтва||ru|Государственный центр современного искусства}}. Масква * '''2002''' — Erik Bulatov. FIAC. Galerie Dina Vierny * '''2001''' — «Эрик Булатов». Галерэя Бломквіст. Осла, Нарвегія * '''1999-2000''' — «Эрик Булатов». Музей Маёля — Фонд Дзіны Верні. Парыж, Францыя * '''1998''' — «Эрик Булатов. Картина умерла. Да здравствует картина!». Галерэя Ф. Бернта/Галерэя В. Рэкермана. Кёльн, Германія * '''1997''' — «Скорость. Космос. Гибрид. Власть. Становление». {{нп3|Біенале ў Кванчжу|||Gwangju Biennale}}. Паўднёвая Карэя * '''1996''' — «Несовместимые пространства». Галерэя Рэнэ Цыглер. Цюрых, Швейцарыя * '''1995''' — «Несовместимые пространства». Галерэя Ф. Бернта/Галерэя В. Рэкермана. [[Кёльн]], Германія * '''1994''' — «Эрик Булатов». Галерэя Філіс Кайнд. Нью-Ёрк, ЗША * '''1992''' — Erik Bulatov. FIAC. Galerie Dina Vierny * '''1991''' — Erik Bulatov. Galeria Fernando Duran, Мадрыд * '''1991''' — «Эрик Булатов». Галерэя Філіс Кайнд. Нью-Ёрк, ЗША * '''1989''' — One-man Show. {{нп3|Інстытут сучаснага мастацтва (Лондан)|Інстытут сучаснага мастацтва|ru|Институт современного искусства (Лондон)}}. Лондан, Вялікабрытанія * '''1989''' — Erik Bulatov. Phyllis Kind Gallery. Нью-Ёрк * '''1989''' — Erik Bulatov. Dany Keller Galerie, Мюнхен, Германія * '''1989''' — Запуск дырыжабля да 200-годдзя Вялікай Французскай рэвалюцыі з выявай карціны Э. Булатава (сумесна з [[Кіт Харынг|К.]] [[Кіт Харынг|Харынгам]]). Парыж, Францыя * '''1989''' — «Эрик Булатов». {{нп3|Кунстхаус (Цюрых)|Музей выяўленчых мастацтваў|ru|Кунстхаус (Цюрих)}}. Цюрых, Швейцарыя; Універсітэцкі музей {{нп3|Портыкус||ru|Портикус}} * '''1988''' — One-man Show, {{нп3|De Appel|De Appel Foundation||De Appel}}, Амстэрдам, Нідэрланды * '''1988''' — Erik Bulatov. Kunstverein, Фрайбург, Германія * '''1988''' — Erik Bulatov. Kunsthalle, Цюрых * '''1988''' — Erik Bulatov. [[Цэнтр Пампіду]], Парыж, Францыя * '''1988''' — «Ich lebe — Ich sehe». {{нп3|Мастацкі музей Берна|Kunstmuseum|ru|Художественный музей Берна}}, Берн, Швейцарыя * '''1968''' — Персанальная аднадзённая выстаўка. Кафэ «{{нп3|Сіняя птушка (кафэ)|Сіняя птушка|ru|Синяя птица (кафе)}}», Масква * '''1965''' — Эрик Булатов/Вячеслав Калинин. [[Нацыянальны даследчы ядзерны ўніверсітэт «МІФІ»|Інстытут ядзернай фізікі]], Масква == Узнагароды і прэміі == * '''1997''' — Прэмія ў раздзеле «Улада». {{нп3|Біенале ў Кванчжу|||Gwangju Biennale}} ([[Паўднёвая Карэя]]). * '''2013''' — Прэмія «{{нп3|Інавацыя (прэмія)|Інавацыя|ru|Инновация (премия)}}» «За творчы ўклад у развіццё сучаснага мастацтва» * '''2014''' — {{нп3|Ордэн Дружбы (Расія)|Ордэн Дружбы|ru|Орден Дружбы (Россия)}} ([[28 кастрычніка]] [[2014|2014 года]], [[Расія]]) — ''за вялікі ўклад ва ўмацаванне дружбы і супрацоўніцтва з Расійскай Федэрацыяй, захаванне і папулярызацыю рускай мовы і культуры за мяжой''<ref>{{Cite web|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201410290001|title=Указ Президента Российской Федерации от 28.10.2014 № 695 "О награждении государственными наградами Российской Федерации"|date=29.10.2014|publisher=Государственная система правовой информации|lang=ru|access-date=2017-07-26}}</ref> * '''2015''' — Кавалер [[Ордэн Мастацтваў і літаратуры|ордэна Мастацтваў і літаратуры]] ([[Францыя]]) == Работы знаходзяцца ў зборах == * [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]], Масква * [[Дзяржаўны Рускі музей]], Санкт-Пецярбург * {{нп3|Дзяржаўны цэнтр сучаснага мастацтва||ru|Государственный центр современного искусства}}, Масква * {{нп3|Ніжагародскі дзяржаўны мастацкі музей||ru|Нижегородский государственный художественный музей}}, [[Ніжні Ноўгарад]] * Збор {{нп3|Яўген Міхайлавіч Нутовіч|Яўгена Нутовіча|ru|Нутович, Евгений Михайлович}}, Масква * {{нп3|Музей Людвіга ў Аахене|Людвіг-Форум міжнароднага мастацтва|ru|Музей Людвига в Ахене}}, Аахен, Германія * {{нп3|Базельскі мастацкі музей||ru|Базельский художественный музей}}, Швейцарыя * [[Нямецкі гістарычны музей|Гістарычны музей]], Берлін, Германія * {{нп3|Мастацкі музей Берна|Музей мастацтваў|ru|Художественный музей Берна}}, Берн, Швейцарыя * [[Галерэя Альберціна|Музей Альберціна]], Вена, Аўстрыя * Дзяржаўны Музей мастацтваў, Дрэздэн, Германія * [[Музей Людвіга]], Кёльн, Германія * {{нп3|Музей сучаснага мастацтва Вялікага герцага Жана||ru|Музей современного искусства Великого герцога Жана}}, Люксембург * {{нп3|Музей Джэйн Вурхіс Зімерлі|||Zimmerli Art Museum at Rutgers University}}, калекцыя Нортана і Нэнсі Додж, {{нп3|Ратгерс універсітэт||ru|Rutgers University}}, [[Нью-Брансуік]], [[Нью-Джэрсі]], [[ЗША]] * Дзяржаўны музей сучаснага мастацтва, [[Цэнтр Пампіду|Цэнтр Жоржа Пампіду]], Парыж, Францыя * {{Нп3|Музей Маёля|Музей Маёля|en|Musée Maillol}}, Фонд Дзіны Верні, Парыж, Францыя * Музей {{нп3|ART4.RU||ru|ART4.RU}}, Масква == Дакументалістыка == * {{Cite episode|title=Весна во Флоренции|minutes=52|network=[[Россия-Культура]]|credits=[http://tvkultura.ru/brand/show/brand_id/46647 Дакументальны фільм]. Рэжысёры: Таццяна Пінская, {{нп3|Аляксандр Мікалаевіч Шаталаў|Аляксандр Шаталаў|ru|Шаталов, Александр Николаевич}}. 2013 г}} Сцены из жизни художника Эрика Булатова. * {{Cite episode|title=Эрик Булатов. Иду...|airdate=26.07.2017|network=[[Россия-Культура]]|credits=[http://tvkultura.ru/brand/show/brand_id/61588/ Дакументальны фільм]. Рэжысёр: {{нп3|Анатоль Рыгоравіч Малкін|Анатоль Малкін|ru|Малкин, Анатолий Григорьевич}}. ИП «Малкин Анатолий Григорьевич» па заказу ДТРК «Культура». 2017 г}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Эрик Булатов. Вот. (Каталог выставки, Государственная Третьяковская галерея 19 сентября — 19 ноября 2006) — М.: КнигиWAM, 2006. — ISBN 5-91002-011-0 * {{Кніга|аўтар=Булатов Э.|загаловак=Живу дальше: Статьи, интервью|месца=М.|выдавецтва=Артист. Режиссер. Театр|год=2009|том=|isbn=978-5-87334-119-1|ref=}} * ''Булатов Э.'' Горизонт // Библиотека Московского Концептуализма Германа Титова, 2013. * Эрик Булатов о своем творчестве // Искусство, 1990, № 1, С. 20. * Эрик Булатов. Вот. Кат. выст. в ГТГ / Ерофеев Андрей, Лоркен Бетран, Некрасов Всеволод, Булатов Эрик. М.: WAM, 2006. * ''Булатов Э.'' Картина и живопись. Paris: Editions Jannink, 2007 (на рус. и фр. яз.). * Tupitsyn, V. Eric Bulatov // Art Forum, January 2007, p. 244—276. * Тупицына, М. Эрик Булатов. М., 2014 == Спасылкі == {{Commons}} * {{Cite web|url=http://www.chaskor.ru/article/erik_bulatov_u_menya_ochen_schastlivaya_zhizn_14621|title=Эрик Булатов: «У меня очень счастливая жизнь»|author=Елена Калашникова|date=21 января 2011|work=Интервью|publisher=Интернет-издание «Частный Корреспондент»|lang=ru|access-date=2017-07-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6FxDfiHsG?url=http://www.chaskor.ru/article/erik_bulatov_u_menya_ochen_schastlivaya_zhizn_14621|archive-date=2013-04-17|ref=Е. Калашникова}} * {{Cite web|url=http://www.popoffart.com/artists/erik-bulatov|title=Булатов Эрик|work=Художники|publisher=popoffart gallery|lang=ru|access-date=2017-07-26|ref="popoffart"}} * {{Cite web|url=http://www.gif.ru/people/bulatov-e/|title=Эрик Булатов|work=Заграница>> люди>> художники|publisher=GiF.Ru - Искусство России|lang=ru|access-date=2017-07-26|ref="GiF.Ru"|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220094333/http://www.gif.ru/people/bulatov-e/|archive-date=20 лютага 2020|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.nashagazeta.ch/node/6437|title=Швейцарский след русского художника Эрика Булатова|author=Александр Тихонов|date=03.09.2008|publisher=Наша Газета.ch|lang=ru|access-date=2017-07-26|ref="Наша Газета.ch"}} * {{Cite web|url=http://art4.ru/museum/bulatov-erik/|title=Булатов Эрик|work=Профайл|publisher=AРT4|lang=ru|access-date=2017-07-26|ref="AРT4"}} * {{Cite web|url=http://www.afisha.ru/article/pundits-bulatov/|title=Советы старейшин. Эрик Булатов, художник, 79 лет|author=Константин Агунович.|date=2013-01-31|publisher=Афиша|access-date=2013-02-01|archive-url=https://www.webcitation.org/6E8Diuk08?url=http://www.afisha.ru/article/pundits-bulatov/|archive-date=2013-02-02}} * {{Cite web|url=http://www.contemporaries.mmoma.ru/personality.php?id=45|title=Эрик Булатов|date=Январь 2012|work=Проект «Современники»|publisher=Московский музей современного искусства|lang=ru|access-date=2017-07-26|ref="ММСИ"}} * [https://iz.ru/1050587/iurii-kovalenko/moi-kartiny-vosproizvedut-na-stene-zavoda «Мае карціны ўзновяць на сцяне завода». Мастак Эрык Булатаў — аб новым маштабе сваіх работ, жыццёвым крэда і грымасах рынку] // Известия, 24 жніўня 2020 * {{YouTube|Hny_xUTnumo|ЭРИК БУЛАТОВ / Документальный сериал «Художник говорит»}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Булатаў Эрык Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Мастакі Расіі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі]] 7rx8jd5pae5zt7cldhffqjgr1h6pza0 0 657845 5219433 4655276 2026-10-16T05:39:02Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Познаньскі ўніверсітэт мастацтваў імя Магдалены Абакановіч]] на [[Пазнанскі ўніверсітэт мастацтваў імя Магдалены Абакановіч]] 5219433 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пазнанскі ўніверсітэт мастацтваў імя Магдалены Абакановіч]] j88fgbv8hvmqadet33sy7qatex86th9 100 658977 5219243 5218609 2026-10-15T15:51:25Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5219243 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Аляксандр Васілевіч Гаўк|2026-10-15T07:58:52Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Аляксандр Шамілевіч Мелік-Пашаеў|2026-10-15T07:46:21Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Хантэр Шэйфер|2026-10-14T21:08:07Z|Maksonkaa}} {{Новы артыкул|Сава Агнянаў|2026-10-13T11:05:56Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Гусейн Араблінскі|2026-10-06T06:23:44Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Паласаты рэйс (фільм)|2026-10-06T04:58:40Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Міхаіл Панцеляймонавіч Балдуман|2026-10-05T11:22:34Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Дачка Радзімы|2026-10-05T11:06:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Юрый Мікалаевіч Дубровін|2026-10-05T10:45:52Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уладзімір Вячаслававіч Белакураў|2026-10-05T10:24:56Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Вашынгтонскі карэспандэнт|2026-10-05T10:17:02Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Барыслаў Мікалаевіч Брандукоў|2026-10-05T08:33:43Z|StarDeg}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ot5scd100q9z836ivfwskazxfidy5mx 0 662939 5219721 5015230 2026-10-16T11:50:21Z Autumndancer 168015 /* Здымачная група */ 5219721 wikitext text/x-wiki {{фільм |Выява=Анюціна дарога (афіша).jpeg}} '''«Аню{{націск}}ціна даро{{націск}}га»''' ({{Lang-ru|Анютина дорога}}) — [[беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|беларускі]] савецкі [[мастацкі фільм]], зняты на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» у [[1967 год у гісторыі кіно|1967]] годзе.<ref name=kino>{{cite web|url = https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/268/annot/|title = Анютина дорога (1967)|publisher = {{не перакладзена 5|кино-театр.ру|kino-teatr.ru|ru|кино-театр.ру}}|language = ru|access-date = 2020-11-17|ref = kino}}</ref> ==Сюжэт== [[1918]] год. Па дарозе з Масквы, якая галадае, ў вёску на адной з станцый маленькая Анюта адстае ад маці. Патрапіўшы на хутар беларускага кулака, дзяўчынка становіцца міжвольным удзельнікам класавай барацьбы ў вёсцы. ==У ролях== {{УРоляхВерх}} {{УРолях|Света Карасцеліна|3=Анюта}} {{УРолях|[[Наталля Яўгенаўна Чамадурава|Н. Чамадурава]]|маці}} {{УРолях|[[Генадзь Гаўрылавіч Юхцін|Г. Юхцін]]|бацька}} {{УРолях|О. Коршун|3=Цішка}} {{УРолях|Ф. Шмакаў|дзядзька|Фёдар}} {{УРолях|В. Ямяльянаў|3=Платон Паўлавіч}} {{УРолях|А. Саланіцын|начальнік харчатрада}} {{УРолях|Е. Палосін|3=Жулега}} {{УРолях|В. Краўчанка|жонка|Жулегі}} {{УРолях|А. Обухаў|главар бандытаў}} {{УРоляхНіз}} == Здымачная група == * сцэнарый — К. Губаревіч * пастаноўка — [[Леў Уладзіміравіч Голуб|Л. Голуб]] * аператар — Ю. Цвяткоў, В. Нікалаеў * мастак — Ю. Булычоў * кампазітары — [[Рычард Пятровіч Бутвілоўскі|Р. Бутвілоўскі]], Д. Камінскі * тэкст песень — Э. Агняцвет * гукааператар — Н. Ведзянееў * рэжысёр — П. Бекіш * мастак па касцюмах — [[Аляксандр Іванавіч Лазіцкі|А. Лазіцкі]] * грым — Ю. Фаміна * мантаж — Л. Рэніч * рэдактар — М. Пяцігорская * дырыжор дзяржаўнага сімфанічнага аркестра кінематаграфіі — В. Смірноў * дырэктар карціны — А. Слюнкоў {{зноскі}} ==Спасылкі== *{{youtube|ZwbFxJ3gwl0|«Анюціна дарога»}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Фільмы Льва Голуба}} [[Катэгорыя:Фільмы Беларусі 1967 года]] [[Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1967 года]] [[Катэгорыя:Фільмы на рускай мове]] 3u07s98uogi10xij6k3gts81z0ex7lg 0 669775 5219412 5192524 2026-10-15T23:00:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219412 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} {| class="infobox" style="width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; vertical-align: middle;" |+ <span style="font-size: 9pt">Спіс узнагарод і намінацый фільма<br />«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''»</span> |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[File:Roman Polanski at Cannes in 2013 cropped and brightened.jpg|center|270px|alt=Раман Паланскі на Канскім кінафестывалі 2013 года.]] [[Раман Паланскі]], рэжысёр і суаўтар сцэнарыя карціны «''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''». |- style="text-align:center; vertical-align: middle;" !style="background:#eaecf0;"|Кінапрэмія / Кінафестываль |colspan="2" style="background:#eaecf0; width:80px"|'''Вынік''' |- |style="background:#eaecf0;"|[[Венецыянскі кінафестываль]] || {{won|4}} || {{nom|5}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] || {{won|3}} || {{nom|12}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] || {{won|0}} || {{nom|4}} |- |colspan="3" style="background:#eaecf0; text-align:center;"| Поўная статыстыка {{Пераход|Статыстыка|1}} |- |style="background:#eaecf0;"|'''Усяго''' || {{won|'''13'''}} || {{nom|'''51'''}} |} «'''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінава́чваю]]'''» ({{lang-fr|J'accuse}}) — [[Францыя|французская]] гістарычная драма [[2019 год у гісторыі кіно|2019]] года [[рэжысёр]]а і [[сцэнарыст]]а [[Раман Паланскі|Рамана Паланскага]]. Карціна з’яўляецца экранізацыяй рамана «''{{нп5|Афіцэр і шпіён||en|An Officer and a Spy}}''» англійскага пісьменніка [[Роберт Харыс|Роберта Харыса]], які выступіў у ролі суаўтара сцэнарыя. Галоўныя ролі ў фільме выканалі [[Жан Дзюжардэн]], [[Луі Гарэль]], [[Эманюэль Сенье]], {{нп5|Грэгары Гадэбуа||fr|Grégory Gadebois}}<ref name="IMDb" />. Фільм прысвечаны трагічна вядомай «''{{нп5|Справа Дрэйфуса|справе Дрэйфуса|en|Dreyfus affair}}''» — палітычнаму скандалу канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] ў [[Францыя|Францыі]], які ў свой час моцна падзяліў французскае грамадства. Канфлікт быў выкліканы абвінавачваннямі габрэйскага вайскоўца французскай арміі ў [[шпіянаж]]ы на карысць [[Германская імперыя|Германіі]] падчас [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайны]]. Гісторыя [[Альфрэд Дрэйфус|Альфрэда Дрэйфуса]] і яго судовага працэсу і на сённяшні дзень на Захадзе ўспрымаецца як своеасаблівы прыклад несправядлівасці на найвышэйшым, дзяржаўным узроўні<ref name="Svaboda, Пяць фільмаў Вэнэцыянскага кінафэстывалю" />. Прэм’ера фільма адбылася 30 жніўня 2019 года<ref name="IMDb, Release Info" /> ў межах конкурснай праграмы [[Венецыянскі кінафестываль 2019|76-га Венецыянскага кінафестывалю]], дзе карціна была ўдастоена [[Гран-пры журы (Венецыянскі кінафестываль)|Гран-пры журы]]<ref name="IMDb, Awards" />. Пазней кінастужка была адзначана 12 намінацыямі на прэмію «''[[Сезар]]''» і ўзнагароджана ў трох катэгорыях. Такое прызнанне карціны выклікала хвалю абурэння ад праціўнікаў Рамана Паланскага, якія абвінавачваюць рэжысёра ў шэрагу сексуальных злачынстваў. {{Пераход|Рэакцыя|1}} Паводле рэсурса «''[[Internet Movie Database]]''» агульная колькасць узнагарод фільма дасягнула 13, акрамя таго карціна была адзначана яшчэ 38 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. Найбольшай колькасцю ўзнагарод і намінацый адзначыліся: * Рэжысёр і суаўтар сцэнарыя [[Раман Паланскі]]: 10 узнагарод, 14 намінацый. * Аператар [[Павел Эдэльман]]: 1 узнагарода, 3 намінацыі. * Сцэнарыст [[Роберт Харыс]]: 1 узнагарода, 2 намінацыі. * Акцёр [[Жан Дзюжардэн]]: 6 намінацый. == Узнагароды і намінацыі == У змешчанай ніжэй табліцы кінафестывалі і кінапрэміі прыведзены ў храналагічным парадку. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col" style="width: 200px"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 220px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Венецыянскі кінафестываль]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2019-09-07"|[[Венецыянскі кінафестываль 2019|28.08-07.09.2019]] |[[Залаты леў|«Залаты леў» за найлепшы фільм]] |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Biennale 2019, Official Awards" /><ref name="Hollywood Reporter, Biennale 2019" /> |- |[[Гран-пры журы (Венецыянскі кінафестываль)|«''Сярэбраны леў''» — Гран-пры журы]] |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія ФІПРЭСІ (Венецыянскі кінафестываль)|Прэмія ФІПРЭСІ|fr|Prix FIPRESCI de la Mostra de Venise}} (асноўны конкурс) |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{won}} |rowspan="3"|<ref name="Biennale 2019, Collateral Awards" /> |- |Прэмія «''Зялёная кропля''» |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{won}} |- |Прэмія «''Sorriso Diverso Venezia''» за найлепшы замежны фільм |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Camerimage]] |align="center" data-sort-value="2019-11-16"|16.11.2019 |«''Залатая жаба''» (асноўны конкурс) |data-sort-value="Эдэльман Павел"|[[Павел Эдэльман]] |{{nom}} |<ref name="Camerimage 2019, Winners" /><ref name="Variety, Camerimage 2019, Winners" /> |- |rowspan="4" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="4" align="center" data-sort-value="2019-09-07"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2019|07.12.2019]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{nom}} |rowspan="4"|<ref name="European Film Awards 2019, Nominations" /><ref name="European Film Awards 2019, Winners" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Паланскі Раман"|[[Раман Паланскі]] |{{nom}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму акцёру|Найлепшы еўрапейскі акцёр]] |data-sort-value="Дзюжардэн Жан"|[[Жан Дзюжардэн]] |{{nom}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту|Найлепшы еўрапейскі сцэнарыст]] |data-sort-value="Харыс Роберт"|[[Роберт Харыс]], Раман Паланскі |{{nom}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Люм’ер (прэмія)|Люм’ер]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2020-01-27"|{{нп5|Люм’ер (кінапрэмія, 2020)|27.01.2020|en|25th Lumières Awards}} |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|Lumières Award for Best Film}} |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{nom}} |rowspan="5"|<ref name="Hollywood Reporter, Lumières Awards 2020" /> |- |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Lumières Award for Best Director}} |data-sort-value="Паланскі Раман"|Раман Паланскі |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» найлепшаму акцёру|Найлепшы акцёр|en|Lumières Award for Best Actor}} |data-sort-value="Дзюжардэн Жан"|Жан Дзюжардэн |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|en|Lumières Award for Best Screenplay}} |data-sort-value="Харыс Роберт"|Роберт Харыс, Раман Паланскі |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|Lumières Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Эдэльман Павел"|Павел Эдэльман |{{nom}} |- |rowspan="12" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="12" align="center" data-sort-value="2020-02-28"|[[Сезар (прэмія, 2020)|28.02.2020]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{nom}} |rowspan="12"|<ref name="César 2020" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Паланскі Раман"|Раман Паланскі |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру|Найлепшы акцёр]] |data-sort-value="Дзюжардэн Жан"|Жан Дзюжардэн |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Гадэбуа Грэгары"|{{нп5|Грэгары Гадэбуа||en|Grégory Gadebois}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Гарэль Луі"|[[Луі Гарэль]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую адаптацыю|Найлепшая адаптацыя|en|César Award for Best Adaptation}} |data-sort-value="Паланскі Раман"|Раман Паланскі, Роберт Харыс |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Эдэльман Павел"|Павел Эдэльман |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Люз Эрвэ дэ"|{{нп5|Эрвэ дэ Люз||en|Hervé de Luze}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Балібар Люсьен"|{{нп5|Люсьен Балібар||fr|Lucien Balibar}}, [[Эймерык Дэвальдэр]], {{нп5|Сірыл Хольц||fr|Cyril Holtz}}, {{нп5|Нільс Барлета||fr|Niels Barletta}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Дэспла Аляксандр"|[[Аляксандр Дэспла]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Шаван Паскалін"|{{нп5|Паскалін Шаван||fr|Pascaline Chavanne}} |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Рабас Жан"|{{нп5|Жан Рабас||en|Jean Rabasse}} |{{nom}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Польская кінапрэмія «Арлы»]] |align="center" data-sort-value="2020-03-02"|{{нп5|Арлы (кінапрэмія, 2020)|02.03.2020|pl|22. ceremonia wręczenia Orłów}} |[[Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{nom}} |<ref name="Orły 2020, Nominations" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Хрустальны глобус||en|Globe de Cristal Awards}} |align="center" data-sort-value="2020-03-14"|<s>14.03.2020</s> |{{нп5|Прэмія «Хрустальны глобус» найлепшаму акцёру|Найлепшы акцёр|en|Globe de Cristal Award for Best Actor}} |data-sort-value="Дзюжардэн Жан"|Жан Дзюжардэн |{{nom}} |<ref name="Globe de Cristal 2020, Nommés" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Давід дзі Данатэла]] |align="center" data-sort-value="2020-05-08"|{{нп5|Давід дзі Данатэла (прэмія, 2020)|08.05.2020|it|David di Donatello 2020}} |{{нп5|Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм|en|David di Donatello for Best Foreign Film}} |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{nom}} |<ref name="Badtaste, David di Donatello 2020, Nominations" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Сярэбраная стужка]] |align="center" data-sort-value="2020-07-06"|{{нп5|Сярэбраная стужка (прэмія, 2020)|06.07.2020|it|Nastri d'argento 2020}} |{{нп5|Прэмія «Сярэбраная стужка» найлепшаму прадзюсару|Найлепшы прадзюсар|it|Nastro d'argento al miglior produttore}} |data-sort-value="Барбарэскі Лука"|{{нп5|Лука Барбарэскі||it|Luca Barbareschi}} (Eliseo Cinema), {{нп5|Паала Дэль Брока||it|Paolo Del Brocco}} (Rai Cinema) |{{nom}} |<ref name="Vanity Fair, Nastri d'Argento 2020, Nominations" /><ref name="Movieplayer, Nastri d'Argento 2020, Nominations" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Кінафестываль NNW]] |align="center" data-sort-value="2020-09-27"|24-27.09.2020 |Галоўная ўзнагарода міжнароднага конкурса мастацкіх фільмаў |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{nom}} |<ref name="NNW Film Festival 2020" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Яўрэйскі кінафестываль у Ганконгу||en|Hong Kong Jewish Film Festival}} |align="center" data-sort-value="2020-11-29"|14-29.11.2020 |Прыз глядацкіх сімпатый |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{won}} | |- |rowspan="14" style="background:#eaecf0;"|[[CinEuphoria]] |rowspan="14" align="center" data-sort-value="2021-01-13"|13.01.2021 |Найлепшы фільмы (міжнародны конкурс) |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{nom}} |rowspan="14"|<ref name="CinEuphoria 2021, Nominations" /><ref name="CinEuphoria 2021, Winners" /> |- |Найлепшы рэжысёр (міжнародны конкурс) |data-sort-value="Паланскі Раман"|Раман Паланскі |{{nom}} |- |Найлепшы акцёр (міжнародны конкурс) |data-sort-value="Дзюжардэн Жан"|Жан Дзюжардэн |{{nom}} |- |Найлепшы ансамбль (міжнародны конкурс) |data-sort-value="Дзюжардэн Жан"|Жан Дзюжардэн, Грэгары Гадэбуа, Луі Гарэль, {{нп5|Андрэ Маркон||fr|André Marcon}}, {{нп5|Ларан Натрэла||fr|Laurent Natrella}}, {{нп5|Дзідзье Сандр||fr|Didier Sandre}}, [[Эманюэль Сенье]] |{{nom}} |- |Найлепшы мантаж (міжнародны конкурс) |data-sort-value="Люз Эрвэ дэ"|Эрвэ дэ Люз |{{won}} |- |Найлепшая аператарская праца (міжнародны конкурс) |data-sort-value="Эдэльман Павел"|Павел Эдэльман |{{won}} |- |Найлепшая арыгінальная музыка (міжнародны конкурс) |data-sort-value="Дэспла Аляксандр"|Аляксандр Дэспла |{{nom}} |- |Найлепшы гук і гукавыя эфекты (міжнародны конкурс) |data-sort-value="Балібар Люсьен"|Люсьен Балібар, Эймерык Дэвальдэр, Сірыл Хольц, Нільс Барлета |{{nom}} |- |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка (міжнародны конкурс) |data-sort-value="Рабас Жан"|Жан Рабас |{{nom}} |- |Найлепшыя касцюмы (міжнародны конкурс) |data-sort-value="Шаван Паскалін"|Паскалін Шаван |{{nom}} |- |Найлепшы грым (міжнародны конкурс) | |{{nom}} |- |Найлепшая сцэна (міжнародны конкурс) | |{{nom}} |- |Найлепшы трэйлер (міжнародны конкурс) | |{{nom}} |- |Найлепшыя фільмы года (міжнародны конкурс) |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2021-03-06"|{{нп5|Гоя (кінапрэмія, 2021)|06.03.2021|en|35th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{nom}} |<ref name="Variety, Goya 2021, Winners" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Турцыі||en|Turkish Film Critics Association}} |align="center" data-sort-value="2021-03-28"|{{нп5|Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Турцыі 2021|28.03.2021|tr|53. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri}} |Найлепшы замежны фільм |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{Draw|7-е месца}} |<ref name="Hürriyet, SİYAD 2020" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]] |align="center" data-sort-value="2021-05-08"|{{нп5|Бодыль (прэмія, 2021)|08.05.2021|da|Bodiluddelingen 2021}} |{{нп5|Прэмія «Бодыль» за найлепшы неамерыканскі фільм|Найлепшы неамерыканскі фільм|en|Bodil Award for Best Non-American Film}} |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{nom}} |<ref name="Bodil 2021, Nominations" /><ref name="Bodil 2021, Winners" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Сафія (прэмія)|Сафія|en|Sophia Awards}} |align="center" data-sort-value="2021-09-19"|{{нп5|Сафія (прэмія, 2021)|19.09.2021|pt|Prémios Sophia de 2021}} |Найлепшы еўрапейскі фільм |data-sort-value="Я абвінавачваю"|«''Я абвінавачваю''» |{{won}} |<ref name="Publico, Sophia 2021" /> |} == Статыстыка == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col"|Узнагарод !scope="col"|Намінацый |- |[[Венецыянскі кінафестываль]] || {{won|4}} || {{nom|5}} |- |[[CinEuphoria]] || {{won|3}} || {{nom|14}} |- |[[Сезар]] || {{won|3}} || {{nom|12}} |- |[[Люм’ер (прэмія)|Люм’ер]] || {{won|1}} || {{nom|5}} |- |[[Сафія (прэмія)|Сафія]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Яўрэйскі кінафестываль у Ганконгу]] || {{won|1}} || {{nom|1}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія]] || {{won|0}} || {{nom|4}} |- |[[Camerimage]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Турцыі]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Гоя (прэмія)|Гоя]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Давід дзі Данатэла]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Кінафестываль NNW]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Польская кінапрэмія «Арлы»]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Сярэбраная стужка]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |- |[[Хрустальны глобус]] || {{won|0}} || {{nom|1}} |} == Рэакцыя == === Спрэчкі на Венецыянскім кінафестывалі === Прысутнасць [[Раман Паланскі|Рамана Паланскага]] на [[Венецыянскі кінафестываль 2019|Венецыянскім кінафестывалі]] стала яго першым з’яўленнем на буйным кінамерапрыемстве пасля яго выключэння з {{нп5|Акадэмія кінематаграфічных мастацтваў і навук|Акадэміі кінематаграфічных мастацтваў і навук|en|Academy of Motion Picture Arts and Sciences}} у маі 2018 года. Падчас фестывалю старшыня журы {{нп5|Лукрэсія Мартэль||en|Lucrecia Martel}} заявіла: «''Я не аддзяляю чалавека ад мастацтва. Я думаю, што важныя аспекты працы ўзнікаюць у чалавеку <…> Чалавека, які здзяйсняе злачынства такога кшталту і атрымоўвае вырак суду, і ахвяра якога лічыць сябе задаволенай кампенсацыяй, мне цяжка судзіць… Цяжка вызначыцца, які падыход будзе правільным па адносіне да людзей, што здзейснілі пэўныя ўчынкі і былі асуджаныя за іх. Я думаю, што гэтыя пытанні з’яўляюцца дыскусійнымі ў наш час''»<ref name="Playlist, Lucrecia Martel interview" />. Мартэль таксама заявіла, што не прыме ўдзелу ў гала-вячэры ў падтрымку фільма<ref name="Hollywood Reporter, Lucrecia Martel interview" />. У сувязі з крытычнымі выказваннямі Мартэль у адрас Паланскага, прадзюсары фільма прыгразілі зняць карціну з фестывальнай праграмы<ref name="Hollywood Reporter, Producers on criticism" /><ref name="Variety, Producers on criticism" />. Пазней Мартэль растлумачыла свае каментарыі, заявіўшы: «''Згодна з некаторымі паведамленнямі пасля сённяшняй прэс-канферэнцыі, я лічу, што мае словы былі глыбока няправільна зразуметыя. Паколькі я не аддзяляю твор ад аўтара і я ўбачыла шмат чалавечнасці ў папярэдніх фільмах Паланскага, я не выступаю супраць прысутнасці фільма ў конкурсе. У мяне няма перадузятасці да яго і, вядома, я буду глядзець фільм, як і любы іншы ў конкурсе. Калі б у мяне была нейкая перадузятасць, я б склала з сябе абавязкі старшыні журы''»<ref name="Deadline Hollywood, Lucrecia Martel on criticism" />. Альберта Барбера, дырэктар Венецыянскага фестывалю, ад пачатку абараняў уключэнне фільма ў конкурсную праграму, заяўляючы: «''Мы тут, каб убачыць творы мастацтва, а не судзіць чалавека, які за імі стаіць. Спадзяюся, мы зможам проста абмеркаваць якасць фільма, а не Паланскага і выпадак у акрузе Лос-Анджэлес''»<ref name="Hollywood Reporter, Alberto Barbera interview" />. Прэм’ерны паказ фільма адбыўся 30 жніўня 2019 года ў межах конкурснай праграмы фестывалю<ref name="IMDb, Release Info" />. Не гледзячы на неадназначнае стаўленне да аўтара кінастужкі, карціна была ўдастоена [[Гран-пры журы (Венецыянскі кінафестываль)|Гран-пры журы]], другой па значнасці ўзнагароды фестывалю<ref name="Biennale 2019, Official Awards" /><ref name="Hollywood Reporter, Biennale 2019" />. === Рэакцыя на намінацыі «Еўрапейскай кінапрэміі» === 9 лістапада 2019 года былі абвешчаны намінанты ў асноўных катэгорыях на [[Еўрапейская кінапрэмія 2019|Еўрапейскую кінапрэмію 2019 года]]. Карціна «''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» была адзначана ў чатырох намінацыях, у тым ліку за [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]. Шэраг французскіх феміністак і прафесіяналаў кінаіндустрыі, у тым ліку [[Разана Аркет]], {{нп5|Андрэа Бесконд||fr|Andréa Bescond}}, {{нп5|Эрык Метае||fr|Éric Métayer}}, {{нп5|Амандзін Гэй||en|Amandine Gay}}, [[Катрын Заўлаў]], выступілі з прапановай выключыць карціну з барацьбы за ўзнагароды. Такая рэакцыя была выклікана тым, што абвяшчэнне намінацыі адбылося ўсяго праз некалькі дзён пасля навіны, што актрыса {{нп5|Валянціна Манье||en|Valentine Monnier}} была нібыта згвалтавана Паланскім у 1975 годзе. Гісторыя была апублікавана ў газеце «''{{нп5|Le Parisien||en|Le Parisien}}''» і была пацверджана тагачаснымі сведкамі. Група накіравала запыт дырэктару «''EFA Production''» Марыён Дорынг і сябрам журы, сярод якіх {{нп5|Надзя Бен Рашыд||en|Nadia Ben Rachid}}, {{нп5|Ваня Чэрнюл||de|Vanja Černjul}}, {{нп5|Анэт Фокс||en|Annette Focks}}, {{нп5|Эймер Ні Маалдомнай||en|Eimer Ní Mhaoldomhnaigh}}, {{нп5|Герда Кукук||d|Q100742590}}, {{нп5|Артур Пінейра||d|Q95289042}}, {{нп5|Гісле Твейта||no|Gisle Tveito}}, [[Іштван Вадзя]]<ref name="Hollywood Reporter, Calls to Ban Polanski at EFA" />. Тым не менш, намінацыі не былі скасаваныя. === Скандал на прэміі «Сезар» === Фільм «''Я абвінавачваю''» атрымаў 12 намінацый на нацыянальную французскую кінапрэмію «''[[Сезар]]''». Такое прызнанне карціны кінаакадэмікамі выклікала хвалю абурэння ад праціўнікаў [[Раман Паланскі|Рамана Паланскага]], якія абвінавачваюць рэжысёра ў шэрагу сексуальных злачынстваў. Напярэдадні цырымоніі ўзнагароджання Паланскі выступіў з заявай: «''На працягу некалькіх дзён людзі задавалі мне гэтае пытанне: ці буду я прысутнічаць на цырымоніі „Сезар“? У сваю чаргу, я задаю наступнае пытанне: як я магу?.. Тое, як будзе разгортвацца гэтая ноч, мы ўжо ведаем загадзя. Актывісты ўжо пагражаюць мне публічным лінчаваннем, некаторыя абвясцілі аб правядзенні акцый пратэсту перад Залай Плэель. Іншыя маюць намер зрабіць гэта платформай для абвінавачвання (кіруючага органа). Гэта абяцае быць больш падобным на сімпозіум, чым на свята кіно''»<ref name="Variety, Polanski on Cesar" />. Паланскі заявіў, што прапускае цырымонію, каб абараніць сваю каманду, а таксама жонку і дзяцей, якія «''былі вымушаны трываць крыўды і абразы''»<ref name="Variety, Polanski on Cesar" />. Спасылаючыся на нядаўні скандал у СМІ, які прывёў да масавай адстаўкі сяброў савета «''Сезар''», Паланскі дадаў: «''Прэса і сацыяльныя сеткі прадставілі нашы 12 намінацый так, быццам гэта падарункі, паднесеныя нам саветам дырэктараў акадэміі, як нейкі аўтарытарны жэст, які прывёў да таго, што ім прыйшлося сысці ў адстаўку. Гэта дыскрэдытуе таемнае галасаванне 4 313 прафесіяналаў, кожны з якіх сам вызначаўся з намінацыямі, і больш за 1,5 мільёны гледачоў, якія прыйшлі паглядзець кіно''»<ref name="Variety, Polanski on Cesar" />. Падчас цырымоніі ўзнагароджання фільм удастоіўся трох прэмій, у тым ліку за найлепшую рэжысуру. Нягледзячы на адсутнасць Паланскага на цырымоніі, яго перамога выклікала хвалю абурэння. Некаторыя з гледачоў дэманстратыўна пакінулі цырымонію і асудзілі вердыкт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі]]. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="Badtaste, David di Donatello 2020, Nominations">{{cite web|url=https://www.badtaste.it/cinema/articoli/david-di-donatello-2020-il-traditore-il-primo-re-e-pinocchio-dominano-le-nomination/|title=David di Donatello 2020: Il Traditore, Il Primo Re e Pinocchio dominano le nomination!|date=2020-02-18|publisher=Сайт «''badtaste.it''»|lang=it|accessdate=2022-10-14|url-status=live}}</ref> <ref name="Biennale 2019, Official Awards">{{cite web|url=https://www.labiennale.org/en/news/official-awards-76th-venice-film-festival|title=Official Awards of the 76th Venice Film Festival|date=2019-09-07|publisher=Сайт «''La Biennale di Venezia''»|lang=en|accessdate=2021-02-04}}</ref> <ref name="Biennale 2019, Collateral Awards">{{cite web|url=https://www.labiennale.org/en/news/collateral-awards-76th-venice-film-festival|title=Collateral Awards of the 76th Venice Film Festival|publisher=Сайт «''La Biennale di Venezia''»|lang=en|accessdate=2021-02-04}}</ref> <ref name="Bodil 2021, Nominations">{{cite web|url=http://www.bodilprisen.dk/2021/02/22/de-nominerede-er-2021-bodil-prisen/|title=Bodilprisen 2021. Og de nominerede er…|date=2021-02-22|publisher=Сайт прэміі «''[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]]''»|lang=da|accessdate=2022-01-25|url-status=dead}}</ref> <ref name="Bodil 2021, Winners">{{cite web|url=http://www.bodilprisen.dk/2021/05/10/bodilprisen-2021-vinderne/|title=Bodilprisen 2021: Her er vinderne|date=2021-05-10|publisher=Сайт прэміі «''[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]]''»|lang=da|accessdate=2022-01-25}}</ref> <ref name="Camerimage 2019, Winners">{{cite web|url=https://camerimage.pl/laureaci-energacamerimage-2019/|title=LAUREACI EnergaCAMERIMAGE 2019!|publisher=Сайт кінафестывалю «''[[Camerimage]]''»|lang=pl|accessdate=2021-03-10}}</ref> <ref name="César 2020">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2020/|title=La Cérémonie des César 2020|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2021-03-06}}</ref> <ref name="CinEuphoria 2021, Nominations">{{cite web|url=http://cineuphoria09.blogspot.com/2020/12/cineuphoria-premios-2020-os-nomeados.html|title=CinEuphoria Prémios 2021: os nomeados|date=2021-01-06|publisher=Сайт «''CinEuphoria''»|lang=pt|accessdate=2021-02-05}}</ref> <ref name="CinEuphoria 2021, Winners">{{cite web|url=http://cineuphoria09.blogspot.com/2021/01/cineuphoria-premios-2021-os-vencedores.html|title=CinEuphoria Prémios 2021: os vencedores|date=2021-01-13|publisher=Сайт «''CinEuphoria''»|lang=pt|accessdate=2021-02-05}}</ref> <ref name="Deadline Hollywood, Lucrecia Martel on criticism">{{Cite web|url=https://deadline.com/2019/08/venice-film-festival-jury-president-lucrecia-martel-statement-roman-polanski-an-officer-and-a-spy-1202706241/|title=Venice Jury President Lucrecia Martel Clarifies Comments On Roman Polanski: No Prejudice Against Competition Film ‘An Officer And A Spy’|author=Nancy Tartaglione|date=2019-08-28|publisher=Сайт «''[[Deadline Hollywood]]''»|lang=en|accessdate=2022-10-14|url-status=live}}</ref> <ref name="European Film Awards 2019, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/Nominations-2019.900.0.html|title=European Film Academy: 2019 Nominations|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-02-04|archive-date=28 лютага 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228213527/https://www.europeanfilmacademy.org/Nominations-2019.900.0.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="European Film Awards 2019, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/Winners-2019.899.0.html|title=European Film Academy: 2019|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-02-04|archive-date=28 лютага 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228213623/https://www.europeanfilmacademy.org/Winners-2019.899.0.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="Globe de Cristal 2020, Nommés">{{cite web|url=https://www.lesglobes.com/les-nommes-2020/|title=LES NOMMÉS 2020|publisher=Сайт прэміі «''{{нп5|Хрустальны глобус||en|Globe de Cristal Awards}}''»|lang=fr|accessdate=2021-03-10}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, Alberto Barbera interview">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/venice-film-fest-chief-alberto-barbera-defends-lack-women-directors-roman-polanski-inclusion-1226993/|title=Venice Chief Alberto Barbera Defends Lack of Women Directors, Roman Polanski Inclusion in Lineup|author=Ariston Anderson|date=2019-07-25|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2022-10-14|url-status=live}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, Biennale 2019">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/venice-film-festival-awards-revealed-1237684|title=Venice: Todd Phillips' 'Joker' Wins Golden Lion, Roman Polanski Wins Silver Lion|author=Ariston Anderson|date=2019-09-07|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2020-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190907190057/https://www.hollywoodreporter.com/news/venice-film-festival-awards-revealed-1237684|archivedate=2019-09-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, Calls to Ban Polanski at EFA">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/rosanna-arquette-joins-calls-polanski-ban-at-european-film-awards-1258502/|title=Rosanna Arquette, Andrea Bescond Call on European Film Awards to Pull Roman Polanski’s Nominations|author=Rhonda Richford|date=2019-12-02|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2022-11-23|url-status=live}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, Lucrecia Martel interview">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/venice-jury-head-lucrecia-martel-says-polanski-has-right-be-lineup-1235103/|title=Venice Jury Head Lucrecia Martel Says Polanski Has Right to Be in Lineup but She Won't Celebrate Him|author=Ariston Anderson|date=2019-08-28|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2022-10-14|url-status=live}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, Producers on criticism">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/polanskis-producers-threatened-pull-his-film-venice-criticism-1235373/|title=Venice: Roman Polanski's Producers Threaten to Pull Film After Jury President's Comments|author=Ariston Anderson, Scott Roxborough|date=2019-08-29|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2022-10-14|url-status=live}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, Lumières Awards 2020">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/2020-lumieres-award-winners-les-miserables-wins-frances-top-prize-1272628|title=France's Lumiere Awards: 'Les Misérables' Wins Best Film, Roman Polanski Tapped as Best Director|author=Scott Roxborough|date=2020-01-27|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2021-02-04}}</ref> <ref name="Hürriyet, SİYAD 2020">{{cite web|url=https://www.hurriyet.com.tr/kitap-sanat/siyada-gore-2020en-iyi-yabanci-filmi-boyali-kus-41718098|title=SİYAD'a göre 2020'nin en iyi yabancı filmi 'Boyalı Kuş'|date=2021-01-19|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|Hürriyet||tr|Hürriyet (gazete)}}''»|lang=tr|accessdate=2022-10-14|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt2398149/|title=J'accuse (2019) — IMDb|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-03-15}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt2398149/awards|title=J'accuse — Awards|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-05-28}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt2398149/releaseinfo|title=J'accuse — Release Info|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-03-15}}</ref> <ref name="NNW Film Festival 2020">{{cite web|url=https://festiwalnnw.pl/festiwal-2020/|title=Festiwal 2020|publisher=Сайт [[Кінафестываль NNW|Кінафестывалю NNW]]|lang=pl|accessdate=2022-05-28}}</ref> <ref name="Orły 2020, Nominations">{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2020/|title=Orły: Nominacje wg roku – 2020|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Польская кінапрэмія «Арлы»|Арлы]]''»|lang=pl|accessdate=2020-07-04}}</ref> <ref name="Movieplayer, Nastri d'Argento 2020, Nominations">{{cite web|url=https://movieplayer.it/news/nastri-dargento-2020-pinocchio-favolacce-9-candidature_81501/|title=Nastri d'Argento 2020: Pinocchio e Favolacce in testa con 9 candidature|date=2020-05-27|publisher=Сайт «''movieplayer.it''»|lang=it|accessdate=2022-10-14|url-status=live}}</ref> <ref name="Playlist, Lucrecia Martel interview">{{cite web|url=https://theplaylist.net/lucrecia-martel-roman-polanski-venice-quotas-20190828/|title=Venice Jury President Lucrecia Martel Has Complicated Feelings About Polanski's Inclusion: "I Don't Separate The Man From The Art"|author=Charles Barfield|date=2019-08-28|publisher=Сайт «''The Playlist''»|lang=en|accessdate=2022-10-14|url-status=live}}</ref> <ref name="Publico, Sophia 2021">{{cite web|url=https://www.publico.pt/2021/09/20/culturaipsilon/noticia/filmes-listen-mosquito-distinguidos-premios-sophia-1978058|title=Filmes Listen e Mosquito foram os mais distinguidos nos prémios Sophia|date=2021-09-20|publisher=Сайт часопіса «''{{нп5|Público (партугальскі часопіс)|Público|pt|Público (jornal)}}''»|lang=pt|accessdate=2022-10-14|url-status=live}}</ref> <ref name="Svaboda, Пяць фільмаў Вэнэцыянскага кінафэстывалю">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/30133811.html|title=Пяць фільмаў Вэнэцыянскага кінафэстывалю, якія варта паглядзець|author=Ян Поклад|date=2019-08-28|publisher=Сайт «''[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]''»|lang=be|accessdate=2021-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210209012734/https://www.svaboda.org/a/30133811.html|archivedate=2021-02-09|url-status=}}</ref> <ref name="Vanity Fair, Nastri d'Argento 2020, Nominations">{{cite web|url=https://www.vanityfair.it/show/cinema/2020/05/27/nastri-dargento-2020-nomination-pinocchio-favolacce|title=Nastri d'Argento 2020: 9 nomination per «Pinocchio» e «Favolacce»|author=Emanuele Bigi|date=2020-05-27|publisher=Сайт «''{{нп5|Vanity Fair (італьянскі часопіс)|Vanity Fair|it|Vanity Fair (rivista italiana)}}''»|lang=it|accessdate=2022-10-14|url-status=live}}</ref> <ref name="Variety, Camerimage 2019, Winners">{{cite web|url=https://variety.com/2019/artisans/global/lawrence-shers-joker-camerimage-film-festival-1203407278/|title=‘Joker’ Cinematographer Lawrence Sher Wins at EnergaCamerimage Film Festival|author=Will Tizard|date=2019-11-16|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2021-03-10}}</ref> <ref name="Variety, Goya 2021, Winners">{{cite web|url=https://variety.com/2021/film/awards/goya-awards-the-girls-las-ninas-best-picture-antonio-banderas-1234923509/|title=Goya Awards: Antonio Banderas-Hosted Ceremony Prizes ‘Schoolgirls’ as Best Picture|author=John Hopewell, Emilio Mayorga|date=2021-03-06|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2021-03-10}}</ref> <ref name="Variety, Polanski on Cesar">{{cite web|url=https://variety.com/2020/film/directors/roman-polanski-pulls-out-of-frances-cesar-awards-1203517401/|title=Roman Polanski Pulls Out of France’s Cesar Awards|author=Ben Croll, Manori Ravindran|date=2020-02-27|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2022-01-14}}</ref> <ref name="Variety, Producers on criticism">{{cite web|url=https://variety.com/2019/film/news/venice-roman-polanski-producer-withdraw-film-lucrecia-martel-1203318465/|title=Venice: Producer Considered Withdrawing Roman Polanski’s Film After Jury President’s Remarks|author=Nick Vivarelli|date=2019-08-29|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2022-10-14|url-status=live}}</ref> }} == Спасылкі == * [https://www.imdb.com/title/tt2398149/awards Спіс узнагарод і намінацый фільма «''Я абвінавачваю''»] на сайце «''[[Internet Movie Database]]''» {{^}} {{Фільмы Рамана Паланскага|nocat=1}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Выдатны спіс}} [[Катэгорыя:Спісы ўзнагарод і намінацый фільмаў|Я абвінавачваю]] myw7ynopo944k95ybeexgi2r4fls5yp 0 672903 5219446 3814188 2026-10-16T05:41:12Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Капітаніўка (Лыманскі раён)]] на [[Капітаніўка (Ліманскі раён)]] 5219446 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Капітаніўка (Ліманскі раён)]] tkd5nknzefx5x49lilj3ycejwgqlb9e 0 676706 5219691 5218075 2026-10-16T11:21:51Z Autumndancer 168015 5219691 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Прысцень''' ({{lang-ru|Пристень}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Прысценскі раён|Прысценскага раёна]]. Утварае аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Прысцень са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Насельніцтва — 4 740 чал. (2025). Размешчаны за 78 км на паўднёвы ўсход ад [[Курск]]а. Вузлавая чыгуначная станцыя «Ржава» на лініі Курск — Белгарад (магістраль Масква — Харкаў), адгалінаванне (31 км) на Абаянь, станцыя абслугоўвае таксама лінію Стары Аскол — Губкіна — Сараеўка. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Курскай вобласці]] lolmvd2rgorsfkpribr5r9uoc9eh1kq 0 676952 5219685 5218071 2026-10-16T11:19:31Z Autumndancer 168015 5219685 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Медзвенка''' ({{lang-ru|Ме́двенка}}) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр [[Медзвенскі раён|Медзвенскага раёна]] [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Утварае аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Медзвенка са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны на аўтадарозе М2 «Крым», за 26 км ад [[Курск]]а. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1974 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} {{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Курскай вобласці]] 0dwtl7mhfki6aqk00xbebz0fsz79do8 0 679817 5219414 5071265 2026-10-15T23:58:53Z IshaBarnes 124956 [[ВП:Кірлат|выпраўленне сумесі раскладак]], афармленне 5219414 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом | Вокладка = Ты мне вясною прыснілася (вокладка).jpg | Агляды = *[[Experty.by]] {{rating|9.75|10}}<ref>{{Cite web | url = http://www.experty.by/content/pesnyary-pesnyary-i | title = Песняры "Песняры" (I) | language = ru | publisher = [[experty.by]] | date = 06/11/2008 | access-date = 2021-06-05 }}</ref> | Тып = студыйны альбом }} '''«Ты мне вясно{{Націск}}ю прысні{{Націск}}лася»''' (неафіцыйная назва альбома, па назве першай песні на ім) — дэбютны [[студыйны альбом]] [[Беларусь|беларускага]] [[Музычны калектыў|вакальна-інструментальнага ансамбля]] «[[Песняры]]», які быў выдадзены на [[грампласцінка|вінілавай кружэлцы]] фірмай «[[Мелодыя (фірма)|Мелодыя]]» ў [[1971 год у гісторыі музыкі|1971]] годзе. ==Гісторыя стварэння== Альбом быў запісаны на студыі «Мелодия» ўсяго за 8 гадзін, гукарэжысёр запісу — Аляксандр Штыльман. Агульны тыраж вінілавых выданняў альбома — 4 мільёна экземпляраў. ==Спіс кампазіцый== {{tracklist | collapsed = | headline = Бок 1 | extra_column = Вакал | lyrics_credits = yes | music_credits = yes | title1 = Ты мне вясною прыснілася | lyrics1 = Міхась Шушкевіч | music1 = [[Юрый Уладзіміравіч Семяняка|Юрый Семяняка]] | extra1 = [[Уладзімір Георгіевіч Мулявін|Уладзімір Мулявін]] | length1 = 4:37 | title2 = [[Касіў Ясь канюшыну]] | lyrics2 = народныя | music2 = народная | extra2 = | length2 = 3:37 | title3 = А ў полі вярба | lyrics3 = народныя | music3 = народная | extra3 = Уладзімір Мулявін | length3 = 5:25 | title4 = Ой, рана на Івана | lyrics4 = народныя | music4 = народная | extra4 = Уладзімір Мулявін | length4 = 3:35 }} {{tracklist | headline = Бок 2 | extra_column = Вакал | lyrics_credits = yes | music_credits = yes | title1 = Рушнікі | lyrics1 = [[Вера Вярба]] | music1 = [[Мікалай Макаравіч Пятрэнка|Мікалай Пятрэнка]] | extra1 = | length1 = 2:53 | title2 = Скрыпяць мае лапці | lyrics2 = народныя | music2 = народная | extra2 = Уладзімір Мулявін | length2 = 3:06 | title3 = Ідзём-пайдзём удоль вуліцы | lyrics3 = народныя | music3 = народная | extra3 = | length3 = 3:17 | title4 = [[александрына (песня)|Александрына]] | lyrics4 = [[Пятрусь Броўка]] | music4 = Уладзімір Мулявін | extra4 = [[Леанід Леанідавіч Барткевіч|Леанід Барткевіч]] | length4 = 6:40 | title5 = Белая Русь ты мая | lyrics5 = [[Уладзімір Максімавіч Скарынкін|Уладзімір Скарынкін]] | music5 = Уладзімір Мулявін | extra5 = Уладзімір Мулявін | length5 = 2:38 }} ==Удзельнікі запісу== *[[Уладзімір Георгіевіч Мулявін|Уладзімір Мулявін]] *Валерый Мулявін *[[Уладзіслаў Людвігавіч Місевіч|Уладзіслаў Місевіч]] *[[Леанід Леанідавіч Барткевіч|Леанід Барткевіч]] *{{не перакладзена 5|валерый Канстанцінавіч Яшкін|Валерый Яшкін|ru|Яшкин, Валерий Константинович}} *[[Валянцін Мікалаевіч Бадзьяраў|Валянцін Бадзьяраў]] *[[Леанід Барысавіч Тышко|Леанід Тышко]] *{{не перакладзена 5|Аляксандр Сяргеевіч Дзямешка|Аляксандр Дзямешка|ru|Демешко, Александр Сергеевич}} ==Крытыка== Паводле меркавання музычнага крытыка [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Зміцера Падбярэзскага]], альбом вывеў беларускамоўную песню ў лідары савецкай эстрады:{{Цытата|Альбом насамрэч быў шмат у чым незвычайны для савецкай эстрады. Нясьмелыя спробы апрацовак народных песень у сучасным ключы ўжо сустракаліся, аднак ніхто, бадай, раней за Мулявіна не адважыўся гэтак сьмела спалучаць народную стыхію з актуальнымі на той час стылёвымі тэндэнцыямі рок-музыкі, не ставіў народныя мэлёдыі на такія акцэнтаваныя рытмовыя рэйкі. Плюс шматгалосьсе, якое вельмі хутка зробіцца проста фірмовым знакам калектыву.|аўтар=Зміцер Падбярэзскі}} Паводле меркавання музычнага журналіста [[Сяргей Будкін|Сяргея Будкіна]]:{{Цытата|Гэты альбом стварыў іншую Беларусь і шмат у каго нарадзіў тую Сапраўдную любоў да краіны. Ды пашану да сапраўднай музыкі, выкананай па-беларуску, без той навязьлівай савецкай дэкаратыўнасьці. Пра геніяльнасьць альбому сьведчыць яшчэ яго абсалютная своечасовасьць у сусьветным музычным кантэксьце, хоць цяжка даць веры, што Мулявін меў магчымасьць пазнаёміцца з тагачаснымі апошнімі здабыткамі шоў-індустрыі.|аўтар=Сяргей Будкін}} {{Зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *[http://www.pesnyary.com/album.1.html Альбом на афіцыйным сайце ВІА «Песняры»] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Песняры}} [[Катэгорыя:Альбомы «Песняроў»]] [[Катэгорыя:Альбомы 1971 года]] [[Катэгорыя:Альбомы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Дэбютныя альбомы]] l9f7wzhwnroh28qbvevzmhyz6fh0yfw 0 681076 5219572 3868248 2026-10-16T10:03:30Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя носьбіты */ 5219572 wikitext text/x-wiki '''Анджаліні''' — шматзначны тэрмін == Вядомыя носьбіты == * [[Даменіка Марыа Гаспара Анджаліні]] — італьянскі балетмайстар * [[Каэтан Ангіяліні|Гаэтана Анджаліні]] — архітэктар, педагог, езуіт, жыццё і творчасць якога звязаны з Беларуссю * [[Франчэска Анджаліні]] — перакладчык, літаратар, выкладчык Полацкага езуіцкага калегіума, езуіт * [[Юзаф Анджаліні]] — педагог, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі {{неадназначнасць}} 4l0o14x5258p272og0dg8fwkqgtrwta 0 691172 5219536 4749464 2026-10-16T07:45:41Z Autumndancer 168015 /* Прозвішча */ 5219536 wikitext text/x-wiki '''Берг''': == Прозвішча == * [[Аксель Іванавіч Берг]] (1893—1979) — савецкі радыехімік, інжынер-адмірал. * [[Альбан Берг]] — аўстрыйскі кампазітар. * [[Леў Сямёнавіч Берг]] (1876—1950) — савецкі заолаг. * [[Мікалай Канстанцінавіч Берг]] — урач. * [[Пол Берг]] (1926—2023) — амерыканскі біяхімік. * [[Рыхард Берг]] (1858—1919) — шведскі мастак. * [[Фёдар Фёдаравіч Берг]] (1793—1894) — рускі геадэзіст. == Тапонім == * [[Берг (возера)]] * [[Берг (камуна)]] {{неадназначнасць}} euy8gosgtfeqoxt2jq3695nqi1bou3k 10 695300 5219374 4560577 2026-10-15T21:20:07Z Pabojnia 135280 афармленне 5219374 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Лаўрэаты прэміі Вольфа па хіміі |загаловак = Лаўрэаты [[Прэмія Вольфа па хіміі|прэміі Вольфа па хіміі]] |стыль = |state = <includeonly>{{{state|autocollapse}}}</includeonly> |клас_цела = hlist hlist-items-nowrap |спіс1 = * [[Карл Джэрасі|Джэрасі]] (1978) * {{нп3|Герман Фрэнсіс Марк|Марк|ru|Марк, Герман Фрэнсис}} (1979) * [[Генры Эйрынг|Эйрынг]] (1980) * [[Джозеф Чат|Чат]] (1981) * [[Джон Чарлз Полані|Полані]] / [[Джордж Клод Пайментэл|Пайментэл]] (1982) * [[Герберт Гутоўскі|Гутоўскі]] / [[Хардэн Мак-Конэл|Мак-Конэл]] / [[Джон Во|Во]] (1983/84) * [[Рудольф Маркус|Маркус]] (1984/85) * [[Эліяс Джэймс Коры|Коры]] / [[Альберт Эшэнмозер|Эшэнмозер]] (1986) * [[Дэвід Чылтан Філіпс|Філіпс]] / {{нп3|Дэвід Мервін Блоў|Блоў|en|David M. Blow}} (1987) * {{нп3|Джошуа Джортнер|Джортнер|en|Joshua Jortner}} / {{нп3|Рафаэль Дэвід Левін|Левін|en|Raphael David Levine}} (1988) * {{нп3|Дуіліа Арыгоні|Арыгоні|en|Duilio Arigoni}} / {{нп3|Алан Раштан Батэрсбі|Батэрсбі|ru|Баттерсби, Алан Раштон}} (1989) * [[Рыхард Эрнст|Эрнст]] / {{нп3|Аляксандр Пайнс|Пайнс|en|Alexander Pines}} (1991) * [[Джон Попл|Попл]] (1992) * [[Ахмед Зевейл|Зевейл]] (1993) * [[Рычард Лернер|Лернер]] / [[Пітэр Шульц|Шульц]] (1994/95) * {{нп3|Гілберт Сторк|Сторк|en|Gilbert Stork}} / {{нп3|Сэмюэл Данішэфскі|Данішэфскі|en|Samuel J. Danishefsky}} (1995/96) * [[Герхард Эртль|Эртль]] / {{нп3|Габор Саморжай|Саморжай|en|Gabor A. Somorjai}} (1998) * {{нп3|Раймон Лем’ё|Лем’ё|en|Raymond U. Lemieux}} (1999) * {{нп3|Франк Альберт Котан|Котан|en|Frank Albert Cotton}} (2000) * [[Анры Каган|Каган]] / [[Рыёдзі Наёры|Наёры]] / [[Карл Бары Шарплес|Шарплес]] (2001) * [[Гары Баркус Грэй|Грэй]] (2004) * {{нп3|Рычард Зэйр|Зэйр|en|Richard N. Zare}} (2005) * [[Ада Ёнат|Ёнат]] / {{нп3|Джордж Фехер|Фехер|en|George Feher}} (2006/07) * [[Уільям Мёрнер|Мёрнер]] / [[Ален Бард|Бард]] (2008) * [[Сцюарт Райс|Райс]] / {{нп3|Дэн Цын’юнь|Дэн|ru|Дэн Цинъюнь}} / [[Кшыштаф Мацяшэўскі|Мацяшэўскі]] (2011) * {{нп3|Паўлас Алівізатас|Алівізатас|ru|Аливизатос, Павлос}} / {{нп3|Чарльз Лібер|Лібер|en|Charles M. Lieber}} (2012) * {{нп3|Роберт Лэнджэр|Лэнджэр|en|Robert S. Langer}} (2013) * {{нп3|Чы Хю Вонг|Вонг|en|Chi-Huey Wong}} (2014) * {{нп3|Кір'якас Нікалау|Нікалау|ru|Николау, Кирьякос}} / {{нп3|Сцюарт Шрайбер|Шрайбер|en|Stuart Schreiber}} (2016) * {{нп3|Роберт Бергман|Бергман|ru|Бергман, Роберт}} (2017) * {{нп3|Амар Ягхі|Ягхі|en|Omar M. Yaghi}} / {{нп3|Макота Фудзіта|Фудзіта|en|Makoto Fujita (chemist)}} (2018) * {{нп3|Стывен Бухвальд|Бухвальд|en|Stephen L. Buchwald}} / {{нп3|Джон Хартвіг|Хартвіг|en|John F. Hartwig}} (2019) * {{нп3|Леслі Лейзеровіц|Лейзеровіц|en|Leslie Leiserowitz}} / {{нп3|Меір Лахаў|Лахаў|en|Meir Lahav}} (2021) * [[Боні Баслер|Баслер]] / [[Каралін Бертоцы|Бертоцы]] / [[Бенджамін Крават|Крават]] (2022) * [[Чуан Хэ]] / [[Хіраакі Суга]] / [[Джэфры Келі|Келі]] (2023) |унізе = * [[:Шаблон:Лаўрэаты прэміі Вольфа (матэматыка)|Матэматыка]] * [[:Шаблон:Лаўрэаты прэміі Вольфа ў мастацтве|Мастацтва]] * [[:Шаблон:Лаўрэаты прэміі Вольфа па хіміі|Хімія]] * [[:Шаблон:Лаўрэаты прэміі Вольфа (фізіка)|Фізіка]] * [[:Шаблон:Лаўрэаты прэміі Вольфа па медыцыне|Медыцына]] * [[:Шаблон:Лаўрэаты прэміі Вольфа ў сельскай гаспадарцы|Сельская гаспадарка]] }}{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Вольфа па хіміі]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Лаўрэаты прэміі Вольфа|Хімія]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Хімія]] </noinclude> fu32d69irud517bczhn81z5si7ux35i 0 700786 5219182 4712820 2026-10-15T13:09:40Z M.L.Bot 261 5219182 wikitext text/x-wiki {{Газета}} '''Краязнаўчая газета''' — штотыднёвая газета, якая выдаецца з красавіка 2003 года, заснавана [[Беларускі фонд культуры|Беларускім фондам культуры]]. Галоўны рэдактар [[Максім Гальпяровіч]] (з 2022). У 2024 годзе рэгістрацыя газеты не была працягнута. На старонках выдання змяшчаюцца артыкулы мясцовых краязнаўцаў, прысвечаныя гісторыі і традыцыям рэгіёнаў Беларусі, даследаванні навукоўцаў пра гісторыю, этнаграфію, фальклор і архітэктуру, пра гістарычныя падзеі і асоб, тэксты пра вядомых дзеячаў з Беларусі. == Галоўныя рэдактары == * [[Уладзімір Гілеп]] — першы галоўны рэдактар (красавік 2003 -- 2021). * [[Уладзімір Пучынскі]] (2021 -- кастрычнік 2021). * [[Максім Гальпяровіч]] — (2022-2024). == Спасылкі == * [https://kazeta.by/ kazeta.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230116084041/https://kazeta.by/ |date=16 студзеня 2023 }} [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] 1tj1yxff0re468qd3autvzyfwu2q902 0 703038 5219542 5116718 2026-10-16T07:50:21Z 5219542 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |арыгінал={{lang-uk|полк Калиновського}} |подпіс = Эмблема палка Каліноўскага<br/><center>[[File:Полк Каліноўскага. Сьцяг.png|200px|border|]]<br>Сцяг палка Каліноўскага</center> |знакі_адрознення ={{Сцяг|Беларусь|БНР}} {{Сцяг|Украіна}} [[Файл:Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg|22px|«Пагоня»]] |войны=[[Расійска-ўкраінская вайна]] |падпарадкаванне=[[Файл:Emblem of the Ukrainian Armed Forces.svg|25px]] [[Узброеныя Сілы Украіны]] |памер= * ~60 чалавек (пачатак сакавіка 2022) * ~1000 чалавек(канец мая 2022) * ~300 чалавек (2023)<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32490477.html|title=Колькі беларускіх добраахвотнікаў ваюе ва Ўкраіне і дзе. Абноўлены гайд па ўсіх фармаваньнях|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|accessdate=2023-09-26}}</ref> * ~500 чалавек (2024) * ~200-350 чалавек (пачатак 2025) |цяперашні_камандзір =Рада камандзіраў палка Каліноўскага |вядомыя_камандзіры = * Павел Шурамей (2024-2025) * [[Дзяніс Прохараў]]<ref>{{Cite web|url=https://belsat.eu/programs/18-06-2022-belaruski-dobraahvotnik-z-pazyunym-kit-sem-gadou-zmagaetstsa-suprats-rasei/|title=Камандзір палка Каліноўскага пра бой у Бучы|website=[[Белсат]]}}</ref> (2022–2024) * [[Вадзім Кабанчук]], намеснік камандзіра * †[[Аляксей Мікалаевіч Скобля|Аляксей Скобля]], намеснік камандзіра<ref>[https://charter97.org/ru/news/2022/3/13/458940/ Под Киевом героической смертью погиб белорусский доброволец]</ref> |гады=з 2022 |у складзе=ГУР МА Украіны |тып=[[Сухапутныя войскі]] |уключае_ў_сябе= * батальён «Літвін»(да 2025-га) **ГЦУ Літвін(да 2025-га года) **падраздзялення 1514(да 2025) **- атрад «Атам»(да 2025) * батальён «Волат» **- ГЦУ «Волат» **БПЛА Волат(з 2025-га) **- падразделення «Малады фронт»(да 2025га) * батальён «Тэрор» (да жніўня 2022) **- ГЦУ «Тэрор»(да жніўня 2022) * батальён «Western» (дагэтуль батальён «Kaściuška») * медычная рота «POŬNAČ» * падраздзяленне БПЛА імя Мікіты Крыўцова(да 2025-га года) **- мінамётная батарэя(да 2025) **-разлік «Жнецы»(да 2025) *-Рота рэзерва Палка Каліноўскага (да 2024) *-Рота аховы Палка Каліноўскага (да 2025) *-Ремонтная рота(да 2024) *-Рота сувязі(да 2025) }} [[Файл:White-red-white flag of the Belarusian diaspora in Ukraine.svg|міні|[[Бела-чырвона-белы сцяг]] [[Беларусы Украіны|беларускай дыяспары Украіны]], з «[[Калюмны (герб)|Калюмнамі]]» ўпісанымі ў Трызуб, які таксама выкарыстоўвае полк імя Кастуся Каліноўскага<ref>{{Cite web|language=uk|url=https://mil.in.ua/uk/news/bilorusy-stvoryly-v-ukrayini-biloruskyj-dobrovolchyj-korpus/|title=Білоруси створили в Україні "Білоруський Добровольчий Корпус"|website={{iw|Мілітарний||uk}}|accessdate=2022-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|language=uk|url=https://shotam.info/v-ukaraini-z-iavyvsia-biloruskyy-dobrovolchyy-korpus-video/|title=В Україні з’явився «Білоруський Добровольчий Корпус» (ВІДЕО)|first=Дмитро|last=Журавель|website=ШоТам|date=2022-12-26|accessdate=2022-12-26}}</ref>.]] '''Полк Каліноўскага''' ({{lang-uk|полк Калиновського}}), да 21 мая 2022 года '''батальё́н імя́ Кастуся́ Каліно́ўскага''' ({{lang-uk|Батальйон імені Кастуся Калиновського}}) — вайсковае фарміраванне ў складзе [[Нацыянальная гвардыя Украіны|Нацыянальнай гвардыі Украіны]], створанае падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійска-ўкраінскай вайны 2022 года]] для абароны незалежнасці [[Украіна|Украіны]], у прыватнасці абароны [[Кіеў|Кіева]]. Складаецца з беларускіх добраахвотнікаў. Названы імем беларускага нацыянальнага героя [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]. Паводле ўласных заяў, полк не ўключаны ў [[Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны]], каб захаваць большую аўтаномію<ref>{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/how-belarusian-fighters-in-ukraine-evolved-into-prominent-force-against-russian-invasion/6512220.html|title=How Belarusian Fighters in Ukraine Evolved Into Prominent Force Against Russian Invasion|website=[[Голас Амерыкі]]|lang=en}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Узброеныя Сілы Украіны. Беларускі полк 1.jpg|міні|злева|Трэніроўка байцоў, 2022 год.]] [[Файл:Батальён імя Кастуся Каліноўскага. Нашыўка.jpg|міні|140пкс|справа|Нарукаўная нашыўка з Пагоняй.]] [[Файл:Узброеныя Сілы Украіны. Беларускі полк.jpg|міні|справа|268x268пкс|Добраахвотнікі палка.]] === Перадгісторыя === Беларускія добраахвотнікі ўдзельнічаюць у баявых дзеяннях на ўсходзе Украіны з вясны 2014 года<ref name=":0">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=154206|title=Тактычная група «Беларусь» аб'яднае беларускіх дабраахвотнікаў ва Украіне|author=Аляксандр Гелагаеў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2015-08-07|accessdate=2018-01-14}}</ref>. Група беларускіх добраахвотнікаў удзельнічала ў Баях за Пяскі, паблізу Данецкага аэрапорта ў ліпені 2014 года<ref name=":0" />. У тым жа годзе быў створаны [[Пагоня (атрад)|атрад «Пагоня»]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=http://espreso.tv/news/2014/07/08/uchast_v_ato_vizme_dobrovolchiy_zahin_bilorusiv_pahonya|title=Участь в АТО візьме добровольчий загін білорусів «Пагоня»|author=|website={{iw|Еспресо TV||uk}}|date=2014-07-08|accessdate=2018-01-14}}</ref>. У чэрвені 2015 года ўтворана [[тактычная група «Беларусь»]]<ref name=":0" />, якая ўдзельнічала ў баях за [[Аўдзііўка|Аўдзііўку]], [[Піскы (Ясынувацкі раён)|Піскы]], [[Валнаваха|Валнаваху]], [[Мар’інка|Мар’інку]]<ref name=":1">{{Cite news|author=Яна Стемпнєвич|title=Ян Мелнікау: Без вільної України не буде вільної Білорусі|url=http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675|website={{iw|Polskie Radio dla Zagranicy||uk}}|date=2017-02-21|accessdate=2018-01-14|language=uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118014501/http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675|archivedate=18 лістапада 2018|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675 |title=Архіўная копія |access-date=14 сакавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118014501/http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675 |archivedate=18 лістапада 2018 |url-status= }}</ref>. 28 сакавіка 2016 года ў [[Кіеў|Кіеве]] адкрыты [[Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну|помнік беларусам, загінулым за Украіну]] падчас падзей на [[Еўрамайдан]]е і [[Вайна на ўсходзе Украіны|расійска-украінскай вайны]]<ref>{{cite web|url=http://www.svaboda.org/content/article/27639730.html|title=Мэмарыяльны знак беларусам, якія загінулі за Ўкраіну, адкрыты ў Кіеве|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref>. На другі дзень расійскага ўварвання 2022 года быў створаны Цэнтр дапамогі беларускім добраахвотнікам пры {{нп5|Беларускі Дом|Беларускім Доме|pl|Białoruski Dom w Warszawie}} ў [[Варшава|Варшаве]]<ref>{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7819/Artykul/2941943,%D0%AD%D0%BC%D1%96%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B-%D0%B7-%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96-%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%8E%D1%86%D1%8C-%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%91%D0%BD%D1%83-%D1%96%D0%BC%D1%8F-%D0%9A-%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0|title=Эмігранты з Беларусі дапамагаюць Батальёну імя К. Каліноўскага|website=[[Беларуская служба Польскага радыё]]}}</ref>. Цэнтр узначаліў добраахвотнік Павел Кухта, які раней ужо браў удзел у вайне на Данбасе, брат [[Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў|Мікіты Крыўцова]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/programs/18-03-2022-belarusy-ab-yadnalisya-suprats-agresii-putsina/|title=Беларусы аб’ядналіся супраць агрэсіі Пуціна|website=[[Белсат]]}}</ref>. 3 сакавіка 2022 года беларускі добраахвотнік [[Ілля Хрэнаў|Ілля «Літвін»]], які ваяваў за Украіну з 2014 году атрымаў раненне ў баях за Бучу пад Кіевам, ад якога ён памёр у наступны дзень<ref>{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/2913610,%d0%92%d0%b0-%d0%a3%d0%ba%d1%80%d0%b0%d1%96%d0%bd%d0%b5-%d0%b7%d0%b0%d0%b3%d1%96%d0%bd%d1%83%d1%9e-%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%83%d1%81%d0%ba%d1%96-%d0%b4%d0%be%d0%b1%d1%80%d0%b0%d0%b0%d1%85%d0%b2%d0%be%d1%82%d0%bd%d1%96%d0%ba-%d0%86%d0%bb%d0%bb%d1%8f-%c2%ab%d0%9b%d1%96%d1%82%d0%b2%d1%96%d0%bd%c2%bb|title=Ва Украіне загінуў беларускі добраахвотнік Ілля «Літвін»|website=[[Беларуская служба Польскага радыё]]}}</ref>. === Фарміраванне батальёна імя Кастуся Каліноўскага === Пасля поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну, 9 сакавіка 2022 года беларускія добраахвотнікі заявілі пра аб’яднанне ў батальён Кастуся Каліноўскага<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/belarusy-stvaryli-batalyon-imya-kalinouskaga-dlya-abarony-kieva|title=Беларусы стварылі батальён імя Каліноўскага для абароны Кіева|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=09.03.2022}}</ref>. Да батальёна, сярод іншых, далучыліся сябры [[Тактычная група «Беларусь»|тактычнай групы «Беларусь»]], «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]» і «[[Моладзевы блок|Моладзевага блоку]]». 25 сакавіка 2022 года батальён увайшоў у склад [[Узброеныя Сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]]<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31771520.html|title = Батальён беларускіх добраахвотнікаў імя Каліноўскага ўвайшоў у склад Узброеных сіл Украіны |author = |authorlink = |date = 26-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.unian.net/war/belorusskiy-batalon-prines-prisyagu-i-voshel-v-sostav-vsu-video-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11760106.html|title=Белорусский батальон вошел в состав Вооруженных сил (видео)|website=[[УНІАН]]|lang=ru}}</ref>. 21 мая 2022 года батальён Кастуся Каліноўскага абвясціў пра фарміраванне беларускага палка імя Кастуся Каліноўскага, складам з батальёнаў «Ліцвін» і «Волат»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31861235.html|title = Батальён Кастуся Каліноўскага абвясьціў аб стварэньні аднайменнага палка |author = |authorlink = |date = 21-5-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У ліпені стала вядома пра трэці батальён палка — «Тэрор»<ref>{{cite web|url = https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/3003114,%d0%9f%d0%be%d0%bb%d0%ba-%d0%9a%d0%b0%d0%bb%d1%96%d0%bd%d0%be%d1%9e%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%b3%d0%b0-%d1%84%d0%b0%d1%80%d0%bc%d1%83%d0%b5-%d1%82%d1%80%d1%8d%d1%86%d1%96-%d0%b1%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d1%91%d0%bd|title = Полк Каліноўскага фармуе трэці батальён |author = |authorlink = |date = 18-7-2022|website = [[Беларуская служба Польскага радыё]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>, які 19 жніўня адасобіўся ад палка з захаваннем наймення<ref>{{cite web|url = https://kalinouski.org/news/news-2022-08-15-1887/|title = Адасабленне батальёна "Тэрор" |author = |authorlink = |date = 19-8-2022|website = kalinouski.org|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Байцы батальёна «Волат» бралі актыўны ўдзел у абароне [[Севераданэцк]]а<ref>{{cite web|url = https://charter97.org/ru/news/2022/6/25/503945/|title = Бойцы батальона «Волат» полка имени Калиновского защищали Северодонецк |author = |authorlink = |date = 25-6-2022|website = charter97.org|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 26 чэрвеня пад [[Лісічанск]]ам загінула або трапіла ў палон шэсць каліноўцаў<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/294529|title = З-пад Лісічанска не вярнуліся шэсць беларусаў-каліноўцаў. Апошнім паведамленнем было: «На нас едзе танк. Адпрацаваў па ім» |author = |authorlink = |date = 6-7-2022|website = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Сярод загінулых камандзір батальёна «Волат» [[Іван Генадзевіч Марчук|Іван Марчук (пазыўны «Брэст»)]]<ref name=brest>{{cite web|url = https://nashaniva.com/294857|title = «Я паставіў на кон усё». Апошняе інтэрв'ю з Іванам «Брэстам», які загінуў каля Лісічанска |author = |authorlink = |date = 6-7-2022|website = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У палон трапілі Ян Дзюрбейка (пазыўны «Тромблі») і Сяргей Дзёгцеў (пазыўны «Клешч»)<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/29-07-2022-zaginuu-baets-batalyona-volat-palka-kalinouskaga/|title=Загінуў баец батальёна «Волат» палка Каліноўскага|website=[[Белсат]]}}</ref>. У кастрычніку 2022 года стала вядома, што каманда аэраразведкі [[Беларускі полк «Пагоня»|беларускага палка «Пагоня»]] перайшла да палка Каліноўскага<ref>{{cite web|url=https://news.zerkalo.io/life/24725.html|title=«Мы понимаем, что будем бок о бок вести боевые действия в Беларуси». Полк «Пагоня» прокомментировал переход части бойцов к калиновцам|website=[[Zerkalo.io]]|lang=ru}}</ref>. 19 лістапада 2022 года стала вядома, што ў палку Каліноўскага з’явілася падраздзяленне БПЛА імя [[Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў|Мікіты Крыўцова]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/303502|title=У палку Каліноўскага з’явілася падраздзяленне БПЛА імя Мікіты Крыўцова|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 24 лістапада 2022 года [[Еўрапарламент]] прыняў рэзалюцыю, у якой выказаў падтрымку палку Каліноўскага<ref>[https://charter97.org/be/news/2022/11/24/525552/ Рэзалюцыя Еўрапарламента: Лукашэнка павінен паўстаць перад трыбуналам]</ref>. 25 верасня 2023 года стала вядома, што полк Каліноўскага стварае новы батальён Western. У яго склад ужо ўвайшлі афіцэры краін НАТА і прафесійныя іншаземцы з баявым досведам<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/sumezhzha/polk-kalinouskaga-stvarae-novy-batal/ |title=Полк Каліноўскага стварае новы батальён Western |website=[[Беларускае Радыё Рацыя]] |access-date=26 верасня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926201932/https://www.racyja.com/sumezhzha/polk-kalinouskaga-stvarae-novy-batal/ |archivedate=26 верасня 2023 |url-status=dead }}</ref>.<!-- Не злоўжывайце Вялікімі Літарамі, полк, батальён, група ў сказе пішуцца з радковай літары. --> == Вядомыя байцы == * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартыўна-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра батальёна<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/in-focus/13-04-2022-miru-ne-budze-nikoli-pakul-isnue-takaya-groznaya-imperyya-yak-raseya-zabity-yashche-adzin-belarus/|title=«Міру не будзе ніколі, пакуль існуе такая грозная імперыя, як Расея». Забіты яшчэ адзін беларус|website=[[Белсат]]}}</ref> * [[Павел Кулажанка]] — блогер Exomon, удзельнік руху «Супраціў»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31763738.html|title =«Гэта будзе армія, якая пазьней вызваліць Беларусь». Былы беларускі АМАПавец стаў добраахвотнікам ва Ўкраіне|author = Дзьмітры Гурневіч|authorlink = |date = 22-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. * [[Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч|Дзяніс Урбановіч]] — беларускі [[грамадскі дзеяч]]. Старшыня грамадскага аб’яднання «[[Малады Фронт]]»<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31740726.html|title=«Верым, што пераможам Расею, а пасля вызвалім Беларусь». У беларускую роту тэрабароны Ўкраіны запісаліся сямёра маладафронтаўцаў|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref> * [[Павел Антонавіч Шурмей|Павел Шурмей]] — беларускі вясляр<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=TIwGLOTtpjQ Павел Шурмей: Путин и его холуй Лукашенко должны ответить! | Украина война беларусы добровольцы]</ref> * [[Сяргей Бяспалаў]] — беларускі блогер<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/25377326.html|title=Адміністратар суполкі «Мая краіна Беларусь» выратаваўся праз вакно|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=65a5_aLc6gI&feature=youtu.be Сергій Беспалов про мотивацію іноземних добровольців боронити Україну від загарбників]</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/03/24/world/europe/ukraine-belarus-russia-exiles.html|title=Belarusian Exiles in Ukraine Join the Fight Against a Common Foe: Russia|website=[[The New York Times]]|date=2022.03.24|lang=en}}</ref> * [[Ян Рудзік]] — беларускі блогер, былы удзельнік каманды [[Nexta]]<ref>{{cite web|url=https://racyja.com/by/palityka/jan-rudzik-vazna-ne-stracic-kaardynacyjnuju-radu/|title=Ян Рудзік: Важна не страціць Каардынацыйную раду|website=[[Беларускае Радыё Рацыя]]}}</ref> * [[Аляксандр Руткевіч]] — актывіст [[Моладзевы блок|Моладзевага блоку]]<ref>{{Cite web |url=https://mediazonaby.com/article/2022/03/27/battalion |title=«Это возможность вернуться домой и чтобы люди были свободны». Беларусы из батальона имени Кастуся Калиновского объясняют, почему и за что они пошли воевать |lang=ru}}</ref> * [[Яўген Міхасюк]] — беларускі грамадскі дзеяч, экс-старшыня Рады [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=285591|title=«Украінцы жартуюць: не хвалюйцеся, зараз вызвалім сябе, пойдзем ратаваць вас». Пагутарылі з беларусам, які запісаўся ў тэрытарыяльную абарону Украіны|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref> * [[Аляксей Уладзіміравіч Лазараў|Аляксей Лазараў]] — беларускі грамадскі дзеяч, экс-актывіст [[Моладзевы блок|Моладзевага блоку]]<ref>https://charter97.org/be/news/2022/3/21/460060/</ref> <!--Па спасылцы нічога няма, што ён у палку, і яна не можа быць крыніцай для ўключэння ў спіс вядомы байцоў палка, просто не стаўце яе. І дзе націск, СуслОў ці СУслаў? * [[Павел Суслоў]] — былы амапавец з Гомеля, пазыўны «Волат»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/omon-shagaet-vperedi.html|title=В полку ППСМ УВД Гомельского облисполкома кадровые перемены|website=[[СБ. Беларусь сегодня]]|website=www.sb.by|date=2015-07-28|access-date=2024-05-20}}</ref>--> == Загінулыя байцы == [[Файл:Іван Марчук з мянушкай "Брэст".jpg|міні|злева|[[Іван Генадзевіч Марчук|Іван Марчук, пазыўны «Брэст»]].]] {{гл. таксама|Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну}} 13 сакавіка 2022 года пад Кіевам загінуў камандзір групы батальёна [[Аляксей Мікалаевіч Скобля|Аляксей Скобля]] (пазыўным «Тур», 31 год)<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/13-03-2022-pd-kievam-zaginuu-belaruski-dobraahvotnik/|title=Пад Кіевам загінуў беларускі добраахвотнік|website=[[Белсат]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31751102.html|title=Ва Ўкраіне загінуў беларус, які служыў у элітным украінскім атрадзе|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=13.03.2022}}</ref> 26 сакавіка ад баявога ранення каля горада [[Ірпінь]] загінуў баец батальёна [[Зміцер Апанасовіч]] (пазыўны «Тэрор», 32 года). У гэты дзень батальён знішчыў тры расійскія БМП, аднак Апанасовіч атрымаў цяжкае раненне і загінуў<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31771977.html|title=Загінуў баец батальёна Кастуся Каліноўскага|author=|authorlink=|date=26-3-2022|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language=|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31781704.html|title=Служыў у 38-й дэсантнай брыгадзе, снайпэр, ваяр. Хто такі беларус Зьміцер «Тэрор» Апанасовіч, які загінуў ва Ўкраіне|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=1 красавіка 2022}}</ref>. 16 мая батальён імя Кастуся Каліноўскага паведаміў пра смяротнае раненне камандзіра роты батальёна [[Павел Суслаў|Паўла «Волата»]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/16-05-2022-va-ukraine-zaginuu-belaruski-dobraahvotnik/|title=Ва Украіне загінуў беларускі добраахвотнік|website=[[Белсат]]}}</ref> падчас вызвалення ўкраінскага сяла. 26 чэрвеня ў баях пад [[Лысычанск|Лісічанскам]] загінуў камандзір батальёна «Волат» [[Іван Генадзевіч Марчук|Іван «Брэст»]]<ref name=brest/>. Імаверна, тым днём таксама загінулі [[Васіль Парфянкоў]] («Сябро»), Васіль Грудовік («Атам») і Вадзім Шатроў («Папік»)<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/08-07-2022-polk-kalinouskaga-vystupiu-z-zayavaj-pa-stratah-imaverna-troe-vayarou-zaginuli/|title=Полк Каліноўскага выступіў з заявай па стратах, імаверна, трое ваяроў загінулі|website=[[Белсат]]}}</ref>. 28 ліпеня 2022 падчас аперацыі па вызваленні ўкраінскага сяла загінуў баец батальёна «Волат» імя і абставіны смерці якога не агалошваюць на просьбу сваякоў<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/29-07-2022-zaginuu-baets-batalyona-volat-palka-kalinouskaga/|title=Загінуў баец батальёна «Волат» палка Каліноўскага|website=[[Белсат]]}}</ref>. == Прысяга батальёна імя Кастуся Каліноўскага == {{ external media | width = 210px | align = right | video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=0kbPs1QYY10 Прысяга вернасьці] }} 25 сакавіка ў [[Дзень Волі]] байцы батальёна імя Кастуся Каліноўскага прынялі прысягу. Тэкст прысягі на беларускай мове быў напісаны самімі добраахвотнікамі<ref>{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/2927762,%d0%91%d0%b0%d0%b9%d1%86%d1%8b-%d0%b1%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d1%91%d0%bd%d0%b0-%d0%9a%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%83%d1%81%d1%8f-%d0%9a%d0%b0%d0%bb%d1%96%d0%bd%d0%be%d1%9e%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%b3%d0%b0-%d0%bf%d1%80%d1%8b%d0%bd%d1%8f%d0%bb%d1%96-%d0%bf%d1%80%d1%8b%d1%81%d1%8f%d0%b3%d1%83-%d0%92%d0%86%d0%94%d0%ad%d0%90|title=Байцы батальёна Кастуся Каліноўскага прынялі прысягу (ВІДЭА)|website=[[Беларуская служба Польскага радыё]]}}</ref>. {{пачатак цытаты}}Беларусь, маці мая Радзіма. Клянуся вызваляць і бараніць цябе там дзе знаходжуся зараз і куды прывядзе мяне лёс твайго вызвалення. Біцца да перамогі за тваю свабоду. Як біліся нашыя продкі з ардынскім прыгнётам маскавітаў [[Бітва пад Оршай (1514)|пад Оршай]], [[Аблога Смаленска (1609—1611)|Смаленскам]], [[Бітва пад Палонкай|Палонкай]]. Бяслітасна гнаць бязродных апрычнікаў з зямель тваіх. Як гналі ваяры [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і беларускай [[Шляхта|шляхты]], касінеры [[Тадэвуш Касцюшка|Касцюшкі]] і паўстанцы [[Кастусь Каліноўскі|Каліноўскага]], [[Узброеныя сілы Беларускай Народнай Рэспублікі|жаўнеры Народнай Рэспублікі]] і партызаны Супраціву. Бараніць кроў тваё нацыі, моц тваёй зямлі і Боскі дух твайго існавання. У шэрагах вольных братоў і ў палоне. На Айчыне і ў выгнанні. І ў баі і ў падполлі. Няхай рукі мае сціскаюць зброю, пакуль шыбеніцы не скончаць сціскаць шыі сыноў Тваіх. Няхай лязгат майго затвору не сціхае, пакуль чутны лязгат кратаў за спінамі герояў тваіх. Няхай хопіць мне жыцця, каб адпомсціць за ўсіх закатаваных, згвалтаваных і забітых дзяцей Тваіх. Да астатняга пляску рэк Тваіх у маіх вачах. Пакуль будзе чутны тупат «[[Пагоня|Пагоні]]» ў сэрцы маім. Жыць з табою, памерці за цябе, і адрадзіць веліч тваю. Жыве Беларусь! Жыве вечна!{{канец цытаты}} == Рэакцыя == [[Файл:Батальён імя Кастуся Каліноўскага. Лагатып 1.jpg|міні|злева|252x252пкс|Патч з эмблемай палка Каліноўскага.]] Лідарка беларускага дэмакратычнага руху [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] падтрымала стварэнне батальёна, адзначыўшы што «''ўсё больш і больш людзей з Беларусі далучаюцца, каб дапамагчы ўкраінцам абараняць сваю краіну''»<ref>{{cite web|url = https://twitter.com/tsihanouskaya/status/1502954739176194055|title = Sviatlana Tsikhanouskaya in Twitter|author = |authorlink = |date = 13-3-2022|website = Twitter|language = en|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]], які ў канфлікце падтрымлівае [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]], крытычна выказаўся пра батальён: «''Крычаць усюды „Не — вайне, не — вайне!“, а фармуюць батальёны са звар’яцелых грамадзян. А пад гэта просяць грошы''»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31753976.html|title = Лукашэнка адрэагаваў на ўтварэньне ва Ўкраіне беларускага батальёну імя Кастуся Каліноўскага |author = |authorlink = |date = 15-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = be-x-old|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 26 сакавіка 2022 года намеснік кіраўніка [[Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй|ГУБАЗіК]] МУС Беларусі [[Міхаіл Бедункевіч]] заявіў, што на 50 чалавек з батальёна імя Кастуся Каліноўскага ў [[Беларусь|Беларусі]] заведзеная крымінальная справа за ўдзел ва ўзброеным канфлікце на тэрыторыі замежнай дзяржавы (ч. 3 арт. 361 Крымінальнага кодэкса)<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31772634.html|title = ГУБАЗіК завёў крымінальную справу супраць байцоў батальёну імя Каліноўскага |author = |authorlink = |date = 27-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Па словах групы [[Кіберпартызаны]], якая дапамагае правяраць добраахвотнікаў, у полк Каліноўскага хацелі ўступіць мінімум чатыры супрацоўнікі спецслужбаў<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/u-polk-kalinouskaga-haceli-ustupic-minimum-chatyry-supracouniki-specsluzhbau|title = У полк Каліноўскага хацелі ўступіць мінімум чатыры супрацоўнікі спецслужбаў |author = |authorlink = |date = 27-6-2022|website = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У верасні таго ж года [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]] прызнала інтэрнэт-рэсурсы палка [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]<ref>{{cite web|url=https://reform.news/330704-mvd-priznalo-jekstremistskimi-formirovanijami-resursy-polka-kalinovskogo-telegram-kanaly-dvizh-i-basta|title=МВД признало экстремистскими формированиями ресурсы Полка Калиновского, телеграм-каналы «Движ» и «Баста!»|website=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. 19 кастрычніка 2023 года ўлады [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] прызналі словазлучэнне «Полк Каліноўскага» і лацінскімі літарамі «Polk Kalinouskaha» экстрэмісцкімі матэрыяламі<ref>{{Cite web|url=https://vitebskspring.org/vyasna/13126-polk-kalinouskaha-adniesli-da-ekstremisckich-materyialau-zatrymanni-nie-spyniaiucca-chronika-pierasliedu-25-kastrycnika|title="Полк Каліноўскага" - аднеслі да "экстрэмісцкіх" матэрыялаў, затрыманні не спыняюцца: хроніка пераследу 25 кастрычніка - Віцебская вясна|website=vitebskspring.org|access-date=2023-10-25}}</ref>. 25 верасня 2024 года [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь]] прызнаў Полк Каліноўскага тэрарыстычнай арганізацыяй<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/352034|title=Вярхоўны Суд прызнаў тэрарыстычнай арганізацыяй Полк імя Кастуся Каліноўскага|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 26 красавіка 2022 года радца Офіса Прэзідэнта Украіны [[Аляксей Мікалаевіч Арастовіч|Аляксей Арастовіч]] заявіў, што батальён ''«адна з самых баяздольных часцей Узброеных сілаў Украіны. Чым могуць ганарыцца беларусы — дык гэта сваімі землякамі. Як змагаюцца беларусы — дай Бог змагацца іншым сілам»''<ref>{{cite web|url = https://charter97.org/ru/news/2022/4/26/465068/|title = Алексей Арестович: Так, как сражаются белорусы, дай Бог сражаться многим |author = |authorlink = |date = 26-4-2022|website = charter97.org|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У жніўні 2022 года [[старшыня Рады БНР]] [[Івонка Сурвіла]] ў звароце да каліноўцаў патлумачыла<ref>{{cite web|url = https://www.racyja.com/palityka/palku-kalinouskaga-uruchyli-stsyag-ad-im/|title = Палку Каліноўскага ўручылі сцяг ад імя Рады БНР|date = 09-8-2022|website = [[Беларускае Радыё Рацыя]]|archiveurl = https://web.archive.org/web/20221003163810/https://www.racyja.com/palityka/palku-kalinouskaga-uruchyli-stsyag-ad-im/|archivedate = 3 кастрычніка 2022|url-status = dead}}</ref>: {{Цытата|Я захопленая вашаю адвагаю і вашай верай у найбольшую чалавечую каштоўнасьць, якою ёсьць Свабода, — гаворыцца ў звароце. — Бароніце вы яе для ўсіх нас. Змагаецеся сёньня з самым лютым ворагам ня толькі Ўкраіны, але і беларускага народу. Гэты вораг — расейская імпэрыя, якая стагодзьдзямі зьнішчала імкненьне народаў да свабоды, да волі, да незалежнасьці.}} У кастрычніку 2022 года палітык і грамадскі дзеяч [[Зянон Пазняк]] прызнаў полк Каліноўскага адзінай сілай, якая можа нешта вырашыць<ref>{{cite web|url = https://belsat.eu/news/04-10-2022-polk-kalinouskaga-adzinaya-arganizavanaya-sila-yakaya-mozha-neshta-vyrashyts-interv-yu-z-zyanonam-paznyakom/|title = Полк Каліноўскага – адзіная арганізаваная сіла, якая можа нешта вырашыць. Інтэрв’ю з Зянонам Пазняком |author = |authorlink = |date = 4-10-2022|website = [[Белсат]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У 2025 годзе пецярых удзельнікаў Палка Каліноўскага беларускія ўлады завочна прыгаварылі да працяглых турэмных тэрмінаў і буйных штрафаў<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/366544|title=Вынеслі буйныя завочныя прысуды групе байцоў-каліноўцаў — аж да 20 гадоў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. У 2026 годзе падобныя завочныя прысуды вынеслі яшчэ пецярым байцам палка, у тым ліку [[Павел Антонавіч Шурмей|Паўлу Шурмею]], [[Дзяніс Прохараў|Дзянісу Прохараву]] і [[Вадзім Міхайлавіч Кабанчук|Вадзіму Кабанчуку]]<ref>{{Cite web |url=https://reform.news/pjaterym-kalinovcam-vynesli-prigorovory-ot-12-do-25-let-kolonii |title=Пятерым калиновцам вынесли пригороворы от 12 до 25 лет колонии |website=[[Reform.news]] |lang=ru}}</ref>. == Узнагароды == 12 красавіка 2022 года Аляксей Скобля, намеснік камандзіра таго часу батальёна імя Кастуся Каліноўскага, быў узнагароджаны медалём «[[Герой Украіны]]» пасмяротна<ref>{{cite web|url = https://www.president.gov.ua/documents/2332022-42101|title = УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №233/2022 |author = |authorlink = |date = 12-4-2022|publisher = president.gov.ua|language =uk |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 17 чэрвеня 2022 года байцы палка імя Кастуся Каліноўскага атрымалі дзяржаўныя ўзнагароды «За бойові заслуги», а таксама «Україна понад усе». Адзін з добраахвотнікаў — Зміцер Апанасовіч — узнагароджаны медалём «За бойові заслуги» пасмяротна<ref>{{cite web|url = https://belsat.eu/news/17-06-2022-bajtsy-palka-kalinouskaga-atrymali-dzyarzhaunyya-ukrainskiya-uznagarody/|title = Байцы палка Каліноўскага атрымалі дзяржаўныя ўкраінскія ўзнагароды |author = |authorlink = |date = 17-6-2022|website = [[Белсат]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 1 лютага 2023 года [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] узнагародзіла 22 вайскоўцаў палка імя Кастуся Каліноўскага [[Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР)|медалём за баявыя заслугі]]. Афіцыйнае ўручэнне медалёў адбылося 9 сакавіка 2023 года і стала першай вядомай цырымоніяй уручэння беларускіх дзяржаўных узнагарод за адвагу на полі бою з часоў Рэчы Паспалітай<ref name="radabnr">{{cite web|url=https://www.radabnr.org/military-virtue-medal/|title=Медаль БНР за баявыя заслугі|website=[[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]|date=13.3.2023}}</ref>. 8 верасня 2023 года, на [[Дзень беларускай вайсковай славы]], Рада БНР узнагародзіла 14 беларускіх добраахвотнікаў, сярод якіх сем байцоў палка Каліноўскага<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/rada-bnr-uznagarodzila-14-belaruskikh-dobraakhvotnikau-yakiya-vayuyuc-va-ukraine|title=Рада БНР узнагародзіла 14 беларускіх добраахвотнікаў, якія ваююць ва Украіне|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}</ref>. [[Аляксей Скобля]], Іван Марчук, Васіль Парфянкоў, Васіль Грудовік, Зьміцер Апанасовіч, Вадзім Шатроў пасмяротна ўзнагароджаны [[Медаль ордэна Пагоні|Медалём Ордэна Пагоні]] ад Рады БНР, [[Міраслаў Лазоўскі]] таксама пасмяротна — [[Ордэн Зялезнага Рыцара|Ордэнам Жалезнага рыцара]]<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32474935.html|title=Рада БНР пасьмяротна ўзнагародзіла Міраслава Лазоўскага ордэнам Жалезнага рыцара|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=25.06.2023}}</ref>. == Памяць == У сакавіку 2022 года Юрый Стыльскі з гурта «[[Дай Дарогу!]]» напісаў песню, прысвечаную беларускім добраахвотнікам з батальёна імя Кастуся Каліноўскага<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/yuryy-stylski-napisau-pesnyu-prysvechanuyu-belaruskim-dobraahvotnikam|title = Юрый Стыльскі напісаў песню, прысвечаную беларускім добраахвотнікам |author = |authorlink = |date = 14-3-2022|website = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У чэрвені 2022 года беларуская спявачка [[Маргарыта Ляўчук]] выпусціла песню «Прайду няўхільна цяжкі шлях», прысвечаную ваярам-каліноўцам<ref>[https://charter97.org/be/news/2022/6/7/501611/ Маргарыта Ляўчук выпусціла кліп, прысвечаны героям нашага часу], [[Хартыя'97]], 7 чэрвеня 2022 г.</ref>. У аснове песні вершы Радзівона Батуліна, аўтар музыкі — Канстанцін Яськоў, рэжысёр кліпа — Арцём Лобач. У красавіку 2022 года стала вядома, што вуліцу Віцебскую ў горадзе [[Роўна]] пераназавуць у вуліцу Каліноўскага — у гонар добраахвотніцкага батальёна<ref>{{cite web|url = https://belsat.eu/news/05-04-2022-u-rouna-z-yavitstsa-vulitsa-kastusya-kalinouskaga/|title = У Роўне з’явіцца вуліца Кастуся Каліноўскага |author = |authorlink = |date = 05-04-2022|website = [[Белсат]]|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 28 чэрвеня 2022 года стала вядома, што вуліцу імя Аляксандра Пушкіна ў горадзе [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкі]] пераназавуць у гонар [[Аляксей Мікалаевіч Скобля|Аляксея Скоблі]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/28-06-2022-u-hmyalnitskim-vulitsu-pushkina-nazavuts-u-gonar-belarusa-kalinoutsa-alyakseya-skobli/|title=У Хмяльніцкім вуліцу Пушкіна назавуць у гонар беларуса-каліноўца Аляксея Скоблі|website=[[Белсат]]}}</ref>. == Гл. таксама == * [[1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь»]] * [[Беларускі добраахвотніцкі корпус]] * [[Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну]] * [[Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны]] * [[Легіён «Свабода Расіі»]] * [[Рускі добраахвотніцкі корпус]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Kastuś Kalinoŭski Battalion}} * {{Cite web|url=https://euroradio.fm/belarusy-stvaryli-batalyon-imya-kalinouskaga-dlya-abarony-kieva|title=Беларусы стварылі батальён імя Каліноўскага для абароны Кіева|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=09.03.2022}} * [https://charter97.org/ru/news/2022/3/9/458317/ В Украине белорусы создали отдельный батальон им. Калиновского] * ''APPLEBAUM A.'' [https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=lkh&AN=159121081&site=eds-live&scope=site The Kalinouski Regiment]. ''Atlantic''. 2022;330(3):38-43. Accessed September 25, 2023. {{Беларусь і расійска-ўкраінская вайна}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Полк Каліноўскага| ]] [[Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна]] [[Катэгорыя:Вайна на ўсходзе Украіны]] [[Катэгорыя:Кастусь Каліноўскі]] gphpzwh6n5cv93q5tmvx1j1hwlgl3p5 5219550 5219542 2026-10-16T08:06:02Z 5219550 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |арыгінал={{lang-uk|полк Калиновського}} |подпіс = |знакі_адрознення ={{Сцяг|Беларусь|БНР}} {{Сцяг|Украіна}} [[Файл:Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg|22px|«Пагоня»]] |войны=[[Расійска-ўкраінская вайна]] |падпарадкаванне=[[Файл:Emblem of the Ukrainian Armed Forces.svg|25px]] [[Узброеныя Сілы Украіны]] |памер= * ~60 чалавек (пачатак сакавіка 2022) * ~1000 чалавек (канец мая 2022) * ~300 чалавек (2023)<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32490477.html|title=Колькі беларускіх добраахвотнікаў ваюе ва Ўкраіне і дзе. Абноўлены гайд па ўсіх фармаваньнях|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|accessdate=2023-09-26}}</ref> * ~500 чалавек (2024) * ~200-350 чалавек (пачатак 2025) |цяперашні_камандзір =Рада камандзіраў палка Каліноўскага |вядомыя_камандзіры = * Павел Шурамей (2024-2025) * [[Дзяніс Прохараў]]<ref>{{Cite web|url=https://belsat.eu/programs/18-06-2022-belaruski-dobraahvotnik-z-pazyunym-kit-sem-gadou-zmagaetstsa-suprats-rasei/|title=Камандзір палка Каліноўскага пра бой у Бучы|website=[[Белсат]]}}</ref> (2022–2024) * [[Вадзім Кабанчук]], намеснік камандзіра * †[[Аляксей Мікалаевіч Скобля|Аляксей Скобля]], намеснік камандзіра<ref>[https://charter97.org/ru/news/2022/3/13/458940/ Под Киевом героической смертью погиб белорусский доброволец]</ref> |гады=з 2022 |у складзе=ГУР МА Украіны |тып=[[Сухапутныя войскі]] |уключае_ў_сябе= * батальён «Літвін»(да 2025) **ГЦУ Літвін (да 2025) ** падраздзяленне 1514 (да 2025) **- атрад «Атам» (да 2025) * батальён «Волат» **- ГЦУ «Волат» ** БПЛА Волат (з 2025) **- падразделення «Малады фронт» (да 2025) * батальён «Тэрор» (да жніўня 2022) **- ГЦУ «Тэрор» (да жніўня 2022) * батальён «Western» (цяпер батальён «Kaściuška») * медычная рота «POŬNAČ» * падраздзяленне БПЛА імя Мікіты Крыўцова (да 2025) **- мінамётная батарэя (да 2025) **- разлік «Жняцы» (да 2025) *- рота рэзерва палка Каліноўскага (да 2024) *- рота аховы палка Каліноўскага (да 2025) *- рамонтная рота (да 2024) *- рота сувязі (да 2025) }} [[Файл:White-red-white flag of the Belarusian diaspora in Ukraine.svg|міні|[[Бела-чырвона-белы сцяг]] [[Беларусы Украіны|беларускай дыяспары Украіны]], з «[[Калюмны (герб)|Калюмнамі]]» ўпісанымі ў Трызуб, які таксама выкарыстоўвае полк імя Кастуся Каліноўскага<ref>{{Cite web|language=uk|url=https://mil.in.ua/uk/news/bilorusy-stvoryly-v-ukrayini-biloruskyj-dobrovolchyj-korpus/|title=Білоруси створили в Україні "Білоруський Добровольчий Корпус"|website={{iw|Мілітарний||uk}}|accessdate=2022-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|language=uk|url=https://shotam.info/v-ukaraini-z-iavyvsia-biloruskyy-dobrovolchyy-korpus-video/|title=В Україні з’явився «Білоруський Добровольчий Корпус» (ВІДЕО)|first=Дмитро|last=Журавель|website=ШоТам|date=2022-12-26|accessdate=2022-12-26}}</ref>.]] '''Полк Каліноўскага''' ({{lang-uk|полк Калиновського}}), да 21 мая 2022 года '''батальё́н імя́ Кастуся́ Каліно́ўскага''' ({{lang-uk|Батальйон імені Кастуся Калиновського}}) — вайсковае фарміраванне ў складзе [[Нацыянальная гвардыя Украіны|Нацыянальнай гвардыі Украіны]], створанае падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійска-ўкраінскай вайны 2022 года]] для абароны незалежнасці [[Украіна|Украіны]], у прыватнасці абароны [[Кіеў|Кіева]]. Складаецца з беларускіх добраахвотнікаў. Названы імем беларускага нацыянальнага героя [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]. Паводле ўласных заяў, полк не ўключаны ў [[Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны]], каб захаваць большую аўтаномію<ref>{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/how-belarusian-fighters-in-ukraine-evolved-into-prominent-force-against-russian-invasion/6512220.html|title=How Belarusian Fighters in Ukraine Evolved Into Prominent Force Against Russian Invasion|website=[[Голас Амерыкі]]|lang=en}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Узброеныя Сілы Украіны. Беларускі полк 1.jpg|міні|злева|Трэніроўка байцоў, 2022 год.]] [[Файл:Батальён імя Кастуся Каліноўскага. Нашыўка.jpg|міні|Нарукаўная нашыўка з Пагоняй.]] [[Файл:Узброеныя Сілы Украіны. Беларускі полк.jpg|міні|Добраахвотнікі палка.]] === Перадгісторыя === Беларускія добраахвотнікі ўдзельнічаюць у баявых дзеяннях на ўсходзе Украіны з вясны 2014 года<ref name=":0">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=154206|title=Тактычная група «Беларусь» аб'яднае беларускіх дабраахвотнікаў ва Украіне|author=Аляксандр Гелагаеў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2015-08-07|accessdate=2018-01-14}}</ref>. Група беларускіх добраахвотнікаў удзельнічала ў Баях за Пяскі, паблізу Данецкага аэрапорта ў ліпені 2014 года<ref name=":0" />. У тым жа годзе быў створаны [[Пагоня (атрад)|атрад «Пагоня»]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=http://espreso.tv/news/2014/07/08/uchast_v_ato_vizme_dobrovolchiy_zahin_bilorusiv_pahonya|title=Участь в АТО візьме добровольчий загін білорусів «Пагоня»|author=|website={{iw|Еспресо TV||uk}}|date=2014-07-08|accessdate=2018-01-14}}</ref>. У чэрвені 2015 года ўтворана [[тактычная група «Беларусь»]]<ref name=":0" />, якая ўдзельнічала ў баях за [[Аўдзііўка|Аўдзііўку]], [[Піскы (Ясынувацкі раён)|Піскы]], [[Валнаваха|Валнаваху]], [[Мар’інка|Мар’інку]]<ref name=":1">{{Cite news|author=Яна Стемпнєвич|title=Ян Мелнікау: Без вільної України не буде вільної Білорусі|url=http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675|website={{iw|Polskie Radio dla Zagranicy||uk}}|date=2017-02-21|accessdate=2018-01-14|language=uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118014501/http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675|archivedate=18 лістапада 2018|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675 |title=Архіўная копія |access-date=14 сакавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118014501/http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675 |archivedate=18 лістапада 2018 |url-status= }}</ref>. 28 сакавіка 2016 года ў [[Кіеў|Кіеве]] адкрыты [[Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну|помнік беларусам, загінулым за Украіну]] падчас падзей на [[Еўрамайдан]]е і [[Вайна на ўсходзе Украіны|расійска-украінскай вайны]]<ref>{{cite web|url=http://www.svaboda.org/content/article/27639730.html|title=Мэмарыяльны знак беларусам, якія загінулі за Ўкраіну, адкрыты ў Кіеве|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref>. На другі дзень расійскага ўварвання 2022 года быў створаны Цэнтр дапамогі беларускім добраахвотнікам пры {{нп5|Беларускі Дом|Беларускім Доме|pl|Białoruski Dom w Warszawie}} ў [[Варшава|Варшаве]]<ref>{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7819/Artykul/2941943,%D0%AD%D0%BC%D1%96%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B-%D0%B7-%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96-%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%8E%D1%86%D1%8C-%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%91%D0%BD%D1%83-%D1%96%D0%BC%D1%8F-%D0%9A-%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0|title=Эмігранты з Беларусі дапамагаюць Батальёну імя К. Каліноўскага|website=[[Беларуская служба Польскага радыё]]}}</ref>. Цэнтр узначаліў добраахвотнік Павел Кухта, які раней ужо браў удзел у вайне на Данбасе, брат [[Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў|Мікіты Крыўцова]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/programs/18-03-2022-belarusy-ab-yadnalisya-suprats-agresii-putsina/|title=Беларусы аб’ядналіся супраць агрэсіі Пуціна|website=[[Белсат]]}}</ref>. 3 сакавіка 2022 года беларускі добраахвотнік [[Ілля Хрэнаў|Ілля «Літвін»]], які ваяваў за Украіну з 2014 году атрымаў раненне ў баях за Бучу пад Кіевам, ад якога ён памёр у наступны дзень<ref>{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/2913610,%d0%92%d0%b0-%d0%a3%d0%ba%d1%80%d0%b0%d1%96%d0%bd%d0%b5-%d0%b7%d0%b0%d0%b3%d1%96%d0%bd%d1%83%d1%9e-%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%83%d1%81%d0%ba%d1%96-%d0%b4%d0%be%d0%b1%d1%80%d0%b0%d0%b0%d1%85%d0%b2%d0%be%d1%82%d0%bd%d1%96%d0%ba-%d0%86%d0%bb%d0%bb%d1%8f-%c2%ab%d0%9b%d1%96%d1%82%d0%b2%d1%96%d0%bd%c2%bb|title=Ва Украіне загінуў беларускі добраахвотнік Ілля «Літвін»|website=[[Беларуская служба Польскага радыё]]}}</ref>. === Фарміраванне батальёна імя Кастуся Каліноўскага === Пасля поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну, 9 сакавіка 2022 года беларускія добраахвотнікі заявілі пра аб’яднанне ў батальён Кастуся Каліноўскага<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/belarusy-stvaryli-batalyon-imya-kalinouskaga-dlya-abarony-kieva|title=Беларусы стварылі батальён імя Каліноўскага для абароны Кіева|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=09.03.2022}}</ref>. Да батальёна, сярод іншых, далучыліся сябры [[Тактычная група «Беларусь»|тактычнай групы «Беларусь»]], «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]» і «[[Моладзевы блок|Моладзевага блоку]]». 25 сакавіка 2022 года батальён увайшоў у склад [[Узброеныя Сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]]<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31771520.html|title = Батальён беларускіх добраахвотнікаў імя Каліноўскага ўвайшоў у склад Узброеных сіл Украіны |author = |authorlink = |date = 26-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.unian.net/war/belorusskiy-batalon-prines-prisyagu-i-voshel-v-sostav-vsu-video-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11760106.html|title=Белорусский батальон вошел в состав Вооруженных сил (видео)|website=[[УНІАН]]|lang=ru}}</ref>. 21 мая 2022 года батальён Кастуся Каліноўскага абвясціў пра фарміраванне беларускага палка імя Кастуся Каліноўскага, складам з батальёнаў «Ліцвін» і «Волат»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31861235.html|title = Батальён Кастуся Каліноўскага абвясьціў аб стварэньні аднайменнага палка |author = |authorlink = |date = 21-5-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У ліпені стала вядома пра трэці батальён палка — «Тэрор»<ref>{{cite web|url = https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/3003114,%d0%9f%d0%be%d0%bb%d0%ba-%d0%9a%d0%b0%d0%bb%d1%96%d0%bd%d0%be%d1%9e%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%b3%d0%b0-%d1%84%d0%b0%d1%80%d0%bc%d1%83%d0%b5-%d1%82%d1%80%d1%8d%d1%86%d1%96-%d0%b1%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d1%91%d0%bd|title = Полк Каліноўскага фармуе трэці батальён |author = |authorlink = |date = 18-7-2022|website = [[Беларуская служба Польскага радыё]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>, які 19 жніўня адасобіўся ад палка з захаваннем наймення<ref>{{cite web|url = https://kalinouski.org/news/news-2022-08-15-1887/|title = Адасабленне батальёна "Тэрор" |author = |authorlink = |date = 19-8-2022|website = kalinouski.org|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Байцы батальёна «Волат» бралі актыўны ўдзел у абароне [[Севераданэцк]]а<ref>{{cite web|url = https://charter97.org/ru/news/2022/6/25/503945/|title = Бойцы батальона «Волат» полка имени Калиновского защищали Северодонецк |author = |authorlink = |date = 25-6-2022|website = charter97.org|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 26 чэрвеня пад [[Лісічанск]]ам загінула або трапіла ў палон шэсць каліноўцаў<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/294529|title = З-пад Лісічанска не вярнуліся шэсць беларусаў-каліноўцаў. Апошнім паведамленнем было: «На нас едзе танк. Адпрацаваў па ім» |author = |authorlink = |date = 6-7-2022|website = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Сярод загінулых камандзір батальёна «Волат» [[Іван Генадзевіч Марчук|Іван Марчук (пазыўны «Брэст»)]]<ref name=brest>{{cite web|url = https://nashaniva.com/294857|title = «Я паставіў на кон усё». Апошняе інтэрв'ю з Іванам «Брэстам», які загінуў каля Лісічанска |author = |authorlink = |date = 6-7-2022|website = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У палон трапілі Ян Дзюрбейка (пазыўны «Тромблі») і Сяргей Дзёгцеў (пазыўны «Клешч»)<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/29-07-2022-zaginuu-baets-batalyona-volat-palka-kalinouskaga/|title=Загінуў баец батальёна «Волат» палка Каліноўскага|website=[[Белсат]]}}</ref>. У кастрычніку 2022 года стала вядома, што каманда аэраразведкі [[Беларускі полк «Пагоня»|беларускага палка «Пагоня»]] перайшла да палка Каліноўскага<ref>{{cite web|url=https://news.zerkalo.io/life/24725.html|title=«Мы понимаем, что будем бок о бок вести боевые действия в Беларуси». Полк «Пагоня» прокомментировал переход части бойцов к калиновцам|website=[[Zerkalo.io]]|lang=ru}}</ref>. 19 лістапада 2022 года стала вядома, што ў палку Каліноўскага з’явілася падраздзяленне БПЛА імя [[Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў|Мікіты Крыўцова]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/303502|title=У палку Каліноўскага з’явілася падраздзяленне БПЛА імя Мікіты Крыўцова|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 24 лістапада 2022 года [[Еўрапарламент]] прыняў рэзалюцыю, у якой выказаў падтрымку палку Каліноўскага<ref>[https://charter97.org/be/news/2022/11/24/525552/ Рэзалюцыя Еўрапарламента: Лукашэнка павінен паўстаць перад трыбуналам]</ref>. 25 верасня 2023 года стала вядома, што полк Каліноўскага стварае новы батальён Western. У яго склад ужо ўвайшлі афіцэры краін НАТА і прафесійныя іншаземцы з баявым досведам<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/sumezhzha/polk-kalinouskaga-stvarae-novy-batal/ |title=Полк Каліноўскага стварае новы батальён Western |website=[[Беларускае Радыё Рацыя]] |access-date=26 верасня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926201932/https://www.racyja.com/sumezhzha/polk-kalinouskaga-stvarae-novy-batal/ |archivedate=26 верасня 2023 |url-status=dead }}</ref>.<!-- Не злоўжывайце Вялікімі Літарамі, полк, батальён, група ў сказе пішуцца з радковай літары. --> == Вядомыя байцы == * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартыўна-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра батальёна<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/in-focus/13-04-2022-miru-ne-budze-nikoli-pakul-isnue-takaya-groznaya-imperyya-yak-raseya-zabity-yashche-adzin-belarus/|title=«Міру не будзе ніколі, пакуль існуе такая грозная імперыя, як Расея». Забіты яшчэ адзін беларус|website=[[Белсат]]}}</ref> * [[Павел Кулажанка]] — блогер Exomon, удзельнік руху «Супраціў»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31763738.html|title =«Гэта будзе армія, якая пазьней вызваліць Беларусь». Былы беларускі АМАПавец стаў добраахвотнікам ва Ўкраіне|author = Дзьмітры Гурневіч|authorlink = |date = 22-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. * [[Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч|Дзяніс Урбановіч]] — беларускі [[грамадскі дзеяч]]. Старшыня грамадскага аб’яднання «[[Малады Фронт]]»<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31740726.html|title=«Верым, што пераможам Расею, а пасля вызвалім Беларусь». У беларускую роту тэрабароны Ўкраіны запісаліся сямёра маладафронтаўцаў|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref> * [[Павел Антонавіч Шурмей|Павел Шурмей]] — беларускі вясляр<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=TIwGLOTtpjQ Павел Шурмей: Путин и его холуй Лукашенко должны ответить! | Украина война беларусы добровольцы]</ref> * [[Сяргей Бяспалаў]] — беларускі блогер<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/25377326.html|title=Адміністратар суполкі «Мая краіна Беларусь» выратаваўся праз вакно|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=65a5_aLc6gI&feature=youtu.be Сергій Беспалов про мотивацію іноземних добровольців боронити Україну від загарбників]</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/03/24/world/europe/ukraine-belarus-russia-exiles.html|title=Belarusian Exiles in Ukraine Join the Fight Against a Common Foe: Russia|website=[[The New York Times]]|date=2022.03.24|lang=en}}</ref> * [[Ян Рудзік]] — беларускі блогер, былы удзельнік каманды [[Nexta]]<ref>{{cite web|url=https://racyja.com/by/palityka/jan-rudzik-vazna-ne-stracic-kaardynacyjnuju-radu/|title=Ян Рудзік: Важна не страціць Каардынацыйную раду|website=[[Беларускае Радыё Рацыя]]}}</ref> * [[Аляксандр Руткевіч]] — актывіст [[Моладзевы блок|Моладзевага блоку]]<ref>{{Cite web |url=https://mediazonaby.com/article/2022/03/27/battalion |title=«Это возможность вернуться домой и чтобы люди были свободны». Беларусы из батальона имени Кастуся Калиновского объясняют, почему и за что они пошли воевать |lang=ru}}</ref> * [[Яўген Міхасюк]] — беларускі грамадскі дзеяч, экс-старшыня Рады [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=285591|title=«Украінцы жартуюць: не хвалюйцеся, зараз вызвалім сябе, пойдзем ратаваць вас». Пагутарылі з беларусам, які запісаўся ў тэрытарыяльную абарону Украіны|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref> * [[Аляксей Уладзіміравіч Лазараў|Аляксей Лазараў]] — беларускі грамадскі дзеяч, экс-актывіст [[Моладзевы блок|Моладзевага блоку]]<ref>https://charter97.org/be/news/2022/3/21/460060/</ref> <!--Па спасылцы нічога няма, што ён у палку, і яна не можа быць крыніцай для ўключэння ў спіс вядомы байцоў палка, просто не стаўце яе. І дзе націск, СуслОў ці СУслаў? * [[Павел Суслоў]] — былы амапавец з Гомеля, пазыўны «Волат»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/omon-shagaet-vperedi.html|title=В полку ППСМ УВД Гомельского облисполкома кадровые перемены|website=[[СБ. Беларусь сегодня]]|website=www.sb.by|date=2015-07-28|access-date=2024-05-20}}</ref>--> == Загінулыя байцы == [[Файл:Іван Марчук з мянушкай "Брэст".jpg|міні|злева|[[Іван Генадзевіч Марчук|Іван Марчук, пазыўны «Брэст»]].]] {{гл. таксама|Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну}} 13 сакавіка 2022 года пад Кіевам загінуў камандзір групы батальёна [[Аляксей Мікалаевіч Скобля|Аляксей Скобля]] (пазыўным «Тур», 31 год)<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/13-03-2022-pd-kievam-zaginuu-belaruski-dobraahvotnik/|title=Пад Кіевам загінуў беларускі добраахвотнік|website=[[Белсат]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31751102.html|title=Ва Ўкраіне загінуў беларус, які служыў у элітным украінскім атрадзе|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=13.03.2022}}</ref> 26 сакавіка ад баявога ранення каля горада [[Ірпінь]] загінуў баец батальёна [[Зміцер Апанасовіч]] (пазыўны «Тэрор», 32 года). У гэты дзень батальён знішчыў тры расійскія БМП, аднак Апанасовіч атрымаў цяжкае раненне і загінуў<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31771977.html|title=Загінуў баец батальёна Кастуся Каліноўскага|author=|authorlink=|date=26-3-2022|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language=|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31781704.html|title=Служыў у 38-й дэсантнай брыгадзе, снайпэр, ваяр. Хто такі беларус Зьміцер «Тэрор» Апанасовіч, які загінуў ва Ўкраіне|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=1 красавіка 2022}}</ref>. 16 мая батальён імя Кастуся Каліноўскага паведаміў пра смяротнае раненне камандзіра роты батальёна [[Павел Суслаў|Паўла «Волата»]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/16-05-2022-va-ukraine-zaginuu-belaruski-dobraahvotnik/|title=Ва Украіне загінуў беларускі добраахвотнік|website=[[Белсат]]}}</ref> падчас вызвалення ўкраінскага сяла. 26 чэрвеня ў баях пад [[Лысычанск|Лісічанскам]] загінуў камандзір батальёна «Волат» [[Іван Генадзевіч Марчук|Іван «Брэст»]]<ref name=brest/>. Імаверна, тым днём таксама загінулі [[Васіль Парфянкоў]] («Сябро»), Васіль Грудовік («Атам») і Вадзім Шатроў («Папік»)<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/08-07-2022-polk-kalinouskaga-vystupiu-z-zayavaj-pa-stratah-imaverna-troe-vayarou-zaginuli/|title=Полк Каліноўскага выступіў з заявай па стратах, імаверна, трое ваяроў загінулі|website=[[Белсат]]}}</ref>. 28 ліпеня 2022 падчас аперацыі па вызваленні ўкраінскага сяла загінуў баец батальёна «Волат» імя і абставіны смерці якога не агалошваюць на просьбу сваякоў<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/29-07-2022-zaginuu-baets-batalyona-volat-palka-kalinouskaga/|title=Загінуў баец батальёна «Волат» палка Каліноўскага|website=[[Белсат]]}}</ref>. == Прысяга батальёна імя Кастуся Каліноўскага == {{ external media | width = 210px | align = right | video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=0kbPs1QYY10 Прысяга вернасьці] }} 25 сакавіка ў [[Дзень Волі]] байцы батальёна імя Кастуся Каліноўскага прынялі прысягу. Тэкст прысягі на беларускай мове быў напісаны самімі добраахвотнікамі<ref>{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/2927762,%d0%91%d0%b0%d0%b9%d1%86%d1%8b-%d0%b1%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d1%91%d0%bd%d0%b0-%d0%9a%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%83%d1%81%d1%8f-%d0%9a%d0%b0%d0%bb%d1%96%d0%bd%d0%be%d1%9e%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%b3%d0%b0-%d0%bf%d1%80%d1%8b%d0%bd%d1%8f%d0%bb%d1%96-%d0%bf%d1%80%d1%8b%d1%81%d1%8f%d0%b3%d1%83-%d0%92%d0%86%d0%94%d0%ad%d0%90|title=Байцы батальёна Кастуся Каліноўскага прынялі прысягу (ВІДЭА)|website=[[Беларуская служба Польскага радыё]]}}</ref>. {{пачатак цытаты}}Беларусь, маці мая Радзіма. Клянуся вызваляць і бараніць цябе там дзе знаходжуся зараз і куды прывядзе мяне лёс твайго вызвалення. Біцца да перамогі за тваю свабоду. Як біліся нашыя продкі з ардынскім прыгнётам маскавітаў [[Бітва пад Оршай (1514)|пад Оршай]], [[Аблога Смаленска (1609—1611)|Смаленскам]], [[Бітва пад Палонкай|Палонкай]]. Бяслітасна гнаць бязродных апрычнікаў з зямель тваіх. Як гналі ваяры [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і беларускай [[Шляхта|шляхты]], касінеры [[Тадэвуш Касцюшка|Касцюшкі]] і паўстанцы [[Кастусь Каліноўскі|Каліноўскага]], [[Узброеныя сілы Беларускай Народнай Рэспублікі|жаўнеры Народнай Рэспублікі]] і партызаны Супраціву. Бараніць кроў тваё нацыі, моц тваёй зямлі і Боскі дух твайго існавання. У шэрагах вольных братоў і ў палоне. На Айчыне і ў выгнанні. І ў баі і ў падполлі. Няхай рукі мае сціскаюць зброю, пакуль шыбеніцы не скончаць сціскаць шыі сыноў Тваіх. Няхай лязгат майго затвору не сціхае, пакуль чутны лязгат кратаў за спінамі герояў тваіх. Няхай хопіць мне жыцця, каб адпомсціць за ўсіх закатаваных, згвалтаваных і забітых дзяцей Тваіх. Да астатняга пляску рэк Тваіх у маіх вачах. Пакуль будзе чутны тупат «[[Пагоня|Пагоні]]» ў сэрцы маім. Жыць з табою, памерці за цябе, і адрадзіць веліч тваю. Жыве Беларусь! Жыве вечна!{{канец цытаты}} == Рэакцыя == [[Файл:Батальён імя Кастуся Каліноўскага. Лагатып 1.jpg|міні|злева|Патч з эмблемай палка Каліноўскага.]] Лідарка беларускага дэмакратычнага руху [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] падтрымала стварэнне батальёна, адзначыўшы што «''ўсё больш і больш людзей з Беларусі далучаюцца, каб дапамагчы ўкраінцам абараняць сваю краіну''»<ref>{{cite web|url = https://twitter.com/tsihanouskaya/status/1502954739176194055|title = Sviatlana Tsikhanouskaya in Twitter|author = |authorlink = |date = 13-3-2022|website = Twitter|language = en|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]], які ў канфлікце падтрымлівае [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]], крытычна выказаўся пра батальён: «''Крычаць усюды „Не — вайне, не — вайне!“, а фармуюць батальёны са звар’яцелых грамадзян. А пад гэта просяць грошы''»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31753976.html|title = Лукашэнка адрэагаваў на ўтварэньне ва Ўкраіне беларускага батальёну імя Кастуся Каліноўскага |author = |authorlink = |date = 15-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = be-x-old|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 26 сакавіка 2022 года намеснік кіраўніка [[Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй|ГУБАЗіК]] МУС Беларусі [[Міхаіл Бедункевіч]] заявіў, што на 50 чалавек з батальёна імя Кастуся Каліноўскага ў [[Беларусь|Беларусі]] заведзеная крымінальная справа за ўдзел ва ўзброеным канфлікце на тэрыторыі замежнай дзяржавы (ч. 3 арт. 361 Крымінальнага кодэкса)<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31772634.html|title = ГУБАЗіК завёў крымінальную справу супраць байцоў батальёну імя Каліноўскага |author = |authorlink = |date = 27-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Па словах групы [[Кіберпартызаны]], якая дапамагае правяраць добраахвотнікаў, у полк Каліноўскага хацелі ўступіць мінімум чатыры супрацоўнікі спецслужбаў<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/u-polk-kalinouskaga-haceli-ustupic-minimum-chatyry-supracouniki-specsluzhbau|title = У полк Каліноўскага хацелі ўступіць мінімум чатыры супрацоўнікі спецслужбаў |author = |authorlink = |date = 27-6-2022|website = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У верасні таго ж года [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]] прызнала інтэрнэт-рэсурсы палка [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]<ref>{{cite web|url=https://reform.news/330704-mvd-priznalo-jekstremistskimi-formirovanijami-resursy-polka-kalinovskogo-telegram-kanaly-dvizh-i-basta|title=МВД признало экстремистскими формированиями ресурсы Полка Калиновского, телеграм-каналы «Движ» и «Баста!»|website=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. 19 кастрычніка 2023 года ўлады [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] прызналі словазлучэнне «Полк Каліноўскага» і лацінскімі літарамі «Polk Kalinouskaha» экстрэмісцкімі матэрыяламі<ref>{{Cite web|url=https://vitebskspring.org/vyasna/13126-polk-kalinouskaha-adniesli-da-ekstremisckich-materyialau-zatrymanni-nie-spyniaiucca-chronika-pierasliedu-25-kastrycnika|title="Полк Каліноўскага" - аднеслі да "экстрэмісцкіх" матэрыялаў, затрыманні не спыняюцца: хроніка пераследу 25 кастрычніка - Віцебская вясна|website=vitebskspring.org|access-date=2023-10-25}}</ref>. 25 верасня 2024 года [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь]] прызнаў Полк Каліноўскага тэрарыстычнай арганізацыяй<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/352034|title=Вярхоўны Суд прызнаў тэрарыстычнай арганізацыяй Полк імя Кастуся Каліноўскага|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 26 красавіка 2022 года радца Офіса Прэзідэнта Украіны [[Аляксей Мікалаевіч Арастовіч|Аляксей Арастовіч]] заявіў, што батальён ''«адна з самых баяздольных часцей Узброеных сілаў Украіны. Чым могуць ганарыцца беларусы — дык гэта сваімі землякамі. Як змагаюцца беларусы — дай Бог змагацца іншым сілам»''<ref>{{cite web|url = https://charter97.org/ru/news/2022/4/26/465068/|title = Алексей Арестович: Так, как сражаются белорусы, дай Бог сражаться многим |author = |authorlink = |date = 26-4-2022|website = charter97.org|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У жніўні 2022 года [[старшыня Рады БНР]] [[Івонка Сурвіла]] ў звароце да каліноўцаў патлумачыла<ref>{{cite web|url = https://www.racyja.com/palityka/palku-kalinouskaga-uruchyli-stsyag-ad-im/|title = Палку Каліноўскага ўручылі сцяг ад імя Рады БНР|date = 09-8-2022|website = [[Беларускае Радыё Рацыя]]|archiveurl = https://web.archive.org/web/20221003163810/https://www.racyja.com/palityka/palku-kalinouskaga-uruchyli-stsyag-ad-im/|archivedate = 3 кастрычніка 2022|url-status = dead}}</ref>: {{Цытата|Я захопленая вашаю адвагаю і вашай верай у найбольшую чалавечую каштоўнасьць, якою ёсьць Свабода, — гаворыцца ў звароце. — Бароніце вы яе для ўсіх нас. Змагаецеся сёньня з самым лютым ворагам ня толькі Ўкраіны, але і беларускага народу. Гэты вораг — расейская імпэрыя, якая стагодзьдзямі зьнішчала імкненьне народаў да свабоды, да волі, да незалежнасьці.}} У кастрычніку 2022 года палітык і грамадскі дзеяч [[Зянон Пазняк]] прызнаў полк Каліноўскага адзінай сілай, якая можа нешта вырашыць<ref>{{cite web|url = https://belsat.eu/news/04-10-2022-polk-kalinouskaga-adzinaya-arganizavanaya-sila-yakaya-mozha-neshta-vyrashyts-interv-yu-z-zyanonam-paznyakom/|title = Полк Каліноўскага – адзіная арганізаваная сіла, якая можа нешта вырашыць. Інтэрв’ю з Зянонам Пазняком |author = |authorlink = |date = 4-10-2022|website = [[Белсат]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У 2025 годзе пецярых удзельнікаў Палка Каліноўскага беларускія ўлады завочна прыгаварылі да працяглых турэмных тэрмінаў і буйных штрафаў<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/366544|title=Вынеслі буйныя завочныя прысуды групе байцоў-каліноўцаў — аж да 20 гадоў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. У 2026 годзе падобныя завочныя прысуды вынеслі яшчэ пецярым байцам палка, у тым ліку [[Павел Антонавіч Шурмей|Паўлу Шурмею]], [[Дзяніс Прохараў|Дзянісу Прохараву]] і [[Вадзім Міхайлавіч Кабанчук|Вадзіму Кабанчуку]]<ref>{{Cite web |url=https://reform.news/pjaterym-kalinovcam-vynesli-prigorovory-ot-12-do-25-let-kolonii |title=Пятерым калиновцам вынесли пригороворы от 12 до 25 лет колонии |website=[[Reform.news]] |lang=ru}}</ref>. == Узнагароды == 12 красавіка 2022 года Аляксей Скобля, намеснік камандзіра таго часу батальёна імя Кастуся Каліноўскага, быў узнагароджаны медалём «[[Герой Украіны]]» пасмяротна<ref>{{cite web|url = https://www.president.gov.ua/documents/2332022-42101|title = УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №233/2022 |author = |authorlink = |date = 12-4-2022|publisher = president.gov.ua|language =uk |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 17 чэрвеня 2022 года байцы палка імя Кастуся Каліноўскага атрымалі дзяржаўныя ўзнагароды «За бойові заслуги», а таксама «Україна понад усе». Адзін з добраахвотнікаў — Зміцер Апанасовіч — узнагароджаны медалём «За бойові заслуги» пасмяротна<ref>{{cite web|url = https://belsat.eu/news/17-06-2022-bajtsy-palka-kalinouskaga-atrymali-dzyarzhaunyya-ukrainskiya-uznagarody/|title = Байцы палка Каліноўскага атрымалі дзяржаўныя ўкраінскія ўзнагароды |author = |authorlink = |date = 17-6-2022|website = [[Белсат]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 1 лютага 2023 года [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] узнагародзіла 22 вайскоўцаў палка імя Кастуся Каліноўскага [[Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР)|медалём за баявыя заслугі]]. Афіцыйнае ўручэнне медалёў адбылося 9 сакавіка 2023 года і стала першай вядомай цырымоніяй уручэння беларускіх дзяржаўных узнагарод за адвагу на полі бою з часоў Рэчы Паспалітай<ref name="radabnr">{{cite web|url=https://www.radabnr.org/military-virtue-medal/|title=Медаль БНР за баявыя заслугі|website=[[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]|date=13.3.2023}}</ref>. 8 верасня 2023 года, на [[Дзень беларускай вайсковай славы]], Рада БНР узнагародзіла 14 беларускіх добраахвотнікаў, сярод якіх сем байцоў палка Каліноўскага<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/rada-bnr-uznagarodzila-14-belaruskikh-dobraakhvotnikau-yakiya-vayuyuc-va-ukraine|title=Рада БНР узнагародзіла 14 беларускіх добраахвотнікаў, якія ваююць ва Украіне|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}</ref>. [[Аляксей Скобля]], Іван Марчук, Васіль Парфянкоў, Васіль Грудовік, Зьміцер Апанасовіч, Вадзім Шатроў пасмяротна ўзнагароджаны [[Медаль ордэна Пагоні|Медалём Ордэна Пагоні]] ад Рады БНР, [[Міраслаў Лазоўскі]] таксама пасмяротна — [[Ордэн Зялезнага Рыцара|Ордэнам Жалезнага рыцара]]<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32474935.html|title=Рада БНР пасьмяротна ўзнагародзіла Міраслава Лазоўскага ордэнам Жалезнага рыцара|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=25.06.2023}}</ref>. == Памяць == У сакавіку 2022 года Юрый Стыльскі з гурта «[[Дай Дарогу!]]» напісаў песню, прысвечаную беларускім добраахвотнікам з батальёна імя Кастуся Каліноўскага<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/yuryy-stylski-napisau-pesnyu-prysvechanuyu-belaruskim-dobraahvotnikam|title = Юрый Стыльскі напісаў песню, прысвечаную беларускім добраахвотнікам |author = |authorlink = |date = 14-3-2022|website = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У чэрвені 2022 года беларуская спявачка [[Маргарыта Ляўчук]] выпусціла песню «Прайду няўхільна цяжкі шлях», прысвечаную ваярам-каліноўцам<ref>[https://charter97.org/be/news/2022/6/7/501611/ Маргарыта Ляўчук выпусціла кліп, прысвечаны героям нашага часу], [[Хартыя'97]], 7 чэрвеня 2022 г.</ref>. У аснове песні вершы Радзівона Батуліна, аўтар музыкі — Канстанцін Яськоў, рэжысёр кліпа — Арцём Лобач. У красавіку 2022 года стала вядома, што вуліцу Віцебскую ў горадзе [[Роўна]] пераназавуць у вуліцу Каліноўскага — у гонар добраахвотніцкага батальёна<ref>{{cite web|url = https://belsat.eu/news/05-04-2022-u-rouna-z-yavitstsa-vulitsa-kastusya-kalinouskaga/|title = У Роўне з’явіцца вуліца Кастуся Каліноўскага |author = |authorlink = |date = 05-04-2022|website = [[Белсат]]|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 28 чэрвеня 2022 года стала вядома, што вуліцу імя Аляксандра Пушкіна ў горадзе [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкі]] пераназавуць у гонар [[Аляксей Мікалаевіч Скобля|Аляксея Скоблі]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/28-06-2022-u-hmyalnitskim-vulitsu-pushkina-nazavuts-u-gonar-belarusa-kalinoutsa-alyakseya-skobli/|title=У Хмяльніцкім вуліцу Пушкіна назавуць у гонар беларуса-каліноўца Аляксея Скоблі|website=[[Белсат]]}}</ref>. == Гл. таксама == * [[1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь»]] * [[Беларускі добраахвотніцкі корпус]] * [[Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну]] * [[Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны]] * [[Легіён «Свабода Расіі»]] * [[Рускі добраахвотніцкі корпус]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Kastuś Kalinoŭski Battalion}} * {{Cite web|url=https://euroradio.fm/belarusy-stvaryli-batalyon-imya-kalinouskaga-dlya-abarony-kieva|title=Беларусы стварылі батальён імя Каліноўскага для абароны Кіева|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=09.03.2022}} * [https://charter97.org/ru/news/2022/3/9/458317/ В Украине белорусы создали отдельный батальон им. Калиновского] * ''APPLEBAUM A.'' [https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=lkh&AN=159121081&site=eds-live&scope=site The Kalinouski Regiment]. ''Atlantic''. 2022;330(3):38-43. Accessed September 25, 2023. {{Беларусь і расійска-ўкраінская вайна}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Полк Каліноўскага| ]] [[Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна]] [[Катэгорыя:Вайна на ўсходзе Украіны]] [[Катэгорыя:Кастусь Каліноўскі]] i2nw7pu52d6yx9s34bqd0wgnwhy6ce6 5219552 5219550 2026-10-16T08:06:32Z 5219552 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |арыгінал={{lang-uk|полк Калиновського}} |подпіс = |знакі_адрознення ={{Сцяг|Беларусь|БНР}} {{Сцяг|Украіна}} [[Файл:Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg|22px|«Пагоня»]] |войны=[[Расійска-ўкраінская вайна]] |падпарадкаванне=[[Файл:Emblem of the Ukrainian Armed Forces.svg|25px]] [[Узброеныя Сілы Украіны]] |памер= * ~60 чалавек (пачатак сакавіка 2022) * ~1000 чалавек (канец мая 2022) * ~300 чалавек (2023)<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32490477.html|title=Колькі беларускіх добраахвотнікаў ваюе ва Ўкраіне і дзе. Абноўлены гайд па ўсіх фармаваньнях|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|accessdate=2023-09-26}}</ref> * ~500 чалавек (2024) * ~200-350 чалавек (пачатак 2025) |цяперашні_камандзір =Рада камандзіраў палка Каліноўскага |вядомыя_камандзіры = * Павел Шурамей (2024-2025) * [[Дзяніс Прохараў]]<ref>{{Cite web|url=https://belsat.eu/programs/18-06-2022-belaruski-dobraahvotnik-z-pazyunym-kit-sem-gadou-zmagaetstsa-suprats-rasei/|title=Камандзір палка Каліноўскага пра бой у Бучы|website=[[Белсат]]}}</ref> (2022–2024) * [[Вадзім Кабанчук]], намеснік камандзіра * †[[Аляксей Мікалаевіч Скобля|Аляксей Скобля]], намеснік камандзіра<ref>[https://charter97.org/ru/news/2022/3/13/458940/ Под Киевом героической смертью погиб белорусский доброволец]</ref> |гады=з 2022 |у складзе=ГУР МА Украіны |тып=[[Сухапутныя войскі]] |уключае_ў_сябе= * батальён «Літвін» (да 2025) **ГЦУ Літвін (да 2025) ** падраздзяленне 1514 (да 2025) **- атрад «Атам» (да 2025) * батальён «Волат» **- ГЦУ «Волат» ** БПЛА Волат (з 2025) **- падразделення «Малады фронт» (да 2025) * батальён «Тэрор» (да жніўня 2022) **- ГЦУ «Тэрор» (да жніўня 2022) * батальён «Western» (цяпер батальён «Kaściuška») * медычная рота «POŬNAČ» * падраздзяленне БПЛА імя Мікіты Крыўцова (да 2025) **- мінамётная батарэя (да 2025) **- разлік «Жняцы» (да 2025) *- рота рэзерва палка Каліноўскага (да 2024) *- рота аховы палка Каліноўскага (да 2025) *- рамонтная рота (да 2024) *- рота сувязі (да 2025) }} [[Файл:White-red-white flag of the Belarusian diaspora in Ukraine.svg|міні|[[Бела-чырвона-белы сцяг]] [[Беларусы Украіны|беларускай дыяспары Украіны]], з «[[Калюмны (герб)|Калюмнамі]]» ўпісанымі ў Трызуб, які таксама выкарыстоўвае полк імя Кастуся Каліноўскага<ref>{{Cite web|language=uk|url=https://mil.in.ua/uk/news/bilorusy-stvoryly-v-ukrayini-biloruskyj-dobrovolchyj-korpus/|title=Білоруси створили в Україні "Білоруський Добровольчий Корпус"|website={{iw|Мілітарний||uk}}|accessdate=2022-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|language=uk|url=https://shotam.info/v-ukaraini-z-iavyvsia-biloruskyy-dobrovolchyy-korpus-video/|title=В Україні з’явився «Білоруський Добровольчий Корпус» (ВІДЕО)|first=Дмитро|last=Журавель|website=ШоТам|date=2022-12-26|accessdate=2022-12-26}}</ref>.]] '''Полк Каліноўскага''' ({{lang-uk|полк Калиновського}}), да 21 мая 2022 года '''батальё́н імя́ Кастуся́ Каліно́ўскага''' ({{lang-uk|Батальйон імені Кастуся Калиновського}}) — вайсковае фарміраванне ў складзе [[Нацыянальная гвардыя Украіны|Нацыянальнай гвардыі Украіны]], створанае падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійска-ўкраінскай вайны 2022 года]] для абароны незалежнасці [[Украіна|Украіны]], у прыватнасці абароны [[Кіеў|Кіева]]. Складаецца з беларускіх добраахвотнікаў. Названы імем беларускага нацыянальнага героя [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]. Паводле ўласных заяў, полк не ўключаны ў [[Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны]], каб захаваць большую аўтаномію<ref>{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/how-belarusian-fighters-in-ukraine-evolved-into-prominent-force-against-russian-invasion/6512220.html|title=How Belarusian Fighters in Ukraine Evolved Into Prominent Force Against Russian Invasion|website=[[Голас Амерыкі]]|lang=en}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Узброеныя Сілы Украіны. Беларускі полк 1.jpg|міні|злева|Трэніроўка байцоў, 2022 год.]] [[Файл:Батальён імя Кастуся Каліноўскага. Нашыўка.jpg|міні|Нарукаўная нашыўка з Пагоняй.]] [[Файл:Узброеныя Сілы Украіны. Беларускі полк.jpg|міні|Добраахвотнікі палка.]] === Перадгісторыя === Беларускія добраахвотнікі ўдзельнічаюць у баявых дзеяннях на ўсходзе Украіны з вясны 2014 года<ref name=":0">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=154206|title=Тактычная група «Беларусь» аб'яднае беларускіх дабраахвотнікаў ва Украіне|author=Аляксандр Гелагаеў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2015-08-07|accessdate=2018-01-14}}</ref>. Група беларускіх добраахвотнікаў удзельнічала ў Баях за Пяскі, паблізу Данецкага аэрапорта ў ліпені 2014 года<ref name=":0" />. У тым жа годзе быў створаны [[Пагоня (атрад)|атрад «Пагоня»]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=http://espreso.tv/news/2014/07/08/uchast_v_ato_vizme_dobrovolchiy_zahin_bilorusiv_pahonya|title=Участь в АТО візьме добровольчий загін білорусів «Пагоня»|author=|website={{iw|Еспресо TV||uk}}|date=2014-07-08|accessdate=2018-01-14}}</ref>. У чэрвені 2015 года ўтворана [[тактычная група «Беларусь»]]<ref name=":0" />, якая ўдзельнічала ў баях за [[Аўдзііўка|Аўдзііўку]], [[Піскы (Ясынувацкі раён)|Піскы]], [[Валнаваха|Валнаваху]], [[Мар’інка|Мар’інку]]<ref name=":1">{{Cite news|author=Яна Стемпнєвич|title=Ян Мелнікау: Без вільної України не буде вільної Білорусі|url=http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675|website={{iw|Polskie Radio dla Zagranicy||uk}}|date=2017-02-21|accessdate=2018-01-14|language=uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118014501/http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675|archivedate=18 лістапада 2018|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675 |title=Архіўная копія |access-date=14 сакавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118014501/http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675 |archivedate=18 лістапада 2018 |url-status= }}</ref>. 28 сакавіка 2016 года ў [[Кіеў|Кіеве]] адкрыты [[Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну|помнік беларусам, загінулым за Украіну]] падчас падзей на [[Еўрамайдан]]е і [[Вайна на ўсходзе Украіны|расійска-украінскай вайны]]<ref>{{cite web|url=http://www.svaboda.org/content/article/27639730.html|title=Мэмарыяльны знак беларусам, якія загінулі за Ўкраіну, адкрыты ў Кіеве|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref>. На другі дзень расійскага ўварвання 2022 года быў створаны Цэнтр дапамогі беларускім добраахвотнікам пры {{нп5|Беларускі Дом|Беларускім Доме|pl|Białoruski Dom w Warszawie}} ў [[Варшава|Варшаве]]<ref>{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7819/Artykul/2941943,%D0%AD%D0%BC%D1%96%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B-%D0%B7-%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96-%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%8E%D1%86%D1%8C-%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%91%D0%BD%D1%83-%D1%96%D0%BC%D1%8F-%D0%9A-%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0|title=Эмігранты з Беларусі дапамагаюць Батальёну імя К. Каліноўскага|website=[[Беларуская служба Польскага радыё]]}}</ref>. Цэнтр узначаліў добраахвотнік Павел Кухта, які раней ужо браў удзел у вайне на Данбасе, брат [[Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў|Мікіты Крыўцова]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/programs/18-03-2022-belarusy-ab-yadnalisya-suprats-agresii-putsina/|title=Беларусы аб’ядналіся супраць агрэсіі Пуціна|website=[[Белсат]]}}</ref>. 3 сакавіка 2022 года беларускі добраахвотнік [[Ілля Хрэнаў|Ілля «Літвін»]], які ваяваў за Украіну з 2014 году атрымаў раненне ў баях за Бучу пад Кіевам, ад якога ён памёр у наступны дзень<ref>{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/2913610,%d0%92%d0%b0-%d0%a3%d0%ba%d1%80%d0%b0%d1%96%d0%bd%d0%b5-%d0%b7%d0%b0%d0%b3%d1%96%d0%bd%d1%83%d1%9e-%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%83%d1%81%d0%ba%d1%96-%d0%b4%d0%be%d0%b1%d1%80%d0%b0%d0%b0%d1%85%d0%b2%d0%be%d1%82%d0%bd%d1%96%d0%ba-%d0%86%d0%bb%d0%bb%d1%8f-%c2%ab%d0%9b%d1%96%d1%82%d0%b2%d1%96%d0%bd%c2%bb|title=Ва Украіне загінуў беларускі добраахвотнік Ілля «Літвін»|website=[[Беларуская служба Польскага радыё]]}}</ref>. === Фарміраванне батальёна імя Кастуся Каліноўскага === Пасля поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну, 9 сакавіка 2022 года беларускія добраахвотнікі заявілі пра аб’яднанне ў батальён Кастуся Каліноўскага<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/belarusy-stvaryli-batalyon-imya-kalinouskaga-dlya-abarony-kieva|title=Беларусы стварылі батальён імя Каліноўскага для абароны Кіева|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=09.03.2022}}</ref>. Да батальёна, сярод іншых, далучыліся сябры [[Тактычная група «Беларусь»|тактычнай групы «Беларусь»]], «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]» і «[[Моладзевы блок|Моладзевага блоку]]». 25 сакавіка 2022 года батальён увайшоў у склад [[Узброеныя Сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]]<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31771520.html|title = Батальён беларускіх добраахвотнікаў імя Каліноўскага ўвайшоў у склад Узброеных сіл Украіны |author = |authorlink = |date = 26-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.unian.net/war/belorusskiy-batalon-prines-prisyagu-i-voshel-v-sostav-vsu-video-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11760106.html|title=Белорусский батальон вошел в состав Вооруженных сил (видео)|website=[[УНІАН]]|lang=ru}}</ref>. 21 мая 2022 года батальён Кастуся Каліноўскага абвясціў пра фарміраванне беларускага палка імя Кастуся Каліноўскага, складам з батальёнаў «Ліцвін» і «Волат»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31861235.html|title = Батальён Кастуся Каліноўскага абвясьціў аб стварэньні аднайменнага палка |author = |authorlink = |date = 21-5-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У ліпені стала вядома пра трэці батальён палка — «Тэрор»<ref>{{cite web|url = https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/3003114,%d0%9f%d0%be%d0%bb%d0%ba-%d0%9a%d0%b0%d0%bb%d1%96%d0%bd%d0%be%d1%9e%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%b3%d0%b0-%d1%84%d0%b0%d1%80%d0%bc%d1%83%d0%b5-%d1%82%d1%80%d1%8d%d1%86%d1%96-%d0%b1%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d1%91%d0%bd|title = Полк Каліноўскага фармуе трэці батальён |author = |authorlink = |date = 18-7-2022|website = [[Беларуская служба Польскага радыё]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>, які 19 жніўня адасобіўся ад палка з захаваннем наймення<ref>{{cite web|url = https://kalinouski.org/news/news-2022-08-15-1887/|title = Адасабленне батальёна "Тэрор" |author = |authorlink = |date = 19-8-2022|website = kalinouski.org|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Байцы батальёна «Волат» бралі актыўны ўдзел у абароне [[Севераданэцк]]а<ref>{{cite web|url = https://charter97.org/ru/news/2022/6/25/503945/|title = Бойцы батальона «Волат» полка имени Калиновского защищали Северодонецк |author = |authorlink = |date = 25-6-2022|website = charter97.org|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 26 чэрвеня пад [[Лісічанск]]ам загінула або трапіла ў палон шэсць каліноўцаў<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/294529|title = З-пад Лісічанска не вярнуліся шэсць беларусаў-каліноўцаў. Апошнім паведамленнем было: «На нас едзе танк. Адпрацаваў па ім» |author = |authorlink = |date = 6-7-2022|website = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Сярод загінулых камандзір батальёна «Волат» [[Іван Генадзевіч Марчук|Іван Марчук (пазыўны «Брэст»)]]<ref name=brest>{{cite web|url = https://nashaniva.com/294857|title = «Я паставіў на кон усё». Апошняе інтэрв'ю з Іванам «Брэстам», які загінуў каля Лісічанска |author = |authorlink = |date = 6-7-2022|website = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У палон трапілі Ян Дзюрбейка (пазыўны «Тромблі») і Сяргей Дзёгцеў (пазыўны «Клешч»)<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/29-07-2022-zaginuu-baets-batalyona-volat-palka-kalinouskaga/|title=Загінуў баец батальёна «Волат» палка Каліноўскага|website=[[Белсат]]}}</ref>. У кастрычніку 2022 года стала вядома, што каманда аэраразведкі [[Беларускі полк «Пагоня»|беларускага палка «Пагоня»]] перайшла да палка Каліноўскага<ref>{{cite web|url=https://news.zerkalo.io/life/24725.html|title=«Мы понимаем, что будем бок о бок вести боевые действия в Беларуси». Полк «Пагоня» прокомментировал переход части бойцов к калиновцам|website=[[Zerkalo.io]]|lang=ru}}</ref>. 19 лістапада 2022 года стала вядома, што ў палку Каліноўскага з’явілася падраздзяленне БПЛА імя [[Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў|Мікіты Крыўцова]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/303502|title=У палку Каліноўскага з’явілася падраздзяленне БПЛА імя Мікіты Крыўцова|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 24 лістапада 2022 года [[Еўрапарламент]] прыняў рэзалюцыю, у якой выказаў падтрымку палку Каліноўскага<ref>[https://charter97.org/be/news/2022/11/24/525552/ Рэзалюцыя Еўрапарламента: Лукашэнка павінен паўстаць перад трыбуналам]</ref>. 25 верасня 2023 года стала вядома, што полк Каліноўскага стварае новы батальён Western. У яго склад ужо ўвайшлі афіцэры краін НАТА і прафесійныя іншаземцы з баявым досведам<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/sumezhzha/polk-kalinouskaga-stvarae-novy-batal/ |title=Полк Каліноўскага стварае новы батальён Western |website=[[Беларускае Радыё Рацыя]] |access-date=26 верасня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926201932/https://www.racyja.com/sumezhzha/polk-kalinouskaga-stvarae-novy-batal/ |archivedate=26 верасня 2023 |url-status=dead }}</ref>.<!-- Не злоўжывайце Вялікімі Літарамі, полк, батальён, група ў сказе пішуцца з радковай літары. --> == Вядомыя байцы == * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартыўна-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра батальёна<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/in-focus/13-04-2022-miru-ne-budze-nikoli-pakul-isnue-takaya-groznaya-imperyya-yak-raseya-zabity-yashche-adzin-belarus/|title=«Міру не будзе ніколі, пакуль існуе такая грозная імперыя, як Расея». Забіты яшчэ адзін беларус|website=[[Белсат]]}}</ref> * [[Павел Кулажанка]] — блогер Exomon, удзельнік руху «Супраціў»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31763738.html|title =«Гэта будзе армія, якая пазьней вызваліць Беларусь». Былы беларускі АМАПавец стаў добраахвотнікам ва Ўкраіне|author = Дзьмітры Гурневіч|authorlink = |date = 22-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. * [[Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч|Дзяніс Урбановіч]] — беларускі [[грамадскі дзеяч]]. Старшыня грамадскага аб’яднання «[[Малады Фронт]]»<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31740726.html|title=«Верым, што пераможам Расею, а пасля вызвалім Беларусь». У беларускую роту тэрабароны Ўкраіны запісаліся сямёра маладафронтаўцаў|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref> * [[Павел Антонавіч Шурмей|Павел Шурмей]] — беларускі вясляр<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=TIwGLOTtpjQ Павел Шурмей: Путин и его холуй Лукашенко должны ответить! | Украина война беларусы добровольцы]</ref> * [[Сяргей Бяспалаў]] — беларускі блогер<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/25377326.html|title=Адміністратар суполкі «Мая краіна Беларусь» выратаваўся праз вакно|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=65a5_aLc6gI&feature=youtu.be Сергій Беспалов про мотивацію іноземних добровольців боронити Україну від загарбників]</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/03/24/world/europe/ukraine-belarus-russia-exiles.html|title=Belarusian Exiles in Ukraine Join the Fight Against a Common Foe: Russia|website=[[The New York Times]]|date=2022.03.24|lang=en}}</ref> * [[Ян Рудзік]] — беларускі блогер, былы удзельнік каманды [[Nexta]]<ref>{{cite web|url=https://racyja.com/by/palityka/jan-rudzik-vazna-ne-stracic-kaardynacyjnuju-radu/|title=Ян Рудзік: Важна не страціць Каардынацыйную раду|website=[[Беларускае Радыё Рацыя]]}}</ref> * [[Аляксандр Руткевіч]] — актывіст [[Моладзевы блок|Моладзевага блоку]]<ref>{{Cite web |url=https://mediazonaby.com/article/2022/03/27/battalion |title=«Это возможность вернуться домой и чтобы люди были свободны». Беларусы из батальона имени Кастуся Калиновского объясняют, почему и за что они пошли воевать |lang=ru}}</ref> * [[Яўген Міхасюк]] — беларускі грамадскі дзеяч, экс-старшыня Рады [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=285591|title=«Украінцы жартуюць: не хвалюйцеся, зараз вызвалім сябе, пойдзем ратаваць вас». Пагутарылі з беларусам, які запісаўся ў тэрытарыяльную абарону Украіны|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref> * [[Аляксей Уладзіміравіч Лазараў|Аляксей Лазараў]] — беларускі грамадскі дзеяч, экс-актывіст [[Моладзевы блок|Моладзевага блоку]]<ref>https://charter97.org/be/news/2022/3/21/460060/</ref> <!--Па спасылцы нічога няма, што ён у палку, і яна не можа быць крыніцай для ўключэння ў спіс вядомы байцоў палка, просто не стаўце яе. І дзе націск, СуслОў ці СУслаў? * [[Павел Суслоў]] — былы амапавец з Гомеля, пазыўны «Волат»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/omon-shagaet-vperedi.html|title=В полку ППСМ УВД Гомельского облисполкома кадровые перемены|website=[[СБ. Беларусь сегодня]]|website=www.sb.by|date=2015-07-28|access-date=2024-05-20}}</ref>--> == Загінулыя байцы == [[Файл:Іван Марчук з мянушкай "Брэст".jpg|міні|злева|[[Іван Генадзевіч Марчук|Іван Марчук, пазыўны «Брэст»]].]] {{гл. таксама|Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну}} 13 сакавіка 2022 года пад Кіевам загінуў камандзір групы батальёна [[Аляксей Мікалаевіч Скобля|Аляксей Скобля]] (пазыўным «Тур», 31 год)<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/13-03-2022-pd-kievam-zaginuu-belaruski-dobraahvotnik/|title=Пад Кіевам загінуў беларускі добраахвотнік|website=[[Белсат]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31751102.html|title=Ва Ўкраіне загінуў беларус, які служыў у элітным украінскім атрадзе|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=13.03.2022}}</ref> 26 сакавіка ад баявога ранення каля горада [[Ірпінь]] загінуў баец батальёна [[Зміцер Апанасовіч]] (пазыўны «Тэрор», 32 года). У гэты дзень батальён знішчыў тры расійскія БМП, аднак Апанасовіч атрымаў цяжкае раненне і загінуў<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31771977.html|title=Загінуў баец батальёна Кастуся Каліноўскага|author=|authorlink=|date=26-3-2022|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language=|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31781704.html|title=Служыў у 38-й дэсантнай брыгадзе, снайпэр, ваяр. Хто такі беларус Зьміцер «Тэрор» Апанасовіч, які загінуў ва Ўкраіне|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=1 красавіка 2022}}</ref>. 16 мая батальён імя Кастуся Каліноўскага паведаміў пра смяротнае раненне камандзіра роты батальёна [[Павел Суслаў|Паўла «Волата»]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/16-05-2022-va-ukraine-zaginuu-belaruski-dobraahvotnik/|title=Ва Украіне загінуў беларускі добраахвотнік|website=[[Белсат]]}}</ref> падчас вызвалення ўкраінскага сяла. 26 чэрвеня ў баях пад [[Лысычанск|Лісічанскам]] загінуў камандзір батальёна «Волат» [[Іван Генадзевіч Марчук|Іван «Брэст»]]<ref name=brest/>. Імаверна, тым днём таксама загінулі [[Васіль Парфянкоў]] («Сябро»), Васіль Грудовік («Атам») і Вадзім Шатроў («Папік»)<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/08-07-2022-polk-kalinouskaga-vystupiu-z-zayavaj-pa-stratah-imaverna-troe-vayarou-zaginuli/|title=Полк Каліноўскага выступіў з заявай па стратах, імаверна, трое ваяроў загінулі|website=[[Белсат]]}}</ref>. 28 ліпеня 2022 падчас аперацыі па вызваленні ўкраінскага сяла загінуў баец батальёна «Волат» імя і абставіны смерці якога не агалошваюць на просьбу сваякоў<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/29-07-2022-zaginuu-baets-batalyona-volat-palka-kalinouskaga/|title=Загінуў баец батальёна «Волат» палка Каліноўскага|website=[[Белсат]]}}</ref>. == Прысяга батальёна імя Кастуся Каліноўскага == {{ external media | width = 210px | align = right | video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=0kbPs1QYY10 Прысяга вернасьці] }} 25 сакавіка ў [[Дзень Волі]] байцы батальёна імя Кастуся Каліноўскага прынялі прысягу. Тэкст прысягі на беларускай мове быў напісаны самімі добраахвотнікамі<ref>{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/2927762,%d0%91%d0%b0%d0%b9%d1%86%d1%8b-%d0%b1%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d1%91%d0%bd%d0%b0-%d0%9a%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%83%d1%81%d1%8f-%d0%9a%d0%b0%d0%bb%d1%96%d0%bd%d0%be%d1%9e%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%b3%d0%b0-%d0%bf%d1%80%d1%8b%d0%bd%d1%8f%d0%bb%d1%96-%d0%bf%d1%80%d1%8b%d1%81%d1%8f%d0%b3%d1%83-%d0%92%d0%86%d0%94%d0%ad%d0%90|title=Байцы батальёна Кастуся Каліноўскага прынялі прысягу (ВІДЭА)|website=[[Беларуская служба Польскага радыё]]}}</ref>. {{пачатак цытаты}}Беларусь, маці мая Радзіма. Клянуся вызваляць і бараніць цябе там дзе знаходжуся зараз і куды прывядзе мяне лёс твайго вызвалення. Біцца да перамогі за тваю свабоду. Як біліся нашыя продкі з ардынскім прыгнётам маскавітаў [[Бітва пад Оршай (1514)|пад Оршай]], [[Аблога Смаленска (1609—1611)|Смаленскам]], [[Бітва пад Палонкай|Палонкай]]. Бяслітасна гнаць бязродных апрычнікаў з зямель тваіх. Як гналі ваяры [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і беларускай [[Шляхта|шляхты]], касінеры [[Тадэвуш Касцюшка|Касцюшкі]] і паўстанцы [[Кастусь Каліноўскі|Каліноўскага]], [[Узброеныя сілы Беларускай Народнай Рэспублікі|жаўнеры Народнай Рэспублікі]] і партызаны Супраціву. Бараніць кроў тваё нацыі, моц тваёй зямлі і Боскі дух твайго існавання. У шэрагах вольных братоў і ў палоне. На Айчыне і ў выгнанні. І ў баі і ў падполлі. Няхай рукі мае сціскаюць зброю, пакуль шыбеніцы не скончаць сціскаць шыі сыноў Тваіх. Няхай лязгат майго затвору не сціхае, пакуль чутны лязгат кратаў за спінамі герояў тваіх. Няхай хопіць мне жыцця, каб адпомсціць за ўсіх закатаваных, згвалтаваных і забітых дзяцей Тваіх. Да астатняга пляску рэк Тваіх у маіх вачах. Пакуль будзе чутны тупат «[[Пагоня|Пагоні]]» ў сэрцы маім. Жыць з табою, памерці за цябе, і адрадзіць веліч тваю. Жыве Беларусь! Жыве вечна!{{канец цытаты}} == Рэакцыя == [[Файл:Батальён імя Кастуся Каліноўскага. Лагатып 1.jpg|міні|злева|Патч з эмблемай палка Каліноўскага.]] Лідарка беларускага дэмакратычнага руху [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] падтрымала стварэнне батальёна, адзначыўшы што «''ўсё больш і больш людзей з Беларусі далучаюцца, каб дапамагчы ўкраінцам абараняць сваю краіну''»<ref>{{cite web|url = https://twitter.com/tsihanouskaya/status/1502954739176194055|title = Sviatlana Tsikhanouskaya in Twitter|author = |authorlink = |date = 13-3-2022|website = Twitter|language = en|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]], які ў канфлікце падтрымлівае [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]], крытычна выказаўся пра батальён: «''Крычаць усюды „Не — вайне, не — вайне!“, а фармуюць батальёны са звар’яцелых грамадзян. А пад гэта просяць грошы''»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31753976.html|title = Лукашэнка адрэагаваў на ўтварэньне ва Ўкраіне беларускага батальёну імя Кастуся Каліноўскага |author = |authorlink = |date = 15-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = be-x-old|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 26 сакавіка 2022 года намеснік кіраўніка [[Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй|ГУБАЗіК]] МУС Беларусі [[Міхаіл Бедункевіч]] заявіў, што на 50 чалавек з батальёна імя Кастуся Каліноўскага ў [[Беларусь|Беларусі]] заведзеная крымінальная справа за ўдзел ва ўзброеным канфлікце на тэрыторыі замежнай дзяржавы (ч. 3 арт. 361 Крымінальнага кодэкса)<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31772634.html|title = ГУБАЗіК завёў крымінальную справу супраць байцоў батальёну імя Каліноўскага |author = |authorlink = |date = 27-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Па словах групы [[Кіберпартызаны]], якая дапамагае правяраць добраахвотнікаў, у полк Каліноўскага хацелі ўступіць мінімум чатыры супрацоўнікі спецслужбаў<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/u-polk-kalinouskaga-haceli-ustupic-minimum-chatyry-supracouniki-specsluzhbau|title = У полк Каліноўскага хацелі ўступіць мінімум чатыры супрацоўнікі спецслужбаў |author = |authorlink = |date = 27-6-2022|website = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У верасні таго ж года [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]] прызнала інтэрнэт-рэсурсы палка [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]<ref>{{cite web|url=https://reform.news/330704-mvd-priznalo-jekstremistskimi-formirovanijami-resursy-polka-kalinovskogo-telegram-kanaly-dvizh-i-basta|title=МВД признало экстремистскими формированиями ресурсы Полка Калиновского, телеграм-каналы «Движ» и «Баста!»|website=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. 19 кастрычніка 2023 года ўлады [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] прызналі словазлучэнне «Полк Каліноўскага» і лацінскімі літарамі «Polk Kalinouskaha» экстрэмісцкімі матэрыяламі<ref>{{Cite web|url=https://vitebskspring.org/vyasna/13126-polk-kalinouskaha-adniesli-da-ekstremisckich-materyialau-zatrymanni-nie-spyniaiucca-chronika-pierasliedu-25-kastrycnika|title="Полк Каліноўскага" - аднеслі да "экстрэмісцкіх" матэрыялаў, затрыманні не спыняюцца: хроніка пераследу 25 кастрычніка - Віцебская вясна|website=vitebskspring.org|access-date=2023-10-25}}</ref>. 25 верасня 2024 года [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь]] прызнаў Полк Каліноўскага тэрарыстычнай арганізацыяй<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/352034|title=Вярхоўны Суд прызнаў тэрарыстычнай арганізацыяй Полк імя Кастуся Каліноўскага|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 26 красавіка 2022 года радца Офіса Прэзідэнта Украіны [[Аляксей Мікалаевіч Арастовіч|Аляксей Арастовіч]] заявіў, што батальён ''«адна з самых баяздольных часцей Узброеных сілаў Украіны. Чым могуць ганарыцца беларусы — дык гэта сваімі землякамі. Як змагаюцца беларусы — дай Бог змагацца іншым сілам»''<ref>{{cite web|url = https://charter97.org/ru/news/2022/4/26/465068/|title = Алексей Арестович: Так, как сражаются белорусы, дай Бог сражаться многим |author = |authorlink = |date = 26-4-2022|website = charter97.org|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У жніўні 2022 года [[старшыня Рады БНР]] [[Івонка Сурвіла]] ў звароце да каліноўцаў патлумачыла<ref>{{cite web|url = https://www.racyja.com/palityka/palku-kalinouskaga-uruchyli-stsyag-ad-im/|title = Палку Каліноўскага ўручылі сцяг ад імя Рады БНР|date = 09-8-2022|website = [[Беларускае Радыё Рацыя]]|archiveurl = https://web.archive.org/web/20221003163810/https://www.racyja.com/palityka/palku-kalinouskaga-uruchyli-stsyag-ad-im/|archivedate = 3 кастрычніка 2022|url-status = dead}}</ref>: {{Цытата|Я захопленая вашаю адвагаю і вашай верай у найбольшую чалавечую каштоўнасьць, якою ёсьць Свабода, — гаворыцца ў звароце. — Бароніце вы яе для ўсіх нас. Змагаецеся сёньня з самым лютым ворагам ня толькі Ўкраіны, але і беларускага народу. Гэты вораг — расейская імпэрыя, якая стагодзьдзямі зьнішчала імкненьне народаў да свабоды, да волі, да незалежнасьці.}} У кастрычніку 2022 года палітык і грамадскі дзеяч [[Зянон Пазняк]] прызнаў полк Каліноўскага адзінай сілай, якая можа нешта вырашыць<ref>{{cite web|url = https://belsat.eu/news/04-10-2022-polk-kalinouskaga-adzinaya-arganizavanaya-sila-yakaya-mozha-neshta-vyrashyts-interv-yu-z-zyanonam-paznyakom/|title = Полк Каліноўскага – адзіная арганізаваная сіла, якая можа нешта вырашыць. Інтэрв’ю з Зянонам Пазняком |author = |authorlink = |date = 4-10-2022|website = [[Белсат]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У 2025 годзе пецярых удзельнікаў Палка Каліноўскага беларускія ўлады завочна прыгаварылі да працяглых турэмных тэрмінаў і буйных штрафаў<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/366544|title=Вынеслі буйныя завочныя прысуды групе байцоў-каліноўцаў — аж да 20 гадоў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. У 2026 годзе падобныя завочныя прысуды вынеслі яшчэ пецярым байцам палка, у тым ліку [[Павел Антонавіч Шурмей|Паўлу Шурмею]], [[Дзяніс Прохараў|Дзянісу Прохараву]] і [[Вадзім Міхайлавіч Кабанчук|Вадзіму Кабанчуку]]<ref>{{Cite web |url=https://reform.news/pjaterym-kalinovcam-vynesli-prigorovory-ot-12-do-25-let-kolonii |title=Пятерым калиновцам вынесли пригороворы от 12 до 25 лет колонии |website=[[Reform.news]] |lang=ru}}</ref>. == Узнагароды == 12 красавіка 2022 года Аляксей Скобля, намеснік камандзіра таго часу батальёна імя Кастуся Каліноўскага, быў узнагароджаны медалём «[[Герой Украіны]]» пасмяротна<ref>{{cite web|url = https://www.president.gov.ua/documents/2332022-42101|title = УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №233/2022 |author = |authorlink = |date = 12-4-2022|publisher = president.gov.ua|language =uk |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 17 чэрвеня 2022 года байцы палка імя Кастуся Каліноўскага атрымалі дзяржаўныя ўзнагароды «За бойові заслуги», а таксама «Україна понад усе». Адзін з добраахвотнікаў — Зміцер Апанасовіч — узнагароджаны медалём «За бойові заслуги» пасмяротна<ref>{{cite web|url = https://belsat.eu/news/17-06-2022-bajtsy-palka-kalinouskaga-atrymali-dzyarzhaunyya-ukrainskiya-uznagarody/|title = Байцы палка Каліноўскага атрымалі дзяржаўныя ўкраінскія ўзнагароды |author = |authorlink = |date = 17-6-2022|website = [[Белсат]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 1 лютага 2023 года [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] узнагародзіла 22 вайскоўцаў палка імя Кастуся Каліноўскага [[Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР)|медалём за баявыя заслугі]]. Афіцыйнае ўручэнне медалёў адбылося 9 сакавіка 2023 года і стала першай вядомай цырымоніяй уручэння беларускіх дзяржаўных узнагарод за адвагу на полі бою з часоў Рэчы Паспалітай<ref name="radabnr">{{cite web|url=https://www.radabnr.org/military-virtue-medal/|title=Медаль БНР за баявыя заслугі|website=[[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]|date=13.3.2023}}</ref>. 8 верасня 2023 года, на [[Дзень беларускай вайсковай славы]], Рада БНР узнагародзіла 14 беларускіх добраахвотнікаў, сярод якіх сем байцоў палка Каліноўскага<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/rada-bnr-uznagarodzila-14-belaruskikh-dobraakhvotnikau-yakiya-vayuyuc-va-ukraine|title=Рада БНР узнагародзіла 14 беларускіх добраахвотнікаў, якія ваююць ва Украіне|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}</ref>. [[Аляксей Скобля]], Іван Марчук, Васіль Парфянкоў, Васіль Грудовік, Зьміцер Апанасовіч, Вадзім Шатроў пасмяротна ўзнагароджаны [[Медаль ордэна Пагоні|Медалём Ордэна Пагоні]] ад Рады БНР, [[Міраслаў Лазоўскі]] таксама пасмяротна — [[Ордэн Зялезнага Рыцара|Ордэнам Жалезнага рыцара]]<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32474935.html|title=Рада БНР пасьмяротна ўзнагародзіла Міраслава Лазоўскага ордэнам Жалезнага рыцара|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=25.06.2023}}</ref>. == Памяць == У сакавіку 2022 года Юрый Стыльскі з гурта «[[Дай Дарогу!]]» напісаў песню, прысвечаную беларускім добраахвотнікам з батальёна імя Кастуся Каліноўскага<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/yuryy-stylski-napisau-pesnyu-prysvechanuyu-belaruskim-dobraahvotnikam|title = Юрый Стыльскі напісаў песню, прысвечаную беларускім добраахвотнікам |author = |authorlink = |date = 14-3-2022|website = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У чэрвені 2022 года беларуская спявачка [[Маргарыта Ляўчук]] выпусціла песню «Прайду няўхільна цяжкі шлях», прысвечаную ваярам-каліноўцам<ref>[https://charter97.org/be/news/2022/6/7/501611/ Маргарыта Ляўчук выпусціла кліп, прысвечаны героям нашага часу], [[Хартыя'97]], 7 чэрвеня 2022 г.</ref>. У аснове песні вершы Радзівона Батуліна, аўтар музыкі — Канстанцін Яськоў, рэжысёр кліпа — Арцём Лобач. У красавіку 2022 года стала вядома, што вуліцу Віцебскую ў горадзе [[Роўна]] пераназавуць у вуліцу Каліноўскага — у гонар добраахвотніцкага батальёна<ref>{{cite web|url = https://belsat.eu/news/05-04-2022-u-rouna-z-yavitstsa-vulitsa-kastusya-kalinouskaga/|title = У Роўне з’явіцца вуліца Кастуся Каліноўскага |author = |authorlink = |date = 05-04-2022|website = [[Белсат]]|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 28 чэрвеня 2022 года стала вядома, што вуліцу імя Аляксандра Пушкіна ў горадзе [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкі]] пераназавуць у гонар [[Аляксей Мікалаевіч Скобля|Аляксея Скоблі]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/28-06-2022-u-hmyalnitskim-vulitsu-pushkina-nazavuts-u-gonar-belarusa-kalinoutsa-alyakseya-skobli/|title=У Хмяльніцкім вуліцу Пушкіна назавуць у гонар беларуса-каліноўца Аляксея Скоблі|website=[[Белсат]]}}</ref>. == Гл. таксама == * [[1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь»]] * [[Беларускі добраахвотніцкі корпус]] * [[Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну]] * [[Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны]] * [[Легіён «Свабода Расіі»]] * [[Рускі добраахвотніцкі корпус]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Kastuś Kalinoŭski Battalion}} * {{Cite web|url=https://euroradio.fm/belarusy-stvaryli-batalyon-imya-kalinouskaga-dlya-abarony-kieva|title=Беларусы стварылі батальён імя Каліноўскага для абароны Кіева|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=09.03.2022}} * [https://charter97.org/ru/news/2022/3/9/458317/ В Украине белорусы создали отдельный батальон им. Калиновского] * ''APPLEBAUM A.'' [https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=lkh&AN=159121081&site=eds-live&scope=site The Kalinouski Regiment]. ''Atlantic''. 2022;330(3):38-43. Accessed September 25, 2023. {{Беларусь і расійска-ўкраінская вайна}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Полк Каліноўскага| ]] [[Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна]] [[Катэгорыя:Вайна на ўсходзе Украіны]] [[Катэгорыя:Кастусь Каліноўскі]] 4xq4xz9rzi2qc3cq0xmvcbwf6ox47tb 5219553 5219552 2026-10-16T08:08:02Z 5219553 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |арыгінал={{lang-uk|полк Калиновського}} |подпіс = |знакі_адрознення ={{Сцяг|Беларусь|БНР}} {{Сцяг|Украіна}} [[Файл:Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg|22px|«Пагоня»]] |войны=[[Расійска-ўкраінская вайна]] |падпарадкаванне=[[Файл:Emblem of the Ukrainian Armed Forces.svg|25px]] [[Узброеныя Сілы Украіны]] |памер= * ~60 чалавек (пачатак сакавіка 2022) * ~1000 чалавек (канец мая 2022) * ~300 чалавек (2023)<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32490477.html|title=Колькі беларускіх добраахвотнікаў ваюе ва Ўкраіне і дзе. Абноўлены гайд па ўсіх фармаваньнях|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|accessdate=2023-09-26}}</ref> * ~500 чалавек (2024) * ~200-350 чалавек (пачатак 2025) |цяперашні_камандзір =Рада камандзіраў палка Каліноўскага |вядомыя_камандзіры = * Павел Шурамей (2024-2025) * [[Дзяніс Прохараў]]<ref>{{Cite web|url=https://belsat.eu/programs/18-06-2022-belaruski-dobraahvotnik-z-pazyunym-kit-sem-gadou-zmagaetstsa-suprats-rasei/|title=Камандзір палка Каліноўскага пра бой у Бучы|website=[[Белсат]]}}</ref> (2022–2024) * [[Вадзім Кабанчук]], намеснік камандзіра * †[[Аляксей Мікалаевіч Скобля|Аляксей Скобля]], намеснік камандзіра<ref>[https://charter97.org/ru/news/2022/3/13/458940/ Под Киевом героической смертью погиб белорусский доброволец]</ref> |гады=з 2022 |у складзе=ГУР МА Украіны |тып=[[Сухапутныя войскі]] |уключае_ў_сябе= * батальён «Літвін» (да 2025) **ГЦУ Літвін (да 2025) ** падраздзяленне 1514 (да 2025) **- атрад «Атам» (да 2025) * батальён «Волат» **- ГЦУ «Волат» ** БПЛА Волат (з 2025) **- падразделення «Малады фронт» (да 2025) * батальён «Тэрор» (да жніўня 2022) **- ГЦУ «Тэрор» (да жніўня 2022) * батальён «Western» (цяпер батальён «Kaściuška») * медычная рота «POŬNAČ» * падраздзяленне БПЛА імя Мікіты Крыўцова (да 2025) **- мінамётная батарэя (да 2025) **- разлік «Жняцы» (да 2025) *- рота рэзерва палка Каліноўскага (да 2024) *- рота аховы палка Каліноўскага (да 2025) *- рамонтная рота (да 2024) *- рота сувязі (да 2025) }} [[Файл:White-red-white flag of the Belarusian diaspora in Ukraine.svg|міні|[[Бела-чырвона-белы сцяг]] [[Беларусы Украіны|беларускай дыяспары Украіны]], з «[[Калюмны (герб)|Калюмнамі]]» ўпісанымі ў Трызуб, які таксама выкарыстоўвае полк імя Кастуся Каліноўскага<ref>{{Cite web|language=uk|url=https://mil.in.ua/uk/news/bilorusy-stvoryly-v-ukrayini-biloruskyj-dobrovolchyj-korpus/|title=Білоруси створили в Україні "Білоруський Добровольчий Корпус"|website={{iw|Мілітарний||uk}}|accessdate=2022-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|language=uk|url=https://shotam.info/v-ukaraini-z-iavyvsia-biloruskyy-dobrovolchyy-korpus-video/|title=В Україні з’явився «Білоруський Добровольчий Корпус» (ВІДЕО)|first=Дмитро|last=Журавель|website=ШоТам|date=2022-12-26|accessdate=2022-12-26}}</ref>.]] '''Полк Каліноўскага''' ({{lang-uk|полк Калиновського}}), да 21 мая 2022 года '''батальё́н імя́ Кастуся́ Каліно́ўскага''' ({{lang-uk|батальйон імені Кастуся Калиновського}}) — вайсковае фарміраванне ў складзе [[Нацыянальная гвардыя Украіны|Нацыянальнай гвардыі Украіны]], створанае падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійска-ўкраінскай вайны 2022 года]] для абароны незалежнасці [[Украіна|Украіны]], у прыватнасці абароны [[Кіеў|Кіева]]. Складаецца з беларускіх добраахвотнікаў. Названы імем беларускага нацыянальнага героя [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]. Паводле ўласных заяў, полк не ўключаны ў [[Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны]], каб захаваць большую аўтаномію<ref>{{cite web|url=https://www.voanews.com/a/how-belarusian-fighters-in-ukraine-evolved-into-prominent-force-against-russian-invasion/6512220.html|title=How Belarusian Fighters in Ukraine Evolved Into Prominent Force Against Russian Invasion|website=[[Голас Амерыкі]]|lang=en}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Узброеныя Сілы Украіны. Беларускі полк 1.jpg|міні|злева|Трэніроўка байцоў, 2022 год.]] [[Файл:Батальён імя Кастуся Каліноўскага. Нашыўка.jpg|міні|Нарукаўная нашыўка з Пагоняй.]] [[Файл:Узброеныя Сілы Украіны. Беларускі полк.jpg|міні|Добраахвотнікі палка.]] === Перадгісторыя === Беларускія добраахвотнікі ўдзельнічаюць у баявых дзеяннях на ўсходзе Украіны з вясны 2014 года<ref name=":0">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=154206|title=Тактычная група «Беларусь» аб'яднае беларускіх дабраахвотнікаў ва Украіне|author=Аляксандр Гелагаеў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2015-08-07|accessdate=2018-01-14}}</ref>. Група беларускіх добраахвотнікаў удзельнічала ў Баях за Пяскі, паблізу Данецкага аэрапорта ў ліпені 2014 года<ref name=":0" />. У тым жа годзе быў створаны [[Пагоня (атрад)|атрад «Пагоня»]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=http://espreso.tv/news/2014/07/08/uchast_v_ato_vizme_dobrovolchiy_zahin_bilorusiv_pahonya|title=Участь в АТО візьме добровольчий загін білорусів «Пагоня»|author=|website={{iw|Еспресо TV||uk}}|date=2014-07-08|accessdate=2018-01-14}}</ref>. У чэрвені 2015 года ўтворана [[тактычная група «Беларусь»]]<ref name=":0" />, якая ўдзельнічала ў баях за [[Аўдзііўка|Аўдзііўку]], [[Піскы (Ясынувацкі раён)|Піскы]], [[Валнаваха|Валнаваху]], [[Мар’інка|Мар’інку]]<ref name=":1">{{Cite news|author=Яна Стемпнєвич|title=Ян Мелнікау: Без вільної України не буде вільної Білорусі|url=http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675|website={{iw|Polskie Radio dla Zagranicy||uk}}|date=2017-02-21|accessdate=2018-01-14|language=uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118014501/http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675|archivedate=18 лістапада 2018|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675 |title=Архіўная копія |access-date=14 сакавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118014501/http://www.polradio.pl/5/198/Artykul/294675 |archivedate=18 лістапада 2018 |url-status= }}</ref>. 28 сакавіка 2016 года ў [[Кіеў|Кіеве]] адкрыты [[Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну|помнік беларусам, загінулым за Украіну]] падчас падзей на [[Еўрамайдан]]е і [[Вайна на ўсходзе Украіны|расійска-украінскай вайны]]<ref>{{cite web|url=http://www.svaboda.org/content/article/27639730.html|title=Мэмарыяльны знак беларусам, якія загінулі за Ўкраіну, адкрыты ў Кіеве|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref>. На другі дзень расійскага ўварвання 2022 года быў створаны Цэнтр дапамогі беларускім добраахвотнікам пры {{нп5|Беларускі Дом|Беларускім Доме|pl|Białoruski Dom w Warszawie}} ў [[Варшава|Варшаве]]<ref>{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7819/Artykul/2941943,%D0%AD%D0%BC%D1%96%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B-%D0%B7-%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96-%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%8E%D1%86%D1%8C-%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%91%D0%BD%D1%83-%D1%96%D0%BC%D1%8F-%D0%9A-%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0|title=Эмігранты з Беларусі дапамагаюць Батальёну імя К. Каліноўскага|website=[[Беларуская служба Польскага радыё]]}}</ref>. Цэнтр узначаліў добраахвотнік Павел Кухта, які раней ужо браў удзел у вайне на Данбасе, брат [[Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў|Мікіты Крыўцова]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/programs/18-03-2022-belarusy-ab-yadnalisya-suprats-agresii-putsina/|title=Беларусы аб’ядналіся супраць агрэсіі Пуціна|website=[[Белсат]]}}</ref>. 3 сакавіка 2022 года беларускі добраахвотнік [[Ілля Хрэнаў|Ілля «Літвін»]], які ваяваў за Украіну з 2014 году атрымаў раненне ў баях за Бучу пад Кіевам, ад якога ён памёр у наступны дзень<ref>{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/2913610,%d0%92%d0%b0-%d0%a3%d0%ba%d1%80%d0%b0%d1%96%d0%bd%d0%b5-%d0%b7%d0%b0%d0%b3%d1%96%d0%bd%d1%83%d1%9e-%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%83%d1%81%d0%ba%d1%96-%d0%b4%d0%be%d0%b1%d1%80%d0%b0%d0%b0%d1%85%d0%b2%d0%be%d1%82%d0%bd%d1%96%d0%ba-%d0%86%d0%bb%d0%bb%d1%8f-%c2%ab%d0%9b%d1%96%d1%82%d0%b2%d1%96%d0%bd%c2%bb|title=Ва Украіне загінуў беларускі добраахвотнік Ілля «Літвін»|website=[[Беларуская служба Польскага радыё]]}}</ref>. === Фарміраванне батальёна імя Кастуся Каліноўскага === Пасля поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну, 9 сакавіка 2022 года беларускія добраахвотнікі заявілі пра аб’яднанне ў батальён Кастуся Каліноўскага<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/belarusy-stvaryli-batalyon-imya-kalinouskaga-dlya-abarony-kieva|title=Беларусы стварылі батальён імя Каліноўскага для абароны Кіева|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=09.03.2022}}</ref>. Да батальёна, сярод іншых, далучыліся сябры [[Тактычная група «Беларусь»|тактычнай групы «Беларусь»]], «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]» і «[[Моладзевы блок|Моладзевага блоку]]». 25 сакавіка 2022 года батальён увайшоў у склад [[Узброеныя Сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]]<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31771520.html|title = Батальён беларускіх добраахвотнікаў імя Каліноўскага ўвайшоў у склад Узброеных сіл Украіны |author = |authorlink = |date = 26-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.unian.net/war/belorusskiy-batalon-prines-prisyagu-i-voshel-v-sostav-vsu-video-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11760106.html|title=Белорусский батальон вошел в состав Вооруженных сил (видео)|website=[[УНІАН]]|lang=ru}}</ref>. 21 мая 2022 года батальён Кастуся Каліноўскага абвясціў пра фарміраванне беларускага палка імя Кастуся Каліноўскага, складам з батальёнаў «Ліцвін» і «Волат»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31861235.html|title = Батальён Кастуся Каліноўскага абвясьціў аб стварэньні аднайменнага палка |author = |authorlink = |date = 21-5-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У ліпені стала вядома пра трэці батальён палка — «Тэрор»<ref>{{cite web|url = https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/3003114,%d0%9f%d0%be%d0%bb%d0%ba-%d0%9a%d0%b0%d0%bb%d1%96%d0%bd%d0%be%d1%9e%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%b3%d0%b0-%d1%84%d0%b0%d1%80%d0%bc%d1%83%d0%b5-%d1%82%d1%80%d1%8d%d1%86%d1%96-%d0%b1%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d1%91%d0%bd|title = Полк Каліноўскага фармуе трэці батальён |author = |authorlink = |date = 18-7-2022|website = [[Беларуская служба Польскага радыё]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>, які 19 жніўня адасобіўся ад палка з захаваннем наймення<ref>{{cite web|url = https://kalinouski.org/news/news-2022-08-15-1887/|title = Адасабленне батальёна "Тэрор" |author = |authorlink = |date = 19-8-2022|website = kalinouski.org|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Байцы батальёна «Волат» бралі актыўны ўдзел у абароне [[Севераданэцк]]а<ref>{{cite web|url = https://charter97.org/ru/news/2022/6/25/503945/|title = Бойцы батальона «Волат» полка имени Калиновского защищали Северодонецк |author = |authorlink = |date = 25-6-2022|website = charter97.org|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 26 чэрвеня пад [[Лісічанск]]ам загінула або трапіла ў палон шэсць каліноўцаў<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/294529|title = З-пад Лісічанска не вярнуліся шэсць беларусаў-каліноўцаў. Апошнім паведамленнем было: «На нас едзе танк. Адпрацаваў па ім» |author = |authorlink = |date = 6-7-2022|website = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Сярод загінулых камандзір батальёна «Волат» [[Іван Генадзевіч Марчук|Іван Марчук (пазыўны «Брэст»)]]<ref name=brest>{{cite web|url = https://nashaniva.com/294857|title = «Я паставіў на кон усё». Апошняе інтэрв'ю з Іванам «Брэстам», які загінуў каля Лісічанска |author = |authorlink = |date = 6-7-2022|website = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У палон трапілі Ян Дзюрбейка (пазыўны «Тромблі») і Сяргей Дзёгцеў (пазыўны «Клешч»)<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/29-07-2022-zaginuu-baets-batalyona-volat-palka-kalinouskaga/|title=Загінуў баец батальёна «Волат» палка Каліноўскага|website=[[Белсат]]}}</ref>. У кастрычніку 2022 года стала вядома, што каманда аэраразведкі [[Беларускі полк «Пагоня»|беларускага палка «Пагоня»]] перайшла да палка Каліноўскага<ref>{{cite web|url=https://news.zerkalo.io/life/24725.html|title=«Мы понимаем, что будем бок о бок вести боевые действия в Беларуси». Полк «Пагоня» прокомментировал переход части бойцов к калиновцам|website=[[Zerkalo.io]]|lang=ru}}</ref>. 19 лістапада 2022 года стала вядома, што ў палку Каліноўскага з’явілася падраздзяленне БПЛА імя [[Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў|Мікіты Крыўцова]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/303502|title=У палку Каліноўскага з’явілася падраздзяленне БПЛА імя Мікіты Крыўцова|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 24 лістапада 2022 года [[Еўрапарламент]] прыняў рэзалюцыю, у якой выказаў падтрымку палку Каліноўскага<ref>[https://charter97.org/be/news/2022/11/24/525552/ Рэзалюцыя Еўрапарламента: Лукашэнка павінен паўстаць перад трыбуналам]</ref>. 25 верасня 2023 года стала вядома, што полк Каліноўскага стварае новы батальён Western. У яго склад ужо ўвайшлі афіцэры краін НАТА і прафесійныя іншаземцы з баявым досведам<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/sumezhzha/polk-kalinouskaga-stvarae-novy-batal/ |title=Полк Каліноўскага стварае новы батальён Western |website=[[Беларускае Радыё Рацыя]] |access-date=26 верасня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926201932/https://www.racyja.com/sumezhzha/polk-kalinouskaga-stvarae-novy-batal/ |archivedate=26 верасня 2023 |url-status=dead }}</ref>.<!-- Не злоўжывайце Вялікімі Літарамі, полк, батальён, група ў сказе пішуцца з радковай літары. --> == Вядомыя байцы == * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартыўна-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра батальёна<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/in-focus/13-04-2022-miru-ne-budze-nikoli-pakul-isnue-takaya-groznaya-imperyya-yak-raseya-zabity-yashche-adzin-belarus/|title=«Міру не будзе ніколі, пакуль існуе такая грозная імперыя, як Расея». Забіты яшчэ адзін беларус|website=[[Белсат]]}}</ref> * [[Павел Кулажанка]] — блогер Exomon, удзельнік руху «Супраціў»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31763738.html|title =«Гэта будзе армія, якая пазьней вызваліць Беларусь». Былы беларускі АМАПавец стаў добраахвотнікам ва Ўкраіне|author = Дзьмітры Гурневіч|authorlink = |date = 22-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. * [[Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч|Дзяніс Урбановіч]] — беларускі [[грамадскі дзеяч]]. Старшыня грамадскага аб’яднання «[[Малады Фронт]]»<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31740726.html|title=«Верым, што пераможам Расею, а пасля вызвалім Беларусь». У беларускую роту тэрабароны Ўкраіны запісаліся сямёра маладафронтаўцаў|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref> * [[Павел Антонавіч Шурмей|Павел Шурмей]] — беларускі вясляр<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=TIwGLOTtpjQ Павел Шурмей: Путин и его холуй Лукашенко должны ответить! | Украина война беларусы добровольцы]</ref> * [[Сяргей Бяспалаў]] — беларускі блогер<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/25377326.html|title=Адміністратар суполкі «Мая краіна Беларусь» выратаваўся праз вакно|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=65a5_aLc6gI&feature=youtu.be Сергій Беспалов про мотивацію іноземних добровольців боронити Україну від загарбників]</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/03/24/world/europe/ukraine-belarus-russia-exiles.html|title=Belarusian Exiles in Ukraine Join the Fight Against a Common Foe: Russia|website=[[The New York Times]]|date=2022.03.24|lang=en}}</ref> * [[Ян Рудзік]] — беларускі блогер, былы удзельнік каманды [[Nexta]]<ref>{{cite web|url=https://racyja.com/by/palityka/jan-rudzik-vazna-ne-stracic-kaardynacyjnuju-radu/|title=Ян Рудзік: Важна не страціць Каардынацыйную раду|website=[[Беларускае Радыё Рацыя]]}}</ref> * [[Аляксандр Руткевіч]] — актывіст [[Моладзевы блок|Моладзевага блоку]]<ref>{{Cite web |url=https://mediazonaby.com/article/2022/03/27/battalion |title=«Это возможность вернуться домой и чтобы люди были свободны». Беларусы из батальона имени Кастуся Калиновского объясняют, почему и за что они пошли воевать |lang=ru}}</ref> * [[Яўген Міхасюк]] — беларускі грамадскі дзеяч, экс-старшыня Рады [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=285591|title=«Украінцы жартуюць: не хвалюйцеся, зараз вызвалім сябе, пойдзем ратаваць вас». Пагутарылі з беларусам, які запісаўся ў тэрытарыяльную абарону Украіны|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref> * [[Аляксей Уладзіміравіч Лазараў|Аляксей Лазараў]] — беларускі грамадскі дзеяч, экс-актывіст [[Моладзевы блок|Моладзевага блоку]]<ref>https://charter97.org/be/news/2022/3/21/460060/</ref> <!--Па спасылцы нічога няма, што ён у палку, і яна не можа быць крыніцай для ўключэння ў спіс вядомы байцоў палка, просто не стаўце яе. І дзе націск, СуслОў ці СУслаў? * [[Павел Суслоў]] — былы амапавец з Гомеля, пазыўны «Волат»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/omon-shagaet-vperedi.html|title=В полку ППСМ УВД Гомельского облисполкома кадровые перемены|website=[[СБ. Беларусь сегодня]]|website=www.sb.by|date=2015-07-28|access-date=2024-05-20}}</ref>--> == Загінулыя байцы == [[Файл:Іван Марчук з мянушкай "Брэст".jpg|міні|злева|[[Іван Генадзевіч Марчук|Іван Марчук, пазыўны «Брэст»]].]] {{гл. таксама|Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну}} 13 сакавіка 2022 года пад Кіевам загінуў камандзір групы батальёна [[Аляксей Мікалаевіч Скобля|Аляксей Скобля]] (пазыўным «Тур», 31 год)<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/13-03-2022-pd-kievam-zaginuu-belaruski-dobraahvotnik/|title=Пад Кіевам загінуў беларускі добраахвотнік|website=[[Белсат]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31751102.html|title=Ва Ўкраіне загінуў беларус, які служыў у элітным украінскім атрадзе|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=13.03.2022}}</ref> 26 сакавіка ад баявога ранення каля горада [[Ірпінь]] загінуў баец батальёна [[Зміцер Апанасовіч]] (пазыўны «Тэрор», 32 года). У гэты дзень батальён знішчыў тры расійскія БМП, аднак Апанасовіч атрымаў цяжкае раненне і загінуў<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31771977.html|title=Загінуў баец батальёна Кастуся Каліноўскага|author=|authorlink=|date=26-3-2022|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language=|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31781704.html|title=Служыў у 38-й дэсантнай брыгадзе, снайпэр, ваяр. Хто такі беларус Зьміцер «Тэрор» Апанасовіч, які загінуў ва Ўкраіне|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=1 красавіка 2022}}</ref>. 16 мая батальён імя Кастуся Каліноўскага паведаміў пра смяротнае раненне камандзіра роты батальёна [[Павел Суслаў|Паўла «Волата»]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/16-05-2022-va-ukraine-zaginuu-belaruski-dobraahvotnik/|title=Ва Украіне загінуў беларускі добраахвотнік|website=[[Белсат]]}}</ref> падчас вызвалення ўкраінскага сяла. 26 чэрвеня ў баях пад [[Лысычанск|Лісічанскам]] загінуў камандзір батальёна «Волат» [[Іван Генадзевіч Марчук|Іван «Брэст»]]<ref name=brest/>. Імаверна, тым днём таксама загінулі [[Васіль Парфянкоў]] («Сябро»), Васіль Грудовік («Атам») і Вадзім Шатроў («Папік»)<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/08-07-2022-polk-kalinouskaga-vystupiu-z-zayavaj-pa-stratah-imaverna-troe-vayarou-zaginuli/|title=Полк Каліноўскага выступіў з заявай па стратах, імаверна, трое ваяроў загінулі|website=[[Белсат]]}}</ref>. 28 ліпеня 2022 падчас аперацыі па вызваленні ўкраінскага сяла загінуў баец батальёна «Волат» імя і абставіны смерці якога не агалошваюць на просьбу сваякоў<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/29-07-2022-zaginuu-baets-batalyona-volat-palka-kalinouskaga/|title=Загінуў баец батальёна «Волат» палка Каліноўскага|website=[[Белсат]]}}</ref>. == Прысяга батальёна імя Кастуся Каліноўскага == {{ external media | width = 210px | align = right | video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=0kbPs1QYY10 Прысяга вернасьці] }} 25 сакавіка ў [[Дзень Волі]] байцы батальёна імя Кастуся Каліноўскага прынялі прысягу. Тэкст прысягі на беларускай мове быў напісаны самімі добраахвотнікамі<ref>{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/2927762,%d0%91%d0%b0%d0%b9%d1%86%d1%8b-%d0%b1%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d1%91%d0%bd%d0%b0-%d0%9a%d0%b0%d1%81%d1%82%d1%83%d1%81%d1%8f-%d0%9a%d0%b0%d0%bb%d1%96%d0%bd%d0%be%d1%9e%d1%81%d0%ba%d0%b0%d0%b3%d0%b0-%d0%bf%d1%80%d1%8b%d0%bd%d1%8f%d0%bb%d1%96-%d0%bf%d1%80%d1%8b%d1%81%d1%8f%d0%b3%d1%83-%d0%92%d0%86%d0%94%d0%ad%d0%90|title=Байцы батальёна Кастуся Каліноўскага прынялі прысягу (ВІДЭА)|website=[[Беларуская служба Польскага радыё]]}}</ref>. {{пачатак цытаты}}Беларусь, маці мая Радзіма. Клянуся вызваляць і бараніць цябе там дзе знаходжуся зараз і куды прывядзе мяне лёс твайго вызвалення. Біцца да перамогі за тваю свабоду. Як біліся нашыя продкі з ардынскім прыгнётам маскавітаў [[Бітва пад Оршай (1514)|пад Оршай]], [[Аблога Смаленска (1609—1611)|Смаленскам]], [[Бітва пад Палонкай|Палонкай]]. Бяслітасна гнаць бязродных апрычнікаў з зямель тваіх. Як гналі ваяры [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і беларускай [[Шляхта|шляхты]], касінеры [[Тадэвуш Касцюшка|Касцюшкі]] і паўстанцы [[Кастусь Каліноўскі|Каліноўскага]], [[Узброеныя сілы Беларускай Народнай Рэспублікі|жаўнеры Народнай Рэспублікі]] і партызаны Супраціву. Бараніць кроў тваё нацыі, моц тваёй зямлі і Боскі дух твайго існавання. У шэрагах вольных братоў і ў палоне. На Айчыне і ў выгнанні. І ў баі і ў падполлі. Няхай рукі мае сціскаюць зброю, пакуль шыбеніцы не скончаць сціскаць шыі сыноў Тваіх. Няхай лязгат майго затвору не сціхае, пакуль чутны лязгат кратаў за спінамі герояў тваіх. Няхай хопіць мне жыцця, каб адпомсціць за ўсіх закатаваных, згвалтаваных і забітых дзяцей Тваіх. Да астатняга пляску рэк Тваіх у маіх вачах. Пакуль будзе чутны тупат «[[Пагоня|Пагоні]]» ў сэрцы маім. Жыць з табою, памерці за цябе, і адрадзіць веліч тваю. Жыве Беларусь! Жыве вечна!{{канец цытаты}} == Рэакцыя == [[Файл:Батальён імя Кастуся Каліноўскага. Лагатып 1.jpg|міні|злева|Патч з эмблемай палка Каліноўскага.]] Лідарка беларускага дэмакратычнага руху [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] падтрымала стварэнне батальёна, адзначыўшы што «''ўсё больш і больш людзей з Беларусі далучаюцца, каб дапамагчы ўкраінцам абараняць сваю краіну''»<ref>{{cite web|url = https://twitter.com/tsihanouskaya/status/1502954739176194055|title = Sviatlana Tsikhanouskaya in Twitter|author = |authorlink = |date = 13-3-2022|website = Twitter|language = en|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]], які ў канфлікце падтрымлівае [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]], крытычна выказаўся пра батальён: «''Крычаць усюды „Не — вайне, не — вайне!“, а фармуюць батальёны са звар’яцелых грамадзян. А пад гэта просяць грошы''»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31753976.html|title = Лукашэнка адрэагаваў на ўтварэньне ва Ўкраіне беларускага батальёну імя Кастуся Каліноўскага |author = |authorlink = |date = 15-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = be-x-old|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 26 сакавіка 2022 года намеснік кіраўніка [[Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй|ГУБАЗіК]] МУС Беларусі [[Міхаіл Бедункевіч]] заявіў, што на 50 чалавек з батальёна імя Кастуся Каліноўскага ў [[Беларусь|Беларусі]] заведзеная крымінальная справа за ўдзел ва ўзброеным канфлікце на тэрыторыі замежнай дзяржавы (ч. 3 арт. 361 Крымінальнага кодэкса)<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31772634.html|title = ГУБАЗіК завёў крымінальную справу супраць байцоў батальёну імя Каліноўскага |author = |authorlink = |date = 27-3-2022|website = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Па словах групы [[Кіберпартызаны]], якая дапамагае правяраць добраахвотнікаў, у полк Каліноўскага хацелі ўступіць мінімум чатыры супрацоўнікі спецслужбаў<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/u-polk-kalinouskaga-haceli-ustupic-minimum-chatyry-supracouniki-specsluzhbau|title = У полк Каліноўскага хацелі ўступіць мінімум чатыры супрацоўнікі спецслужбаў |author = |authorlink = |date = 27-6-2022|website = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У верасні таго ж года [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]] прызнала інтэрнэт-рэсурсы палка [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]<ref>{{cite web|url=https://reform.news/330704-mvd-priznalo-jekstremistskimi-formirovanijami-resursy-polka-kalinovskogo-telegram-kanaly-dvizh-i-basta|title=МВД признало экстремистскими формированиями ресурсы Полка Калиновского, телеграм-каналы «Движ» и «Баста!»|website=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. 19 кастрычніка 2023 года ўлады [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] прызналі словазлучэнне «полк Каліноўскага» і лацінскімі літарамі «polk Kalinouskaha» экстрэмісцкімі матэрыяламі<ref>{{Cite web|url=https://vitebskspring.org/vyasna/13126-polk-kalinouskaha-adniesli-da-ekstremisckich-materyialau-zatrymanni-nie-spyniaiucca-chronika-pierasliedu-25-kastrycnika|title="Полк Каліноўскага" - аднеслі да "экстрэмісцкіх" матэрыялаў, затрыманні не спыняюцца: хроніка пераследу 25 кастрычніка - Віцебская вясна|website=vitebskspring.org|access-date=2023-10-25}}</ref>. 25 верасня 2024 года [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь]] прызнаў полк Каліноўскага тэрарыстычнай арганізацыяй<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/352034|title=Вярхоўны Суд прызнаў тэрарыстычнай арганізацыяй Полк імя Кастуся Каліноўскага|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 26 красавіка 2022 года радца Офіса Прэзідэнта Украіны [[Аляксей Мікалаевіч Арастовіч|Аляксей Арастовіч]] заявіў, што батальён ''«адна з самых баяздольных часцей Узброеных сілаў Украіны. Чым могуць ганарыцца беларусы — дык гэта сваімі землякамі. Як змагаюцца беларусы — дай Бог змагацца іншым сілам»''<ref>{{cite web|url = https://charter97.org/ru/news/2022/4/26/465068/|title = Алексей Арестович: Так, как сражаются белорусы, дай Бог сражаться многим |author = |authorlink = |date = 26-4-2022|website = charter97.org|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У жніўні 2022 года [[старшыня Рады БНР]] [[Івонка Сурвіла]] ў звароце да каліноўцаў патлумачыла<ref>{{cite web|url = https://www.racyja.com/palityka/palku-kalinouskaga-uruchyli-stsyag-ad-im/|title = Палку Каліноўскага ўручылі сцяг ад імя Рады БНР|date = 09-8-2022|website = [[Беларускае Радыё Рацыя]]|archiveurl = https://web.archive.org/web/20221003163810/https://www.racyja.com/palityka/palku-kalinouskaga-uruchyli-stsyag-ad-im/|archivedate = 3 кастрычніка 2022|url-status = dead}}</ref>: {{Цытата|Я захопленая вашаю адвагаю і вашай верай у найбольшую чалавечую каштоўнасьць, якою ёсьць Свабода, — гаворыцца ў звароце. — Бароніце вы яе для ўсіх нас. Змагаецеся сёньня з самым лютым ворагам ня толькі Ўкраіны, але і беларускага народу. Гэты вораг — расейская імпэрыя, якая стагодзьдзямі зьнішчала імкненьне народаў да свабоды, да волі, да незалежнасьці.}} У кастрычніку 2022 года палітык і грамадскі дзеяч [[Зянон Пазняк]] прызнаў полк Каліноўскага адзінай сілай, якая можа нешта вырашыць<ref>{{cite web|url = https://belsat.eu/news/04-10-2022-polk-kalinouskaga-adzinaya-arganizavanaya-sila-yakaya-mozha-neshta-vyrashyts-interv-yu-z-zyanonam-paznyakom/|title = Полк Каліноўскага – адзіная арганізаваная сіла, якая можа нешта вырашыць. Інтэрв’ю з Зянонам Пазняком |author = |authorlink = |date = 4-10-2022|website = [[Белсат]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У 2025 годзе пецярых удзельнікаў Палка Каліноўскага беларускія ўлады завочна прыгаварылі да працяглых турэмных тэрмінаў і буйных штрафаў<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/366544|title=Вынеслі буйныя завочныя прысуды групе байцоў-каліноўцаў — аж да 20 гадоў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. У 2026 годзе падобныя завочныя прысуды вынеслі яшчэ пецярым байцам палка, у тым ліку [[Павел Антонавіч Шурмей|Паўлу Шурмею]], [[Дзяніс Прохараў|Дзянісу Прохараву]] і [[Вадзім Міхайлавіч Кабанчук|Вадзіму Кабанчуку]]<ref>{{Cite web |url=https://reform.news/pjaterym-kalinovcam-vynesli-prigorovory-ot-12-do-25-let-kolonii |title=Пятерым калиновцам вынесли пригороворы от 12 до 25 лет колонии |website=[[Reform.news]] |lang=ru}}</ref>. == Узнагароды == 12 красавіка 2022 года Аляксей Скобля, намеснік камандзіра таго часу батальёна імя Кастуся Каліноўскага, быў узнагароджаны медалём «[[Герой Украіны]]» пасмяротна<ref>{{cite web|url = https://www.president.gov.ua/documents/2332022-42101|title = УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №233/2022 |author = |authorlink = |date = 12-4-2022|publisher = president.gov.ua|language =uk |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 17 чэрвеня 2022 года байцы палка імя Кастуся Каліноўскага атрымалі дзяржаўныя ўзнагароды «За бойові заслуги», а таксама «Україна понад усе». Адзін з добраахвотнікаў — Зміцер Апанасовіч — узнагароджаны медалём «За бойові заслуги» пасмяротна<ref>{{cite web|url = https://belsat.eu/news/17-06-2022-bajtsy-palka-kalinouskaga-atrymali-dzyarzhaunyya-ukrainskiya-uznagarody/|title = Байцы палка Каліноўскага атрымалі дзяржаўныя ўкраінскія ўзнагароды |author = |authorlink = |date = 17-6-2022|website = [[Белсат]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 1 лютага 2023 года [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] узнагародзіла 22 вайскоўцаў палка імя Кастуся Каліноўскага [[Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР)|медалём за баявыя заслугі]]. Афіцыйнае ўручэнне медалёў адбылося 9 сакавіка 2023 года і стала першай вядомай цырымоніяй уручэння беларускіх дзяржаўных узнагарод за адвагу на полі бою з часоў Рэчы Паспалітай<ref name="radabnr">{{cite web|url=https://www.radabnr.org/military-virtue-medal/|title=Медаль БНР за баявыя заслугі|website=[[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]|date=13.3.2023}}</ref>. 8 верасня 2023 года, на [[Дзень беларускай вайсковай славы]], Рада БНР узнагародзіла 14 беларускіх добраахвотнікаў, сярод якіх сем байцоў палка Каліноўскага<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/rada-bnr-uznagarodzila-14-belaruskikh-dobraakhvotnikau-yakiya-vayuyuc-va-ukraine|title=Рада БНР узнагародзіла 14 беларускіх добраахвотнікаў, якія ваююць ва Украіне|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}</ref>. [[Аляксей Скобля]], Іван Марчук, Васіль Парфянкоў, Васіль Грудовік, Зьміцер Апанасовіч, Вадзім Шатроў пасмяротна ўзнагароджаны [[Медаль ордэна Пагоні|Медалём Ордэна Пагоні]] ад Рады БНР, [[Міраслаў Лазоўскі]] таксама пасмяротна — [[Ордэн Зялезнага Рыцара|Ордэнам Жалезнага рыцара]]<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32474935.html|title=Рада БНР пасьмяротна ўзнагародзіла Міраслава Лазоўскага ордэнам Жалезнага рыцара|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=25.06.2023}}</ref>. == Памяць == У сакавіку 2022 года Юрый Стыльскі з гурта «[[Дай Дарогу!]]» напісаў песню, прысвечаную беларускім добраахвотнікам з батальёна імя Кастуся Каліноўскага<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/yuryy-stylski-napisau-pesnyu-prysvechanuyu-belaruskim-dobraahvotnikam|title = Юрый Стыльскі напісаў песню, прысвечаную беларускім добраахвотнікам |author = |authorlink = |date = 14-3-2022|website = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У чэрвені 2022 года беларуская спявачка [[Маргарыта Ляўчук]] выпусціла песню «Прайду няўхільна цяжкі шлях», прысвечаную ваярам-каліноўцам<ref>[https://charter97.org/be/news/2022/6/7/501611/ Маргарыта Ляўчук выпусціла кліп, прысвечаны героям нашага часу], [[Хартыя'97]], 7 чэрвеня 2022 г.</ref>. У аснове песні вершы Радзівона Батуліна, аўтар музыкі — Канстанцін Яськоў, рэжысёр кліпа — Арцём Лобач. У красавіку 2022 года стала вядома, што вуліцу Віцебскую ў горадзе [[Роўна]] пераназавуць у вуліцу Каліноўскага — у гонар добраахвотніцкага батальёна<ref>{{cite web|url = https://belsat.eu/news/05-04-2022-u-rouna-z-yavitstsa-vulitsa-kastusya-kalinouskaga/|title = У Роўне з’явіцца вуліца Кастуся Каліноўскага |author = |authorlink = |date = 05-04-2022|website = [[Белсат]]|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 28 чэрвеня 2022 года стала вядома, што вуліцу імя Аляксандра Пушкіна ў горадзе [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкі]] пераназавуць у гонар [[Аляксей Мікалаевіч Скобля|Аляксея Скоблі]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/28-06-2022-u-hmyalnitskim-vulitsu-pushkina-nazavuts-u-gonar-belarusa-kalinoutsa-alyakseya-skobli/|title=У Хмяльніцкім вуліцу Пушкіна назавуць у гонар беларуса-каліноўца Аляксея Скоблі|website=[[Белсат]]}}</ref>. == Гл. таксама == * [[1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь»]] * [[Беларускі добраахвотніцкі корпус]] * [[Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну]] * [[Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны]] * [[Легіён «Свабода Расіі»]] * [[Рускі добраахвотніцкі корпус]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Kastuś Kalinoŭski Battalion}} * {{Cite web|url=https://euroradio.fm/belarusy-stvaryli-batalyon-imya-kalinouskaga-dlya-abarony-kieva|title=Беларусы стварылі батальён імя Каліноўскага для абароны Кіева|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=09.03.2022}} * [https://charter97.org/ru/news/2022/3/9/458317/ В Украине белорусы создали отдельный батальон им. Калиновского] * ''APPLEBAUM A.'' [https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=lkh&AN=159121081&site=eds-live&scope=site The Kalinouski Regiment]. ''Atlantic''. 2022;330(3):38-43. Accessed September 25, 2023. {{Беларусь і расійска-ўкраінская вайна}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Полк Каліноўскага| ]] [[Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна]] [[Катэгорыя:Вайна на ўсходзе Украіны]] [[Катэгорыя:Кастусь Каліноўскі]] bq3hk4e2lxx4y0gy75prguvydgsk9bk 0 706663 5219258 4315943 2026-10-15T17:56:40Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5219258 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Малевіч}} {{вучоны}} '''Сяргей Аляксандравіч Малевіч''' ([[2 жніўня]] [[1878]]{{Sfn|Баринов|2022}}, [[Мінская губерня]] — пасля [[29 снежня]] [[1918]]; Крыптанімы: ''С. Малевіч'') — беларускі фалькларыст і мовазнавец. == Біяграфія == З сям’і сельскага святара Аляксандра Афанасьевіча і Надзеі Антонаўны. Ахрышчаны ў [[Яўтушкавічы|Яўтушкавіцкай]] Раства-Багародзіцкай царкве Рэчыцкага павета. Вучыўся ў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскай]] (1888—1889) і [[Слуцкая гімназія|Слуцкай]] (1890—1900) гімназіях. Скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта (1904), адразу паступіў у Археалагічны інстытут у Пецярбургу, які скончыў у 1907 годзе. Спадзяванні заняцца навукай не спраўдзіліся, прапаноў працы ад універсітэтаў не было, Малевіч паехаў у Рэвель і да 1913 года выкладаў рускую мову ў Мікалаеўскай гімназіі. Потым вярнуўся ў Пецярбург, на месца інспектара гімназіі Імператара Пятра Вялікага, быў на пасадзе інспектара да рэвалюцыі. У 1918 годзе, 24 красавіка — 29 снежня знаходзіўся ў шпіталі Св. Панцеляймона праз псіхічны разлад. Далейшы яго лёс пакуль невядомы.{{Sfn|Баринов|2022}} == Дзейнасць == Апублікаваў беларускія [[Песня пра Лазара|духоўныя вершы пра Лазара]], са звесткамі з жыцця жабракоў-[[колавая ліра|лірнікаў]] (1906), вершы запісаў ад Восіпа Адамацкага з вёскі [[Лоцвіны]] Слуцкага павета. Малевіч звярнуў увагу на два розныя элементы песеннай мовы: «характэрныя рысы чыстага тутэйшага вымаўлення» спалучаюцца з царкоўна-кніжнымі. Аўтар падборкі матэрыялаў па беларускай мове і фальклоры «Белорусские народные песни», апублікаванай у зборніку Аддзялення рускай мовы і славеснасці [[ІАН]] (1907, Санкт-Пецярбург), якая змяшчае поўны цыкл народных песень і казку «Пан і мужык». Як навуковая праца публікацыя забяспечана фанетычным і марфалагічным нарысам мясцовага дыялекту «жывой беларускай гаворкі» і яе слоўнікам{{Sfn|Баринов|2022}}. Выданне падпісана крыптанімам «С. Малевіч». Матэрыялы для працы збіраў некалькі гадоў у Ланьскай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні, у тым ліку сяле [[Малева]] за 10 км ад [[Нясвіж]]а і вёсках [[Альхоўка (Нясвіжскі раён)|Альхоўка]], [[Карцэвічы]], Яськевічы і [[Гусакі (Нясвіжскі раён)|Гусакі]], іх жыхароў называў ''«карэннымі аселымі беларусамі, якія даволі шчасліва захавалі да цяперашняга часу найгалоўнейшыя этнаграфічныя рысы»{{Sfn|Баринов|2022}}'', а Малева ''«нашай старой беларускай вёскай»''. На думку Малевіча, кансерватыўны земляробчы лад жыцця краю адыграў немалую ролю «ў доўгачасовым захаванні беларускага этнічнага тыпу» і спрыяў таму, што «беларуская вёска захавала ў сваёй памяці нямала твораў народна-паэтычнага духу»{{Sfn|Баринов|2022}}. За некалькі гадоў да Малевіча, іншую падборку песень, але з такой самай назвай і ў тым самым выданні апублікаваў [[Аляксандр Разенфельд]]{{Sfn|Баринов|2022}}. Малевіч меў пэўныя спадзяванні наконт гэтай працы. Яна і праўда была заўважана, у прыватнасці матэрыяламі Малевіча карыстаўся [[Я. Карскі|Яўхім Карскі]], у Львове аўтарытэтны этнограф [[Уладзімір Гнацюк]] апублікаваў добразычлівую рэцэнзію ў «Записках НТШ». У 1908 годзе Малевіч падаў сваю працу на конкурс у [[Рускае геаграфічнае таварыства]], аднак вынікаў гэта не мела. == Сям’я == Дзед — Афанасій Малевіч, протадыякан кафедральнага [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|Петра-Паўлаўскага сабора]] ў Мінску. Бацька — Аляксандр (1848-пасля 1918), скончыў Мінскую духоўную семінарыю (1871), з 1872 года настаўнік [[Чапліцы (вёска)|Чапліцкага]] народнага вучылішча Слуцкага павета, з 1877 года псаломшчык Чапліцкай Георгіеўскай царквы, з 1879 года служыў у [[Пярэжыр]]скай Мікалаеўскай царкве Ігуменскага павета, з 1883 года служыў у іншай царкве. Маці — Надзея, памерла ва ўзросце 22 гадоў падчас родаў.{{Sfn|Баринов|2022}} У шлюбе з Ганнай Аляксандраўнай Духоўскай (ахрышчанай яўрэйкай Ханнай Ашэраўнай), меў дачку Антаніну (нар. 27.2.1906) і сына Дыядора (1.9.1910).{{Sfn|Баринов|2022}} Пэўны час беларускія літаратуразнаўцы, напрыклад [[Юрый Пацюпа]], думалі, што пад крыптанімам «С. Малевіч» пісаў Севярын Малевіч — бацька мастака [[Казімір Малевіч|Казіміра Малевіча]], аднак у 2022 годзе [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]] выявіў сапраўднага аўтара — Сяргея Малевіча{{Sfn|Баринов|2022}}. Таксама выказвалася думка, што і Севярын, і Сяргей Малевіч паходзяць з аднаго разгалінаванага роду, звязанага з сялом Малева, пэўных пацвярджэнняў гэтаму няма, але прынамсі мастацтвазнавец [[Сяргей Харэўскі]] выказаў гіпотэзу пра ролю Малева ў творчасці Казіміра Малевіча. Калі б было так, магчыма, этнаграфічная праца Сяргея Малевіча сведчыла б пра глыбокую сувязь гэтага роду з беларускай культурай. == Бібліяграфія == * ''Малевич С.'' [[:ru:s:Белорусский нищенский Лазарь (Малевич)/ДО|Белорусский нищенский «Лазарь»]] // Живая старина. Год XV. 1906. Вып. II. — Спб. * ''Малевич С.'' [https://www.prlib.ru/item/363831 Белорусские народные песни] // Сб. Отд-ния русского языка и словесности Академии наук. — СПб, 1907. — T. LXXXII, № 5. — С. 1-194. {{Зноскі}} == Літаратура == * ЦГА СПб. Фонд Р-2742. Опись 1. Дело 660 * ЦГИА СПб. Фонд 14. Опись 3. Дело 37736 == Спасылкі == * {{Артыкул|ref=Баринов|год=2022|аўтар=Баринов И.|спасылка=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/633648187783962|загаловак=Забытые белорусисты: Сергей Малевич|выданне=Запісы беларусаведа}} * {{кніга|ref=Юрэвіч|спасылка=|аўтар=Юрэвіч, Л.|загаловак=Жанры|адказны=|год=2013|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Кнігазбор|том=|pages=|allpages=528|серыя=Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 21|isbn=978-985-7057-28-3|тыраж=}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Малевіч Сяргей Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Слуцкай гімназіі]] fc9piy9nesrm1vrrnad8a95nbqmeo02 5219295 5219258 2026-10-15T19:24:55Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ удакладненне 5219295 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Малевіч}} {{вучоны}} '''Сяргей Аляксандравіч Малевіч''' ([[2 жніўня]] [[1878]]{{Sfn|Баринов|2022}}, [[Мінская губерня]] — пасля [[29 снежня]] [[1918]]; Крыптанімы: ''С. Малевіч'') — беларускі фалькларыст і мовазнавец. == Біяграфія == З сям’і сельскага святара Аляксандра Афанасьевіча і Надзеі Антонаўны. Ахрышчаны ў [[Яўтушкавічы|Яўтушкавіцкай]] Раства-Багародзіцкай царкве Рэчыцкага павета. Вучыўся ў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскай]] (1888—1889) і [[Слуцкая гімназія|Слуцкай]] (1890—1900) гімназіях. Скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта (1904), адразу паступіў у Археалагічны інстытут у Пецярбургу, які скончыў у 1907 годзе. Спадзяванні заняцца навукай не спраўдзіліся, прапаноў працы ад універсітэтаў не было, Малевіч паехаў у Рэвель і да 1913 года выкладаў рускую мову ў Мікалаеўскай гімназіі. Потым вярнуўся ў Пецярбург, на месца інспектара гімназіі Імператара Пятра Вялікага, быў на пасадзе інспектара да рэвалюцыі. У 1918 годзе, 24 красавіка — 29 снежня знаходзіўся ў шпіталі Св. Панцеляймона праз псіхічны разлад. Далейшы яго лёс пакуль невядомы.{{Sfn|Баринов|2022}} == Дзейнасць == Апублікаваў беларускія [[Песня пра Лазара|духоўныя вершы пра Лазара]], са звесткамі з жыцця жабракоў-[[колавая ліра|лірнікаў]] (1906), вершы запісаў ад Восіпа Адамацкага з вёскі [[Лоцвіны]] Слуцкага павета. Малевіч звярнуў увагу на два розныя элементы песеннай мовы: «характэрныя рысы чыстага тутэйшага вымаўлення» спалучаюцца з царкоўна-кніжнымі. Аўтар падборкі матэрыялаў па беларускай мове і фальклоры «Белорусские народные песни», апублікаванай у зборніку Аддзялення рускай мовы і славеснасці [[ІАН]] (1907, Санкт-Пецярбург), якая змяшчае поўны цыкл народных песень і казку «Пан і мужык». Як навуковая праца публікацыя забяспечана фанетычным і марфалагічным нарысам мясцовага дыялекту «жывой беларускай гаворкі» і яе слоўнікам{{Sfn|Баринов|2022}}. Выданне падпісана крыптанімам «С. Малевіч». Матэрыялы для працы збіраў некалькі гадоў у Ланьскай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні, у тым ліку сяле [[Малева]] за 10 км ад [[Нясвіж]]а і вёсках [[Альхоўка (Нясвіжскі раён)|Альхоўка]], [[Карцэвічы]], Яськевічы і [[Гусакі (Нясвіжскі раён)|Гусакі]], іх жыхароў называў ''«карэннымі аселымі беларусамі, якія даволі шчасліва захавалі да цяперашняга часу найгалоўнейшыя этнаграфічныя рысы»{{Sfn|Баринов|2022}}'', а Малева ''«нашай старой беларускай вёскай»''. На думку Малевіча, кансерватыўны земляробчы лад жыцця краю адыграў немалую ролю «ў доўгачасовым захаванні беларускага этнічнага тыпу» і спрыяў таму, што «беларуская вёска захавала ў сваёй памяці нямала твораў народна-паэтычнага духу»{{Sfn|Баринов|2022}}. За некалькі гадоў да Малевіча, іншую падборку песень, але з такой самай назвай і ў тым самым выданні апублікаваў [[Аляксандр Разенфельд]]{{Sfn|Баринов|2022}}. Малевіч меў пэўныя спадзяванні наконт гэтай працы. Яна і праўда была заўважана, у прыватнасці матэрыяламі Малевіча карыстаўся [[Я. Карскі|Яўхім Карскі]], у Львове аўтарытэтны этнограф [[Уладзімір Гнацюк]] апублікаваў добразычлівую рэцэнзію ў «Записках НТШ». У 1908 годзе Малевіч падаў сваю працу на конкурс у [[Рускае геаграфічнае таварыства]], аднак вынікаў гэта не мела. == Сям’я == Дзед — Афанасій Малевіч, протадыякан кафедральнага [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|Петра-Паўлаўскага сабора]] ў Мінску. Бацька — Аляксандр (1848-пасля 1918), скончыў Мінскую духоўную семінарыю (1871), з 1872 года настаўнік [[Чапліцы (вёска)|Чапліцкага]] народнага вучылішча Слуцкага павета, з 1877 года псаломшчык Чапліцкай Георгіеўскай царквы, з 1879 года служыў у [[Пярэжыр]]скай Мікалаеўскай царкве Ігуменскага павета, з 1883 года служыў у іншай царкве. Маці — Надзея, памерла ва ўзросце 22 гадоў падчас родаў.{{Sfn|Баринов|2022}} У шлюбе з Ганнай Аляксандраўнай Духоўскай (ахрышчанай яўрэйкай Ханнай Ашэраўнай), меў дачку Антаніну (нар. 27.2.1906) і сына Дыядора (1.9.1910).{{Sfn|Баринов|2022}} У 1968 годзе [[Вітаўт Тумаш]] меў гіпотэзу, што пад крыптанімам «С. Малевіч» пісаў Севярын Малевіч — бацька мастака [[Казімір Малевіч|Казіміра Малевіча]], каб гэта ўдакладніць ён напісаў даследчыку [[Алесь Вініцкі|Алесю Вініцкаму]], ураджэнцу Малева, які абверг такую магчымасці, бо асабіста ведаў збіральніка песень -- Сяргея Аляксандравіча Малевіча. Дэталі пазнейшай біяграфіі Сяргея Малевіча Вініцкі ўдакладніў ў перапісцы з Лідыяй Філатавай (Паржэцкай), якая бывала ў доме айца Аляксандра -- бацькі Сяргея Малевіча. У 2000-я гады гіпотэзу, што «С. Малевіч» гэта Севярын Малевіч, зноў выказаў [[Арсень Ліс]], яго падтрымаў [[Адам Мальдзіс]] і інфармацыя шырока распаўсюдзілася<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/kaz-m-r-malev-ch-nareshtse-atryma-belaruskuyu-prap-sku.html|title=Казімір Малевіч нарэшце атрымаў беларускую “прапіску”|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2007-07-19|access-date=2026-10-15}}</ref>. У 2022 годзе расійскі гісторык [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]] зноў, ужо ў архівах выявіў інфармацыю пра сапраўднага аўтара — Сяргея Аляксандравіча Малевіча{{Sfn|Баринов|2022}}. Таксама выказвалі думку, што і Севярын, і Сяргей Малевіч паходзяць з аднаго разгалінаванага роду, звязанага з сялом Малева, пэўных пацвярджэнняў гэтаму няма, але прынамсі мастацтвазнавец [[Сяргей Харэўскі]] выказаў гіпотэзу пра ролю Малева ў творчасці Казіміра Малевіча. Калі б было так, магчыма, этнаграфічная праца Сяргея Малевіча сведчыла б пра глыбокую сувязь гэтага роду з беларускай культурай. == Бібліяграфія == * ''Малевич С.'' [[:ru:s:Белорусский нищенский Лазарь (Малевич)/ДО|Белорусский нищенский «Лазарь»]] // Живая старина. Год XV. 1906. Вып. II. — Спб. * ''Малевич С.'' [https://www.prlib.ru/item/363831 Белорусские народные песни] // Сб. Отд-ния русского языка и словесности Академии наук. — СПб, 1907. — T. LXXXII, № 5. — С. 1-194. {{Зноскі}} == Літаратура == * ЦГА СПб. Фонд Р-2742. Опись 1. Дело 660 * ЦГИА СПб. Фонд 14. Опись 3. Дело 37736 == Спасылкі == * {{Артыкул|ref=Баринов|год=2022|аўтар=Баринов И.|спасылка=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/633648187783962|загаловак=Забытые белорусисты: Сергей Малевич|выданне=Запісы беларусаведа}} * {{кніга|ref=Юрэвіч|спасылка=|аўтар=Юрэвіч, Л.|загаловак=Жанры|адказны=|год=2013|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Кнігазбор|том=|pages=|allpages=528|серыя=Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 21|isbn=978-985-7057-28-3|тыраж=}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Малевіч Сяргей Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Слуцкай гімназіі]] l8m06ff6kiewagii3yq4q7ouwqr0avr 5219353 5219295 2026-10-15T20:51:14Z M.L.Bot 261 /* Дзейнасць */ 5219353 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Малевіч}} {{вучоны}} '''Сяргей Аляксандравіч Малевіч''' ([[2 жніўня]] [[1878]]{{Sfn|Баринов|2022}}, [[Мінская губерня]] — пасля [[29 снежня]] [[1918]]; Крыптанімы: ''С. Малевіч'') — беларускі фалькларыст і мовазнавец. == Біяграфія == З сям’і сельскага святара Аляксандра Афанасьевіча і Надзеі Антонаўны. Ахрышчаны ў [[Яўтушкавічы|Яўтушкавіцкай]] Раства-Багародзіцкай царкве Рэчыцкага павета. Вучыўся ў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскай]] (1888—1889) і [[Слуцкая гімназія|Слуцкай]] (1890—1900) гімназіях. Скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта (1904), адразу паступіў у Археалагічны інстытут у Пецярбургу, які скончыў у 1907 годзе. Спадзяванні заняцца навукай не спраўдзіліся, прапаноў працы ад універсітэтаў не было, Малевіч паехаў у Рэвель і да 1913 года выкладаў рускую мову ў Мікалаеўскай гімназіі. Потым вярнуўся ў Пецярбург, на месца інспектара гімназіі Імператара Пятра Вялікага, быў на пасадзе інспектара да рэвалюцыі. У 1918 годзе, 24 красавіка — 29 снежня быў у шпіталі Св. Панцеляймона праз псіхічны разлад. Далейшы яго лёс пакуль невядомы.{{Sfn|Баринов|2022}} == Дзейнасць == Апублікаваў беларускія [[Песня пра Лазара|духоўныя вершы пра Лазара]], са звесткамі з жыцця жабракоў-[[колавая ліра|лірнікаў]] (1906), вершы запісаў ад Восіпа Адамацкага з вёскі [[Лоцвіны]] Слуцкага павета. Малевіч звярнуў увагу на два розныя элементы песеннай мовы: «характэрныя рысы чыстага тутэйшага вымаўлення» спалучаюцца з царкоўна-кніжнымі. Аўтар падборкі матэрыялаў па беларускай мове і фальклоры «Белорусские народные песни», апублікаванай у зборніку Аддзялення рускай мовы і славеснасці [[ІАН]] (1907, Санкт-Пецярбург), якая змяшчае поўны цыкл народных песень і казку «Пан і мужык». Як навуковая праца публікацыя забяспечана фанетычным і марфалагічным нарысам мясцовага дыялекту «жывой беларускай гаворкі» і яе слоўнікам{{Sfn|Баринов|2022}}. Выданне падпісана крыптанімам «С. Малевіч». Матэрыялы для працы збіраў некалькі гадоў у Ланьскай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні, у тым ліку сяле [[Малева (Нясвіжскі раён)|Малева]] за 10 км ад [[Нясвіж]]а і вёсках [[Альхоўка (Нясвіжскі раён)|Альхоўка]], [[Карцэвічы]], Яськевічы і [[Гусакі (Нясвіжскі раён)|Гусакі]], іх жыхароў называў ''«карэннымі аселымі беларусамі, якія даволі шчасліва захавалі да цяперашняга часу найгалоўнейшыя этнаграфічныя рысы»{{Sfn|Баринов|2022}}'', а Малева ''«нашай старой беларускай вёскай»''. На думку Малевіча, кансерватыўны земляробчы лад жыцця краю адыграў немалую ролю «ў доўгачасовым захаванні беларускага этнічнага тыпу» і спрыяў таму, што «беларуская вёска захавала ў сваёй памяці нямала твораў народна-паэтычнага духу»{{Sfn|Баринов|2022}}. За некалькі гадоў да Малевіча, іншую падборку песень, але з такой самай назвай і ў тым самым выданні апублікаваў [[Аляксандр Разенфельд]]{{Sfn|Баринов|2022}}. Малевіч меў пэўныя спадзяванні наконт гэтай працы. Яна і праўда была заўважана, у прыватнасці матэрыяламі Малевіча карыстаўся [[Я. Карскі|Яўхім Карскі]], у Львове аўтарытэтны этнограф [[Уладзімір Гнацюк]] апублікаваў добразычлівую рэцэнзію ў «Записках НТШ». У 1908 годзе Малевіч падаў сваю працу на конкурс у [[Рускае геаграфічнае таварыства]], аднак вынікаў гэта не мела. == Сям’я == Дзед — Афанасій Малевіч, протадыякан кафедральнага [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|Петра-Паўлаўскага сабора]] ў Мінску. Бацька — Аляксандр (1848-пасля 1918), скончыў Мінскую духоўную семінарыю (1871), з 1872 года настаўнік [[Чапліцы (вёска)|Чапліцкага]] народнага вучылішча Слуцкага павета, з 1877 года псаломшчык Чапліцкай Георгіеўскай царквы, з 1879 года служыў у [[Пярэжыр]]скай Мікалаеўскай царкве Ігуменскага павета, з 1883 года служыў у іншай царкве. Маці — Надзея, памерла ва ўзросце 22 гадоў падчас родаў.{{Sfn|Баринов|2022}} У шлюбе з Ганнай Аляксандраўнай Духоўскай (ахрышчанай яўрэйкай Ханнай Ашэраўнай), меў дачку Антаніну (нар. 27.2.1906) і сына Дыядора (1.9.1910).{{Sfn|Баринов|2022}} У 1968 годзе [[Вітаўт Тумаш]] меў гіпотэзу, што пад крыптанімам «С. Малевіч» пісаў Севярын Малевіч — бацька мастака [[Казімір Малевіч|Казіміра Малевіча]], каб гэта ўдакладніць ён напісаў даследчыку [[Алесь Вініцкі|Алесю Вініцкаму]], ураджэнцу Малева, які абверг такую магчымасці, бо асабіста ведаў збіральніка песень -- Сяргея Аляксандравіча Малевіча. Дэталі пазнейшай біяграфіі Сяргея Малевіча Вініцкі ўдакладніў ў перапісцы з Лідыяй Філатавай (Паржэцкай), якая бывала ў доме айца Аляксандра -- бацькі Сяргея Малевіча. У 2000-я гады гіпотэзу, што «С. Малевіч» гэта Севярын Малевіч, зноў выказаў [[Арсень Ліс]], яго падтрымаў [[Адам Мальдзіс]] і інфармацыя шырока распаўсюдзілася<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/kaz-m-r-malev-ch-nareshtse-atryma-belaruskuyu-prap-sku.html|title=Казімір Малевіч нарэшце атрымаў беларускую “прапіску”|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2007-07-19|access-date=2026-10-15}}</ref>. У 2022 годзе расійскі гісторык [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]] зноў, ужо ў архівах выявіў інфармацыю пра сапраўднага аўтара — Сяргея Аляксандравіча Малевіча{{Sfn|Баринов|2022}}. Таксама выказвалі думку, што і Севярын, і Сяргей Малевіч паходзяць з аднаго разгалінаванага роду, звязанага з сялом Малева, пэўных пацвярджэнняў гэтаму няма, але прынамсі мастацтвазнавец [[Сяргей Харэўскі]] выказаў гіпотэзу пра ролю Малева ў творчасці Казіміра Малевіча. Калі б было так, магчыма, этнаграфічная праца Сяргея Малевіча сведчыла б пра глыбокую сувязь гэтага роду з беларускай культурай. == Бібліяграфія == * ''Малевич С.'' [[:ru:s:Белорусский нищенский Лазарь (Малевич)/ДО|Белорусский нищенский «Лазарь»]] // Живая старина. Год XV. 1906. Вып. II. — Спб. * ''Малевич С.'' [https://www.prlib.ru/item/363831 Белорусские народные песни] // Сб. Отд-ния русского языка и словесности Академии наук. — СПб, 1907. — T. LXXXII, № 5. — С. 1-194. {{Зноскі}} == Літаратура == * ЦГА СПб. Фонд Р-2742. Опись 1. Дело 660 * ЦГИА СПб. Фонд 14. Опись 3. Дело 37736 == Спасылкі == * {{Артыкул|ref=Баринов|год=2022|аўтар=Баринов И.|спасылка=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/633648187783962|загаловак=Забытые белорусисты: Сергей Малевич|выданне=Запісы беларусаведа}} * {{кніга|ref=Юрэвіч|спасылка=|аўтар=Юрэвіч, Л.|загаловак=Жанры|адказны=|год=2013|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Кнігазбор|том=|pages=|allpages=528|серыя=Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 21|isbn=978-985-7057-28-3|тыраж=}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Малевіч Сяргей Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Слуцкай гімназіі]] okqoau221sazd8644b319f87hbequ4v 5219646 5219353 2026-10-16T10:59:08Z M.L.Bot 261 /* Дзейнасць */ перафарматаванне перад дапаўненнем 5219646 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Малевіч}} {{вучоны}} '''Сяргей Аляксандравіч Малевіч''' ([[2 жніўня]] [[1878]]{{Sfn|Баринов|2022}}, [[Мінская губерня]] — пасля [[29 снежня]] [[1918]]; Крыптанімы: ''С. Малевіч'') — беларускі фалькларыст і мовазнавец. == Біяграфія == Дзед — Афанасій Малевіч, быў протадыяканам кафедральнага [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|Петра-Паўлаўскага сабора]] ў Мінску{{Sfn|Баринов|2022}}. Бацька — Аляксандр (1848-пасля 1918), скончыў Мінскую духоўную семінарыю (1871), з 1872 года настаўнік [[Чапліцы (вёска)|Чапліцкага]] народнага вучылішча Слуцкага павета, з 1877 года псаломшчык Чапліцкай Георгіеўскай царквы, з 1879 года служыў у [[Пярэжыр]]скай Мікалаеўскай царкве Ігуменскага павета, з 1883 года служыў у іншай царкве{{Sfn|Баринов|2022}}. Маці — Надзея Антонаўна, памерла ва ўзросце 22 гадоў падчас родаў{{Sfn|Баринов|2022}}. Ахрышчаны ў [[Яўтушкавічы|Яўтушкавіцкай]] Раства-Багародзіцкай царкве Рэчыцкага павета. Вучыўся ў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскай]] (1888—1889) і [[Слуцкая гімназія|Слуцкай]] (1890—1900) гімназіях. Ажаніўся з Ганнай Аляксандраўнай Духоўскай (ахрышчанай яўрэйкай Ханнай Ашэраўнай), яны дачку Антаніну (нар. 27.2.1906) і сына Дыядора (1.9.1910).{{Sfn|Баринов|2022}} У 1904 годзе скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта, адразу паступіў у Археалагічны інстытут у Пецярбургу, які скончыў у 1907 годзе.{{Sfn|Баринов|2022}} Спадзяванні заняцца па сканчэнні ўніверсітэце навукай не спраўдзіліся, прапаноў працы ад універсітэтаў не было, Малевіч паехаў у Рэвель і да 1913 года выкладаў рускую мову ў Мікалаеўскай гімназіі. Потым вярнуўся ў Пецярбург, на месца інспектара гімназіі Імператара Пятра Вялікага, быў на пасадзе інспектара да рэвалюцыі. У 1918 годзе, 24 красавіка — 29 снежня быў у шпіталі Св. Панцеляймона праз псіхічны разлад. Далейшы яго лёс пакуль невядомы.{{Sfn|Баринов|2022}} == Дзейнасць == Апублікаваў беларускія [[Песня пра Лазара|духоўныя вершы пра Лазара]], са звесткамі з жыцця жабракоў-[[колавая ліра|лірнікаў]] (1906), вершы запісаў ад Восіпа Адамацкага з вёскі [[Лоцвіны]] Слуцкага павета. Малевіч звярнуў увагу на два розныя элементы песеннай мовы: «характэрныя рысы чыстага тутэйшага вымаўлення» спалучаюцца з царкоўна-кніжнымі. Аўтар падборкі матэрыялаў па беларускай мове і фальклоры «Белорусские народные песни», апублікаванай у зборніку Аддзялення рускай мовы і славеснасці [[ІАН]] (1907, Санкт-Пецярбург), якая змяшчае поўны цыкл народных песень і казку «Пан і мужык». Як навуковая праца публікацыя забяспечана фанетычным і марфалагічным нарысам мясцовага дыялекту «жывой беларускай гаворкі» і яе слоўнікам{{Sfn|Баринов|2022}}. Выданне падпісана крыптанімам «С. Малевіч». Матэрыялы для працы збіраў некалькі гадоў у Ланьскай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні, у тым ліку сяле [[Малева (Нясвіжскі раён)|Малева]] за 10 км ад [[Нясвіж]]а і вёсках [[Альхоўка (Нясвіжскі раён)|Альхоўка]], [[Карцэвічы]], Яськевічы і [[Гусакі (Нясвіжскі раён)|Гусакі]], іх жыхароў называў ''«карэннымі аселымі беларусамі, якія даволі шчасліва захавалі да цяперашняга часу найгалоўнейшыя этнаграфічныя рысы»{{Sfn|Баринов|2022}}'', а Малева ''«нашай старой беларускай вёскай»''. На думку Малевіча, кансерватыўны земляробчы лад жыцця краю адыграў немалую ролю «ў доўгачасовым захаванні беларускага этнічнага тыпу» і спрыяў таму, што «беларуская вёска захавала ў сваёй памяці нямала твораў народна-паэтычнага духу»{{Sfn|Баринов|2022}}. За некалькі гадоў да Малевіча, іншую падборку песень, але з такой самай назвай і ў тым самым выданні апублікаваў [[Аляксандр Разенфельд]]{{Sfn|Баринов|2022}}. Малевіч меў пэўныя спадзяванні наконт гэтай працы. Яна і праўда была заўважана, у прыватнасці матэрыяламі Малевіча карыстаўся [[Я. Карскі|Яўхім Карскі]], у Львове аўтарытэтны этнограф [[Уладзімір Гнацюк]] апублікаваў добразычлівую рэцэнзію ў «Записках НТШ». У 1908 годзе Малевіч падаў сваю працу на конкурс у [[Рускае геаграфічнае таварыства]], але без вынікаў.{{Sfn|Баринов|2022}} == Гіпотэза атаяснення з Севярынам Малевічам == У 1968 годзе [[Вітаўт Тумаш]] меў гіпотэзу, што пад крыптанімам «С. Малевіч» пісаў Севярын Малевіч — бацька мастака [[Казімір Малевіч|Казіміра Малевіча]], каб гэта ўдакладніць ён напісаў даследчыку [[Алесь Вініцкі|Алесю Вініцкаму]], ураджэнцу Малева, які абверг такую магчымасці, бо асабіста ведаў збіральніка песень — Сяргея Аляксандравіча Малевіча. Дэталі пазнейшай біяграфіі Сяргея Малевіча Вініцкі ўдакладніў ў перапісцы з Лідыяй Феліксаўнай Філатавай (Паржэцкай), якая бывала ў доме айца Аляксандра — бацькі Сяргея Малевіча. У 2000-я гады гіпотэзу пра «С. Малевіча» як Севярын Малевіч, зноў прапанаваў [[Арсень Ліс]], яго падтрымаў [[Адам Мальдзіс]] і інфармацыя шырока распаўсюдзілася<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/kaz-m-r-malev-ch-nareshtse-atryma-belaruskuyu-prap-sku.html|title=Казімір Малевіч нарэшце атрымаў беларускую “прапіску”|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2007-07-19|access-date=2026-10-15}}</ref>. У 2022 годзе расійскі гісторык [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]] зноў, ужо ў архівах, выявіў інфармацыю пра сапраўднага аўтара — Сяргея Аляксандравіча Малевіча{{Sfn|Баринов|2022}}. Таксама выказвалі думку, што і Севярын, і Сяргей Малевіч паходзяць з аднаго разгалінаванага роду, звязанага з сялом Малева, пэўных пацвярджэнняў гэтаму няма, але прынамсі мастацтвазнавец [[Сяргей Харэўскі]] выказаў гіпотэзу пра ролю Малева ў творчасці Казіміра Малевіча. Калі б было так, магчыма, этнаграфічная праца Сяргея Малевіча сведчыла б пра глыбокую сувязь гэтага роду з беларускай культурай. == Бібліяграфія == * ''Малевич С.'' [[:ru:s:Белорусский нищенский Лазарь (Малевич)/ДО|Белорусский нищенский «Лазарь»]] // Живая старина. Год XV. 1906. Вып. II. — Спб. * ''Малевич С.'' [https://www.prlib.ru/item/363831 Белорусские народные песни] // Сб. Отд-ния русского языка и словесности Академии наук. — СПб, 1907. — T. LXXXII, № 5. — С. 1-194. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ЦГА СПб. Фонд Р-2742. Опись 1. Дело 660 * ЦГИА СПб. Фонд 14. Опись 3. Дело 37736 == Спасылкі == * {{Артыкул|ref=Баринов|год=2022|аўтар=Баринов И.|спасылка=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/633648187783962|загаловак=Забытые белорусисты: Сергей Малевич|выданне=Запісы беларусаведа}} * {{кніга|ref=Юрэвіч|спасылка=|аўтар=Юрэвіч, Л.|загаловак=Жанры|адказны=|год=2013|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Кнігазбор|том=|pages=|allpages=528|серыя=Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 21|isbn=978-985-7057-28-3|тыраж=}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Малевіч Сяргей Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Слуцкай гімназіі]] qjnr0j7kjr10e4gva0nv6gletykq434 5219690 5219646 2026-10-16T11:21:49Z M.L.Bot 261 5219690 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Малевіч}} {{вучоны}} '''Сяргей Аляксандравіч Малевіч''' ([[2 жніўня]] [[1878]]{{Sfn|Баринов|2022}}, [[Мінская губерня]] — пасля [[29 снежня]] [[1918]]; Крыптанімы: ''С. Малевіч'') — беларускі фалькларыст і мовазнавец. == Біяграфія == Дзед — Афанасій Малевіч, быў протадыяканам кафедральнага [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|Петра-Паўлаўскага сабора]] ў Мінску{{Sfn|Баринов|2022}}. Бацька — Аляксандр (1848-пасля 1918), скончыў Мінскую духоўную семінарыю (1871), з 1872 года настаўнік [[Чапліцы (вёска)|Чапліцкага]] народнага вучылішча Слуцкага павета, з 1877 года псаломшчык Чапліцкай Георгіеўскай царквы, з 1879 года служыў у [[Пярэжыр]]скай Мікалаеўскай царкве Ігуменскага павета, з 1883 года служыў у іншай царкве{{Sfn|Баринов|2022}}. Маці — Надзея Антонаўна, памерла ва ўзросце 22 гадоў падчас родаў{{Sfn|Баринов|2022}}. Ахрышчаны ў [[Яўтушкавічы|Яўтушкавіцкай]] Раства-Багародзіцкай царкве Рэчыцкага павета. Вучыўся ў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскай]] (1888—1889) і [[Слуцкая гімназія|Слуцкай]] (1890—1900) гімназіях.{{Sfn|Баринов|2022}} Ажаніўся з Ганнай Аляксандраўнай Духоўскай (ахрышчанай яўрэйкай Ханнай Ашэраўнай), яны дачку Антаніну (нар. 27.2.1906) і сына Дыядора (1.9.1910).{{Sfn|Баринов|2022}} У 1904 годзе скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта, адразу паступіў у Археалагічны інстытут у Пецярбургу, які скончыў у 1907 годзе.{{Sfn|Баринов|2022}} Спадзяванні заняцца па сканчэнні ўніверсітэце навукай не спраўдзіліся, прапаноў працы ад універсітэтаў не было, Малевіч паехаў у Рэвель і да 1913 года выкладаў рускую мову ў Мікалаеўскай гімназіі. Потым вярнуўся ў Пецярбург, на месца інспектара гімназіі Імператара Пятра Вялікага, быў на пасадзе інспектара да рэвалюцыі. У 1918 годзе, 24 красавіка — 29 снежня быў у шпіталі Св. Панцеляймона праз псіхічны разлад. Далейшы яго лёс пакуль невядомы.{{Sfn|Баринов|2022}} == Дзейнасць == Апублікаваў беларускія [[Песня пра Лазара|духоўныя вершы пра Лазара]], са звесткамі з жыцця жабракоў-[[колавая ліра|лірнікаў]] (1906), вершы запісаў ад Восіпа Адамацкага з вёскі [[Лоцвіны]] Слуцкага павета. Малевіч звярнуў увагу на два розныя элементы песеннай мовы: «характэрныя рысы чыстага тутэйшага вымаўлення» спалучаюцца з царкоўна-кніжнымі. Аўтар падборкі матэрыялаў па беларускай мове і фальклоры «Белорусские народные песни», апублікаванай у зборніку Аддзялення рускай мовы і славеснасці [[ІАН]] (1907, Санкт-Пецярбург), якая змяшчае поўны цыкл народных песень і казку «Пан і мужык». Як навуковая праца публікацыя забяспечана фанетычным і марфалагічным нарысам мясцовага дыялекту «жывой беларускай гаворкі» і яе слоўнікам{{Sfn|Баринов|2022}}. Выданне падпісана крыптанімам «С. Малевіч». Матэрыялы для працы збіраў некалькі гадоў у Ланьскай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні, у тым ліку сяле [[Малева (Нясвіжскі раён)|Малева]] за 10 км ад [[Нясвіж]]а і вёсках [[Альхоўка (Нясвіжскі раён)|Альхоўка]], [[Карцэвічы]], Яськевічы і [[Гусакі (Нясвіжскі раён)|Гусакі]], іх жыхароў называў ''«карэннымі аселымі беларусамі, якія даволі шчасліва захавалі да цяперашняга часу найгалоўнейшыя этнаграфічныя рысы»{{Sfn|Баринов|2022}}'', а Малева ''«нашай старой беларускай вёскай»''. На думку Малевіча, кансерватыўны земляробчы лад жыцця краю адыграў немалую ролю «ў доўгачасовым захаванні беларускага этнічнага тыпу» і спрыяў таму, што «беларуская вёска захавала ў сваёй памяці нямала твораў народна-паэтычнага духу»{{Sfn|Баринов|2022}}. За некалькі гадоў да Малевіча, іншую падборку песень, але з такой самай назвай і ў тым самым выданні апублікаваў [[Аляксандр Разенфельд]]{{Sfn|Баринов|2022}}. Малевіч меў пэўныя спадзяванні наконт гэтай працы. Яна і праўда была заўважана, у прыватнасці матэрыяламі Малевіча карыстаўся [[Я. Карскі|Яўхім Карскі]], у Львове аўтарытэтны этнограф [[Уладзімір Гнацюк]] апублікаваў добразычлівую рэцэнзію ў «Записках НТШ». У 1908 годзе Малевіч падаў сваю працу на конкурс у [[Рускае геаграфічнае таварыства]], але без вынікаў.{{Sfn|Баринов|2022}} == Гіпотэза атаяснення з Севярынам Малевічам == У 1968 годзе [[Вітаўт Тумаш]] меў гіпотэзу, што пад крыптанімам «С. Малевіч» пісаў Севярын Малевіч — бацька мастака [[Казімір Малевіч|Казіміра Малевіча]], каб гэта ўдакладніць ён напісаў даследчыку [[Алесь Вініцкі|Алесю Вініцкаму]], ураджэнцу Малева, які абверг такую магчымасці, бо асабіста ведаў збіральніка песень — Сяргея Аляксандравіча Малевіча. Дэталі пазнейшай біяграфіі Сяргея Малевіча Вініцкі ўдакладніў ў перапісцы з Лідыяй Феліксаўнай Філатавай (Паржэцкай), якая бывала ў доме айца Аляксандра — бацькі Сяргея Малевіча. У 2000-я гады гіпотэзу пра «С. Малевіча» як Севярын Малевіч, зноў прапанаваў [[Арсень Ліс]], яго падтрымаў [[Адам Мальдзіс]] і інфармацыя шырока распаўсюдзілася<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/kaz-m-r-malev-ch-nareshtse-atryma-belaruskuyu-prap-sku.html|title=Казімір Малевіч нарэшце атрымаў беларускую “прапіску”|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2007-07-19|access-date=2026-10-15}}</ref>. У 2022 годзе расійскі гісторык [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]] зноў, ужо ў архівах, выявіў інфармацыю пра сапраўднага аўтара — Сяргея Аляксандравіча Малевіча{{Sfn|Баринов|2022}}. Таксама выказвалі думку, што і Севярын, і Сяргей Малевіч паходзяць з аднаго разгалінаванага роду, звязанага з сялом Малева, пэўных пацвярджэнняў гэтаму няма, але прынамсі мастацтвазнавец [[Сяргей Харэўскі]] выказаў гіпотэзу пра ролю Малева ў творчасці Казіміра Малевіча. Калі б было так, магчыма, этнаграфічная праца Сяргея Малевіча сведчыла б пра глыбокую сувязь гэтага роду з беларускай культурай. == Бібліяграфія == * ''Малевич С.'' [[:ru:s:Белорусский нищенский Лазарь (Малевич)/ДО|Белорусский нищенский «Лазарь»]] // Живая старина. Год XV. 1906. Вып. II. — Спб. * ''Малевич С.'' [https://www.prlib.ru/item/363831 Белорусские народные песни] // Сб. Отд-ния русского языка и словесности Академии наук. — СПб, 1907. — T. LXXXII, № 5. — С. 1-194. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ЦГА СПб. Фонд Р-2742. Опись 1. Дело 660 * ЦГИА СПб. Фонд 14. Опись 3. Дело 37736 == Спасылкі == * {{Артыкул|ref=Баринов|год=2022|аўтар=Баринов И.|спасылка=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/633648187783962|загаловак=Забытые белорусисты: Сергей Малевич|выданне=Запісы беларусаведа}} * {{кніга|ref=Юрэвіч|спасылка=|аўтар=Юрэвіч, Л.|загаловак=Жанры|адказны=|год=2013|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Кнігазбор|том=|pages=|allpages=528|серыя=Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 21|isbn=978-985-7057-28-3|тыраж=}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Малевіч Сяргей Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Слуцкай гімназіі]] ipegr2n3wr4ad4xzdq799ls6ei0fy7m 5219726 5219690 2026-10-16T11:54:14Z M.L.Bot 261 /* Гіпотэза атаяснення з Севярынам Малевічам */ 5219726 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Малевіч}} {{вучоны}} '''Сяргей Аляксандравіч Малевіч''' ([[2 жніўня]] [[1878]]{{Sfn|Баринов|2022}}, [[Мінская губерня]] — пасля [[29 снежня]] [[1918]]; Крыптанімы: ''С. Малевіч'') — беларускі фалькларыст і мовазнавец. == Біяграфія == Дзед — Афанасій Малевіч, быў протадыяканам кафедральнага [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|Петра-Паўлаўскага сабора]] ў Мінску{{Sfn|Баринов|2022}}. Бацька — Аляксандр (1848-пасля 1918), скончыў Мінскую духоўную семінарыю (1871), з 1872 года настаўнік [[Чапліцы (вёска)|Чапліцкага]] народнага вучылішча Слуцкага павета, з 1877 года псаломшчык Чапліцкай Георгіеўскай царквы, з 1879 года служыў у [[Пярэжыр]]скай Мікалаеўскай царкве Ігуменскага павета, з 1883 года служыў у іншай царкве{{Sfn|Баринов|2022}}. Маці — Надзея Антонаўна, памерла ва ўзросце 22 гадоў падчас родаў{{Sfn|Баринов|2022}}. Ахрышчаны ў [[Яўтушкавічы|Яўтушкавіцкай]] Раства-Багародзіцкай царкве Рэчыцкага павета. Вучыўся ў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскай]] (1888—1889) і [[Слуцкая гімназія|Слуцкай]] (1890—1900) гімназіях.{{Sfn|Баринов|2022}} Ажаніўся з Ганнай Аляксандраўнай Духоўскай (ахрышчанай яўрэйкай Ханнай Ашэраўнай), яны дачку Антаніну (нар. 27.2.1906) і сына Дыядора (1.9.1910).{{Sfn|Баринов|2022}} У 1904 годзе скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта, адразу паступіў у Археалагічны інстытут у Пецярбургу, які скончыў у 1907 годзе.{{Sfn|Баринов|2022}} Спадзяванні заняцца па сканчэнні ўніверсітэце навукай не спраўдзіліся, прапаноў працы ад універсітэтаў не было, Малевіч паехаў у Рэвель і да 1913 года выкладаў рускую мову ў Мікалаеўскай гімназіі. Потым вярнуўся ў Пецярбург, на месца інспектара гімназіі Імператара Пятра Вялікага, быў на пасадзе інспектара да рэвалюцыі. У 1918 годзе, 24 красавіка — 29 снежня быў у шпіталі Св. Панцеляймона праз псіхічны разлад. Далейшы яго лёс пакуль невядомы.{{Sfn|Баринов|2022}} == Дзейнасць == Апублікаваў беларускія [[Песня пра Лазара|духоўныя вершы пра Лазара]], са звесткамі з жыцця жабракоў-[[колавая ліра|лірнікаў]] (1906), вершы запісаў ад Восіпа Адамацкага з вёскі [[Лоцвіны]] Слуцкага павета. Малевіч звярнуў увагу на два розныя элементы песеннай мовы: «характэрныя рысы чыстага тутэйшага вымаўлення» спалучаюцца з царкоўна-кніжнымі. Аўтар падборкі матэрыялаў па беларускай мове і фальклоры «Белорусские народные песни», апублікаванай у зборніку Аддзялення рускай мовы і славеснасці [[ІАН]] (1907, Санкт-Пецярбург), якая змяшчае поўны цыкл народных песень і казку «Пан і мужык». Як навуковая праца публікацыя забяспечана фанетычным і марфалагічным нарысам мясцовага дыялекту «жывой беларускай гаворкі» і яе слоўнікам{{Sfn|Баринов|2022}}. Выданне падпісана крыптанімам «С. Малевіч». Матэрыялы для працы збіраў некалькі гадоў у Ланьскай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні, у тым ліку сяле [[Малева (Нясвіжскі раён)|Малева]] за 10 км ад [[Нясвіж]]а і вёсках [[Альхоўка (Нясвіжскі раён)|Альхоўка]], [[Карцэвічы]], Яськевічы і [[Гусакі (Нясвіжскі раён)|Гусакі]], іх жыхароў называў ''«карэннымі аселымі беларусамі, якія даволі шчасліва захавалі да цяперашняга часу найгалоўнейшыя этнаграфічныя рысы»{{Sfn|Баринов|2022}}'', а Малева ''«нашай старой беларускай вёскай»''. На думку Малевіча, кансерватыўны земляробчы лад жыцця краю адыграў немалую ролю «ў доўгачасовым захаванні беларускага этнічнага тыпу» і спрыяў таму, што «беларуская вёска захавала ў сваёй памяці нямала твораў народна-паэтычнага духу»{{Sfn|Баринов|2022}}. За некалькі гадоў да Малевіча, іншую падборку песень, але з такой самай назвай і ў тым самым выданні апублікаваў [[Аляксандр Разенфельд]]{{Sfn|Баринов|2022}}. Малевіч меў пэўныя спадзяванні наконт гэтай працы. Яна і праўда была заўважана, у прыватнасці матэрыяламі Малевіча карыстаўся [[Я. Карскі|Яўхім Карскі]], у Львове аўтарытэтны этнограф [[Уладзімір Гнацюк]] апублікаваў добразычлівую рэцэнзію ў «Записках НТШ». У 1908 годзе Малевіч падаў сваю працу на конкурс у [[Рускае геаграфічнае таварыства]], але без вынікаў.{{Sfn|Баринов|2022}} == Гіпотэза атаяснення з Севярынам Малевічам == У 1968 годзе [[Вітаўт Тумаш]] меў гіпотэзу, што пад крыптанімам «С. Малевіч» пісаў Севярын Малевіч — бацька мастака [[Казімір Малевіч|Казіміра Малевіча]], каб гэта ўдакладніць ён напісаў даследчыку [[Алесь Вініцкі|Алесю Вініцкаму]], ураджэнцу Малева, які абверг такую магчымасці, бо асабіста ведаў збіральніка песень — Сяргея Аляксандравіча Малевіча. Дэталі пазнейшай біяграфіі Сяргея Малевіча Вініцкі ўдакладніў ў перапісцы з Лідыяй Феліксаўнай Філатавай (Паржэцкай), якая бывала ў доме айца Аляксандра — бацькі Сяргея Малевіча. У 2007 годзе гіпотэзу пра «С. Малевіча» як Севярына Малевіча зноў прапанаваў [[Арсень Ліс]], яго падтрымаў [[Адам Мальдзіс]] і інфармацыя шырока распаўсюдзілася<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/kaz-m-r-malev-ch-nareshtse-atryma-belaruskuyu-prap-sku.html|title=Казімір Малевіч нарэшце атрымаў беларускую “прапіску”|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2007-07-19|access-date=2026-10-15}}</ref>. У 2022 годзе расійскі гісторык [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]] зноў, ужо ў архівах, выявіў інфармацыю пра сапраўднага аўтара — Сяргея Аляксандравіча Малевіча{{Sfn|Баринов|2022}}. Таксама выказвалі думку, што і Севярын, і Сяргей Малевіч паходзяць з аднаго разгалінаванага роду, звязанага з сялом Малева, пэўных пацвярджэнняў гэтаму няма, але прынамсі мастацтвазнавец [[Сяргей Харэўскі]] выказаў гіпотэзу пра ролю Малева ў творчасці Казіміра Малевіча. Калі б было так, магчыма, этнаграфічная праца Сяргея Малевіча сведчыла б пра глыбокую сувязь гэтага роду з беларускай культурай. == Бібліяграфія == * ''Малевич С.'' [[:ru:s:Белорусский нищенский Лазарь (Малевич)/ДО|Белорусский нищенский «Лазарь»]] // Живая старина. Год XV. 1906. Вып. II. — Спб. * ''Малевич С.'' [https://www.prlib.ru/item/363831 Белорусские народные песни] // Сб. Отд-ния русского языка и словесности Академии наук. — СПб, 1907. — T. LXXXII, № 5. — С. 1-194. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ЦГА СПб. Фонд Р-2742. Опись 1. Дело 660 * ЦГИА СПб. Фонд 14. Опись 3. Дело 37736 == Спасылкі == * {{Артыкул|ref=Баринов|год=2022|аўтар=Баринов И.|спасылка=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/633648187783962|загаловак=Забытые белорусисты: Сергей Малевич|выданне=Запісы беларусаведа}} * {{кніга|ref=Юрэвіч|спасылка=|аўтар=Юрэвіч, Л.|загаловак=Жанры|адказны=|год=2013|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Кнігазбор|том=|pages=|allpages=528|серыя=Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 21|isbn=978-985-7057-28-3|тыраж=}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Малевіч Сяргей Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Слуцкай гімназіі]] fhhaooky9xi0vhffy2gcpf65ikkjj2r 0 713551 5219411 5174139 2026-10-15T22:55:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219411 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} [[Файл:Roman Polanski 2011.jpg|справа|міні|[[Раман Паланскі]], [[2011]] год.]] '''[[Раман Паланскі]]''' (нар. 1933) — польска-французскі кінарэжысёр, сцэнарыст, кінапрадзюсар і акцёр. Паланскі неаднаразова ўзнагароджваўся прызамі фестываляў «''вялікай тройкі''»: [[Канскі кінафестываль|Канскага]], [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскага]] і [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага]]. У 1962 годзе Паланскі быў узнагароджаны {{нп5|Прыз ФІПРЭСІ (Венецыянскі кінафестываль)|Прызам ФІПРЭСІ|fr|Prix FIPRESCI de la Mostra de Venise}} [[Венецыянскі кінафестываль 1962|23-га Венецыянскага кінафестывалю]] за фільм «''[[Нож у вадзе]]''». У 1965 годзе рэжысёр атрымаў {{нп5|«Сярэбраны мядзведзь» — Гран-пры журы|Спецыяльны прыз журы|en|Silver Bear Grand Jury Prize}} і Прыз ФІПРЭСІ на {{нп5|Берлінскі кінафестываль 1965|15-м Берлінскім кінафестывалі|en|15th Berlin International Film Festival}} за фільм «''[[Агіда (фільм)|Агіда]]''». На {{нп5|Берлінскі кінафестываль 1966|Берлінскім кінафестывалі 1966 года|en|16th Berlin International Film Festival}} рэжысёр быў удастоены галоўнай узнагароды — «''[[Залаты мядзведзь|Залатога мядзведзя]]''» — за фільм «''[[Тупік (фільм, 1966)|Тупік]]''». У 2002 годзе Паланскі атрымаў галоўную ўзнагароду [[Канскі кінафестываль 2002|55-га Канскага кінафестывалю]] — «''[[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]]''» — за фільм «''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''». У 2010 годзе атрымаў [[Прэмія «Сярэбраны мядзведзь» за найлепшую рэжысуру|«''Сярэбранага мядзведзя''» за рэжысуру]] на [[Берлінскі кінафестываль 2010|60-м Берлінскім кінафестывалі]] за фільм «''[[Прывід пяра]]''». На [[Венецыянскі кінафестываль 2019|Венецыянскім кінафестывалі 2019 года]] быў узнагароджаны [[Гран-пры журы (Венецыянскі кінафестываль)|Гран-пры журы]] і {{нп5|Прыз ФІПРЭСІ (Венецыянскі кінафестываль)|Прызам ФІПРЭСІ|fr|Prix FIPRESCI de la Mostra de Venise}} за фільм «''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''». Сярод прэстыжных кінапрэмій Паланскі ўдастоены дзесяці прэмій «''[[Сезар]]''», пяці «''[[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскіх кінапрэмій]]''», трох прэмій «''[[BAFTA]]''», аднаго «''[[Залаты глобус|Залатога глобуса]]''» і адной прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''». Паводле рэсурса «''[[Internet Movie Database]]''» Паланскі агулам за сваю кар’еру быў узнагароджаны 103 кінапрэміямі, акрамя таго кінематаграфіст быў адзначаны яшчэ 93 намінацыямі<ref name="IMDb, Roman Polanski awards" />. == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 120px"|Фільм !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Анлайн-асацыяцыя кіно і тэлебачання||pt|Prémio Online Film & Television Association}} |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2011-??-??"|2011 |Найлепшы рэжысёр |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="OFTA Awards 2011" /> |- |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |{{nom}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] |align="center" data-sort-value="1980-12-20"|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1980|20.12.1980]] |[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр]] |«''[[Тэс (фільм, 1979)|Тэс]]''» |{{won}} |<ref name="LAFCA 1980" /> |- |rowspan="8" style="background:#eaecf0;"|[[Берлінскі кінафестываль]] |rowspan="3" align="center" data-sort-value="1965-07-06"|{{нп5|Берлінскі кінафестываль 1965|25.06-06.07.1965|en|15th Berlin International Film Festival}} |«''[[Залаты мядзведзь]]''» |rowspan="3"|«''[[Агіда (фільм)|Агіда]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="Berlinale 1965" /> |- |{{нп5|«Сярэбраны мядзведзь» — Гран-пры журы|«''Сярэбраны мядзведзь''» — Спецыяльны прыз журы|en|Silver Bear Grand Jury Prize}} |{{won}} |- |Прыз ФІПРЭСІ |{{won}} |- |align="center" data-sort-value="1966-07-05"|{{нп5|Берлінскі кінафестываль 1966|24.06-05.07.1966|en|16th Berlin International Film Festival}} |«''[[Залаты мядзведзь]]''» |«''[[Тупік (фільм, 1966)|Тупік]]''» |{{won}} |<ref name="Berlinale 1966" /> |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="1972-07-04"|{{нп5|Берлінскі кінафестываль 1972|23.06-04.07.1972|en|22nd Berlin International Film Festival}} |«''[[Залаты мядзведзь]]''» |rowspan="2"|«''{{нп5|Уікэнд чэмпіёна||en|Weekend of a Champion}}''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Berlinale 1972" /> |- |Асаблівая згадка — Дакументальны фільм |{{won}} |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2010-02-21"|[[Берлінскі кінафестываль 2010|11-21.02.2010]] |«''[[Залаты мядзведзь]]''» |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Berlinale 2010" /><ref name="BBC News, Berlinale 2010" /> |- |[[Прэмія «Сярэбраны мядзведзь» за найлепшую рэжысуру|«''Сярэбраны мядзведзь''» за найлепшую рэжысуру]] |{{won}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]] |align="center" data-sort-value="1975-??-??"|{{нп5|Бодыль (прэмія, 1975)|1975|da|Bodiluddelingen 1975}} |{{нп5|Прэмія «Бодыль» за найлепшы амерыканскі фільм|Найлепшы нееўрапейскі фільм|en|Bodil Award for Best American Film}} |«''[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2021-05-08"|{{нп5|Бодыль (прэмія, 2021)|08.05.2021|da|Bodiluddelingen 2021}} |{{нп5|Прэмія «Бодыль» за найлепшы неамерыканскі фільм|Найлепшы неамерыканскі фільм|en|Bodil Award for Best Non-American Film}} |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |<ref name="Bodil 2021, Nominations" /><ref name="Bodil 2021, Winners" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[Венецыянскі кінафестываль]] |align="center" data-sort-value="1962-09-08"|[[Венецыянскі кінафестываль 1962|25.08-08.09.1962]] |{{нп5|Прыз ФІПРЭСІ (Венецыянскі кінафестываль)|Прыз ФІПРЭСІ|fr|Prix FIPRESCI de la Mostra de Venise}} (асноўны конкурс) |«''[[Нож у вадзе]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="1993-09-11"|[[Венецыянскі кінафестываль 1993|31.08-11.09.1993]] |{{нп5|Прэмія «Залаты леў» за кар’еру|«''Залаты леў''» за кар’еру|fr|Lion d'or pour la carrière}} |— |{{won}} | |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2011-09-10"|[[Венецыянскі кінафестываль 2011|31.08-10.09.2011]] |[[Залаты леў|«''Залаты леў''» за найлепшы фільм]] |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{nom}} |rowspan="2"| |- |«''Малы Залаты леў''» |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{won}} |- |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2019-09-07"|[[Венецыянскі кінафестываль 2019|28.08-07.09.2019]] |[[Залаты леў|«''Залаты леў''» за найлепшы фільм]] |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Biennale 2019, Official Awards" /><ref name="Hollywood Reporter, Biennale 2019" /> |- |[[Гран-пры журы (Венецыянскі кінафестываль)|«''Сярэбраны леў''» — Гран-пры журы]] |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{won}} |- |{{нп5|Прыз ФІПРЭСІ (Венецыянскі кінафестываль)|Прыз ФІПРЭСІ|fr|Prix FIPRESCI de la Mostra de Venise}} (асноўны конкурс) |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{won}} |rowspan="3"|<ref name="Biennale 2019, Collateral Awards" /> |- |«''Зялёная кропля''» |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{won}} |- |«''Sorriso Diverso Venezia''» за найлепшы замежны фільм |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гаўдзі (прэмія)|Гаўдзі]] |align="center" data-sort-value="2011-01-17"|{{нп5|Гаўдзі (прэмія, 2011)|17.01.2011|ca|Premis Gaudí de 2011}} |{{нп5|Прэмія «Гаўдзі» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм|ca|Gaudí a la millor pel·lícula europea}} |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="Gaudí 2011" /> |- |rowspan="4" style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2003-02-01"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2003)|01.02.2003|en|17th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2011-02-13"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2011)|13.02.2011|en|25th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="Goya 2011" /><ref name="Telegraph, Goya 2011" /> |- |align="center" data-sort-value="2012-02-19"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2012)|19.02.2012|en|26th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{nom}} | |- |align="center" data-sort-value="2021-03-06"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2021)|06.03.2021|en|35th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |<ref name="Variety, Goya 2021, Winners" /> |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Давід дзі Данатэла]] |align="center" data-sort-value="1969-08-02"|{{нп5|Давід дзі Данатэла (прэмія, 1969)|02.08.1969|it|David di Donatello 1969}} |{{нп5|Прэмія «Давід дзі Данатэла» найлепшаму замежнаму рэжысёру|Найлепшы замежны рэжысёр|it|David di Donatello per il miglior regista straniero}} |«''[[Дзіця Размары (фільм)|Дзіця Размары]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2003-04-09"|{{нп5|Давід дзі Данатэла (прэмія, 2003)|09.04.2003|it|David di Donatello 2003}} |{{нп5|Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм|it|David di Donatello per il miglior film straniero}} |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2012-05-04"|{{нп5|Давід дзі Данатэла (прэмія, 2012)|04.05.2012|it|David di Donatello 2012}} |{{нп5|Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы фільм Еўрапейскага саюза|Найлепшы фільм Еўрапейскага саюза|it|David di Donatello per il miglior film dell'Unione europea}} |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{nom}} | |- |align="center" data-sort-value="2014-06-10"|{{нп5|Давід дзі Данатэла (прэмія, 2014)|10.06.2014|it|David di Donatello 2014}} |{{нп5|Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы фільм Еўрапейскага саюза|Найлепшы фільм Еўрапейскага саюза|it|David di Donatello per il miglior film dell'Unione europea}} |«''[[Венера ў футры (фільм, 2013)|Венера ў футры]]''» |{{nom}} | |- |align="center" data-sort-value="2020-05-08"|{{нп5|Давід дзі Данатэла (прэмія, 2020)|08.05.2020|it|David di Donatello 2020}} |{{нп5|Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм|it|David di Donatello per il miglior film straniero}} |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} | |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Дублінскае кола кінакрытыкаў||en|Dublin Film Critics' Circle}} |align="center" data-sort-value="2010-12-31"|31.12.2010 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Прывід пяра]]''» |{{Draw|9-е месца}} |<ref name="Irish Times, DFCC Awards 2010" /> |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |align="center" data-sort-value="1999-12-04"|[[Еўрапейская кінапрэмія 1999|04.12.1999]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за еўрапейскія дасягненні ў сусветным кінематографе|Прэмія за еўрапейскія дасягненні ў сусветным кінематографе]] |— |{{won}} |<ref name="EFA, Winners 1999" /> |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2002-12-07"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2002|07.12.2002]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="EFA, Nominations 2002" /><ref name="EFA, Winners 2002" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |{{nom}} |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2006-12-02"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2006|02.12.2006]] |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія — Прыз глядацкіх сімпатый за найлепшы еўрапейскі фільм|Прыз глядацкіх сімпатый за найлепшы еўрапейскі фільм|en|European Film Academy People's Choice Award for Best European Film}} |«''[[Олівер Твіст (фільм, 2005)|Олівер Твіст]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="EFA, Nominations 2006" /><ref name="EFA, Winners 2006" /> |- |[[Прэмія еўрапейскай кінаакадэміі за прыжыццёвыя дасягненні]] |— |{{won}} |- |rowspan="4" align="center" data-sort-value="2010-12-04"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2010|04.12.2010]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |rowspan="4"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{won}} |rowspan="4"|<ref name="EFA, Nominations 2010" /><ref name="EFA, Winners 2010" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту|Найлепшы еўрапейскі сцэнарыст]] |{{won}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія — Прыз глядацкіх сімпатый за найлепшы еўрапейскі фільм|Прыз глядацкіх сімпатый за найлепшы еўрапейскі фільм|en|European Film Academy People's Choice Award for Best European Film}} |{{nom}} |- |align="center" data-sort-value="2012-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2012|01.12.2012]] |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту|Найлепшы еўрапейскі сцэнарыст]] |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{nom}} |<ref name="EFA, Nominations 2012" /><ref name="EFA, Winners 2012" /> |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2019-12-07"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2019|07.12.2019]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |rowspan="3"|«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="EFA, Nominations 2019" /><ref name="EFA, Winners 2019" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |{{nom}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту|Найлепшы еўрапейскі сцэнарыст]] |{{nom}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Залатая зорка французскага кіно||fr|Étoiles d'or du cinéma français}} |align="center" data-sort-value="2003-??-??"|2003 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2011-03-21"|21.03.2011 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Прывід пяра]]''» |{{won}} |<ref name="AlloCiné, Etoiles d'Or 2011" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="1969-02-24"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 1969)|24.02.1969|en|26th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|en|Golden Globe Award for Best Screenplay}} |«''[[Дзіця Размары (фільм)|Дзіця Размары]]''» |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 1969" /> |- |align="center" data-sort-value="1975-01-25"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 1975)|25.01.1975|en|32nd Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Golden Globe Award for Best Director}} |«''[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]''» |{{won}} |<ref name="Golden Globes 1975" /> |- |align="center" data-sort-value="1981-01-31"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 1981)|31.01.1981|en|38th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Golden Globe Award for Best Director}} |«''[[Тэс (фільм, 1979)|Тэс]]''» |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 1981" /> |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Залаты глобус (Італія)||en|Globo d'oro}} |align="center" data-sort-value="2003-07-02"|[[Залаты глобус (Італія, 2003)|02.07.2003]] |[[Італьянскі залаты глобус за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |<ref name="Midland Daily News, Globo d’oro 2003" /><ref name="Cinecittà News, Globo d’oro 2003" /> |- |align="center" data-sort-value="2010-07-01"|{{нп5|Залаты глобус (Італія, 2010)|01.07.2010|it|Globi d'oro 2010}} |[[Італьянскі залаты глобус за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Прывід пяра]]''» |{{won}} |<ref name="Corriere del Mezzogiorno, Globo d’oro 2010" /><ref name="Cineuropa, Globo d’oro 2010" /> |- |rowspan="4" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Залаты Дэрбі||fr|Gold Derby Awards}} |align="center" data-sort-value="2009-??-??"|2009 |Прыжыццёвыя дасягненні |— |{{nom}} |<ref name="Gold Derby 2008" /> |- |align="center" data-sort-value="2010-??-??"|2010 |Прыжыццёвыя дасягненні |— |{{nom}} |<ref name="Gold Derby 2009" /> |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2011-??-??"|2011 |Найлепшы рэжысёр |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Gold Derby 2010" /> |- |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |{{nom}} |- |rowspan="7" style="background:#eaecf0;"|[[Італьянская анлайн-кінапрэмія]] |align="center" data-sort-value="2003-??-??"|2003 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{nom}} |<ref name="IMDb, IOMA 2003" /> |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2011-??-??"|2011 |Найлепшы фільм |rowspan="3"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="IMDb, IOMA 2011" /> |- |Найлепшы рэжысёр |{{nom}} |- |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |{{nom}} |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2012-??-??"|2012 |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |rowspan="2"|«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{won}} |rowspan="2"|<ref name="IMDb, IOMA 2012" /> |- |Спецыяльны прыз за найлепшы еўрапейскі фільм |{{nom}} |- |align="center" data-sort-value="2014-??-??"|2014 |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |«''[[Венера ў футры (фільм, 2013)|Венера ў футры]]''» |{{nom}} |<ref name="IMDb, IOMA 2014" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Канскі кінафестываль]] |align="center" data-sort-value="1976-05-28"|[[Канскі кінафестываль 1976|13-28.05.1976]] |«''[[Залатая пальмавая галіна]]''» |«''[[Жылец (фільм, 1976)|Жылец]]''» |{{nom}} | |- |align="center" data-sort-value="2002-05-26"|[[Канскі кінафестываль 2002|15-26.05.2002]] |«''[[Залатая пальмавая галіна]]''» |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2013-05-26"|[[Канскі кінафестываль 2013|15-26.05.2013]] |«''[[Залатая пальмавая галіна]]''» |«''[[Венера ў футры (фільм, 2013)|Венера ў футры]]''» |{{nom}} | |- |style="background:#eaecf0;"|[[Кінафестываль NNW]] |align="center" data-sort-value="2020-09-27"|24-27.09.2020 |Галоўная ўзнагарода міжнароднага конкурса мастацкіх фільмаў |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |<ref name="NNW Film Festival 2020" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кінэма Дзюмпо||en|Kinema Junpo}} |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2004-??-??"|2004 |Найлепшы замежны фільм |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |rowspan="2"| |- |Выбар чытачоў — Найлепшы замежны фільм |{{won}} |- |align="center" data-sort-value="2012-01-27"|27.01.2012 |Найлепшы замежны фільм |«''[[Прывід пяра]]''» |{{won}} |<ref name="Chino Kino, Kinema Junpo Awards 2012" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў||en|Círculo de Escritores Cinematográficos}} |align="center" data-sort-value="2012-02-13"|{{нп5|Медалі Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў 2012|13.02.2012|ca|Medalles del Cercle d'Escriptors Cinematogràfics de 2011}} |{{нп5|Медаль Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў за найлепшы адаптаваны сцэнарый|Найлепшы адаптаваны сцэнарый|es|Anexo:Medalla del CEC al mejor guion adaptado}} |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{won}} |<ref name="CEC 2012" /> |- |rowspan="7" style="background:#eaecf0;"|[[Люм’ер (прэмія)|Люм’ер]] |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2011-01-14"|{{нп5|Люм’ер (прэмія, 2011)|14.01.2011|en|16th Lumières Awards}} |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|Lumières Award for Best Film}} |rowspan="3"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="Cineuropa, Lumières Awards 2011" /><ref name="Variety, Lumières Awards 2011" /> |- |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Lumières Award for Best Director}} |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|en|Lumières Award for Best Screenplay}} |{{won}} |- |align="center" data-sort-value="2014-01-20"|{{нп5|Люм’ер (прэмія, 2014)|20.01.2014|en|19th Lumières Awards}} |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|en|Lumières Award for Best Screenplay}} |«''[[Венера ў футры (фільм, 2013)|Венера ў футры]]''» |{{nom}} | |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2020-01-27|{{нп5|Люм’ер (прэмія, 2020)|27.01.2020|en|25th Lumières Awards}} |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|Lumières Award for Best Film}} |rowspan="3"|«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |rowspan="3"| |- |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Lumières Award for Best Director}} |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Люм’ер» за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|en|Lumières Award for Best Screenplay}} |{{nom}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Міжнароднае таварыства аматараў кіно]] |align="center" data-sort-value="2011-02-17"|17.02.2011 |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="ICS Awards 2011, Nominations" /><ref name="ICS Awards 2011, Winners" /> |- |rowspan="4" style="background:#eaecf0;"|[[Міжнародная анлайн-кінапрэмія]] |align="center" data-sort-value="2003-??-??"|2003 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{nom}} |<ref name="IMDb, INOCA 2003" /> |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2011-??-??"|2011 |Найлепшы рэжысёр |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="IMDb, INOCA 2011" /> |- |Найлепшы адаптаваны сцэнарый |{{nom}} |- |align="center" data-sort-value="2014-??-??"|2014 |«''На паўдарозе''» — Найлепшы адаптаваны сцэнарый |«''[[Венера ў футры (фільм, 2013)|Венера ў футры]]''» |{{draw|4-е месца}} |<ref name="IMDb, INOCA 2014" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы]] |align="center" data-sort-value="2010-09-17"|{{нп5|Міжнародны кінафестываль у Сан-Себасцьяне 2010|17.09.2010|es|Festival Internacional de Cine de San Sebastián 2010}} |Гран-пры — Найлепшы фільм года |«''[[Прывід пяра]]''» |{{won}} |<ref name="FIPRESCI, Special Awards 2010" /><ref name="FIPRESCI, Special Awards" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Нацыянальнае таварыства кінакрытыкаў ЗША]] |align="center" data-sort-value="2003-01-04"|{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША 2002|04.01.2003|en|2002 National Society of Film Critics Awards}} |{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|National Society of Film Critics Award for Best Director}} |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} | |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2011-01-08"|{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША 2010|08.01.2011|en|2010 National Society of Film Critics Awards}} |{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|National Society of Film Critics Award for Best Director}} |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Los Angeles Times, NSFC Awards 2011" /> |- |{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|en|National Society of Film Critics Award for Best Screenplay}} |{{nom}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |align="center" data-sort-value="1969-04-14"|{{нп5|Оскар (кінапрэмія, 1969)|14.04.1969|en|41st Academy Awards}} |{{нп5|Прэмія «Оскар» за найлепшы адаптаваны сцэнарый|Найлепшы адаптаваны сцэнарый|en|Academy Award for Best Adapted Screenplay}} |«''[[Дзіця Размары (фільм)|Дзіця Размары]]''» |{{nom}} |<ref name="Oscar 1969" /> |- |align="center" data-sort-value="1975-04-08"|{{нп5|Оскар (кінапрэмія, 1975)|08.04.1975|en|47th Academy Awards}} |[[Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |«''[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]''» |{{nom}} |<ref name="Oscar 1975" /> |- |align="center" data-sort-value="1981-03-31"|[[Оскар (кінапрэмія, 1981)|31.03.1981]] |[[Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |«''[[Тэс (фільм, 1979)|Тэс]]''» |{{nom}} |<ref name="Oscar 1981" /> |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2003-03-23"|[[Оскар (кінапрэмія, 2003)|23.03.2003]] |[[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Oscar 2003" /> |- |[[Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |{{won}} |- |rowspan="7" style="background:#eaecf0;"|[[Польская кінапрэмія «Арлы»]] |align="center" data-sort-value="2001-04-23"|{{нп5|Арлы (кінапрэмія, 2001)|23.04.2001|pl|3. ceremonia wręczenia Orłów}} |Спецыяльная прэмія |— |{{won}} |<ref name="Orły 2001, Laureaci" /> |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2003-03-15"|{{нп5|Арлы (кінапрэмія, 2003)|15.03.2003|pl|5. ceremonia wręczenia Orłów}} |{{нп5|Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|pl|Orzeł za najlepszy film}} |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |rowspan="3"|<ref name="Orły 2003, Laureaci" /> |- |{{нп5|Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура|pl|Orzeł za najlepszą reżyserię}} |{{won}} |- |{{нп5|Польская кінапрэмія «Арлы» за прыжыццёвыя дасягненні|Прэмія за прыжыццёвыя дасягненні|pl|Orzeł za osiągnięcia życia}} |— |{{won}} |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2013-03-04"|{{нп5|Арлы (кінапрэмія, 2013)|04.03.2013|pl|15. ceremonia wręczenia Orłów}} |{{нп5|Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура|pl|Orzeł za najlepszą reżyserię}} |rowspan="2"|«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{won}} |rowspan="2"|<ref name="Orły 2013, Nominacje" /><ref name="Orły 2013, Laureaci" /> |- |{{нп5|Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы сцэнарый|Найлепшы сцэнарый|pl|Orzeł za najlepszy scenariusz}} |{{nom}} |- |align="center" data-sort-value="2020-03-02"|{{нп5|Арлы (кінапрэмія, 2020)|02.03.2020|pl|22. ceremonia wręczenia Orłów}} |[[Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |<ref name="Orły 2020, Nominacje" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Сан Жордзі (кінапрэмія)|Сан Жордзі]] |align="center" data-sort-value="1975-04-29"|{{нп5|Сан Жордзі (прэмія, 1975)|29.04.1975|ca|19a edició dels Premis Sant Jordi de Cinematografia}} |[[Прэмія «Сан Жордзі» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм]] |«''[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]''» |{{won}} | |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2003-04-22"|{{нп5|Сан Жордзі (прэмія, 2003)|22.04.2003|ca|47a edició dels Premis Sant Jordi de Cinematografia}} |Прыз глядацкіх сімпатый «''Ружа Сан Жордзі''» за найлепшы замежны фільм |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |rowspan="2"| |- |Прэмія за прафесійную кар’еру |— |{{won}} |- |rowspan="14" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="1980-02-02"|[[Сезар (прэмія, 1980)|02.02.1980]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |rowspan="2"|«''[[Тэс (фільм, 1979)|Тэс]]''» |{{won}} |rowspan="2"|<ref name="César 1980" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |{{won}} |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2003-02-22"|[[Сезар (прэмія, 2003)|22.02.2003]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |rowspan="2"|<ref name="César 2003" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |{{won}} |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2011-02-25"|[[Сезар (прэмія, 2011)|25.02.2011]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |rowspan="3"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="César 2011" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую адаптацыю|Найлепшая адаптацыя|en|César Award for Best Adaptation}} |{{won}} |- |align="center" data-sort-value="2012-02-24"|[[Сезар (прэмія, 2012)|24.02.2012]] |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую адаптацыю|Найлепшая адаптацыя|en|César Award for Best Adaptation}} |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{won}} |<ref name="César 2012" /> |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2014-02-28"|[[Сезар (прэмія, 2014)|28.02.2014]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |rowspan="3"|«''[[Венера ў футры (фільм, 2013)|Венера ў футры]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="César 2014" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую адаптацыю|Найлепшая адаптацыя|en|César Award for Best Adaptation}} |{{nom}} |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2020-02-28"|[[Сезар (прэмія, 2020)|28.02.2020]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |rowspan="3"|«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="César 2020" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую адаптацыю|Найлепшая адаптацыя|en|César Award for Best Adaptation}} |{{won}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Спадарожнік (прэмія)|Спадарожнік]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2010-12-19"|{{нп5|Спадарожнік (прэмія, 2010)|19.12.2010|en|15th Satellite Awards}} |{{нп5|Прэмія «Спадарожнік» найлепшаму рэжысёру|Найлепшы рэжысёр|en|Satellite Award for Best Director}} |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Satellite 2010" /> |- |{{нп5|Прэмія «Спадарожнік» за найлепшы адаптаваны сцэнарый|Найлепшы адаптаваны сцэнарый|en|Satellite Award for Best Adapted Screenplay}} |{{nom}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Супольнасць ланцуга прэмій]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2002-??-??"|2002 |Найлепшы кінафільм |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="IMDb, ACCA 2002" /> |- |Найлепшы рэжысёр |{{won}} |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Сярэбраная стужка]] |align="center" data-sort-value="2003-06-14"|{{нп5|Сярэбраная стужка (прэмія, 2003)|14.06.2003|it|Nastri d'argento 2003}} |{{нп5|Прэмія «Сярэбраная стужка» найлепшаму рэжысёру замежнага фільма|Найлепшы рэжысёр замежнага фільма|it|Nastro d'argento al regista del miglior film straniero}} |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} | |- |align="center" data-sort-value="2010-06-19"|{{нп5|Сярэбраная стужка (прэмія, 2010)|19.06.2010|it|Nastri d'argento 2010}} |[[Прэмія «Сярэбраная стужка» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="MYmovies, Nastri d’Argento 2010, Le nomination" /><ref name="CineZapping, Nastri d’Argento 2010, Le nomination" /><ref name="Critamor, Nastri d’Argento 2010" /> |- |align="center" data-sort-value="2012-06-30"|{{нп5|Сярэбраная стужка (прэмія, 2012)|30.06.2012|it|Nastri d'argento 2012}} |[[Прэмія «Сярэбраная стужка» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |«''[[Разня (фільм, 2011)|Разня]]''» |{{nom}} | |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Сярэбраны кондар||es|Premios Cóndor de Plata}} |align="center" data-sort-value="2004-05-05"|{{нп5|Сярэбраны кондар (прэмія, 2004)|05.05.2004|es|Anexo:Premios Cóndor de Plata 2004}} |{{нп5|Прэмія «Сярэбраны кондар» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм|es|Anexo:Premio Cóndor de Plata a la mejor película extranjera}} |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{nom}} |<ref name="Cóndor de Plata 2004" /> |- |align="center" data-sort-value="2011-07-04"|{{нп5|Сярэбраны кондар (прэмія, 2011)|04.07.2011|es|Anexo:Premios Cóndor de Plata 2011}} |{{нп5|Прэмія «Сярэбраны кондар» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|es|Anexo:Premio Cóndor de Plata a la mejor película en lengua extranjera}} |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="Cóndor de Plata 2011" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Хлатрудзіс]] |align="center" data-sort-value="2011-03-20"|{{нп5|Хлатрудзіс (прэмія, 2011)|20.03.2011|fr|17e cérémonie des Chlotrudis Awards}} |{{нп5|Прэмія «Хлатрудзіс» за найлепшы адаптаваны сцэнарый|Найлепшы адаптаваны сцэнарый|fr|Chlotrudis Award du meilleur scénario adapté}} |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="Chlotrudis 2011" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Яўрэйскі кінафестываль у Ганконгу||en|Hong Kong Jewish Film Festival}} |align="center" data-sort-value="2020-11-29"|14-29.11.2020 |Прыз глядацкіх сімпатый |«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{won}} | |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |align="center" data-sort-value="1975-02-26"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 1975)|26.02.1975|en|28th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура|en|BAFTA Award for Best Direction}} |«''[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]''» |{{won}} |<ref name="BAFTA 1975" /> |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2003-02-23"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2003)|23.02.2003|en|56th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |rowspan="2"|«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |rowspan="2"|<ref name="BAFTA 2003" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Camerimage]] |align="center" data-sort-value="2007-12-01"|24.11-01.12.2007 |Прэмія за прыжыццёвыя дасягненні — Рэжысура |— |{{won}} |<ref name="Camerimage 2007, Winners" /> |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[CinEuphoria]] |align="center" data-sort-value="2010-01-13"|13.01.2010 |Найлепшыя фільмы дзесяцігоддзя (міжнародны конкурс) |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{won}} |<ref name="CinEuphoria 2010" /> |- |align="center" data-sort-value="2011-01-13"|13.01.2011 |Найлепшыя фільмы года (міжнародны конкурс) |«''[[Прывід пяра]]''» |{{won}} |<ref name="CinEuphoria 2011" /> |- |rowspan="3" align="center" data-sort-value="2021-01-13"|13.01.2021 |Найлепшы фільмы (міжнародны конкурс) |rowspan="3"|«''[[Я абвінавачваю (фільм, 2019)|Я абвінавачваю]]''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="CinEuphoria 2021, Nominations" /><ref name="CinEuphoria 2021, Winners" /> |- |Найлепшы рэжысёр (міжнародны конкурс) |{{nom}} |- |Найлепшыя фільмы года (міжнародны конкурс) |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Апытанне крытыкаў «IndieWire»|IndieWire (апытанне крытыкаў)|en|IndieWire Critics Poll}} |align="center" data-sort-value="2010-12-20"|20.12.2010 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Прывід пяра]]''» |{{Draw|4-е месца}} |<ref name="IndieWire, ICP Awards 2010" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|USC Scripter Award|Scripter|en|USC Scripter Award}} |align="center" data-sort-value="2011-02-04"|04.02.2011 |Прэмія за фільм |«''[[Прывід пяра]]''» |{{nom}} |<ref name="UCS News, USC Scripter Awards 2011" /><ref name="Film Stage, USC Scripter Awards 2011" /> |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кінаапытанне «Village Voice»|Village Voice (кінаапытанне)|en|Village Voice Film Poll}} |align="center" data-sort-value="2002-??-??"|2002 |Найлепшы рэжысёр |«''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» |{{Draw|4-е месца}} | |- |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2010-12-22"|22.12.2010 |Найлепшы рэжысёр |rowspan="2"|«''[[Прывід пяра]]''» |{{Draw|4-е месца}} |rowspan="2"|<ref name="Village Voice, VVFP Awards 2010" /> |- |Найлепшы сцэнарый |{{Draw|2-е месца}} |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="AlloCiné, Etoiles d'Or 2011">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/festivals/festival-144/edition-18354135/palmares/|title=Prix et nominations : Etoiles d'Or de la Presse du Cinéma Français 2011|publisher=Сайт «''[[AlloCiné]]''»|lang=fr|accessdate=2020-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201031194658/https://www.allocine.fr/festivals/festival-144/edition-18354135/palmares/|archivedate=31 кастрычніка 2020|url-status=dead}}</ref> <ref name="BAFTA 1975">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/1975/film|title=Film in 1975|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[BAFTA]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="BAFTA 2003">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2003/film|title=Film in 2003|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[BAFTA]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="BBC News, Berlinale 2010">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8526500.stm|title=Roman Polanski wins best director award at Berlin|author=|date=2010-02-20|publisher=Сайт «''[[BBC|BBC News]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Berlinale 1965">{{cite web|url=https://www.berlinale.de/en/archive/jahresarchive/1965/03_preistraeger_1965/03_preistraeger_1965.html|title=Prizes & Honours 1965|author=|date=|publisher=Сайт [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага кінафестывалю]]|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Berlinale 1966">{{cite web|url=https://www.berlinale.de/en/archive/jahresarchive/1966/03_preistraeger_1966/03_preistraeger_1966.html|title=Prizes & Honours 1966|author=|date=|publisher=Сайт [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага кінафестывалю]]|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Berlinale 1972">{{cite web|url=https://www.berlinale.de/en/archive/jahresarchive/1972/03_preistraeger_1972/03_preistraeger_1972.html|title=Prizes & Honours 1972|author=|date=|publisher=Сайт [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага кінафестывалю]]|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Berlinale 2010">{{cite web|url=https://www.berlinale.de/en/archive/jahresarchive/2010/03_preistraeger_2010/03_preistraeger_2010.html|title=Prizes & Honours 2010|author=|date=|publisher=Сайт [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага кінафестывалю]]|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Biennale 2019, Official Awards">{{cite web|url=https://www.labiennale.org/en/news/official-awards-76th-venice-film-festival|title=Official Awards of the 76th Venice Film Festival|author=|date=2019-09-07|publisher=Сайт «''La Biennale di Venezia''»|lang=en|accessdate=2021-02-04|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Biennale 2019, Collateral Awards">{{cite web|url=https://www.labiennale.org/en/news/collateral-awards-76th-venice-film-festival|title=Collateral Awards of the 76th Venice Film Festival|author=|date=|publisher=Сайт «''La Biennale di Venezia''»|lang=en|accessdate=2021-02-04|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Bodil 2021, Nominations">{{cite web|url=http://www.bodilprisen.dk/2021/02/22/de-nominerede-er-2021-bodil-prisen/|title=Bodilprisen 2021. Og de nominerede er…|author=|date=2021-02-22|publisher=Сайт прэміі «''[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]]''»|lang=da|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=|url-status=dead}}</ref> <ref name="Bodil 2021, Winners">{{cite web|url=http://www.bodilprisen.dk/2021/05/10/bodilprisen-2021-vinderne/|title=Bodilprisen 2021: Her er vinderne|author=|date=2021-05-10|publisher=Сайт прэміі «''[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]]''»|lang=da|accessdate=2022-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Camerimage 2007, Winners">{{cite web|url=https://camerimage.pl/archiwum/kronika-nagrod-plus-camerimage-2007/plus-camerimage-2007/|title=Plus Camerimage 2007|author=|date=|publisher=Сайт кінафестывалю «''[[Camerimage]]''»|lang=pl|accessdate=2022-07-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="CEC 2012>{{cite web|url=http://www.cinecec.com/EDITOR/premios/palmares/2011.htm|title=Medallas del CEC a la producción española de 2011|publisher=Сайт {{нп5|Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў||en|Círculo de Escritores Cinematográficos}}|lang=es|accessdate=2021-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506185816/http://www.cinecec.com/EDITOR/premios/palmares/2011.htm|archivedate=6 мая 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="César 1980">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-1980/|title=La Cérémonie des César 1980|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="César 2003">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2003/|title=La Cérémonie des César 2003|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="César 2011">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2011/|title=La Cérémonie des César 2011|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="César 2012">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2012/|title=La Cérémonie des César 2012|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="César 2014">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2014/|title=La Cérémonie des César 2014|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="César 2020">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2020/|title=La Cérémonie des César 2020|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|lang=fr|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Chino Kino, Kinema Junpo Awards 2012">{{cite web|url=http://www.chinokino.com/2012/01/2012-kinema-junpo-awards-for-japanese.html|title=2012 Kinema Junpo Awards for Japanese Film - winners|author=David Eng|date=2012-01-27|publisher=Сайт «''Chino Kino''»|lang=en|accessdate=2021-01-28|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Chlotrudis 2011">{{cite web|url=https://chlotrudis.org/awards/past-awards/2011-17th-annual-awards-march-20-2011/|title=2011, 17th Annual Awards, March 20, 2011|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Хлатрудзіс]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Cinecittà News, Globo d’oro 2003">{{cite web|url=https://news.cinecitta.com/IT/it-it/news/55/59129/globi-d-oro-2003.aspx|title=Globo d'oro 2003|author=|date=2003-07-02|publisher=Сайт «''Cinecittà News''»|lang=it|accessdate=2022-07-20|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="CinEuphoria 2010">{{cite web|url=http://cineuphoria-top-ano.blogspot.com/2010/|title=CinEuphoria Top do Ano - Competição Internacional|author=|date=2010-01-13|publisher=Сайт «''CinEuphoria''»|lang=pt|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="CinEuphoria 2011">{{cite web|url=http://cineuphoria-top-ano.blogspot.com/2011/|title=CinEuphoria Top do Ano - Competição Internacional|author=|date=2011-01-13|publisher=Сайт «''CinEuphoria''»|lang=pt|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="CinEuphoria 2021, Nominations">{{cite web|url=http://cineuphoria09.blogspot.com/2020/12/cineuphoria-premios-2020-os-nomeados.html|title=CinEuphoria Prémios 2021: os nomeados|author=|date=2021-01-06|publisher=Сайт «''CinEuphoria''»|lang=pt|accessdate=2021-02-05|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="CinEuphoria 2021, Winners">{{cite web|url=http://cineuphoria09.blogspot.com/2021/01/cineuphoria-premios-2021-os-vencedores.html|title=CinEuphoria Prémios 2021: os vencedores|author=|date=2021-01-13|publisher=Сайт «''CinEuphoria''»|lang=pt|accessdate=2021-02-05|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Cineuropa, Globo d’oro 2010">{{cite web|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/147989/|title=Loose Cannons wins Golden Globes|author=Camillo De Marco|date=2010-07-02|publisher=Сайт анлайн-часопіса «''{{нп5|Cineuropa||de|Cineuropa}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Cineuropa, Lumières Awards 2011">{{cite web|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/194491/|title=Of Gods and Men crowned Best Film at Lumières|author=Fabien Lemercier|date=2011-01-17|publisher=Сайт анлайн-часопіса «''{{нп5|Cineuropa||de|Cineuropa}}''»|lang=en|accessdate=2020-08-22|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="CineZapping, Nastri d’Argento 2010, Le nomination">{{cite web|url=https://www.cinezapping.com/le-nomination-dei-nastri-dargento-2010/|title=Le nomination dei Nastri d’Argento 2010|author=|date=2010-05-29|publisher=Сайт «''CineZapping''»|lang=it|accessdate=2021-01-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Cóndor de Plata 2004">{{cite web|url=http://www.cronistasdecine.org.ar/content/view/15/41/|title=Ganadores de la 52º Entrega de los Premios Cóndor de Plata|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Аргенціны|Асацыяцыі кінакрытыкаў Аргенціны|en|Argentine Film Critics Association}}|lang=es|accessdate=2008-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080928235214/http://www.cronistasdecine.org.ar/content/view/15/41/|archivedate=2008-09-28}}</ref> <ref name="Cóndor de Plata 2011">{{cite web|url=http://www.cronistasdecine.org.ar/content/view/198/41/|title=Ganadores de la 59º Entrega de los Premios Cóndor de Plata|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Аргенціны|Асацыяцыі кінакрытыкаў Аргенціны|en|Argentine Film Critics Association}}|lang=es|accessdate=2013-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130923073249/http://www.cronistasdecine.org.ar/content/view/198/41/|archivedate=2013-09-23}}</ref> <ref name="Corriere del Mezzogiorno, Globo d’oro 2010">{{cite web|url=https://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/bari/notizie/spettacoli/2010/3-giugno-2010/pippo-mezzapesa-candidato-globo-d-oro--1703131367962.shtml|title=Pippo Mezzapesa candidato al Globo d’oro|author=Mariangela Pollonio|date=2010-06-03|publisher=Сайт «''Corriere del Mezzogiorno''»|lang=it|accessdate=2021-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122050837/https://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/bari/notizie/spettacoli/2010/3-giugno-2010/pippo-mezzapesa-candidato-globo-d-oro--1703131367962.shtml|archivedate=22 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="Critamor, Nastri d’Argento 2010">{{cite web|url=https://www.critamor.it/online/?p=7960|title=Nastri d’Argento: Mine vaganti e Virzì miglior regista|author=|date=2010-06-19|publisher=Сайт «''Critamor''»|lang=it|accessdate=2021-01-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="EFA, Winners 1999">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-1999.74.0.html|title=1999: The Winners|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190330120507/https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-1999.74.0.html|archivedate=2019-03-30}}</ref> <ref name="EFA, Nominations 2002">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/2002.100.0.html|title=2002: The Nominations|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720125139/https://www.europeanfilmacademy.org/2002.100.0.html|archivedate=2019-07-20}}</ref> <ref name="EFA, Winners 2002">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2002.71.0.html|title=2002: The Winners|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190418125535/https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2002.71.0.html|archivedate=2019-04-18}}</ref> <ref name="EFA, Nominations 2006">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/2006.104.0.html|title=2006: The Nominations|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720123534/https://www.europeanfilmacademy.org/2006.104.0.html|archivedate=2019-07-20}}</ref> <ref name="EFA, Winners 2006">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2006.67.0.html|title=2006: The Winners|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720123540/https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2006.67.0.html|archivedate=2019-07-20}}</ref> <ref name="EFA, Nominations 2010">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/2010.108.0.html|title=Nominations for the 23rd European Film Awards|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170819020223/https://www.europeanfilmacademy.org/2010.108.0.html|archivedate=2017-08-19}}</ref> <ref name="EFA, Winners 2010">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/?id=63|title=2010|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209171345/https://www.europeanfilmacademy.org/?id=63|archivedate=2019-12-09}}</ref> <ref name="EFA, Nominations 2012">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/2012.328.0.html|title=26th EUROPEAN FILM AWARDS: - Nominations -|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227034410/https://www.europeanfilmacademy.org/2012.328.0.html|archivedate=2018-02-27}}</ref> <ref name="EFA, Winners 2012">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/2012.329.0.html|title=European Film Awards Winners 2012|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|accessdate=2022-03-06|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209170720/https://www.europeanfilmacademy.org/2012.329.0.html|archivedate=2019-12-09}}</ref> <ref name="EFA, Nominations 2019">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/Nominations-2019.900.0.html|title=2019 Nominations|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2022-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200228213527/https://www.europeanfilmacademy.org/Nominations-2019.900.0.html|archivedate=2020-02-28}}</ref> <ref name="EFA, Winners 2019">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/Winners-2019.899.0.html|title=2019|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2022-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200228213623/https://www.europeanfilmacademy.org/Winners-2019.899.0.html|archivedate=2020-02-28}}</ref> <ref name="Film Stage, USC Scripter Awards 2011">{{cite web|url=https://thefilmstage.com/the-social-network-wins-2011-usc-scripter-award/|title=‘The Social Network’ Wins 2011 USC Scripter Award|author=Jonathan Sullivan|date=2011-02-05|publisher=Сайт «''Film Stage''»|lang=en|accessdate=2021-01-27|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="FIPRESCI, Special Awards">{{cite web|url=https://fipresci.org/specialaward/?award-type=17424|title=Special Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|Міжнароднай федэрацыі кінапрэсы]]|lang=en|accessdate=2021-01-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="FIPRESCI, Special Awards 2010">{{cite web|url=http://www.fipresci.org/awards/special_awards/special_awards_2010.htm|title=FIPRESCI — Special Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|Міжнароднай федэрацыі кінапрэсы]]|lang=en|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131129082913/http://www.fipresci.org/awards/special_awards/special_awards_2010.htm|archivedate=2013-11-29}}</ref> <ref name="Gaudí 2011">{{cite web|url=https://www.academiadelcinema.cat/ca/premis-gaudi/iii-premis-gaudi/category/nominades-iii-premis-gaudi|title=Nominades - III Premis Gaudí|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Каталонская кінаакадэмія|Каталонскай кінаакадэміі|en|Catalan Film Academy}}|lang=ca|accessdate=2021-01-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Gold Derby 2008">{{cite web|url=https://www.goldderby.com/2008-goldderby-film-awards/|title=2008 GoldDerby Film Awards|author=|date=2016-03-07|publisher=Сайт прэміі «''{{нп5|Залаты Дэрбі||fr|Gold Derby Awards}}''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Gold Derby 2009">{{cite web|url=https://www.goldderby.com/2009-goldderby-film-awards/|title=2009 GoldDerby Film Awards|author=|date=2016-03-07|publisher=Сайт прэміі «''{{нп5|Залаты Дэрбі||fr|Gold Derby Awards}}''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Gold Derby 2010">{{cite web|url=https://www.goldderby.com/2010-goldderby-film-awards/|title=2010 GoldDerby Film Awards|author=|date=2016-03-07|publisher=Сайт прэміі «''{{нп5|Залаты Дэрбі||fr|Gold Derby Awards}}''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Golden Globes 1969">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/1969|title=Winners & Nominees 1969|publisher=Сайт прэміі «''[[Залаты глобус]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120065632/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/1969|archivedate=20 студзеня 2018|url-status=dead}}</ref> <ref name="Golden Globes 1975">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/1975|title=Winners & Nominees 1975|publisher=Сайт прэміі «''[[Залаты глобус]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119120530/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/1975|archivedate=19 студзеня 2018|url-status=dead}}</ref> <ref name="Golden Globes 1981">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/1981|title=Winners & Nominees 1981|publisher=Сайт прэміі «''[[Залаты глобус]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222104951/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/1981|archivedate=22 снежня 2017|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2011">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/25-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2011|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Гоя (прэмія)|Гоя]]''»|lang=es|accessdate=2021-01-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, Biennale 2019">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/venice-film-festival-awards-revealed-1237684|title=Venice: Todd Phillips' 'Joker' Wins Golden Lion, Roman Polanski Wins Silver Lion|author=Ariston Anderson|date=2019-09-07|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2020-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190907190057/https://www.hollywoodreporter.com/news/venice-film-festival-awards-revealed-1237684|archivedate=2019-09-07}}</ref> <ref name="ICS Awards 2011, Nominations">{{cite web|url=https://icsfilm.org/our-yearly-awards/2011-ics-award-nominees/|title=2011 ICS Award Nominees|author=Beth Stevens|date=2011-01-23|publisher=Сайт [[Міжнароднае таварыства аматараў кіно|Міжнароднага таварыства аматараў кіно]]|lang=en|accessdate=2021-01-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="ICS Awards 2011, Winners">{{cite web|url=https://icsfilm.org/our-yearly-awards/2011-ics-award-winners/|title=2011 ICS Award Winners|author=Beth Stevens|date=2011-02-17|publisher=Сайт [[Міжнароднае таварыства аматараў кіно|Міжнароднага таварыства аматараў кіно]]|lang=en|accessdate=2021-01-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, Roman Polanski awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0000591/awards|title=Roman Polanski — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, ACCA 2002">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002990/2002/1|title=Awards Circuit Community Awards (2002)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, INOCA 2003">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0003084/2003/1|title=International Online Cinema Awards (INOCA) (2003)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, INOCA 2011">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0003084/2011/1|title=International Online Cinema Awards (INOCA) (2011)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, INOCA 2014">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0003084/2014/1|title=International Online Cinema Awards (INOCA) (2014)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, IOMA 2003">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002994/2003/1|title=Italian Online Movie Awards (IOMA) (2003)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, IOMA 2011">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002994/2011/1|title=Italian Online Movie Awards (IOMA) (2011)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, IOMA 2012">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002994/2012/1|title=Italian Online Movie Awards (IOMA) (2012)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, IOMA 2014">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002994/2014/1|title=Italian Online Movie Awards (IOMA) (2014)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IndieWire, ICP Awards 2010">{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2010/12/the-social-network-tops-indiewires-2010-critics-poll-244113/|title=“The Social Network” Tops indieWIRE’s 2010 Critics Poll|author=Peter Knegt|date=2010-12-20|publisher=Сайт «''{{нп5|IndieWire||en|IndieWire}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-25|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Irish Times, DFCC Awards 2010">{{cite web|url=https://www.irishtimes.com/blogs/screenwriter/2010/12/31/the-dublin-film-critics-circle-waves-goodbye-to-2010/|title=The Dublin Film Critics Circle waves goodbye to 2010|author=Donald Clarke|date=2010-12-31|publisher=Сайт «''{{нп5|The Irish Times||en|The Irish Times}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210329082530/https://www.irishtimes.com/blogs/screenwriter/2010/12/31/the-dublin-film-critics-circle-waves-goodbye-to-2010/|archivedate=29 сакавіка 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="LAFCA 1980">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1980.php|title=6th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2022-07-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Los Angeles Times, NSFC Awards 2011">{{cite web|url=https://latimesblogs.latimes.com/awards/2011/01/the-national-society-of-film-critics-names-the-social-network-best-of-2010.html|title=The National Society of Film Critics names 'The Social Network' best of 2010|author=Susan King|date=2011-01-08|publisher=Сайт «''[[Los Angeles Times]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Midland Daily News, Globo d’oro 2003">{{cite web|url=https://www.ourmidland.com/news/article/The-Window-Opposite-Wins-Globo-D-Oro-7207740.php|title='The Window Opposite' Wins Globo D'Oro|date=2003-07-02|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|Midland Daily News||en|Midland Daily News}}''»|lang=en|accessdate=2022-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220723193357/https://www.ourmidland.com/news/article/The-Window-Opposite-Wins-Globo-D-Oro-7207740.php|archivedate=23 ліпеня 2022|url-status=dead}}</ref> <ref name="MYmovies, Nastri d’Argento 2010, Le nomination">{{cite web|url=https://www.mymovies.it/cinemanews/2010/38156/|title=Nastri d'Argento 2010: conducono Mine vaganti e La prima cosa bella|author=Marlen Vazzoler|date=2010-05-27|publisher=Сайт «''MYmovies''»|lang=it|accessdate=2021-01-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NNW Film Festival 2020">{{cite web|url=https://festiwalnnw.pl/festiwal-2020/|title=Festiwal 2020|author=|date=|publisher=Сайт [[Кінафестываль NNW|Кінафестывалю NNW]]|lang=pl|accessdate=2022-05-28|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="OFTA Awards 2011">{{cite web|url=http://www.oftaawards.com/film-awards/15th-annual-film-awards-2010/|title=15th Annual Film Awards (2010)|author=|date=|publisher=Сайт Анлайн-асацыяцыі кіно і тэлебачання|lang=en|accessdate=2021-01-22|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Orły 2001, Laureaci">{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2001/|title=Orły: Laureaci wg roku – 2001|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Польская кінапрэмія «Арлы»|Арлы]]''»|lang=pl|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Orły 2003, Laureaci">{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2003/|title=Orły: Laureaci wg roku – 2003|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Польская кінапрэмія «Арлы»|Арлы]]''»|lang=pl|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Orły 2013, Laureaci">{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2013/|title=Orły: Laureaci wg roku – 2013|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Польская кінапрэмія «Арлы»|Арлы]]''»|lang=pl|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Orły 2013, Nominacje">{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2013/|title=Orły: Nominacje wg roku – 2013|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Польская кінапрэмія «Арлы»|Арлы]]''»|lang=pl|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Orły 2020, Nominacje">{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2020/|title=Orły: Nominacje wg roku – 2020|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Польская кінапрэмія «Арлы»|Арлы]]''»|lang=pl|accessdate=2022-07-23|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Oscar 1969">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1969|title=The 41st Academy Awards — 1969|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Oscar 1975">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1975|title=The 47th Academy Awards — 1975|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Oscar 1981">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1981|title=The 53rd Academy Awards — 1981|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Oscar 2003">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2003|title=The 75th Academy Awards — 2003|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''»|lang=en|accessdate=2022-07-19|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Satellite 2010">{{cite web|url=https://www.pressacademy.com/award_cat/2010/|title=2010 — Categories — International Press Academy|author=|date=|publisher=Сайт «''International Press Academy''»|lang=en|accessdate=2020-05-18|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Telegraph, Goya 2011">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/8322751/Kings-Speech-wins-Spanish-Oscar.html|title=King's Speech wins 'Spanish Oscar'|author=|date=2011-02-14|publisher=Сайт газеты «''[[The Daily Telegraph]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="UCS News, USC Scripter Awards 2011">{{cite web|url=https://news.usc.edu/32290/usc-libraries-friend-em-the-social-network-em/|title=USC Libraries Friend The Social Network|author=Dan Knapp|date=2011-02-07|publisher=Сайт [[Універсітэт Паўднёвай Каліфорніі|Універсітэта Паўднёвай Каліфорніі]]|lang=en|accessdate=2021-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201193502/https://news.usc.edu/32290/usc-libraries-friend-em-the-social-network-em/|archivedate=1 лютага 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="Variety, Goya 2021, Winners">{{cite web|url=https://variety.com/2021/film/awards/goya-awards-the-girls-las-ninas-best-picture-antonio-banderas-1234923509/|title=Goya Awards: Antonio Banderas-Hosted Ceremony Prizes ‘Schoolgirls’ as Best Picture|author=John Hopewell, Emilio Mayorga|date=2021-03-06|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2021-03-10|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Variety, Lumières Awards 2011">{{cite web|url=https://variety.com/2011/film/awards/gods-ghost-writer-top-lumieres-1118030304/|title=‘Gods,’ ‘Ghost Writer’ top Lumieres|author=Elsa Keslassy|date=2011-01-14|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-22|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Village Voice, VVFP Awards 2010">{{cite web|url=https://www.villagevoice.com/2010/12/22/year-in-film-the-2010-voice-film-critics-poll/|title=Year in Film: The 2010 Voice Film Critics’ Poll|author=J. Hoberman|date=2010-12-22|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|The Village Voice||en|The Village Voice}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171020121207/https://www.villagevoice.com/2010/12/22/year-in-film-the-2010-voice-film-critics-poll/|archivedate=20 кастрычніка 2017|url-status=dead}}</ref> }} == Спасылкі == * [https://www.imdb.com/name/nm0000591/awards Спіс узнагарод і намінацый Рамана Паланскага] на сайце «''[[Internet Movie Database]]''» {{Фільмы Рамана Паланскага}} [[Катэгорыя:Спісы ўзнагарод паводле лаўрэатаў|Паланскі Раман]] [[Катэгорыя:Раман Паланскі]] c49k8ntsgul1wd2ghojywelbt8wjvci 0 716019 5219444 4181701 2026-10-16T05:40:52Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Пржэмысловічы]] на [[Пржэмыславічы]] 5219444 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пржэмыславічы]] sw2qsvamlcmad8i5lz3bhqziudz7j9j 0 717126 5219253 5163939 2026-10-15T17:43:49Z DBatura 73587 /* Ход аперацыі */ 5219253 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Наступленне ў Эстрэмадуры |частка = [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі]] |дата = жнівень 1936 года |месца = [[Эстрэмадура]] |выява = |загаловак = |вынік = перамога паўстанцаў |праціўнік1 = {{Сцяг|Другая Іспанская Рэспубліка}} [[Рэспубліканская фракцыя (Іспанія)|Рэспубліканцы]] |праціўнік2 = [[File:Flag of the Bando Nacional (1936–1938).svg|22px]] [[Нацыяналістычная фракцыя (Іспанія)|Паўстанцы-нацыяналісты]]<br>[[Выява:Colour of the Legion Condor left side.svg|22px]] [[Легіён «Кондар»]]<br>[[File:Lesser coat of arms of the Kingdom of Italy (1929-1943).svg|22px]] [[Легіянерская авіяцыя]] <small>([[Італьянскі экспедыцыйны корпус]])</small> |камандзір1 = [[Ільдэфонса Пучдэнголас]] |камандзір2 = [[Хуан Ягуэ]],<br>[[Карлас Асенсіа Кабанільяс]],<br>[[Антоніа Кастэхон]] |сілы1 = 13 000 чалавек |сілы2 = 8 000 чалавек |страты1 =6000—12000 забітых, параненых, захопленых у палон і зніклых без вестак ваенных і грамадзянскіх асоб |страты2 =? вайскоўцаў, 243 грамадзянскіх забіты }} {{Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі}} '''Наступленне ў Эстрэмадуры''' — баявыя дзеянні ў жніўні 1936 года ў правінцыі [[Эстрэмадура]] падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]]. Кульмінацыяй падзей стала [[Бітва пры Бадахосе (1936)|бітва пры Бадахосе]], пасля перамогі ў якой войскі афрыканскай арміі [[нацыяналізм|нацыяналістаў]] пад камандаваннем [[Франсіска Франка]] рушылі ў паход на [[Мадрыд]]. == Планы і сілы бакоў == У жніўні 1936 года нацыяналістам з дапамогай [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]] і [[Фашысцкая Італія|фашысцкай Італіі]] атрымалася перакінуць на паўвостраў тысячы салдат [[Афрыканская армія (Іспанія)|іспанскай афрыканскай арміі]]. Затым [[Франсіска Франка]] вырашыў рушыць наперад на поўнач і заняць [[Эстрэмадура|Эстрэмадуру]], каб злучыць дзве зоны, што ўтрымлівалі нацыяналісты, і пачаць прасоўванне да Мадрыду. У нацыяналістаў у гэтым рэгіёне было 8000 чалавек, у асноўным [[іспанскі легіён|легіянеры]] і [[рэгуларэс|мараканцы-рэгуларэс]]. Гэтыя сілы былі арганізаваны ў пяць матарызаваных калон прыкладна па 1500 чалавек у кожнай з падтрымкай адной або двух батарэй 75-мм гармат на чале з палкоўнікамі [[Карлас Асенсіа Кабанільяс]], Франсіска Дэльгада Серана, Фернанда Барон і Хелі Раланда Тэла і маёрам [[Антоніа Кастэхон]]ам. Гэтыя сілы прыкрывалі з паветра восем італьянскіх бамбардзіроўшчыкаў [[Savoia-Marchetti SM.81 Pipistrello]], якімі кіравалі італьянскія пілоты, і дзевяць [[Junkers Ju 52]] з нямецкімі пілотамі, а таксама знішчальнікі [[Fiat CR.32]] і [[Heinkel He 51]]. [[Народная армія Іспанскай Рэспублікі|Рэспубліканская армія]], якая супрацьстаяла нацыяналістам, у гэтым рэгіёне налічвала 13 000 апалчэнцаў і салдат. Большасць з іх былі апалчэнцамі-мілісіянас. Члены рэспубліканскай міліцыі не мелі ваеннай падрыхтоўкі і былі дрэнна ўзброены: на траіх прыходзілася толькі адна вінтоўка, а на 150—200 чалавек — адзін кулямёт. Апалчэнцы адмаўляліся капаць акопы, не ведалі, як падрыхтаваць абарончую пазіцыю, а бамбардзіроўкі з самалётаў выклікалі ў іх жах. Акрамя таго, у іх не было [[артылерыя|артылерыі]] і прафесійных штабных [[афіцэр]]аў. [[Іспанская рэспубліканская авіяцыя|Рэспубліканскай авіяцыі]] не хапала бензіну, запасных частак і навучаных пілотаў, а большасць самалётаў былі састарэлымі [[Breguet 14]]. == Ход аперацыі == 2 жніўня сілы нацыяналістаў пакінулі [[Севілья|Севілью]] і накіраваліся на поўнач у напрамку [[Мерыда (Іспанія)|Мерыды]] і [[Бадахос|Бадахоса]]. Займаючы гарады і пасёлкі, мяцежнікі пакаралі смерцю сотні прыхільнікаў рэспубліканцаў. Тысячы бежанцаў беглі ад нацыяналістаў на поўнач. 5 жніўня нацыяналісты разграмілі калону апалчэнцаў у Лос-Сантас-дэ-Маймона. 7 жніўня войскі мяцежнікаў занялі Зафру і дасягнулі горада [[Альмендралеха]], дзе каля 100 мілісіянас забарыкадаваліся ў гарадской царкве і на працягу тыдня супраціўляліся абстрэлам. 14 жніўня сорак выжылых здаліся і былі забіты нацыяналістамі. 10 жніўня нацыяналісты выйгралі [[Баі за Мерыду (1936)|баі пры Мерыдзе]]. Пасля гэтага генерал паўстанцаў [[Хуан Ягуэ]] павярнуў на захад і рушыў да горада Бадахос, і 14 жніўня пасля моцнай бамбардзіроўкі заняў яго. У выніку [[Бітва пры Бадахосе (1936)|разні ў Бадахосе]] войскі Ягуэ забілі ад 500 да 4000 рэспубліканскіх салдат і грамадзянскіх асоб і разрабавалі горад. Многія бежанцы-рэспубліканцы спрабавалі бегчы праз партугальскую мяжу, але ўрад [[Партугалія|Партугаліі]] перадаў іх нацыяналістам, што пакаралі тых смерцю. == Вынікі == Пасля захопу Мерыды і Бадахоса мяцежнікі злучылі сваю Паўночную і Паўднёвую зоны. Акрамя таго, нацыяналісты ўзялі заходнюю палову правінцыі Бадахос, а рэспубліканскі ўрад страціў кантроль над партугальскай мяжой. Паўстанцы праводзілі жорсткія рэпрэсіі на заваяванай тэрыторыі. Ад 6 600 да 12 000 прыхільнікаў рэспубліканцаў былі пакараны смерцю нацыяналістамі (рэспубліканцы пакаралі смерцю 243 прыхільнікаў нацыяналістаў). Пасля падзення Бадахоса Ягуэ павярнуў на ўсход і рушыў у бок Мадрыда. Ён нанёс паражэнне рэспубліканскім войскам у [[Бітва пры Сьера-Гуадалупе (1936)|бітве пры Сьера-Гуадалупе]], а 3 верасня ён заняў [[Бітва пры Талаверы (1936)|Талавера-дэ-ла-Рэйна]] пасля перамогі над рэспубліканскімі апалчэнцамі. Ягуэ прасунуўся на 500 км за чатыры тыдні, і дарога на Мадрыд была адкрыта. == Спасылкі == * La batalla de Badajoz [https://archivoshistoria.com/batalla-de-badajoz/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220701220913/https://archivoshistoria.com/batalla-de-badajoz/ |date=1 ліпеня 2022 }} * Quién era el general Yagüe, el ‘carnicero’ de Badajoz que ha recuperado una calle en Oviedo [https://www.eldiario.es/extremadura/sociedad/yague-carnicero-badajoz-recuperado-oviedo_1_1140905.html] * Reseña: La columna de la muerte. El avance del ejército franquista de Sevilla a Badajoz [https://estressoblog.wordpress.com/2019/02/19/resena-la-columna-de-la-muerte-el-avance-del-ejercito-franquista-de-sevilla-a-badajoz-de-francisco-espinosa-maestre/] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Эстрэмадура]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Жнівень 1936 года]] [[Катэгорыя:1936 год у Іспаніі]] jwt62fvrc1ozr3dd86pcdwylw5l2azn 5219255 5219253 2026-10-15T17:44:50Z DBatura 73587 /* Вынікі */ 5219255 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Наступленне ў Эстрэмадуры |частка = [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі]] |дата = жнівень 1936 года |месца = [[Эстрэмадура]] |выява = |загаловак = |вынік = перамога паўстанцаў |праціўнік1 = {{Сцяг|Другая Іспанская Рэспубліка}} [[Рэспубліканская фракцыя (Іспанія)|Рэспубліканцы]] |праціўнік2 = [[File:Flag of the Bando Nacional (1936–1938).svg|22px]] [[Нацыяналістычная фракцыя (Іспанія)|Паўстанцы-нацыяналісты]]<br>[[Выява:Colour of the Legion Condor left side.svg|22px]] [[Легіён «Кондар»]]<br>[[File:Lesser coat of arms of the Kingdom of Italy (1929-1943).svg|22px]] [[Легіянерская авіяцыя]] <small>([[Італьянскі экспедыцыйны корпус]])</small> |камандзір1 = [[Ільдэфонса Пучдэнголас]] |камандзір2 = [[Хуан Ягуэ]],<br>[[Карлас Асенсіа Кабанільяс]],<br>[[Антоніа Кастэхон]] |сілы1 = 13 000 чалавек |сілы2 = 8 000 чалавек |страты1 =6000—12000 забітых, параненых, захопленых у палон і зніклых без вестак ваенных і грамадзянскіх асоб |страты2 =? вайскоўцаў, 243 грамадзянскіх забіты }} {{Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі}} '''Наступленне ў Эстрэмадуры''' — баявыя дзеянні ў жніўні 1936 года ў правінцыі [[Эстрэмадура]] падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]]. Кульмінацыяй падзей стала [[Бітва пры Бадахосе (1936)|бітва пры Бадахосе]], пасля перамогі ў якой войскі афрыканскай арміі [[нацыяналізм|нацыяналістаў]] пад камандаваннем [[Франсіска Франка]] рушылі ў паход на [[Мадрыд]]. == Планы і сілы бакоў == У жніўні 1936 года нацыяналістам з дапамогай [[Нацысцкая Германія|нацысцкай Германіі]] і [[Фашысцкая Італія|фашысцкай Італіі]] атрымалася перакінуць на паўвостраў тысячы салдат [[Афрыканская армія (Іспанія)|іспанскай афрыканскай арміі]]. Затым [[Франсіска Франка]] вырашыў рушыць наперад на поўнач і заняць [[Эстрэмадура|Эстрэмадуру]], каб злучыць дзве зоны, што ўтрымлівалі нацыяналісты, і пачаць прасоўванне да Мадрыду. У нацыяналістаў у гэтым рэгіёне было 8000 чалавек, у асноўным [[іспанскі легіён|легіянеры]] і [[рэгуларэс|мараканцы-рэгуларэс]]. Гэтыя сілы былі арганізаваны ў пяць матарызаваных калон прыкладна па 1500 чалавек у кожнай з падтрымкай адной або двух батарэй 75-мм гармат на чале з палкоўнікамі [[Карлас Асенсіа Кабанільяс]], Франсіска Дэльгада Серана, Фернанда Барон і Хелі Раланда Тэла і маёрам [[Антоніа Кастэхон]]ам. Гэтыя сілы прыкрывалі з паветра восем італьянскіх бамбардзіроўшчыкаў [[Savoia-Marchetti SM.81 Pipistrello]], якімі кіравалі італьянскія пілоты, і дзевяць [[Junkers Ju 52]] з нямецкімі пілотамі, а таксама знішчальнікі [[Fiat CR.32]] і [[Heinkel He 51]]. [[Народная армія Іспанскай Рэспублікі|Рэспубліканская армія]], якая супрацьстаяла нацыяналістам, у гэтым рэгіёне налічвала 13 000 апалчэнцаў і салдат. Большасць з іх былі апалчэнцамі-мілісіянас. Члены рэспубліканскай міліцыі не мелі ваеннай падрыхтоўкі і былі дрэнна ўзброены: на траіх прыходзілася толькі адна вінтоўка, а на 150—200 чалавек — адзін кулямёт. Апалчэнцы адмаўляліся капаць акопы, не ведалі, як падрыхтаваць абарончую пазіцыю, а бамбардзіроўкі з самалётаў выклікалі ў іх жах. Акрамя таго, у іх не было [[артылерыя|артылерыі]] і прафесійных штабных [[афіцэр]]аў. [[Іспанская рэспубліканская авіяцыя|Рэспубліканскай авіяцыі]] не хапала бензіну, запасных частак і навучаных пілотаў, а большасць самалётаў былі састарэлымі [[Breguet 14]]. == Ход аперацыі == 2 жніўня сілы нацыяналістаў пакінулі [[Севілья|Севілью]] і накіраваліся на поўнач у напрамку [[Мерыда (Іспанія)|Мерыды]] і [[Бадахос|Бадахоса]]. Займаючы гарады і пасёлкі, мяцежнікі пакаралі смерцю сотні прыхільнікаў рэспубліканцаў. Тысячы бежанцаў беглі ад нацыяналістаў на поўнач. 5 жніўня нацыяналісты разграмілі калону апалчэнцаў у Лос-Сантас-дэ-Маймона. 7 жніўня войскі мяцежнікаў занялі Зафру і дасягнулі горада [[Альмендралеха]], дзе каля 100 мілісіянас забарыкадаваліся ў гарадской царкве і на працягу тыдня супраціўляліся абстрэлам. 14 жніўня сорак выжылых здаліся і былі забіты нацыяналістамі. 10 жніўня нацыяналісты выйгралі [[Баі за Мерыду (1936)|баі пры Мерыдзе]]. Пасля гэтага генерал паўстанцаў [[Хуан Ягуэ]] павярнуў на захад і рушыў да горада Бадахос, і 14 жніўня пасля моцнай бамбардзіроўкі заняў яго. У выніку [[Бітва пры Бадахосе (1936)|разні ў Бадахосе]] войскі Ягуэ забілі ад 500 да 4000 рэспубліканскіх салдат і грамадзянскіх асоб і разрабавалі горад. Многія бежанцы-рэспубліканцы спрабавалі бегчы праз партугальскую мяжу, але ўрад [[Партугалія|Партугаліі]] перадаў іх нацыяналістам, што пакаралі тых смерцю. == Вынікі == Пасля захопу Мерыды і Бадахоса мяцежнікі злучылі сваю Паўночную і Паўднёвую зоны. Акрамя таго, нацыяналісты ўзялі заходнюю палову правінцыі Бадахос, а рэспубліканскі ўрад страціў кантроль над партугальскай мяжой. Паўстанцы праводзілі жорсткія рэпрэсіі на заваяванай тэрыторыі. Ад 6 600 да 12 000 прыхільнікаў рэспубліканцаў былі пакараны смерцю нацыяналістамі (рэспубліканцы пакаралі смерцю 243 прыхільнікаў нацыяналістаў). Пасля падзення Бадахоса Ягуэ павярнуў на ўсход і рушыў у бок Мадрыда. Ён нанёс паражэнне рэспубліканскім войскам у [[Бітва пры Сьера-Гуадалупе (1936)|бітве пры Сьера-Гуадалупе]], а 3 верасня ён заняў [[Бітва пры Талаверы (1936)|Талавера-дэ-ла-Рэйна]] пасля перамогі над рэспубліканскімі апалчэнцамі. За чатыры тыдні Ягуэ прасунуўся на 500 км, і дарога на Мадрыд была адкрыта. == Спасылкі == * La batalla de Badajoz [https://archivoshistoria.com/batalla-de-badajoz/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220701220913/https://archivoshistoria.com/batalla-de-badajoz/ |date=1 ліпеня 2022 }} * Quién era el general Yagüe, el ‘carnicero’ de Badajoz que ha recuperado una calle en Oviedo [https://www.eldiario.es/extremadura/sociedad/yague-carnicero-badajoz-recuperado-oviedo_1_1140905.html] * Reseña: La columna de la muerte. El avance del ejército franquista de Sevilla a Badajoz [https://estressoblog.wordpress.com/2019/02/19/resena-la-columna-de-la-muerte-el-avance-del-ejercito-franquista-de-sevilla-a-badajoz-de-francisco-espinosa-maestre/] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Эстрэмадура]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Жнівень 1936 года]] [[Катэгорыя:1936 год у Іспаніі]] q8tdf5uomui72up10sx7lee7ok41igu 0 724014 5219235 4267578 2026-10-15T15:31:08Z ~2026-55365-97 175513 /* */ 5219235 wikitext text/x-wiki [[Файл:François_Barraud_-_Le_Philatéliste.jpg|міні|[[Франсуа Баро]] — «''Філатэлісты''», 1929]] '''Хо́бі''' ({{Lang-en|hobby}}&nbsp;— ''захапленне'') — рэгулярная дзейнасць, якая робіцца для ўласнага задавальнення, звычайна ў вольны час. Хобі ўключае ў сябе калекцыянаванне тэматычных прадметаў і аб’ектаў, творчасць і мастацкія заняткі, заняткі спортам або іншыя забавы. Хобі спрыяе набыццю значных навыкаў і ведаў у галіне захаплення. Чашчэ усяго, лудзi займаюца хобi для такiх целей, як удовлетворение, скаратанне времени Спіс хобі змяняецца разам з новымі інтарэсамі і развіццём моды, што робіць яго разнастайным і доўгім. Хобі, як правіла, прытрымліваюцца тэндэнцый у грамадстве, напрыклад, [[калекцыянаванне марак]] было папулярным у XIX і XX стагоддзях, бо [[пошта]] была асноўным сродкам сувязі, у той час як [[Камп’ютарная гульня|відэагульні]] сталі папулярнымі ў наш час пасля тэхналагічнага прагрэсу. Развіццё вытворчасці і тэхналогій XIX стагоддзя дало рабочым больш вольнага часу для заняткаў хобі. == Этымалогія == У XVI стагоддзі паняцце хобі ({{Lang-en|hobby}}) у [[Англійская мова|англійскай мове]] значыла «маленькі конь і поні»<ref>{{cite web|title=Hobby-horse|url=http://www.phrases.org.uk/meanings/hobby-horse.html|work=The Phrase Finder|publisher=Gary Martin|access-date=5 May 2012|author=The Phrase Finder|year=1996–2012}}</ref>. Прадмет, які першапачаткова называўся «Hobbyhorse» (Хобіконь), быў зроблены з драўлянай або кошыкавай рамы з галавой і штучным хвастом. Ён быў распрацаваны, каб дзіця імітавала язду на сапраўдным кані. Да 1816 года вытворнае «хобі» было ўведзена ў лексіку шэрагу англічан<ref>{{cite web|title=hobby|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=hobby|work=Online Etymology Dictionary|publisher=Douglas Harper|access-date=5 May 2012|author=Douglas Harper|author-link=Douglas Harper|year=2001–2012}}</ref>. У наступныя стагоддзі слова пачало асацыявацца з адпачынкам і баўленнем вольнага часу. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Хобі||37}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Хобі| ]] emu47lb9lya3zwz1p4grozagqki57k2 5219267 5219235 2026-10-15T18:10:12Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-55365-97|~2026-55365-97]]) і адноўлена версія 4267578, зробленая Lš-k. 5219267 wikitext text/x-wiki [[Файл:François_Barraud_-_Le_Philatéliste.jpg|міні|[[Франсуа Баро]] — «''Філатэлісты''», 1929]] '''Хо́бі''' ({{Lang-en|hobby}}&nbsp;— ''захапленне'') — рэгулярная дзейнасць, якая робіцца для ўласнага задавальнення, звычайна ў вольны час. Хобі ўключае ў сябе калекцыянаванне тэматычных прадметаў і аб’ектаў, творчасць і мастацкія заняткі, заняткі спортам або іншыя забавы. Хобі спрыяе набыццю значных навыкаў і ведаў у галіне захаплення. Спіс хобі змяняецца разам з новымі інтарэсамі і развіццём моды, што робіць яго разнастайным і доўгім. Хобі, як правіла, прытрымліваюцца тэндэнцый у грамадстве, напрыклад, [[калекцыянаванне марак]] было папулярным у XIX і XX стагоддзях, бо [[пошта]] была асноўным сродкам сувязі, у той час як [[Камп’ютарная гульня|відэагульні]] сталі папулярнымі ў наш час пасля тэхналагічнага прагрэсу. Развіццё вытворчасці і тэхналогій XIX стагоддзя дало рабочым больш вольнага часу для заняткаў хобі. == Этымалогія == У XVI стагоддзі паняцце хобі ({{Lang-en|hobby}}) у [[Англійская мова|англійскай мове]] значыла «маленькі конь і поні»<ref>{{cite web|title=Hobby-horse|url=http://www.phrases.org.uk/meanings/hobby-horse.html|work=The Phrase Finder|publisher=Gary Martin|access-date=5 May 2012|author=The Phrase Finder|year=1996–2012}}</ref>. Прадмет, які першапачаткова называўся «Hobbyhorse» (Хобіконь), быў зроблены з драўлянай або кошыкавай рамы з галавой і штучным хвастом. Ён быў распрацаваны, каб дзіця імітавала язду на сапраўдным кані. Да 1816 года вытворнае «хобі» было ўведзена ў лексіку шэрагу англічан<ref>{{cite web|title=hobby|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=hobby|work=Online Etymology Dictionary|publisher=Douglas Harper|access-date=5 May 2012|author=Douglas Harper|author-link=Douglas Harper|year=2001–2012}}</ref>. У наступныя стагоддзі слова пачало асацыявацца з адпачынкам і баўленнем вольнага часу. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Хобі||37}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Хобі| ]] prun6mj1rdtw7kfec7c8mc8muix0w7t 0 730790 5219378 5204908 2026-10-15T21:23:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219378 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} [[Файл:Countries with multiple capitals de jure and de facto.svg|міні|400x400пкс|{{legend|#0000FF|Краіны, якія сёння маюць некалькі сталіц дэ-юрэ}}{{legend|#FF0000|Краіны, якія сёння маюць некалькі сталіц дэ-факта}} {{legend|#AAAAFF|Краіны або іх пераемніцы, якія гістарычна мелі некалькі сталіц дэ-юрэ}}{{legend|#FFAAAA|Краіны або іх пераемніцы, якія гістарычна мелі некалькі сталіц дэ-факта}}]] Некаторыя [[краіны свету]] маюць або мелі раней '''некалькі [[Сталіца|сталіц]]'''. У пэўных выпадках краіна можа мець ад дзвюх і больш [[сталіца|сталіц]] для розных мэт. Пры гэтым усе сталіцы або маюць адпаведны афіцыйны статус [[De jure|дэ-юрэ]], або па розных прычынах некаторыя гарады могуць разам з афіцыйнай сталіцай выконваць сталічныя функцыі [[De facto|дэ-факта]]. Сёння большая частка краін свету мае толькі адзін сталічны горад. == Сучасныя краіны з некалькімі сталіцамі == === Маюць некалькі сталіц [[De jure|дэ-юрэ]] === {{Некалькі выяў|image1=Jacaranda City, Tshwane, Pretoria, South Africa (2418526898).jpg|footer=Тры гарады: [[Прэторыя]], [[Кейптаўн]] і [[Блумфантэйн]] (злева направа) — адначасова з’яўляюцца сталіцамі [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі]].|image2=Cape Town 02.jpg|direction=horizontal|width=200|image3=Bloemfontein, Free State, South Africa (20349855518).jpg}} Некалькі гарадоў могуць мець афіцыйны статус сталіцы па адной з наступных прычын: * дэцэнтралізацыя ўрадавага апарата; * барацьба з перанапружаннем сталіцы і развіццё эканомікі іншых рэгіёнаў; * перыядычны пераезд урада ў іншую рэзідэнцыю ў сувязі з кліматам; * некаторыя гарады ўваходзяць у [[Гарадская агламерацыя|агламерацыю]] з афіцыйнай сталіцай; * сімвалічны статус (напрыклад, гістарычнай сталіцы). Наступныя краіны маюць некалькі сталіц афіцыйна, што зафіксавана ў канстытуцыі або іншых заканадаўчых актах, або на афіцыйным узроўні горад называецца сталіцай дзяржавы. {| class="wikitable" !Краіна ! Сталіцы ! Падрабязнасці |- | rowspan="2" | '''{{Сцягафікацыя|Гандурас}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/honduras/|title=Honduras|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=11 красавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411181209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/honduras/|url-status=dead}}</ref> | [[Тэгусігальпа]] | Афіцыйная сталіца і рэзідэнцыя ўрадавых структур<ref name="autogenerated1" group="заўв">Абодва гарады ствараюць {{Нп5|Метрапольная зона Тэгусігальпы і Камаягуэлы|Метрапольную зону Тэгусігальпы і Камаягуэлы|es|Área metropolitana de Tegucigalpa y Comayagüela}}</ref> |- style="vertical-align:top;" | {{Нп5|Камаягуэла||es|Comayagüela}} | Падзяляе статус сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Honduras_2013.pdf?lang=en|title=Honduras's Constitution of 1982 with Amendments through 2013|author=constituteproject.org|language=en|access-date=27.02.2023}} — гл. арт. 8 і 295</ref><ref name="autogenerated1" group="заўв" /> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Кот-д’Івуар}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.presidence.ci/presentation-ci/|title=Données sur la Côte d'Ivoire|language=fr|publisher=Présidence de la République de Côte d'Ivoire|access-date=29.01.2023}}</ref> |[[Ямусукра]] |Афіцыйная сталіца, заканадаўчы цэнтр |- |[[Абіджан]] |[[De facto|Дэ-факта]] месцазнаходжанне ўрада, афіцыйна называецца як эканамічная сталіца і адміністрацыйны цэнтр (афіцыйная сталіца да 1983 года) |- | rowspan="3" |'''{{Сцягафікацыя|ПАР}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/|title=South Africa|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=10 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110042951/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa|url-status=dead}}</ref> |[[Прэторыя]] |Адміністрацыйна-выканаўчая сталіца |- |[[Кейптаўн]] |Заканадаўчая сталіца ({{Нп5|Парламент Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі|парламент|4=Parliament of South Africa}}) |- |[[Блумфантэйн]] |Судовая сталіца |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Перу}}''' |[[Ліма]] |Афіцыйная сталіца; рэзідэнцыя ўрада і ўсіх галін улады |- |[[Куска]] |Таксама прызнаецца ў Канстытуцыі як гістарычная сталіца<ref>{{Cite web|url=https://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Peru/per93reforms05.html#titIIcapI|title=CONSTITUCION POLÍTICA DEL PERÚ 1993 con reformas hasta 2005|language=es|date=17.07.2011|access-date=29.01.2023}} — гл. Artículo 49º</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-south/|title=Korea, South|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|url-status=dead}}</ref> |[[Сеул]] |Афіцыйная сталіца |- |{{Нп5|Седжон|||Sejong City}} |Адміністрацыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрада<ref group="заўв">Працэс пераезду ўрада да новай сталіцы яшчэ не скончаны і сутыкаецца з крытыкай — {{Cite web|url=https://www.dw.com/en/south-korea-incoming-president-yoon-wants-to-relocate-capital-from-seoul/a-61170422|date=03/18/2022|author=Julian Ryall|publisher=dw.com|language=en|title=New South Korean president wants to relocate capital city|access-date=29.01.2023}}</ref><ref group="заўв">Пераезд урада плануецца на 2027 год, але ў 2023 годзе плануецца пабудова другога офіса Прэзідэнта ў горадзе — {{Cite web|title=Plan for 2nd presidential office in Sejong to roll out next year|url=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20221206000691|author=Son Ji-hyoung|language=en|date=6.12.2022|publisher=koreaherald.com|access-date=29.01.2023}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Чарнагорыя}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/montenegro/|title=Montenegro|date=23.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=8 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108060348/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/montenegro/|url-status=dead}}</ref> |[[Падгорыца]] |Афіцыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрада |- |[[Цэтынэ]] |Рэзідэнцыя прэзідэнта, гістарычная сталіца |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Чылі}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/chile/|title=Chile|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=9 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109224147/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/chile/|url-status=dead}}</ref> |[[Сант’яга]] |Афіцыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрада |- |[[Вальпараіса]] |Рэзідэнцыя Кангрэса |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Шры-Ланка}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/|title=Sri Lanka|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=17 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217185333/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/|url-status=dead}}</ref> |[[Каломба]] |Выканаўчая і судовая сталіца |- |[[Шры-Джаявардэнепура-Котэ]] |Заканадаўчая сталіца |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Эсваціні}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eswatini/|title=Eswatini|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=31 снежня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181231101755/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/wz.html|url-status=dead}}</ref> |[[Мбабанэ]] |Адміністрацыйная сталіца |- |[[Лабамба]] |Заканадаўчая ({{Нп5|Парламент Эсваціні|парламент|es|Parlamento de Suazilandia}}) і каралеўская сталіца |} === Маюць некалькі сталіц [[De facto|дэ-факта]] === {{Некалькі выяў|image1=Plymouth Montserrat Heli.jpg|footer=[[Мантсерат]] — прыклад краіны з адной сталіцай дэ-юрэ, закінутай з-за [[катаклізм]]у ([[Плімут (Мантсерат)|Плімут]], злева), і другой сталіцай дэ-факта ([[Брэйдс]], справа).|image2=Brades administration 2019.jpg|direction=horizontal|width=250}} Некаторыя краіны афіцыйна маюць адну сталіцу, але па розных прычынах некаторыя з [[Раздзяленне ўлад|галін улады]] ў значнай ступені або цалкам знаходзяцца ў іншых гарадах, з-за чаго яны могуць прэтэндаваць на званне другой сталіцы. Часта, з-за ваенных канфліктаў ці катаклізмаў, у краіны можа быць адна афіцыйная сталіца, але адміністрацыйныя функцыі выконвае іншы горад, што робіць яго {{Нп5|Часовая сталіца|часовай сталіцай|4=Temporary capital}}. Аб некалькіх сталіцах можна казаць таксама ў выпадках, калі міжнародная супольнасць не мае кансэнсусу, які горад называць сталіцай дзяржавы. У той жа час, на лакальным неафіцыйным узроўні часта можна сустрэць найменне нейкага горада другой сталіцай краіны (напрыклад, [[Рыа-дэ-Жанэйра]] ў [[Бразілія|Бразіліі]] або [[Кракаў]] у [[Польшча|Польшчы]], [[Нью-Ёрк]] у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]). Але без задавальнення крытэрыяў, апісаных вышэй, такія выпадкі звычайна не разглядаюцца як падстава лічыць такія гарады другімі сталіцамі фактычна. {| class="wikitable" !Краіна !Сталіцы !Падрабязнасці |- | rowspan="2" |'''''{{Сцягафікацыя|Амерыканскае Самоа}}'''''<ref group="заўв">Залежная тэрыторыя [[ЗША]].</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.statoids.com/uas.html|title=American Samoa Districts|website=www.statoids.com|access-date=2024-06-11}}</ref> |[[Пага-Пага]] |Сталіца [[дэ-факта]]<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/american-samoa/|загаловак=American Samoa|год=2024-05-22|мова=en|выданне=The World Factbook|выдавецтва=Central Intelligence Agency|archive-date=29 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129115310/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/american-samoa/}}</ref> |- |[[Фагатога]] |Рэзідэнцыя ўрада, заканадаўчай улады і вышэйшага суда згодна з канстытуцыяй краіны<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://asbar.org/revised-constitution-of-american-samoa/|title=Revised Constitution of American Samoa|website=American Samoa Bar Association|date=2012-03-02|access-date=2024-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=EN-US|url=https://gml.noaa.gov/obop/smo/triptotula.html|title=ESRL Global Monitoring Laboratory - American Samoa Observatory|first=NOAA|last=US Department of Commerce|website=gml.noaa.gov|access-date=2024-06-11}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Балівія}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-18727508|title=Bolivia profile - Facts|date=25.02.2015|access-date=29.01.2023|publisher=[[BBC]]|work=BBC News Latin America & Carribean|language=en}}</ref> |[[Сукрэ]] |Канстытуцыйная сталіца |- |[[Ла-Пас (Балівія)|Ла-Пас]] |Дэ-факта сталіца выканаўчай улады |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Бенін}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.theodora.com/wfbcurrent/benin/benin_government.html|title=Benin Government 2020|language=en|date=27.01.2020|access-date=29.01.2023|publisher=theodora.com}}</ref> |[[Порта-Нова]] |Афіцыйная сталіца |- |[[Катану]] |Дэ-факта месцазнаходжанне ўрада |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Бурундзі}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burundi/|title=Burundi|date=11.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=22 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122232849/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burundi/|url-status=dead}} — у студзені 2019 года Парламент Бурундзі прагаласаваў за тое, каб зрабіць Гітэгу палітычнай сталіцай, а Бужумбуру пакінуць эканамічнай сталіцай</ref> |[[Гітэга]] |Палітычная сталіца |- |[[Бужумбура]] |Эканамічная сталіца, месцазнаходжанне ўрада (афіцыйная сталіца да 2019 года) |- | rowspan="3" |'''{{Сцягафікацыя|Германія}}''' |[[Берлін]] |Афіцыйная сталіца |- |[[Бон]] |З’яўляецца другім адміністрацыйным цэнтрам згодна з актам «Берлін-Бон»<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.gesetze-im-internet.de/berlin_bonng/index.html|title=Gesetz zur Umsetzung des Beschlusses des Deutschen Bundestages vom 20. Juni 1991 zur Vollendung der Einheit Deutschlands (Berlin/Bonn-Gesetz)|publisher=Bundesministerium der Justiz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2011/06/24/world/europe/24berlin.html|author=Alan Cowell|date=23.06.2011|language=en|title=In Germany’s Capitals, Cold War Memories and Imperial Ghosts|access-date=31 студзеня 2023|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211229221256/https://www.nytimes.com/2011/06/24/world/europe/24berlin.html|archive-date=29 снежня 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/german-government-employees-increased-air-travel-in-2019/a-54406097|title=German civil servants took more flights in 2019|language=en|publisher=dw.com|date=08.02.2020|access-date=31.01.2023}}</ref> |- |[[Карлсруэ]] |Судовы цэнтр, рэзідэнцыя найвышэйшых судоў<ref>{{Кніга|год=1998|аўтар=Stadt Karlsruhe Stadtarchiv (рэд.)|загаловак=Karlsruhe. Die Stadtgeschichte|мова=de|месца=Badenia, Karlsruhe|isbn=3-7617-0353-8|старонкі=591–594}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Емен}}''' |[[Сана]] |Афіцыйная сталіца, кантралюецца [[Хусіты|хусітамі]] |- |[[Адэн]] |Часовая сталіца<ref>{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2015/03/07/President-Hadi-says-Aden-is-Yemen-s-capital-|title=President Hadi says Aden is Yemen’s ‘capital’|date=07.03.2015|access-date=29.01.2023|publisher=Alarabiya News|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |'''''{{Сцягафікацыя|САДР}}'''''<ref name=":0" group="заўв">Гэта дзяржаўнае ўтварэнне не прызнана міжнароднай супольнасцю незалежнай дзяржавай.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.geoguessr.com/seterra/en/p/countries-with-two-capitals|title=Countries With Two or More Capitals, or Other Interesting Capital Situations|access-date=29.01.2023|date=11.10.2017|language=en|publisher=geoguessr.com}}</ref> |[[Эль-Аюн]] |Афіцыйная сталіца<ref>{{Cite web|url=https://www.policinglaw.info/assets/downloads/2015_Constitution_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.pdf|title=THE CONSTITUTION OF THE SAHRAWI ARAB DEMOCRATIC REPUBLIC|date=16-20 снежня 2015|access-date=29.01.2023|language=en}} — гл. арт. 4</ref>. Дэ-факта кантраляваны [[Марока]] як цэнтр {{Нп5|Паўднёвыя правінцыі Марока|Паўднёвых правінцый Марока||Southern Provinces}} |- |[[Тыфарыці]] |Часовая сталіца ўрада [[Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка|САДР]] |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Ізраіль}}<ref>{{Cite web|url=https://www.iir.cz/en/kontroverzni-otazka-jeruzalema-z-pohledu-mezinarodniho-prava-2|title=Recognition of Jerusalem as the capital city of Israel – an acknowledgement of the obvious or an unlawful act?|publisher=Institute of International Relations Prague|date=22.01.2018|access-date=29.01.2023|author-link=https://www.iir.cz/en/veronika-bilkova|author=Veronika Bílková|language=en}}</ref>''' |[[Іерусалім]] |Рэзідэнцыя ўрада, не прызнана ўсёй міжнароднай супольнасцю<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/australia-reverses-recognition-of-west-jerusalem-as-israel-capital/a-63468330|title=Australia drops recognition of Jerusalem as Israeli capital|publisher=dw.com|date=18.10.2022|access-date=29.01.2023|language=en}}</ref> |- |[[Тэль-Авіў]] |Рэзідэнцыя амбасад<ref group="заўв">За выключэннем [[Гватэмала|Гватэмалы]], [[Гандурас]]а, [[Рэспубліка Косава|Косава]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], у якіх ёсць амбасады ў Іерусаліме</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Малайзія}}''' |[[Куала-Лумпур]] |Выканаўчая ([[Парламент Малайзіі|парламент]]) і канстытуцыйная сталіца |- |[[Путраджая]] |Адміністрацыйны цэнтр; часам узгадваецца як адміністрацыйная сталіца<ref>{{Cite web|title=Putrajaya {{!}} Smart Putrajaya|url=https://smart.putrajaya.my/putrajaya/|access-date=2022-12-06|website=smart.putrajaya.my|archive-date=7 кастрычніка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007000909/https://smart.putrajaya.my/putrajaya/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malaysia/|title=Malaysia|date=18.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=2 лістапада 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102150659/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malaysia/|url-status=dead}} — Путраджая афіцыйна называецца як Федэратыўны ўрадавы цэнтр, але не сталіца</ref> |- | rowspan="2" |'''''{{Сцягафікацыя|Мантсерат}}'''''<ref group="заўв">Краіна з’яўляецца залежнай тэрыторыяй са сваім урадавым апаратам. Афіцыйна, гэта заморская тэрыторыя [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]</ref> |[[Плімут (Мантсерат)|Плімут]] |Сталіца дэ-юрэ, горад-прывід пасля вывяржэння вулкана {{Нп5|Соўфрыерэ Хілз|Соўфрыерэ Хілз|4=Soufrière Hills}}<ref>{{Cite web|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1997/nov/05/montserrat|title=Montserrat (Hansard, 5 November 1997)|website=api.parliament.uk|access-date=01.02.2023}}</ref> |- |[[Брэйдс]] |{{Нп5|Часовая сталіца|4=Temporary capital}} краіны дэ-факта<ref>{{Кніга|isbn=ISBN 978-1-57958-388-0|аўтар=Leonard, T. M.|год=2005|загаловак=Encyclopedia of the Developing World. Routledge|старонкі=1083|мова=en}}</ref><ref group="заўв">На дадзены момант будуецца новая сталіца і порт у {{Нп5|Літл Бэй|4=Little Bay, Montserrat}} — {{Cite web|url=http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/10/little-bay-presentation-part-1.pdf|language=en|title=An achievable vision for Little Bay|access-date=1 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728111806/http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/10/little-bay-presentation-part-1.pdf|archive-date=28 ліпеня 2016|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/netherlands/|title=Netherlands|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=13 мая 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513115307/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/netherlands/|url-status=dead}}</ref> |[[Амстэрдам]] |Канстытуцыйная сталіца |- |[[Гаага]] |Традыцыйная рэзідэнцыя ўрада |- | rowspan="2" |'''''{{Сцягафікацыя|Палесціна}}'''''<ref>Міжнародная супольнасць не прызнае гэта дзяржаўнае ўтварэнне незалежным ад Ізраіля.</ref> |[[Іерусалім]] |Сталіца, абвешчаная дэ-юрэ<ref>{{Cite web|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Palestine_2005.pdf?lang=en|title=Palestine's Constitution of 2003 with Amendments through 2005|language=en|publisher=constituteproject.org|date=27.04.2022|access-date=29.01.2023}} — гл. арт. 3</ref> |- |[[Рамала (горад)|Рамала]] |Адміністрацыйная сталіца дэ-факта<ref name="Eqeiq 2019 pp. 26–42">{{cite journal|last=Eqeiq|first=Amal|title=From Haifa to Ramallah (and Back): New/Old Palestinian Literary Topography|journal=Journal of Palestine Studies|volume=48|issue=3|date=1 May 2019|issn=0377-919X|doi=10.1525/jps.2019.48.3.26|pages=26–42|s2cid=197823144|url=https://online.ucpress.edu/jps/article-abstract/48/3/26/55117/From-Haifa-to-Ramallah-and-Back-New-Old?redirectedFrom=fulltext|access-date=22 November 2020|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Расійская Федэрацыя}}''' |[[Масква]] |Афіцыйная сталіца, адміністрацыйны цэнтр, рэзідэнцыя ўрада |- |[[Санкт-Пецярбург]] |Рэзідэнцыя Канстытуцыйнага Суда<ref>Указ Президента Российской Федерации от 23.12.2007 № 1740 [http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?941973 «О месте постоянного пребывания Конституционного Суда Российской Федерации»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120104125541/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?941973 |date=4 студзеня 2012 }}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Танзанія}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tanzania/|title=Tanzania|date=17.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=9 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109103650/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tanzania/|url-status=dead}}</ref> |[[Дадома]] |Афіцыйная сталіца, заканадаўчы цэнтр |- |[[Дар-эс-Салам]] |Дэ-факта месцазнаходжанне ўрада |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Чэхія}}''' |[[Прага]] |Афіцыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрада і парламента |- |[[Брно]] |Рэзідэнцыя найвышэйшых нацыянальных судоў<ref name="concourt">{{Citation|last=Parliament of the Czech Republic|year=1993|title=Act No. 182/1993 Coll., On Constitutional Court, Art. 11|publisher=Ústavní soud|url=http://www.usoud.cz/en/constitutional-court-act/|access-date=14 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726021159/http://www.usoud.cz/en/constitutional-court-act/|archive-date=26 July 2014|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.usoud.cz/en/constitutional-court-act/ |access-date=29 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140726021159/http://www.usoud.cz/en/constitutional-court-act/ |archive-date=26 ліпеня 2014 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.usoud.cz/en/constitutional-court-act/ |access-date=29 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140726021159/http://www.usoud.cz/en/constitutional-court-act/ |archive-date=26 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref><ref name="sccz">{{cite web|url=http://www.nsoud.cz/JudikaturaNS_new/ns_web.nsf/Edit/AbouttheSupremeCourt~Generalinformation?Open&area=About%20the%20Supreme%20Court&grp=General%20information&lng=EN|title=The Supreme Court of the Czech Republic|access-date=29 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927134340/http://www.nsoud.cz/JudikaturaNS_new/ns_web.nsf/Edit/AbouttheSupremeCourt~Generalinformation?Open&area=About%20the%20Supreme%20Court&grp=General%20information&lng=EN|archive-date=27 верасня 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="saccz">{{cite web|url=http://www.nssoud.cz/Uvod/art/1|title=The Supreme Administrative Court|access-date=29 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20110905080614/http://www.nssoud.cz/Uvod/art/1|archive-date=5 верасня 2011|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Эстонія}}''' |[[Талін]] |Афіцыная сталіца згодна з канстытуцыяй |- |[[Тарту]] |Месца знаходжання [[Вярхоўны Суд Эстонскай Рэспублікі|Вярхоўнага Суда Эстонскай Рэспублікі]] |} == Некалькі сталіц у мінулым == У старажытных манархічных дзяржавах часта можна назіраць пераезд урадавага апарату разам з манархам, але сталіцамі ў такім выпадку лічыліся толькі пастаянныя рэзідэнцыі галоўнага манарха. Часамі, часцей за ўсё з-за клімату, такіх сталіц магло быць некалькі. У гісторыі можна сустрэць шмат выпадкаў, калі краіны мелі некалькі гарадоў, якія адначасова служылі адміністрацыйнымі сталіцамі па розных прычынах, такіх як: * вайна, акупацыя і іншыя палітычныя крызісы, * надвор’е, * пераезд урада да новай сталіцы, * падзел урадавага апарату, * палітычны падзел дзяржавы. === Мелі некалькі сталіц [[De jure|дэ-юрэ]] === [[Файл:The Durrani Empire at its greatest Extent 2.svg|міні|350x350пкс|Карта Дуранійскай імперыі з пазначэннем дзвюх сталіц.]] [[Файл:United Principalities, 1861, with counties - bel labels.svg|міні|300x300пкс|Карта 1861 года [[Аб’яднанае княства Валахіі і Малдовы|Аб’яднанага княства Валахіі (жоўтая) і Малдовы (сіняя)]]<ref>[[c:Charta Principateloru Unite ale României|Charta Principateloru Unite ale României]] — Вікісховішча</ref>, дзе чырвонымі кропкамі адзначаны 2 сталіцы (Бухарэст і Ясы), а таксама [[Факшаны]], як меркаваная заканадаўчая сталіца, якая знаходзілася бы на мяжы дзвюх адзінак.]] {| class="wikitable" !Краіна !Гады !Сталіцы !Падрабязнасці |- | rowspan="2" |'''{{Сцяг|Румынія|1859}} [[Аб’яднанае княства Валахіі і Малдовы]]''' (сённяшняя '''{{Сцягафікацыя|Румынія}}''')<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.romania-insider.com/iasi-the-other-capital-romania|title=Iaşi, Romania's historical capital, looking to find the path to its former glory|access-date=March 8, 2021|date=January 24, 2019|work=Romania Insider|publisher=City Compass Media}}</ref> | rowspan="2" |1859—1862 |[[Бухарэст]] |Цэнтр [[Валахія|Валахіі]] |- |[[Ясы]] |Цэнтр [[Малдова (гістарычная вобласць Румыніі)|Малдовы]] |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Аўстра-Венгрыя}}''' | rowspan="2" |1873—1918 |[[Вена]] |[[Цыслейтанія]] |- |[[Будапешт]] |[[Каралеўства Венгрыя]]<ref name="Encarta">{{cite encyclopedia|last=Török|first=András|encyclopedia=Encarta|title=Budapest|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20091029002244/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html|archive-date=29 October 2009|url-status=dead|language=hu}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцяг|Аютхайскае каралеўства}} {{нп5|Аютхайскае каралеўства||th|อาณาจักรอยุธยา}}''' (сённяшні '''{{Сцягафікацыя|Тайланд}}''')<ref>{{Cite book|last1=Baker|first1=Chris|url=https://books.google.com/books?id=GHiuDgAAQBAJ|title=A History of Ayutthaya: Siam in the Early Modern World|last2=Phongpaichit|first2=Pasuk|publisher=Cambridge University Press|year=2017|isbn=978-1-316-64113-2|page=64|language=en}}</ref> |1488 — раннія 1680-я |[[Аютхая]] |Галоўная сталіца |- |1488—1590 |[[Пхітсанулок]] |Другая сталіца (або «падсталіца») |- | rowspan="3" |'''{{Сцягафікацыя|Брытанская Індыя}}''' (сённяшняя '''{{Сцягафікацыя|Індыя}}''') | rowspan="3" |1858—1947 |[[Калькута]] (1858—1911)<ref name="igi-calcutta">{{citation|chapter=Calcutta (''Kalikata'')|title=The Imperial Gazetteer of India|volume=IX|publisher=Published under the Authority of His Majesty's Secretary of State for India in Council, Oxford at the Clarendon Press|year=1908|page=260|quote=—Capital of the Indian Empire, situated in 22° 34' N and 88° 22' E, on the east or left bank of the Hooghly river, within the Twenty-four Parganas District, Bengal|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?volume=9&objectid=DS405.1.I34_V09_001.gif|chapter-url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?volume=9&objectid=DS405.1.I34_V09_266.gif|access-date=31 студзеня 2023|archive-date=24 мая 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524220705/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?volume=9&objectid=DS405.1.I34_V09_001.gif|url-status=dead}}</ref> | rowspan="2" style="vertical-align:middle; text-align:left;" |Адміністрацыйная сталіца |- |[[Нью-Дэлі]] (1911—1947)<ref name="Move From Calcutta">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/86-years-ago-new-delhi-took-over-as-power-capital-of-india/articleshow/57133366.cms|title=86 years ago New Delhi took over as power capital of India|work=[[The Times of India]]}}</ref> |- |[[Шымла]] |Летняя сталіца<ref name="simla-summer-capital">Шымла была сталіцай не Брытанскага Раджа, а ўрада Брытанскай індыйскай імперыі — {{citation|chapter=Simla Town|title=The Imperial Gazetteer of India|volume=XXII|publisher=Published under the Authority of His Majesty's Secretary of State for India in Council, Oxford at the Clarendon Press|year=1908|page=260|quote=—Head-quarters of Simla District, Punjab, and the summer capital of the Government of India, situated on a transverse spur of the Central Himālayan system system, in 31° 6' N and 77° 10' E, at a mean elevation above sea-level of 7,084 feet.|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?volume=22&objectid=DS405.1.I34_V22_001.gif|chapter-url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V09_266.gif|access-date=31 студзеня 2023|archive-date=24 мая 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524213047/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?volume=22&objectid=DS405.1.I34_V22_001.gif|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Бутан}}'''<ref name="Wangchuck">{{Cite book|last=Wangchuck|first=Ashi Dorji Wangmo|title=Treasures of the thunder dragon: a portrait of Bhutan|pages=40–41, 102|access-date=2010-04-01|url=https://books.google.com/books?id=oxtuAAAAMAAJ&q=Punakha+Dzong|publisher=Penguin, Viking|year=2006|isbn=0-670-99901-6|archive-date=2022-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013125439/https://books.google.com/books?id=oxtuAAAAMAAJ&q=Punakha+Dzong|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Brown">{{Cite book|last=Brown|first=Lindsay|author2=Bradley Mayhew|author3=Stan Armington|author4=Richard Whitecros|title=Bhutan|pages=146–147|access-date=2010-04-01|url=https://books.google.com/books?id=s-L8NUlW_QgC&q=Punakha+Dzong&pg=PA146|publisher=Lonely Planet|year=2007|isbn=978-1-74059-529-2|archive-date=2022-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013125440/https://books.google.com/books?id=s-L8NUlW_QgC&q=Punakha+Dzong&pg=PA146|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Bisht">{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title=International Encyclopaedia Of Himalayas (5 Vols. Set)|page=45|access-date=2010-04-01|url=https://books.google.com/books?id=XWblUfYqGK4C&q=Punakha+Dzong&pg=PA45|publisher=Mittal Publications|year=2008|isbn=978-81-8324-265-3|archive-date=2022-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013125440/https://books.google.com/books?id=XWblUfYqGK4C&q=Punakha+Dzong&pg=PA45|url-status=live|language=en}}</ref> | rowspan="2" |1527—1995 |[[Тхімпху]] |У розныя перыяды — афіцыйная сталіца |- |{{Нп5|Пунакха-дзонг|||Punakha Dzong}} |У розныя перыяды быў або зімняй рэзідэнцыяй манарха, або афіцыйнай сталіцай. Сёння з’яўляецца «зімняй сталіцай» для {{Нп5|Бутанскі будызм|бутанскіх будыстаў||Buddhism in Bhutan}} |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Грузія}}''' | rowspan="2" |2012—2019 |[[Тбілісі]] |Афіцыйная сталіца |- |[[Кутаісі]] |Рэзідэнцыя парламента<ref>{{Cite web|url=https://oc-media.org/features/kutaisi-s-broken-dreams-the-fate-of-georgia-s-abandoned-parliament/|title=Kutaisi’s broken dreams: the fate of Georgia’s abandoned parliament|date=09.08.2019|access-date=31.01.2023|language=en|author=Lana Kokaia|publisher=oc-media.org}}</ref> |- style="vertical-align:top;" | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Дуранійская імперыя}}''' (сённяшнія '''{{Сцягафікацыя|Афганістан}}''' і '''{{Сцягафікацыя|Пакістан}}''') | rowspan="2" |1776—1823 |[[Кабул]] |Летняя сталіца |- |[[Пешавар]] |Зімовая сталіца<ref name="Stanford">{{cite book|last=Hanifi|first=Shah Mahmoud|url=https://books.google.com/books?id=kh1hpPLSpcEC|title=Connecting Histories in Afghanistan: Market Relations and State Formation on a Colonial Frontier|publisher=[[Stanford University Press]]|year=2011|page=185|isbn=9780804777773|access-date=2012-08-04|quote=Цімур-шах перанёс дуранійскую сталіцу з Кандагара ў 1775–76. Кабул і Пешавар падзялялі статус дзвюх сталіца, першая — падчас лета, другая — на перыяд зімовага сезона.|archive-date=15 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815092453/https://books.google.com/books?id=kh1hpPLSpcEC|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Singh">{{cite book|last=Singh|first=Sarina|year=2008|url=https://books.google.com/books?id=zn8I4qEew9oC|title=Pakistan and the Karakoram Highway|page=191|isbn=9781741045420|access-date=2012-08-10|quote=Як і Кушаны, Афганскія каралі аддавалі перавагу Пешавару як зімовай рэзідэнцыі, і былі прыгнечаныя, калі новаз’яўленае каралеўства Сікхаў паспрабавала захапіць яго ў 1818 годзе і пазносіла яго пабудовы.|archive-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161125034533/https://books.google.com/books?id=zn8I4qEew9oC|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Лівія|variant=1951}}'''<ref>{{Cite web|url=http://www.libyanconstitutionalunion.net/constitution%20of%20libya.htm|language=en|title=Libya's Constitution|access-date=31.01.2023}} — гл. арт. 188</ref> | rowspan="2" |1951—1969 |[[Трыпалі]] | rowspan="2" |Адна з дзвюх афіцыйных сталіц [[Каралеўства Лівія]] |- |[[Бенгазі]] |- | rowspan="5" |'''{{Сцягафікацыя|Рымская імперыя}}'''<ref>{{Cite journal|last=Gillett|first=Andrew|author-link=Andrew Gillett|date=2001|title=Rome, Ravenna and the Last Western Emperors|url=https://www.academia.edu/18189525|journal=Papers of the British School at Rome|volume=69|doi=10.1017/S0068246200001781|issn=0068-2462|pages=131–167|s2cid=129373675|language=en}}</ref> | rowspan="2" |Кожны ў розныя перыяды паміж 27 да н.э. і 476 н.э. |[[Рым]] | rowspan="3" |У розныя перыяды былі сталіцамі [[Заходняя Рымская імперыя|Заходняй Рымскай імперыі]]. |- |[[Равена]] |- |286—330 |[[Мілан|Mediolanum]] |- |286—330 |[[Ізміт|Nicomedia]] | rowspan="2" |Сталіцы [[Візантыя|Візантыі]] (або Усходняй Рымскай імперыі) |- |330—395, 395—1453 |[[Канстанцінопаль]] |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Сербія і Чарнагорыя}}'''<ref>{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/serbiaandmontenegro/28187.htm|title=Serbia and Montenegro (10/03)|language=en|publisher=2009-2017.state.gov|access-date=31.01.2023}}</ref> | rowspan="2" |2003—2006 |[[Бялград]] |Адміністрацыйная і заканадаўчая сталіца |- |[[Падгорыца]] |Судовая сталіца |- | rowspan="3" |'''{{Сцягафікацыя|Філіпіны}}'''<ref>{{cite book|title=A Capital City at the Margins: Quezon City and Urbanization in the Twentieth-Century Philippines|url=https://www.academia.edu/40371139|last1=Pante|first1=Michael|publisher=Academia|access-date=August 7, 2021}}</ref><ref group="заўв">З 1910 па 1975 гады [[Маніла]], імаверна, была зімовай сталіцай, а {{Нп5|Багіё|||Baguio}} — летняй</ref> | rowspan="2" |1948—1976 |[[Кесан-Сіці]] |Афіцыйная сталіца<ref>{{Cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|language=en|date=12.10.1939|title=Commonwealth Act No. 502|access-date=31 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|archive-date=8 сакавіка 2023|url-status=dead}}</ref> |- |[[Маніла]] |Дэ-факта месцазнаходжанне ўрада |- | rowspan="1" |1901—1976 |{{Нп5|Багіё|||Baguio}} |{{Нп5|Летняя сталіца|||Summer capital}} (усё яшчэ нефармальна вядома як летняя сталіца)<ref name="BaguioGovPH-About2">{{cite web|url=http://www.baguio.gov.ph/about-baguio-city|title=About Baguio City|website=City Government of Baguio|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903153021/http://www.baguio.gov.ph/about-baguio-city|archive-date=September 3, 2018|access-date=March 29, 2019}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MAMu80z3wvkC&pg=PA165|title=A Spy in Their Midst: The World War II Struggle of a Japanese-American Hero|last1=Sakakida|first1=Richard|last2=Kiyosaki|first2=Wayne S.|date=July 3, 1995|publisher=Madison Books|isbn=978-1-4616-6286-0|page=165|author-link=Richard Sakakida}}</ref><ref name="BaguioGovPH-History">{{cite web|title=Baguio City Ecological Profile; History|url=https://www.baguio.gov.ph/sites/default/files/city_planning_and_development_office/downloadable_forms/Ecological%20Profile%202018%20Chapter%201.pdf|website=City Government of Baguio|publisher=2018|access-date=14 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605100834/https://www.baguio.gov.ph/sites/default/files/city_planning_and_development_office/downloadable_forms/Ecological%20Profile%202018%20Chapter%201.pdf|archive-date=June 5, 2020|page=4}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Японія}}''' | rowspan="2" |1603—1868 |[[Эда (горад)|Эда]] |Сталіца [[Сёгунат Такугава|сёгуната]] |- |[[Кіёта]] |Сталіца [[Імператар Японіі|імператара]] |} === Мелі некалькі сталіц [[De facto|дэ-факта]] === {| class="wikitable" !Краіна !Гады !Сталіцы !Падрабязнасці |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Аўстралія|}}''' | rowspan="2" |1901—1927 |[[Канбера]] |Афіцыйная сталіца<ref>{{cite web|title=Museum of Australian Democracy: The Building: Events|url=http://moadoph.gov.au/collection/the-building/events/|archive-url=https://webarchive.nla.gov.au/awa/20220304234852/https://www.moadoph.gov.au/collection/the-building/events/|archive-date=4 сакавіка 2022|access-date=15 March 2017|publisher=Museum of Australian Democracy|url-status=live}}</ref> |- |[[Мельбурн]] |Рэзідэнцыя парламента<ref name="capital_city">{{cite web|last=Otto|first=Kristin.|url=http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_4332.html|title=When Melbourne was Australia’s capital city.|publisher=The University of Melbourne/|access-date=2010-02-08|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070626135624/http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_4332.html|archive-date=26 чэрвеня 2007|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="3" |'''{{Сцягафікацыя|Бангладэш|1971}}'''<ref>{{Cite book|last=Islam|first=Barrister Amir-ul|author-link=M Amir-ul Islam|chapter=৯: ব্যারিস্টার আমিরুল ইসলাম (সাক্ষাৎকার)|trans-chapter=9: Barrister Amir-ul Islam (Interview)|pages=51–110|editor-last=Rahman|editor-first=Hasan Hafizur|editor-link=Hasan Hafizur Rahman|script-title=bn:বাংলাদেশের স্বাধীনতা যুদ্ধ: দলিলপত্র|trans-title=History of Bangladesh War of Independence: Documents|volume=15|language=bn|publisher=Ministry of Information, Government of the People's Republic of Bangladesh|year=1985|isbn=9844330912|location=Dhaka|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b1/বাংলাদেশের_স্বাধীনতা_যুদ্ধ_দলিলপত্র_%28পঞ্চদশ_খণ্ড%29.pdf|editor-mask=2}}</ref> | rowspan="3" |1971—1972 |[[Дака]] |Афіцыйная сталіца, кантраляваная [[Пакістан]]ам<ref name="Untold heroism of Muktibahini Frogmen">{{cite book|last=Roy|first=Mihir, K|title=War in the Indian Ocean|year=1995|publisher=Lancer Publisher & Distributor|location=New Delhi|isbn=978-1-897829-11-0|page=154}}</ref><ref name="On the water front spectacular achievement">{{cite book|last=Robi|first=Mir Mustak Ahmed|title=Chetonai Ekattor|year=2008|publisher=Zonaki Publisher|location=Dhaka|url=http://opac.iub.edu.bd/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=15244&query_desc=%28su%3A{Bangladesh}%29|page=69|language=bn}}</ref> |- |{{Нп5|Муджыбнагар|||Mujibnagar}} |Абвешчаная часовая сталіца падчас [[Вайна за незалежнасць Бангладэш|Вайны за незалежнасць]]<ref name="1971 government">{{cite book|last=Faiquzzaman|first=Mohammad|year=2012|chapter=Mujibnagar Government|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Government|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor1-link=Sirajul Islam|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|edition=Second|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|language=en|access-date=1 лютага 2023|archive-date=8 снежня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161208122432/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Government|url-status=dead}}</ref> |- |[[Калькута]] |Дэ-факта сталіца [[Урад у выгнанні|ў выгнанні]]<ref group="заўв">Часовы ўрад размяшчаўся ў [[Індыя|Індыі]]</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Бенгальскі султанат|}}'''<ref>{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sonargaon|title=Sonargaon|website=Banglapedia}}</ref> |1352—1450 |{{Нп5|Пандуа|||Pandua, Malda}} |Першая сталіца султаната |- |1390—1411 |{{Нп5|Санаргаон|||Sonargaon}} |Афіцыйная сталіца і рэзідэнцыя суда пры султане Гіясуддзіне Азам-шаху |- | rowspan="4" |'''{{Сцягафікацыя|Дзяржава Ахеменідаў|variant=чырвоны}}<ref name="EY">{{cite book|last=Yarshater|first=Ehsan|author-link=Ehsan Yarshater|title=The Cambridge History of Iran, Volume 3|year=1993|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-20092-9|page=482|quote=З чатырох рэзідэнцый Ахеменідаў [[Герадот]] узгадваў [[Экбатана]], [[Пасаргады]] або [[Персепаліс]], [[Сузы]] і [[Вавілон]] — апошні [знаходзіцца ў Іраку] трактаваўся як самая галоўная сталіца, сталая зімовая рэзідэнцыя, цэнтр бюракратыі, якая мянялася толькі ў сонечную жару на больш халаднаватыя месцы на ўзгорках.}}</ref>''' | rowspan="4" |550—330 да н.э. |[[Вавілон]] | rowspan="4" |Адна з чатырох рэзідэнцый Ахеменідаў |- |[[Пасаргады]] або [[Персепаліс]] |- |[[Экбатана]] |- |[[Сузы]] |- | rowspan="5" |'''{{Сцягафікацыя|Імперыя Вялікіх Маголаў|variant=}}'''<ref name=":1">{{Cite journal|last=Sinopoli|first=Carla M.|date=1994|title=Monumentality and Mobility in Mughal Capitals|url=https://www.jstor.org/stable/42928323|journal=Asian Perspectives|volume=33|issue=2|pages=294–295|jstor=42928323|issn=0066-8435}}</ref><ref group="заўв">Акрамя пералічаных гарадоў, у манархаў бывалі іншыя часовыя паселішчы і імперскія лагеры падчас пераездаў, паходаў і экспедыцый. Падчас гэтых паездак манархаў звычайна суправаджаў весь адміністрацыйны апарат, таму такія месцы з’яўляліся фактычнымі сталіцамі дзяржавы.</ref> |1526—1530, 1560 — 1571, 1598—1605, 1605—1627, 1628—1648 |[[Агра]] | rowspan="4" |Сітуацыі, калі ў Імперыі Маголаў было адначасова дзве сталіцы здараліся часта і па розных прычынах. Часцей за ўсё, з-за частых пераездаў манархаў |- |1530—1540, 1554—1556, 1556—1560, 1639—1658, 1658—1677 |[[Дэлі]] (з 1639 па 1658 гады насіў назву Шахджаханабад) |- |1571—1585 |{{Нп5|Фатэхпур-Сікры|||Fatehpur Sikri}} |- |1540—1554, 1584—1596 |[[Лахор]] |- |1526—1681 |[[Кабул]] |Летняя сталіца<ref>{{cite journal|first=Farah|last=Samrin|title=The City of Kabul Under the Mughals|journal=Proceedings of the Indian History Congress|year=2005|volume=66|pages=1307|jstor=44145943|url=https://www.jstor.org/stable/44145943|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Італьянская сацыяльная рэспубліка}}'''<ref name="degrand131">De Grand, Alexander J., ''Italian fascism: its origins & development'', 3d edition (illustrated), Publisher: University of Nebraska Press, Year: 2000, {{ISBN|0-8032-6622-7}}, p. 131</ref> | rowspan="2" |1943—1944 |[[Сала (Італія)|Сала]] |Сталіца дэ-факта да 1944 года, калі яна стала асноўнай сталіцай |- |[[Рым]] |Сталіца дэ-юрэ да 1944 года, калі яна была {{Нп5|Анцыанская бітва|вызвалена Саюзнікамі|4=Battle of Anzio}} |- | rowspan="3" |'''{{Сцягафікацыя|Каралеўства Італія}}<ref>{{Cite web|url=http://www.brindisiweb.it/storia/brindisi_as_capital.asp|title=Brindisi as Capital of Italy|language=en|publisher=brindisiweb.it|access-date=15.02.2023|archive-date=6 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606154110/http://www.brindisiweb.it/storia/brindisi_as_capital.asp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.ilvescovado.it/it/sezioni-25/storia-e-storie-12/11-febbraio-1944-salerno-capitale-il-re-dimora-a-21881/article|title=11 febbraio 1944, Salerno capitale.|publisher=ilvescovado.it|date=2014-02-11|url-status=dead|language=it|access-date=15 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125110823/https://www.ilvescovado.it/it/sezioni-25/storia-e-storie-12/11-febbraio-1944-salerno-capitale-il-re-dimora-a-21881/article|archive-date=25 лістапада 2020}}</ref>''' | rowspan="3" |1943—1944 |[[Брындызі]] (1943 — люты 1944) | rowspan="2" style="vertical-align:middle; text-align:left;" |Часовая сталіца дэ-факта |- |[[Салерна]] (люты—чэрвень 1944) |- |[[Рым]] |Сталіца дэ-юрэ да 1944 года, калі яна была {{Нп5|Анцыанская бітва|вызвалена Саюзнікамі|4=Battle of Anzio}} |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Каралеўства Лаос}}''' (сённяшні '''{{Сцягафікацыя|Лаос}}''') | rowspan="2" |1947—1975 |[[В’енцьян|В’енцыян]] |Афіцыйная адміністрацыйная сталіца<ref>{{Cite web|url=https://media.bloomsburyprofessional.com/rep/files/laos-constitution-1947-1949-englishx.pdf|title=Laos Constitution 1947/1949|access-date=31 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005011550/https://media.bloomsburyprofessional.com/rep/files/laos-constitution-1947-1949-englishx.pdf|archive-date=5 кастрычніка 2022|url-status=dead}} — Згодна з арт. 1 Канстытуцыі афіцыйнай сталіцай з’яўляўся толькі В’енцыян</ref> |- |{{Нп5|Луангпхабанг|||Luang Prabang}} |Каралеўская сталіца, рэзідэнцыя караля дэ-факта<ref>{{Cite web|url=http://www.mekongsustainabletourism.com/en/contents/207?ckattempt=1|title=The Kingdom of Laos and the Story of Luang Prabang|publisher=mekongsustainabletourism.com|access-date=31.01.2023|language=en|archive-date=12 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912140420/http://www.mekongsustainabletourism.com/en/contents/207?ckattempt=1|url-status=dead}}</ref><ref>{{Кніга|год=1992|аўтар=Rakow, Meg Regina|мова=en|спасылка=https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/server/api/core/bitstreams/dd1d58b5-ca78-4896-91aa-a17002b99f7d/content|загаловак=LAOS AND LAOTIANS|месца=Honolulu|выдавецтва=Center for Southeast Asian Studies, School of Hawaiian, Asian and Pacific Studies, University of Hawaii at Manoa|старонак=181}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Каралеўства Румынія}}<ref name=":0" />''' | rowspan="2" |1916—1918 |[[Бухарэст]] |Афіцыйная сталіца, акупаваная немцамі |- |[[Ясы]] |Часовая сталіца з эвакуяваным урадам |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Паўночная Карэя}}''' | rowspan="2" |1948—1972 |[[Пхеньян]] |Адміністрацыйная сталіца дэ-факта |- |[[Сеул]] |Афіцыйная (канстытуцыйная) сталіца да 1972 года<ref>{{Cite web|language=en|access-date=31.01.2023|title=CONSTITUTION OF THE DEMOCRATIC PEOPLE'S REPUBLIC OF KOREA|url=https://www.hrnk.org/uploads/pdfs/DPRK_Constitution.pdf|archive-date=14 верасня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914164442/http://www.hrnk.org/uploads/pdfs/DPRK_Constitution.pdf|url-status=dead}} — гл. арт. 103</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Лівія}}''' | rowspan="2" |2014—2020 |[[Трыпалі]] |Месца пасяджэння [[Новы Усеагульны нацыянальны кангрэс|Новага Усеагульнага нацыянальнага кангрэса]] (да 2016) і [[Урад нацыянальнай згоды (Лівія)|Урада нацыянальнай згоды]] (з 2016) |- |[[Табрук]] | rowspan="1" |Месца пасяджэння [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палаты прадстаўнікоў]] |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Літва}}<ref name="IPKaunas">{{cite web|title=Kaunas - laikinoji sostinė|url=https://istorineprezidentura.lt/apie-mus/kaunas.html|website=IstorinePrezidentura.lt|lang=lt|access-date=12 January 2023}}</ref>''' | rowspan="2" |1920—1939 |[[Вільнюс]] |Афіцыйная сталіца. Знаходзілася пад кантролем [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] |- |[[Каўнас]] |Часовая сталіца дэ-факта |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Малаві}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.malawiproject.org/malawis-old-capital-zomba/|title=MALAWI’S OLD CAPITAL – ZOMBA|date=30.10.2018|access-date=31.01.2023|language=en}}</ref> | rowspan="2" |1974—1994 |[[Лілонгвэ]] |Адміністрацыйная і судовая сталіца, новая афіцыйная сталіца |- |[[Зомба]] |Заканадаўчая сталіца дэ-факта (старая сталіца) |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Нарвегія}}<ref>{{Cite web|url=https://annomuseum.no/angrepet|title=Kongens nei - 9. april|access-date=31.01.2023|publisher=annomuseum.no, Anno museum AS|language=no|author=C. Hambro, J. Böe}}</ref>''' | rowspan="2" |1940 |[[Осла]] |Афіцыйная сталіца |- |[[Хамар]] |Часовая сталіца на адзін дзень, дзе засядаў парламент |- | rowspan="4" |'''''{{Сцягафікацыя|Кітайская Рэспубліка}}'''''<ref name=":0" group="заўв" />'''<ref group="заўв">{{Cite web|url=https://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2013/12/04/2003578264|title=Schools to teach Nanjing is ROC capital: ministry|language=en|date=04.12.2013|access-date=29.01.2023|author=Chris Wang|publisher=taipeitimes.com}} — пасля 1991 года задакументаваны спробы ўрада прасоўваць ідэі Нанкіна як сапраўднай сталіцы Кітайскай Рэспублікі і Тайбэя — як сталіцы ў выгнанні ў тайваньскіх школах, што супярэчыць канстытуцыі краіны, аднак не з’яўляецца афіцыйнай пазіцыяй дзяржавы на міжнароднай арэне.</ref>''' | rowspan="2" |1937—1945 |[[Нанкін]] |Сталіца [[Рэжым Ван Цзінвэя|марыянеткавая дзяржавы]], кантраляванай [[Японская імперыя|Японіяй]] |- |[[Чунцын]] |{{Нп5|Часовая сталіца|4=Temporary capital}} кіраванай [[Гаміньдан]]ам [[Кітайская Рэспубліка (1912—1949)|Кітайскай Рэспублікі]]<ref name="Revisiting Chongqing: China's Secon">{{cite journal|last1=Danielson|first1=Eric N.|title=Revisiting Chongqing: China's Second World War Temporary National Capital|journal=Journal of the Royal Asiatic Society Hong Kong Branch|date=2005|volume=45|page=175|jstor=23889883}}</ref> |- | rowspan="2" |1945—1991 |[[Нанкін]] |Адміністрацыйная, заканадаўчая і судовая сталіца (заяўлялася паміж {{Нп5|Эвакуацыя кіраўніцтва Кітайскай Рэспублікі на Тайвань|эвакуацыяй 1949 года|4=Retreat of the government of the Republic of China to Taiwan}} і {{Нп5|Кансэнсус 1992 года|Кансэнсусам 1992 года|4=1992 Consensus}}) |- |[[Тайбэй]] |{{Нп5|Часовая сталіца|4=Temporary capital}} кіраванай [[Гаміньдан]]ам [[Кітайская Рэспубліка|Кітайскай Рэспублікі на Тайвані]] |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Заходняя Германія}}''' | rowspan="2" |1949—1990 |[[Берлін]] |Афіцыйная сталіца згодна з Канстытуцыяй<ref>{{Cite web|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/index.html|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|publisher=Bundesministerium der Justiz|language=de|access-date=31.01.2023}} — гл. арт. 22</ref> |- |[[Бон]] |Часовая сталіца дэ-факта, якая з 1970-х гадоў пачала на афіцыйным узроўні называцца «федэральнай сталіцай» (''Bundeshauptstadt'')<ref>''The Bonn Republic&nbsp;— West German democracy, 1945–1990,'' Anthony James Nicholls, Longman, 1997</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Фінляндыя}}'''<ref>{{cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/parliament_to_recreate_winter_war_evacuation/7660514|title=Parliament to recreate Winter War evacuation|date=30 November 2019|website=Yle Uutiset|language=en|access-date=2019-04-30}}</ref> | rowspan="2" |1939—1940 |[[Хельсінкі]] |Афіцыйная сталіца |- |[[Каўхаёкі]] |Часовая заканадаўчая сталіца падчас эвакуацыі [[Эдускунта|парламента]] ў [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|вайне з СССР]] |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}<ref>{{Кніга|год=2001|аўтар=Julian T. Jackson|загаловак=France: The Dark Years, 1940–1944|мова=en|выдавецтва=Oxford University Press|isbn=9780191677465}}</ref>''' | rowspan="2" |1940—1944 |[[Вішы]] |Адміністрацыйная сталіца дэ-факта |- |[[Парыж]] |Канстытуцыйная сталіца дэ-юрэ, а таксама сталіца {{Нп5|Нямецкая ваенная адміністрацыя ў Францыі (1940—1944)|Нямецкай ваеннай адміністрацыі|4=German military administration in occupied France during World War II}} |- |} == Складаныя выпадкі == [[Файл:South Tarawa (separated to north and south) - bel.svg|міні|Карта атола [[Тарава (атол)|Тарава]], сталіцы Кірыбаці, з падзелам на паўночную і [[Паўднёвая Тарава|паўднёвую Тараву]].]] Асобным надзвычайным выпадкам з’яўляецца сталіца [[Кірыбаці]], [[Тарава (атол)|атол Тарава]] (дэ-факта — [[Паўднёвая Тарава|паўднёвая]] яго частка<ref>{{Cite web|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221220014331/https://www.climate.gov.ki/wp-content/uploads/2013/01/6_SOUTH-TARAWA-revised-2012.pdf|archive-date=20.12.2022|title=6. South Tarawa|language=en|author=OFFICE OF TE BERETITENTI|url=https://www.climate.gov.ki/wp-content/uploads/2013/01/6_SOUTH-TARAWA-revised-2012.pdf}}</ref>), якая складаецца з шэрагу паселішчаў, сярод якіх размеркаваны ўрадавы апарат ([[Баірыкі]] фактычна з’яўляецца галоўным адміністрацыйным цэнтрам, але некаторыя дзяржаўныя ўстановы знаходзяцца і ў іншых паселішчах)<ref>{{Britannica-link|2=Kiribati|3=Sophie Foster}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kiribatitourism.gov.ki/kiribati-pacific-ocean-location/|title=About Kiribati|author=Kiribati for travelers|language=en|access-date=27.02.2023|archive-date=26 чэрвеня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100626072239/http://www.kiribatitourism.gov.ki/index.php/aboutkiribati/aboutkiribatioverview|url-status=dead}}</ref>. Такім чынам, у Кірыбаці юрыдычна адна сталіца, якая складаецца з некалькіх населеных пунктаў. == Заўвагі == {{reflist|group="заўв"}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://www.geoguessr.com/seterra/en/p/countries-with-two-capitals|title=Countries With Two or More Capitals, or Other Interesting Capital Situations|access-date=29.01.2023|date=11.10.2017|language=en|publisher=geoguessr.com}} * {{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/article/countries-more-than-one-capital/index.html|title=These countries have more than one capital|access-date=31.01.2023|date=30.03.2020|language=en|publisher=CNN Travel|author=Jen Rose Smith}} * {{Cite web|url=https://travelnoire.com/12-countries-more-one-capital|title=Did You Know That These 12 Countries Have More Than One Capital?|access-date=31.01.2023|date=06.04.2020|language=en|publisher=travelnoire.com|author=Kelsey Marie}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Выдатны спіс}} [[Катэгорыя:Спісы краін]] ejnx3ly9ebbs7b3ci1n74sstcljpdqi 0 732572 5219402 5174600 2026-10-15T22:12:31Z DBatura 73587 5219402 wikitext text/x-wiki [[Франкісцкая Іспанія|Іспанія]] афіцыйна не ўдзельнічала ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. Нягледзячы на ідэалагічную блізкасць, у прыватнасці, [[антыкамунізм]] і [[Антысавецкая прапаганда|антысаветызм]] [[Краіны Восі|дзяржаў восі]], іспанскі дыктатар генерал [[Франсіска Франка]] быў супраць непасрэднага ўдзелу краіны ў вайне. Ва ўрадзе ў той час знаходзіліся як германафілы, так і англафілы. Калі пачалася вайна, міністрам замежных спраў быў англафіл Хуан Бейгбедэр-і-Ацьенса. Хуткае прасоўванне [[Трэці рэйх|Германіі]] ў Еўропе прымусіла Франка замяніць яго на [[Рамон Серана Суньер|Рамона Серана Суньера]], які лічыўся адным з галоўных прыхільнікаў далучэння Іспаніі да баявых дзеянняў. Пасля паражэнняў нацысцкай Германіі 1942 года на [[Вялікая Айчынная вайна|Усходнім фронце]] і ў Паўночнай Афрыцы Франка зноў змяніў курс, прызначыўшы міністрам Франсіска Гомеса-Хордана, які спачуваў брытанцам. Іншым уплывовым англафілам быў герцаг Альба, пасол Іспаніі ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. У пачатку Другой сусветнай вайны Германія планавала захапіць брытанскі [[Гібралтар]], які займаў стратэгічную пазіцыю над [[Гібралтарскі праліў|Гібралтарскім праліўвам]], злучаючы [[Міжземнае мора]] з [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]]. Для гэтага [[Генеральны штаб Германіі|Генштаб]] запланаваў на [[1940]]—[[1941|1941 год]] правядзенне аперацыі «Фелікс», падчас якой нямецкія войскі павінны былі штурмаваць Гібралтар з сушы, з тэрыторыі Іспаніі{{Sfn|Bond|2003}}. Афіцыйны Мадрыд адпрэчыў прапанову [[Адольф Гітлер|Гітлера]] захапіць брытанскае ўладанне{{Sfn|Bond|2003}}<ref>{{Cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/hitler-urges-spain-to-grab-gibraltar|title=November 19, 1940: Hitler urges Spain to grab Gibraltar|website=The History Channel|accessdate=2018-04-14|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180324050341/https://www.history.com/this-day-in-history/hitler-urges-spain-to-grab-gibraltar|archivedate=2018-03-24|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Operation Felix: Assault on Gibraltar|url=http://books.stonebooks.com/history/felix/|accessdate=2018-04-14|lang=en|archivedate=2018-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180118121327/http://books.stonebooks.com/history/felix|url-status=live}}</ref>. Франка баяўся ўступаць у вайну на баку краін восі, разумеючы, што яго ўзброеныя сілы не змогуць абараніць [[Канарскія астравы]] і [[Іспанскае Марока]] ад брытанскага нападу<ref>Sager, Murray (July 2009). «Franco, Hitler & the play for Gibraltar: how the Spanish held firm on the Rock». Esprit de Corps</ref>. Пазней іспанскі кіраўнік нават размясціў палявыя арміі ў [[Пірэнеі|Пірэнеях]], баючыся магчымай нямецкай акупацыі [[Пірэнейскі паўвостраў|Іберыйскага паўвострава]]. Пры ўсім тым, у знак прызнання дапамогі, атрыманай ад Германія і [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італіі]] падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]], [[Франкісцкая Іспанія|рэжым Франка]] аказваў ім матэрыяльную і ваенную падтрымку, у тым ліку дазволіўшы [[Блакітная дывізія|добраахвотнікам ваяваць супраць СССР]]. У цэлым, добраахвотнікі з ліку іспанскіх грамадзян служылі ў абодвух бакоў, у значнай ступені адлюстроўваючы сваю пазіцыю ў мінулай грамадзянскай вайне: калі [[Франкізм|франкісты]] змагаліся за краіны восі, то [[Рэспубліканская фракцыя (Іспанія)|рэспубліканцы]] далучыліся да [[Антыгітлераўская кааліцыя|антыгітлераўскай кааліцыі]]. == Гл. таксама == * [[Іспанскае пытанне (ААН)]] == Зноскі == {{Reflist|30em}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Peter Bond $ Gry Iverslien|частка=The Third Century 1904–2004 |загаловак=300 Years of British Gibraltar, 1704–2004 |месца=Gibraltar |выдавецтва=Peter-Tan Publishing Co. |спасылка=https://books.google.ru/books/about/300_Years_of_British_Gibraltar.html?id=NBTHtAEACAAJ&redir_esc=y |год=2003 |allpages=128 |isbn= |ref=Bond}} == Спасылкі == * [http://libcom.org/history/articles/spanish-resistance-in-france-1939/ 1939-1945: The Spanish Resistance in France] * [http://www.memorial-montormel.org/?id=172 Nueve Company (French Second Armoured Division)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110724212132/http://www.memorial%2dmontormel.org/?id%3D172 |date=24 ліпеня 2011 }} * [http://www.wehrmacht-awards.com/axis_allies/blue_division.htm The ''Blue Division''] * [https://web.archive.org/web/20130126024947/http://www.balagan.org.uk/war/ww2/spain/index.htm Spanish Involvement in World War II] * [http://stonebooks.com/history/felix.shtml Operation Felix: Assault on Gibraltar] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927015822/http://stonebooks.com/history/felix.shtml |date=27 верасня 2007 }} * [http://wais.stanford.edu/Spain/spain_FrancoWantedWWII(110303).html Excerpt from Christian Leitz, «Spain and Holocaust»] * ''[http://pares.mcu.es/Deportados/servlets/ServletController Libro Memorial. Españoles deportados a los campos nazis (1940—1945)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070513040109/http://pares.mcu.es/Deportados/servlets/ServletController |date=13 мая 2007 }}'', Benito Bermejo and Sandra Checa, Ministerio de Cultura de España, 2006. Re-published in [[Portable Document Format]]. * ''[http://www.euskonews.com/0301zbk/gaia30104es.html Los vascos y la II Guerra Mundial]'', Mikel Rodríguez, Euskonews & Media 301. * Jimmy Burns, ''Papa Spy: Love, Faith & Betrayal in Wartime Spain''. London, Bloomsbury, 2009. [http://www.spectator.co.uk/books/5457543/from-madrid-with-love.thtml] [[Катэгорыя:Іспанія ў Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:XX стагоддзе ў Іспаніі]] ebgks02fhl5bwk2nl79gaaslc3sug2p 5219403 5219402 2026-10-15T22:12:43Z DBatura 73587 /* Спасылкі */ 5219403 wikitext text/x-wiki [[Франкісцкая Іспанія|Іспанія]] афіцыйна не ўдзельнічала ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. Нягледзячы на ідэалагічную блізкасць, у прыватнасці, [[антыкамунізм]] і [[Антысавецкая прапаганда|антысаветызм]] [[Краіны Восі|дзяржаў восі]], іспанскі дыктатар генерал [[Франсіска Франка]] быў супраць непасрэднага ўдзелу краіны ў вайне. Ва ўрадзе ў той час знаходзіліся як германафілы, так і англафілы. Калі пачалася вайна, міністрам замежных спраў быў англафіл Хуан Бейгбедэр-і-Ацьенса. Хуткае прасоўванне [[Трэці рэйх|Германіі]] ў Еўропе прымусіла Франка замяніць яго на [[Рамон Серана Суньер|Рамона Серана Суньера]], які лічыўся адным з галоўных прыхільнікаў далучэння Іспаніі да баявых дзеянняў. Пасля паражэнняў нацысцкай Германіі 1942 года на [[Вялікая Айчынная вайна|Усходнім фронце]] і ў Паўночнай Афрыцы Франка зноў змяніў курс, прызначыўшы міністрам Франсіска Гомеса-Хордана, які спачуваў брытанцам. Іншым уплывовым англафілам быў герцаг Альба, пасол Іспаніі ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. У пачатку Другой сусветнай вайны Германія планавала захапіць брытанскі [[Гібралтар]], які займаў стратэгічную пазіцыю над [[Гібралтарскі праліў|Гібралтарскім праліўвам]], злучаючы [[Міжземнае мора]] з [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]]. Для гэтага [[Генеральны штаб Германіі|Генштаб]] запланаваў на [[1940]]—[[1941|1941 год]] правядзенне аперацыі «Фелікс», падчас якой нямецкія войскі павінны былі штурмаваць Гібралтар з сушы, з тэрыторыі Іспаніі{{Sfn|Bond|2003}}. Афіцыйны Мадрыд адпрэчыў прапанову [[Адольф Гітлер|Гітлера]] захапіць брытанскае ўладанне{{Sfn|Bond|2003}}<ref>{{Cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/hitler-urges-spain-to-grab-gibraltar|title=November 19, 1940: Hitler urges Spain to grab Gibraltar|website=The History Channel|accessdate=2018-04-14|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180324050341/https://www.history.com/this-day-in-history/hitler-urges-spain-to-grab-gibraltar|archivedate=2018-03-24|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Operation Felix: Assault on Gibraltar|url=http://books.stonebooks.com/history/felix/|accessdate=2018-04-14|lang=en|archivedate=2018-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180118121327/http://books.stonebooks.com/history/felix|url-status=live}}</ref>. Франка баяўся ўступаць у вайну на баку краін восі, разумеючы, што яго ўзброеныя сілы не змогуць абараніць [[Канарскія астравы]] і [[Іспанскае Марока]] ад брытанскага нападу<ref>Sager, Murray (July 2009). «Franco, Hitler & the play for Gibraltar: how the Spanish held firm on the Rock». Esprit de Corps</ref>. Пазней іспанскі кіраўнік нават размясціў палявыя арміі ў [[Пірэнеі|Пірэнеях]], баючыся магчымай нямецкай акупацыі [[Пірэнейскі паўвостраў|Іберыйскага паўвострава]]. Пры ўсім тым, у знак прызнання дапамогі, атрыманай ад Германія і [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італіі]] падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]], [[Франкісцкая Іспанія|рэжым Франка]] аказваў ім матэрыяльную і ваенную падтрымку, у тым ліку дазволіўшы [[Блакітная дывізія|добраахвотнікам ваяваць супраць СССР]]. У цэлым, добраахвотнікі з ліку іспанскіх грамадзян служылі ў абодвух бакоў, у значнай ступені адлюстроўваючы сваю пазіцыю ў мінулай грамадзянскай вайне: калі [[Франкізм|франкісты]] змагаліся за краіны восі, то [[Рэспубліканская фракцыя (Іспанія)|рэспубліканцы]] далучыліся да [[Антыгітлераўская кааліцыя|антыгітлераўскай кааліцыі]]. == Гл. таксама == * [[Іспанскае пытанне (ААН)]] == Зноскі == {{Reflist|30em}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Peter Bond $ Gry Iverslien|частка=The Third Century 1904–2004 |загаловак=300 Years of British Gibraltar, 1704–2004 |месца=Gibraltar |выдавецтва=Peter-Tan Publishing Co. |спасылка=https://books.google.ru/books/about/300_Years_of_British_Gibraltar.html?id=NBTHtAEACAAJ&redir_esc=y |год=2003 |allpages=128 |isbn= |ref=Bond}} == Спасылкі == * [http://libcom.org/history/articles/spanish-resistance-in-france-1939/ 1939-1945: The Spanish Resistance in France] * [http://www.memorial-montormel.org/?id=172 Nueve Company (French Second Armoured Division)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110724212132/http://www.memorial%2dmontormel.org/?id%3D172 |date=24 ліпеня 2011 }} * [http://www.wehrmacht-awards.com/axis_allies/blue_division.htm The ''Blue Division''] * [https://web.archive.org/web/20130126024947/http://www.balagan.org.uk/war/ww2/spain/index.htm Spanish Involvement in World War II] * [http://stonebooks.com/history/felix.shtml Operation Felix: Assault on Gibraltar] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927015822/http://stonebooks.com/history/felix.shtml |date=27 верасня 2007 }} * [http://wais.stanford.edu/Spain/spain_FrancoWantedWWII(110303).html Excerpt from Christian Leitz, «Spain and Holocaust»] * ''[http://pares.mcu.es/Deportados/servlets/ServletController Libro Memorial. Españoles deportados a los campos nazis (1940—1945)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070513040109/http://pares.mcu.es/Deportados/servlets/ServletController |date=13 мая 2007 }}'', Benito Bermejo and Sandra Checa, Ministerio de Cultura de España, 2006. Re-published in [[Portable Document Format]]. * ''[http://www.euskonews.com/0301zbk/gaia30104es.html Los vascos y la II Guerra Mundial]'', Mikel Rodríguez, Euskonews & Media 301. * Jimmy Burns, ''Papa Spy: Love, Faith & Betrayal in Wartime Spain''. London, Bloomsbury, 2009. [http://www.spectator.co.uk/books/5457543/from-madrid-with-love.thtml] [[Катэгорыя:Іспанія ў Другой сусветнай вайне|*]] [[Катэгорыя:XX стагоддзе ў Іспаніі]] ek4cfn7pla2u7mfuos1dgnq3klwr6wa 0 736261 5219410 5204943 2026-10-15T22:37:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219410 wikitext text/x-wiki {{Кароткае апісанне|Самыя высокія людзі}} [[File:Robert Wadlow postcard.jpg|thumb|170px|[[Роберт Уодлаў]], самы высокі правераны чалавек, з бацькам сярэдняга росту.]] Гэта '''спіс самых высокіх людзей''', правераных [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігай рэкордаў Гінэса]] або іншымі надзейнымі крыніцамі. Згодна з Кнігай рэкордаў Гінэса, самым высокім чалавекам у {{не перакладзена 5|Пісьмовая гісторыя|гісторыі|en|Recorded history}} быў [[Роберт Уодлаў]] з ЗША (1918—1940), які меў 272 см. Ён прыцягнуў увагу сродкаў масавай інфармацыі ў 1939 годзе, калі быў прызнаны самым высокім чалавекам у свеце, пабіўшы рэкорд {{не перакладзена 5|Джон Роган|Джона Рогана|en|John Rogan}}, дасягнуўшы вышыні 267 см. Ёсць паведамленні пра нават больш высокіх людзей, але большасць такіх сцвярджэнняў неправераныя або памылковыя. Пра знаходкі гіганцкіх чалавечых шкілетаў паведамлялася з часоў [[Антычнасць|антычнасці]]. Першапачаткова лічылася, што гэтыя косці належаць міфічным гігантам, але пазней былі ідэнтыфікаваныя як перабольшаныя астанкі дагістарычных жывёл, звычайна кітоў або сланоў<ref name=Agnesi2007>{{Cite journal|author=Valerio Agnesi, Di Patti C., B. Truden|url=https://www.researchgate.net/publication/249551895|title=Giants and elephants of Sicily|date=January 2007|journal=Geological Society London Special Publications|volume=273|issue=1|pages=263–270|doi=10.1144/GSL.SP.2007.273.01.20|s2cid=129843177 }}</ref><ref name=Mayor2001>{{Cite book|author=Adrienne Mayor|url=https://books.google.com/books?id=NmCLOcvMnqwC&dq=Teutobochus&pg=PA77|title=The First Fossil Hunters: Dinosaurs, Mammoths, and Myth in Greek and Roman Times|date=2001|publisher=Princeton University Press|page=77|isbn=0691058636}}</ref><ref name=Gaston2009>{{Cite journal|author=Godard Gaston|date=March 2009|url=https://www.researchgate.net/publication/249552341|title=The fossil proboscideans of Utica (Tunisia), a key to the 'giant' controversy, from Saint Augustine (424) to Peiresc (1632)|journal=Geological Society London Special Publications|volume=310|issue=1|pages=67–76|doi=10.1144/SP310.8|s2cid=130560933 }}</ref><ref name=Bradać2015>{{Cite journal|author=Marina Milićević Bradać, Ivor Karavanić|date=December 2015|url=https://www.researchgate.net/publication/297055855|title=Phlegon of Tralles and fossils from Dalmatia|journal=Vjesnik Za Arheologiju I Povijest Dalmatinsku|volume=108|issue=1|pages=109–118|issn=1845-7789}}</ref><ref name=Marco2017>{{Cite journal|author=Marco Romano, Marco Avanzini|url=https://www.academia.edu/35517066|title=The skeletons of Cyclops and Lestrigons: misinterpretation of Quaternary vertebrates as remains of the mythological giants|journal=Historical Biology|date=26 June 2017|volume=31|issue=2|pages=117–139 |doi=10.1080/08912963.2017.1342640|s2cid=89912123 }}</ref>. Рэгулярныя паведамленні ў амерыканскіх газетах у XVIII і XIX стагоддзях пра гіганцкія чалавечыя шкілеты<ref name=Newspapers>{{Cite web|author=Jim Vieira, Micah Ewers|url=http://www.sydhav.no/giants/newspapers.htm|title=Old newspaper articles are serious about giant skeletons|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831025623/http://www.sydhav.no/giants/newspapers.htm|archive-date=31 August 2022}}</ref><ref name=Tribble2013>{{Cite web|author=Scott Tribble|url=https://www.readex.com/readex-report/issues/volume-8-issue-3/tallest-tall-tales-using-historical-newspapers-unearth|title=The Tallest of the Tall Tales: Using Historical Newspapers to Unearth the Secrets of the Cardiff Giant's Success (from Tribble, 2009)|website=readex.com|date=September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726052232/https://www.readex.com/readex-report/issues/volume-8-issue-3/tallest-tall-tales-using-historical-newspapers-unearth|archive-date=26 July 2022}}</ref><ref name=Lepper2020>{{Cite news|author=Brad Lepper|url=https://www.dispatch.com/story/news/columns/2020/12/27/column-newspapers-have-been-debunking-giant-hoaxes-long-time/3989156001/|title=Archaeology: Newspapers have been debunking giant hoaxes for a long time|date=27 December 2020|work=The Columbus Dispatch}}</ref> маглі натхніць справу аб ''«скамянелым»'' {{не перакладзена 5|Гігант з Кардыфа|Кардыфскім гіганце|en|Cardiff Giant}}, вядомай археалагічнай містыфікацыі<ref name=Tribble2013/><ref>{{Cite journal|author=Marshall Joseph Becker|url=https://digitalcommons.wcupa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1149&context=anthrosoc_facpub|title=Origins of the Unusual Stature of the Susquehannock: Skeletal Remains from the Murray Garden Site (36BR2)|journal=Pennsylvania Archaeologist: Bulletin of the Society for Pennsylvania Archaeology, Inc.|volume=91|issue=2|pages=35–46|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027234954/https://digitalcommons.wcupa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1149&context=anthrosoc_facpub|archive-date=27 October 2021}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Mark Rose|date=2005|url=https://archive.archaeology.org/0511/etc/giants.html|title=When Giants Roamed the Earth|journal=Archaeology |volume=58|issue=6|archive-url=https://web.archive.org/web/20211103231628/https://archive.archaeology.org/0511/etc/giants.html|archive-date=3 November 2021}}</ref>. == Мужчыны == {{Легенда2|border=1px solid #AAAAAA|#D0F0C0|Жывы}} {{Легенда2|border=1px solid #AAAAAA|#F9F9F9|Нябожчык}} {{Легенда2|border=1px solid #AAAAAA|#E9B06B|Вышыня спрэчная}} {{Легенда2|border=1px solid #AAAAAA|#B0E2FF|Няма паталагічнага парушэння, звязанага з ростам ([[гігантызм]], [[акрамегалія]])}} {| class="wikitable sortable" |- ! style="background-color:#cedaf2; width:150pt;" | Краіна ! style="background-color:#cedaf2;" | Метрыка ! style="background-color:#cedaf2; width:130pt;" | Імя ! style="background-color:#cedaf2;" class="unsortable"| Нататка ! style="background-color:#cedaf2; width:60pt;" | Працягласць жыцця (узрост смерці) |- ||[[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||272{{Прабелы}}см||[[Роберт Уодлаў]]||Самы высокі правераны чалавек у гісторыі. |1918–1940 (22) |- ||[[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||267{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Джон Роган|Джон Роган|en|John Rogan}}||Другі па вышыні мужчына ў гісторыі. Важыў усяго 79 кг. Не мог стаяць з-за [[анкілоз]]а. |1868–1905 (37) |- ||[[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||263,5{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Джон Ф. Кэрал|Джон Ф. Кэрал|en|John F. Carroll}}||244 см рост стоячы, 264 см пры ўмове нармальнага скрыўлення хрыбетніка.<ref>{{Cite web|title=Tallest man ever|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/tallest-man-ever|access-date=2021-09-17|website=Guinness World Records|language=en-GB}}</ref>||1932–1969 (37) |- |[[Злучаныя Штаты Амерыкі]] |262{{Прабелы}}см |{{не перакладзена 5|Вілі Кемпер|Вілі Кемпер|en|Willie Camper}} |Вышыня 262 см.<ref>{{Cite web |title=Card |url=https://i.pinimg.com/originals/9c/0b/12/9c0b125453209c94afddf2cf8b55cc86.jpg}}</ref> |1924–1943 (18) |- style="background:#e9b06b" |[[Аўстрыя]] |258{{Прабелы}}см |{{не перакладзена 5|Франц Вінкельмаер|Франц Вінкельмаер|en|Franz Winkelmeier}} |Самы высокі чалавек у гісторыі Еўропы. Афіцыйна вымерана ў 2,58 м.<ref>{{Cite web |title=Verein der Freunde des Riesen von Lengau |url=https://riesevonlengau.at/ |access-date=2022-06-06 |website=Riese von Lengau |language=de-DE}}</ref> |1860–1887 (27) |- style="background:#e9b06b;" ||[[Украіна]] |258{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Леанід Сцяпанавіч Стаднік|Леанід Стаднік|en|Leonid Stadnyk}}||Афіцыйна не прызнаны Кнігай рэкордаў Гінэса, бо адмовіўся ад вымярэнняў у адпаведнасці з іх стандартамі.<ref>[http://uk.reuters.com/article/oddlyEnoughNews/idUKN1929897020080820?sp=true New rules make China's Bao world's tallest again] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090218194526/http://uk.reuters.com/article/oddlyEnoughNews/idUKN1929897020080820?sp=true |date=18 лютага 2009 }}. Reuters. 20 August 2000.</ref><ref>{{Cite web|url=https://wydarzenia.interia.pl/galerie/ciekawostki/zdjecie,iId,980226,iAId,69937|title=Buty dla olbrzyma|website=wydarzenia.interia.pl|access-date=28 сакавіка 2023|archive-date=24 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224015055/https://wydarzenia.interia.pl/galerie/ciekawostki/zdjecie,iId,980226,iAId,69937|url-status=dead}}</ref> |1970–2014 (44) |- style="background:#e9b06b" |[[Тайланд]] |257{{Прабелы}}см |{{не перакладзена 5|Порнчай Саосры|Порнчай Саосры|en|Pornchai Saosri}} |Сцвярджаецца, што ён мае рост 269 см.<ref>{{Cite web |last=O'Neill |first=Kara |date=2015-11-10 |title='World's tallest man' who measured a massive 8ft 5.2ins dies aged 26 |url=https://www.irishmirror.ie/news/world-news/worlds-tallest-man-who-measured-6803973 |access-date=2022-05-26 |website=mirror |language=en}}</ref> |1989–2015 (26) |- style="background:#e9b06b" |[[В’етнам]] |257{{Прабелы}}см |{{не перакладзена 5|Хо Ван Трунг|Хо Ван Трунг|en|Hồ Văn Trung (giant)}} |Пасля смерці ён быў вымераны пасмяротна ў 275 см,<ref>{{Citation |title=The story of a Vietnamese with a height of 2m 75cm/The tallest |url=https://www.youtube.com/watch?v=3N3kKFCSy9U |language=en |access-date=2022-02-12}}</ref> але пры жыцці ён быў вымераны ў 257 см.<ref>{{Cite web |date=2018-10-17 |title=Người đàn ông cao 2,5m thách thức kỷ lục "cao nhất Việt Nam" |url=https://m.conglyxahoi.net.vn/phong-su/nguoi-dan-ong-cao-2-5m-thach-thuc-ky-luc-cao-nhat-viet-nam-16540.html |access-date=2022-03-29 |website=conglyxahoi.net.vn }}{{Недаступная спасылка}}</ref> |1984–2019 (34) |- style="background:#e9b06b;" ||[[Германская імперыя]]|||256{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Юліус Кох|Юліус Кох|en|Julius Koch}}||Верагодна, ніколі не быў самым высокім чалавекам у свеце, таму што яго жыццё супала з жыццём Джона Рогана. Шкілет захоўваецца ў Музеі натуральнай гісторыі ў [[Монс]]е, Бельгія. Самы высокі немец у гісторыі.||1872–1902 (30) |- style="background:#e9b06b;" || [[Рымская імперыя]]||255,66{{Прабелы}}см||[[Максімін Фракіец]]||Імператар Рыма, адзін з першых вядомых людзей, які, верагодна, меў гігантызм<ref>Historia Augusta, ''Life of Maximinus'', 6:8</ref>. Верагодна, перабольшана. ||173–238 (ва ўзросце 64–65) |- style="background:#e9b06b;" ||[[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||255{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Аль Тамаіні|Аль Тамаіні|en|Al Tomaini}}||Вышыня спрэчная. Заяўлены рост 254 см. Гінэс заявіў, што яго рост быў 224 см<ref>{{Cite web|title=Strangest Married Couple In The World Al and Jeannie Tomaini|url=https://showmensmuseum.org/exhibits/strangest-couple-world/|access-date=2022-01-22|website=Carnival History{{!}} Old Circus Photos{{!}} Sideshow History{{!}} Showmen's Museum|language=en}}</ref>. Тамаіні быў сынам Санта Тамаіні і Марыі Босонэ. Ва ўзросце 12 гадоў ён быў вышэйшы за свайго бацьку, які меў 6 футаў 9 цалі у вышыню. У яго быў прадзед у Італіі, які таксама быў ненармальнага росту. Яго бацькі звярнуліся да лекара, які з дапамогай [[Рэнтгенаўскае выпраменьванне|рэнтгенаўскіх прамянёў]] выявіў, што прычынай яго гігантызму з’яўляецца празмерная актыўнасць [[гіпофіз]]у.||1912–1962 (50) |- ||[[Фінляндыя]]||251,4{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Вяйна Мюлюрынэ|Вяйна Мюлюрынэ|en|Väinö Myllyrinne}}||Сцвярджаў, што быў самым высокім жывым чалавекам з 1940 па 1963 год. Рост на піку быў 251,4 см. Член {{не перакладзена 5|Сілы абароны Фінляндыі|фінскіх сіл абароны|en|Finnish Defence Forces}} Мюлюрынэ таксама лічыцца самым высокім [[салдат]]ам у гісторыі.||1909–1963 (54) |- style="background:#e9b06b" ||[[Індыя]]||251{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Вікас Упал|Вікас Упал|en|Vikas Uppal}}||Афіцыйна Гінэс не вымяраў<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211205/9na-nsH2DDk Ghostarchive] and the {{Cite web| url = https://www.youtube.com/watch?v=9na-nsH2DDk| title = Vikas Uppal - The Tallest Man of India| website = [[YouTube]]| access-date = 28 сакавіка 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20210129214349/https://www.youtube.com/watch?v=9na-nsH2DDk| archive-date = 29 студзеня 2021}}: {{Cite web| url = https://www.youtube.com/watch?v=9na-nsH2DDk&t=258s| title = Vikas Uppal - The Tallest Man of India | website=[[YouTube]]}}</ref>. Самы высокі зарэгістраваны чалавек у гісторыі Індыі<ref>{{Cite web |date=2011-10-01 |title=The Hindu images |url=http://thehinduimages.com/hindu/photoDetail.do?photoId=9467656 |access-date=2022-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001025905/http://thehinduimages.com/hindu/photoDetail.do?photoId=9467656 |archive-date=1 October 2011 |url-status=dead}}</ref>. ||1986–2007 (21) |- style="background:#D0F0C0;" ||[[Турцыя]] ||251{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Султан Кёсэн|Султан Кёсэн|en|Sultan Kösen}}||Самы высокі жывы чалавек з 17 верасня 2009 года, паводле Кнігі рэкордаў Гінеса<ref name="SultanKosen">{{Cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/Search/Details/Tallestman---living/48406.htm|title=Tallest man - living|publisher=Guinnessworldrecords.com|access-date=29 April 2012}}</ref>. У яго таксама самыя доўгія далоні сярод жывых людзей: 28,5 сантыметра.<ref>{{Cite book|title=Guinness World Records 2011|last=Glenday|first=Craig|year=2010|isbn=9781904994572|url-access=registration|url=https://archive.org/details/guinnessworldrec00}}</ref>||нар. 1982 |- style="background:#e9b06b" | [[Паўднёвы Судан]] | 250{{Прабелы}}см | Рынг Куот | Гінэсам не вымяралася. Самы высокі зарэгістраваны жыхар Судана.<ref name="WCPRC - Ring Kuot">{{Cite web |date=2006-05-23 |title=WCPRC - Ring Kuot |url=http://www.childrensworld.org/page.html?pid=394 |access-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060523040144/http://www.childrensworld.org/page.html?pid=394 |archive-date=23 May 2006 |url-status=dead}}</ref> | 1986–2007 (21) |- || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||248,9{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Дон Келер|Дон Келер|en|Don Koehler}}||Большую частку 1970-х гадоў Гінэс лічыў яго самым высокім жывым чалавекам.||1925–1981 (55) |- || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||248,9{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Бернар Койн|Бернар Койн|en|Bernard Coyne (giant)}}||У прызыўной картцы Койна на час Першай сусветнай вайны, датаванай 29 жніўня, пазначаны яго рост 240 см, хоць ён дасягнуў росту 2,48 м, магчыма, 254 см на час яго смерці. ||1897–1921 (23) |- style="background:#D0F0C0;" || [[Марока]]||246{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Брахім Такіулах|Брахім Такіулах|en|Brahim Takioullah}}||Мае самую вялікую ступню ў свеце — 38 см.<ref name="BrahimTakioullah">{{Cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2011/10/confirmed-brahim-takioullah-sets-world-record-for-largest-feet/|title=Confirmed: Brahim Takioullah sets world record for largest feet - October 2011 - - Latest news|publisher=Guinness World Records|date=12 October 2011|access-date=29 April 2012}}</ref>||нар. 1982 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Іран]]||246{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Мартэза Мехрзад|Мартэза Мехрзад|en|Morteza Mehrzad}}||Самы высокі чалавек у [[Іран]]е і [[Паралімпійскія гульні|паралімпійскі]] [[Атлет|спартсмен]].<ref name="thetallestman1">{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/mortezamehrzad.htm|title=Morteza Mehrzad - 8 feet 1 inch (246cm) |website=TheTallestMan|access-date=29 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304125201/http://www.thetallestman.com/mortezamehrzad.htm|archive-date=4 March 2012}}</ref> Уладальнік залатога медаля ў складзе {{не перакладзена 5|Мужчынская нацыянальная зборная Ірана па валейболе седзячы|мужчынскай нацыянальнай зборнай Ірана па валейболе седзячы|en|Iran men's national sitting volleyball team}} на {{не перакладзена 5|Валейбол седзячы на летніх Паралімпійскіх гульнях у Рыа-дэ-Жанейра 2016|летніх Паралімпійскіх гульнях у Рыа-дэ-Жанейра 2016|en|Sitting volleyball at the 2016 Summer Paralympics – Men}}, {{не перакладзена 5|Валейбол седзячы на летніх Паралімпійскіх гульнях у Токіа 2020|валейболе седзячы на летніх Паралімпійскіх гульнях у Токіа 2020|en|Sitting volleyball at the 2020 Summer Paralympics – Men's tournament}}, {{не перакладзена 5|Валейбол седзячы на Азіяцкіх Парагульнях 2018 у Джакарце-Палембанг|валейболе седзячы на Азіяцкіх Парагульнях 2018 у Джакарце-Палембанг|en|Sitting volleyball at the 2018 Asian Para Games}} і Чэмпіянаце свету па валейболе седзячы ў [[Гаага|Гаазе]] {{не перакладзена 5|2018 год у гісторым валейбола|2018|en|2018 in volleyball}}.||нар. 1987 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Індыя]]||246{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Дхармендра Пратап Сінгх|Дхармендра Пратап Сінгх|en|Dharmendra Pratap Singh}}||Афіцыйна ў Кнігу рэкордаў Гінэса не занесены. Самы высокі індыйскі жыхар.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/dharmendra-singh-meet-indias-tallest-5765071 |title=At 8ft 1in tall, Dharmendra is half a foot loftier than beanpole footballer Peter Crouch - but he fears his height is making it "impossible" for him to find a girlfriend |work=mirror.co.uk|date=26 May 2015 }}</ref>||нар. 1983 |- | [[Мазамбік]] | 245,7{{Прабелы}}см | {{не перакладзена 5|Габрыэль Манжанэ|Габрыэль Манжанэ|en|Gabriel Monjane}} | Быў занесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] як самы высокі жывы чалавек у 1988–1989 гадах.<ref>{{Cite web |date=2012-03-26 |title=Gabriel Monjane The tallest man Mozambique Portugal |url=http://www.thetallestman.com/gabrielmonjane.htm |access-date=2022-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120326092234/http://www.thetallestman.com/gabrielmonjane.htm |archive-date=26 March 2012 |url-status=dead}}</ref> | 1944–1990 (45) |-style="background:#E9B06B;" || [[Францыя]]||245{{Прабелы}}см||Жан-Жазеф Брыс||Вядомы як «Вагезскі гігант», {{не перакладзена 5|Рамоншам|Рамоншам|en|Ramonchamp}}, Францыя; яго дакладны рост быў спрэчным.<ref name="controversy">{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/jeanjosephbrice.htm|title=Jean-Joseph Brice height controversy|access-date=3 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705001244/http://www.thetallestman.com/jeanjosephbrice.htm|archive-date=5 July 2012|url-status=dead}}</ref>||1835–? |- || [[Лівія]]|||245{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Сулейман Алі Нашнуш|Сулейман Алі Нашнуш|en|Suleiman Ali Nashnush}}||Лівійскі баскетбаліст, які калісьці быў самым высокім чалавекам паводле Кнігі рэкордаў Гінэса.||1943–1991 (47) |- style="background:#e9b06b" || [[Вялікабрытанія]]||244{{Прабелы}}см||Джэймс Толер||Рост самага высокага чалавека, зарэгістраванага ў той час, складаў 244—246 см. Афіцыйна вымяраўся ва ўзросце 18 гадоў<ref>{{Cite web |date=2017-07-07 |title=James Toller, the Eynesbury Giant |url=https://www.stneotsmuseum.org.uk/collections/james-toller-eynesbury-giant/ |access-date=2022-03-17 |website=St Neots Museum |language=en-GB}}</ref>. Не прызнаны [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігай рэкордаў Гінэса]].||1798–1818 (20) |- || [[Кітай]] ||244{{Прабелы}}см|| {{не перакладзена 5|Чжан Шычай|Чжан Шычай|en|Zhan Shichai}} || Не быў занесены ў Кнігу рэкордаў Гінэса.<ref>{{Cite web|url=https://www.theworldofchinese.com/node/1452051/offbeats|title=A Giant in His Time|website=The World of Chinese}}{{Недаступная спасылка}}</ref>||1841(1847) – 5 лістапада 1893 |- style="background:#D0F0C0;" || [[Пакістан]] ||244{{Прабелы}}см||Зія Рашыд || Не вымяраўся Гінесам.<ref name="arabnews.com">{{Cite web|url=https://www.arabnews.com/node/1452051/offbeats|title=Pakistan's tallest man has some giant problems|website=Arab News}}</ref> ||нар. 1987 |- style="background:#e9b06b;" || [[Егіпет]]||244{{Прабелы}}см||Саід Мухамад Газі||Сцвярджаецца, што ён мае рост 300 см.<ref>{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/saidmuhammadghazi.htm|title=Sa'id Muhammad Ghazi - The tallest man Egypt|work=thetallestman.com|access-date=7 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502062700/http://www.thetallestman.com/saidmuhammadghazi.htm|archive-date=2 May 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://inoswim.hp.infoseek.co.jp/tallestmen.worldranking.htm |access-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201205417/http://inoswim.hp.infoseek.co.jp/tallestmen.worldranking.htm|title=世界の巨人ランキング (男性) |archive-date=2009-02-01 }}</ref>||1909–1941 (31–32) |- || [[Каралеўства Ірландыя]]||244{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Патрык Котэр О’Браэн|Патрык Котэр О’Браэн|en|Patrick Cotter O'Brien}}||Самы высокі чалавек, зарэгістраваны на той час, і трэці ў гісторыі медыцыны, які меў пацверджаны рост 244 см. Астанкі даследаваны ў 1972 годзе, вымераны, рост вывераны.||1760–1806 (46) |- style="background:#D0F0C0;" | [[Гана]] | 244{{Прабелы}}см | Чарльз Соглі | Стаў самым высокім жывым чалавекам у [[Гана|Гане]].<ref>{{Cite web |date=2021-07-19 |title=Meet Charles Sogli, 22-year-old tallest man in Volta Region struggling with footwear |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Meet-Charles-Sogli-22-year-old-tallest-man-in-Volta-Region-struggling-with-footwear-1312468 |access-date=2022-05-31 |website=GhanaWeb |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225111505/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Meet-Charles-Sogli-22-year-old-tallest-man-in-Volta-Region-struggling-with-footwear-1312468 |archive-date=25 снежня 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-07-19 |title=At almost 8ft, the 'tallest' man from Ghana's Volta Region dropped out of school because of shoe size |url=https://face2faceafrica.com/article/at-almost-8ft-the-tallest-man-from-ghanas-volta-region-dropped-out-of-school-because-of-shoe-size |access-date=2022-05-31 |website=Face2Face Africa |language=en}}</ref> | нар. 1999 |- || [[Свяшчэнная Рымская імперыя]]||244{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Антон дэ Франкенпойнт|Антон дэ Франкенпойнт|en|Anton de Franckenpoint}}||Першы правераны чалавек, які дасягнуў вышыні 2,44 м. Мянушка Лангер Антон. Шкілет пазней быў вымераны ў 244 см.|| ?–1596 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Кітай]]||242{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Чжан Цзюньцай|Чжан Цзюньцай|en|Zhang Juncai}}||Самы высокі з жывых кітайцаў.||нар. 1966 |- |[[Індыя]] |242{{Прабелы}}см |Каран Сінгх |Самы высокі 14-гадовы. |нар. 2008 |- style="background:#F9F9F9;" || [[Інданезія]]||242{{Прабелы}}см||Спарвона||Быў самым высокім чалавекам у Паўднёва-Усходняй Азіі, і ён быў самым высокім інданезійцам; сцвярджаецца, што ён мае рост 270,5 см. Афіцыйна вымерана (у становішчы лежачы і стоячы) {{не перакладзена 5|Інданезійскі музей рэкордаў|Інданезійскім музеем рэкордаў|en|Indonesian World Records Museum}} (MURI) у снежні 2009 года.<ref>{{Cite web|url=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/SEAsia/Story/STIStory_461611.html |title=Indonesia's tallest falls short |date=2 December 2009 |access-date=8 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091206031648/http://www.straitstimes.com/BreakingNews/SEAsia/Story/STIStory_461611.html |archive-date=6 December 2009 }}</ref>||1985–2012 (26) |- || [[Нідэрланды]]||242{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Альберт Ёхан Крамер|Альберт Ёхан Крамер|nl|Albert Johan Kramer}}|| Самы высокі чалавек у Нідэрландах. Самы высокі чалавек, які дажыў да 60 гадоў. Яго швагер быў карлікам і не перавышаў 69 см. Разам яны стварылі эстрадную групу з выступленнямі па ўсім свеце.<ref>{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/albertjohankramer.htm|title=Albert Johan Kramer- 7 feet 11¼ inches (242 см)|work=thetallestman.com|access-date=8 September 2016}}</ref>||1897–1976 (79) |- || [[Іспанія]]||242{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Мігель Хаакін Элейсегі|Мігель Хаакін Элейсегі|es|Miguel Joaquín Eleicegui}}||Самы высокі чалавек, зарэгістраваны ў Іспаніі. Баскскі фільм «{{не перакладзена 5|Хандыя|Хандыя|en|Giant (2017 film)}}» 2017 года заснаваны на яго жыцці. Яго рэшткі былі раскапаныя і вымераныя.<ref>{{Cite web|url=https://www.lavanguardia.com/cultura/20200816/482861830114/restos-oseos-gigante-de-altzo-desaparecidos-handia.html|title=Hallados los restos óseos del 'Gigante de Altzo' que se creían desaparecidos|publisher=lavanguardia.com|date=26 August 2020|access-date=29 August 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.noticiasdenavarra.com/cultura/2020/08/16/restos-gigante-altzo-tumba/1070807.html|title=Los restos del Gigante de Altzo no están en su tumba |publisher=noticiasdenavarra.com|date=16 August 2020|access-date=29 August 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.20minutos.es/noticia/4354981/0/gigante-altzo-pelicula-handia/|title=¿Quién fue el gigante de Altzo, que inspiró la película 'Handia'?|publisher=20minutos.es|date=18 August 2020|access-date=29 August 2020}}</ref>||1818–1861 (43) |-style="background:#D0F0C0;" || [[Індыя]]||241{{Прабелы}}см||Асадула Хан||Самы высокі чалавек у Індыі.<ref>{{Cite news|last=Senapati|first=Ashis|title='Tallest' man fails to find a bride|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-10/bhubaneswar/31655330_1_tallest-man-guinness-book-height|archive-url=https://web.archive.org/web/20131130090312/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-10/bhubaneswar/31655330_1_tallest-man-guinness-book-height|archive-date=30 November 2013|newspaper=[[The Times of India]]|date=10 May 2012 |url-status=dead}}</ref>||нар. 1988 |- || [[Пуэрта-Рыка]]||241{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Фэліпэ Бірыэль|Фэліпэ Бірыэль|en|Felipe Birriel}}||Самы высокі зарэгістраваны пуэртарыканец.||1916–1994 (78) |- || [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]]||240{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Аляксандр Аляксеевіч Сізаненка|Аляксандр Сізаненка|en|Alexander Sizonenko}}||Савецкі баскетбаліст.<ref name="klm-hannover.de">{{Cite web|url=https://www.klub-langer-menschen.de/ev/fehler404.php|title=Klub Langer Menschen Deutschland e.V.|website=www.klub-langer-menschen.de}}</ref>||1959–2012 (53) |- || [[Аўстра-Венгрыя]]||240{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Ёзэф Драсаль|Ёзэф Драсаль|en|Josef Drásal}}||Самы высокі чалавек на тэрыторыі сучаснай Чэхіі; яго рост таксама часта паказваецца як 242 см. ||1841–1886 (45) |- style="background:#e9b06b;" || [[Манголія]]|||240{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Ундур Гангор|Ундур Гангор|en|Öndör Gongor}}||Вельмі высокі чалавек у Манголіі пачатку XX стагоддзя. Вымяраў Рой Чэпмен Эндрус. ||1880/85–1925/30 |- |[[Боснія і Герцагавіна]] |238{{Прабелы}}см |Эдхем Кадушыч |Самы высокі вядомы чалавек у Босніі і Герцагавіне.<ref>{{Cite web |title=Edhem Kadušić bio visok 2.38 metara, Zagrebački muzej htio otkupiti njegovo tijelo |url=https://tuzlanski.ba/zabava/posteri/edhem-kadui-bio-visok-238-metara-zagrebaki-muzej-htio-otkupiti-njegovo-tijelo-poster/}}</ref> |1917–1961 (43) |- || [[Нідэрланды]]||238{{Прабелы}}см||Рэйнхаут Рыджнхоўт|| Другі па вышыні чалавек у Нідэрландах; ён быў вядомы як волат Ратэрдама. У пачатку чэрвеня 2011 года статуя Рэйнхаута ў натуральную велічыню была адкрыта ў раёне Аўдэ Вестэн у Ратэрдаме.<ref>{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/rigardusrijnhout.htm|title=Rigardus Rijnhout- 7 feet 10 inches (238 cm)|work=thetallestman.com|access-date=8 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160831185953/http://www.thetallestman.com/rigardusrijnhout.htm|archive-date=31 August 2016|url-status=dead}}</ref>||1922–1959 (36) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Пакістан]]||238{{Прабелы}}см||Насір Шумер||Самы высокі чалавек, які жыве ў Пакістане.<ref>{{Cite web|url=http://pakistaniat.com/2010/03/31/big-and-tall-in-pakistan/|title=The Tall Guys of Pakistan : ALL THINGS PAKISTAN|publisher=Pakistaniat.com|access-date=29 April 2012|date=31 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150920044803/http://pakistaniat.com/2010/03/31/big-and-tall-in-pakistan/|archive-date=20 September 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/naseersoomro.htm|title=Naseer Soomro - The tallest man Pakistan|publisher=Thetallestman.com|access-date=29 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120504003709/http://www.thetallestman.com/naseersoomro.htm|archive-date=4 May 2012|url-status=dead}}</ref>||нар. 1975 |- || [[Японія]]||237{{Прабелы}}см||Ёсіміцу Мацузака||Самы высокі чалавек у Японіі; яго каляровых малюнкаў не існуе, хаця ён памёр у 1960-я гады.<ref>{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/yoshimitsumatsuzaka.htm|title=Yoshimitsu Matsuzaka - 7 feet 9.3 inches (237 cm)|work=thetallestman.com|access-date=8 September 2016}}</ref>||1930–1962 (32) |- style="background:#B0E2FF;"| || [[Вялікабрытанія]]||236{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Ангус Макаскіл|Ангус Макаскіл|en|Angus MacAskill}}||Самы высокі ''«сапраўдны»'' волат (не з-за паталагічнага стану). ||1825–1863 (38) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Бразілія]]||236{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Джоэлісан Фернандэс да Сілва|Джоэлісан Фернандэс да Сілва|en|Joelison Fernandes da Silva}}||Самы высокі з жывых бразілец.<ref name="msn4">{{Cite web|url=http://noticias.terra.com.br/brasil/noticias/0,,OI1339250-EI306,00-Jovem+paraibano+de+anos+tem+m+de+altura.html |title=Jovem paraibano de 21 anos tem 2,3 m de altura |publisher=Noticias.terra.com.br |access-date=11 June 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://razoesparaacreditar.com/homem-mais-alto-do-brasil-cadeira-de-rodas/ |title=homem-mais-alto-do-brasil-cadeira-de-rodas |date=14 February 2020 |publisher=razoes.para.a.creditar.com.br |access-date=14 February 2020}}</ref> ||born 1985 |- || [[Вялікабрытанія]]||236{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Уільям Брэдлі|Уільям Брэдлі|en|William Bradley (giant)}}||Часцей вядомы як Гіганцкі Брэдлі або Ёркшырскі Волат. Адзін з самых высокіх брытанцаў, якія калі-небудзь жылі, памерам 2,36 м.||1787–1820 (33) |- || [[Вялікабрытанія]]||236{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Фрэдэрык Кемпстэр|Фрэдэрык Кемпстэр|en|Frederick Kempster}}||Рост спрэчны ад 235 см да 255,3 см.<ref name="autogenerated1">[https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-lancashire-17741941 Frederick Kempster - the 'English Giant'?] 2011/04/28 BBC</ref>||1889–1918 (29) |- || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||236{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Марцін Ван Бюрэн Бэйтс|Марцін Ван Бюрэн Бэйтс|en|Martin Van Buren Bates}}||Вядомы як Гігант Кентукі або Гігант Пагоркаў<ref name="martinvanburen">{{Cite web|url=http://tngenweb.org/scott/fnb_v7n2_martin_van_buren_bates.htm|title=The Giant of the Hills: Martin Van Buren Bates}}</ref>. Ён і {{не перакладзена 5|Ганна Хэйнінг Бэйтс|Ганна Хэйнінг Бэйтс|en|Anna Haining Bates}} былі самай высокай шлюбнай парай.<ref name="The Tallest Man">{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/annahainingswan.htm|title=Anna Haining Swan - The tallest woman|work=The Tallest Man|access-date=22 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160318002628/http://www.thetallestman.com/annahainingswan.htm|archive-date=18 March 2016|url-status=dead}}</ref>||1837–1919 (81) |- style="background:#e9b06b;" || [[Фінляндыя]]||236{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Луіс Мойланэн|Луіс Мойланэн|en|Louis Moilanen}}||Самы высокі чалавек у гісторыі Мічыгана і адзін з самых высокіх людзей у свеце пры жыцці. Магчыма, яго рост быў 246 см.<ref>{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/louismoilanen.htm |title=Louis Moilanen - The tallest man Michigan Finland |publisher=Thetallestman.com |access-date=11 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715124238/http://www.thetallestman.com/louismoilanen.htm |archive-date=15 July 2015 |url-status=dead}}</ref>||1885–1913 (28) |- || [[Германія]]||236{{Прабелы}}см||Вальтэр Штраўб||Самы высокі чалавек у Германіі пры жыцці.<ref>{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/walterstraube.htm |title=Riese Walter Straube - The tallest man Germany |publisher=Thetallestman.com |access-date=11 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140212224534/http://www.thetallestman.com/walterstraube.htm |archive-date=12 February 2014 |url-status=dead}}</ref> ||1925–1986 (61) |- || [[Алжыр]]||236{{Прабелы}}см||Рашыд Бара||Самы высокі чалавек у Алжыры пры жыцці.<ref>{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/rachidbara.htm |title=Rachid Bara - The tallest man of Algeria |publisher=Thetallestman.com |access-date=11 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140914061630/http://www.thetallestman.com/rachidbara.htm |archive-date=14 September 2014 |url-status=dead}}</ref> ||1974–2009 (35) |- | [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] | 232{{Прабелы}}см | Увайс Сахтаеў | Савецкі/чачэнскі баскетбаліст 1940–1950-х гадоў. | 1930–1978 (48) |- style="background:#e9b06b;" || [[Канада]]||236{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Эдуар Бапрэ|Эдуар Бапрэ|en|Édouard Beaupré}}||Магчыма, самы высокі асілак, а таксама, магчыма, самы высокі змагар у гісторыі. Яго пасведчанне аб смерці сцвярджала, што рост — 2,51 м, і ён усё яшчэ расце. Хаця іншыя крыніцы кажуць, што 2,34 м. Гінэс заявіў, што ён быў 2,36 м.<ref>{{Cite book |title=Guinness World Records 1992}}</ref>||1881–1904 (23) |- style="background:#D0F0C0 || [[Кітай]]||236,17{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Сунь Мінмін|Сунь Мінмін|en|Sun Mingming}}||Кітайскі баскетбаліст. Раней другі па вышыні жывы чалавек.||нар. 1983 |- style="background:#D0F0C0 || [[Кітай]]||236,1{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Баа Сішунь|Баа Сішунь|en|Bao Xishun}}||Лічыўся самым высокім жывым чалавекам у Кнізе рэкордаў Гінэса да верасня 2009 года, калі яго змяніў Султан Кёсен.<ref name="autogenerated2">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6502203.stm World's tallest man gets married] 2007/03/28 BBC</ref>||нар. 1951 |- || [[Туніс]]||235,9{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Радван Кахрабі|Радван Кахрабі|en|Radhouane Charbib}}||Занесены ў Кнігу рэкордаў Гінэса як самы высокі чалавек да 15 студзеня 2005 года, раней за Баа Сішуня і Сунь Мінміна.<ref name="Lukatsky">{{Cite news|last=Lukatsky|first=Efrem|title=Tiny village possibly holds the world's tallest man|url=https://www.usatoday.com/news/world/2004-04-17-tallest-man_x.htm|access-date=5 January 2011|newspaper=USA Today|date=17 April 2004}}</ref>||нар. 1968 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Бразілія]]||233,5{{Прабелы}}см||Рафаэль Франса ду Насімента||Другі па вышыні чалавек у Бразіліі.<ref>{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/rafaelfrancadonascimento.htm |title=Rafael França do Nascimento - The tallest man of Brazil |publisher=Thetallestman.com |access-date=12 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912104324/http://www.thetallestman.com/rafaelfrancadonascimento.htm |archive-date=12 September 2015 |url-status=dead}}</ref>||нар. 1987 |- style="background:#e9b06b;" |[[Вялікабрытанія]] |235{{Прабелы}}см |Тэд Эванс |Вышыня спрэчная. Заяўлены 283 см, Гінэс заявіў, што ён вымераў 235 см.<ref>{{Cite web |title=Ted Evans 1924-1958 - 7ft8 - Gigantism - Extreme Bodies - Stills Galleries - British Pathé |url=https://www.britishpathe.com/gallery/gigantism/2 |website=www.britishpathe.com |access-date=28 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225085945/https://www.britishpathe.com/gallery/gigantism/2 |archive-date=25 снежня 2022 |url-status=dead }}</ref> |1924–1958 (34) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Расія]]||235{{Прабелы}}см||Мікалай Панкратаў||Самы высокі чалавек у Расіі.<ref name=Pankratov1990>{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/nikolaipankratov.htm |title=Nikolai Pankratov - The tallest man of Russia |publisher=Thetallestman.com |access-date=12 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912102859/http://www.thetallestman.com/nikolaipankratov.htm |archive-date=12 September 2015 |url-status=dead}}</ref>||нар. 1990 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Паўночная Карэя]]||235{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Ры Мён Хум|Ры Мён Хум|en|Ri Myung-hun}}||Былы баскетбаліст зборнай Паўночнай Карэі.<ref name="stands">{{Cite web|title=World's tallest player: Ri stands out, packs stadium in Seoul|publisher=CNN Sports Illustrated. Associated Press|date=1999-12-23|url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/12/23/korean_player_ap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106034305/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/12/23/korean_player_ap/|archive-date=2014-01-06|access-date=2010-03-27|url-status=dead}}</ref>||нар. 1967 |- || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] / [[Украіна]]||235{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Ігар Ваўкавінскі|Ігар Ваўкавінскі|en|Igor Vovkovinskiy}}||Раней самы высокі чалавек, які жыў у ЗША. Родам з Украіны, пераехаў у [[Рочэстэр (Мінесота)|Рочэстэр, штат Мінесота]], каб лячыцца ў {{не перакладзена 5|Клініка Мэё|клініцы Мэё|en|Mayo Clinic}}. Здымаўся ў рэкламе і кіно<ref name="igor">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm2912972/|title=IMDb - Igor Vovkovinskiy|work=IMDb|access-date=6 October 2014}}</ref>. Стаў вядомы, апрануўшы футболку з надпісам «Самы вялікі прыхільнік Абамы». Прымаў удзел у конкурсе песні «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2013]]» у Мальмё, Швецыя, у якасці аднаго з выканаўцаў на сцэне, прадстаўляючы Украіну.||1982–2021 (38) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||235{{Прабелы}}см||Брок Браўн||У 2015 годзе ён быў самым высокім падлеткам у ЗША.<ref>{{Cite web|title=Broc Brown, World's Tallest Teenager: 5 Fast Facts You Need To Know|url=https://heavy.com/entertainment/2016/09/brac-brown-height-how-tall-is-worlds-tallest-teenager-man-sotos-syndrome/|date=21 September 2016|access-date=28 сакавіка 2023|archive-date=11 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411120426/https://heavy.com/entertainment/2016/09/brac-brown-height-how-tall-is-worlds-tallest-teenager-man-sotos-syndrome/|url-status=dead}}</ref> ||нар. 1997 |- || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||235{{Прабелы}}см||Сесіл Болінг||Быў 234 см, але зменшыўся да 213 см, калі яго ногі замянілі на штучныя на 22 см карацейшыя.<ref>{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/cecilboling.htm|title=Cecil Boling - The tallest man|work=thetallestman.com|access-date=7 November 2015}}</ref>||1920–2000 (79) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||234{{Прабелы}}см||Брэндэн Адамс||Былы самы высокі падлетак у свеце.||нар. 1995 |- style="background:#f9f9f9;" || [[Індыя]]||234{{Прабелы}}см||Пойпака Гатайах||Былы самы высокі індзеец.<ref name="msn1">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/telangana/Gattaiah-Tallest-Man-in-India-Dies-at-40/2015/11/01/article3107678.ece|title=Polipaka Gattaiah - The tallest man in India dies|publisher=www.newindianexpress.com|access-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160121021859/http://www.newindianexpress.com/states/telangana/Gattaiah-Tallest-Man-in-India-Dies-at-40/2015/11/01/article3107678.ece|archive-date=21 студзеня 2016 |url-status=dead}}</ref>||1975–2015 (40) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Кот-д’Івуар]]||234{{Прабелы}}см||Брахман Дэмбеле||Самы высокі чалавек у Кот-д’Івуары.<ref>{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/abdramanedembele.htm |title=Abdramane Dembele - The tallest man of Ivory Coast |publisher=Thetallestman.com |access-date=12 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150816063649/http://www.thetallestman.com/abdramanedembele.htm |archive-date=16 August 2015 |url-status=dead }}</ref>||нар. 1985 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Арменія]]||234{{Прабелы}}см||Аршавір Грыгаран||Самы высокі чалавек Арменіі.<ref name="msn7">{{Cite web|title="Մեծ" մարդու մեծ երազանքը. ՀՀ ամենաբարձրահասակ մարդը|url=https://www.panarmenian.net/eng/photoset/all/10299/|access-date=18 March 2021|work=www.panarmenian.net}}</ref>||нар. 1990 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||234{{Прабелы}}см||Боб Вегнер||Гуляе ў баскетбол і з’яўляецца самым высокім спартсменам у свеце.<ref name="Bob">{{Cite web |url=https://www.democratandchronicle.com/story/sports/2017/01/15/bob-wegner-razorsharks-tallest-basketball-player/96619794/ |title=7'8 |date=16 January 2017 |website=Rochester Democrat and Chronicle |publisher=Syracuse News |language=en |access-date=22 July 2019}}</ref>||нар. 1993 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||234{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Джордж Бэл|Джордж Бэл|en|George Bell (basketball)}}||Былы самы высокі з жывых амерыканцаў.<ref name="msn2">{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/id/21677547 |title=– 7-foot-8 deputy nation's tallest man |work=NBC News |date=7 November 2007 |access-date=11 June 2014}}</ref>||нар. 1957 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Фіджы]]||234{{Прабелы}}см||Каліова Селейваў||Самы высокі жыхар Фіджы.<ref name="msn3">{{Cite web|url=http://isitpossibletogettaller.com/whos-the-tallest-person-in-the-world/|title=Who's the tallest person in the World?|website=isitpossibletogettaller|access-date=28 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323063218/http://isitpossibletogettaller.com/whos-the-tallest-person-in-the-world/|archive-date=23 сакавіка 2022 |url-status=dead}}</ref>||нар. 1981 |- || [[Аўстрыя]]||234{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Адам Райнер|Адам Райнер|en|Adam Rainer}}||Адзіны вядомы чалавек, які быў і {{не перакладзена 5|Карлік|карлікам|en|Dwarfism}}, і [[Гігантызм|гігантам]]. Яго рост быў 118 см у 21 год і дасягнуў максімуму ў 234 см, калі ён памёр, падвоіўшы свой рост у дарослым узросце.||1899–1950 (51) |- || [[Пакістан]]||234{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Алам Чана|Алам Чана|en|Alam Channa}}||Пакістанец, які памёр у 1998 годзе, лічыўся самым высокім жывым чалавекам.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/125593.stm|work=BBC News|title=World's tallest man dies|date=3 July 1998|access-date=8 May 2010}}</ref>||1953–1998 (46) |- || [[Ісландыя]]||234{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Ёган К. Петурсан|Ёган К. Петурсан|en|Jóhann K. Pétursson}}||Быў самым высокім чалавекам у Ісландыі.||1913–1984 (71) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Японія]]||234{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Ясутака Акаяма|Ясутака Акаяма|en|Yasutaka Okayama}}||Самы высокі з жывых японцаў. Самы высокі баскетбаліст, задрафтаваны ў гісторыі [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]].<ref>{{Cite web|url=http://www.nba.com/draft2003/draft_oddities_030619.html|title=Draft Oddities|first=Randy|last=Kim|date=19 June 2003|work=NBA.com|publisher=Turner Sports Interactive, Inc|access-date=5 December 2010}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=st4hAAAAIBAJ&pg=2001,546424|title=Chibi Not A Chibi|date=11 June 1981|newspaper=Reading Eagle|location=Reading, Pennsylvania|publisher=Reading Eagle Company|access-date=5 December 2010}}</ref><ref name="auto">{{Cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=vl0hAAAAIBAJ&pg=1243,7882560 |archive-url=https://archive.today/20120629141045/http://news.google.com/newspapers?id=vl0hAAAAIBAJ&sjid=A4YFAAAAIBAJ&pg=1243,7882560 |url-status=dead |archive-date=29 June 2012 |title=7-foot 7 and a judo expert too |date=29 October 1983 |newspaper=Tri-City Herald |location=Kennewick, Washington |publisher=The McClatchy Company |access-date=5 December 2010 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nydailynews.com/sports/basketball/2010/06/19/2010-06-19_former_nba_player_bol_dies_at_age_47.html|title=Former NBA player, humanitarian Manute Bol dies at age 47|date=19 June 2010|work=NY Daily News|publisher=Daily News, L.P|access-date=5 December 2010|archive-date=25 September 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/6AwRpPHSL?url=http://articles.nydailynews.com/2010-06-19/sports/27067656_1_sudan-sunrise-sudanese-giant-dinka-tribe|url-status=dead}}</ref>||нар. 1954 |- || [[Фінляндыя]]||233{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Даніэль Каянус|Даніэль Каянус|en|Daniel Cajanus}}||Заяўлены рост 282 см. Рост афіцыйна не пацверджаны<ref>Bondeson, Jan: The Two-Headed Boy and Other Medical Marvels. Ithaca, New York: Cornell University Press, 2000.</ref>. Паводле «Лонданскага штогадовага рэестра», яго рост быў усяго 234 см.<ref name="LAR">{{Cite journal|title=Account of the Irish Giant|journal=London Annual Register|date=1 January 1760|pages=79–80|url=http://0-access.newspaperarchive.com.alec.icpl.org/uk/middlesex/london/london-annual-register/1760/01-01/page-343|access-date=14 December 2016}}{{Недаступная спасылка}}</ref>||1703–1749 (46) |- || [[Іспанія]]||233{{Прабелы}}см||Хайме Клементэ Іск’ерда||Самы высокі чалавек у Іспаніі за сваё жыццё.<ref>{{Cite web|url=http://thetallestman.com/Jaimeclemente.htm |access-date=31 October 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912095144/http://www.thetallestman.com/jaimeclemente.htm |archive-date=12 September 2015 |title=STRATO - Domain not available }}</ref>||1961–2005 (44) |- || [[Іспанія]]||233{{Прабелы}}см||Агустын Луэнга Капіла||Артыст цырка. Самы высокі чалавек у Іспаніі на момант смерці.<ref>{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/agustinluengocapilla.htm|title=Agustin Luengo Capilla - 7 feet 7.75 inches (233 cm)|publisher=The Tallest Man.com|access-date=8 October 2015}}</ref>||1849–1875 (26) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Самалі]]||233{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Хусэйн Бісад|Хусэйн Бісад|en|Hussain Bisad}}||Самаліец, які лічыцца адным з самых высокіх людзей у свеце.<ref>{{Cite web|last=Ali|first=Saleban Abdi|date=2015-03-21|title=Somaliland: Gabadha uu Guursaday Xuseen Bisad oo Sawirkeeda la raadinayo|url=https://www.gobanimonews.com/somaliland-gabadha-uu-guursaday-xuseen-bisad-oo-sawirkeeda-la-raadinayo/|website=Gobanimo News Agency|language=en-US|access-date=28 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029205129/https://www.gobanimonews.com/somaliland-gabadha-uu-guursaday-xuseen-bisad-oo-sawirkeeda-la-raadinayo/|archive-date=29 кастрычніка 2021|url-status=dead}}</ref>||нар. 1975 |- style="background:#B0E2FF;"| || [[Вялікабрытанія]]||233{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Ніл Фінглтан|Ніл Фінглтан|en|Neil Fingleton}} || Самы высокі баскетбаліст {{не перакладзена 5|I дывізіён NCAA|I дывізіёна NCAA|en|NCAA Division I}}. Вядомы па ролі Мэга Магутнага ў серыяле HBO «[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульня тронаў]]».<ref name="telegram1">{{Cite news|url=http://www.telegram.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070216/NEWS/702160734/0/FRONTPAGE|title=A high honor: Former Crusader is tallest man in U.K.|date=16 February 2007|publisher=Telegram|author=Jennifer Toland|access-date=3 March 2022|archive-date=30 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530051933/https://www.telegram.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070216%2FNEWS%2F702160734%2F0%2FFRONTPAGE|url-status=dead}}</ref>||1980–2017 (37) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Вялікабрытанія]]||231{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Пол Стэрджэс|Пол Стэрджэс|en|Paul Sturgess (basketball)}}||Прыраўнены да самага высокага гульца, які гуляў у {{не перакладзена 5|Студэнцкі баскетбол|студэнцкі баскетбол|en|College basketball}} у ЗША.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/picturegalleries/uknews/8896151/Guinness-World-Records-day.html?image=2|work=The Telegraph|title=Guinness World Records day|access-date=19 March 2012|location=London|date=17 November 2011}}</ref>||нар. 1987 |- || [[Кітай]]||233{{Прабелы}}см||Ван Фэн-Цзюнь||Самы высокі чалавек у Азіі ў 2004 годзе.<ref>{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/wangfengjun.htm|title=Wang Feng-Jun - The tallest man China|work=thetallestman.com|access-date=7 November 2015}}</ref>||1976–2015 (39) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||231{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Кені Джордж|Кені Джордж|en|Kenny George}}||Другі па вышыні баскетбаліст {{не перакладзена 5|I дывізіён NCAA|I дывізіёна NCAA|en|NCAA Division I}} (Ніл Фінглтан).<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/01/09/sports/ncaabasketball/09asheville.html?_r=1&ref=ncaabasketball&oref=slogin|title=7 Feet 7 and 360 Pounds, With Bigger Feet Than Shaq's|work=The New York Times|author=ANNA KATHERINE CLEMMONS|date=9 January 2008}}</ref>||нар. 1987 |- || [[Аргенціна]]||232{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Хорхе Гансалес|Хорхе Гансалес|en|Jorge González (wrestler)}}||Яго рост быў самым высокім сярод змагароў у гісторыі {{не перакладзена 5|WWE|WWE|en|WWE}}, упершыню вымераны ў 233 см у 1988 годзе; аднак падазраецца, што пасля ён вырас.||1966–2010 (44) |- || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||231{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Лок Марцін|Лок Марцін|en|Lock Martin}}||Ён сыграў робата ў фільме «{{не перакладзена 5|Дзень, калі Зямля спынілася|Дзень, калі Зямля спынілася|en|The Day the Earth Stood Still}}».<ref>{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/lockmartin.htm|title=Lock Martin - The tallest man|work=thetallestman.com|access-date=7 November 2015}}</ref>||1916–1959 (43) |- ||[[Каралеўства Ірландыя]]||231{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Чарльз Бірн|Чарльз Бірн|en|Charles Byrne (giant)}}||Цяпер шкілет захоўваецца ў {{не перакладзена 5|Музей Хантэрыяна|Музеі Хантэрыяна|en|Hunterian Museum (London)}}.||1761–1783 (22) |- || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||231{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Макс Палмер|Макс Палмер|en|Max Palmer}}||Акцёр і прафесійны змагар. Занесены ў Кнігу рэкордаў Гінэса вышынёй 231 см, заяўлены рост 246 см.<ref>Reference Below GBWR '72-'73 etc.</ref>||1927–1984 (57) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Румынія]]||231{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Георге Мурэшан|Георге Мурэшан|en|Gheorghe Mureșan}}||Зраўняўся з {{не перакладзена 5|Спіс самых высокіх баскетбалістаў у НБА|самым высокім гульцом|en|List of tallest players in National Basketball Association history}} у гісторыі [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]] (НБА).||нар. 1971 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Румынія]]||231{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Роберт Баброцкі|Роберт Баброцкі|en|Robert Bobroczkyi}}||Румынскі баскетбаліст, які меў рост 231 см у сезоне 2017-2018, ва ўзросце 17 гадоў.<ref>{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/news/sports/wp/2018/01/26/feature/a-curse-or-a-blessing-a-7-foot-7-basketball-project-is-a-star-attraction-though-he-barely-plays/ |title= 7-foot-7 at 17. Robert Bobroczkyi is a unique basketball project – and a high schooler trying to fit in |author=Roman Stubbs |date=26 January 2018 |newspaper= The Washington Post |access-date=14 March 2019 }}</ref>||нар. 2000 |- style="background:#E9B06B;" || [[Бангладэш]] ||231{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Джынат Алі|Джынат Алі|en|Jinnat Ali}}||Сцвярджаецца, што ён роўны 249 см,<ref>{{Cite web|url=http://www.theindependentbd.com/post/171836|title=Height is my curse|work=theindependentbd.com|access-date=28 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328130131/https://www.theindependentbd.com/post/171836|archive-date=28 сакавіка 2023|url-status=dead}}</ref> але пазней быў вымераны Афіцыйнай кнігай рэкордаў Бангладэш на 231 см.<ref>{{Cite web|url=https://bestofbangladesh.com.bd/2019/10/20/tallest-man-in-bangladesh-jinnat-ali/|title=Tallest man in Bangladesh (Jinnat Ali) – Best Of Bangladesh|access-date=28 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528185344/https://bestofbangladesh.com.bd/2019/10/20/tallest-man-in-bangladesh-jinnat-ali/|archive-date=28 мая 2022|url-status=dead}}</ref> ||1996–2020 (24) |- || [[Індыя]]||231{{Прабелы}}см||Джытэндра Сінгх||Сцвярджаецца, што ён мае рост 249 см, але пазней быў вымераны ў 231 см<ref name="msn8">{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/jitendrasingh.htm |title=Jitendra Singh The tallest man India |publisher=Thetallestman.com |access-date=11 June 2014}}</ref>||1971–2015 (44)<ref>{{Cite web |last=Vivek |date=2015-01-02 |title=दुनिया को अलविदा कह गया भारत का सबसे लंबा शख्स |url=https://hindi.oneindia.com/news/india/tallest-indian-dies-unsung-334880.html |access-date=2022-05-08 |website=hindi.oneindia.com |language=hi}}</ref> |- style="background:#B0E2FF"; || [[Паўднёвы Судан]]||231{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Манутэ Бол|Манутэ Бол|en|Manute Bol}}||Зраўняўся з {{не перакладзена 5|Спіс самых высокіх баскетбалістаў у НБА|самым высокім гульцом|en|List of tallest players in National Basketball Association history}} у гісторыі [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]].||1962–2010 (48) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Азербайджан]]||230{{Прабелы}}см||Аляксандр Рындзін||Самы высокі чалавек у Азербайджане.<ref name="msn6">{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/aleksandarrindin.htm |title=Aleksandar Rindin - The tallest man of Azerbaijan |publisher=Thetallestman.com |access-date=11 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150718070854/http://www.thetallestman.com/aleksandarrindin.htm |archive-date=18 July 2015 |url-status=dead }}</ref>||нар. 1985 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Бельгія]]||230{{Прабелы}}см||Ален Дэлануа||Самы высокі бельгіец.<ref name="msn5">{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/alaindelaunois.htm |title=Alain Delaunois - The tallest man Belgium Belgie |publisher=Thetallestman.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816214607/http://www.thetallestman.com/alaindelaunois.htm|archive-date=16 August 2018|access-date=11 June 2014}}</ref>||нар. 1971 |- style="background:#D0F0C0 || [[Чарнагорыя]]||230{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Слаўка Вранеш|Слаўка Вранеш|en|Slavko Vraneš}}||Самы высокі чарнагорскі баскетбаліст нацыянальнай зборнай па баскетболе, былы гулец [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]].||нар. 1983 |- || [[В’етнам]]||229{{Прабелы}}см||Тран Тхан Пхо||Быў самым высокім чалавекам у В’етнаме, калі памёр у 2010 годзе.<ref>{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/tranthanhpho.htm|title=Tran Thanh Pho - The tallest man Vietnam|publisher=Thetallestman.com|access-date=29 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120130104803/http://www.thetallestman.com/tranthanhpho.htm|archive-date=30 January 2012|url-status=dead}}</ref>||1947–2010 (63) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Сенегал]]||229{{Прабелы}}см||Малік Саід||Самы высокі баскетбаліст Сенегала.<ref>{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/maliksidibe.htm |title=Malik Sidibe - 7 feet 6.25 inches (229.2 cm) |access-date=21 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020072527/http://www.thetallestman.com/maliksidibe.htm |archive-date=20 October 2012 |url-status=dead }}</ref>||нар. 1985 |- || [[Вялікабрытанія]]||229{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Крыстафер Грынер|Крыстафер Грынер|en|Christopher Greener}}||Раней самы высокі чалавек Брытаніі.||1943–2015 (71) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Алжыр]]||229{{Прабелы}}см||Саад Кайхэ||Былы баскетбаліст клуба {{не перакладзена 5|Брэаган|Baloncesto Breogán|en|CB Breogán}} з [[Луга (Іспанія)|Луга]].<ref>{{Cite web|url=http://www.solobasket.com/contenidos/saad/kaiche/sus/229/centimetros/prueba/lugo/c-15630.html |title=Saad Kaiche y sus 229 centímetros, a prueba en Lugo |language=es |publisher=Solobasket.com |date=17 August 2007 |access-date=11 June 2014}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/saadkaiche.htm |title=The Tallest Man, Saad Kaiche |publisher=Thetallestman.com |access-date=11 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323015035/http://www.thetallestman.com/saadkaiche.htm |archive-date=23 March 2012 |url-status=dead }}</ref>||нар. 1985 |- style="background:#e9b06b" |[[Злучаныя Штаты Амерыкі]] |229{{Прабелы}}см |{{не перакладзена 5|Джэк Эрл|Джэк Эрл|en|Jack Earle}} |Якаб Ройбен Эрліх. Амерыканскі акцёр нямога кіно і выканаўца сайд-шоў. Эрл сцвярджаў, што быў 2,60 м, аднак яго рэальны рост быў 2,29 м.<ref>{{Cite journal |last1=Rowe |first1=Allan Victor |last2=Mortimer |first2=Hector |date=1934 |title=Endocrine studies: XLII. A note on acromegaly with the report of a case |url=https://academic.oup.com/endo/article-abstract/18/1/20/2771879?redirectedFrom=fulltext |journal=Endocrinology |volume=18 |issue=1 |pages=20–32 |doi=10.1210/endo-18-1-20 }}</ref> |1906–1952 (46) |- || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||229{{Прабелы}}см||Ральф Мэдсен||Пазначаецца як 229 см.<ref>{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/ralphmadsen.htm |title=Ralph Madsen - 7ft 6in." (228 cm) |access-date=31 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210203103/http://www.thetallestman.com/ralphmadsen.htm |archive-date=10 February 2015 |url-status=dead }}</ref>||1897–1948 (51) |- | [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] | 229{{Прабелы}}см | {{не перакладзена 5|Мілз Дардэн|Мілз Дардэн|en|Mills Darden}} | Вядомы сваёй надзвычайнай вагой і ростам. Важыў 463 кг. | 1799–1857 (57) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Кітай]]||229{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Яа Мін|Яа Мін|en|Yao Ming}}||Быў {{не перакладзена 5|Спіс самых высокіх баскетбалістаў у НБА|самым высокім гульцом|en|List of tallest players in National Basketball Association history}} у [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] на працягу ўсіх гульнявых гадоў да выхаду на пенсію ў 2011 годзе.||нар. 1980 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] / [[Германія]] || 229{{Прабелы}}см || {{не перакладзена 5|Шон Брэдлі|Шон Брэдлі|en|Shawn Bradley}} || Былы гулец [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]], 1993–2005, самы высокі немец з жывых (падвойнае грамадзянства). || нар. 1972 |- || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] || 229{{Прабелы}}см || Джон Холіндэн || Самы высокі студэнцкі баскетбаліст у гісторыі Індыяны.<ref>[https://www.indystar.com/story/sports/college/purdue/2018/02/01/heres-how-tall-purdue-basketballs-isaac-haas-compared-indiana/1087141001/ Here's how tall Purdue basketball's Isaac Haas is compared to other Indiana ballers]</ref> || 1958–1992 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Сенегал]] || 229{{Прабелы}}см || Муса Сэк || Самы высокі баскетбаліст Сенегала.<ref>{{Cite web|url=http://www.shamsports.com/content/pages/playerProfiles/profileDisplay.jsp?id=1648 |archive-url=https://archive.today/20120130085151/http://www.shamsports.com/content/pages/playerProfiles/profileDisplay.jsp?id=1648 |url-status=dead |archive-date=30 January 2012 |title=2010 Summer League Rosters: Dallas Mavericks |date=10 July 2010|website=www.shamsports.com }}</ref> || нар. 1986 |- || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||229{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Мэцью Макгроры|Мэцью Макгроры|en|Matthew McGrory}}||Быў самым высокім акцёрам у свеце, калі памёр у 2005 годзе.<ref>{{Cite web|url=http://matthewmcgrory.com/|title=Matthew McGrory|website=matthewmcgrory.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801222737/http://matthewmcgrory.com/|archive-date=1 жніўня 2015|access-date=28 сакавіка 2023|url-status=dead}}</ref>||1973–2005 (32) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Сенегал]]||229{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Мамаду Н’Дыяе|Мамаду Н’Дыяе|en|Mamadou N'Diaye (basketball, born 1993)}}||Быў самым высокім у баскетболе ў сярэдняй школе і каледжы, гуляючы ў ЗША (роўны з Така Фолам у яго апошнім студэнцкім сезоне ў 2015-2016).<ref>{{Cite journal |author=Joey Kaufman |url=http://www.sportsonearth.com/article/67717370/uc-irvine-7-foot-6-center-mamadou-ndiaye-discusses-challenges |title=The Burden of 7-6 |journal=Sports on Earth |publisher=Sportsonearth.com |date=13 February 2014 |access-date=11 June 2014 |archive-date=15 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915152218/http://www.sportsonearth.com/article/67717370/uc-irvine-7-foot-6-center-mamadou-ndiaye-discusses-challenges |url-status=dead }}</ref><ref name="N'Diaye vs. Fall">{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/early-lead/wp/2015/11/19/tacko-fall-and-mamadou-ndiaye-both-7-foot-6-faced-off-wednesday-for-the-tallest-head-to-head-matchup-in-college-basketball-history/?noredirect=on |title=Tacko Fall and Mamadou N'Diaye faced off Wednesday for the tallest head-to-head matchup in college basketball history |first=Oliver |last=Macklin |newspaper=[[The Washington Post]] |date=19 November 2015 |access-date=4 July 2018}}</ref>||нар. 1993 |- |- style="background:#d0f0c0;" || [[Сенегал]]||229{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Така Фол|Така Фол|en|Tacko Fall}}|| У цяперашні час самы высокі гулец у G-лізе НБА з моманту падпісання кантракту з «Cleveland Charge» у 2022 годзе<ref name="N'Diaye vs. Fall"/><ref>{{Cite web|url=https://stats.nba.com/player/1629605/|title=Tacko Fall|website=NBA Stats}}</ref>. Быў самым высокім баскетбалістам сярэдняй школы ў ЗША па стане на 2014 год,<ref>{{Cite web|url=http://basketball.usbasket.com/player/Tacko_Fall/329119|title=Tacko Fall Basketball Player Profile, High School, News, stats, Career, Games Logs, Bests, Awards - usbasket.com|work=www.eurobasket.com}}</ref> і быў самым высокім гульцом у студэнцкім баскетболе ЗША з 2016 па 2019 год. |нар. 1995 |- || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||229{{Прабелы}}см||Конрад Фароўз||Ён быў занесены ў каталог Бернарда Л. Кобеля чалавечых дзівацтваў цыркавых шоў.<ref>{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/conradfurrows.htm|title=Conrad Furrows - The tallest man|work=thetallestman.com|access-date=7 November 2015}}</ref>||1922–1967 (45) |- | [[Індыя]] | 229{{Прабелы}}см | Джагдзіп Сінгх | Самы высокі паліцэйскі ў свеце.<ref>{{Cite web|author=Priyanshi Mathur|date=26 March 2019|url=https://www.indiatimes.com/trending/human-interest/at-7-feet-6-inches-amritsar-s-jagdeep-singh-is-the-tallest-policeman-in-the-world-364351.html|title=At 7 Feet 6 Inches, Amritsar's Jagdeep Singh Is The Tallest Policeman In The World|website=indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516171449/https://www.indiatimes.com/trending/human-interest/at-7-feet-6-inches-amritsar-s-jagdeep-singh-is-the-tallest-policeman-in-the-world-364351.html|archive-date=16 May 2022}}</ref> | ?–Сакавік 2019 |- || [[Іспанія]]||229{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Фэрмін Арудзі|Фэрмін Арудзі|es|Fermín Arrudi}}||Самы высокі чалавек у Іспаніі на момант смерці.||1870–1913 (42) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Канада]]||229{{Прабелы}}см|| Аліўе Рыу||Канадскі юнацкі баскетбаліст.<ref>{{Cite web |url=http://www.fiba.basketball/u16americas/2021/player/Olivier-Rioux |title=Olivier Rioux |access-date=2021-09-06 }}</ref>||нар. 2006 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Расія]]||229{{Прабелы}}см||Сяргей Ільін||Самы высокі баскетбаліст Расіі.<ref>{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/sergeyilin.htm |title=Sergey Ilin - 7'5.8" (228 cm) |access-date=21 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021171617/http://www.thetallestman.com/sergeyilin.htm |archive-date=21 October 2012 |url-status=dead }}</ref>||нар. 1988 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]]||228{{Прабелы}}см||Біенвену Летуні||Самы высокі баскетбаліст у ДРК.<ref>{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/bienvenuletuni.htm |title=Bienvenu Letuni=2015-03-12 |access-date=23 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907150612/http://www.thetallestman.com/bienvenuletuni.htm |archive-date=7 September 2015 |url-status=dead }}</ref>||нар. 1994 |- || [[Польшча]]||228{{Прабелы}}см||Эўгеніюш Тарацінскі||Самы высокі чалавек у Польшчы пры жыцці.<ref>{{Cite web |url=http://gazeta-olawa.pl/artykul-5031-wielkolud-z-bystrzycy.html#prettyPhoto |title=Wielkolud z Bystrzycy |access-date=21 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130114062906/http://gazeta-olawa.pl/artykul-5031-wielkolud-z-bystrzycy.html#prettyPhoto |archive-date=14 January 2013 |url-status=dead |website=www.gazeta-olawa.pl}}</ref>||1928–1978 (50) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Калумбія]]||228{{Прабелы}}см||Асдрубал Эрэра Мора||Самы высокі з жывых калумбіец.<ref>{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/asdrubalherreramora.htm |title=Asdrúbal Herrera Mora - 7 feet 5.8 inches (228 cm) |access-date=21 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021060644/http://www.thetallestman.com/asdrubalherreramora.htm |archive-date=21 October 2012 |url-status=dead }}</ref>||нар. 1986 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Славакія]]||228{{Прабелы}}см||Марцін Міклосік||Самы высокі баскетбаліст Славацкай Рэспублікі.<ref>{{Cite web |url=http://www.thetallestman.com/martinmiklosik.htm |title=Martin Miklosik - 7'5.4" (227 cm) |access-date=21 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013014751/http://www.thetallestman.com/martinmiklosik.htm |archive-date=13 October 2012 |url-status=dead }}</ref>||нар. 1986 |- || [[Перу]]||228{{Прабелы}}см||Маргарыта Мачакуай||Самы высокі перуанец.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ne9pscWExCw|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328130125/https://www.youtube.com/watch?v=Ne9pscWExCw|archive-date=28 сакавіка 2023|url-status=live|title=Margarito Machacuay - UPN|publisher=YouTube|access-date=28 сакавіка 2023}}</ref>||1965–2020<ref>{{Cite web|url=https://rpp.pe/lima/actualidad/margarito-machacuay-el-hombre-mas-alto-del-peru-murio-esta-madrugada-noticia-1259950|title=Margarito Machacuay, el hombre más alto del Perú, murió esta madrugada [VIDEO]|website=RPP|date=21 April 2020|language=es|access-date=21 April 2020}}</ref> (55) |- style="background:#d0f0c0;" | [[Венесуэла]] | 227{{Прабелы}}см | Джэсан Радрыгез | Самы высокі чалавек у Венесуэле. Таксама ўтрымлівае рэкорд Гінэса самых вялікіх ног.<ref>{{Cite web|date=13 January 2017|title=El hombre más grande de Venezuela estuvo en la frontera|url=https://www.laopinion.com.co/frontera/el-hombre-mas-grande-de-venezuela-estuvo-en-la-frontera-125992|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170115033918/https://www.laopinion.com.co/frontera/el-hombre-mas-grande-de-venezuela-estuvo-en-la-frontera-125992#ATHS|archive-date=15 January 2017|access-date=2021-07-18|website=La Opinión|language=es}}</ref><ref>{{Cite web|title=El hombre con los pies más grandes del mundo es venezolano|url=https://el-informe.com/web/el-hombre-con-los-pies-mas-grandes-del-mundo-es-venezolano/|access-date=2021-07-18|website=El informe|language=es}}</ref> |{{Каля|1995}} |- style="background:#d0f0c0;" || [[Канада]]||226{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Сім Булар|Сім Булар|en|Sim Bhullar}}|| Самы высокі канадзец. Ён гуляў за «[[Сакрамента Кінгз]]»<ref>{{Cite web |title=Kings Sign Center Sim Bhullar |url=https://www.nba.com/kings/news/kings-sign-center-sim-bhullar |website=NBA |publisher=National Basketball Association}}</ref> у 2014—2015 гадах, што таксама зрабіла яго самым высокім гульцом канадскай [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]].||нар. 1992 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Мальта]]||230{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Самуэль Дэгуара|Самуэль Дэгуара|en|Samuel Deguara}}||Самы высокі чалавек Італіі і Мальты.<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/en_ca/article/xyb8kq/samuel-deguara-is-75-unemployed-and-looking-for-a-basketball-home|title=Samuel Deguara|access-date=16 June 2019|date=8 February 2016}}</ref>||нар. 1991 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] || 226{{Прабелы}}см || {{не перакладзена 5|Уіл Якабсен|Уіл Якабсен|en|Will Jacobsen}} || Прафесійны баскетбаліст, які гуляў большую частку кар’еры з прозвішчам Фостэр. || нар. 1988 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] || 226{{Прабелы}}см || {{не перакладзена 5|Джамарыён Шарп|Джамарыён Шарп|en|Jamarion Sharp}} || Самы высокі баскетбаліст каледжа з 2021 года па цяперашні час.<ref>{{Cite news|url=https://www.courier-journal.com/story/sports/college/basketball/2021/11/03/western-kentucky-university-jamarion-sharp-tallest-player-di-basketball/8530327002/|title=Who's the tallest player in Division I basketball? This 7-foot-5 Kentucky native|work={{не перакладзена 5|Courier Journal|Courier Journal|en|Courier Journal}}|first=Dominique|last=Yates|date=November 3, 2021|access-date=January 10, 2022}}</ref> || нар. 2001 |- || [[Чэхія]]||226{{Прабелы}}см||Тамаш Пустыня||Другі па вышыні чэх.<ref>{{Cite web |title=Nejvyšší Češi|url=https://vysocina.rozhlas.cz/nejvyssi-cesi-7124951|publisher={{не перакладзена 5|Чэшскае радыё|Czech Radio|en|Czech Radio}}|language=cs|date=2016-04-30|access-date=2022-01-17}}</ref> ||1977–2016 (38) |- |[[Нарвегія]] |226{{Прабелы}}см |{{не перакладзена 5|Генрык Брустад|Генрык Брустад|no|Henrik Brustad}} |Быў вядомы як самы вялікі і моцны чалавек у свеце ў Нарвегіі. |1844–1899 (54) |- || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||225{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Джон Асен|Джон Асен|en|John Aasen}}||Быў павышаны да 2,49 м, яго шкілет быў памерам 2,21 м, але ён страціў некалькі цаляў з-за свайго ўзросту.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1938/08/03/archives/excircus-giant-dies-john-aasen-8-ft-9-in-in-height-had-apperared-in.html|title=Ex-Circus Giant Dies; John Aasen, 8 Ft. 9 In. in Height, Had in Film Comedies|newspaper=The New York Times|date=August 3, 1938}}</ref> |1890–1938 (48) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Нігерыя]]||225{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Афіз Агора|Афіз Агора|en|Afeez Agoro}}||Самы высокі чалавек у Нігерыі.<ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/our-height-a-blessing-and-a-curse-nigerias-tall-men/|title=Our height, a blessing and a curse –Nigeria's tall men|date=5 May 2018|website=Punch Newspapers|language=en-US|access-date=7 December 2018}}</ref>||нар. 1975 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Эфіопія]]||225{{Прабелы}}см||Нагаву Джыман||Самы высокі жывы чалавек у Эфіопіі.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/afaanoromoo/oduu-59730160|title=Dargaggoo Oromoo meetira 2.25 dheeratu Nagawoo Jimaan walbaraa|newspaper=BBC News Afaan Oromoo|language=om|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117062623/https://www.bbc.com/afaanoromoo/oduu-59730160|archive-date=17 January 2022}}</ref>||нар. 1997/98 (узрост 24 гады на сакавік 2022) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Чэхія]]||225{{Прабелы}}см||Іва Хёгер||Самы высокі чалавек у Чэхіі.<ref>{{Cite news |title=Ten nejvyšší. Ivo z Rychtářova měří 225 centimetrů, umí osm řečí|url=https://breclavsky.denik.cz/z-regionu/ten-nejvyssi-ivo-z-rychtarova-meri-225-centimetru-umi-osm-reci-20170215.html|newspaper=Břeclavský deník|language=cs|date=2017-02-15|access-date=2022-01-17}}</ref> || нар. 1982 |- style="background:#d0f0c0;" | [[Славакія]] || 224{{Прабелы}}см || {{не перакладзена 5|Майкл Фусек|Майкл Фусек|en|Michael Fusek}} || Славацкі прафесійны баскетбаліст. || нар. 1995 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Канада]]||224{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Зах Эдэй|Зах Эдэй|en|Zach Edey}}|| Канадскі баскетбаліст {{не перакладзена 5|Мужчынская сборная па баскетболе універсітэта Перд’ю|універсітэта Перд’ю|en|Purdue Boilermakers men's basketball}}. || нар. 2002 |- style="background:#d0f0c0;" || [[Аўстралія]]||223{{Прабелы}}см||Кевал Шылз|| Самы высокі жывы аўстраліец у свеце.<ref name=Shiels>{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/national/it-s-all-smiles-as-australia-s-tallest-man-takes-life-in-his-stride-20190212-p50x6g.html|title=It's all smiles as Australia's tallest man takes life in his stride |date=15 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607224441/https://www.smh.com.au/national/it-s-all-smiles-as-australia-s-tallest-man-takes-life-in-his-stride-20190212-p50x6g.html |archive-date=7 June 2022}}</ref> |нар. 1989 |- style="background:#D0F0C0;" | [[Гана]] | 223{{Прабелы}}см | {{не перакладзена 5|Сулемана Абдул Самед|Сулемана Абдул Самед|en|Sulemana Abdul Samed}} | Стаў самым высокім жывым чалавекам у [[Гана|Гане]].<ref>{{Cite web |date=2022-05-17 |title='Tallest man' Awuche commends Health Minister for intervening in his health condition; seeks more public support - MyJoyOnline.com |url=https://www.myjoyonline.com/tallest-man-awuche-commends-health-minister-for-intervening-in-his-health-condition-seeks-more-public-support/ |access-date=2022-05-19 |website=www.myjoyonline.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-15 |title=Meet The Tallest Man In Ghana (Photos) |url=https://edemtrendsgh.com/meet-the-tallest-man-in-ghana-photos/ |access-date=2022-05-19 |website=Edem Trends GH |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202082559/https://edemtrendsgh.com/meet-the-tallest-man-in-ghana-photos/ |archive-date=2 лютага 2023 |url-status=dead }}</ref> | нар. 1994 |- || [[Вялікабрытанія]] || 222{{Прабелы}}см || {{не перакладзена 5|Патрык Мэрфі|Патрык Мэрфі|en|Patrick Murphy (giant)}} || Сцвярджаецца, што ён мае 2,69 м, але пазней быў вымераны на 2,22 м.<ref>{{Citation |title=Patrick Murphy |url=http://www.thetallestman.com/patrickmurphy.htm |access-date=2022-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110602112140/http://www.thetallestman.com/patrickmurphy.htm |archive-date=2011-06-02 |url-status=dead }}</ref> ||1834–1862 (27) |- || [[Алжыр]] |222{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Мунір Фарар|Мунір Фарар|en|Mounir Fourar}}||Афіцыйна не вымяраўся Гінэсам. ||1972–2012 (40) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Італія]] || 222{{Прабелы}}см ||{{не перакладзена 5|Джына Кукарала|Джына Кукарала|en|Gino Cuccarolo}} || Самы высокі чалавек у Італіі. || нар. 1987 |- || [[Вялікабрытанія]]||221{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Пітэр Мэйх’ю|Пітэр Мэйх’ю|en|Peter Mayhew}}||Акцёр [[Чубака|Чубакі]] ў франшызе «[[Зорныя войны]]».<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/5/2/18527493/peter-mayhew-chewbacca-wookiestar-wars-empire-strikes-back-return-of-the-jedi-obituary|title = Peter Mayhew, the actor who brought Chewbacca to life, has died|date = 2 May 2019}}</ref> || 1944–2019 (74) |- style="background:#d0f0c0;" || [[Кітай]]||221{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Рэн Кею|Рэн Кею|en|Ren Keyu}}|| Кніга рэкордаў Гінэса запісвае яго як самага высокага жывога падлетка ў свеце.<ref>{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2020/11/chinese-14-year-old-confirmed-as-tallest-teenager-in-the-world|title=Chinese 14-year-old confirmed as tallest teenager in the world|date=November 18, 2020|website=Guinness World Records}}</ref> || нар. 2006 |- style="background:#D0F0C0;" | [[Непал]] | 221{{Прабелы}}см | Раджан Адхікары | Самы высокі чалавек з Непала. Часта прымаюць за інданэзійскага гіганта Мусутамана.<ref>{{Cite web|title=Rajan Adhikari, 22 (R) poses next to his cousin, Kumar Adhikari, in the Nepalese capital of Kathmandu September 3, 2000. Rajan at 7 feet 3 inches tall and growing is believed to be the tallest person in Nepal. According to the Guinness Book of World Records 1999, Christopher Greener of Britain at 7 feet and 6 1/2 inches was the tallest person in the world. KK/DL Stock Photo - Alamy|url=https://www.alamy.com/rajan-adhikari-22-r-poses-next-to-his-cousin-kumar-adhikari-in-the-nepalese-capital-of-kathmandu-september-3-2000-rajan-at-7-feet-3-inches-tall-and-growing-is-believed-to-be-the-tallest-person-in-nepal-according-to-the-guinness-book-of-world-records-1999-christopher-greener-of-britain-at-7-feet-and-6-12-inches-was-the-tallest-person-in-the-world-kkdl-image381236904.html|access-date=2022-02-16|website=www.alamy.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328130124/https://www.alamy.com/rajan-adhikari-22-r-poses-next-to-his-cousin-kumar-adhikari-in-the-nepalese-capital-of-kathmandu-september-3-2000-rajan-at-7-feet-3-inches-tall-and-growing-is-believed-to-be-the-tallest-person-in-nepal-according-to-the-guinness-book-of-world-records-1999-christopher-greener-of-britain-at-7-feet-and-6-12-inches-was-the-tallest-person-in-the-world-kkdl-image381236904.html|archive-date=28 сакавіка 2023|url-status=dead}}</ref> |нар. 1978 |- | [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] | 221{{Прабелы}}см | Джым Тарвер | Вылічваецца 2,54 м. Эксперты мяркуюць, што ён быў бліжэй да 2,21 м.<ref>{{Cite web |date=2017-09-12 |title=Jim Tarver The tallest man Texas |url=http://www.thetallestman.com/jimtarver.htm |access-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912071017/http://www.thetallestman.com/jimtarver.htm |archive-date=12 September 2017 |url-status=dead}}</ref> |1885–1958 (72) |- style="background:#D0F0C0;" | [[Сербія]] | 221{{Прабелы}}см | {{не перакладзена 5|Бобан Мар’янавіч|Бобан Мар’янавіч|en|Boban Marjanović}} | На дадзены момант самы высокі дзеючы гулец НБА пасля таго, як Така Фол пакінуў лігу ў сезоне 2021—2022 гадоў. У цяперашні час выступае за «[[Х’юстан Рокетс]]». | нар. 1988 |- style="background:#D0F0C0;" |[[Нідэрланды]] |218{{Прабелы}}см |{{не перакладзена 5|Аліўе Рыхтэрс|Аліўе Рыхтэрс|en|Olivier Richters}} |Галандскі акцёр, культурыст, мадэль і прадпрымальнік. З ростам 218 см яго называюць галандскім гігантам. |нар. 1989 |- style="background:#D0F0C0;" | [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] | 218{{Прабелы}}см | {{не перакладзена 5|Люк Карнэт|Люк Карнэт|en|Luke Kornet}} | Амерыканскі баскетбаліст ростам 218 см, які гуляе за «[[Бостан Селтыкс]]».<ref>{{Cite web|title=Luke Kornet Player Profile|url= https://basketball.realgm.com/player/Luke-Kornet/Summary/56697 |website=Real GM|date=23 June 2022|access-date=3 July 2022}}</ref> | нар. 1995 |- | [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] | 218{{Прабелы}}см | {{не перакладзена 5|Кевін Пітэр Хол|Кевін Пітэр Хол|en|Kevin Peter Hall}} | Амерыканскі акцёр ростам 218 см<ref>{{Cite book|author=[[Арнольд Шварцэнэгер]]|date=November 19, 2012|url=https://books.google.com/books?id=YpQ0EAAAQBAJ&dq=Kevin+Peter+Hall+cm&pg=PT307|title=Min utrolige livshistorie|publisher=Vigmostad & Bjørke AS|isbn=9788251680431}}</ref>, найбольш вядомы па ролі ў фільмах «{{не перакладзена 5|Гары і Хендэрсаны|Гары і Хендэрсаны|en|Harry and the Hendersons}}» і «[[Драпежнік (фільм)|Драпежнік]]».<ref>{{Cite book |last1=Halliwell |first1=Leslie |last2=Walker |first2=John |year=2003 |title=Halliwell's Who's Who In the Movies |edition=15th |publisher=HarperCollins |isbn=0-06-053423-0 |page=[https://archive.org/details/halliwellswhoswh00hall/page/209 209] |url=https://archive.org/details/halliwellswhoswh00hall |url-access=registration |quote=Kevin Peter Hall.}}</ref> | 1955–1991 (35) |- style="background:#D0F0C0;" | [[Вялікабрытанія]] | 216{{Прабелы}}см | {{не перакладзена 5|Іэн Уайт|Іэн Уайт|en|Ian Whyte (actor)}} | Брытанскі баскетбаліст і акцёр, які грае ў розных {{не перакладзена 5|Фільм-трылер|трылерах|en|Thriller film}}, [[Кінафантастыка|фантастыцы]] і [[Фэнтэзійны фільм|фэнтэзі]].<ref>{{Cite web|last1=Ford|first1=Coreena|title=Basketball star Ian Whyte nets leading role|url=http://www.chroniclelive.co.uk/news/north-east-news/basketball-star-ian-whyte-nets-1411725|publisher=chroniclelive.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910082516/http://www.chroniclelive.co.uk/news/north-east-news/basketball-star-ian-whyte-nets-1411725|archive-date=10 September 2017|date=7 March 2010|access-date=3 October 2022}}</ref><ref>{{Cite web|title=We spoke to Game of Thrones giant Wun Wun about his death|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/game-of-thrones-season-6-wun-wun-dies-giant-actor-ian-whyte-discusses-the-death-of-the-battle-of-the-a7097156.html|website=The Independent|date=23 June 2016|access-date=3 October 2022}}</ref> | нар. 1971 |- |Тайланд |213{{Прабелы}}см |Йоркерат Судапрасэт |Трансгендэрны брат Сурасака Судапрасерт.<ref>{{Cite book |last=A. Hogsbern M.D. |first=Dr. Rob |title="Cases of Gigantism in South Asia: Thailand" |publisher=William R. Humberd |year=1993 |pages=53}}</ref> |1967–1989 |} == Жанчыны == {{Легенда2|border=1px solid #AAAAAA|#D0F0C0|Жывая}} {{Легенда2|border=1px solid #AAAAAA|#F9F9F9|Нябожчыца}} {{Легенда2|border=1px solid #AAAAAA|#E9B06B|Вышыня спрэчная}} {|class= "wikitable sortable" |- ! style="background-color:#cedaf2; width:9%;" | Краіна ! style="background-color:#cedaf2;" | Метрыка ! style="background-color:#cedaf2; width:10%;" | Імя ! style="background-color:#cedaf2;" | Нататка ! style="background-color:#cedaf2;" | Працягласць жыцця (узрост смерці) |- style="background:#E9B06B;" ||[[Рэспубліка Злучаных правінцый]]||255{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Трэйнчэ Кээвэр|Трэйнчэ Кээвэр|en|Trijntje Keever}}||Самая высокая жанчына ў гісторыі, акрамя Мілдрэд, хоць яе заявы аспрэчваюцца або не пацвярджаюцца.<ref name=Tallestwomen>{{Cite web |title=The giant of the world ランキング (female)|url=http://inoswim.hp.infoseek.co.jp/tallestwomen.worldranking.htm |access-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217203716/http://inoswim.hp.infoseek.co.jp/tallestwomen.worldranking.htm |archive-date=17 September 2009 |url-status=dead}}</ref>||1616–1633 (17) |- style="background:#e9b06b;" || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||254{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Эла Юінг|Эла Юінг|en|Ella Ewing}}||Другая самая высокая жанчына ў гісторыі, але не прызнаная Гінэсам. Яе маці апісвае яе поўны рост у 2,54 м.<ref>"Ella K. Ewing, Missouri Giantess: 1872-1913" by Barbara Chasteen. 1977.</ref>||1872–1913 (40) |- style="background:#f9f9f9;" || [[Кітай]]||248{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Цзэн Цзыньлянь|Цзэн Цзыньлянь|en|Zeng Jinlian}}||Пацверджана Кнігай рэкордаў Гінэса як самая высокая зарэгістраваная жанчына. Пакутавала [[Скрыўленне пазваночніка|скрыўленнем хрыбетніка]] і не магла стаяць у поўны рост. Самая высокая жыхарка Кітая і самая высокая ў свеце незадоўга да смерці. Яна з’яўляецца адзінай жанчынай, якая дасягнула росту 244 см.<ref>{{Cite web|title=Tallest woman ever|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/tallest-woman|access-date=25 February 2021|website=Guinness World Records}}</ref>||1964–1982 (17) |- style="background:#f9f9f9;" || [[Канада]]||242{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Анна Хейнінг Бэйтс|Анна Хейнінг Бэйтс|en|Anna Haining Bates}}||Яна і {{не перакладзена 5|Марцін Ван Бюрэн Бэйтс|Марцін Ван Бюрэн Бэйтс|en|Martin Van Buren Bates}} былі самай высокай шлюбнай парай.<ref>{{Cite web |title=Biography – Swan, Anna Haining – Volume XI (1881-1890) – Dictionary of Canadian Biography |url=http://www.biographi.ca/en/bio/swan_anna_haining_11E.html |access-date=2022-03-27 |website=www.biographi.ca}}</ref><ref>{{Cite book |title=Guinness World Records 2014}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tallest married couple ever |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/tallest-married-couple |access-date=2022-03-28 |website=Guinness World Records}}</ref>||1846–1888 (41) |- style="background:#f9f9f9;" || [[Вялікабрытанія]]||241{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Джэйн Банфард|Джэйн Банфард|en|Jane Bunford}}||Самая высокая зарэгістраваная англічанка і, магчыма, самы высокі чалавек у свеце на момант смерці. Дадзены рост карэктуецца з улікам скрыўлення пазваночніка; максімальны рост стоячы быў 239 см.<ref name=Tallestwomen/><ref>{{Cite web|url=http://www.birmingham.gov.uk/GenerateContent?CONTENT_ITEM_ID=680&CONTENT_ITEM_TYPE=0&MENU_ID=32&EXPAND=15|archive-url=https://web.archive.org/web/20071019231323/http://www.birmingham.gov.uk/GenerateContent?CONTENT_ITEM_ID=680&CONTENT_ITEM_TYPE=0&MENU_ID=32&EXPAND=15|url-status= dead|title=Birmingham.gov|archive-date=19 October 2007}}</ref>||1895–1922 (27) |- style="background:#E9B06B;" |[[Рэспубліка Злучаных правінцый]] |240{{Прабелы}}см |Абэльцье |Рост афіцыйна не пацверджаны.<ref name=Tallestwomen/> |1758–? |- style="background:#D0F0C0;" || [[Індыя]] ||233{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Сідзіка Парвін|Сідзіка Парвін|en|Siddiqa Parveen}}|| Самая высокая жывая жанчына ў свеце таксама пацверджана Кнігай рэкордаў Гінэса. Самая высокая зарэгістраваная індыйская жанчына.<ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/lifestyle/worlds-tallest-woman-hails-from-west-bengal-1.1231818|title=World's tallest woman hails from West Bengal|website=gulfnews.com}}</ref> ||нар. 1985 |- |[[Інданезія]] |233{{Прабелы}}см |Мулія |Самая высокая жанчына ў [[Інданезія|Інданэзіі]].<ref>{{Cite web |title=Самые высокие люди - Мулия - 2,39 |url=http://worldgiants.narod.ru/index/mulija_2_39/0-291 |access-date=2022-05-31 |website=worldgiants.narod.ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=2009-09-06 |title=Mulia - The tallest man |url=http://www.thetallestman.com/mulia.htm |access-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090906014234/http://www.thetallestman.com/mulia.htm |archive-date=6 September 2009 |url-status=dead}}</ref> |1956–1991 (35) |- style="background:#f9f9f9;" || [[Кітай]]||233{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Яо Дэфэнь|Яо Дэфэнь|en|Yao Defen}}|| Уваходзіла ў Кнігу рэкордаў Гінэса як самая высокая жывая жанчына да сваёй смерці 13 лістапада 2012 года.||1972–2012 (40) |- style="background:#f9f9f9;" || [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]||232{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Сэндзі Ален|Сэндзі Ален|en|Sandy Allen}}||Да сваёй смерці 13 жніўня 2008 года яна была самай высокай жанчынай у Кнізе рэкордаў Гінэса і самай высокай амерыканкай.<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,402741,00.html World's second Tallest Woman Dies at Age 53] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121020231151/http://www.foxnews.com/story/0,2933,402741,00.html |date=20 кастрычніка 2012 }}, 13 August 2008</ref>||1955–2008 (53) |- style="background:#f9f9f9;" ||[[Каралеўства Грэцыя]]||230{{Прабелы}}см||Васілікі Каляндзі||Самая высокая жанчына ў Грэцыі.<ref>{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/wassilikicalliandji.htm|work=The Tallest Man|title=Wassiliki Calliandji - The tallest woman of Greece|access-date=22 October 2016}}</ref>||1882–1904 (22) |- style="background:#D0F0C0;" || [[Кітай]]||221{{Прабелы}}см||Сунь Фан||2-я па вышыні жывая жанчына ў свеце.<ref>{{Cite web|url=http://www.thetallestman.com/sunfang.htm|work=The Tallest Man|title=Sun Fang The tallest woman China|access-date=22 October 2016}}</ref>||нар. 1987 |- style="background:#f9f9f9;" || [[Польшча]]||218{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Малгажата Дыдэк|Малгажата Дыдэк|en|Margo Dydek}}||Самая высокая прафесійная жаночая баскетбалістка.<ref>{{Cite web|url=http://www.legacy.com/ns/margo-dydek-obituary/151320433|work=Legacy|title=Margo Dydek Obituary|access-date=21 May 2018}}</ref>|| 1974–2011 (37) |- style="background:#f9f9f9;" || [[Пакістан]]||218{{Прабелы}}см||Зайнаб Бібі||У 2003 годзе была прызнана самай высокай жанчынай у свеце.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/343696-pakistans-tallest-woman-zainab-bibi-passes-away-in-faislabad|work=Legacy|title=Zainab Bibi Death|access-date=15 June 2019}}</ref>|| 1972–2018 (46) |- |[[Каралеўства Італія (1861—1946)|Каралеўства Італія]] |217{{Прабелы}}см |Марыя Фаснауэр |Поўнапамерную ляльку можна паглядзець у мясцовым горным музеі. |1879–1917 <ref>{{Cite web |title=tyrolean giant |url=https://www.plunhof.it/en/plunhof-experiences/plunhof-s-stories/132-tyrolean-giant.html |access-date=2022-12-12 |website=www.plunhof.it |language=en-GB}}</ref> |- style="background:#D0F0C0;" || [[Турцыя]]||215{{Прабелы}}см||{{не перакладзена 5|Румейса Гелгі|Румейса Гелгі|en|Rumeysa Gelgi}}||Трэцяя самая высокая жывая жанчына, афіцыйна пацверджаная Кнігай рэкордаў Гінэса, і раней самая высокая жанчына-падлетак у свеце.<ref>{{Cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2014/7/turkeys-rumeysa-gelgi-is-awarded-the-title-of-tallest-teenager-female-in-the-world-58677|title=Turkey's Rumeysa Gelgi is awarded the title of tallest teenager (female) in the world|date=10 July 2014|website=guinnessworldrecords.com|access-date=7 May 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rumeysa Gelgi|url=https://rumeysagelgi.com/ |access-date=7 May 2018}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-10-13|title=Turkey's Rumeysa Gelgi confirmed as tallest woman living|url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/10/turkeys-rumeysa-gelgi-confirmed-as-tallest-woman-living-678348|access-date=2021-10-31|website=Guinness World Records}}</ref>||нар. 1997 |- | [[Тайланд]] | 214{{Прабелы}}см | Малі Дуангдзі | Былая самая высокая ў свеце жанчына-падлетак.<ref>{{Cite web |title=ปิดตำนาน มาลี เจ้าของความสูง 214 ซม. เสียชีวิตแล้ว |url=https://www.sanook.com/news/2056450/ |access-date=2022-05-11 |website=www.sanook.com/news |language=th}}</ref> | 1991–2016 (24) |- style="background:#D0F0C0;" |[[Латвія]] |213{{Прабелы}}см |[[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава|Ульяна Сямёнава]] |Ульяна Сямёнава была сяміфутавым цэнтральным і самай дамінуючай жаночай баскетбалісткай у гісторыі гульні.<ref>{{Cite web |date=2017-06-29 |title=Uljana Semjonova - HOF BB Players |url=https://hofbbplayers.com/uljana-semjonova/ |access-date=2022-11-11 |language=en-US}}</ref> |нар. 1952 |} == Гл. таксама == * [[Волат]] * [[Гігантызм]] * [[Галіяф]] * {{не перакладзена 5|Рост чалавека|Рост чалавека|en|Human height}} * {{не перакладзена 5|Сіндром Сотаса|Сіндром Сотаса|en|Sotos syndrome}} * {{не перакладзена 5|Спіс самых высокіх баскетбалістаў у НБА|Спіс самых высокіх баскетбалістаў у НБА|en|List of tallest players in National Basketball Association history}} * [[Спіс самых цяжкіх людзей у свеце]] * [[Спіс правераных самых нізкіх людзей]] * {{не перакладзена 5|Спіс людзей з карлікавасцю|Спіс людзей з карлікавасцю|en|List of people with dwarfism}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Commonscat-inline|Tall people}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6ok9AQAAIAAJ&q=106|title=Scientific American, "Ancient American Giants"|date=14 August 1880|publisher=Munn & Company|page=106|language=en}} * {{Cite web |title=The giant of the world ランキング (female)|url=http://inoswim.hp.infoseek.co.jp/tallestwomen.worldranking.htm |access-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217203716/http://inoswim.hp.infoseek.co.jp/tallestwomen.worldranking.htm |archive-date=17 September 2009 |url-status=dead}} * {{Cite journal|author=Valerio Agnesi, Di Patti C., B. Truden|url=https://www.researchgate.net/publication/249551895|title=Giants and elephants of Sicily|date=January 2007|journal=Geological Society London Special Publications|volume=273|issue=1|pages=263–270|doi=10.1144/GSL.SP.2007.273.01.20|s2cid=129843177 }} * {{Cite journal|author=Marina Milićević Bradać, Ivor Karavanić|date=December 2015|url=https://www.researchgate.net/publication/297055855|title=Phlegon of Tralles and fossils from Dalmatia|journal=Vjesnik Za Arheologiju I Povijest Dalmatinsku|volume=108|issue=1|pages=109–118|issn=1845-7789}} * {{Cite journal|author=Marco Romano, Marco Avanzini|url=https://www.academia.edu/35517066|title=The skeletons of Cyclops and Lestrigons: misinterpretation of Quaternary vertebrates as remains of the mythological giants|journal=Historical Biology|date=26 June 2017|volume=31|issue=2|pages=117–139 |doi=10.1080/08912963.2017.1342640|s2cid=89912123 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Спісы асоб]] [[Катэгорыя:Сусветныя рэкорды]] [[Катэгорыя:Антрапаметрыя]] ekgfakxb1y0tjgei2flclrkc4kj8ge6 0 736365 5219547 5070772 2026-10-16T07:59:46Z 5219547 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |знакі_адрознення={{Сцяг|Беларусь|БНР}} {{Сцяг|Украіна}} |краіна={{UKR}} |назва=Беларускі добраахвотніцкі корпус |арыгінал={{lang-uk|Білоруський добровольчий корпус}} |войны=[[Расійска-ўкраінская вайна]] |сайт=[https://t.me/BDK022 Telegram] |падпарадкаванне=[[Узброеныя Сілы Украіны]] |выява=Belarusian volunteer corps logo.png |подпіс=Нашыўка |памер=~300 чалавек{{крыніца?}} |колеры=Белы, чырвоны |дэвізы= * Беларусь перад усім! * Шляхце гонар – рабам жах! * Жыве Беларусь! |уключае_у_сябе= *-Група Цяжкага Узбраення БДК **-Разлік «Ісландыя» *-Тэрор *- Група цяжкага ўзбраення «Тэрор» **-Стралковая група «ГЦУ Тэрор» **-Мінамётная група «ГЦУ Тэрор» **-БПЛА група «ГЦУ Тэрор» *-Подразделення «Малады Фронт» |бітвы= * Контрнаступленне на Херсонскім кірунку, штурм вышыні «МакДональдс»; * Абарона дарогі жыцця пад Бахмутам; * Рэйд па пазіцыях праціўніка на левым беразе Дняпра; * Штурм тэрыкона на Горлаўскім кірунку; * Баі за Ваўчанск; * Баі за Круглякоўку Купянскага раёна; * Штурм Ваўчанскага агрэгатнага заводу; * Баі за Пакроўск; * Баі за Кіндрашоўку Купянскага раёна. |цяперашні_камандзір=Радзівон «Гена» Батулін |у складзе=Спецпадраздзяленне Цімура ГУР МА 3-га Армейскага Корпусу УСУ 413-га спецполка СБС «Рэйд» }} '''Беларускі добраахвотніцкі корпус''', '''БДК''' ({{lang-uk|Білоруський добровольчий корпус}}) — аб’яднанне беларускіх добраахвотнікаў, якія змагаюцца з [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскай агрэсіяй]] у шэрагах [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]]. Як усе замежныя добраахвотніцкія фарміраванні, БДК падпарадкаваны [[Галоўнае ўпраўленне разведкі Міністэрства абароны Украіны|Галоўнаму ўпраўленню разведкі]] Міністэрства абароны Украіны. Пра стварэнне Беларускага добраахвотніцкага корпуса на базе батальёну «Тэрор» заявілі 25 снежня 2022 года добраахвотнікі Ігар Янкоў (пазыўны «Янкі»), Андрэй Трацэўскі (пазыўны «Бессмяротны») і Радзіён Батулін («Гена»)<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/va-ukraine-zyavilasya-novae-farmavanne-belaruski-dobraakhvotnicki-korpus|title=Ва Украіне з'явілася новае фармаванне — "Беларускі Добраахвотніцкі Корпус" {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=web.archive.org|date=2023-01-01|access-date=2024-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230101062830/https://euroradio.fm/va-ukraine-zyavilasya-novae-farmavanne-belaruski-dobraakhvotnicki-korpus|archivedate=1 студзеня 2023|url-status=}}</ref>. Раней, у 2022 годзе яны былі ў складзе [[Полк Каліноўскага|палка імя Кастуся Каліноўскага]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/igor-janki-andrej-bessmertnyj-i-rodion-gena-sozdali-belaruski-dobraahvotnicki-korpus|title=Игорь "Янки", Андрей «Бессмертный» и Родион "Гена" создали "Беларускі Добраахвотніцкі Корпус"|last=reform.news|website=REFORM.news|date=2022-12-25|access-date=2024-04-21}}</ref>. Вядома, што БДК браў удзел у рэйдах на левым беразе Дняпра<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/25-01-2023-belarusy-uzyali-udzel-u-nachnym-rejdze-zsu-kalya-novaj-kahouki-yosts-straty|title=Беларусы ўзялі ўдзел у начным рэйдзе ЗСУ каля Новай Кахоўкі. Ёсць страты|website=belsat.eu|access-date=2024-04-21}}</ref><ref>https://belsat.eu/ru/news/27-01-2023-boets-igor-yanki-rasskazal-o-poslednem-rejde-bdk-i-sostoyanii-zdorovya-ranenogo-rodiona-batulina</ref>. У снежні 2023 года ўлады Беларусі абвясцілі БДК «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/332177|title=«Беларускі добраахвотніцкі корпус» прызналі «экстрэмісцкім фармаваннем»|date=2023-12-14|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Паводле ананімных заяў некаторых салдат, корпус налічвае крыху меней за 300 чалавек, сярод якіх, акрамя беларусаў, таксама ўкраінцы, літоўцы, чэхі ды славакі{{Няма АК}}. == Страты == {{гл. таксама|Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну}} 10 кастрычніка 2022 года ў баі загінуў добраахвотнік, гарадзенец, з пазыўным «Юнгер». У студзені 2023 года Беларускі добраахвотніцкі корпус паведаміў пра гібель добраахвотніка Руслана Абломава<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/va-ukraine-zaginuu-dobraakhvotnik-ruslan-ablomau|title=Ва Украіне загінуў добраахвотнік Руслан Абломаў {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2023-01-26|access-date=2024-04-21}}</ref>. 30 лістапада 2024 года на Купянскім кірунку загінуў добраахвотнік з пазыўным «Газ». 16 красавіка 2025 года загінуў добраахвотнік Аляксей Аўдзей «Рыжы» падчас выканання баявой задачы на Купянскім кірунку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/368175|title=На купянскім кірунку загінуў беларускі добраахвотнік Аляксей «Рыжы» Аўдзей {{!}} nashaniva.com|website=nashaniva.com|date=2025-05-18|access-date=2025-05-18}}</ref>. == Гл. таксама == * [[1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь»]] * [[Полк Каліноўскага|Полк імя Кастуся Каліноўскага]] * [[Рускі добраахвотніцкі корпус]] * [[Легіён «Свабода Расіі»]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларусь і расійска-ўкраінская вайна}} [[Катэгорыя:Беларускія часці на баку Украіны]] [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Украіны]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе]] 4pethuad6rzzbcnuabjs6y4cfv1pzd3 5219549 5219547 2026-10-16T08:04:22Z 5219549 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |знакі_адрознення={{Сцяг|Беларусь|БНР}} {{Сцяг|Украіна}} |краіна={{UKR}} |назва=Беларускі добраахвотніцкі корпус |арыгінал={{lang-uk|Білоруський добровольчий корпус}} |войны=[[Расійска-ўкраінская вайна]] |сайт=[https://t.me/BDK022 Telegram] |падпарадкаванне=[[Узброеныя Сілы Украіны]] |выява=Belarusian volunteer corps logo.png |подпіс=Нашыўка |памер=~300 чалавек{{крыніца?}} |колеры=Белы, чырвоны |дэвізы= * Беларусь перад усім! * Шляхце гонар – рабам жах! * Жыве Беларусь! |уключае_у_сябе= *-Група Цяжкага Узбраення БДК **-Разлік «Ісландыя» *-Тэрор *- Група цяжкага ўзбраення «Тэрор» **-Стралковая група «ГЦУ Тэрор» **-Мінамётная група «ГЦУ Тэрор» **-БПЛА група «ГЦУ Тэрор» *-Подразделення «Малады Фронт» |бітвы= * Контрнаступленне на Херсонскім кірунку, штурм вышыні «МакДональдс»; * Абарона дарогі жыцця пад Бахмутам; * Рэйд па пазіцыях праціўніка на левым беразе Дняпра; * Штурм тэрыкона на Горлаўскім кірунку; * Баі за Ваўчанск; * Баі за Круглякоўку Купянскага раёна; * Штурм Ваўчанскага агрэгатнага заводу; * Баі за Пакроўск; * Баі за Кіндрашоўку Купянскага раёна. |цяперашні_камандзір=Радзівон «Гена» Батулін |у складзе=Спецпадраздзяленне Цімура ГУР МА 3-га Армейскага Корпусу УСУ 413-га спецполка СБС «Рэйд» }} '''Беларускі добраахвотніцкі корпус''', '''БДК''' ({{lang-uk|Білоруський добровольчий корпус}}) — аб’яднанне беларускіх добраахвотнікаў, якія змагаюцца з [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскай агрэсіяй]] у шэрагах [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]]. Як усе замежныя добраахвотніцкія фарміраванні, БДК падпарадкаваны [[Галоўнае ўпраўленне разведкі Міністэрства абароны Украіны|Галоўнаму ўпраўленню разведкі]] Міністэрства абароны Украіны. Пра стварэнне Беларускага добраахвотніцкага корпуса на базе батальёну «Тэрор» заявілі 25 снежня 2022 года добраахвотнікі Ігар Янкоў (пазыўны «Янкі»), Андрэй Трацэўскі (пазыўны «Бессмяротны») і Радзіён Батулін («Гена»)<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/va-ukraine-zyavilasya-novae-farmavanne-belaruski-dobraakhvotnicki-korpus|title=Ва Украіне з'явілася новае фармаванне — "Беларускі Добраахвотніцкі Корпус" {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=web.archive.org|date=2023-01-01|access-date=2024-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230101062830/https://euroradio.fm/va-ukraine-zyavilasya-novae-farmavanne-belaruski-dobraakhvotnicki-korpus|archivedate=1 студзеня 2023|url-status=}}</ref>. Раней, у 2022 годзе яны былі ў складзе [[Полк Каліноўскага|палка імя Кастуся Каліноўскага]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/igor-janki-andrej-bessmertnyj-i-rodion-gena-sozdali-belaruski-dobraahvotnicki-korpus|title=Игорь "Янки", Андрей «Бессмертный» и Родион "Гена" создали "Беларускі Добраахвотніцкі Корпус"|last=reform.news|website=REFORM.news|date=2022-12-25|access-date=2024-04-21}}</ref>. Вядома, што БДК браў удзел у рэйдах на левым беразе Дняпра<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/25-01-2023-belarusy-uzyali-udzel-u-nachnym-rejdze-zsu-kalya-novaj-kahouki-yosts-straty|title=Беларусы ўзялі ўдзел у начным рэйдзе ЗСУ каля Новай Кахоўкі. Ёсць страты|website=belsat.eu|access-date=2024-04-21}}</ref><ref>https://belsat.eu/ru/news/27-01-2023-boets-igor-yanki-rasskazal-o-poslednem-rejde-bdk-i-sostoyanii-zdorovya-ranenogo-rodiona-batulina</ref>. У снежні 2023 года ўлады Беларусі абвясцілі БДК «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/332177|title=«Беларускі добраахвотніцкі корпус» прызналі «экстрэмісцкім фармаваннем»|date=2023-12-14|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Паводле ананімных заяў некаторых салдат, корпус налічвае крыху меней за 300 чалавек, сярод якіх, акрамя беларусаў, таксама ўкраінцы, літоўцы, чэхі ды славакі{{Няма АК}}. == Страты == {{гл. таксама|Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну}} 10 кастрычніка 2022 года ў баі загінуў добраахвотнік, гарадзенец, з пазыўным «Юнгер». У студзені 2023 года Беларускі добраахвотніцкі корпус паведаміў пра гібель добраахвотніка Руслана Абломава<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/va-ukraine-zaginuu-dobraakhvotnik-ruslan-ablomau|title=Ва Украіне загінуў добраахвотнік Руслан Абломаў {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2023-01-26|access-date=2024-04-21}}</ref>. 30 лістапада 2024 года на Купянскім кірунку загінуў добраахвотнік з пазыўным «Газ». 16 красавіка 2025 года загінуў добраахвотнік Аляксей Аўдзей «Рыжы» падчас выканання баявой задачы на Купянскім кірунку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/368175|title=На купянскім кірунку загінуў беларускі добраахвотнік Аляксей «Рыжы» Аўдзей {{!}} nashaniva.com|website=nashaniva.com|date=2025-05-18|access-date=2025-05-18}}</ref>. == Гл. таксама == * [[1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь»]] * [[Полк Каліноўскага|Полк імя Кастуся Каліноўскага]] * [[Рускі добраахвотніцкі корпус]] * [[Легіён «Свабода Расіі»]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларусь і расійска-ўкраінская вайна}} [[Катэгорыя:Беларускія часці на баку Украіны]] [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Украіны]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе]] dy0ww2czg6ifdkvrn62zaqmymjypfes 5219551 5219549 2026-10-16T08:06:04Z 5219551 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |знакі_адрознення={{Сцяг|Беларусь|БНР}} {{Сцяг|Украіна}} |краіна={{UKR}} |назва=Беларускі добраахвотніцкі корпус |арыгінал={{lang-uk|Білоруський добровольчий корпус}} |войны=[[Расійска-ўкраінская вайна]] |сайт=[https://t.me/BDK022 Telegram] |падпарадкаванне=[[Узброеныя Сілы Украіны]] |выява=Belarusian volunteer corps logo.png |подпіс=Нашыўка |памер=~300 чалавек{{крыніца?}} |колеры=Белы, чырвоны |дэвізы= * Беларусь перад усім! * Шляхце гонар – рабам жах! * Жыве Беларусь! |уключае_у_сябе= *-Група Цяжкага Узбраення БДК **-Разлік «Ісландыя» *-Тэрор *- Група цяжкага ўзбраення «Тэрор» **-Стралковая група «ГЦУ Тэрор» **-Мінамётная група «ГЦУ Тэрор» **-БПЛА група «ГЦУ Тэрор» *-Подразделення «Малады Фронт» |бітвы= * Контрнаступленне на Херсонскім кірунку, штурм вышыні «МакДональдс»; * Абарона дарогі жыцця пад Бахмутам; * Рэйд па пазіцыях праціўніка на левым беразе Дняпра; * Штурм тэрыкона на Горлаўскім кірунку; * Баі за Ваўчанск; * Баі за Круглякоўку Купянскага раёна; * Штурм Ваўчанскага агрэгатнага заводу; * Баі за Пакроўск; * Баі за Кіндрашоўку Купянскага раёна. *Аперацыя "Вівальдзі" |цяперашні_камандзір=Радзівон «Гена» Батулін |у складзе=Спецпадраздзяленне Цімура ГУР МА 3-га Армейскага Корпусу УСУ 413-га спецполка СБС «Рэйд» }} '''Беларускі добраахвотніцкі корпус''', '''БДК''' ({{lang-uk|Білоруський добровольчий корпус}}) — аб’яднанне беларускіх добраахвотнікаў, якія змагаюцца з [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскай агрэсіяй]] у шэрагах [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]]. Як усе замежныя добраахвотніцкія фарміраванні, БДК падпарадкаваны [[Галоўнае ўпраўленне разведкі Міністэрства абароны Украіны|Галоўнаму ўпраўленню разведкі]] Міністэрства абароны Украіны. Пра стварэнне Беларускага добраахвотніцкага корпуса на базе батальёну «Тэрор» заявілі 25 снежня 2022 года добраахвотнікі Ігар Янкоў (пазыўны «Янкі»), Андрэй Трацэўскі (пазыўны «Бессмяротны») і Радзіён Батулін («Гена»)<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/va-ukraine-zyavilasya-novae-farmavanne-belaruski-dobraakhvotnicki-korpus|title=Ва Украіне з'явілася новае фармаванне — "Беларускі Добраахвотніцкі Корпус" {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=web.archive.org|date=2023-01-01|access-date=2024-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230101062830/https://euroradio.fm/va-ukraine-zyavilasya-novae-farmavanne-belaruski-dobraakhvotnicki-korpus|archivedate=1 студзеня 2023|url-status=}}</ref>. Раней, у 2022 годзе яны былі ў складзе [[Полк Каліноўскага|палка імя Кастуся Каліноўскага]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/igor-janki-andrej-bessmertnyj-i-rodion-gena-sozdali-belaruski-dobraahvotnicki-korpus|title=Игорь "Янки", Андрей «Бессмертный» и Родион "Гена" создали "Беларускі Добраахвотніцкі Корпус"|last=reform.news|website=REFORM.news|date=2022-12-25|access-date=2024-04-21}}</ref>. Вядома, што БДК браў удзел у рэйдах на левым беразе Дняпра<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/25-01-2023-belarusy-uzyali-udzel-u-nachnym-rejdze-zsu-kalya-novaj-kahouki-yosts-straty|title=Беларусы ўзялі ўдзел у начным рэйдзе ЗСУ каля Новай Кахоўкі. Ёсць страты|website=belsat.eu|access-date=2024-04-21}}</ref><ref>https://belsat.eu/ru/news/27-01-2023-boets-igor-yanki-rasskazal-o-poslednem-rejde-bdk-i-sostoyanii-zdorovya-ranenogo-rodiona-batulina</ref>. У снежні 2023 года ўлады Беларусі абвясцілі БДК «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/332177|title=«Беларускі добраахвотніцкі корпус» прызналі «экстрэмісцкім фармаваннем»|date=2023-12-14|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Паводле ананімных заяў некаторых салдат, корпус налічвае крыху меней за 300 чалавек, сярод якіх, акрамя беларусаў, таксама ўкраінцы, літоўцы, чэхі ды славакі{{Няма АК}}. == Страты == {{гл. таксама|Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну}} 10 кастрычніка 2022 года ў баі загінуў добраахвотнік, гарадзенец, з пазыўным «Юнгер». У студзені 2023 года Беларускі добраахвотніцкі корпус паведаміў пра гібель добраахвотніка Руслана Абломава<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/va-ukraine-zaginuu-dobraakhvotnik-ruslan-ablomau|title=Ва Украіне загінуў добраахвотнік Руслан Абломаў {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2023-01-26|access-date=2024-04-21}}</ref>. 30 лістапада 2024 года на Купянскім кірунку загінуў добраахвотнік з пазыўным «Газ». 16 красавіка 2025 года загінуў добраахвотнік Аляксей Аўдзей «Рыжы» падчас выканання баявой задачы на Купянскім кірунку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/368175|title=На купянскім кірунку загінуў беларускі добраахвотнік Аляксей «Рыжы» Аўдзей {{!}} nashaniva.com|website=nashaniva.com|date=2025-05-18|access-date=2025-05-18}}</ref>. == Гл. таксама == * [[1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь»]] * [[Полк Каліноўскага|Полк імя Кастуся Каліноўскага]] * [[Рускі добраахвотніцкі корпус]] * [[Легіён «Свабода Расіі»]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларусь і расійска-ўкраінская вайна}} [[Катэгорыя:Беларускія часці на баку Украіны]] [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Украіны]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе]] fa8pw9oxtddqz3vcmzsa319pnshtkfw 5219556 5219551 2026-10-16T08:24:31Z 5219556 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |знакі_адрознення={{Сцяг|Беларусь|БНР}} {{Сцяг|Украіна}} |краіна={{UKR}} |назва=Беларускі добраахвотніцкі корпус |арыгінал={{lang-uk|Білоруський добровольчий корпус}} |войны=[[Расійска-ўкраінская вайна]] |сайт=[https://t.me/BDK022 Telegram] |падпарадкаванне=[[Узброеныя Сілы Украіны]] |выява=Belarusian volunteer corps logo.png |подпіс=Нашыўка |памер=~300 чалавек{{крыніца?}} |колеры=Белы, чырвоны |дэвізы= * Беларусь перад усім! * Шляхце гонар – рабам жах! * Жыве Беларусь! |уключае_у_сябе= *- група цяжкага ўзбраення БДК **- разлік «Ісландыя» * - Тэрор * - група цяжкага ўзбраення «Тэрор» ** - стралковая група ГЦУ «Тэрор» ** - мінамётная група ГЦУ «Тэрор» ** - БПЛА група ГЦУ «Тэрор» * - падразделенне «Малады Фронт» |бітвы= * Контрнаступленне на Херсонскім кірунку, штурм вышыні «МакДональдс»; * Абарона дарогі жыцця пад Бахмутам; * Рэйд па пазіцыях праціўніка на левым беразе Дняпра; * Штурм тэрыкона на Горлаўскім кірунку; * Баі за Ваўчанск; * Баі за Круглякоўку Купянскага раёна; * Штурм Ваўчанскага агрэгатнага заводу; * Баі за Пакроўск; * Баі за Кіндрашоўку Купянскага раёна; * Аперацыя «Вівальдзі» |цяперашні_камандзір=Радзівон «Гена» Батулін |у складзе= * спецпадраздзяленне Цімура ГУР МА * 3-ці армейскі корпус УСУ * 413-ы спецполк СБС «Рэйд» }} '''Беларускі добраахвотніцкі корпус''', '''БДК''' ({{lang-uk|Білоруський добровольчий корпус}}) — аб’яднанне беларускіх добраахвотнікаў, якія змагаюцца з [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскай агрэсіяй]] у шэрагах [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]]. Як усе замежныя добраахвотніцкія фарміраванні, БДК падпарадкаваны [[Галоўнае ўпраўленне разведкі Міністэрства абароны Украіны|Галоўнаму ўпраўленню разведкі]] Міністэрства абароны Украіны. Пра стварэнне Беларускага добраахвотніцкага корпуса на базе батальёну «Тэрор» заявілі 25 снежня 2022 года добраахвотнікі Ігар Янкоў (пазыўны «Янкі»), Андрэй Трацэўскі (пазыўны «Бессмяротны») і Радзіён Батулін («Гена»)<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/va-ukraine-zyavilasya-novae-farmavanne-belaruski-dobraakhvotnicki-korpus|title=Ва Украіне з'явілася новае фармаванне — "Беларускі Добраахвотніцкі Корпус" {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=web.archive.org|date=2023-01-01|access-date=2024-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230101062830/https://euroradio.fm/va-ukraine-zyavilasya-novae-farmavanne-belaruski-dobraakhvotnicki-korpus|archivedate=1 студзеня 2023|url-status=}}</ref>. Раней, у 2022 годзе яны былі ў складзе [[Полк Каліноўскага|палка імя Кастуся Каліноўскага]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/igor-janki-andrej-bessmertnyj-i-rodion-gena-sozdali-belaruski-dobraahvotnicki-korpus|title=Игорь "Янки", Андрей «Бессмертный» и Родион "Гена" создали "Беларускі Добраахвотніцкі Корпус"|last=reform.news|website=REFORM.news|date=2022-12-25|access-date=2024-04-21}}</ref>. Вядома, што БДК браў удзел у рэйдах на левым беразе Дняпра<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/25-01-2023-belarusy-uzyali-udzel-u-nachnym-rejdze-zsu-kalya-novaj-kahouki-yosts-straty|title=Беларусы ўзялі ўдзел у начным рэйдзе ЗСУ каля Новай Кахоўкі. Ёсць страты|website=belsat.eu|access-date=2024-04-21}}</ref><ref>https://belsat.eu/ru/news/27-01-2023-boets-igor-yanki-rasskazal-o-poslednem-rejde-bdk-i-sostoyanii-zdorovya-ranenogo-rodiona-batulina</ref>. У снежні 2023 года ўлады Беларусі абвясцілі БДК «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/332177|title=«Беларускі добраахвотніцкі корпус» прызналі «экстрэмісцкім фармаваннем»|date=2023-12-14|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Паводле ананімных заяў некаторых салдат, корпус налічвае крыху меней за 300 чалавек, сярод якіх, акрамя беларусаў, таксама ўкраінцы, літоўцы, чэхі ды славакі{{Няма АК}}. == Страты == {{гл. таксама|Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну}} 10 кастрычніка 2022 года ў баі загінуў добраахвотнік, гарадзенец, з пазыўным «Юнгер». У студзені 2023 года Беларускі добраахвотніцкі корпус паведаміў пра гібель добраахвотніка Руслана Абломава<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/va-ukraine-zaginuu-dobraakhvotnik-ruslan-ablomau|title=Ва Украіне загінуў добраахвотнік Руслан Абломаў {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2023-01-26|access-date=2024-04-21}}</ref>. 30 лістапада 2024 года на Купянскім кірунку загінуў добраахвотнік з пазыўным «Газ». 16 красавіка 2025 года загінуў добраахвотнік Аляксей Аўдзей «Рыжы» падчас выканання баявой задачы на Купянскім кірунку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/368175|title=На купянскім кірунку загінуў беларускі добраахвотнік Аляксей «Рыжы» Аўдзей {{!}} nashaniva.com|website=nashaniva.com|date=2025-05-18|access-date=2025-05-18}}</ref>. == Гл. таксама == * [[1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь»]] * [[Полк Каліноўскага|Полк імя Кастуся Каліноўскага]] * [[Рускі добраахвотніцкі корпус]] * [[Легіён «Свабода Расіі»]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Беларусь і расійска-ўкраінская вайна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларускія часці на баку Украіны]] [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Украіны]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе]] 86d1bvr8cmcsv4j01a3kbdecmcq215k 0 737059 5219467 5194717 2026-10-16T05:47:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219467 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Стары́нкаўскі чыгуналіце́йны заво́д'''{{sfn|БелЭн|2002}}, '''Старынкаўскі Уладзімірскі чыгуналіцейны завод'''{{sfn|БелЭн|2002}} — колішняе прамысловае прадпрыемства ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], якое дзейнічала з канца XVIII стагоддзя да 1872 года{{sfn|БелЭн|2002}} ў вёсцы [[Старынка (Слаўгарадскі раён)|Старынка]] [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскага павета]] ([[Слаўгарадскі раён]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адселенай пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]). На свой час гэта было самае буйное металургічнае прадпрыемства на беларускіх землях. == Гісторыя == Заснаваны як медзеплавільня ў канцы XVIII стагоддзя. У 1828 годзе адстаўны паручык [[Аляксандр Іванавіч Бенкендорф]] набыў землі ў [[Быхаўскі павет|Быхаўскім]] і [[Чэрыкаўскі павет|Чэрыкаўскім]] паветах [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У тым ліку яму дастаўся і меднажалезаробчы завод у в. Старынка, які працаваў на бедных [[Балотная руда|балотных рудах]]<ref name="Машэка">[https://masheka.by/history_mogilev/mogilev_old_photo/1639-mogilev-foto-iz-proshlogosnyato-v-xix-veke.html Могилев: фото из прошлого. Снято в XIX веке] {{ref-ru}}</ref>. Завод належаў Аляксандру фон Бенкедорфу, які прыклаў шмат намаганняў для яго расшырэння<ref name="ВМуз">[https://slavgorod-museum.com/history.files/starinka_savod.html Старинка — важный промышленный центр Могилёвской губернии // Виртуальный музей «Наследие»] {{ref-ru}}</ref>. Кіраваў Старынкаўскім заводам яго брат Уладзімір фон Бенкендорф<ref name="ВМуз" />. У 1835 годзе была пабудавана [[доменная печ]], на якой выплаўлялі [[чыгун]] з мясцовай [[Балотная руда|балотнай руды]] [[Жалезныя руды|жалезнай руды]]. У 1839 годзе завод быў расшыраны. Ён выпускаў медныя абшыўкі і [[Порах|парахавыя]] скрынкі для [[Чарнаморскі флот Расійскай імперыі|Чарнаморскага флоту]], карабельныя [[Болт|балты]]. Самыя значныя замовы на заводзе пачаліся з 1847 года, калі на ім вырабляліся паркавыя павозкі, абозы, восі і колы для [[Гармата|гармат]], {{нп3|Лафет|лафеты|ru|Лафет}}, {{нп3|Крапасная платформа|крапасныя платформы|ru|Крепостная артиллерия}}<ref name="Машэка"/>. У 1852 годзе прадпрыемству быў замоўлены увесь механізм {{нп3|Шосткінскі казённы завод «Зорка»|Шосценскага парахавога завода|ru|Шосткинський казенний завод «Зірка»}} з {{нп3|Бегуны (тэхніка)|бегунамі|uk|Бігуни}}, [[махавік]]амі і іншым, пасля капсюльнаробныя станкі. У 1859 годзе Марское Артылерыйскае ведамства замовіла заводу {{нп3|Якарны ланцуг|карабельныя ланцугі|ru|Якорная цепь}}, драцяныя канаты, снарады для наразных гармат і, нарэшце — паравыя машыны высокага ціску для {{нп3|Бранскі арсенал|Бранскага арсенала|ru|Брянский арсенал}} і нават {{нп3|Лакамабиль (перасоўны паравы рухавік)|лакамабілі|ru|Локомобиль (передвижной паровой двигатель)}}<ref name="Машэка"/>. У перыяд 1858—1862 гадоў Старынкаўскі завод быў адным з буйнейшых металургічных прадпрыемстваў на еўрапейскай частцы Расійскай імперыі{{sfn|БелЭн|2002}}. У 1863 годзе на Старынкаўскім чыгуналіцейным заводзе працавала каля 900 рабочых. З развіццём металургіі ў [[Данбас]]е завод у Старынцы стаў неканкурэнтаздольным<ref name="Машэка"/> і пасля смерці ўладальніка пачаў згортваць сваю дзейнасць<ref name="Вмуз1">[https://slavgorod-museum.com/Starinka.html Старинка // Виртуальный музей «Наследие»] {{ref-ru}}</ref>. У 1867 годзе на заводзе працавала толькі 24 рабочых<ref name="ВМуз" /><ref name="Вмуз1" />. Сваю дзейнасць завод спыніў у 1872 годзе. == Апісанне == На заводзе было занята ад 730 да 1000 чалавек. Там працавалі [[доменная печ]], дзве печы шахтнага тыпу, пяць [[Вадзяное кола|вадзяных колаў]], 2 [[Парасілавая ўстаноўка|паравыя машыны]], 50 кавальскіх [[Горан|горнаў]], 40 металаапрацоўчых станкоў. Гадавы даход перавышаў 100 тысяч рублёў. Транспарціроўка сыравіны, матэрыялаў і прадукцыі ўнутры завода ажыццяўлялася па рэйкавых шляхах на коннай цязе<ref name="Машэка"/>. Прадукцыя ([[чугун]], [[сталь]], [[медзь]]) ішла на {{нп3|Арсенал (завод, Кіеў)|Кіеўскі арсенал|uk|Арсенал (завод)}}, базы і порты [[Чарнаморскі флот Расійскай імперыі|Чарнаморскага флоту]]<ref>{{артыкул|аўтар=Хомяков Владимир Георгиевич, Шарухо Игорь Николаевич, Погоцкий Михаил Андреевич|загаловак=Формирование промышленной структуры Могилёвской области|выданне=Вестник Приамурского государственного университета им. Шолом-Алейхема|год=2016|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/formirovanie-promyshlennoy-struktury-mogilyovskoy-oblasti|нумар=3 (24)}}</ref>. == Чыгунка == Да завода была пракладзена адна з першых<ref>[https://www.sb.by/articles/belorusskoy-zheleznoy-doroge-150-let.html Белорусской железной дороге 150 лет] {{ref-ru}}</ref> у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] [[Вузкакалейная чыгунка|вузкакалейных чыгунак]], але важна адзначыць, што яна не з’яўлялася дарогай агульнага карыстання, а праходзіла толькі па тэрыторыі прадпрыемства. Дарога дзейнічала ў 1840-1860-х гадах<ref>[https://www.sb.by/articles/relsy-iz-proshlogo.html Рельсы из прошлого] {{ref-ru}}</ref>. Гэта былі чыгуначныя пуці з коннай цягай агульнай працягласцю каля шасці вёрст (прыкладна 6,4 км). Яны злучалі розныя завадскія цэхі паміж сабой і з прыстанню на рацэ [[Сож]]<ref>[https://transport-gazeta.by/v-proektax-znachilsya/#content В ПРОЕКТАХ ЗНАЧИЛСЯ…] {{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стары́накаўскі чыгуналіце́йны заво́д||165}} == Спасылкі == {{commonscat}} * [https://slavgorod-museum.com/history.files/starinka_savod.html Старинка — важный промышленный центр Могилёвской губернии // Виртуальный музей «Наследие»] {{ref-ru}} * [https://slavgorod-museum.com/Starinka.html Старинка // Виртуальный музей «Наследие»] {{ref-ru}} * ''Лазоўская Т.'' [https://zviazda.by/be/news/20210816/1629116638-nyazvedanaya-zagadkavaya-tayamnichaya-vuzkakaleyka Нязведаная, загадкавая, таямнічая… вузкакалейка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230410022608/https://zviazda.by/be/news/20210816/1629116638-nyazvedanaya-zagadkavaya-tayamnichaya-vuzkakaleyka |date=10 красавіка 2023 }} // [[Выдавецкі дом «Звязда»]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Металургічныя прадпрыемствы Беларусі]] [[Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Чэрыкаўскі павет]] [[Катэгорыя:Гісторыя Слаўгарадскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1872 годзе]] [[Катэгорыя:Чыгункі]] mym5lvtxvvik4phg3tnhl6mq7ccr253 0 748019 5219573 4731308 2026-10-16T10:05:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219573 wikitext text/x-wiki [[Файл:Copolymers.svg|thumb|Схематычны выгляд розных супалімераў.<br />1 — палімер;<br />2 — чаргавальны супалімер;<br />3 — статыстычны супалімер:<br />4 -блок-супалімер;<br />5 — прышчэплены супалімер]] '''Суполімерыза́цыя'''{{sfn|БелЭн|2002}} — ланцуговы працэс сумеснай [[Полімерызацыя|полімерызацыі]] двух і больш розных [[манамер]]аў, які вядзе да ўтварэння [[Палімеры|высокамалекулярных злучэнняў]] ([[Супалімеры|супалімераў]]), змяшчаючых у [[макрамалекула]]х звёны зыходных манамераў. Таксама прамысловы метад вытворчасці многіх відаў супалімераў{{sfn|БелЭн|2002}}. Рэакцыйная здольнасць манамераў у працэсе суполімерызацыі вызначаецца іх прасторавай будовай, палярнасцю і спалучэннем падвойных сувязей. Пры гэтым звёны ў ланцугах размяркоўваюцца, як правіла, статыстычна (за выключэннем чаргавальнай ці альтэрнатыўнай суполімерызацыі{{sfn|БелЭн|2002}}). Склад супалімера звычайна (акрамя азеатропнай суполімерызацыі) ад складу зыходнай манамернай сумесі, які ў ходзе працэса суполімерызацыі мяняецца: колькасць больш актыўнага манамера памяншаецца, менш актыўнага — павялічваецца. Пры суполімерызацыі да глыбокай ступені ператварэння манамераў рознай актыўнасці выніковы супалімер мае ланцугі рознага складу. Размяшчэнне звёнаў манамераў ў ланцугу супалімера дазваляе змяняць яго ўласцівасці. Суполімерызацыя выкарыстоўваецца для атрымання палімераў з рознымі ўласцівасцямі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Суполімерыза́цыя||273}} * Мала гірнича енциклопедія : у 3 т. / за ред. В. С. Білецького. — Д.: Донбас, 2004. — Т. 1 : А — К. — 640 с. — ISBN 966-7804-14-3.{{ref-uk}} * ''Дерябина Г. И.'' [https://orgchem.ru/cpm_2013.pdf Сополимеризация : учебное пособие] / Г. И. Дерябина. — Самара: Изд-во «Самарский университет», 2013. — 48 с. — ISBN 978-5-86465-593-1.{{ref-ru}} * {{крыніцы/ХЭ|Сополимерыизация}} * {{ВСЭ3|Сополимерыизация}} * {{кніга|аўтар=Фёдоров Г. Е.|частка=[https://бмэ.орг/index.php/СОПОЛИМЕРИЗАЦИЯ Сополимеризация]|загаловак=Большая медицинская энциклопедия : [в 30 т. ]|адказны=гл. ред. акад. Б. В. Петровский; [Акад. мед. наук СССР]|выданне=3-е изд|месца=М.|выдавецтва=Советская энциклопедия|год=1984|том=Т. 23: Сахароза — Сосудистый тонус|старонкі=|старонак=544|тыраж=150 800|мова=ru|ref=Большая медицинская энциклопедия}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20250119080321/http://chemo.univer.kharkov.ua/department/for%20students/vms_2017/lect14_copolymerization.pdf Сополимеризация]{{ref-ru}} // [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна]]. Кафедра хімічнага матэрыялазнаўства * [https://megabook.ru/article/Сополимеризация Сополимеризация // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru]{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Хімія палімераў]] bahe2h8jog70lf09fero08jq5ax0gzd 0 748419 5219195 5089486 2026-10-15T13:37:07Z Ueschar 151377 шаблон 5219195 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча}} '''Візна'''<ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 96.</ref> ({{lang-pl|Wizna}}) — вёска ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Ламжынскі павет|Ламжынскага павета]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Візна (гміна)|гміны Візна]]. Знаходзіцца на беразе [[Нараў|Нарава]] прыкладна за 21 км на ўсход ад горада [[Ломжа]]. == Славутасці == * Познегатычны касцёл Святога Яна Хрысціцеля (каля 1525 г.) == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Аляксандр Мікалаевіч Сурмач]], беларускі мастак == Крыніцы == {{крыніцы}}{{Адміністрацыйны падзел Польшчы}}{{Бібліяінфармацыя}} 8q9fqa49zmid1oeh4oi6cu9xvp4dxiw 0 748757 5219197 4586001 2026-10-15T13:45:15Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Аўтары падручнікаў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5219197 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лісаў}} {{навуковец}} '''Мікалай Дзмітрыевіч Лісаў''' ({{ВД-прэамбула}}) — беларускі [[біёлаг]]. [[Кандыдат біялагічных навук]] (1982), [[дацэнт]]. [[Член-карэспандэнт]] [[Міжнародная акадэмія экалогіі|Міжнароднай акадэміі экалогіі]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.aversev.by/avtory/lisov-nd/|title=Лисов Н. Д. – авторы издательства Аверсэв|website=www.aversev.by|access-date=2023-09-19}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 22 мая 1952 года ў в. [[Вуглы (Шклоўскі раён)|Вуглы]] [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]<ref name=":0" />. Скончыў у 1978 годзе [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага]], у 1981 годзе аспірантуру ў [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім дзяржаўным універсітэце імя М. В. Ламаносава]] (лабараторыя біялогіі развіцця раслін пры кафедры вышэйшых раслін біялагічнага факультэта). У сакавіку 1982 года ў МДУ імя М. В. Ламаносава абараніў кандыдацкую дысертацыю<ref name=":0" />. З 1982 года працуе ў [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка]]. На працягу 18 гадоў працаваў загадчыкам кафедры агульнай біялогіі, загадчыкам кафедры батанікі і асноў сельскай гаспадаркі. Цяпер працуе дацэнтам кафедры агульнай біялогіі і батанікі<ref name=":0" />. == Навуковая дзейнасць == Галіна навуковых інтарэсаў: марфалогія і [[фізіялогія]] [[Расліны|раслін]]; канструяванне зместу біялагічнай адукацыі ў школе і ў вышэйшых навучальных установах; біялогія развіцця раслін; экалагічная [[цыталогія]]. Лісавым апублікавана больш за 400 работ, з іх 24 кнігі. Сярод кніг — два падручнікі для сярэдняй школы («Биология. 6 класс», 2015; «Биология. 10 класс», 2014); навучальныя дапаможнікі для студэнтаў ВНУ, навучэнцаў сярэдняй школы і абітурыентаў; метадычныя дапаможнікі для настаўнікаў<ref name=":0" />. З’яўляецца кіраўніком калектыву па распрацоўцы канцэпцыі, праграм і навучальных дапаможнікаў па біялогіі для ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі. Удзельнічаў у распрацоўцы адукацыйных стандартаў, навучальных планаў і праграм для біялагічных спецыяльнасцей педагагічных ВНУ<ref name=":0" />. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лісаў Мікалай Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Біёлагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Аўтары падручнікаў]] jy4twog11om513u01ftesdt8izrqcu1 0 748774 5219612 5183000 2026-10-16T10:36:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219612 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Сутыкненні ў Нагорным Карабаху |частка = [[Карабахскі канфлікт]] |выява = |загаловак = |дата = з [[19 верасня|19]] па [[20 верасня]] [[2023]] |месца = Нагорны Карабах |вынік = пагадненне аб спыненні агню на ўмовах Азербайджана |статус = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Азербайджан}} |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Арменія}}<br>{{Сцяг|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}} [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорны Карабах]] |камандзір1 = {{Сцяг|Азербайджан}} [[Ільхам Аліеў]] |камандзір2 = {{Сцяг|Арменія}} [[Нікол Пашынян]]<br/>{{Сцяг|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}} [[Самвел Сяргеевіч Шахрамян|Самвел Шахрамян]] |сілы1 = |сілы2 = |страты1 = |страты2 = |агульныя страты = }} '''Сутыкненні ў Карабаху 2023 года''' (азербайджанскі бок выкарыстоўвае назвы «'''ваенная аперацыя'''» і «'''антытэрарыстычная аперацыя'''») — канфлікт паміж узброенымі сіламі [[Азербайджан]]а з аднаго боку і ўзброенымі фарміраваннямі непрызнанай [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі (НКР)]] і [[Арменія|Арменіі]] з другога, які пачаўся [[19 верасня]] [[2023]] года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://eadaily.com/ru/news/2023/09/19/tretya-karabahskaya-po-planu-zapada-armiya-armenii-ne-vmeshaetsya-reakciya-pablikov|title=«Третья Карабахская» по плану Запада: Армия Армении не вмешается? — реакция пабликов|website=EurAsia Daily|access-date=19.09.2023}}</ref>. Сутыкненні завяршыліся спыненнем баявых дзеянняў на ўмовах Азербайджана 20 верасня. == Напярэдадні == Пасля [[Другая Карабахская вайна|Другой Карабахскай вайны]], падчас якой азербайджанцы захапілі некалькі раёнаў, у Нагорны Карабах накіраваны расійскія міратворцы. Ім было даручана прадухіліць аднаўленне канфлікту<ref name=":3">{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2023/09/19/asia/armenia-azerbaijan-nagorno-karabakh-bombardment-intl/index.html|title=Azerbaijan launches operation against Armenian forces in Nagorno-Karabakh|lang=en|author=Tim Lister, Gianluca Mezzofiore, Christian Edwards, Anna Chernova and Nick Paton Walsh|website=CNN|date=2023-09-20}}</ref>. Баявым дзеянням папярэднічала блакада НКР з боку Азербайджана, якая вялася ўжо на працягу дзевяці месяцаў<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-66851975 Azerbaijan launches operation against Nagorno-Karabakh and demands surrender]</ref>. З 11 па 20 верасня на тэрыторыі Арменіі праходзілі сумесныя з [[ЗША]] ваенныя вучэнні міратворцаў «Eagle Partner 2023»<ref>{{Cite web|url=https://bnn.network/breaking-news/war/armenia-to-host-joint-u-s-armenian-military-exercise-eagle-partner-2023/|title=Armenia to Host Joint U.S.-Armenian Military Exercise Eagle Partner 2023|lang=en|author=Momen Zellmi|website=BNN|date=2023-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929050143/https://bnn.network/breaking-news/war/armenia-to-host-joint-u-s-armenian-military-exercise-eagle-partner-2023/|archive-date=29 верасня 2023|access-date=20 верасня 2023|url-status=dead}}</ref>. == Ход падзей == Раніцай 19 верасня 2023 года Міністэрства абароны Азербайджана афіцыйна паведаміла, што «''ў мэтах спынення шырокамаштабных правакацый у карабахскім эканамічным раёне, раззбраення і вываду фарміраванняў УС Арменіі з нашых тэрыторый, нейтралізацыі іх ваеннай інфраструктуры, забеспячэння бяспекі мірнага насельніцтва, якое вярнулася на вызваленыя ад акупацыі тэрыторыі, грамадзянскіх служачых, задзейнічаных у будаўніча-аднаўленчых работах і нашых вайскоўцаў, а таксама аднаўлення канстытуцыйнага ладу Азербайджанскай Рэспублікі, у рэгіёне пачаты антытэрарыстычныя мерапрыемствы лакальнага характару''». Па армянскіх пазіцыях была прыменена высокадакладная зброя<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://eadaily.com/ru/news/2023/09/19/azerbaydzhan-nachal-voennuyu-operaciyu-v-nagornom-karabahe|title=Азербайджан начал военную операцию в Нагорном Карабахе|website=EurAsia Daily|access-date=19.09.2023}}</ref>. Былы дзяржміністр, які знаходзіўся ў Нагорным Карабаху, [[Рубен Варданян]] паведаміў аб масіраваным артылерыйскім абстрэле з боку УС Азербайджана<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/world/921472|title=Рубен Варданян сообщил о массированном обстреле Нагорного Карабаха|website=[[Интерфакс]]|access-date=19.09.2023}}</ref>. 20 верасня начальнік прэс-службы Мінабароны Азербайджана Анар Эйвазаў паведаміў, што раніцай азербайджанцы знішчылі вайсковую часць праціўніка ў сяле Танашен на поўначы Нагорнага Карабаха і ў якасці трафеяў захапілі шэсць ваенных аўтамабіляў «Урал» з боекамплектамі да мінамётаў і чатыры мінамёты<ref>{{cite web|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/392650|title=Азербайджан отчитался об уничтожении воинской части в Карабахе|publisher=Кавказский узел|date=2023-09-20|access-date=2023-09-20}}</ref>. Інфармацыйны цэнтр НКР заявіў, што яе ўлады прынялі прапанову расійскіх міратворцаў аб спыненні агню з 13:00 20 верасня 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/9/20/azerbaijan-armenia-live-military-offensive-continues-in-nagorno-karabakh|title=Armenia, Azerbaijan reach ceasefire on Nagorno-Karabakh conflict: Reports|lang=en|first=Virginia|last=Pietromarchi|website=www.aljazeera.com|access-date=2023-09-20}}</ref>. У заяве таксама паведамляецца аб поўным раззбраенні арміі Карабаха і вывадзе цяжкай тэхнікі з тэрыторыі непрызнанай рэспублікі і аб тым, што 21 верасня на сустрэчы ў горадзе [[Еўлах]] будуць абмяркоўвацца пытанні Баку ''«аб рэінтэграцыі, забеспячэнні правоў і бяспекі армян Нагорнага Карабаха, а таксама пытанні забеспячэння жыццядзейнасці насельніцтва Нагорнага Карабаха ў рамках Канстытуцыі Азербайджана»''<ref>[https://ru.euronews.com/2023/09/20/lidery-nepriznannoj-nagorno-karabahskoj-respubliki-obuyavili-o-slozhenii-oruzhiya Лидеры непризнанной Нагорно-Карабахской республики объявили о сложении оружия]</ref><ref name="dw">[https://www.dw.com/ru/v-nagornom-karabahe-zaavili-o-prekrasenii-ogna/a-66871990 В Нагорном Карабахе заявили о прекращении огня]</ref>. Згодна з навіннай стужкай Рускай службы BBC, Міністэрства абароны Азербайджана пацвердзіла гатоўнасць прыпыніць баі, калі НКР здасць усё ўзбраенне і цяжкую тэхніку, вайскоўцы складуць зброю і сыдуць з баявых пазіцый. У НКР, у сваю чаргу, пагадзіліся на гэтыя ўмовы<ref>[https://www.bbc.com/russian/live/news-66854330?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=650ab7ce02d73c280f4a6c1b%26%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D1%82%20%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%8F%20%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D1%8F%262023-09-20T09%3A13%3A50.560Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:9444528c-46ce-44ce-b6b9-99de3de184ed&pinned_post_asset_id=650ab7ce02d73c280f4a6c1b&pinned_post_type=share Азербайджан подтверждает условия прекращения огня]</ref>. == Наступствы == Новы віток супрацьстаяння стварыў небяспеку для армянскага насельніцтва Нагорнага Карабаха. Раніцай 25 верасня Арцахскі інфармацыйны штаб паведаміў, што ўсе грамадзяне, якія жадаюць пераехаць у Арменію, могуць пакінуць рэгіён<ref>{{Cite web|lang=hy|url=https://news.am/arm/news/783069.html|title=Արցախից ՀՀ տեղափոխվել ցանկացող բոլոր քաղաքացիները կունենան այդ հնարավորությունը. Արցախի շտաբ|website=news.am|date=2023-09-26|access-date=2023-09-25}}</ref>. У выніку адбыўся [[Выхад армян з Нагорнага Карабаха|выхад армянскага насельніцтва]]. 28 верасня прэзідэнт Арцаха [[Самвел Сяргеевіч Шахрамян|Самвел Шахрамян]] падпісаў указ аб спыненні існавання Нагорна-Карабахскай Рэспублікі і роспуску ўсіх яе дзяржаўных устаноў і арганізацый з 1 студзеня 2024 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c3gx9g5nnewo|title=Власти непризнанного Карабаха объявили о скором прекращении существования республики|website=BBC News Русская служба|date=2023-09-28|access-date=2023-09-28}}</ref>. == Ахвяры == [[Омбудсман]] НКР Гегам Сцепанян паведаміў, што ў першы дзень баявых дзеянняў з боку азербайджан пацярпела 11 мірных жыхароў і 2 загінулі, сярод іх 1 дзіця<ref name="rbc-loss">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/19/09/2023/650994919a79476fe77c21ba|title=Омбудсмен Нагорного Карабаха сообщил о двух погибших мирных жителях|website=РБК|access-date=19.09.2023}}</ref>. 20 верасня ён жа паведаміў аб павелічэнні ахвяр і параненых сярод мірнага насельніцтва. На пачатак дня колькасць параненых вырасла да 35, колькасць загінулых дасягнула 7 чалавек, сярод іх двое дзяцей<ref name=kuzel-loss>{{cite web|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/392643|title=Возросло число погибших мирных жителей в Нагорном Карабахе|publisher=Кавказский узел|date=2023-09-20|access-date=2023-09-20}}</ref>. Усяго з боку непрызнанай дзяржавы і Арменіі налічвалася 200 загінулых (у т. л. 10 мірных грамадзян) і больш за 400 параненых (у т. л. 40 цывільных асоб)<ref name="kuzel-loss2">[https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/392678 Омбудсмен заявил о 200 погибших в Нагорном Карабахе]</ref>. Загінулі некалькі расійскіх ваеннаслужачых з міратворчага кантынгента. == Рэакцыя == [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС Расіі]] ў асобе афіцыйнага прадстаўніка Марыі Захаравай заявіла, што Масква глыбока ўстрывожана рэзкай эскалацыяй сітуацыі ў Карабаху, і заклікае бакі спыніць ваенныя дзеянні і вярнуцца да дыпламатычнага ўрэгулявання<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.ru/vlast/mid-rossii-otreagiroval-na-situaciyu-v-karabahe/|title=МИД: Россия глубоко встревожена резкой эскалацией ситуации в Карабахе|website=News.ru|access-date=19.09.2023}}</ref>. Паводле Крамля, Баку паведаміў пра запланаванае наступленне за некалькі хвілін да яго пачатку<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20230919/karabakh-1897252424.html|title=Захарова: Баку сообщил Москве об "операции" за несколько минут до ее начала|website=ria.ru|access-date=19.09.2023}}</ref>. [[Старшыня Еўрапейскага савета]] [[Шарль Мішэль]] заявіў: «''ваенныя дзеянні Азербайджана павінны быць неадкладна спыненыя, каб забяспечыць сапраўдны дыялог паміж Баку і карабахскімі армянамі''». Вярхоўны прадстаўнік Саюза па замежных справах і палітыцы бяспекі [[Жазэп Барэль]] заявіў, што ЕС асуджае ваенную эскалацыю ўздоўж лініі судакранання і ў іншых месцах Карабаха і заклікаў Азербайджан неадкладна спыніць ваенныя дзеянні<ref>[https://www.eeas.europa.eu/eeas/azerbaijan-statement-high-representative-military-escalation_en Azerbaijan: Statement by the High Representative on the military escalation]</ref> У [[Міністр замежных спраў Францыі|МЗС Францыі]] рашуча асудзілі пачатак баявых дзеянняў з боку УС Азербайджана, заявіўшы, што ніводная падстава не можа апраўдаць ваенную аперацыю ў Нагорным Карабаху. Таксама было заяўлена, што Парыж заклікае да тэрміновага сходу [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]]<ref>[https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/armenie/evenements/article/operation-militaire-azerbaidjanaise-au-haut-karabagh-19-09-23 Opération militaire azerbaïdjanaise au Haut-Karabagh (19 septembre 2023)]</ref> == Крыніцы == {{Reflist}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2023 года]] [[Катэгорыя:Карабахскі канфлікт]] [[Катэгорыя:Верасень 2023 года]] mown3ptnu2xzbsf3xvtrcwqmz78tad6 0 751615 5219357 5217029 2026-10-15T20:56:20Z Змітрок Бядуля 175208 Дапаўненне: раздзел «Творчасць», «Памяць», біяграфія (Дэрпт, падарожжа, арышт 1847, пахаванне), поўны спіс твораў, новыя крыніцы (Łopuszański 1977, Kalembka 1992, Polona, Свабода, Новы Час, Скарбы Нясвіжа) 5219357 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Незабытоўскі}} {{пісьменнік}} '''Аляксандр Крыштаф Ян Незабытоўскі''' ({{lang-pl|Aleksander Krzysztof Jan Niezabytowski}}{{Заўвага|У «Польскім біяграфічным слоўніку» — ''Krzysztof Jan Aleksander Niezabytowski''<ref name="psb"/>.}}; {{ВДП}}) — [[пісьменнік]], [[публіцыст]], [[філосаф]], [[гісторык]]. == Біяграфія == Паходзіў са шляхецкага роду [[Незабытоўскія|Незабытоўскіх]] герба «[[Любіч (герб)|Любіч]]». Сын [[Крыштаф Незабытоўскі|Крыштафа Незабытоўскага]] і Канстанцыі з [[Райскія|Райскіх]]<ref name="sejm">{{sejm-wielki.pl|psb.19988.1}}</ref>. Меў брата Канстанціна, сынам якога быў [[Караль Канстанцінавіч Незабытоўскі|Караль Незабытоўскі]], міністр сельскай гаспадаркі Польшчы<ref name="sejm" />. Сям’я была кальвінісцкай<ref name="kalembka" />. Нарадзіўся 2 кастрычніка 1819 года ў в. [[Смалічы (Нясвіжскі раён)|Смалічы]] [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] (паводле іншых звестак 15 верасня 1818 года ў в. [[Зубкава]] Навагрудскага раёна) у сям’і прэзідэнта [[Мінскі губернскі межавы суд|Мінскага губернскага межавога суда]] [[Крыштаф Незабытоўскі|Хрыстафора Незабытоўскага]]<ref name="МіАБ" /><ref name="egb5" />. Пры хросце ў [[Цімкавічы|цімкавіцкім]] касцёле запісаны як Хрыстафор Іван Аляксандр<ref name="skarby" />. Вучыўся ў прыватных пансіёнах у [[Варшава|Варшаве]] (у 1827—1835 гадах — у французскім пансіёне Шапэна<ref name="skarby" />), у 1835—1838 гадах{{Заўвага|Паводле С. Калембкі — у 1836—1838 гадах<ref name="kalembka"/>.}} на [[матэматычны факультэт Дэрпцкага ўніверсітэта|матэматычным факульт]]эце [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкага ўніверсітэта]]. Там быў звязаны з моладзевымі гурткамі, што ўзніклі пад уплывам змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]]<ref name="kalembka" />. У 1839—1842 гадах служыў у канцылярыі [[Ігуменскі павятовы маршалак|Ігуменскага маршалка]]. У 1844—1847 гадах знаходзіўся за мяжой: выехаўшы 5 жніўня 1844 года, наведаў Вену, [[Італія|Італію]], [[Францыя|Францыю]], [[Іспанія|Іспанію]], [[Партугалія|Партугалію]], Лондан, Грэцыю, Александрыю і Каір<ref name="skarby" />. Гэта падарожжа ім было зроблена дзеля лячэння, знаёмства са славутымі мясцінамі [[Міжземнамор’е|Міжземнамор’я]] і авалодання замежнымі мовамі. Але перш за ўсё ён меў намер надрукаваць за мяжой свае рукапісы (нелегальна правёз ix праз мяжу), каб давесці свету свае погляды на жыццё, на актуальныя грамадска-палітычныя і эканамічныя праблемы, выступіць у абарону дэмакратыі і нацыянальна-вызваленчай барацьбы прыгнечаных народаў [[Царская Расія|царскай Расіі]]<ref name="МіАБ" />. За мяжой звязаўся з Польскім дэмакратычным таварыствам<ref name="kalembka" />; на Захадзе знаходзіўся легальна, з расійскім пашпартам<ref name="lop1977" />. У ліпені 1847 года на мяжы Аўстрыі і Расіі каля мястэчка Радзівілава затрымалі фурманку з трыма мяхамі кантрабанды — кнігамі і рукапісамі з яго прозвішчам; справай заняўся фельдмаршал [[Іван Фёдаравіч Паскевіч|І. Ф. Паскевіч]]<ref name="svaboda2006"/><ref name="novychas2020"/>. За спробу перавезці з-за мяжы свае і чужыя нелегальныя выданні Незабытоўскі быў арыштаваны, сядзеў у пінскай, мінскай і віленскай турмах, засуджаны да пазбаўлення [[дваранства|дваранскіх]] і маёмасных правоў і 20-гадовай [[катарга|катаргі]] ў сібірскіх рудніках. Абвінавачанне ўключала восем пунктаў, сярод іх — злачынствы супраць Бога і цара<ref name="skarby"/>; асабліва злачыннымі лічыліся мемуары пра паўстанне 1831 года і раман «Мары пра каханне, славу і свабоду»<ref name="svaboda2006"/><ref name="novychas2020"/>. Хворы на сухоты, памёр да выканання прыгавору<ref name="egb5" /><ref name="МіАБ">{{крыніцы/МіАБ|Незабытоўскі Аляксандр}}</ref> 21 сакавіка 1849 года ў віленскай турме<ref name="sejm" /> — былым [[Касцёл Святога Духа і кляштар дамініканцаў (Вільня)|дамініканскім кляштары]], дзе раней трымалі Ш. Канарскага<ref name="kalembka" />. 25 сакавіка яго таемна пахавалі на турэмных шпітальных могілках<ref name="svaboda2006" />{{Заўвага|Дату смерці 21 сакавіка падае ''sejm-wielki.pl''<ref name="sejm"/>; у нарысе У. Арлова «Імёны Свабоды» названа дата таемнага пахавання — 25 сакавіка<ref name="svaboda2006"/>.}}. Улады імкнуліся, каб звесткі пра яго творы і смерць не сталі вядомыя; на матэрыялах справы з’явіўся грыф «Захоўваць вечна»<ref name="skarby" /><ref name="svaboda2006" />. == Творчасць == Незабытоўскі выдаў [[Ананімны твор|ананімна]] 2 кнігі ў [[Вільня|Вільні]] і 5 у [[Парыж]]ы (яго аўтарства ўстаноўлена толькі ў 1960). Паводле даведніка «Мысліцелі і асветнікі Беларусі», ён быў таленавітым публіцыстам і празаікам, дасціпным крытыкам і ўдумлівым філосафам і выступіў у сваіх творах як перакананы дэмакрат і заўзяты вораг дэспатызму і царскай манархіі, смелы вальнадумец і атэіст. Незабытоўскі заклікаў народ на барацьбу супраць сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту, патрабаваў скасавання паншчыны, [[атэізм|адмаўляў існаванне Бога]]. Шырокі водгалас меў крытычны нарыс Незабытоўскага на курс лекцый [[А. Міцкевіч]]а «Славянскія літаратуры», дзе ён упершыню выступіў супраць клерыкальна-месіянскіх ідэй паэта, а таксама супраць кансерватыўна-рамантычнай плыні ў тагачаснай [[Польская літаратура|польскай паэзіі]]. Незабытоўскі — аўтар кнігі [[мемуары|мемуараў]] «Мае запіскі» (Парыж, 1845), прысвечанай [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанню 1830—1831 гадоў]], у якой ён называў сябе [[ліцвін]]ам ([[беларус]]ам)<ref name="МіАБ" />. Кніга выйшла ананімна пад назвай «Pamiętniki moje. Cz. 2: Warszawa. Wyjątek (perjod rewolucyjny)» (Парыж: друкарня Bourgogne i Martinet, 1845, 226 с.) і ахоплівае падзеі [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання]] ў Варшаве ад яго пачатку да верасня 1831 года; іншыя часткі мемуараў не выйшлі<ref name="onebid" />. Пачынаў як драматург: дзве гістарычныя драмы, ''Rozamunda'' і ''Barbara'', выйшлі ананімна ў Вільні ў 1844 годзе з дазволу цэнзуры<ref name="lop1977" /><ref name="kalembka" />. Пасля выезду за мяжу выдаў у Парыжы некалькі твораў, варожых расійскаму самаўладству<ref name="kalembka" />: драмы ''Jadwiga'' і ''Katarzyna Wielka'', мемуары, брашуру пра лекцыі Міцкевіча і раман па-французску<ref name="lop1977" />. Паводле Б. Лапушанскага, ініцыятарам выдання яго твораў у Парыжы быў Вайцех Дараш<ref name="lop1977" />. Пісаў таксама публіцыстычныя і літаратурныя артыкулы; ведаў сем моў — французскую, нямецкую, італьянскую, іспанскую, партугальскую, англійскую і грэчаскую<ref name="skarby" />. Паводле К. Шышыгінай-Патоцкай, у кнігах і рукапісах ён асуджаў і [[Каўказская вайна|ваенныя дзеянні на Каўказе]]; С. Александровіч лічыў, што яго творчасць дапамагае прасачыць фарміраванне на Беларусі рэвалюцыйна-дэмакратычнай думкі<ref name="skarby" />. Раман ''Rêves d’amour, de gloire et de liberté'' («Мары пра каханне, славу і свабоду»{{Заўвага|У артыкуле У. Арлова ў «Новым Часе» (2020) — «Мроі пра каханне, славу і свабоду»<ref name="novychas2020"/>.}}) выйшаў у Парыжы ў 1846 годзе ў дзвюх частках з падзагалоўкам «fragments»<ref name="polona-reves1"/><ref name="polona-reves2"/>; гэта адзіны яго твор, выдадзены па-французску<ref name="lop1977"/>. У. Арлоў называе яго раманам-утопіяй, у якім аўтар пісаў пра справядлівы лад, што ўсталюецца ў Літве-Беларусі<ref name="svaboda2006"/><ref name="novychas2020"/>. Паводле Б. Лапушанскага, раман разам з «Pamiętniki moje» выкладае погляды аўтара на паўстанне 1830—1831 гадоў, на лад царскай Расіі і на жыццё ў вызваленай краіне пасля перамогі рэвалюцыі, а фармулёўкі ў іх вострыя, крытычныя і палемічныя<ref name="lop1977"/>. Драма ''Katarzyna Wielka'' мае падзагаловак «гістарычны абраз» (''obraz historyczny'') і эпіграф «Dla nauki współczesnych, i zgrozy potomnych!»; яна складаецца з пяці актаў (''Piotr III'', ''Arłow'', ''Zofja Daszków'', ''Marszałek Muenich'', ''Katarzyna Wielka''), сярод дзейных асоб — [[Кацярына II|Кацярына]], [[Пётр III|Пётр]], браты Арловы, Пацёмкін<ref name="polona-kat"/>. «Pamiętniki moje» — захаваны фрагмент большага твора; рукапіс астатняй часткі згубіўся ў паперах царскага следства<ref name="kalembka"/>. Тэкст ахоплівае Варшаву з 29 лістапада 1830 да 8 верасня 1831 года, падзеі паказаныя вачыма 11-гадовага вучня прыватнага пансіёна<ref name="kalembka"/>. Паводле С. Калембкі, мемуары больш перадаюць атмасферу і ўражанні, чым дакладную храналогію, а ацэнкі вядомых дзеячаў часткова склаліся пазней, да 1845 года, калі аўтар ужо быў перакананым дэмакратам<ref name="kalembka"/>. У 1991 годзе мемуары перавыдадзены ў Варшаве з прадмовай Ежы А. Юцэвіча<ref name="bn1991"/>; Калембка адзначыў, што тэкст надрукаваны паводле першага выдання з памылкамі, а каля 80 % крыптонімаў не раскрыта<ref name="kalembka"/>. Брашура ''Mickiewicz de la littérature slave'' (Парыж, 1845) — крытычны разбор лекцый Міцкевіча пра славянскія літаратуры ў [[Калеж дэ Франс]]<ref name="polona-mick"/><ref name="lop1977"/>. Паводле Б. Лапушанскага, у ёй шмат рэзкіх нападак не толькі на Міцкевіча, але і на [[Зыгмунт Красінскі|Зыгмунта Красінскага]], які выказваў абурэнне ананімным аўтарам у лістах да Дэльфіны Патоцкай<ref name="lop1977"/>. «Бібліяграфія Адама Міцкевіча» ўлічвае брашуру ў раздзелах пра лекцыі ў Калеж дэ Франс і пра Міцкевіча вачыма сучаснікаў<ref name="mickbib"/>. Творы Незабытоўскага доўга заставаліся амаль забытымі: яго няма ў бібліяграфіі Г. Корбута, а іншыя бібліяграфіі прапускаюць яго або падаюць памылковыя звесткі<ref name="kalembka"/>. Даследчыкі (К. Эстрайхер, Ю. Каленбах, С. Пігонь, С. Кавын) прыпісвалі ананімныя выданні іншым аўтарам — Каэтану Незабітоўскаму, Станіславу Мараўскаму, Уладзіславу Галэмбеўскаму, Аляксандру Пшаздзецкаму, найчасцей Вайцеху Дарашу<ref name="lop1977" />. У 1960 годзе Гелена Казерская вызначыла Незабытоўскага як аўтара брашуры пра Міцкевіча{{Заўвага|Паводле С. Калембкі, Казерская ўстанавіла таксама аўтарства «Pamiętniki moje»<ref name="kalembka"/>.}}, а аўтарства ўсіх яго друкаваных твораў дакументальна абгрунтаваў С. Александровіч у манаграфіі 1975 года<ref name="lop1977" />. Рукапісы, канфіскаваныя пры арышце і далучаныя да следчай справы, вядомыя толькі па назвах і не захаваліся<ref name="lop1977" />. == Творы == * ''Rozamunda''. Wilno, 1844 — гістарычная драма<ref name="lop1977"/><ref name="zw2018"/>. * ''Barbara''. Wilno, 1844 — гістарычная драма<ref name="lop1977"/><ref name="zw2018"/>. * ''Jadwiga''. Paryż, 1845 — гістарычная драма<ref name="lop1977"/><ref name="zw2018"/>. * ''Mickiewicz de la littérature slave''. Paryż: Bourgogne et Martinet, 1845. 49 s. — брашура<ref name="polona-mick"/>. * ''Pamiętniki moje. Cz. 2: Warszawa. Wyjątek (perjod rewolucyjny)''. Paryż: Bourgogne et Martinet, 1845. [4], 226, [7] s. — мемуары<ref name="onebid"/><ref name="polona-pam"/>. ** ''Pamiętniki moje: Warszawa (period rewolucyjny)'' / wstępem poprzedził i oprac. J. A. Jucewicz. Warszawa: PEN, 1991. 238, [2] s. ISBN 83-85254-05-6<ref name="bn1991"/>. * ''Rêves d’amour, de gloire et de liberté: fragments''. T. 1—2. Paris: Bourgogne et Martinet, 1846. 186, 235 s. — раман<ref name="polona-reves1"/><ref name="polona-reves2"/>. * ''Katarzyna Wielka'' [obraz historyczny]. Paryż: w Drukarni Bourgogne et Martinet, 1846. 212 s. — гістарычная драма<ref name="polona-kat"/>{{Заўвага|Каталог Нацыянальнай бібліятэкі Польшчы называе Незабытоўскага меркаваным аўтарам гэтай кнігі<ref name="bn-kat"/>; С. Александровіч, паводле рэцэнзіі Б. Лапушанскага, адносіць драму да яго твораў<ref name="lop1977"/>.}} == Памяць == У Смалічах пастаўлены мемарыяльны знак у гонар пісьменніка<ref name="novychas2020"/>. 205-годдзе з дня яго нараджэння (2 кастрычніка 2024 года) уключана ў Каляндар знамянальных і памятных дат па гісторыі Беларусі, дзе ён названы беларускім і польскім пісьменнікам, гісторыкам, філосафам<ref name="archives2024" />. [[Уладзімір Аляксандравіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]] прысвяціў яму апавяданне «Пакуль не згасла свечка» (1985; увайшло ў зборнік «Пяць мужчын у леснічоўцы», 1994)<ref name="arlou1985" /> і нарыс у цыкле «Імёны Свабоды» на Радыё Свабода (2006)<ref name="svaboda2006" />. Незабытоўскі ўключаны ў «Poczet twórców literatury wileńskiej» часопіса «Znad Wilii» (2018)<ref name="zw2018" />. Рэцэнзуючы манаграфію С. Александровіча (1975), Б. Лапушанскі назваў яе наватарскай і вартай перакладу на польскую мову, але палічыў занадта смелым сцвярджэнне пра сувязь ідэй Незабытоўскага з беларускім нацыянальным адраджэннем і залічэнне яго да папярэднікаў гэтага працэсу<ref name="lop1977"/>. == Заўвагі == {{Спіс заўваг}} == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="egb5">{{Крыніцы/ЭГБ|5|Незабытоўскі Аляксандр|[[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Александровіч С.]]|317—318}}</ref> <ref name="psb">Łopuszański B. Niezabytowski Krzysztof Jan Aleksander (1819—1849) // Polski Słownik Biograficzny. — T. 23. — Wrocław, 1978. — S. 104—105. {{ref-pl}}</ref> <ref name="onebid">{{cite web |url=https://onebid.pl/pl/ksiazki-i-starodruki-niezabytowski-krzysztof-jan-aleksander-pamietniki-moje-cz-2-warszawa-wyjatek-perjod-rewolucyjny/1095008 |title=Niezabytowski Krzysztof Jan Aleksander. Pamiętniki moje. Cz. 2, Warszawa: wyjątek (perjod rewolucyjny). Paryż, 1845 |website=OneBid (апісанне асобніка на аўкцыёне) |accessdate=2026-10-10 |lang=pl}}</ref> <ref name="lop1977">''Łopuszański B.'' [Рэц. на:] Aleksandrowicz S. C. Wolnadumca z-pad Niaswiża Aleksandr Niezabytouski. Mińsk, 1975 // [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/przeglad-historyczny/1977-tom-68-numer-1/przeglad_historyczny-r1977-t68-n1-s192-193.pdf Przegląd Historyczny]. — 1977. — T. 68, nr 1. — S. 192—193. {{ref-pl}}</ref> <ref name="kalembka">''Kalembka S.'' [Рэц. на:] Niezabytowski K. J. A. Pamiętniki moje: Warszawa (period rewolucyjny). Warszawa: PEN, 1991 // [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/przeglad-historyczny/1992-tom-83-numer-1/przeglad_historyczny-r1992-t83-n1-s179-181.pdf Przegląd Historyczny]. — 1992. — T. 83, nr 1. — S. 179—181. {{ref-pl}}</ref> <ref name="skarby">''Шышыгіна-Патоцкая К. Я.'' Скарбы Нясвіжа. — Мн.: Полымя, 1993. — 192 с. — ISBN 5-345-00689-X.</ref> <ref name="zw2018">''Jackiewicz M.'' (oprac.) Poczet twórców literatury wileńskiej // [https://pisarze.pl/pdf/znad_wilii_1_73.pdf Znad Wilii]. — 2018. — Nr 1 (73). — S. 34. {{ref-pl}}</ref> <ref name="svaboda2006">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/774256.html |title=Імёны Свабоды: Аляксандар Незабытоўскі |author=Арлоў У. |website=Радыё Свабода |date=2006-10-02 |accessdate=2026-10-15 |lang=be}}</ref> <ref name="novychas2020">{{cite web |url=https://novychas.online/poviaz/pismenniki-naszaha-kraju |title=Пісьменнікі нашага краю |author=Арлоў У. |website=Новы Час |date=2020-05-17 |accessdate=2026-10-15 |lang=be}}</ref> <ref name="archives2024">{{cite web |url=https://archives.gov.by/home/kalyandar-znamyanalnyh-i-pamyatnyh-dat-pa-gistoryi-belarusi/2024-2/lipen-snezhan |title=Каляндар знамянальных і памятных дат па гісторыі Беларусі на 2024 год. Ліпень — Снежань |website=Архівы Беларусі |accessdate=2026-10-15 |lang=be}}</ref> <ref name="arlou1985">{{cite web |url=https://knihi.com/Uladzimir_Arlou/Pakul_nie_zhasla_sviecka.html |title=Пакуль не згасла свечка |author=Арлоў У. |website=Беларуская палічка |accessdate=2026-10-15 |lang=be}}</ref> <ref name="mickbib">{{cite web |url=https://mickiewicz-nk.ehum.psnc.pl/bibliografia-podmiotowa/sections/66799.html |title=Wykłady w Collège de France |website=Bibliografia Adama Mickiewicza |accessdate=2026-10-15 |lang=pl}}</ref> <ref name="polona-mick">{{cite web |url=https://polona.pl/item-view/668cea20-6b16-45d5-a2cd-a8a8c76c7a12 |title=Mickiewicz de la littérature slave. Paryż, 1845 |website=Polona |publisher=Biblioteka Narodowa |accessdate=2026-10-15 |lang=pl}}</ref> <ref name="polona-pam">{{cite web |url=https://polona.pl/item-view/46aa7b82-5079-4765-9e38-1491347680da |title=Pamiętniki moje: Warszawa: wyjątek (perjod rewolucyjny). Cz. 2. Paryż, 1845 |website=Polona |publisher=Biblioteka Narodowa |accessdate=2026-10-15 |lang=pl}}</ref> <ref name="polona-reves1">{{cite web |url=https://polona.pl/item-view/9105e7b3-2a83-487b-8c33-e16a700924af |title=Rêves d’amour, de gloire et de liberté: fragments. T. 1. Paris, 1846 |website=Polona |publisher=Biblioteka Narodowa |accessdate=2026-10-15 |lang=pl}}</ref> <ref name="polona-reves2">{{cite web |url=https://polona.pl/item-view/03c02db8-9c2e-4c4b-8cd3-22e252f36044 |title=Rêves d’amour, de gloire et de liberté: fragments. T. 2. Paris, 1846 |website=Polona |publisher=Biblioteka Narodowa |accessdate=2026-10-15 |lang=pl}}</ref> <ref name="polona-kat">{{cite web |url=https://polona.pl/item-view/95788779-6ba0-442e-9f60-48f700100fb0 |title=Katarzyna Wielka. Paryż, 1846 |website=Polona |publisher=Biblioteka Narodowa |accessdate=2026-10-15 |lang=pl}}</ref> <ref name="bn1991">{{cite web |url=https://katalogi.bn.org.pl/discovery/fulldisplay/alma991001866359705066/48OMNIS_NLOP:48OMNIS_NLOP |title=Pamiętniki moje: Warszawa (period rewolucyjny) |website=Katalog Biblioteki Narodowej |accessdate=2026-10-15 |lang=pl}}</ref> <ref name="bn-kat">{{cite web |url=https://katalogi.bn.org.pl/discovery/fulldisplay?docid=alma9914408831705606&context=L&vid=48OMNIS_NLOP:48OMNIS_NLOP |title=Katarzyna Wielka |website=Katalog Biblioteki Narodowej |accessdate=2026-10-15 |lang=pl}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|5|Незабытоўскі Аляксандр|[[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Александровіч С.]]|317—318}} * {{крыніцы/МіАБ|Незабытоўскі Аляксандр}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2}} * Łopuszański B. Niezabytowski Krzysztof Jan Aleksander (1819—1849) // Polski Słownik Biograficzny. — T. 23. — Wrocław, 1978. — S. 104—105. {{ref-pl}} * [[С. Х. Александровіч|Александровіч С. Х.]] Вольнадумца з-пад Нясвіжа Аляксандр Незабытоўскі: З гісторыі бел.пол. літ. і грамад.паліт. сувязей у 40я гады XIX стагоддзя. Мн., 1975. * ''Шышыгіна-Патоцкая К. Я.'' Скарбы Нясвіжа. — Мн.: Полымя, 1993. — 192 с. — ISBN 5-345-00689-X. * ''Kalembka S.'' [Рэц. на:] Niezabytowski K. J. A. Pamiętniki moje: Warszawa (period rewolucyjny). Warszawa: PEN, 1991 // [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/przeglad-historyczny/1992-tom-83-numer-1/przeglad_historyczny-r1992-t83-n1-s179-181.pdf Przegląd Historyczny]. — 1992. — T. 83, nr 1. — S. 179—181. {{ref-pl}} * ''Łopuszański B.'' [Рэц. на:] Aleksandrowicz S. C. Wolnadumca z-pad Niaswiża Aleksandr Niezabytouski. Mińsk, 1975 // [https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/przeglad-historyczny/1977-tom-68-numer-1/przeglad_historyczny-r1977-t68-n1-s192-193.pdf Przegląd Historyczny]. — 1977. — T. 68, nr 1. — S. 192—193. {{ref-pl}} * ''Kozerska H.'' W sprawie autorstwa broszury „Mickiewicz de la littérature slave” wydanej anonimowo w Paryżu w 1845 r. // Przegląd Humanistyczny. — 1960. — Nr 2. {{ref-pl}} * ''Jackiewicz M.'' (oprac.) Poczet twórców literatury wileńskiej // [https://pisarze.pl/pdf/znad_wilii_1_73.pdf Znad Wilii]. — 2018. — Nr 1 (73). — S. 34. {{ref-pl}} == Спасылкі == * Лічбавыя копіі твораў у Polona: [https://polona.pl/item-view/668cea20-6b16-45d5-a2cd-a8a8c76c7a12 ''Mickiewicz de la littérature slave''] (1845), [https://polona.pl/item-view/46aa7b82-5079-4765-9e38-1491347680da ''Pamiętniki moje''] (1845), [https://polona.pl/item-view/9105e7b3-2a83-487b-8c33-e16a700924af ''Rêves…'' T. 1], [https://polona.pl/item-view/03c02db8-9c2e-4c4b-8cd3-22e252f36044 T. 2] (1846), [https://polona.pl/item-view/95788779-6ba0-442e-9f60-48f700100fb0 ''Katarzyna Wielka''] (1846) * ''Арлоў У.'' [https://www.svaboda.org/a/774256.html Імёны Свабоды: Аляксандар Незабытоўскі] // Радыё Свабода, 2 кастрычніка 2006 * ''Арлоў У.'' [https://novychas.online/poviaz/pismenniki-naszaha-kraju Пісьменнікі нашага краю] // Новы Час, 17 мая 2020 {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Незабытоўскі Аляксандр}} [[Катэгорыя:Незабытоўскія|Аляксандр]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Філосафы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Філосафы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] 3ztnuzp2k4zj0wdeu0ve8xip4lhbsj2 100 753022 5219244 5218610 2026-10-15T15:51:35Z NirvanaBot 40832 +5 новых 5219244 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Курт Мазур|2026-10-15T07:29:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Эрнэст Ансермэ|2026-10-15T06:15:58Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ян Фрыдрых Вольфганг|2026-10-14T21:08:04Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Фердынанд Шпіцнагель|2026-10-14T19:55:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ян Андрэй Лобенвейн|2026-10-14T18:43:08Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Сяргей Аляксандравіч Кусявіцкі|2026-10-14T13:03:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Сэмюэл Адамс|2026-10-14T11:58:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Хана Смушкевіч|2026-10-13T12:44:38Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Залман Сабшын|2026-10-13T11:51:42Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Фелікс Дравінскі|2026-10-12T18:08:17Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ігнат Якавіцкі|2026-10-11T21:18:41Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ігнат Гарадзецкі|2026-10-11T07:56:20Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Музей Янкі Купалы (Пячышчы)|2026-10-10T08:29:53Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Наві Пілэй|2026-10-09T21:15:26Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Кэнса Сааі|2026-10-09T13:37:30Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Валянціна Адамаўна Выхота|2026-10-09T10:41:47Z|Змітрок Бядуля}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> g0efdf8fa6s18xcie91zuli2qsvg8zi 100 753274 5219242 5217733 2026-10-15T15:51:15Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5219242 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Учкудук|2026-10-15T13:43:53Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Перу (Індыяна)|2026-10-15T13:21:50Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Курорт-Дарасун|2026-10-13T10:48:38Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Новая Чара|2026-10-13T10:14:56Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Алавяная|2026-10-13T10:08:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Акша (Забайкальскі край)|2026-10-13T08:54:15Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Шалапугіна (Забайкальскі край)|2026-10-13T08:30:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Чара (Забайкальскі край)|2026-10-13T08:25:10Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Полгардзі|2026-10-12T18:16:01Z|Siliyiw}} {{Новы артыкул|Бугскі ліман|2026-10-12T13:38:48Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Дняпроўскі ліман|2026-10-12T13:28:48Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Марціянішкі|2026-10-11T19:02:05Z|D.L.M.I. Bel}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 55mdp31qmyjzyy416dz5nkiaoge2lk6 100 753287 5219239 5218604 2026-10-15T15:50:41Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5219239 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Уладзімір Станіслававіч Пучынскі|2026-10-15T11:11:22Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Беларуская кафля|2026-10-14T14:44:37Z|Ciepiersia}} {{Новы артыкул|Анджэй Панятоўскі|2026-10-14T12:54:57Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Беларуская драўляная цацка|2026-10-14T08:59:34Z|Ciepiersia}} {{Новы артыкул|Што за хлопец, што за дзяўчына|2026-10-14T08:34:29Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Беларуская гліняная цацка|2026-10-14T07:34:08Z|Ciepiersia}} {{Новы артыкул|Георгій Аляксандравіч Хільтоў|2026-10-13T20:18:05Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Беларусізацыя (эканоміка)|2026-10-13T19:43:00Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Беларуская народная цацка|2026-10-13T15:22:47Z|Ciepiersia}} {{Новы артыкул|Іча Слуцкі|2026-10-13T13:06:29Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Хана Смушкевіч|2026-10-13T12:44:38Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Песні з-за кратаў|2026-10-13T12:11:47Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Мойша Стаўскі|2026-10-13T12:00:32Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Залман Сабшын|2026-10-13T11:51:42Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Малая Пагоня|2026-10-13T10:41:14Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Нясвіжская беларуская гімназія|2026-10-12T19:48:22Z|Змітрок Бядуля}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> lx85cr2zlrom10fvu8piq4jv29jn860 0 755750 5219452 4654357 2026-10-16T05:42:12Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня з [[Познаньскі ўніверсітэт мастацтваў імя Магдалены Абакановіч]] на [[Пазнанскі ўніверсітэт мастацтваў імя Магдалены Абакановіч]] 5219452 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пазнанскі ўніверсітэт мастацтваў імя Магдалены Абакановіч]] j88fgbv8hvmqadet33sy7qatex86th9 0 759185 5219306 5044928 2026-10-15T19:49:17Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5219306 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Гаркаві}} {{Вучоны |Фота=Brockhaus and Efron Jewish Encyclopedia e6 181-0.jpg}} '''Аўрам (Альберт) Якаўлевіч Гаркаві''' (אברהם אליהו הרכבי; [[15 лістапада]] [[1835]], [[Навагрудак]] — [[15 сакавіка]] [[1919]], [[Санкт-Пецярбург]]) — яўрэйскі вучоны-[[Усходазнаўства|арыенталіст]], семітолаг, [[бібліятэкар]]. == Біяграфія == Да 22-23 гадоў вывучаў толькі рабінскую літаратуру. Вучыўся ў [[Валожынская ешыва|Валожыне]] непрацяглы час, у віленскім рабінскім вучылішчы (з 1858) і на Усходнім факультэце [[Пецярбургскі універсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]] (з 1863). Яшчэ ў [[Віленскае рабінскае вучылішча|вучылішчы]] пачаў друкаваць нататкі ў газетах «Hakarmel», «Hamelic», «Рассвет». Атрымаў ступені магістра, [[Доктар навук|доктара]] гісторыі Усходу за працы «Казанні мусульманскіх пісьменнікаў пра славян і рускіх» (1868), «Пра першапачатковае месцазнаходжанне семітаў, індаеўрапейцаў і хамітаў» (1872). У 1868 годзе выехаў за мяжу, слухаў лекцыі па [[Асірыялогія|асірыялогіі]] і [[клінапіс]]е ў [[Карл Лепсіус|Лепсіуса]] ў Берліне і [[Жуль Аперт|Аперта]] ў Парыжы. Восенню 1870 становіцца дацэнтам у Пецярбургскім універсітэце, быў вымушаны з-за яўрэйскага паходжання пакінуць выкладанне. 3 1872 да канца жыцця загадваў аддзеламі яўрэйскай літаратуры і ўсходніх рукапісаў [[Расійская нацыянальная бібліятэка|Публічнай бібліятэкі]] ў Пецярбургу. Даследаваў і публікаваў рукапісы, складаў вопісы. Працаваў з калекцыяй [[Аўрам Фірковіч|Фірковіча]]. Публікаваў (з 1879) серыю помнікаў сярэдневяковай яўрэйскай і [[Караімы|караімскай]] пісьменнасці. Зрабіў падрабязны вопіс усіх яўрэйскіх і [[Яўрэйска-арабская мова|араба-яўрэйскіх]] рукапісаў у бібліятэцы. Творы вучонага прысвечаны [[Гістарычная геаграфія|гістарычнай геаграфіі]] поўдня Расійскай імперыі, гісторыі [[Усход]]у, яўрэйскай [[Этнаграфія|этнаграфіі]], [[Палеаграфія|палеаграфіі]], [[Філалогія|філалогіі]]. Патомны [[дваранін]] (1901). Член навуковых таварыстваў (Рускае археалагічнае, [[Рускае геаграфічнае таварыства|Рускае геаграфічнае]], Санкт-Пецярбургскае філалагічнае, Маскоўскае таварыства аматараў прыродазнаўства, антрапалогіі і этнаграфіі; Адэскае таварыства гісторыі і археалогіі, парыжскія Société Asiatique і Société des études juives, [[Нямецкае ўсходняе таварыства|Deutsche Morgenländische Gesellschaft]], [[Мекіцэ Нірдамім]] і інш.), член-карэспандэнт Мадрыдскай акадэміі. Узнагароджаны ордэнамі. Уваходзіў у Таварыства па распаўсюджанні асветы сярод яўрэяў у Расіі. Член праўлення пецярбургскай «абшчыны», член гаспадарчага камітэта, [[габай]] і вучоны стараста Вялікай харальнай сінагогі. У пачатку лістапада 1918 на Садовай вуліцы яго збіў грузавік, вучоны атрымаў цяжкія траўмы. Пахаваны на яўрэйскіх могілках у Санкт-Пецярбургу. {{зноскі}} == Літаратура == * {{ВК-ЯЭБЕ|Гаркави, Авраам (Альберт) Яковлевич|[[Давід Магід|ДГМ]]}} * Гаркаві Аўрам Якаўлевіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мн., 1997. — Т. 5. — С. 60 * [[Аляксей Міхайлавіч Пяткевіч|Пяткевіч, А.]] Людзі культуры Гродзеншчыны: даведнік. — Гродна, ГрДУ, 2000. — С. 60-61 == Спасылкі == * [https://personal.nov-centr.of.by/garkavi-aўram-yakaўlevich/ ГАРКАВЫ АЎРАМ ЯКАЎЛЕВІЧ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240220104510/https://personal.nov-centr.of.by/garkavi-a%D1%9Eram-yaka%D1%9Elevich/ |date=20 лютага 2024 }} * [https://nlr.ru/nlr_history/persons/info.php?id=59 Биографический словарь] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гаркаві Аўрам}} [[Катэгорыя:Бібліятэкары Расіі]] [[Катэгорыя:Усходазнаўцы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі]] [[Катэгорыя:Аўтары Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона]] [[Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года]] 9rsqsevqzapat5sjldl0rkan5frfqsj 0 759883 5219315 4740362 2026-10-15T20:01:29Z Rotondus 11765 +[[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Дзё Хісаісі]]; +[[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5219315 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява = How Do You Live? logo.svg }} {{Nihongo|'''«Хло́пчык і ча́пля»'''|君たちはどう生きるか|Kimitachi wa Dō Ikiru ka|літ. ''Як вы жывяце?''}} — японскі поўнаметражны анімацыйны фільм [[2023 год у гісторыі кіно|2023]] года, сцэнарыстам і рэжысёрам якога з’яўляецца [[Хаяо Міядзакі]]. Арыгінальная назва ўзята з аднайменнай кнігі Ёсіна Гендзабура 1937 года<ref>{{Cite news |last=Piedra |first=Josh |date=2017-10-28 |title=Hayao Miyazaki's Final Film Title is How Do You Live? |language=en-US |work=The Outerhaven |url=http://www.theouterhaven.net/2017/10/hayao-miyazaki-how-do-you-live/ |url-status=live |access-date=2018-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180221054442/http://www.theouterhaven.net/2017/10/hayao-miyazaki-how-do-you-live/ |archive-date=2018-02-21}}</ref>, аднак сюжэт фільма ніяк не звязаны з раманам. Прэм’ера фільма «Хлопчык і чапля» адбылася ў Японіі 14 ліпеня 2023 года<ref>{{Cite web|title=君たちはどう生きるか|url=https://www.toho.co.jp/movie/lineup?modal_open=kimitachihadouikiruka|publisher=Toho|accessdate=2023-01-28|language=ja|quote=原作・脚本・監督　宮﨑 駿}}</ref>. За анімацыю адказвала студыя «Гіблі». Дыстрыбутар фільма — кампанія Toho. Выхад фільма быў адзначаны наўмыснай адсутнасцю якой-небудзь рэкламы, паколькі студыя «Гіблі» вырашыла не публікаваць ніякіх трэйлераў, малюнкаў, сінопсісу або дэталяў кастынгу фільма да яго прэм’еры, за выключэннем адзінага постэра<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-66197993|title=How Do You Live: Hayao Miyazaki releases mystery final film|publisher=[[BBC]]|lang=en|date=2023-07-14|access-date=2023-07-15|archive-date=2023-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230714062307/https://www.bbc.com/news/world-asia-66197993|url-status=live}}</ref>. Адсутнасць рэкламы станоўча адбілася на касавых зборах фільма<ref>{{Cite web |url=https://www.oricon.co.jp/news/2287336/full/ |title=ジブリ新作映画『君たちはどう生きるか』公開4日間で興収21.4億円突破 『千と千尋の神隠し』超えの初動で好スタート |access-date=2023-07-18 |archive-date=2023-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718215201/https://www.oricon.co.jp/news/2287336/full/ |url-status=live }}</ref>. Фільм атрымаў прызнанне крытыкаў і сабраў 167 мільёнаў долараў па ўсім свеце<ref>{{Cite web |title=The Boy and the Heron |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt6587046/ |access-date=2024-02-23 |publisher=Box Office Mojo |archive-date=2023-07-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730184713/https://www.boxofficemojo.com/title/tt6587046/ |url-status=live }}</ref>. Сярод шматлікіх узнагарод ён таксама атрымаў [[Прэмія BAFTA за найлепшы анімацыйны фільм|прэмію BAFTA за найлепшы анімацыйны фільм]], [[Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм|прэмію «Залаты глобус» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм]] і [[Прэмія «Оскар» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм|прэмію «Оскар» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм]]. == Сюжэт == 12-гадовы хлопчык Махіта моцна сумуе па маці, якая загінула падчас паветранага налёту на Токіа ў 1943 годзе. Махіта перабіраецца з бацькам у невялікі горад і аднойчы, на шпацыры па наваколлях, сустракае шэрую чаплю, якая ўмее размаўляць. Разам яны адпраўляюцца ў рызыкоўнае падарожжа ў загадкавы і нязведаны свет, каб даведацца пра яго таямніцы. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{Imdb title|6587046}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм}} {{Прэмія BAFTA за найлепшы анімацыйны фільм}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшы анімацыйны або змешаны мастацкі фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы на японскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Хаяо Міядзакі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Японію]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Дзё Хісаісі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»]] osysez7omiyz1ckxn47kt79haabkzcp 0 763526 5219405 4723971 2026-10-15T22:13:25Z DBatura 73587 /* Спасылкі */ 5219405 wikitext text/x-wiki [[Файл:Franco's_Closet_(16854660405).jpg|міні|Амерыканская карыкатура 1945 года: Франсіска Франка спрабуе схваваць шкілет у шафе — доказы супрацоўніцтва з краінамі Восі.]] '''Іспанскае пытанне''' ({{Lang-es|Cuestioñ Española}}) — праблема адносін паміж [[Франкісцкая Іспанія|Франкісцкай Іспаніяй]] і [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Арганізацыяй Аб’яднаных Нацый]] у перыяд з 1945 па 1955 год. == Перадгісторыя == У 1936—1939 гадах у Іспаніі ішла [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянская вайна]], перамогу ў якой атрымаў [[Франсіска Франка]], шмат у чым дзякуючы [[Удзел Германіі ў грамадзянскай вайне ў Іспаніі|нямецкай]] і [[Італія ў грамадзянскай вайне ў Іспаніі|італьянскай]] падтрымцы. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] рэжым Франка абвясціў нейтралітэт. На фоне перамог Германіі ў Еўропе ў 1940 годзе іспанскія войскі занялі міжнародную зону [[Танжэр]]. Яна была ўключана ў [[Іспанскае Марока|іспанскі пратэктарат Марока]]. Падчас [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]] Іспанія накіравала на [[Усходні фронт Другой сусветнай вайны|Усходні фронт]] падраздзяленне добраахвотнікаў — так званую «[[Блакітная дывізія|Блакітную дывізію]]». У 1943 годзе, калі поспех спадарожнічаў [[Антыгітлераўская кааліцыя|антыгітлераўскай кааліцыі]], Франка перайшоў да строгага выканання нейтралітэту і адклікаў Блакітную дывізію. З-за сімпатый афіцыйнага Мадрыда да [[Краіны Восі|краін Восі]] пасля вайны Іспанія трапіла ў міжнародную ізаляцыю<ref name="complutense2">{{cite journal|last1=Fernández|first1=Antonio|last2=Pereira|first2=Juan Carlos|title=La percepción española de la ONU (1945-1962)|date=1995|journal=Cuadernos de Historia Contemporánea|issue=17|pages=121–146|location=Madrid|publisher=Universidad Complutense|language=es|issn=0214-400X|access-date=April 13, 2017|url=https://revistas.ucm.es/index.php/CHCO/article/viewFile/CHCO9595110121A/7066}}</ref>. == Міжнародная ізаляцыя == На [[Канферэнцыя ў Сан-Францыска|канферэнцыі 1945 года ў Сан-Францыска]], па ініцыятыве дэлегацый [[Аўстралія|Аўстраліі]] і [[Мексіка|Мексікі]], была прынятая прапанова, паводле якой Іспанія не магла стаць членам ААН, паколькі яе рэжым усталяваны сілавым спосабам. Гэта рашэнне збольшага пралабіравана прадстаўнікамі [[Рэспубліканская фракцыя (Іспанія)|Іспанскай рэспубліканскай партыі]], што ў час грамадзянскай вайны выступала супраць прыхільнікаў Франка<ref name="complutense3">{{cite journal|last1=Fernández|first1=Antonio|last2=Pereira|first2=Juan Carlos|title=La percepción española de la ONU (1945-1962)|date=1995|journal=Cuadernos de Historia Contemporánea|issue=17|pages=121–146|location=Madrid|publisher=Universidad Complutense|language=es|issn=0214-400X|access-date=April 13, 2017|url=https://revistas.ucm.es/index.php/CHCO/article/viewFile/CHCO9595110121A/7066}}</ref>. На [[Патсдамская канферэнцыя|Патсдамскай канферэнцыі]] тры дзяржавы-пераможцы ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаныя Штаты]], [[Вялікабрытанія]] і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі Саюз]]) заявілі, што не прымуць краіну ў ААН пры яе цяперашнім кіраўніцтве<ref>{{Cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/truman-potsdam/|title=Berlin Potsdam Conference, 1945|website=pbs.org}}</ref>. У ААН пытанне Іспаніі было закранута па ініцыятыве [[Польшча|польскай]] дэлегацыі<ref name="montana">{{Cite web|url=http://scholarworks.umt.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3780&context=etd|title=Investigation of the Spanish question before the United Nations|author=Tash|first=Dale Raymond|date=1951|publisher=University of Montana|access-date=April 13, 2017}}</ref>. 29 красавіка 1946 года [[Савет Бяспекі ААН|Савет Бяспекі]] прыняў рэзалюцыю 4, у якой адзначыў сваё «аднадушнае маральнае асуджэнне рэжыму Франка»<ref>[https://documents-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/036/73/PDF/NR003673.pdf United Nations Security Council Resolution 4]</ref>. У перыяд з мая па чэрвень 1946 года Савет Бяспекі правёў даследаванне палітычнай сітуацыі ў Іспаніі, у выніку чаго прыйшоў да наступных высноў<ref name="montana"/><ref name="prodh">{{Cite web|lang=es|url=http://www.derechoshumanos.net/memoriahistorica/1946-Resolucion-ONU.htm|title=Resolución 39(I) de la Asamblea General de la ONU sobre la cuestión española|publisher=Fundación Acción Pro Derechos Humanos|access-date=April 13, 2017}}</ref>: * Рэжым Франка, які ўсталяваны пры падтрымцы [[Трэці рэйх|Германіі]] і [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італіі]], меў [[Фашызм|фашысцкі]] характар; * Мадрыд дапамог дзяржавам Восі, накіраваўшы Блакітную дывізію ў Савецкі Саюз і захапіўшы Танжэр у 1940 годзе. 12 снежня 1946 года [[Генеральная асамблея ААН|Генасамблея]] прыняла рэзалюцыю 39, якая выключыла ўрад Іспаніі з міжнародных арганізацый і канферэнцый пад эгідай ААН. Акрамя таго, рэзалюцыя рэкамендавала Савету Бяспекі прыняць неабходныя меры, калі на працягу «разумнага часу» не будзе створаны новы ўрад. Рэкамендавалася неадкладна адклікаць паслоў, акрэдытаваных у краіне. Рэзалюцыя была прынятая 34 галасамі «за», 6 «супраць», 13 устрымаліся, 1 не галасаваў. Гэта зрабіла немагчымым удзел афіцыйнага Мадрыда ў міжнародных справах<ref name="prodh"/>. Аднак дадзеныя санкцыі не паўплывалі ні на ўнутраную абстаноўку ў краіне, ні на яе міжнародныя сувязі. Некаторыя дзяржавы (асабліва [[Аргенціна]]) не выканалі рэкамендацыі аб адкліканні сваіх паслоў, а многія іншыя проста пакінулі свае дэлегацыі ў якасці часовых павераных<ref name="catalana">{{Cite web|lang=es|url=http://memorialdemocratic.gencat.cat/ca/publicacions/temps-i-espais-de-memoria/temps_i_espais_de_memoria_03/02_la_mirada/la-esperanza-frustrada.-el-exilio-republicano-ante-la-cuestion-espanola-en-naciones-unidas/|title=La esperanza frustrada. El exilio republicano ante la cuestión española en Naciones Unidas|author=Sánchez|first=Irene|website=Temps i espais de memòria|date=January 21, 2016|location=Barcelona|publisher=Generalitat de Catalunya|access-date=April 13, 2017}}</ref>. == Змена становішча == Ва ўмовах [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] геаграфічнае становішча і [[Антыкамунізм|антыкамуністычная палітыка]] краіны прымусілі заходнія дзяржавы змяніць сваё стаўленне да Франка<ref name="aventura">{{Cite web|lang=es|url=http://www.elmundo.es/la-aventura-de-la-historia/2014/10/16/543fa199e2704e63458b4583.html|title=El repudio internacional, el fin del aislamiento y el ingreso en la ONU|author=Alarcón|first=Julio Martín|website=El Mundo - Aventura de la Historia|date=October 17, 2014|location=Madrid|publisher=Unidad Editorial Información General|access-date=April 13, 2017}}</ref><ref name="catalana"/>. Пазней [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Джярждэпартамент ЗША]] заявіў, што рэзалюцыя 39 была правальнай. Тым не менш, франкісцкі рэжым працягвалі асуджаць. Злучаныя Штаты нават выключылі Іспанію з [[План Маршала|плана Маршала]] і не запрасілі яе ў [[НАТА]]<ref name="aventura" />. 4 лістапада 1950 года Генеральная Асамблея прыняла рэзалюцыю 386, якая адмяніла рэкамендацыю аб адкліканні паслоў і забарону Іспаніі быць членам міжнародных устаноў, створаных або звязаных з ААН. Рэзалюцыя была прынятая 38 галасамі «за», 10 «супраць», 12 устрымаліся. Рэзалюцыя 386 праклала шлях для далучэння дзяржавы да сістэмы Арганізацыі Аб’яднаных Нацый. Працэс пачаўся ў 1951 годзе з уключэння краіны ў [[Сусветны паштовы саюз]], [[Міжнародны саюз электрасувязі]] і [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]]<ref name="catalana"/><ref name="complutense4">{{cite journal|last1=Fernández|first1=Antonio|last2=Pereira|first2=Juan Carlos|title=La percepción española de la ONU (1945-1962)|date=1995|journal=Cuadernos de Historia Contemporánea|issue=17|pages=121–146|location=Madrid|publisher=Universidad Complutense|language=es|issn=0214-400X|access-date=April 13, 2017|url=https://revistas.ucm.es/index.php/CHCO/article/viewFile/CHCO9595110121A/7066}}</ref>. Цалкам ён быў завершаны ўступленнем Іспаніі ў ААН 14 снежня 1955 года<ref>{{Cite web|url=https://www.exteriores.gob.es/RepresentacionesPermanentes/onu/en/Comunicacion/GaleriaMultimedia/Paginas/Historia.aspx|title=Our history|publisher=Government of Spain: Ministry of Foreign Affairs, European Union and Cooperation|access-date=17 April 2024}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Іспанія ў Другой сусветнай вайне]] == Заўвагі == {{Reflist}} == Спасылкі == *{{cite web |title=The Spanish Question| work=Repertoire of the Practice of the Security Council 1946–1951 |url=https://www.un.org/securitycouncil/sites/www.un.org.securitycouncil/files/repertoire_1946_1951.pdf |publisher=United Nations: Department of Political and Security Council Affairs |page=306}} *{{cite web |title=Report of the Subcommittee on the Spanish question appointed by the Security Council on 29 April 1946 |url=https://digitallibrary.un.org/record/536703?ln=en |publisher=United Nations Digital Library |date=1 June 1946}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Наступствы Другой сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Іспаніі]] [[Катэгорыя:Іспанія ў Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]] orng4aajwblynj6l7s3liazlq2tpuwh 0 765880 5219497 4781796 2026-10-16T07:03:34Z Autumndancer 168015 5219497 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Баё}} {{Ваенны дзеяч |бітвы=[[Рыфская вайна]], [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі]], [[Другая сусветная вайна]], [[Кубінская рэвалюцыя]]}} '''Альберта Баё Жыру''' ({{lang-es|Alberto Bayo Giroud}}; [[27 сакавіка]] [[1892]] — [[4 жніўня]] [[1967]]) — іспана-кубінскі ваенны дзеяч, лётчык і пісьменнік. Удзельнік [[Рыфская вайна|Рыфскай вайны]], [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]], [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай]] і [[Кубінская рэвалюцыя|Кубінскай рэвалюцыі]]. Аўтар шэрагу прац па [[Ваенная справа|ваеннай справе]] і зборнікаў вершаў. == Біяграфія == Нарадзіўся на [[Куба|Кубе]] ў сям’і артылерыста-іспанца і кубінкі. У яго было чатыры браты. Усе сталі вайскоўцамі. Пасля [[Іспана-амерыканская вайна|іспана-амерыканскай вайны]] сям’я пераехала ў Іспанію. Скончыў Інстытут Чэнэ ў [[Новы Арлеан|Новым Арлеане]]. У 1912 годзе паступіў у [[Ваенная акадэмія Таледа|ваенную акадэмію Таледа]]. На ваеннай службе з 1915 года. У наступным годзе скончыў Мадрыдскую ваенную авіяцыйную школу. Каля 1920 года заснаваў авіяцыйную акадэмію ў [[Карабанчэл-Альта]]. У чэрвені 1923 года ў Баё адбылася дуэль з капітанам Хаакінам Гансалесам Галарсай (апошні вядомы выпадак у гісторыі Іспаніі). Апанент быў сур’ёзна паранены, і Баё выключылі з армейскай авіяцыі. У 1924 годзе ён вымушана ўступіў у [[Іспанскі легіён]]. У ходзе Рыфскай вайны камандаваў [[Рота|ротай]]. У 1925 годзе быў цяжка паранены ў пахвіну, год аднаўляўся. Пасля вярнуўся ў зону баявых дзеянняў. Пасля вайны, да 1934 года, жыў у [[Іспанскае Марока|Іспанскім Марока]]. У час Другой рэспублікі вярнуўся ў авіяцыю. Адначасна ўступіў у [[Антыфашысцкі рэспубліканскі саюз ваенных|Антыфашысцкі рэспубліканскі вайсковы саюз]]. Калі адбыўся [[Путч у Іспаніі (1936)|ліпеньскі пут 1936 года]], з якога пачалася грамадзянская вайна ў Іспаніі, Баё служым на ваенным аэрадроме Эль-Прат-дэ-Льёбрэгат. Ён застаўся верным рэспубліканскаму ўраду і кіраваў вызваленнем [[Івіса|Івіцы]] і [[Фарментэра|Фарментэры]], а таксама [[Балеарская аперацыя|высадкай на Маёрку]]. Апошняя аперацыя не была ўзгоднена з кіраўніцтвам, і афіцэра аддалі пад суд, але ён быў апраўданы<ref>Garcia Oliver, Juan (1978). «El anarcosindicalismo en el Comité de Milicias.». En Ibérica de Ediciones y Publicaciones, Barcelona, ed. El Eco de los Pasos. Ruedo Ibérico. ISBN 84-85361-06-7.</ref>. Пасля служыў у калоне Лопеса-Т’енды. Пазначаны начальнікам штаба [[V армейскі корпус (рэспубліканская фракцыя)|V армейскага корпуса]]. Далей служыў у [[Ваеннае міністэрства (Іспанія)|ваенным міністэрстве]]. Пасля заканчэння вайны разам з сям’ёй збег у [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыю]]. Там трапіў у [[Канцэнтрацыйны лагер|канцлагер]], дзе страціў правае вока. Пасля вызвалення ваяваў у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] ў французскай авіяцыіі. Узнагароджаны [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэнам Ганаровага легіёна]]. Далей вярнуўся на радзіму, на Кубу. Першы час працаваў выкладчыкам матэматыкі і дырэктарам Матэматычнай акадэміі. У 1941 годзе пераехаў у [[Мексіка|Мексіку]], дзе стаў прафесарам авіяцыйнай школы [[Гвадалахара (Мексіка)|Гвадалахары]]. У 1943 годзе атрымаў мексіканскае грамадзянства. З канца 1940-х гадоў удзельнічаў у розных рэвалюцыйных арганізацыях у краінах Цэнтральнай Амерыкі. Ён быў адным з ваенных інструктараў кубінскіх партызан [[Рух 26 ліпеня|Руху 26 ліпеня]] на чале з [[Фідэль Кастра|Фідэлем Кастра]]. У якасці саветніка пайшоў у партызаны, удзельнічаў у Кубінскай рэвалюцыі. Уступіў у [[Камуністычная партыя Іспаніі|Камуністычную партыю Іспаніі]] і Таварыства кубінска-іспанскай дружбы. Даслужыўся да звання генерала [[Рэвалюцыйныя ўзброеныя сілы Кубы|Рэвалюцыйных узброеных сіл Кубы]]. == Кнігі == === Збронікі вершаў === *''Cualquier cosilla'', España, 1911 *''Mis cantos de aspirante'', España, 1911 *''Cadetadas'', España, 1912 *''Canciones del Alkázar'', España, 1914 *''El tenorio laico'', España, 1938 *''El tenorio cubano'', 1960 *''Fidel te espera en la Sierra'', México, 1958 *''Sangre en Cuba'', México, 1958 === Навелы === *''Juan de Juanes'', España, 1926 *''Uncida al yugo'', España, 1926 === Ваенна-гістарычная тэматыка=== *''Dos años en Gomara'', España, 1928 *''La guerra será de los guerrilleros'', España, 1937 *''Mi desembarco en Mallorca'', México, 1944 *''Tempestad en el Caribe'', México, 1950 *''Cámara, México'', 1951 *''El caballero de los tristes destinos'' México, 1953 *''Magallanes, el hombre más audaz de la tierra'', México, 1953 *''150 preguntas a un guerrillero'', México, 1955 *''Mis versos de rebeldía'', México, 1958 *''Mi aporte a la revolución cubana'', 1960 *''Versos revolucionarios'', 130 pp, 1960 *''Mis versos'', 223 pp, 1965 == Творы == <references responsive="" /> == Літаратура == * Aznar Soler, Manuel; García López, José Ramón (2016). Diccionario biobibliográfico de los escritores, editoriales y revistas del exilio republicano de 1939 4. Sevilla: Renacimiento. ISBN 978-84-16981-15-1. * Alpert, Michael (2013). The Republican Army in the Spanish Civil War, 1936-1939 (en inglés). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 9781139236836. OCLC 940070723. * Goldston, Robert C.; Carrick, Donald (1970). The Cuban revolution (en inglés). Indianapolis, Indiana: Bobbs-Merrill Company. OCLC 253867519. * Thomas, Hugh (1976). Historia de la Guerra Civil Española. Barcelona: Círculo de Lectores. {{ВС}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Кубы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі грамадзянскай вайны ў Іспаніі (рэспубліканцы)]] [[Катэгорыя:Французскія лётчыкі Другой сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Іспаніі]][[Катэгорыя:Паэты Іспаніі]] t96swvwhy57r0ceyctygyhj1zsb6lzk 0 787967 5219503 5171155 2026-10-16T07:11:52Z Freiheiten 97968 /* Рэакцыя на арышт */ 5219503 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Ульвія Алі |арыгінал імя = {{lang-az|Ülviyyə Əli}} |партрэт = |шырыня = 220px |подпіс = Ульвія Алі в 2024 году |імя пры нараджэнні = Ульвія Алі кзы Гуліева |род дзейнасці = [[журналіст]]ка, праваабаронца, [[Палітычныя зняволеныя|палітычная зняволеная]] |месца нараджэння = [[Геакчай]], [[Азербайджан]] }} '''Ульвія Алі''' (поўнае імя: '''Ульвія Алі кзы Гуліева'''; ([[Азербайджанская мова|азерб]]. Ülviyyə Əli qızı Quliyeva); [[13 кастрычніка]] [[1993]] года, [[Геакчай]], [[Азербайджан]]) — [[Азербайджанцы|азербайджанская]] незалежная [[журналіст]]ка, [[рэжысёр]]ка, праваабаронца і [[Палітычныя зняволеныя|палітычная зняволеная]]; у 2019–2025 гадах працавала журналісткай «[[Голас Амерыкі|Голасу Амерыкі]]» (VoA).<ref name=":A">{{cite news|title=Journalists in Azerbaijan face trials, jailings, travel bans|author=Liam Scott Aziza Goyushzade|work=[[Голас Амерыкі]]|date=10 мая 2025|url=https://www.voanews.com/a/journalists-in-azerbaijan-face-trials-jailings-travel-bans/7941072.html|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> З 2012 года Ульвія Алі асвятляла ўсе выпадкі парушэння [[Правы чалавека ў Азербайджане|правоў чалавека ў Азербайджане]] на сваёй старонцы ў [[X (сацыяльная сетка)|X]] (раней — Twitter) і даводзіла іх да ўвагі міжнародных СМІ. Акрамя таго, у публікацыях аб сітуацыі ў Азербайджане ў замежным друку нярэдка спасылаліся на прадстаўленую ёю інфармацыю, а таксама выкарыстоўвалі аўтарскія фота і відэаматэрыялы. У лютым 2025 года, пасля анулявання акрэдытацый журналістаў «[[Голас Амерыкі|Голаса Амерыкі]]», Ульвія Алі не спыніла сваю прафесійную дзейнасць і заявіла, што нават пры адсутнасці незалежных СМІ, гатовых публікаваць яе матэрыялы, яна будзе распаўсюджваць свае рэпартажы праз уласную платформу. Пасля гэтага яна працягнула публікаваць рэпартажы на сваёй старонцы ў [[Facebook]]. Тры месяцы праз, у ноч з 6 на 7 мая 2025 года, яна была затрыманая па справе «Meydan TV»<ref name=":C">{{cite news|title=Azerbaijani journalists arrested in deepening cracкdown on independent media|author=Cavid Aga|work=bne IntelliNews|date=10 мая 2025|url=https://www.intellinews.com/azerbaijani-journalists-arrested-in-deepening-crackdown-on-independent-media-380005/?source=azerbaijan|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref>, і 7 мая рашэннем Хатаінскага раённага суда ў дачыненні да яе была абраная мера стрымання ў выглядзе арышту.<ref name=":LM">{{cite news|title=Azerbaijan imprisons its last independent journalists|author=Emmanuel Grynszpan|work=[[Le Monde]]|date=10 мая 2025|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/05/14/azerbaijan-has-imprisoned-its-last-independent-journalists_6741253_4.html|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Ёй і іншым затрыманым па гэтай справе былі выстаўлены абвінавачванні паводле артыкула 206.3.2 Крымінальнага кодэкса (кантрабанда, здзейсненая групай асоб па папярэдняй змове).<ref name=":КУ2">{{cite news|title=Журналистка Ульвия Али обвинена в контрабанде|author=|work=Кавказский узел|date=10 мая 2025|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/411123|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Ульвія адхіліла абвінавачванні, яшчэ за чатыры месяцы да арышту заявіўшы, што не з’яўляецца журналісткай Meydan TV, і ўвогуле звязала сваё затрыманне з прафесійнай журналісцкай дзейнасцю. Шэраг мясцовых і міжнародных праваабарончых арганізацый асудзілі арышт Ульвіі Алі, назваўшы яго палітычным, і заклікалі ўлады Азербайджана неадкладна яе вызваліць. У цяперашні час яна ўтрымліваецца ў Бакинскім следчым ізалятары Пенітэнцыярнай службы Міністэрства юстыцыі.<ref name=":BIT">{{cite news|title=Состояние азербайджанской журналистки Ульвии Али ухудшилось в СИЗО|author=|work=DOXA|date=10 мая 2025|url=https://doxa.team/news/2025-05-14-meydan|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> == Раннія гады == Ульвія Алі кзы Гуліева нарадзілася [[13 кастрычніка]] [[1993]] года ў раёне [[Геакчай]]. Правёўшы некалькі месяцаў з сям’ёй у [[Баку]], яны пераехалі ў горад [[Тамбоў]] ([[Расія]]). Да васьмі гадоў Ульвія расла ў Расіі. У чэрвені 2001 года сям’я вярнулася ў [[Азербайджан]].<ref name=":B">{{cite news|title=NİDA-çı gənc, hüquq müdafiəçi, müstəqil jurnalist: Ülviyyə Əli|author=NİDA Civic Movement|newspaper=www.nidavh.org|date=14 мая 2025|url=https://www.nidavh.org/nida-ci-genc-huquq-mudafieci-musteqil-jurnalist-ulviyye-eli/n|accessdate=14 мая 2025|language=az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> З 17 гадоў Ульвія Алі актыўна ўдзельнічае ў грамадска-палітычных працэсах. У 2012<ref name=":N">{{cite news|title=Meet N!DA, the exclamation marк that terrified the Azerbaijani authorities|author=Arzu Geybulla|work=OpenDemocracy|date=14 мая 2025|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/exclamation-mark-that-terrified-azerbaijani-authorities/|accessdate=14 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref>–2016 гадах была ўдзельніцай Грамадзянскага руху «NİDA». У гэтыя гады двойчы абіралася ў кантрольна-дысцыплінарную камісію руху. Таксама актыўна ўдзельнічала ў грамадскіх кампаніях у падтрымку арыштаваных удзельнікаў NİDA. Узначальвала кампанію пад назвай «Падтрымаем незаконна арыштаваных сяброў NİDA!».<ref name=":B" /> Шматразова брала ўдзел у акцыях пратэсту і сутыкалася з супрацівам з боку паліцыі. 26 студзеня 2013 года была затрыманая паліцыяй падчас акцыі «Забярыце зброю ад нас!» і вызваленая пасля вынясення адміністрацыйнага папярэджання.<ref name=":B" /> У 2015 годзе на парламенцкіх выбарах выступала ўпаўнаважаным прадстаўніком кандыдата ад руху «NİDA» Раміна Гусейнава па выбарчай акрузе №18 Нариманов-Нізамі. А на парламенцкіх выбарах 2020 года ўзначальвала агітацыйную кампанію Тагрула Веліева — кандыдата ад выбарчага блока «Hərəкət» па акрузе №23 Насімі-Сабаіль.<ref name=":B" /> == Праваабарончая дзейнасць == З 2012 года Ульвія Алі асвятляла ўсе выпадкі парушэння [[Правы чалавека ў Азербайджане|правоў чалавека ў Азербайджане]] на сваёй старонцы ў [[X (сацыяльная сетка)|X]] (Twitter) і даводзіла іх да ўвагі міжнародных СМІ. Акрамя таго, у публікацыях пра сітуацыю ў Азербайджане ў замежнай прэсе нярэдка спасылаліся на пададзеную ёю інфармацыю, а таксама выкарыстоўвалі яе аўтарскія фота і відэаматэрыялы.<ref name=":B" /><ref name=":H">{{cite news|title=Azerbaidjan își închide ultimii jurnaliști independenți; Reprimarea libertății presei continuă în Azerbaidjan|author=|work=www.pescurt.ro|date=14 мая 2025|url=https://pescurt.ro/stiri-externe/azerbaidjan-isi-inchide-ultimii-jurnalisti-independenti-reprimarea-libertatii-presei-continua-in-azerbaidjan|accessdate=14 мая 2025|language=ro|archiveurl=|archivedate=|url-status=dead}}</ref> З 2013 года Ульвія Алі вяла маніторынг судовых працэсаў над многімі палітычнымі зняволенымі і асвятляла тое, што адбывалася ў судах.<ref name=":B" /> Яна ажыццяўляла маніторынг і асвятленне парушэнняў на прэзідэнцкіх выбарах 2013, [[Прэзідэнцкія выбары ў Азербайджане (2018)|2018]] і 2024 гадоў, парламенцкіх выбарах 2015, 2020 і 2024 гадоў, муніцыпальных выбарах 2014, 2019 і 2025 гадоў, а таксама на рэферэндуме 2016 года.<ref name=":B" /> У 2014 годзе працавала памочніцай юрыста Намізада Сафарава.<ref name=":B" /> З 2015 года з’яўляецца сябрам журы прэміі «Наргіз».<ref name=":B" /> У 2017 годзе з адзнакай скончыла навучальную праграму «Маладыя праваабаронцы» Інстытута дэмакратычных ініцыятыў (IDI).<ref name=":B" /> Супрацоўнічала з шэрагам няўрадавых арганізацый, такіх як Цэнтр маніторынгу выбараў і навучання дэмакратыі (SMDTM), Цэнтр прававой дапамогі «Benefisiar», ініцыятыўная група «Для жанчын».<ref name=":B" /> У 2018 годзе была суаўтаркай дакладу «Крым: прарыў праз сцяну маўчання», апублікаванага Фондам дамоў правоў чалавека (HRHF).<ref name=":01">{{cite news|title=CRIMEA: BREAKING THE WALL OF SILENCE|author=Human Rights House Foundation (HRHF)|newspaper=www.humanrightshouse.org|date=10 мая 2025|url=https://zmina.info/upload/CRIMEA%20BREAKING%20THE%20WALL%20OF%20SILENCE.pdf|accessdate=10 мая 2025|language=En|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> У тым жа годзе разам з праваабаронцамі з Беларусі і Украіны наведала [[Крым]] і падрыхтавала адтуль спецыяльны даклад.<ref name=":B" /> У 2019 годзе прайшла стажыроўку ў ЗША па праграме International Visitor Leadership Program (IVLP).<ref name=":B" /> У 2024 годзе фатапартрэт, зроблены Ульвіяй Алі, стаў часткай фотавыставы «Партрэты сілы», арганізаванай Фондам дамоў правоў чалавека ў Нарвегіі.<ref name=":КУ3">{{cite news|title=Азербайджанский адвокат стала одной из героинь международной выставки "Портреты силы-2024"|author=Фаик Меджид|work=Кавказский узел|date=10 мая 2025|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/404513|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> На здымку была адлюстраваная азербайджанская юрыстка, спецыялістка ў галіне правоў чалавека — [[Ровшана Рагімова]], адна з гераінь выставы.<ref name=":02">{{cite news|title=Portraits of Strength 3rd Edition: Rovshana Rahimova, Azerbaijan|author=Human Rights House Foundation (HRHF)|newspaper=www.humanrightshouse.org|date=10 мая 2025|url=https://humanrightshouse.org/interviews/portraits-of-strength-2024-rovshana-rahimova-azerbaijan/|accessdate=10 мая 2025|language=En|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Ульвія Алі давала інтэрв’ю замежным СМІ, асабліва напярэдадні Канферэнцыі ААН па змяненні клімату (COP29) у [[Баку]], каб прыцягнуць увагу да праблем з правамі чалавека ў краіне, стану незалежных СМІ і арыштаў журналістаў.<ref name=":M1">{{cite news|title=«Мы движемся в сторону Северной Кореи»: в Азербайджане после COP29 начались задержания сотрудников Meydan TV|author=Виктор Волков, Сергей Рыбалкин|work=[[Белсат|Вот Так]]|date=10 мая 2025|url=https://vot-tak.tv/83878121/v-azerbayjane-zaderzhivayut-zhurnalistov-meydan-tv|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref><ref name=":M2">{{cite news|title=Azerbaijan: Repression intensifies in the run-up to COP29 in Baкu|author=Emmanuel Grynszpan|work=[[Le Monde]]|date=10 мая 2025|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/10/11/azerbaijan-repression-intensifies-in-the-run-up-to-cop29-in-baku_6729013_4.html|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref><ref name=":M3">{{cite news|title=What happens behind the wall of the COP29’s fancy event venue in Baкu?|author=Fatima Karimova, Margherita Capacci, Sofia Turati, Cecilia Fasciani|work=Miкrosкop Media|date=10 мая 2025|url=https://mikroskopmedia.com/en/2024/11/05/what-happens-behind-the-wall-of-the-cop29s-fancy-event-venue-in-baku/|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref><ref name=":M4">{{cite news|title=«Это войдет в историю как что-то ужасное». Азербайджан проводит климатический саммит ООН, а параллельно наращивает выбросы в атмосферу и репрессирует экоактивистов|author=Сергей Рыбалкин|work=[[Белсат|Вот Так]]|date=10 мая 2025|url=https://vot-tak.tv/83444574/konferencia-azerbaijan|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref><ref name=":M5">{{cite news|title=Weltкlimaкonferenz in Aserbaidschan: Kritiкer hinter Gittern|author=Raphael Bossniaк|work=Profil|date=10 мая 2025|url=https://www.profil.at/ausland/cop29-baku-aserbaidschan-weltklimakonferenz-repression/402977186|accessdate=10 мая 2025|language=de|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref><ref name=":M6">{{cite news|title=Azerbaijan: Several Journalists Intimidated and Obstructed While Covering Elections|author=|work=Women Press Freedom|date=10 мая 2025|url=https://www.womeninjournalism.org/threats-all/azerbaijan-several-journalists-intimidated-and-obstructed-while-covering-elections|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> == Журналісцкая дзейнасць == [[Файл:Ulviyya Ali in December 2021.jpg|thumb|285x285px|У снежні 2021 года выказала пратэст супраць новага законапраекта азербайджанскай дзяржавы «Аб медыя», надзеўшы майку з надпісам «I'm not your puppet» («Я не твая марыянетка») падчас акцыі.]] З 2016 года Ульвія Алі працягвае сваю дзейнасць у сферы журналістыкі. У розныя гады яна супрацоўнічала з Азербайджанскай службай [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода (RFE/RL)]], «Toplum TV», «Faкt Yoxla», «Miкrosкop Media», «[[Голас Амерыкі]]» (VoA), «OC Media» і «JAMnews».<ref name=":B" /> У рамках сваёй дзейнасці яна таксама рыхтавала матэрыялы для платформаў «Fem-Utopia», якая скіраваная на распаўсюджванне фемінісцкіх ідэй і стварэнне асветніцкага кантэнту на азербайджанскай мове па тэме [[Фемінізм|фемінізму]]<ref name=":FEM">{{cite news|title=Fem-Utopia Azerbaijan|author=|work=Numun Fund|date=10 мая 2025|url=https://numun.fund/nodes/fem-utopia/|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref>, і «Qıy vaar!» — платформы, якая публікуе навіны на тэмы [[ЛГБТ]] і фемінізму. У сваёй журналісцкай практыцы яна падрыхтавала мноства матэрыялаў, прысвечаных [[Правы чалавека|правам чалавека]], сацыяльным пытанням, правам ЛГБТ і жанчын. У 2021 годзе яна атрымала прэмію QueeRadar за актыўную ролю ў асвятленні падзей, звязаных з ЛГБТ у Азербайджане, у сродках масавай інфармацыі. Таксама праводзіла трэнінгі на тэму «Як правільна асвятляць навіны, звязаныя з ЛГБТ-грамадзянамі?».<ref name=":B" /> З 2019 па 2025 год працавала ў Азербайджанскай службе радыё «[[Голас Амерыкі]]» (VoA). За час сваёй дзейнасці стала аўтарам больш за тысячу навін і рэпартажаў, апублікаваных і трансляваных на VoA. Яна асвятляла палітычныя судовыя працэсы, выпадкі парушэння правоў чалавека, а таксама мітынгі, акцыі, шэсці і пікеты, што праходзілі ў Азербайджане. Падчас прафесійнай дзейнасці неаднаразова падвяргалася затрыманням, супрацьдзеянню з боку паліцыі і жорсткаму абыходжанню.<ref name=":B" /> 11 лютага 2020 года падчас асвятлення акцыі пратэсту кандыдатаў у дэпутаты каля адміністрацыйнага будынка Цэнтральнай выбарчай камісіі (ЦВК), Ульвія Алі разам з калегамі — Севіндж Вагіфгызы, Наргіз Абсаламавай і Айгюн Рашыд — была затрыманая паліцыяй.<ref name=":3">{{cite news|title=Jurnalistlər Baş Proкurorluğa müraciət edib|author=Tapdıq Fərhadoğlu|work=[[Голас Амерыкі|Voice of America (VoA)]]|date=10 мая 2025|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/jurnalistl%C9%99r-ba%C5%9F-prokurorlu%C4%9Fa-m%C3%BCraci%C9%99t-edib-/5288405.html|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211025175418/https://www.amerikaninsesi.org/a/jurnalistl%C9%99r-ba%C5%9F-prokurorlu%C4%9Fa-m%C3%BCraci%C9%99t-edib-/5288405.html|archivedate=2021-10-25|url-status=live}}</ref> У выніку прымянення сілы з боку паліцыянтаў Ульвія Алі атрымала лёгкія цялесныя пашкоджанні. «[[Рэпарцёры без межаў]]» (RSF) рэзка асудзілі здарэнне і заявілі, што ўлады Азербайджана знішчаюць плюралізм.<ref name=":4">{{cite news|title=Sərhədsiz Reportyorlar: Azərbaycan haкimiyyəti plüralizmi məhv edir|author=Tapdıq Fərhadoğlu|work=[[Голас Амерыкі|Voice of America (VoA)]]|date=10 мая 2025|url=https://www.amerikaninsesi.org/a/s%C9%99rh%C9%99dsiz-reportyorlar-az%C9%99rbaycan-hakimiyy%C9%99ti-pl%C3%BCralizmi-m%C9%99hv-edir-/5286778.html|accessdate=10 мая 2025|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610071606/https://www.amerikaninsesi.org/a/s%C9%99rh%C9%99dsiz-reportyorlar-az%C9%99rbaycan-hakimiyy%C9%99ti-pl%C3%BCralizmi-m%C9%99hv-edir-/5286778.html|archivedate=2023-06-10|url-status=live}}</ref> 14 верасня 2020 года падчас асвятлення акцыі «Свабоду Тофіку Ягублу!», якая праходзіла каля [[Бакінскі метрапалітэн|станцыі метро «Гянджлік»]], Ульвія Алі разам з калегай Айсель Умудавай была затрыманая з патрабаваннем выдаліць адзняты матэрыял. Аднак журналісткі адмовіліся выканаць гэтае патрабаванне і неўзабаве былі вызвалены. 13 кастрычніка 2020 года падчас інтэрв'ю з Гіясам Ібрагімавым, выкліканым у Генеральную пракуратуру, Ульвія Алі і яе калега Наргіз Абсаламава былі затрыманыя разам з Гіясам Ібрагімавым. Пасля больш чым гадзіннага ўтрымання ў 26-м аддзеле паліцыі Ясамальскага РУУС яны былі вызвалены. 4 жніўня 2021 года, падчас выканання прафесійных абавязкаў каля адміністрацыйнага будынка Хазарскага РУУС, Ульвія Алі была затрыманая разам з калегамі Эльнарай Гасымавай і Наргіз Абсаламавай падчас фемінісцкай акцыі пратэсту супраць забойства Севіль Магеррамавай. Падчас затрымання да яе прымянялі грубае абыходжанне, у будынку яе абражалі, а таксама быў пашкоджаны яе здымачны апарат. Нягледзячы на скаргі, пададзеныя ў адпаведныя органы, яны не прынеслі ніякага выніку.<ref name=":P">{{cite news|title="Свободы нет" - журналисты о проблемах своей работы в Азербайджане|author=Севги Исмаилбейли|work=JAMNews|date=10 мая 2025|url=https://jam-news.net/ru/%d0%bc%d0%b5%d0%b4%d0%b8%d0%b0-%d0%b2-%d0%b0%d0%b7%d0%b5%d1%80%d0%b1%d0%b0%d0%b9%d0%b4%d0%b6%d0%b0%d0%bd%d0%b5-151-%d0%b5-%d0%bc%d0%b5%d1%81%d1%82%d0%be-%d0%b2-%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d1%8c-%d1%81%d0%b2/|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> У снежні 2021 года Ульвія Алі выказала пратэст супраць новага законапраекта азербайджанскай дзяржавы «Аб медыя», надзеўшы майку з надпісам «I'm not your puppet» («Я не твая марыянетка») падчас акцыі. У лютым 2023 года яна заявіла, што новы законапраект аб медыя, у прыватнасці тыя яго палажэнні, што датычацца стварэння адзінага рэестра, ствараюць шырокія магчымасці для абмежавання свабоды слова і дзейнасці СМІ. Яна стала адной з 40 журналістаў, якія падпісалі пазіцыйны дакумент, падрыхтаваны незалежнымі журналістамі і медыя-экспертамі Азербайджана.<ref name=":R">{{cite news|title="Media nümayəndələri Media Reyestri ilə bağlı qanunun dəyişdirilməsi tələb edirlər"|author=|work=Jurnalist Araşdırmaları Mərкəzi (JAMAZ)|date=10 мая 2025|url=https://jamaz.info/x%C9%99b%C9%99rl%C9%99r/media/media-numay%C9%99nd%C9%99l%C9%99ri-media-reyestri-il%C9%99-bagli-qanuna-d%C9%99yisiklik-t%C9%99l%C9%99b-edirl%C9%99r/|accessdate=10 мая 2025|language=az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231212181558/https://jamaz.info/x%C9%99b%C9%99rl%C9%99r/media/media-numay%C9%99nd%C9%99l%C9%99ri-media-reyestri-il%C9%99-bagli-qanuna-d%C9%99yisiklik-t%C9%99l%C9%99b-edirl%C9%99r/|archivedate=2023-12-12|url-status=live}}</ref> Пасля прыняцця гэтага закона Ульвія Алі заснавала платформу «Медыя без рэестра» і асвятляла пратэсты журналістаў, звязаныя з новым заканадаўствам. У лютым 2025 года, пасля анулявання акрэдытацый карэспандэнтаў «[[Голас Амерыкі|Голаса Амерыкі]]», Ульвія Алі не спыніла сваю дзейнасць і заявіла, што, нягледзячы на адсутнасць незалежных медыя для публікацыі матэрыялаў, яна будзе дзяліцца сваімі рэпартажамі на асабістай платформе. З таго часу яна публікуе свае рэпартажы на асабістай старонцы ў [[Facebook]] і працягвае журналісцкую дзейнасць. Арыштавана 7 мая 2025 года.<ref name=":B" /> == Арышт == [[File:Ulviyya Ali in May 2025.jpg|thumb|286x286px|Калі Ульвію Алі даставілі ў суд, яна, паказваючы на кайданкі на руках, гучна заявіла: «Рукі СМІ закованы ў кайданы!»]] 15 студзеня 2025 года Ульвія Алі была выклікана ў Галоўнае ўпраўленне паліцыі Баку следчым Самірам Ісмаілавым для дачы паказанняў у якасці сведкі на 16 студзеня.<ref name=":5">{{cite news|title=Журналистке Ульвии Али запрещен выезд из Азербайджана|author=Фаик Меджид|work=Кавказский узел|date=10 мая 2025|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/407714|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> У інтэрв’ю Ульвія Алі паведаміла, што яе дапытвалі каля дзвюх гадзін па справе «Meydan TV», пасля чаго без усялякіх тлумачэнняў ёй забаранілі выезд з Азербайджана.<ref name=":5" /> Яна таксама адзначыла, што не з’яўляецца журналісткай «Meydan TV», а працуе карэспандэнткай «[[Голас Амерыкі|Голаса Амерыкі]]», і нават калі б яна сапраўды супрацоўнічала з «Meydan TV», гэта не з’яўляецца злачынствам.<ref name=":5" /> Коаліцыя жанчын-журналістак (WPF) асудзіла рашэнне ўладаў Азербайджана аб забароне Ульвіі Алі пакідаць краіну.<ref name=":ST">{{cite news|title=Azerbaijan: WPF Condemns Authorities' Harassment of VOA Reporter Ulviyya Ali|author=|work=Women Press Freedom|date=10 мая 2025|url=https://www.womeninjournalism.org/alerts/azerbaijan-wpf-condemns-authorities-harassment-of-voa-reporter-ulviyya-ali|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> У студзені Ульвія Алі звярнулася ў суд з нагоды гэтай забароны.<ref name=":M" /> Разгляд яе скаргі пачаўся 18 сакавіка ў Хатаінскім раённым судзе Баку, аднак суддзя, спасылаючыся на неабходнасць удзелу паліцэйскага следчага ў працэсе, перанёс слуханні на красавік.<ref name=":M" /> Паводле Міграцыйнага кодэкса Азербайджана, сведка не можа быць абмежаваны ў выездзе з краіны — такая забарона можа тычыцца толькі абвінавачанага, заявіла Ульвія Алі.<ref name=":M" /> Яна таксама назвала забарону неабгрунтаванай яшчэ і таму, што пра абмежаванне ёй паведамілі толькі вусна.<ref name=":M" /> Па словах Алі, яна тройчы накіроўвала афіцыйныя запыты ў сталічную паліцыю з просьбай выдаць рашэнне аб забароне на выезд, але яе звароты «ігнаруюцца».<ref name=":M" /> 11 красавіка Хатаінскі раённы суд не задаволіў скаргу Ульвіі Алі.<ref name=":M" /> Паводле яе слоў, следчы з Галоўнага ўпраўлення паліцыі Баку Фарыд Шукюрлу патлумачыў, што следства валодае «важнай інфармацыяй» пра датычнасць да злачынстваў іншых асобаў, у дачыненні да якіх працягваецца расследаванне. Таму, як сцвярджаў следчы, у дачыненні да гэтых асобаў, якія пакуль знаходзяцца ў статусе сведкаў, уведзена забарона на выезд з краіны. Сама Алі паведаміла суду, што была дапытаная ў якасці сведкі, і з таго часу прайшло ўжо тры месяцы. На яе думку, калі яна не супрацоўнічала з выданнем, дзейнасць якога расследуецца, то і не можа валодаць «важнай інфармацыяй», якая мела б дачыненне да гэтай справы.<ref name=":M">{{cite news|title=Суд счел законным запрет Ульвии Али на выезд из Азербайджана|author=Фаик Меджид|work=Кавказский узел|date=10 мая 2025|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/410418|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> У ноч з 6 на 7 мая 2025 года, прыкладна а 04:00, у сацыяльных сетках распаўсюдзілася інфармацыя пра затрыманне Ульвіі Алі ў сувязі са справай «Meydan TV», а таксама пра вобшук у яе кватэры.<ref name=":S1">{{cite news|title=По делу Meydan TV задержана азербайджанская журналистка Ульвия Али|author=|work=Кавказский узел|date=10 мая 2025|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/411109|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Паводле слоў яе маці, Ільхамі Гуліевай, дачку жорстка збівалі, а кватэру знішчылі падчас вобшуку: «У маёй дачкі адэнома ў галаве, і паліцэйскі ўдарыў яе па галаве. У яе дом уварваліся, кватэру поўнасцю знішчылі. Паліцыя канфіскавала яе асабістыя рэчы, камп’ютар і “знайшла” больш за 6000 еўра наяўнымі».<ref name=":O">{{cite news|title=Two more Azerbaijani journalists detained as media cracкdown continues|author=Aytan Farhadova, OC Media|newspaper=www.oc-media.org|date=8 мая 2025|url=https://oc-media.org/two-more-azerbaijani-journalists-detained-as-media-crackdown-continues/|accessdate=8 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> 7 мая Ульвіі Алі было прад’яўлена абвінавачанне па артыкуле 206.3.2 Крымінальнага кодэкса Азербайджана (кантрабанда, здзейсненая групай асобаў па папярэдняй згодзе).<ref name=":S2">{{cite news|title=Задержана журналистка Ульвия Али: «Более 20 журналистов сейчас находятся в тюрьме, и я одна из них»|author=|work=JAMNews|date=10 мая 2025|url=https://jam-news.net/ru/%D0%B5%D1%89%D0%B5-%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82-%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD-%D0%BF%D0%BE-%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%83-%D0%BC/|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Па рашэнні суддзі Хатаінскага раённага суда Сулхане Гаджыевай, у дачыненні да яе была абраная мера стрымання — арышт на 1 месяц і 29 дзён.<ref name=":S3">{{cite news|title=«Руки медиа закованы в кандалы». Ульвия Али задержана по «делу Мейдан ТВ»|author=|work=Meydan TV|date=10 мая 2025|url=https://www.meydan.tv/ru/article/ruki-media-zakovany-v-kandaly-ulviya-ali-zaderzhana-po-delu-mejdan-tv/|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Калі Ульвію Алі даставілі ў суд, яна, паказваючы наручнікі на руках, гучна заявіла: «Рукі медыя закутыя ў кайданы!»<ref name=":S3" /> Паводле адваката Ульвіі Алі, Элвіна Алямава, падчас вобшуку ў яе кватэры сцвярджалася, што было знойдзена 6000 еўра.<ref name=":TOP" /> Аднак Ульвія Алі заявіла, што грошы ёй не належаць і былі падкінутыя паліцыяй падчас вобшуку.<ref name=":TOP" /> Яна таксама паведаміла, што падчас затрымання падверглася жорсткаму абыходжанню: «У аддзяленні паліцыі ад яе патрабавалі пароль ад тэлефона, і пасля адмовы яе некалькі разоў ударыў па галаве», — паведаміў Алямаў.<ref name=":TOP">{{cite news|title=Jurnalist Ülviyyə Əli həbs olunub|author=|work=Toplum TV|date=10 мая 2025|url=https://toplummedia.tv/mehkeme/pjurnalist-uumllviyye-eli-hebs-olunubp|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> У каментары для DOXA абаронца правоў жанчын Гульнара Мехдіява заявіла, што пасля затрымання сілавікі некалькі гадзін збівалі Ульвію Алі. «Мноства ўдараў па галаве, дзве паліцэйскія цягнулі за валасы, а адзін сказаў: “Я сапсую тваю жаночнасць” — што можа быць успрынята як пагроза сэксуальнага гвалту», — паведаміла Мехдіява.<ref name=":BIT" /><ref name=":W">{{cite news|title=She covered human rights for VOA in Azerbaijan. Now she’s in jail|author=Kelly Kasulis Cho|work=[[The Washington Post]]|date=10 мая 2025|url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/15/voice-of-america-journalist-arrested-azerbaijan/|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Ульвія Алі да свайго арышту пакінула ліст, у якім папярэджвала пра магчымасць арышту. {{quote|«Калі вы чытаеце гэты ліст, значыць, мяне абылгалі і незаконна арыштавалі за маю журналісцкую дзейнасць. Як і мае іншыя калегі-журналісты, я не здзяйсняла ніякіх злачынстваў — я не ўвозіла ў краіну тое, што яны называюць “незаконным фінансаваннем”, і не здзяйсняла іншых дзеянняў. У мяне таксама няма ніякіх дзелавых сувязей з “Meydan TV”. І нават калі б яны былі, супрацоўніцтва з “Meydan TV” не з'яўляецца злачынствам. Я таксама хачу адзначыць, што доўгі час супрацоўнічала з “Голасам Амерыкі“. Вы ўсе ведаеце, што азербайджанская дзяржава не церпіць незалежныя СМІ. У выніку гэтай неталерантнасці больш за 20 журналістаў цяпер знаходзяцца за кратамі, і я — адна з іх. З 2016 года ў сваёй журналісцкай працы я заўсёды імкнулася прытрымлівацца прафесійнай этыкі і рабіла ўсё магчымае, каб прыцягнуць увагу да праблем кожнага, хто сутыкнуўся з несправядлівасцю — незалежна ад яго рэлігіі, этнічнай прыналежнасці, палітычных поглядаў, полу, арыентацыі ці сацыяльнага статусу. Цяпер, як і мае таварышы, што знаходзяцца ў зняволенні, я буду працягваць гэтую дзейнасць. Наш голас заўсёды будзе парушаць маўчанне перад тварам палітычнай волі, якая хоча прымусіць Азербайджан маўчаць. Магчыма, гэта мой апошні пост на волі. Але я веру, што справядлівы голас нельга заглушыць. Журналістыка — гэта не злачынства! Наша “злачынства” — гэта наша вера ў справядлівасць!» — Ліст Ульвіі Алі перад арыштам<ref name=":S2" />}} 10 мая з'явілася інфармацыя пра тое, што Ульвія Алі знаходзіцца ў дрэнным стане ў следчым ізалятары.<ref name=":КУ">{{cite news|title=Состояние Ульвии Али ухудшилось в заключении|author=|work=Кавказский узел|date=10 мая 2025|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/411199|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Пасля таго, як Алі падвергнулася гвалту з боку паліцыі ў Галоўным упраўленні паліцыі горада Баку (ГУПГБ) і атрымала шматлікія ўдары па галаве, у яе двойчы здарывалася ваніты ў ізалятары часовага ўтрымання Хатаінскага раённага ўпраўлення паліцыі і адзін раз — у Бакінскім следчым ізалятары. Паведамлялася, што з 2017 года ў яе ў галаве была пухліна ([[Адэнома|адэнома]]). Ульвія Алі падала скаргу ў Рэспубліканскую пракуратуру ў сувязі з гвалтам з боку паліцыі.<ref name=":MEY">{{cite news|title=Жалоба арестованной журналистки на насилие направлена в прокуратуру|author=|work=Meydan TV|date=10 мая 2025|url=https://www.meydan.tv/ru/article/zhaloba-arestovannoj-zhurnalistki-na-nasilie-napravlena-v-prokuraturu/|accessdate=10 мая 2025|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> == Рэакцыя на арышт == Шэраг мясцовых і міжнародных праваабарончых арганізацый асудзілі арышт Ульвіі Алі, назваўшы яго палітычна матываваным, і заклікалі ўлады Азербайджана неадкладна вызваліць яе. Міжнародная федэрацыя журналістаў (IFJ) і Еўрапейская федэрацыя журналістаў (EFJ) у заяве ад 8 траўня асудзілі арышт Ульвіі Алі, назваўшы яго палітычным, і заклікалі да яе неадкладнага вызвалення.<ref name=":T3">{{cite news|title=Azerbaijan: IFJ and EFJ condemn arrest and abuse of journalists Ulviyya Ali and Ahmad Mammadli|author=Международная федерация журналистов (IFJ) и Европейская федерация журналистов (EFJ) |newspaper=www.ifj.org|date=8 мая 2025|url=https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-releases/article/azerbaijan-ifj-and-efj-condemn-arrest-and-abuse-of-journalists-ulviyya-ali-and-ahmad-mammadli|accessdate=8 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Фонд "Дамы правоў чалавека" (HRHF) таксама рашуча асудзіў затрыманне Ульвіі Алі і жорсткае абыходжанне з ёй, выказаў салідарнасць і запатрабаваў яе неадкладнага і безумоўнага вызвалення.<ref name=":T2">{{cite news|title=HRHF strongly condemns the detention and alleged ill-treatment of #Azerbaijan woman #humanrights defender, journalist, and photographer Ulviyya Ali on spurious smuggling charges. #JournalismIsNotACrime|author=[[Файл:X logo 2023.svg|15x15px]] Human Rights House Foundation (HRHF)|newspaper=www.twitter.com|date=8 мая 2025|url=https://x.com/HRHFoundation/status/1920483444053758038?t=na_OKD4dqKqJ-yBohloWRw&s=19|accessdate=8 мая 2025|language=En|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> [[Камітэт абароны журналістаў]] (CPJ) назваў арышт Ульвіі Алі «крокам уладаў Азербайджана, накіраваным на знішчэнне ўсіх праяваў незалежнай журналістыкі» і заклікаў неадкладна вызваліць яе, а таксама тэрмінова расследаваць трывожныя абвінавачанні ў жорсткім абыходжанні з боку паліцыі.<ref name=":6" /> Міжнародная асацыяцыя па абароне свабоды слова (IFEX) далучылася да мясцовых і міжнародных арганізацый, заклікаючы да неадкладнага вызвалення Ульвіі Алі і ўсіх іншых зняволеных журналістаў у Азербайджане. IFEX асудзіла выкарыстанне фізічнага гвалту, паклёпніцкіх кампаній і палітычна матываваных абвінавачванняў як інструментаў запалохвання і падаўлення прэсы.<ref name=":IFEX">{{cite news|title=Azerbaijan: Journalists Ulviyya Ali and Ahmad Mammadli arrested|author=Международная ассоциация по защите свободы слова (IFEX)|newspaper=www.ifex.org|date=8 мая 2025|url=https://ifex.org/azerbaijan-journalists-ulviyya-ali-and-ahmad-mammadli-arrested/|accessdate=8 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> [[Савет Еўропы]] па свабодзе прэсы, а таксама Freedom Now выказалі занепакоенасць арыштам Ульвіі Алі і ростам колькасці затрыманняў незалежных журналістаў у Азербайджане.<ref name=":СЕ">{{cite news|title=Two Independent Journalists Ulviyya Ali and Ahmad Mammadli Arrested in Azerbaijan|author=[[Савет Еўропы|Совет Европы]] по Свободе Прессы|newspaper=www.go.coe.int|date=8 мая 2025|url=http://go.coe.int/eROdG|accessdate=8 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref><ref name=":T4">{{cite news|title=The list of independent journalists wrongfully imprisoned by #Azerbaijan continues to grow.|author=[[Файл:X logo 2023.svg|15x15px]] Freedom Now|newspaper=www.twitter.com|date=8 мая 2025|url=https://x.com/freedomnoworg/status/1920136391398162770?t=8g2UXn5gW1Cl8fYMfZerlw&s=19|accessdate=8 мая 2025|language=En|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Міжнародны жаночы медыяфонд (IWMF) падкрэсліў, што «распавядаць пра несправядлівасць — не злачынства» і таксама запатрабаваў вызвалення Ульвіі Алі.<ref name=":T1">{{cite news|title=The government of Azerbaijan currently has over 20 journalists in prison. Yesterday, Ulviyya Ali became one of them. Reporting on injustices is not a crime – we demand Ali and her colleagues be released so they may continue their vital worк. Read more:|author=[[Файл:X logo 2023.svg|15x15px]] International Women's Media Foundation (IWMF)|newspaper=www.twitter.com|date=8 мая 2025|url=https://x.com/IWMF/status/1920590536865468553?t=lv24UNl-wMMl6gcefRYvRg&s=19|accessdate=8 мая 2025|language=En|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> 12 траўня міжнародная праваабарончая арганізацыя Front Line Defenders выступіла з заявай, у якой паставіла ўладам Азербайджана пяць патрабаванняў адносна Ульвіі Алі: неадкладна і безумоўна вызваліць Ульвію Алі і забяспечыць яе фізічную і псіхалагічную недатыкальнасць, даць ёй доступ да незалежнай медыцынскай дапамогі, зняць усе абвінавачванні з праваабаронцы і журналісткі, правесці тэрміновае, усебаковае і бесстаронняе расследаванне сцвярджэнняў аб фізічным гвалце з мэтай публікацыі вынікаў і прыцягнення вінаватых да адказнасці ў адпаведнасці з міжнароднымі стандартамі, а таксама гарантаваць пры любых абставінах, што Ульвія Алі зможа працягваць сваю законную праваабарончую дзейнасць.<ref name=":FLD">{{cite news|title=Woman human rights defender and journalist Ulviyya Ali arrested and denied proper medical treatment in detention|author=Front Line Defenders|newspaper=www.frontlinedefenders.org|date=8 мая 2025|url=https://www.frontlinedefenders.org/en/case/woman-human-rights-defender-and-journalist-ulviyya-ali-arrested-and-denied-proper-medical|accessdate=8 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Паводле словаў праваабаронцы Эміна Гусейнава, пасля выціскання з краіны выданняў AbzasMedia і Toplum TV, а таксама закрыцця інфармацыйнага агенцтва Turan, Ульвія Алі засталася адзінай крыніцай незалежнай журналістыкі ў Азербайджане.<ref name=":6">{{cite news|title=Azerbaijan arrests two more journalists, increasing cracкdown tally to 25|author=|work=[[Камітэт абароны журналістаў|Комитет защиты журналистов]] (CPJ)|date=10 мая 2025|url=https://cpj.org/2025/05/azerbaijan-arrests-two-more-journalists-increasing-crackdown-tally-to-25/|accessdate=10 мая 2025|language=en|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> Паводле журналісткі Арзу Гейбуллы, Ульвія Алі стала мішэнню, бо была адной з нешматлікіх журналістак, што засталіся на месцы і працягвалі весці рэпартажы.<ref name=":W" /> 16 траўня член [[Палата Прадстаўнікоў ЗША|Палаты прадстаўнікоў ЗША]], старэйшы член Камітэта па правасуддзі Палаты прадстаўнікоў Джэймі Раскін выказаў салідарнасць з Ульвіяй Алі ў сваім афіцыйным мікраблогу [[X (сацыяльная сетка)|X]] і падтрымку ўсім журналістам, як Ульвія Алі, што змагаюцца супраць аўтарытарных рэжымаў, дыктатараў, клептакратаў і цэнзуры паліцэйскай дзяржавы.<ref name=":USA">{{cite news|title=We stand with Ulviyya Ali and journalists all over the world, including VOA employees let go by DOGE and Trump, against the police state censorship of authoritarians, dictators and кleptocrats. Democracy dies without press freedom.|author=[[Файл:X logo 2023.svg|15x15px]] Rep. Jamie Rasкin|newspaper=www.twitter.com|date=8 мая 2025|url=https://x.com/freedomnoworg/status/1920136391398162770?t=8g2UXn5gW1Cl8fYMfZerlw&s=19|accessdate=8 мая 2025|language=En|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> == Творчасць == === Кароткаметражныя фільмы === * У 2019 годзе яна выступіла аўтаркай і кіраўніцай праекта кароткаметражнага фільма «Чужыя» ([[Азербайджанская мова|азерб]]. ''"Yadlar"''). Фільм распавядае пра пераслед і арышты ЛГБТ-людзей у Азербайджане, якія адбываліся ў 2017 годзе.<ref name=":Y1">{{cite news|title=Yadlar (Strangers)|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // Turкan Hüseyn|newspaper=www.youtube.com|date=12 мая 2025|url=https://m.youtube.com/watch?v=eao_SbRAUqc|accessdate=12 мая 2025|language=Az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> * У 2021 годзе яна стала аўтаркай кароткаметражнага фільма пад назвай «Наша жыццё пасля вайны: Азербайджан пасля Другой Карабахскай вайны» ([[Англійская мова|англ]]. '''"Our Lives After the War: Azerbaijan After the Second Karabaкh War"''). Стужка апавядае пра змены ў жыцці азербайджанскіх сем’яў пасля [[Карабахская вайна|Другой Карабахскай вайны]] паміж [[Азербайджан|Азербайджанам]] і [[Арменія|Арменіяй]] у 2020 годзе, якая забрала жыццё больш як сямі тысяч чалавек.<ref name=":Y5">{{cite news|title=Our Lives After the War: Azerbaijan After the Second Karabaкh War|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // JAMNews in English|newspaper=www.youtube.com|date=12 мая 2025|url=https://youtube.com/Qqh7GHycVjw?si=mKw9PNFussAiyhO5|accessdate=12 мая 2025|language=En|archiveurl=|archivedate=|url-status=dead}}</ref> * У 2022 годзе яна стварыла кароткаметражны фільм пад назвай «Як моладзь бачыць сябе ў Азербайджане» (англ. ''"How young people in Azerbaijan see themselves"''). Фільм даследуе розныя погляды маладых людзей на патрыятызм, «традыцыйныя каштоўнасці», вайну і мір.<ref name=":Y4">{{cite news|title=How young people in Azerbaijan see themselves and how they see their peers in other countries|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // JAMNews in English|newspaper=www.youtube.com|date=12 мая 2025|url=https://m.youtube.com/watch?v=5w6in8rCqEM|accessdate=12 мая 2025|language=En|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> * У тым жа годзе яна стварыла кароткаметражны фільм пад назвай «Я дасягаю поспеху» (азерб. ''"Uğura imza atıram"''). У фільме ўздымаюцца тэмы перашкод, з якімі сутыкаюцца жанчыны на шляху да ўдзелу ў рынку працы, а таксама падкрэсліваецца важнасць эканамічнай незалежнасці.<ref name=":Y2">{{cite news|title="Qadınlar işdə: "Uğura imza atıram!" filmi"|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // Qadın Üçün|newspaper=www.youtube.com|date=12 мая 2025|url=https://m.youtube.com/watch?v=yIjxZi0mUd4|accessdate=12 мая 2025|language=Az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> * У 2023 годзе яна стала аўтаркай кароткаметражнага фільма «Рабскі рынак — гісторыя беспрацоўнага» (англ. ''"The "slave marкet" in Baкu, one jobless man's heartbreaкing story"''). Фільм распавядае гісторыю беспрацоўнага чалавека, які працуе на «рабскім рынку», на фоне міфа пра сталіцу як «горад магчымасцяў», у кантэксце слабага эканамічнага развіцця рэгіёнаў і масавага беспрацоўя.<ref name=":Y3">{{cite news|title=The "slave marкet" in Baкu, one jobless man's heartbreaкing story|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // JAMNews in English|newspaper=www.youtube.com|date=12 мая 2025|url=https://m.youtube.com/watch?v=_dvH-ODHXn4|accessdate=12 мая 2025|language=En|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> == Прэміі == * У 2021 годзе яна была ўдастоена прэміі QueerRadar за актыўную ролю ў асвятленні падзей, звязаных з ЛГБТ у Азербайджане, у сродках масавай інфармацыі.<ref name=":B" /> == Гл. таксама == * [[Серыйныя арышты журналістаў у Азербайджане]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web|url = https://www.amerikaninsesi.org/author/ulviyy%C9%99-quliyeva/qrmyv|title = Ulviyya Ali|author = |date = 2025-05-11|work = Персоналии|publisher = «[[Голас Амерыкі]]» (VoA)|accessdate = 2025-05-11|lang = az|description = | archiveurl = | archivedate = }} * {{cite web|url = https://oc-media.org/author/ulviyyaali/|title = Ulviyya Ali|author = |date = 2025-05-11|work = Персоналии|publisher = «OC Media»|accessdate = 2025-05-11|lang = en|description = | archiveurl = | archivedate = }} * {{cite web|url = https://cpj.org/tags/ulviyya-ali/|title = Ulviyya Ali|author = |date = 2025-05-11|work = Персоналии|publisher = «[[Камітэт абароны журналістаў]]» (CPJ)|accessdate = 2025-05-11|lang = en|description = | archiveurl = | archivedate = }} * {{cite web|url = https://www.frontlinedefenders.org/en/profile/ulviyya-ali-guliyeva|title = Ulviyya Ali (Guliyeva)|author = |date = 2025-05-11|work = Персоналии|publisher = «Front Line Defenders»|accessdate = 2025-05-11|lang = en|description = | archiveurl = | archivedate = }} {{ізаляваны артыкул|date=2025-05-15}} [[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]] ovh8v26lzxgn213yxcisvcw0tth7lbe 0 791359 5219473 5029911 2026-10-16T06:13:27Z Aliaksei Lastouski 75892 5219473 wikitext text/x-wiki {{ДД}} {{цёзкі2|Ліпінскі}} '''Стэфан Феліцыян Пётр Ліпінскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — рэлігійны дзеяч [[евангелічна-рэфармацкая царква|евангелічна-рэфармацкай царквы]], [[суперінтэндант]] віленскі (1855—1879) і генеральны суперінтэндант [[Яднота Літоўская|Ядноты Літоўскай]] (1857—1879), [[перакладчык]], [[выкладчык]]<ref name="cherner">{{Кніга |аўтар=Ewa Cherner |загаловак=Słownik biograficzny duchownych ewangelicko-reformowanych: Jednota Litewska i Jednota Wileńska 1815-1939 |год=2017 |isbn=978-83-7507-233-4 |месца=Warszawa |выдавец=Wydawnictwo Naukowe Semper |старонкі=226–231}}</ref>. == Біяграфія == Паходзіў са шляхецкага роду [[Ліпінскія|Ліпінскіх]]. Бацька — Юзаф Ліпінскі, харунжы коннай гвардыі ВКЛ, маці — Тэафілі з Лабоўскіх. Вучыўся ў [[Слуцкая гімназія|Слуцкай гімназіі]], потым у [[Імператарскі Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]], дзе разам з [[Цітус Курнатоўскі|Цітусам Курнатоўскім]] быў адным з першых студэнтаў тэалагічнага факультэта ад [[Яднота Літоўская|Ядноты Літоўскай]]. У 1828 годзе стаў адным з заснавальнікаў студэнцкай карпарацыі «[[Polonia (студэнцкая карпарацыя)|Polonia]]»<ref name="cherner" />. У 1830 годзе скончыў вучобу і быў [[рукапалажэнне|пасвечаны]] на [[пастар]]а. Служыў у [[Копысь|Копысі]], а з 1835 года ў [[Вільня|Вільні]], дзе прапаведаваў на польскай, нямецкай і французскай мовах. Часова абслугоўваў таксама парафію ў [[Дзявалтаў|Дзявалтаве]], дзе ў той час не было сталага пастара<ref name="cherner" />. З 1836 года выкладаў рэлігію і [[Лацінская мова|лацінскую мову]] ў [[2-я Віленская мужчынская класічная гімназія|2-й Віленскай гімназіі]], [[Нямецкая мова|нямецкую мову]] ў прыватных школах для дзяўчат, займаўся рэпетытарствам<ref name="cherner" />. У 1839 годзе наведваў у вязніцы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]], а 27 лютага суправаджаў яго да месца пакарання смерцю<ref name="cherner" />. Пасля смерці [[Рафал Доўнар|Рафала Доўнара]] ў 1855 годзе быў пасвечаны на віленскага суперінтэнданта, застаючыся пры гэтым прапаведнікам у [[Віленскі збор|Віленскім зборы]]<ref name="cherner" />. У 1857 годзе яго выбралі генеральным суперінтэндантам, і ён займаў гэтую пасаду да самай смерці ў 1879 годзе. Час ягонага служэння прыпаў на складаны перыяд, бо пасля секулярызацыі царкоўных маёнткаў у 1841—1842 гадах даходы Ядноты значна скараціліся. Ліпінскі карыстаўся сувязямі сям’і сваёй жонкі, дачкі палкоўніка расійскага войска, а таксама ўласнымі кантактамі, каб змякчыць наступствы гэтай пастановы<ref name="cherner" />. Дзякуючы гэтаму, пры падтрымцы іншых членаў грамады, удалося дамагчыся перадачы Ядноце даходаў з адабраных маёнткаў, хоць іх кіраванне заставалася ў руках царскіх уладаў<ref>{{Кніга |аўтар=Ewa Cherner |загаловак=Słownik biograficzny duchownych ewangelicko-reformowanych: Jednota Litewska i Jednota Wileńska 1815-1939 |год=2017 |isbn=978-83-7507-233-4 |месца=Warszawa |выдавец=Wydawnictwo Naukowe Semper |старонкі=17}}</ref>. У 1869 годзе, калі віленскі генерал-губернатар [[Аляксандр Патапаў (віленскі генерал-губернатар)|Аляксандр Патапаў]] загадаў яму ўвесці [[Руская мова|рускую мову]] ў набажэнствы, ён адцягваў выкананне гэтага распараджэння, спасылаючыся на тое, што святары не валодаюць гэтай мовай. У выніку царскія ўлады абмежаваліся вядзеннем метрычных і царкоўных дакументаў па-руску<ref name="cherner" />. == Навуковая дзейнасць == З 1845 быў сябрам [[Віленскае таварыства дабрачыннасці|Віленскага таварыства дабрачыннасці]], з 1855 — [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]]<ref name="cherner" />. Пераклаў на польскую мову шэраг прац, у тым ліку «Біблійны Катэхізм» (''Katechizm biblijny'') [[Фрыдрых Адольф Крумахер|Ф. А. Крумахера]] і чатыры тамы «Гісторыі Рэфармацыі» (''Historia reformacji'') [[Жан-Анры Мерль д’Абінье|Ж.-А. Мерля д’Абінье]]<ref name="cherner" />. Сваім [[тастамент]]ам перадаў сваю бібліятэку (1600 тамоў) бібліятэцы [[Сінод]]у<ref name="cherner" />. == Узнагароды == * [[Ордэн Святога Станіслава (Расійская імперыя)|ордэн Святога Станіслава]] ІІ ступені (1860); * [[Ордэн Святой Ганны]] ІІ ступені (1863)<ref name="cherner" />. == Сям’я == Быў жанаты з Марыяй Брысеман фон Нетынг. Меў шасцярых дзяцей. Адзін з сыноў, Юзаф Вільгельм, удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гг.]]<ref name="cherner" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліпінскі Стэфан }} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бешанковіцкім раёне]] [[Катэгорыя:Рэфармацкія святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэфармацкія святары Літвы]] ciap6eyx6r8g78trjzweqnicitk660j 0 799200 5219312 5177395 2026-10-15T19:55:03Z JerzyKundrat 174 5219312 wikitext text/x-wiki {{Асоба | род дзейнасці = [[Бібліёграф]] | месца нараджэння = [[Сліжова]] }} '''Аляксандар Віктар Багаткевіч''' ({{lang-pl|Aleksander Wiktor Bohatkiewicz}}; {{ВД-Прэамбула}}) — бібліёграф і бібліятэказнаўца<ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. — Мінск, 2003. — Т. 6, кн. 2. — С. 325—326.</ref><ref>''Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.'': энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — С. 351.</ref><ref>Michał Brensztejn: Bohatkiewicz Aleksander. W: ''Polski Słownik Biograficzny''. T. 2: Beyzym Jan — Brownsford Marja. Kraków: Polska Akademia Umiejętności — Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1936, s. 220—221.</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://kolekcijos.biblioteka.vu.lt/system/files/repository/90/ba/77/990002436371008452.pdf|аўтар=Bohatkiewicz, Aleksander Wiktor|загаловак=Veikalas apie visuotinę bibliografiją|год=2004|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus universiteto leidykla}}</ref>. == Біяграфія == Сын Міхала Багаткевіча і Марцыяны, народжанай Рудзінскай. Скончыў Пастаўскую павятовую школу (1813). Выпускнік факультэта літаратуры і гуманітарных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Імператарскага Віленскага ўніверсітэта]]. Быў сябрам [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], членам [[таварыства філаматаў]]. Падтрымліваў перапіску з [[Іаахім Лялевель|Іаахімам Лялевелем]]. У 1820 абараніў магістарскую працу. Быў адным з найбольш здольных вучняў [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыда Эрнста Гродэка]], які дапамагаў яму ў навуковай кар’еры. З мая 1821 стаў працаваць у бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта, 1 верасня 1823 стаў памочнікам бібліятэкара<ref>Brensztejn, Michał. [https://delibra.bg.polsl.pl/dlibra/publication/25752/edition/23925/content Bibljoteka Uniwersytecka w Wilnie do roku 1832-go]{{Недаступная спасылка}}. Wilno, 1922. S. 64-65.</ref>. Пасля смерці Гродэка ў 1825 стаў неафіцыйным кіраўніком бібліятэкі і заставаўся ім да канца жыцця. Склаў каталог дублетаў Віленскай бібліятэкі, апісанні бібліятэк [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]] і [[Вінцэнт Герберскі|Вінцэнта Герберскага]], каталог нумізматычнай калекцыі [[Крамянецкі ліцэй|Крамянецкага ліцэя]]. У 1826-28 быў сакратаром факультэта літаратуры і мастацтва, 10 снежня 1828 атрымаў намінацыю на пасаду дацэнта. [[Файл:Bohatkiewicz Aleksander Rzecz o bibliografii.jpg|міні|Аляксандр Багаткевіч. Кніжнае выданне лекцыі пра агульную бібліяграфію. Вільня, 1830]] Падрыхтаваў і з пачатку 1829 пачаў чытаць курс лекцый па агульнай бібліяграфіі, пад якой разумеў комплекс навук пра кнігу. Падкрэсліваў сувязь бібліяграфіі з гісторыяй літаратуры. Уступная частка курса ў 1829 г. была публікавана ў часопісе «''Dziennik Wilenski''» пад назвай «Аб усеагульнай бібліяграфіі», праз год выдадзена асобнай кнігай «''Rzecz o bibliografii powszechney na otworzenie tego kursu w Cesarskim Uniwersytecie Wileńskim dn. 10 stycznia 1829 roku''» (Вільня, 1830). Гэтыя публікацыі з’яўляюцца першымі тэарэтычнымі працамі бібліяграфазнаўства ў Літве і Беларусі і першымі вучэбнымі матэрыяламі па гэтай дысцыпліне<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/ru/documents/129682|title=Багаткевіч Аляксандр Міхайлавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-01-18}}</ref>. Памёр у сваім маёнтку Пятроўшчына пад Паставамі, праяўляючы сімптомы псіхічнага захворвання пад канец жыцця. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-01-19}} {{DEFAULTSORT:Багаткевіч Аляксандр}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Імператарскага Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Бібліяграфія]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары Літвы]] [[Катэгорыя:Філаматы]] slzg1jhr6v3hh6hqoi8ib4fr4bzr94n 0 805293 5219425 5120310 2026-10-16T04:01:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219425 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} [[Файл:Stanisław Oziewicz.jpg|міні|Станіслаў Азевіч]] '''Станіслаў Озевіч''' (нар. [[5 студзеня]] [[1880|1880 г.]] у [[Лінкмяніс|Лынгмянах]], памёр [[3 мая]] [[1936|1936 г.]]) — [[Палкоўнік|вайсковец, афіцэр Літоўска-беларускіх пяхотных фармаванняў 1918—1920, палкоўнік]] пяхоты Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari . == Біяграфія == Нарадзіўся 5 студзеня 1880 года ў маёнтку [[Лінкмяніс|Лінгмяны]], у тагачасным [[Свянцянскі павет (1921—1940)|Свянцянскім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губернатуры]], у сям’і Адольфа (1856—1911), чыноўніка віленскага магістрата, і Эмілы, народжанай Шкленік (1852—1934) <ref>{{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/kartoteki/OZGO-PACZ/Ozgo_Pacz_0101.jpg|title=Kartoteka personalno-odznaczeniowa|website=Wojskowe Biuro Historyczne}}</ref> <ref name="Php">{{Cite web|url=https://oziewicz.pl/phpgedview/family.php?show_full=1&famid=R14|title=Stanisław Oziewicz + Stanisława Palaczyńska|first=Marek|last=Oziewicz|website=PhpGedView|archive-url=https://web.archive.org/web/20250603232655/https://oziewicz.pl/phpgedview/family.php?show_full=1&famid=R14|archive-date=3 чэрвеня 2025|access-date=3 красавіка 2026|url-status=dead}}</ref> . У яго было чатыры браты і пяць сясцёр, у тым ліку [[Władysław Oziewicz|Уладзіслаў]] (1877—1931), падпалкоўнік пяхоты Войска Польскага узнагароджаны Крыжам Доблесці <ref>{{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/kartoteki/OZGO-PACZ/Ozgo_Pacz_0105.jpg|title=Kartoteka personalno-odznaczeniowa|website=Wojskowe Biuro Historyczne}}</ref> і расійскім [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога Уладзіміра]] IV ступені з мячамі і кукардай <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.ria1914.info/index.php/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Озевич Владислав Адольфович|website=Офицеры русской императорской армии}}</ref>. Ён быў стрыечным братам [[Ігнацы Азевіч|Ігнацыя Азевіча]], палкоўніка пяхоты Войска Польскага<ref>{{Cite web|url=https://oziewicz.pl/joomla3/index.php/pl/indeks-nazwisk/68-rodzina-adolfa-oziewicza|title=rod Oziewiczau|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411235402/https://oziewicz.pl/joomla3/index.php/pl/indeks-nazwisk/68-rodzina-adolfa-oziewicza|archive-date=11 красавіка 2026|access-date=3 красавіка 2026|url-status=dead}}</ref>. У 1900 годзе, пасля здачы чатырохкласнага экзамену ў Арлоўскім кадэцкім корпусе, ён паступіў добраахвотнікам у 143-ці Дарагабужскі пяхотны полк 36-й пяхотнай дывізіі Расіі. У 1901 годзе, пасля здачы шасцікласнага ўступнага экзамену ў гімназіі, ён быў прыняты ў Казанскую школу юнкероў пяхоты. 9 жніўня 1904 года, пасля заканчэння школы, яму было прысвоена званне [[Падпаручнік|падпаручнікаў]] са старшынствам з 10 жніўня 1903 г. і прызваны ў 134-ы Феадоскі пяхотны полк, які ўваходзіў у склад 34-й пяхотнай дывізіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.ria1914.info/index.php/%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5|title=Казанское пехотное юнкерское училище : Выпускники : Выпуск 1904 года : Озевич|website=Офицеры русской императорской армии}}</ref> . У 1905—1905 г., у якасці афіцэра 36-га Арлоўскага пяхотнага палка, удзельнічаў у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]]. У 1907 г. па ўласным жаданні быў пераведзены ў 108-ы Саратаўскі пяхотны полк у Вільні. У шэрагах гэтага падраздзялення, у званні [[штабс-капітан]]а, ваяваў на [[Усходні фронт Першай сусветнай вайны|Усходнім фронце Першай сусветнай вайны]] . Вызначыўся 21 верасня 1914 года ў бітве на рацэ Шырвінты, за што пазней быў узнагароджаны Георгіеўскай зброяй і павышаны да [[капітан]]а. У кастрычніку таго ж года ён быў паранены<ref name="Памяти героев">{{Cite web|lang=ru|url=https://gwar.mil.ru/|title=Озевич Станислав|website=Управление Министерства обороны Российской Федерации по увековечению памяти погибших при защите Отечества}}</ref> . 3 лютага 1915 года ў [[Аўгустоўская пушча|Аўгустоўскім лесе]] каля вёскі Махарцы ён быў цяжка паранены, а праз пяць дзён трапіў у палон да немцаў (627 салдат, забітых падчас баёў, спачываюць на ваенных могілках у Махарцах). У 1918 годзе, пасля вызвалення з палону, вярнуўся ў Вільню. З 1 лістапада 1918 года ён актыўна ўдзельнічаў у [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Віленскай самаабароне]]. 5 студзеня 1919 года ён далучыўся да фарміруючагася [[85-ы Віленскі полк|Віленскага стралковага палка]], дзе прыняў камандаванне 3-й ротай. У сакавіку 1919 года на яе чале ён адправіўся на фронт супраць бальшавікоў. У другой палове таго ж года па загаду генерала [[Станіслаў Шаптыцкі|Станіслава Шаптыцкага]] ён прыняў камандаванне рэзервовым батальёнам [[86-ы пяхотны полк|Мінскага стралковага палка]], а пасля яго расфарміравання быў прызначаны на пасаду намесніка камандзіра [[86-ы пяхотны полк|86-га пяхотнага палка]]. Затым яго перавялі на тую ж пасаду ў [[85-ы Віленскі полк|85-ы пяхотны полк]]. 3 мая 1922 года яму было прысвоена званне [[падпалкоўнік]]а са старшынствам з 1 чэрвеня 1919 года і прысвоена 147-я пасада ў Корпусе афіцэраў пяхоты. У ліпені таго ж года, пасля заканчэння курсаў камандзіраў батальёнаў у [[Рэмбэртаў|Рэмбертаве]], ён быў пераведзены ў 66-ы пяхотны полк у Хелмне на пасаду намесніка камандзіра палка. У сакавіку 1927 года ён быў пераведзены ў 28-ы пяхотны полк у Лодзі на пасаду камандзіра палка. 1 студзеня 1928 года Прэзідэнт Рэспублікі Польшча прысвоіў яму званне палкоўніка Корпуса пяхотных афіцэраў і 7-ю пасаду, якая дзейнічала з 1 студзеня 1928 года. У тым жа годзе ён скончыў курс камандзіраў палкоў у Рэмбертаве. У лютым 1929 года яго перавялі ў [[84-ы Палескі стралковы полк|84-ы пяхотны полк]] у [[Пінск]]у на пасаду камандзіра палка. 28 лютага 1930 года ён быў звольнены ў адстаўку. У чэрвені 1933 года ён быў прызначаны на працу ў Фонд аховы здароўя ў Вільні ў якасці служачага. У той час у [[Паставы|Паставах]] па даручэнні Федэрацыі польскіх саюзаў абаронцаў Айчыны ён служыў камандзірам рэзервовага батальёна. У 1934 годзе, будучы афіцэрам у адстаўцы, ён заставаўся на ўліку Віленскага акруговага прызыўнога ўпраўлення . Яго прызначылі ў акруговы афіцэрскі кадр № III. У той час атрымаў статус «прадбачаны для выкарыстання падчас вайны» . Памёр 3 мая 1936 года. Ён быў жанаты са Станіславай, народжанай Палачыньскай (1906—1986), з якой у яго нарадзілася дачка Рэгіна (нарадзілася ў 1924 г.) і сын Казімір (1926—1993), салдат Арміі Краёвай і архітэктар. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 4150 <ref>{{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/kartoteki/OZGO-PACZ/Ozgo_Pacz_0097.jpg|title=Kartoteka personalno-odznaczeniowa|website=Wojskowe Biuro Historyczne}}</ref> * Залатая зброя Святога Георгія — 18 сакавіка 1915 г. * Ордэн Святога Станіслава 2-й ступені з мячамі і бантам — 3 чэрвеня 1916 г. * [[Ордэн Святой Ганны]] 3-й ступені з мячамі і стужкай — 18 лютага 1915 г. * Ордэн Святой Ганны 4-й ступені з надпісам на шаблі «За адвагу» — 5 кастрычніка 1914 г. 12 чэрвеня 1935 года Камітэт Крыжа і Медалі Незалежнасці адхіліў заяўку на ўзнагароджанне яго гэтай узнагародай «з-за адсутнасці працы па барацьбе за незалежнасць» <ref>{{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/kartoteki/OZGO-PACZ/Ozgo_Pacz_0099.jpg|title=Kartoteka personalno-odznaczeniowa|website=Wojskowe Biuro Historyczne}}</ref> . == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.45-3516.pdf|title=Oziewicz Stanisław|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r.. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921. * Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922. * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1936 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] mfxtzj4u754zfucl4mdx8y9azmcydzp 0 807802 5219540 5205051 2026-10-16T07:48:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5219540 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Эрэнкройц}} {{Вучоны | Месца нараджэння = [[Ловіч]] }}'''Стэфан Лукаш Эрэнкройц''' (польск. ''Stefan Ehrenkreutz''''',''' [[13 кастрычніка]] [[1880|1880,]] [[Ловіч]] - [[21 ліпеня]] [[1945|1945,]] [[Вільня]]) — [[Палякі|польскі]] гісторык права, прафесар і апошні [[рэктар]] (з 1939 г.) [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], прыхільнік палітычнай лініі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]], сенатар 3-га і 4-га тэрмінаў (1930-1938) у міжваеннай Польшчы.<ref name=":0">{{Артыкул|аўтар=Szpoper Dariusz|загаловак=Pro memoria : profesor Stefan Ehrenkreutz - w siedemdziesiątą rocznicę śmierci (1880-1945)|год=2016|выданне=Stefan Ehrenkreutz i historycy prawa okresu dwudziestolecia międzywojennego : w 70. rocznicę śmierci ostatniego Rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie : praca zbiorowa|старонкі=26-53}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fundacja100.pl/krzyz-i-medal-niepodleglosci/lista-odznaczonych/ehrenkreutz-stefan-lukasz|title=Ehrenkreutz Stefan Łukasz {{!}} Fundacja 100|website=fundacja100.pl|access-date=2026-05-13|archive-date=15 чэрвеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260615211943/https://fundacja100.pl/krzyz-i-medal-niepodleglosci/lista-odznaczonych/ehrenkreutz-stefan-lukasz|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/stefan-ehrenkreutz|title=Stefan Ehrenkreutz » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260615043128/https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/stefan-ehrenkreutz|archive-date=15 чэрвеня 2026|url-status=dead}}</ref> == Біяграфія == === Выкладчыцкая і навукова-даследчая дзейнасць === Спачатку вывучаў права ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскім Варшаўскім універсітэце]], але пасля [[Рэвалюцыя 1905 г. у Царстве Польскім|падзей 1905 года]] працягнуў адукацыю ва ўніверсітэтах [[Венскі ўніверсітэт|Вены]] і [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыга]]. У апошнім ён атрымаў доктарскую ступень, абараніўшы дысертацыю па сацыяльнай гісторыі Польшчы XIII стагоддзя (''Beiträge zur sozialen Geschichte Polens im XIII Jh.''). Пасля вяртання ў [[Варшава|Варшаву]] чытаў лекцыі па польскай палітычнай гісторыі (з 1916 года ў Вольным Польскім універсітэце) і па канстытуцыйнай гісторыі Польшчы і яе судовага права (у [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]). У 1920 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]], ва [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэце]] да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] чытаў лекцыі па гісторыі канстытуцыйнага ладу і судовага права [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Яго навуковая праца была сканцэнтравана на старажытным польскім і [[Вялікае Княства Літоўскае|літоўскім]] судовым праве (у тым ліку, у прыватнасці, [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|літоўскіх статутах]] ) і канстытуцыйных сістэмах усходнееўрапейскіх дзяржаў. Аўтар, сярод іншых, ''«З гісторыі муніцыпальнай арганізацыі Старой Варшавы»'' (1913), ''«З даследаванняў пра суд міравых суддзяў у Варшаве»'' (1914), ''«Вышэйшы суд нямецкага права горада Сандамір»'' (1917). Яго цікавасць да палітычнай сістэмы Літвы вылілася ў працы: ''«Стан даследаванняў літоўскіх статутаў»'' (1924), ''«Сепаратызм або цяга Літвы да Польшчы пасля Люблінскай уніі»'' (1925), а таксама ў рэдагаванні памятнай кнігі, выдадзенай з нагоды 400-годдзя [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Першага Літоўскага статута]]. У 1922–1924 гадах быў віцэ-рэктарам , а ў 1939 годзе [[Рэктар|— рэктарам]] Універсітэта Стэфана Баторыя. === Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы і даследаванне гісторыі літоўскага права === У 1930 годзе ён арганізаваў, а пазней доўгі час быў прэзідэнтам Усходнееўрапейскага навукова-даследчага інстытута ў Вільні, акрамя таго, узначальваў яго гісторыка-прававы аддзел. Інстытут праводзіў даследаванні грамадска-палітычнай сітуацыі ва Усходняй Еўропе, галоўным чынам у краінах, якія ўваходзілі ў склад СССР, г.зн. асноўнай сферай даследаванняў была саветалогія.<ref>''Мастыка Андрэй''. Беларускія студэнты ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні: уплыў універсітэта на нацыянальную тоеснасць студэнта. [https://wuw.pl/data/include/cms//Wielokulturowosc_Europy_Getka_Joanna_Grzybowski_Jerzy_red_2023.pdf ''Wielokulturowość Europy Środkowo-Wschodniej: doświadczenia przeszłości i wyzwania teraźniejszości''.] Redakcja naukowa Joanna Getka, Jerzy Grzybowski. Warsawa: Uniwersytet Warszawski, 217-233.</ref> Быў ініцыятарам, арганізатарам і кіраўніком праграмы вывучэння прававой гісторыі ВКЛ на юрыдычным факультэце, створанай у 1934 годзе, з мэтай правядзення навуковых даследаванняў і папулярызацыйнай дзейнасці, а таксама падтрымкі навукоўцаў у кантактах з архівамі (прыватнымі і дзяржаўнымі) і бібліятэкамі. Сярод яго бліжэйшых вучняў і супрацоўнікаў былі [[Юліюш Бардах]]<ref>{{Cite web|url=https://www.belhistory.eu/archives/2505|title=Юліуш Бардах як даследчык ВКЛ і яго спадкаемцаў (Марцэлі Косман) {{!}} Беларускі Гістарычны Агляд|access-date=2026-05-13}}</ref> і [[Севярын Віславух]].<ref name=":0" /> === Членства ў навуковых таварыствах === [[Файл:Stefan i Cezaria Ehrenkreutzowie z dziećmi w wileńskim mieszkaniu.jpg|міні|Стэфан і Цэзарыя Эрэнкройц з дзецьмі на віленскай кватэры.]] Быў членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства з 1934 года, членам Навуковага таварыства ў Львове з 1936 года, членам [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навукі ў Вільні]], а таксама членам Галоўнай рады і старшынёй Віленскага аддзялення [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]]. З 17 кастрычніка 1938 года таксама быў супрацоўнікам Юрыдычнай камісіі Польскай акадэміі мастацтваў і навук. === Палітыка === Дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], некалькі разоў быў зняволены да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Дзеяч Польскага культурнага таварыства (1908-1913). Падтрымліваў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]]. Абраны сенатарам на выбарах 1930 года і на наступных, у 1935 годзе (мандат займаў у 1930-1938 гадах). Быў [[Масонства|масонам]] . Падчас Другой сусветнай вайны прафесар Стэфан Эрэнкройц таемна ўзначальваў Віленскі польскі ўніверсітэт, афіцыйна працуючы начным вартаўніком.<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://kurierwilenski.lt/2020/07/25/ostatni-rektor-uniwersytetu-stefana-batorego/|title=Ostatni rektor Uniwersytetu Stefana Batorego – Kurier Wileński|last=KW|date=2020-07-25|access-date=2026-05-13}}</ref> ==== Абставіны смерці ==== Да 1944 года узначальваў універсітэт, які працаваў падпольна, і чытаў лекцыі; удзельнічаў у працы З'езда палітычных партый пры Дэлегаце акруговага ўрада па Польшчы ў Вільні; падчас акупацыі працаваў начным вартаўніком, офісным работнікам, касірам і юрысконсультам; у ліставанні [[Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя|Лаўрэнція Берыі]] да [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]] ад 3 жніўня 1944 года ён згадваўся як чалавек, які знаходзіцца ў вышуку; 27 жніўня 1944 года па загаду [[Балеслаў Берут|Баляслава Берута]] яго наведаў [[Ежы Путрамант|Ежы Путрамент]], каб пераканаць падтрымаць Камуністычную партыю пад кіраўніцтвам Берута. Той адмовіўся, пасля чаго Путрамент, сыходзячы, падняў руку і ўсклікнуў: «Вы пашкадуеце пра гэта». На наступны дзень, 28 жніўня 1944 года, быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у сваёй кватэры. Падвяргаючыся катаванням, абвясціў галадоўку ў турме. Знясілены галадоўкай, 20 ліпеня 1945 года яго на насілках перавезлі ў турэмны шпіталь на Лукіскай плошчы ў Лукішках у Вільні, дзе памёр ад знясілення на наступны дзень, 21 ліпеня 1945 года.<ref name=":1" /> Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках]] у [[Варшава|Варшаве]] (секцыя 30-6-30). == Сям'я == Першай жонкай Стэфана Эрэнкройца была [[Tekla Zweibaum|Тэкла Цвайбаўм]] (памерла ў 1909 годзе), сястра Юліуша Цвайбаўма, прафесара [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], а пазней Варшаўскай медыцынскай акадэміі, з якой ён ажаніўся ў 1907 годзе. Ад гэтага шлюбу ў яго нарадзілася дачка Эмілія (1909-1988), жонка прафесара Лукаша Курдыбача. Яго другой жонкай, з якой Эрэнкройц узяў шлюб у 1916 годзе, была [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ]], дачка прафесара [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Яна Нецыслава Бадуэна дэ Куртэнэ]], прафесар этнаграфіі Віленскага ўніверсітэта і рэктар Польскага ўніверсітэта за мяжой у Лондане. Іх дзецьмі былі: Крысціна (памерла ў 1927 годзе), Тадэвуш (памер у 1976 годзе), салдат Арміі Краёвай у Віленскім рэгіёне, і Анджэй Стэфан Эрэнкройц (1921–2008), польскі дыяспарны актывіст, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар, ЗША, а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў. З 1938 года яго трэцяй жонкай была Ядвіга Тычынская. Яго брат, Ежы Эрэнкройц, быў лекарам і жыў у Познані на вуліцы Дамброўскага, 4. == Узнагароды == * Крыж Незалежнасці (1931); * [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Камандорскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы]] (1938) <ref>10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy naukowej” {{Monitor Polski|1938|258|592}}</ref>; * [[Ордэн Трох Зорак|Камандорскі крыж з зоркай ордэна Трох Зорак]] (Латвія, 1933) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Члены Польскай сацыялістычнай партыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ловічы]] [[Катэгорыя:Члены Польскага навуковага таварыства ў Львове]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскага гістарычнага таварыства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] <references /> [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі права Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гісторыкі права]] g1m9sqd91z9bzo6k8dpwlw87wekmxom 0 808510 5219309 5212632 2026-10-15T19:51:02Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5219309 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Людвік Калянкоўскі''' ({{lang-pl|Ludwik Kolankowski}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Польшча|польскі]] вучоны, {{гісторык|Польшчы|XX стагоддзя}}, [[медыявіст]], {{педагог|Польшчы|XX стагоддзя}}, доктар права (1906), прафесар, першы [[рэктар]] [[Універсітэт Мікалая Каперніка|універсітэта Мікалая Каперніка]] ў [[Торунь|Торуні]], грамадскі дзеяч, [[Сенат Польшчы|сенатар Польшчы]] (1938—1939). == Біяграфія == У 1902—1906 гадах вывучаў гісторыю ў [[Львоўскі ўніверсітэт|Львоўскім універсітэце]], затым да 1907 года працягнуў навучанне ва [[Берлінскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Берліна]]. Атрымаў доктарскую ступень у галіне права. Вучань [[Браніслаў Дэмбінскі|Браніслава Дэмбінскага]] і [[Людвік Фінкель Фінкель|Людвіка Фінкеля]]. Працаваў у бібліятэках [[Львоўскі ўніверсітэт|Львоўскага]] і [[Бібліятэка Ягелонскага ўніверсітэта|Ягелонскага ўніверсітэтаў]]. З 1918 года — супрацоўнік [[Міністэрства замежных спраў Польшчы]], кіраваў усходнім аддзелам і літоўска-беларускім аддзяленнем, быў паўнамоцным прадстаўніком па рэарганізацыі польскіх устаноў у [[Масква|Маскве]] і [[Вена|Вене]]. У 1919 годзе — камісар [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|Грамадзянскага ўпраўлення Усходніх зямель]] і прадстаўнік [[начальнік дзяржавы|начальніка]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] ва [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэце Стэфана Баторыя]] ў [[Вільня|Вільні]]. У 1931 годзе — [[дацэнт]], прафесар [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэта Стэфана Баторыя]]. У 1931—1936 гадах загадваў кафедрай гісторыі Усходняй Еўропы. У 1936—1939 гадах узначальваў кафедру гісторыі Польшчы. У снежні 1936 года яму было прысвоена званне ардынарнага прафесара польскай гісторыі на гуманітарным факультэце [[Львоўскі ўніверсітэт|ўніверсітэта імя Яна Казіміра]] ў [[Львоў|Львове]]е. З 1934 года — [[член-карэспандэнт]] [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]]. У 1937—1947 гадах — прэзідэнт Польскага гістарычнага таварыства, пазней быў яго ганаровым членам. Пасля [[Польская кампанія вермахта (1939)|пачатку Другой сусветнай вайны]] пераехаў у Варшаву. У 1945 годзе быў адным з арганізатараў [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]], з ліпеня па верасень 1946 года — віцэ-канцлер гэтай ВНУ. У 1946 годзе прызначаны першым рэктарам [[Універсітэт Мікалая Каперніка|універсітэта Мікалая Каперніка]] ў [[Торунь|Торуні]], займаў пасаду рэктара да 31 жніўня 1948 года. Бацька [[Зыгмунт Калянкоўскі|Зыгмунта Калянкоўскага]] (1913—1998), гісторыка і архівіста. == Узнагароды == * Камандорскі крыж [[ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (1931) * Афіцэрскі крыж [[ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] * Доктар [[honoris causa]] [[Універсітэт Мікалая Каперніка|Універсітэта Мікалая Каперніка]] ў [[Торунь|Торуні]] == Выбраныя публікацыі == * Kościół a cerkiew w Galicyi Wschodniej, Kraków, 1909. * W pięćsetlecie Horodła, Kraków 1913. * Dzieje Wielkiego Księstwa Litewskiego za Jagiellonów, t. 1: 1377—1499, Warszawa, 1930. * Sylweta Jagiellonów: w pięćsetną rocznicę śmierci kr. Władysława Jagiełły, Warszawa 1934. * Jagiellonowie i Unja, Lwów 1936. * Polska Jagiellonów: dzieje polityczne, Lwów, 1936 * Rycerstwo obertyńskie 1531 r., Lwów, 1938. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20260611075035/https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/ludwik-kolankowski Ludwik Kolankowski]{{ref|pl}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Медыевісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Сенатары Польшчы]] 3u4ix20z9lvuezwytyf77tgz6duu2ie 4 815422 5219256 5216587 2026-10-15T17:47:24Z Rabbi Mendl 19651 /* 2026 */ дапаўненне 5219256 wikitext text/x-wiki Старонка адзначэння ўдзелу ў «[[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць славутасці 2026|Вікі любіць славутасці 2026]]». == 2026 == Удзельнікі (праз кнопку на панэлі або <nowiki>--~~~~</nowiki>) * [[User:Actroix|Actroix]] * [[User:Amalija Witarzeniec|Amalija Witarzeniec]] * [[User:AndreyMah|AndreyMah]] * [[User:AzimsV|AzimsV]] * [[User:Bebebebababa|Bebebebababa]] * [[User:BUBLIKGNU|BUBLIKGNU]] * [[User:Denis Klim|Denis Klim]] * [[User:Dina Panayotis|Dina Panayotis]] * [[User:EwgeniyK|EwgeniyK]] * [[User:Hankina Inesa|Hankina Inesa]] * [[User:Igor Tkachiov|Igor Tkachiov]] * [[User:Kotjara kamenskaja|Kotjara kamenskaja]] * [[User:Muscidaе|Muscidaе]] * [[User:R.zabiela|R.zabiela]] * [[User:Simanau Dzmitry|Simanau Dzmitry]] * [[User:Самолет Самолетов|Самолет Самолетов]] * [[User:Tess Mattew|Tess Mattew]] * [[User:This is Andy|This is Andy]] * [[User:BUBLIKGNU|BUBLIKGNU]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] ck9h8wq1x8hyxp76xihbq8vrq71jpgh 5219269 5219256 2026-10-15T18:20:33Z Rabbi Mendl 19651 /* 2026 */ афармленне 5219269 wikitext text/x-wiki Старонка адзначэння ўдзелу ў «[[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць славутасці 2026|Вікі любіць славутасці 2026]]». == 2026 == Удзельнікі (праз кнопку на панэлі або <nowiki>--~~~~</nowiki>) * [[User:Actroix|Actroix]] * [[User:Amalija Witarzeniec|Amalija Witarzeniec]] * [[User:AndreyMah|AndreyMah]] * [[User:AzimsV|AzimsV]] * [[User:Bebebebababa|Bebebebababa]] * [[User:BUBLIKGNU|BUBLIKGNU]] * [[User:Denis Klim|Denis Klim]] * [[User:Dina Panayotis|Dina Panayotis]] * [[User:EwgeniyK|EwgeniyK]] * [[User:Hankina Inesa|Hankina Inesa]] * [[User:Igor Tkachiov|Igor Tkachiov]] * [[User:Kotjara kamenskaja|Kotjara kamenskaja]] * [[User:Muscidaе|Muscidaе]] * [[User:R.zabiela|R.zabiela]] * [[User:Simanau Dzmitry|Simanau Dzmitry]] * [[User:Самолет Самолетов|Самолет Самолетов]] * [[User:Tess Mattew|Tess Mattew]] * [[User:This is Andy|This is Andy]] * [[User:Wowan1978|Wowan1978]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] 3xc6fwtv63gziwm8r3uhx2m4b3sobfh 5219272 5219269 2026-10-15T18:22:24Z Rabbi Mendl 19651 дапаўненне 5219272 wikitext text/x-wiki Старонка адзначэння ўдзелу ў «[[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць славутасці 2026|Вікі любіць славутасці 2026]]». == 2026 == Удзельнікі (праз кнопку на панэлі або <nowiki>--~~~~</nowiki>) * [[User:Actroix|Actroix]] * [[User:Amalija Witarzeniec|Amalija Witarzeniec]] * [[User:AndreyMah|AndreyMah]] * [[User:AzimsV|AzimsV]] * [[User:Bebebebababa|Bebebebababa]] * [[User:BUBLIKGNU|BUBLIKGNU]] * [[User:Denis Klim|Denis Klim]] * [[User:Dina Panayotis|Dina Panayotis]] * [[User:EwgeniyK|EwgeniyK]] * [[User:Hankina Inesa|Hankina Inesa]] * [[User:Igor Tkachiov|Igor Tkachiov]] * [[User:Kotjara kamenskaja|Kotjara kamenskaja]] * [[User:Muscidaе|Muscidaе]] * [[User:R.zabiela|R.zabiela]] * [[User:Simanau Dzmitry|Simanau Dzmitry]] * [[User:Самолет Самолетов|Самолет Самолетов]] * [[User:Ted2fred|Ted2fred]] * [[User:Tess Mattew|Tess Mattew]] * [[User:This is Andy|This is Andy]] * [[User:Wowan1978|Wowan1978]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] 4vpjl8ynd9n3xgk7gdsrdg06y9wd1ia 0 816041 5219221 5211206 2026-10-15T14:17:45Z Emilia Noah 155537 5219221 wikitext text/x-wiki {{Кароткае апісанне|Фільм 2024 года Чынцыі Анджэліні і Дэвіда Файса}} {{Фільм}} '''«Зверапошук»'''— анімацыйны [[Кінакамедыя|камедыйны фільм]] 2024 года рэжысёраў Чынцыі Анджэліні і Дэвіда Файса. Фільм зняты паводле арыгінальнай гісторыі Берклі Брыдта, якая ўваходзіць у яго дзіцячую кнігу 2008 года «Піт і Піклз». Брыдт таксама напісаў сцэнарый разам з Дэйвам Розенбаўмам і Тайлерам Верынам. Фільм, зняты студыяй «Aniventure» і анімацыяй «Cinesite», агучваюць Джэйсан Судэйкіс, Лілі Сінгх, Рэйн Уілсан, Аніта, РуПол, Ханна Гэдсбі і Чарлі Адлер. «Зверапошук» быў выпушчаны ў Паўночнай Амерыцы 1 лістапада 2024 года, а ў Вялікабрытаніі і Ірландыі — 24 красавіка 2026 года. == Сюжэт == Хітпіг — антрапаморфная свіння, якую выгадавала пажылая паляўнічая за галовамі Вялікая Берта, каб яна знаходзіла згубленых хатніх жывёл і вяртала іх гаспадарам. Калі Берту з’ядае кракадзіл, Хітпіг атрымлівае траўму ад гэтай падзеі, але працягвае справу Берты, змагаючыся з вядомымі жывёламі-ўцекачамі за грашовую ўзнагароду. Аднойчы ўначы сланіха па мянушцы Піклз уцякае з-пад апекі Скачучага Лорда Трыка, багатага, але няўдачлівага шоумена з Лас-Вегаса, з дапамогай актывісткі па абароне правоў жывёл Летыцыі дос Анхос. Выявіўшы пра ўцёкі Піклз, Лорд-Скачун звязваецца з Хітпігам, каб той злавіў Піклз перад вялікім шоу, якое ён мае намер адкрыць праз пару дзён. Хітпіг прымае яго прапанову, пачуўшы пра ўзнагароду ў мільён долараў. Летыцыя бярэ Піклз у Лондан з намерам перавезці Піклз у Індыю, каб яна знайшла сваю сям’ю. Хітпігу ўдаецца знайсці Піклз і заслужыць яе давер, калі яна памылкова прымае Хітпіга за саюзніка Летыцыі. Аднак фургон Хітпіга эвакуіруюць, таму ім даводзіцца ляцець назад у Лас-Вегас. У самалёце Хітпіга заўважае Летыцыя, і яны ўступаюць у бой дроцікамі за Піклз, які памылкова адчыняе заднія дзверы самалёта. Хітпіга і Піклз катапультуюць з самалёта, і яны прызямляюцца ў прыдарожным матэлі. Пара будуе імправізаваны транспартны сродак, каб вярнуцца ў Лас-Вегас, але збочвае з дарогі, калі фестываль паветраных шароў адцягвае ўвагу Піклз, прымушаючы Хітпіга гнацца за ёй. Яны вырашаюць выкарыстоўваць паветраны шар у якасці яшчэ аднаго сродку перамяшчэння. Яны апынаюцца ў Сан-Францыска, дзе церпяць крушэнне на здымачнай пляцоўцы кулінарнага гульнявога шоу. Піклз дапамагае Хітпігу перамагчы, выкарыстоўваючы свой хобат як руку пасля таго, як ён зламае сваю. Развіваючы складаныя пачуцці да Піклз, Хітпіг бачыць сон пра Берту, якая тлумачыць яму, што дапамога іншым была ўзнагароджанай часткай палявання за галовамі. Затым Хітпіг ратуе Піклз ад утаплення ў затопленым доме, дыхаючы ў яе хобат. На наступны дзень Скачучы Лорд знаходзіць Хітпіга і Піклз і раскрывае Піклз праўду пра Хітпіга, якая ўсё яшчэ верыць, што ён спрабуе забраць яе ў Індыю, і прымушае Хітпіга ўзяць узнагароду. Калі Хітпіг адмаўляецца ад узнагароды, Скачучы Лорд запалохвае яго сваім хатнім кракадзілам Пушыстым, які аказваецца тым самым кракадзілам, што з’еў Берту, з-за чаго той страціў прытомнасць. Ачуняўшы, Хітпіг вырашае выратаваць Піклз. Летыцыя, якая ўзяла пад кантроль фургон Хітпіга, настойвае на дапамозе разам з іншымі жывёламі, якіх злавіў Хітпіг, і Супер-Пеўнем, пеўнем-супергероем. Яны прабіраюцца да палаца Скачучага Лорда, але даведваюцца, што ў шоу Скачучага Лорда ён стартуе сваім палацам у космас, каб паспяхова скокнуць у абдымкі Піклз. З дапамогай Супер-Пеўня і ядзерных пуканняў тхара, Хітпігу і яго камандзе ўдаецца дагнаць лятаючы палац. Хітпіг дабіраецца да галоўнай сцэны, каб выратаваць Піклз, але, калі ён спрабуе змагацца з Пухнацікам, фургон-кэтчбек аддзяляецца ад уваходнага люка палаца, выкідваючы Скачучага Лорда, Пухнаціка і Хітпіга. Калі Хітпіг ляціць у космас, Супер Певень хапае фургон з кішэнямі, вяртае яго ў палац і ратуе Хітпіга. Хітпіг бяспечна вяртае палац на Зямлю. Некаторы час пазней Хітпіг прывозіць Піклз ў Індыю. Праз год Хітпіг адкрыў фудтрак у Італіі. Піклз, не маючы магчымасці знайсці сваю сям’ю ў Індыі, натыкаецца на яго грузавік і заяўляе, што Хітпіг і яго сябры — яе сапраўдная сям’я. Хітпіг вырашае запрасіць Піклз дапамагчы яму выратаваць жывёл разам з Летыцыяй, і яны ляцяць у яго фургоне. Тым часам Скачучы Лорд і Пухнацік узляцелі высока ў космас прама да Сонца, дзе імгненна згарэлі. == Агучванне == * Джэйсан Судэйкіс у ролі Хітпіга, свінні-паляўнічага за галовамі * Лілі Сінгх у ролі слана Піклз * Рэйн Уілсан у ролі Скачучага Лорда Трыка, шоумена з Лас-Вегаса * Аніта ў ролі Лецісіі дос Анхос, абаронцы правоў жывёл * РуПол у ролі тхора, тхора з гетэрахроміяй * Ларын Эшборн у ролі Берты, прыёмнай маці і настаўніцы Хітпіга * Эндзі Сэркіс у ролі вядучага навін * Шэлбі Янг у ролі фургона Хітпіга * Ханна Гэдсбі ў ролі Лолы, коалы * Чарлі Адлер у ролі Суперпеўня ** Адлер таксама агучвае Луіса па імені Амар. * Флавор Флавор як шэф-повар Эмкі == Вытворчасць == «Зверапошук» быў задуманы Берклі Брэйдэдам як экранізацыя яго дзіцячай кнігі 2008 года «Піт і Піклз». Фільм першапачаткова быў распрацаваны кампаніяй «DreamWorks Animation» у 2014 годзе, але неўзабаве быў закрыты.<ref>{{Cite magazine |last=Tapper |first=Joan |date= November 29, 2014 |title=SB People: Berkeley Breathed: Cartoonist/Author/Scriptwriter |url=https://issuu.com/santabarbaramag/docs/winter_15_dig_ed_rev/96|magazine=Santa Barbara Magazine |location=Santa Barbara, California|publisher=Smith Publish Group |access-date=August 23, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://trademarks.justia.com/863/40/dreamworks-86340156.html|title=DREAMWORKS HITPIG- Trademark Details|website=Trademarkia|access-date=August 23, 2022}}</ref> Да стварэння «Зверапошук», у 2010 годзе Брыдт упершыню паспрабавала экранізаваць «Піта і Піклза» як камп’ютарны анімацыйны серыял для дашкольнікаў у фармаце «Technicolor».<ref>{{Cite web|url=https://www.awn.com/animationworld/sarnoff-talks-technicolor-pete-pickles|title=Sarnoff Talks Technicolor, Pete & Pickles|author=Desowitz|first=Bill|website=[[Animation World Network]]|date=May 6, 2010|access-date=August 23, 2022}}</ref> У 2020 годзе было абвешчана, што брытанская анімацыйная кампанія «Aniventure» будзе прадзюсаваць фільм, а рэжысёрамі будуць Чынцыя Анджэліні і Маўрыцыа Парымбэлі.<ref name="DeadlineCasting">{{Cite web|url=https://deadline.com/2020/10/peter-dinklage-lilly-singh-rainn-wilson-rupaul-hannah-gadsby-dany-boon-voice-animated-movie-hitpig-1234601710/|title='Hitpig': Peter Dinklage, Lilly Singh, Rainn Wilson, RuPaul, Hannah Gadsby & Dany Boon To Voice Animated Movie|author=Wiseman|first=Andreas|website=[[Deadline Hollywood]]|date=October 22, 2020|access-date=August 23, 2022}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага Парымбэлі быў заменены Дэвідам Файсам. Вытворчасцю анімацыйных фільмаў займалася кампанія «Cinesite» праз свае аб’екты [[Манрэаль|ў Манрэалі]] , а таксама ў [[Ванкувер|Ванкуверы]].<ref name="CartoonBrewTeaser">{{Cite web|url=https://www.cartoonbrew.com/feature-film/aniventure-debuts-first-teaser-for-action-comedy-hitpig-214339.html|title=Aniventure Debuts First Teaser For Action-Comedy 'HITPIG' – Exclusive|author=Amidi|first=Amid|author-link=Amid Amidi|website=[[Cartoon Brew]]|date=March 18, 2022|access-date=August 23, 2022}}</ref> У 2020 годзе было абвешчана, што да акцёрскага складу далучыліся [[Пітэр Дынклэйдж]], Лілі Сінгх, Рэйн Уілсан, РуПол, Ханна Гэдсбі і [[Дані Бун|Дэні Бун]].<ref name="DeadlineCasting" /> Калі Дэвід Файс далучыўся да праекта ў якасці рэжысёра, Бун пакінуў праект, і яго ролю замяніў ветэран агучвання і былы супрацоўнік Файса па фільмах «Карова і курыца» Чарлі Адлер, які таксама агучваў яшчэ дзве ролі ў фільме.<ref>{{Cite web|url=https://officialcharlieadler.com/about|title=About- Charlie Adler|website=Official Charlie Adler|access-date=August 23, 2022}}</ref> 8 сакавіка 2022 года было абвешчана, што Аніта будзе агучваць персанажа Летысію дос Анхос.<ref>{{Cite web|url=https://www.awn.com/news/brazilian-singer-songwriter-anitta-joins-hitpig-cast|title=Brazilian Singer-Songwriter Anitta Joins 'Hitpig' Cast|author=Diamond Sarto|first=Debbie|website=[[Animation World Network]]|date=March 9, 2022|access-date=August 23, 2022}}</ref> У маі 2024 года паведамлялася, што Джэйсан Судэйкіс будзе гуляць галоўнага героя, замяніўшы Дынклэйджа, а «GFM Animation» пачала міжнародныя продажы.<ref>{{Cite web|url=https://www.screendaily.com/news/gfm-animation-launches-sales-on-hitpig-with-jason-sudeikis-rupaul-among-voice-cast/5193413.article|title=GFM Animation launches sales on ''HitPig'', with Jason Sudeikis, RuPaul among voice cast|author=Tabbara|first=Mona|website=[[Screen Daily]]|date=May 14, 2024|access-date=May 14, 2024}}</ref> Музыку да фільма напісала Ізабэла Самэрс.<ref>{{Cite web|url=https://filmmusicreporter.com/2022/03/08/isabella-summers-to-score-cinzia-angelinis-david-feiss-hitpig/|title=Isabella Summers to Score Cinzia Angelini's & David Feiss' 'Hitpig'|website=Film Music Reporter|date=March 8, 2022|access-date=August 23, 2022}}</ref> == Рэліз == У жніўні 2024 года кампанія «Viva Pictures» набыла правы на паказ у ЗША і выпусціла фільм у кінатэатрах 1 лістапада 2024 года.<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/08/hitpig-movie-jason-sudeikis-unveils-release-date-viva-pictures-1236040456/|title=Viva Pictures Acquires Animated Feature ''Hitpig!'' Starring Jason Sudeikis For November Release|author=Grobar|first=Matt|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2024-08-15|access-date=2024-08-15}}</ref> «VVS Films» выпусціла фільм у Канадзе ад імя «Viva Pictures». «Kazoo» выпусціў фільм у Вялікабрытаніі 24 красавіка 2026 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.animationuk.org/news/kazoo-films-appoints-michael-guerrero-as-new-head-of-marketing/|title=Kazoo Films appoints Michael Guerrero as new Head of Marketing|website=Animation UK|date=2025-05-14|access-date=2024-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dcm.co.uk/films/date/2026/04|title=Film Calendar|website=[[Digital Cinema Media]]|access-date=6 April 2026}}</ref> Правы на распаўсюджванне фільма ў ЗША былі перададзены кампаніі «Sony Pictures Home Entertainment» 9 студзеня 2026 года.<ref>{{Cite web|url=https://publicrecords.copyright.gov/detailed-record/rmm_voyager_V01504277800000|title=U.S. Copyright Office Public Records System|website=U.S. Copyright Office Public Records System|access-date=2026-03-13|ref={{sfnref|U.S. Copyright Office Public Records System}}}}</ref> == Прыём == === Каса === У Злучаных Штатах і Канадзе, «Зверапошук» быў выпушчаны разам з альбомамі «Here» і «Absolution». У першыя выхадныя фільм сабраў 1,2 мільёна долараў у 2107 кінатэатрах, заняўшы 13-е месца ў пракаце.<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/weekend/2024W44/?ref_=bo_rl_table_1|title=Domestic 2024 Weekend 44|website=Box Office Mojo|access-date=November 14, 2024}}</ref> === Крытычны прыём === На сайце-агрэгатары рэцэнзій «Rotten Tomatoes» 52% з 23 водгукаў крытыкаў з’яўляюцца станоўчымі, а сярэдняя адзнака складае 5,0 з 10. У агульным заключэнні сайта гаворыцца: «Гучная і шалёная камедыя з арыгінальнай задумай і жывымі анімацыйнымі персанажамі, „Зверапошук“ месцамі забаўляе, але ў выніку ўспрымаецца як занадта хаатычная і прадказальная стужка».<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/hitpig|title=Hitpig!|publisher=Fandango Media|website=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=2025-03-22}}</ref>{{Cbignore}} Гледачы, апытаныя кампаніяй «[[CinemaScore]]», паставілі фільму сярэднюю адзнаку «B+» па шкале ад «A+» да «F».<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.cinemascore.com/|title=Home|website=CinemaScore|access-date=2024-11-02}}</ref> == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [[Official YouTube|https://youtu.be/LEf82C-WWr0?si=mam1p1AxHsV0uug6]] * {{Афіцыйны сайт|https://www.hitpig.movie/}} * {{Афіцыйны сайт|https://www.aniventure.com/projects/hitpig}} у [[Aniventure|Анівентуры]] * {{IMDb title|qid=Q114853077}} [[Катэгорыя:Фільмы Канады 2024 года]] [[Катэгорыя:Фільмы 2024 года]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] rzewilmv9e5h05d2zwrth61fqwseu34 0 816092 5219562 5211791 2026-10-16T09:03:17Z BasiliusNorr 164739 /* Вучоба і падарожжа */ Матрыкулы ўніверсітэта 5219562 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Яўстах Адам Слушка | арыгінал імя = {{lang-pl|Eustachy Adam Słuszka}}<br>{{lang-la|Eustachius Adamus Słuszka}} | выява = S Stanislao dei Polacchi - controfacciata e organo 1230805.JPG | шырыня = 250 | апісанне выявы = Унутраная сцяна над уваходам у касцёл Святога Станіслава ў Рыме; эпітафія Я. А. Слушкі — справа ад дзвярэй на здымку | герб = Ostoja herb.svg | шырыня герба = 80 | подпіс герба = | пасада = [[Староста]] [[Рэчыца|рэчыцкі]] | перыядканец = 1639 | пераемнік = [[Багуслаў Юрый Слушка]] | дата нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | род = | бацька = | маці = | адукацыя = | веравызнанне = }} '''Яўстах Адам Слушка''' ({{lang-pl|Eustachy Adam Słuszka}}; каля 1615 — 27 жніўня 1639, [[Рым]]) — [[шляхта|шляхціц]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] з роду [[Слушкі|Слушкаў]] герба «[[Астоя (герб)|Астоя]]», [[староста]] [[Рэчыца|рэчыцкі]], пакаёвы (''cubicularius'') караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава IV]]. Вучыўся ў [[Інгальштацкі ўніверсітэт|Інгальштацкім універсітэце]], памёр маладым у Рыме. Яго мармуровая эпітафія з барэльефным бюстам у рымскім касцёле Святога Станіслава лічыцца адным з найпрыгажэйшых надмагілляў гэтага касцёла<ref name="mycielski">{{Cite book |last=Mycielski |first=J. |chapter=Kościół polski św. Stanisława w Rzymie i polskie w nim zabytki [sprawozdanie z posiedzenia 21 VI 1923] |title=Prace Komisji Historji Sztuki |volume=4 |issue=1 |location=Kraków |publisher=Polska Akademia Umiejętności |year=1927 |pages=XIII |language=pl}}</ref>. == Паходжанне і сям’я == Нарадзіўся каля 1615 года: паводле эпітафіі, памёр «на 24-м годзе жыцця» (''aetatis anno XXIV'')<ref name="forcella">{{Cite book |last=Forcella |first=V. |title=Iscrizioni delle chiese e d'altri edificii di Roma dal secolo XI fino ai giorni nostri |volume=3 |location=Roma |publisher=Tipografia dei fratelli Bencini |year=1873 |pages=321 (№ 728) |language=it, la}}</ref>. Сын [[Аляксандр Слушка|Аляксандра Слушкі]] (каля 1580—1647), пазней кашталяна менскага (з 1618) і жамойцкага (з 1628), ваяводы [[Навагрудскае ваяводства|навагрудскага]] (з 1638) і [[Троцкае ваяводства|троцкага]] (з 1642), і яго першай жонкі Зофіі Канстанцыі (памерла 14 студзеня 1642), дачкі берасцейскага ваяводы [[Крыштаф Зяновіч (ваявода берасцейскі)|Крыштафа Зяновіча]], з якой бацька ажаніўся ў 1611 годзе. Сям’я Слушкаў была кальвінісцкай, але ў 1621 годзе бацькі перайшлі ў [[каталіцтва]]<ref name="psb">{{Cite book |last=Nagielski |first=M. |chapter=Słuszka Aleksander h. Ostoja (ok. 1580–1647) |title=Polski Słownik Biograficzny |volume=39 |location=Warszawa — Kraków |publisher=Instytut Historii PAN, PAU |year=1999–2000 |language=pl}}; [https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/aleksander-sluszka-h-ostoja-ur-ok-1580-zm-1647-wojewoda-trocki электронная версія] ў iPSB.</ref>. Меў сястру Альжбету (1619—1671), у першым шлюбе жонку надворнага кароннага маршалка Адама Казаноўскага, у другім — кароннага падканцлера Гераніма Радзяёўскага, і братоў [[Багуслаў Юрый Слушка|Багуслава Юрыя]] (пазней падскарбія надворнага літоўскага), Багдана і [[Жыгімонт Адам Слушка|Жыгімонта Адама]] (пазней харунжага вялікага літоўскага). Яшчэ адзін брат, Дажбог Уладзіслаў (1626—1630), памёр у дзяцінстве<ref name="psb" />. == Рэчыцкае староства і служба пры двары == [[Рэчыцкі замак|Рэчыцкае]] гродавае староства бацька Яўстаха атрымаў «з ласкі каралеўскай» у 1612 годзе і пасля па чарзе саступаў яго сваім сынам<ref name="psb" />. У 1634 годзе Аляксандр Слушка заснаваў у [[Рэчыца|Рэчыцы]] кляштар [[дамініканцы|дамініканцаў]], якім перадаў парафію<ref name="balinski">{{Cite book |last=Baliński |first=M. |last2=Lipiński |first2=T. |title=Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana |volume=3 |location=Warszawa |publisher=Nakład i druk S. Orgelbranda |year=1846 |language=pl}}</ref>. Першым з сыноў рэчыцкае староства атрымаў Яўстах Адам: у лістападзе 1637 года ён ужо тытулаваўся «''capitaneus Reciciensis''» (стараста рэчыцкі)<ref name="birziska">{{Cite book |last=Biržiška |first=V. |title=Lietuvos studentai užsienio universitetuose XIV–XVIII amžiais = Students from Lithuania in foreign universities during XIV–XVIII centuries |location=Chicago |publisher=Lituanistikos instituto leidykla |year=1987 |language=lt, la}}</ref>. Ён жа быў пакаёвым (''aulicus cubicularius'') караля Уладзіслава IV<ref name="birziska" /><ref name="forcella" />. Пасля яго смерці рэчыцкае староства перайшло да брата Багуслава Юрыя, які ў надпісе на пастаўленым ім помніку (1639) ужо называе сябе рэчыцкім старастам (''Rzeczycen. Gubernator'')<ref name="forcella" />. Пазней, у 1658—1672 гадах, староствам валодаў іх малодшы брат Жыгімонт Адам. == Вучоба і падарожжа == 13 лістапада 1637 года Яўстах Адам разам з братам Багуславам Юрыем запісаўся ў Інгальштацкі ўніверсітэт у [[Баварыя|Баварыі]] як студэнт абодвух праў (''utriusque iuris studiosus''), гэта значыць кананічнага і грамадзянскага права. У матрыкулы ўніверсітэта ён унесены як «''Eustachius Adamus Sluszka Palatinides Nouogrodensis''» (сын навагрудскага ваяводы)<ref name="birziska" />. У той жа дзень у матрыкулы ўніверсітэта разам з братамі Слушкамі былі ўнесены [[Мікалай Уладзіслаў Юдзіцкі]] і Ян Тэадор Залескі, абодва з пазнакай «''nobilis''», а таксама Ян [[Шыкеры герба Сястрэнец|Шыкір]], відаць, з асяроддзя ці світы маладых Слушкаў. Ля прозвішча Шыкіра «''nobilis''» няма, а ў імянным паказальніку даведніка ён пазначаны як той, хто прыбыў «пры Слушках» (''prie Sluškų'')<ref name="birziska2" />. Пасля вучобы ў Германіі ён, як было звычайна для маладых магнатаў, працягнуў падарожжа ў [[Італія|Італію]]. Эпітафія кажа, што ён, «лічачы замала паказваць такі бляск толькі перад вачыма айчыны, пажадаў мець сведкам сваіх здольнасцей Вечны горад — і меў яго», і што ў Рыме ён «з усёй стараннасцю ўдасканальваў дары душы і цела»<ref name="forcella" />. == Смерць і пахаванне == Яўстах Адам Слушка памёр у Рыме 27 жніўня 1639 года<ref name="forcella" /><ref name="starowolski">{{Cite book |last=Starowolski |first=S. |title=Monumenta Sarmatarum, viam universae carnis ingressorum |location=Cracoviae |publisher=In Officina Viduae et Haeredum Francisci Caesarii |year=1655 |pages=813 |language=la}}</ref>. Яго пахавалі ў польскім нацыянальным касцёле Святога Станіслава (''Santo Stanislao dei Polacchi'') на вуліцы Віа дэле Ботэге Оскурэ. У сярэдзіне XIX ст. яго магілу пазначала каменная пліта ў падлозе з гербам «Астоя» і літарамі ''A. E. S. P. N. C. R.'' (''Adamus Eustachius Słuszka Palatinides Novogrodensis Cubicularius Regis'')<ref name="swiecki">{{Cite book |last=Święcki |first=T. |title=Historyczne pamiątki znamienitych rodzin i osób dawnej Polski |others=wyd. J. Bartoszewicz |volume=2 |location=Warszawa |publisher=Nakładem S. H. Merzbacha |year=1859 |pages=443 |language=pl}} (з апісаннем паводле «Biblioteka Warszawska», сакавік 1858, с. 515)</ref>. == Эпітафія == Помнік паставіў брат памерлага, Багуслаў Юрый<ref name="forcella" />. Мармуровая эпітафія ўмуравана ў сцяну злева ад галоўнага ўвахода ў касцёл (на здымку ў картцы — справа ад дзвярэй)<ref name="forcella" />, пад хорамі з арганам; сіметрычна ёй, з другога боку ад дзвярэй, размешчаны яшчэ адзін бюставы помнік<ref name="chrzanowski">{{Cite book |last=Chrzanowski |first=T. |last2=Kornecki |first2=M. |title=Polskie pomniki w świątyniach Rzymu |year=1994 |pages=56—57 |language=pl}}</ref> Над надпісам змешчаны бюст памерлага, пад ім — картуш з гербам «Астоя».<ref name="swiecki" /><ref name="krajoznawcy">{{Cite web |url=https://www.krajoznawcy.info.pl/polska-wyspa-i-epitafia-w-kosciolach-67237 |title=Rzym. Polska wyspa i epitafia w kościołach |publisher=Otwarty Przewodnik Krajoznawczy |language=pl |accessdate=5 кастрычніка 2026}}</ref>. Гісторык мастацтва [[Ежы Мыцельскі]], які даследаваў касцёл у 1910 і 1923 гадах, лічыў надмагілле «маладога Яўстаха Слушкі з 1639 г.» найпрыгажэйшым сярод помнікаў касцёла, большасць якіх прысвечаны маладым і менш вядомым палякам, што памерлі ў Італіі. Ён адзначаў «цудоўны барэльефны бюст, выкананы пад уплывам [[Джавані Ларэнца Берніні|Ларэнца Берніні]]»<ref name="mycielski" />. Лацінскі надпіс эпітафіі (паводле Ф. Форчэлы)<ref name="forcella" />: {{Цытата|D. O. M. / EVSTACHIVS ADAMVS ALEXANDRI SLVSZKA / SENATORIS ET PALATINI NOWOGRODENSIS / ET SOPHIAE ZENOWICZOWNA FILIVS / VLADISLAI IV POLON. ET SVEC. REGIS CVBICVLARIVS / RZECZYCENSIS GVBERNATOR / AETATIS CVRSVM / NATVRA VIRTVTE INGENIO SC[IENT]IA FACVNDIA FORTITVDINE / ROBORAVIT / TANTOSQVE SPLENDORES / IN CO[N]SPECTVM DVNTAXAT PATRIAE DARE PARVM RATVS / ALMAM VRBEM / INDOLIS SVAE AD SVMMA NATAE SPECTATRICEM HABERE VOLVIT / ET HABVIT / IN QVA / DVM ANIMI CORPORISQVE DOTES OMNI EXCOLIT STVDIO / VT PATRIAE BONVS CIVIS / PARENTVM SOLATIVM / PROSAPIAE ORNAMENTVM / OMNIVM VIRTVTVM SPECIMEN EFFICERETVR / MORS / RAPTVM POLONVM ROMANO TVMVLO ABDIDIT / ET / PIO FORTIQVE VIRO VBIQVE ESSE PATRIAM OSTENDIT / OBIIT ROMAE XXVII AVGVSTI MDCXXXIX / AETATIS ANNO XXIV / CVI / MAESTVS FRATER BOGVSLAVS RZECZYCEN. GVBERNATOR / HONORIS ET DOLORIS HAERES / MONVMENTVM HOC / POSVIT}} Пераклад: {{Цытата|Богу Найлепшаму, Найвялікшаму. Яўстах Адам, сын Аляксандра Слушкі, сенатара і ваяводы навагрудскага, і Зофіі Зяновічаўны, пакаёвы Уладзіслава IV, караля польскага і шведскага, стараста рэчыцкі, умацаваў плынь свайго жыцця прыроджанымі здольнасцямі, цнотай, розумам, ведамі, красамоўствам і мужнасцю. Лічачы замала паказваць такі бляск толькі перад вачыма айчыны, ён пажадаў мець сведкам сваіх здольнасцей, народжаных для найвышэйшага, Вечны горад — і меў яго. Калі ў ім ён з усёй стараннасцю ўдасканальваў дары душы і цела, каб стаць добрым грамадзянінам айчыны, суцяшэннем бацькоў, акрасай роду і ўзорам усіх цнотаў, смерць, выхапіўшы паляка, схавала яго ў рымскай магіле і паказала, што для пабожнага і мужнага чалавека айчына ўсюды. Памёр у Рыме 27 жніўня 1639 года, на 24-м годзе жыцця. Яму засмучаны брат Багуслаў, стараста рэчыцкі, спадкаемца гонару і болю, гэты помнік паставіў.}} == Памяць == Надпіс з эпітафіі ўжо ў 1655 годзе апублікаваў [[Шыман Старавольскі]] у зборы надмагільных надпісаў «Monumenta Sarmatarum»<ref name="starowolski" />. Пра Яўстаха Слушку на падставе Старавольскага згадвае гербоўнік [[Каспар Нясецкі|Каспара Нясецкага]]<ref name="swiecki" />. У 1873 годзе надпіс выдаў Вінчэнца Форчэла ў сваім зборы надпісаў рымскіх цэркваў<ref name="forcella" />. У 1889 годзе, калі польская прэса пратэставала супраць пагрозы продажу касцёла і хоспіса Святога Станіслава, якія тады знаходзіліся ў распараджэнні расійскага ўрада, помнік Слушкі называўся сярод польскіх памятак касцёла<ref name="przeglad1889">Kościół św. Stanisława w Rzymie // Przegląd polityczny, społeczny i literacki. — 1889. — № 32. {{ref-pl}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Cite book |last=Biržiška |first=V. |title=Lietuvos studentai užsienio universitetuose XIV–XVIII amžiais |location=Chicago |publisher=Lituanistikos instituto leidykla |year=1987 |language=lt, la}} * {{Cite book |last=Chrzanowski |first=T. |last2=Kornecki |first2=M. |title=Polskie pomniki w świątyniach Rzymu |year=1994 |language=pl}} * {{Cite book |last=Forcella |first=V. |title=Iscrizioni delle chiese e d'altri edificii di Roma dal secolo XI fino ai giorni nostri |volume=3 |location=Roma |publisher=Tipografia dei fratelli Bencini |year=1873 |pages=321 |language=it, la}} * {{Cite book |last=Mycielski |first=J. |chapter=Kościół polski św. Stanisława w Rzymie i polskie w nim zabytki |title=Prace Komisji Historji Sztuki |volume=4 |issue=1 |location=Kraków |publisher=Polska Akademia Umiejętności |year=1927 |pages=XII—XIV |language=pl}} * {{Cite book |last=Nagielski |first=M. |chapter=Słuszka Aleksander h. Ostoja (ok. 1580–1647) |title=Polski Słownik Biograficzny |volume=39 |location=Warszawa — Kraków |publisher=Instytut Historii PAN, PAU |year=1999–2000 |language=pl}} * {{Cite journal |last=Sadkowska |first=C. |title=Genealogia rodu Słuszków i ich archiwum |journal=Archeion |volume=52 |year=1969 |pages=64—69 |language=pl}} * {{Cite book |last=Starowolski |first=S. |title=Monumenta Sarmatarum, viam universae carnis ingressorum |location=Cracoviae |publisher=In Officina Viduae et Haeredum Francisci Caesarii |year=1655 |pages=813 |language=la}} * {{Cite book |last=Święcki |first=T. |title=Historyczne pamiątki znamienitych rodzin i osób dawnej Polski |volume=2 |location=Warszawa |publisher=Nakładem S. H. Merzbacha |year=1859 |pages=443 |language=pl}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Слушка, Яўстах Адам}} [[Катэгорыя:Слушкі|Яўстах Адам]] [[Катэгорыя:Старосты рэчыцкія]] p86w5d91dwnsvicl5g1u2823qnseetn 10 816235 5219336 5216284 2026-10-15T20:25:29Z JerzyKundrat 174 5219336 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{ #expr: {{CURRENTDAY2}} | }} <!--кастрычнік--> |01 ={{Выбраны змест/Requiem for my friend}}<!--Прэм’ера адбылася 1 кастрычніка 1998 года--> |02 ={{Выбраны змест/Алаіза Пашкевіч}} |03 ={{Выбраны змест/Нямецкая мова}}<!--Дзень нямецкага адзінства--> |04 ={{Выбраны змест/Тэйлар Свіфт}}<!--2006 год, рэліз першага альбома--> |05 ={{Выбраны змест/Японцы}}<!--1614: У Еўропу прыбыло першае пасольства з Японіі--> |06 ={{Выбраны змест/Ківі (птушка)}}<!--1769: Джэймс Кук высадзіўся ў Новай Зеландыі--> |07 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 7 ={{Выбраны змест/Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі}} | 8 ={{Выбраны змест/Спіс лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне}} | {{Выбраны змест/Спіс лаўрэатаў прэміі па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля}} }} |08 ={{Выбраны змест/Сабор Святога Марка}}<!--1085, асвечаны--> |09 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 4 ={{Выбраны змест/Лабірынт фаўна}}<!--1964, нарадзіўся рэжысёр Гільерма дэль Тора--> | {{Выбраны змест/Міжнародны купон на адказ}}<!--Сусветны дзень пошты--> }} |10 ={{Выбраны змест/Фрыцьёф Нансен}}<!--дзень нараджэння--> |11 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 6 ={{Выбраны змест/Лабірынт фаўна (саўндтрэк)}}<!--2006: фільм выйшаў у пракат у Іспаніі--> | 7 ={{Выбраны змест/Спіс прэзідэнтаў ЗША}}<!--1887: Эдысан запатэнтаваў машыну для падліку галасоў на выбарах--> | 8 ={{Выбраны змест/Беларуская Народная Рэспубліка}}<!--1918: Рада БНР зацвердзіла часовую Канстытуцыю--> | 9 ={{Выбраны змест/Ансамбль Віленскага ўніверсітэта}}<!--1919: Адкрыццё Універсітэта Стэфана Баторыя--> | {{Выбраны змест/Спіс прэзідэнтаў ЗША}} }} |12 ={{Выбраны змест/Пагоня}}<!--1920: Абвешчана Сярэдняя Літва--> |13 ={{Выбраны змест/Эдвард Адамавіч Вайніловіч}}<!--дзень нараджэння--> |14 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 1 ={{Выбраны змест/Францішак Багушэвіч}}<!--1891, увосень выйшла «Дудка беларуская»--> | 6 ={{Выбраны змест/Францішак Багушэвіч}} | {{Выбраны змест/Альберт Эйнштэйн}} }} |15 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 7 ={{Выбраны змест/Тадэвуш Касцюшка}}<!--1817: дата смерці--> | {{Выбраны змест/Спіс аб’ектаў Сонечнай сістэмы па памерах}}<!--1997: старт праекта Касіні-Гюйгенс--> }} |16 ={{Выбраны змест/Спіс Папаў Рымскіх і антыпапаў}}<!--1978: абраны Папа Рымскі Ян Павел ІІ--> |17 ={{Выбраны змест/Ідзі і глядзі}}<!--Фільм выйшаў у пракат у 17 кастрычніка 1985 года--> |18 ={{Выбраны змест/Якуб Колас}}<!--1926: Якубу Коласу нададзена званне Народнага паэта--> |19 ={{Выбраны змест/Макс Планк}}<!--1900: прадставіў формулу цеплавога выпрамянення--> |20 ={{Выбраны змест/Ядловец звычайны}} |21 ={{Выбраны змест/Налібоцкая пушча}} |22 ={{Выбраны змест/Тры колеры: Чырвоны}} |23 ={{Выбраны змест/Арыфметыка}} |24 ={{Выбраны змест/Краязнаўства Беларусі}} |25 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 6 ={{Выбраны змест/ГАЗ-АА}}<!--2026: Дзень аўтамабіліста і дарожніка ў Беларусі--> | 7 ={{Выбраны змест/Jitters}}<!--2007: выдадзены альбом Split Before, Together Now--> | {{Выбраны змест/Jitters}} }} |26 ={{Выбраны змест/Ватыканская апостальская бібліятэка}} |27 ={{Выбраны змест/Украінская мова}}<!--Дзень украінскага пісьменства і мовы--> |28 ={{Выбраны змест/Зубр еўрапейскі}}<!--1523: У Кракаве выйшла з друку «Песня пра зубра»--> |29 ={{Выбраны змест/Курапаты}}<!--1937: У Менску расстраляны шматлікія дзеячы культуры, асветы і дзяржаўнага апарату--> |30 ={{Выбраны змест/Уладзімір Васілевіч Тэраўскі}}<!--1919: апублікаваны «Ваяцкі марш» М.Краўцова, музыку напісаў У.Тэраўскі--> |31 ={{Выбраны змест/Ромул Аўгуст}}<!--Імператар Заходняй Рымскай імперыі з 31 кастрычніка 475--> }} <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны класіфікацыі артыкулаў|10]] </noinclude> bpy6rgzohhv2e1n7flfcou38l4xb799 5219338 5219336 2026-10-15T20:30:30Z JerzyKundrat 174 5219338 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{ #expr: {{CURRENTDAY2}} | }} <!--кастрычнік--> |01 ={{Выбраны змест/Requiem for my friend}}<!--Прэм’ера адбылася 1 кастрычніка 1998 года--> |02 ={{Выбраны змест/Алаіза Пашкевіч}} |03 ={{Выбраны змест/Нямецкая мова}}<!--Дзень нямецкага адзінства--> |04 ={{Выбраны змест/Тэйлар Свіфт}}<!--2006 год, рэліз першага альбома--> |05 ={{Выбраны змест/Японцы}}<!--1614: У Еўропу прыбыло першае пасольства з Японіі--> |06 ={{Выбраны змест/Ківі (птушка)}}<!--1769: Джэймс Кук высадзіўся ў Новай Зеландыі--> |07 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 7 ={{Выбраны змест/Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі}} | 8 ={{Выбраны змест/Спіс лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне}} | {{Выбраны змест/Спіс лаўрэатаў прэміі па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля}} }} |08 ={{Выбраны змест/Сабор Святога Марка}}<!--1085, асвечаны--> |09 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 4 ={{Выбраны змест/Лабірынт фаўна}}<!--1964, нарадзіўся рэжысёр Гільерма дэль Тора--> | {{Выбраны змест/Міжнародны купон на адказ}}<!--Сусветны дзень пошты--> }} |10 ={{Выбраны змест/Фрыцьёф Нансен}}<!--дзень нараджэння--> |11 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 6 ={{Выбраны змест/Лабірынт фаўна (саўндтрэк)}}<!--2006: фільм выйшаў у пракат у Іспаніі--> | 7 ={{Выбраны змест/Спіс прэзідэнтаў ЗША}}<!--1887: Эдысан запатэнтаваў машыну для падліку галасоў на выбарах--> | 8 ={{Выбраны змест/Беларуская Народная Рэспубліка}}<!--1918: Рада БНР зацвердзіла часовую Канстытуцыю--> | 9 ={{Выбраны змест/Ансамбль Віленскага ўніверсітэта}}<!--1919: Адкрыццё Універсітэта Стэфана Баторыя--> | {{Выбраны змест/Спіс прэзідэнтаў ЗША}} }} |12 ={{Выбраны змест/Пагоня}}<!--1920: Абвешчана Сярэдняя Літва--> |13 ={{Выбраны змест/Эдвард Адамавіч Вайніловіч}}<!--дзень нараджэння--> |14 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 1 ={{Выбраны змест/Францішак Багушэвіч}}<!--1891, увосень выйшла «Дудка беларуская»--> | 6 ={{Выбраны змест/Францішак Багушэвіч}} | {{Выбраны змест/Альберт Эйнштэйн}} }} |15 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 7 ={{Выбраны змест/Тадэвуш Касцюшка}}<!--1817: дата смерці--> | {{Выбраны змест/Спіс аб’ектаў Сонечнай сістэмы па памерах}}<!--1997: старт праекта Касіні-Гюйгенс--> }} |16 ={{Выбраны змест/Спіс Папаў Рымскіх і антыпапаў}}<!--1978: абраны Папа Рымскі Ян Павел ІІ--> |17 ={{Выбраны змест/Ідзі і глядзі}}<!--Фільм выйшаў у пракат у 17 кастрычніка 1985 года--> |18 ={{Выбраны змест/Якуб Колас}}<!--1926: Якубу Коласу нададзена званне Народнага паэта--> |19 ={{Выбраны змест/Макс Планк}}<!--1900: прадставіў формулу цеплавога выпрамянення--> |20 ={{Выбраны змест/Ядловец звычайны}} |21 ={{Выбраны змест/Тры колеры: Чырвоны}} |22 ={{Выбраны змест/Налібоцкая пушча}} |23 ={{Выбраны змест/Арыфметыка}} |24 ={{Выбраны змест/Краязнаўства Беларусі}} |25 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 6 ={{Выбраны змест/ГАЗ-АА}}<!--2026: Дзень аўтамабіліста і дарожніка ў Беларусі--> | 7 ={{Выбраны змест/Jitters}}<!--2007: выдадзены альбом Split Before, Together Now--> | {{Выбраны змест/Jitters}} }} |26 ={{Выбраны змест/Ватыканская апостальская бібліятэка}} |27 ={{Выбраны змест/Украінская мова}}<!--Дзень украінскага пісьменства і мовы--> |28 ={{Выбраны змест/Зубр еўрапейскі}}<!--1523: У Кракаве выйшла з друку «Песня пра зубра»--> |29 ={{Выбраны змест/Курапаты}}<!--1937: У Менску расстраляны шматлікія дзеячы культуры, асветы і дзяржаўнага апарату--> |30 ={{Выбраны змест/Уладзімір Васілевіч Тэраўскі}}<!--1919: апублікаваны «Ваяцкі марш» М.Краўцова, музыку напісаў У.Тэраўскі--> |31 ={{Выбраны змест/Ромул Аўгуст}}<!--Імператар Заходняй Рымскай імперыі з 31 кастрычніка 475--> }} <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны класіфікацыі артыкулаў|10]] </noinclude> 0g1g9t0e7zzebzjlhij0v695rdpk69d 5219365 5219338 2026-10-15T21:06:30Z JerzyKundrat 174 5219365 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{ #expr: {{CURRENTDAY2}} | }} <!--кастрычнік--> |01 ={{Выбраны змест/Requiem for my friend}}<!--Прэм’ера адбылася 1 кастрычніка 1998 года--> |02 ={{Выбраны змест/Алаіза Пашкевіч}} |03 ={{Выбраны змест/Нямецкая мова}}<!--Дзень нямецкага адзінства--> |04 ={{Выбраны змест/Тэйлар Свіфт}}<!--2006 год, рэліз першага альбома--> |05 ={{Выбраны змест/Японцы}}<!--1614: У Еўропу прыбыло першае пасольства з Японіі--> |06 ={{Выбраны змест/Ківі (птушка)}}<!--1769: Джэймс Кук высадзіўся ў Новай Зеландыі--> |07 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 7 ={{Выбраны змест/Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі}} | 8 ={{Выбраны змест/Спіс лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне}} | {{Выбраны змест/Спіс лаўрэатаў прэміі па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля}} }} |08 ={{Выбраны змест/Сабор Святога Марка}}<!--1085, асвечаны--> |09 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 4 ={{Выбраны змест/Лабірынт фаўна}}<!--1964, нарадзіўся рэжысёр Гільерма дэль Тора--> | {{Выбраны змест/Міжнародны купон на адказ}}<!--Сусветны дзень пошты--> }} |10 ={{Выбраны змест/Фрыцьёф Нансен}}<!--дзень нараджэння--> |11 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 6 ={{Выбраны змест/Лабірынт фаўна (саўндтрэк)}}<!--2006: фільм выйшаў у пракат у Іспаніі--> | 7 ={{Выбраны змест/Спіс прэзідэнтаў ЗША}}<!--1887: Эдысан запатэнтаваў машыну для падліку галасоў на выбарах--> | 8 ={{Выбраны змест/Беларуская Народная Рэспубліка}}<!--1918: Рада БНР зацвердзіла часовую Канстытуцыю--> | 9 ={{Выбраны змест/Ансамбль Віленскага ўніверсітэта}}<!--1919: Адкрыццё Універсітэта Стэфана Баторыя--> | {{Выбраны змест/Спіс прэзідэнтаў ЗША}} }} |12 ={{Выбраны змест/Пагоня}}<!--1920: Абвешчана Сярэдняя Літва--> |13 ={{Выбраны змест/Эдвард Адамавіч Вайніловіч}}<!--дзень нараджэння--> |14 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 1 ={{Выбраны змест/Францішак Багушэвіч}}<!--1891, увосень выйшла «Дудка беларуская»--> | 6 ={{Выбраны змест/Францішак Багушэвіч}} | {{Выбраны змест/Альберт Эйнштэйн}} }} |15 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 7 ={{Выбраны змест/Тадэвуш Касцюшка}}<!--1817: дата смерці--> | {{Выбраны змест/Спіс аб’ектаў Сонечнай сістэмы па памерах}}<!--1997: старт праекта Касіні-Гюйгенс--> }} |16 ={{Выбраны змест/Спіс Папаў Рымскіх і антыпапаў}}<!--1978: абраны Папа Рымскі Ян Павел ІІ--> |17 ={{Выбраны змест/Ідзі і глядзі}}<!--Фільм выйшаў у пракат у 17 кастрычніка 1985 года--> |18 ={{Выбраны змест/Якуб Колас}}<!--1926: Якубу Коласу нададзена званне Народнага паэта--> |19 ={{Выбраны змест/Макс Планк}}<!--1900: прадставіў формулу цеплавога выпрамянення--> |20 ={{Выбраны змест/Ядловец звычайны}} |21 ={{Выбраны змест/Тры колеры: Чырвоны}} |22 ={{Выбраны змест/Налібоцкая пушча}} |23 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 6 ={{Выбраны змест/Венгерскае паўстанне (1956)}}<!--дата пачатку--> | {{Выбраны змест/Арыфметыка}} }} |24 ={{Выбраны змест/Краязнаўства Беларусі}} |25 ={{#switch: {{#invoke:String|sub|{{CURRENTYEAR}}|-1|-1}} | 6 ={{Выбраны змест/ГАЗ-АА}}<!--2026: Дзень аўтамабіліста і дарожніка ў Беларусі--> | 7 ={{Выбраны змест/Jitters}}<!--2007: выдадзены альбом Split Before, Together Now--> | {{Выбраны змест/Jitters}} }} |26 ={{Выбраны змест/Ватыканская апостальская бібліятэка}} |27 ={{Выбраны змест/Украінская мова}}<!--Дзень украінскага пісьменства і мовы--> |28 ={{Выбраны змест/Зубр еўрапейскі}}<!--1523: У Кракаве выйшла з друку «Песня пра зубра»--> |29 ={{Выбраны змест/Курапаты}}<!--1937: У Менску расстраляны шматлікія дзеячы культуры, асветы і дзяржаўнага апарату--> |30 ={{Выбраны змест/Уладзімір Васілевіч Тэраўскі}}<!--1919: апублікаваны «Ваяцкі марш» М.Краўцова, музыку напісаў У.Тэраўскі--> |31 ={{Выбраны змест/Ромул Аўгуст}}<!--Імператар Заходняй Рымскай імперыі з 31 кастрычніка 475--> }} <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны класіфікацыі артыкулаў|10]] </noinclude> 8tg4rqmiis4rqghoy8jybpus82vgixt 0 816251 5219165 5217730 2026-10-15T12:46:48Z Ciepiersia 162280 вікіфікацыя 5219165 wikitext text/x-wiki [[Файл:Pružany, Rynak. Пружаны, Рынак (1915) (4).jpg|250px|міні|Ганчарныя вырабы на кірмашы ў [[Пружаны|Пружанах]] (1915)]] [[Файл:Viktar Smataŭ 1987 Belarusian Ceramics.JPG|міні|250пкс|[[Віктар Фёдаравіч Шматаў|Віктар Шматаў]]. Беларуская кераміка, 1987]] '''Белару́скае наро́днае ганча́рства''' — адно з найбольш старажытных і пашыраных традыцыйных рамёстваў на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], якое забяспечвала насельніцтва гаспадарчым [[Гліняны посуд|посудам]], [[Беларуская гліняная цацка|цацкамі]], [[Беларуская кафля|кафляй]] і [[Керамічны выраб|іншымі вырабамі]] з [[Абпал керамікі|абпаленай]] [[Ганчарная гліна|гліны]]<ref name="sahuta">{{cite book|author=Сахута Я. М.|title=Беларускае народнае ганчарства|publisher=Беларуская навука|year=2013|pages=215|isbn=978-985-08-1616-0}}</ref>. Як самастойнае рамяство вылучылася са з’яўленнем [[Ганчарны круг|ганчарнага круга]] (у Беларусі — у X стагоддзі). == Гісторыя == Вытокі [[ганчарства]] на беларускіх землях сягаюць у эпоху раннега [[неаліт]]у, калі посуд ляпіўся ўручную і абпальваўся на вогнішчы. З X стагоддзя пранікненне [[Ганчарны круг|ганчарнага круга]] спрыяла пераходу вытворчасці ў рукі прафесійных майстроў-мужчын. У перыяд [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (XIV—XVI стст.) узнікаюць ганчарныя цэхі ў буйных гарадах, развіваецца выраб паліванай (глазураванай) керамікі і архітэктурна-дэкаратыўнай [[Беларуская кафля|кафлі]]. У XIX — першай палове XX стагоддзя ганчарства набыло шырокі размах як адзін з галоўных сялянскіх промыслаў. Гончары працавалі пераважна ў восеньска-зімовы перыяд, а вясной і летам развозілі тавар па кірмашах і вёсках, часта абменьваючы посуд на збожжа ці іншыя прадукты харчавання. == Тэхналогія і асартымент == Для вырабу выкарыстоўвалі мясцовыя гліны, якія пасля ачысткі і заsameшвання апрацоўваліся на нажным ганчарным крузе. Паводле спосабу апрацоўкі і вонкавага выгляду беларуская кераміка падзяляецца на некалькі асноўных відаў: * Гарачая (чырвоная, шэрая) — звычайны абпалены посуд без дадатковага дэкаратыўнага пакрыцця. * [[Чорназадымленая кераміка|Чорназадымленая]] — вырабы, якія пад канец абпалу ў печы засыпваліся смалістымі дровамі без доступу паветра, што надавала ім глыбокі чорны ці срабрыста-шэры колер. * Глазураваная (паліваная) — пакрытая зялёнай, карычневай або празрыстай шклістай палівай (глазурай). * [[Абварная кераміка|Гартаваная (абварная)]] — гарачы посуд пасля печы акуналі ў рошчыну ([[Абвара|абвару]]) з мукі, ад чаго на паверхні заставаліся маляўнічыя цёмныя плямы. Традыцыйны асартымент уключаў: [[Гаршчок|гаршкі]] (для гатавання ежы ў печы), [[гарлач]]ы і збанкі (для захоўвання малака і вадкасцей), [[гляк|глякі]], [[Макотра|макотры]], [[Беларускія свістулькі|свістулькі]] і [[Беларускія гліняныя цацкі|цацкі]] ў выглядзе жывёл і птушак. == Буйнейшыя ганчарныя асяродкі == На Беларусі склаліся лакальныя цэнтры, кожны з якіх вылучаўся адметнай формай вырабаў і спосабам дэкарыравання: * [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Парафіянава]] і [[Дзісна]] (Паазер’е) — славіліся белай і паліванай керамікай. * [[Івянец]] і [[Ракуцёўшчына]] (Цэнтральная Беларусь) — знакамітыя паліванай керамікай з фігурнымі ляпнымі дэталямі. * [[Поразава]] і [[Пружаны]] (Панямонне) — найбуйнейшыя цэнтры чорназадымленага посуду (так званая «поразская чорная кераміка»). * [[Гарадная (Столінскі раён)|Гарадная]] (Палессе) — унікальны асяродак вырабу тонкасценнага посуду з мясцовай каалінавай (белай) гліны, які меў вялікі попыт па ўсім рэгіёне. == Сучасны стан == Традыцыі народнага ганчарства захоўваюцца дзякуючы дзейнасці Беларускага саюза майстроў народнай творчасці, узорных студый і даследчыкаў. Сучасныя майстры маюць афіцыйнае званне «Народны майстар Беларусі» і адраджаюць старадаўнія тэхналогіі ў музейных комплексах (напрыклад, у [[Дудуткі|Дудутках]] або пасёлку Глуша Бобруйскага раёна)<ref>{{cite web|url=https://belta.by/regions/view/blagodarnyj-no-neprostoj-trud-kak-v-poselke-glusha-vozrozhdajut-starinnye-traditsii-goncharstva-602148-2023/|title=Як у пасёлку Глуша адраджаюць старадаўнія традыцыі ганчарства|website=belta.by|accessdate=2026-10-08}}</ref>. Некалькі лакальных ганчарных тэхналогій (напрыклад, ганчарства вёскі Гарадная і чорназадымленая кераміка Пружаншчыны) унесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь<ref>{{cite web|url=https://heritage.gov.by/catalog?kinds=gancharstva|title=Гісторыка-культурныя каштоўнасці Беларусі: Ганчарства|website=heritage.gov.by|accessdate=2026-10-08}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута, Я. М.]] Беларуская народная кераміка / Я. М. Сахута. — Мінск : Полымя, 1987. — 110 с. * [[Сяргей Аляксеевіч Мілючэнкаў|Милюченков, С. А.]] Белорусское народное гончарство / С. А. Милюченков. — Минск : Наука и техника, 1984. — 181 с. * Милюченков С. А. Локальные особенности белорусского народного гончарства // Современные этносоциальные процессы на селе / Ю. В. Арутюнян (отв. ред.) — М.: Наука, 1986. — С. 99 — 103. {{Беларуская кераміка}} {{Беларускае народнае мастацтва}} {{Ганчарства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская кераміка]] [[Катэгорыя:Ганчарства]] 27quldrjeuk3fwnvk12j6f6q53cdej9 5219205 5219165 2026-10-15T13:49:41Z Ciepiersia 162280 вікіфікацыя 5219205 wikitext text/x-wiki [[Файл:Pružany, Rynak. Пружаны, Рынак (1915) (4).jpg|250px|міні|Ганчарныя вырабы на кірмашы ў [[Пружаны|Пружанах]] (1915)]] [[Файл:Viktar Smataŭ 1987 Belarusian Ceramics.JPG|міні|250пкс|[[Віктар Фёдаравіч Шматаў|Віктар Шматаў]]. Беларуская кераміка, 1987]] '''Белару́скае наро́днае ганча́рства''' — адно з найбольш старажытных і пашыраных традыцыйных рамёстваў на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], якое забяспечвала насельніцтва гаспадарчым [[Гліняны посуд|посудам]], [[Беларуская гліняная цацка|цацкамі]], [[Беларуская кафля|кафляй]] і [[Керамічны выраб|іншымі вырабамі]] з [[Абпал керамікі|абпаленай]] [[Ганчарная гліна|гліны]]<ref name="sahuta">{{cite book|author=Сахута Я. М.|title=Беларускае народнае ганчарства|publisher=Беларуская навука|year=2013|pages=215|isbn=978-985-08-1616-0}}</ref>. Як самастойнае рамяство вылучылася са з’яўленнем [[Ганчарны круг|ганчарнага круга]] (у Беларусі — у X стагоддзі). == Гісторыя == Вытокі [[ганчарства]] на беларускіх землях сягаюць у эпоху раннега [[неаліт]]у, калі посуд ляпіўся ўручную і [[Абпал керамікі|абпальваўся]] на {{нп3|Абпал керамікі ў яме|вогнішчы||Pit fired pottery}}. З X стагоддзя пранікненне [[Ганчарны круг|ганчарнага круга]] спрыяла пераходу вытворчасці ў рукі прафесійных майстроў-мужчын. У перыяд [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (XIV—XVI стст.) узнікаюць ганчарныя цэхі ў буйных гарадах, развіваецца выраб паліванай (глазураванай) керамікі і архітэктурна-дэкаратыўнай [[Беларуская кафля|кафлі]]. У XIX — першай палове XX стагоддзя ганчарства набыло шырокі размах як адзін з галоўных сялянскіх промыслаў. Гончары працавалі пераважна ў восеньска-зімовы перыяд, а вясной і летам развозілі тавар па кірмашах і вёсках, часта абменьваючы посуд на збожжа ці іншыя прадукты харчавання. == Тэхналогія і асартымент == Для вырабу выкарыстоўвалі мясцовыя гліны, якія пасля ачысткі і заsameшвання апрацоўваліся на нажным ганчарным крузе. Паводле спосабу апрацоўкі і вонкавага выгляду беларуская кераміка падзяляецца на некалькі асноўных відаў: * Гарачая (чырвоная, шэрая) — звычайны абпалены посуд без дадатковага дэкаратыўнага пакрыцця. * [[Чорназадымленая кераміка|Чорназадымленая]] — вырабы, якія пад канец абпалу ў печы засыпваліся смалістымі дровамі без доступу паветра, што надавала ім глыбокі чорны ці срабрыста-шэры колер. * Глазураваная (паліваная) — пакрытая зялёнай, карычневай або празрыстай шклістай палівай (глазурай). * [[Абварная кераміка|Гартаваная (абварная)]] — гарачы посуд пасля печы акуналі ў рошчыну ([[Абвара|абвару]]) з мукі, ад чаго на паверхні заставаліся маляўнічыя цёмныя плямы. Традыцыйны асартымент уключаў: [[Гаршчок|гаршкі]] (для гатавання ежы ў печы), [[гарлач]]ы і збанкі (для захоўвання малака і вадкасцей), [[гляк|глякі]], [[Макотра|макотры]], [[Беларускія свістулькі|свістулькі]] і [[Беларускія гліняныя цацкі|цацкі]] ў выглядзе жывёл і птушак. == Буйнейшыя ганчарныя асяродкі == На Беларусі склаліся лакальныя цэнтры, кожны з якіх вылучаўся адметнай формай вырабаў і спосабам дэкарыравання: * [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Парафіянава]] і [[Дзісна]] (Паазер’е) — славіліся белай і паліванай керамікай. * [[Івянец]] і [[Ракуцёўшчына]] (Цэнтральная Беларусь) — знакамітыя паліванай керамікай з фігурнымі ляпнымі дэталямі. * [[Поразава]] і [[Пружаны]] (Панямонне) — найбуйнейшыя цэнтры чорназадымленага посуду (так званая «поразская чорная кераміка»). * [[Гарадная (Столінскі раён)|Гарадная]] (Палессе) — унікальны асяродак вырабу тонкасценнага посуду з мясцовай каалінавай (белай) гліны, які меў вялікі попыт па ўсім рэгіёне. == Сучасны стан == Традыцыі народнага ганчарства захоўваюцца дзякуючы дзейнасці Беларускага саюза майстроў народнай творчасці, узорных студый і даследчыкаў. Сучасныя майстры маюць афіцыйнае званне «Народны майстар Беларусі» і адраджаюць старадаўнія тэхналогіі ў музейных комплексах (напрыклад, у [[Дудуткі|Дудутках]] або пасёлку Глуша Бобруйскага раёна)<ref>{{cite web|url=https://belta.by/regions/view/blagodarnyj-no-neprostoj-trud-kak-v-poselke-glusha-vozrozhdajut-starinnye-traditsii-goncharstva-602148-2023/|title=Як у пасёлку Глуша адраджаюць старадаўнія традыцыі ганчарства|website=belta.by|accessdate=2026-10-08}}</ref>. Некалькі лакальных ганчарных тэхналогій (напрыклад, ганчарства вёскі Гарадная і чорназадымленая кераміка Пружаншчыны) унесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь<ref>{{cite web|url=https://heritage.gov.by/catalog?kinds=gancharstva|title=Гісторыка-культурныя каштоўнасці Беларусі: Ганчарства|website=heritage.gov.by|accessdate=2026-10-08}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута, Я. М.]] Беларуская народная кераміка / Я. М. Сахута. — Мінск : Полымя, 1987. — 110 с. * [[Сяргей Аляксеевіч Мілючэнкаў|Милюченков, С. А.]] Белорусское народное гончарство / С. А. Милюченков. — Минск : Наука и техника, 1984. — 181 с. * Милюченков С. А. Локальные особенности белорусского народного гончарства // Современные этносоциальные процессы на селе / Ю. В. Арутюнян (отв. ред.) — М.: Наука, 1986. — С. 99 — 103. {{Беларуская кераміка}} {{Беларускае народнае мастацтва}} {{Ганчарства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская кераміка]] [[Катэгорыя:Ганчарства]] ij2pxwn8mouufrfh7au0wzn3j7y5wvo 0 816733 5219335 5217085 2026-10-15T20:25:11Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5219335 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Полгардзі | арыгінальная назва = {{lang-hu|Polgardi}} | рэгіён = Феер (вармедзье){{!}}Феер | від рэгіёна = Медзье{{!}}Вармедзье | раён = Полгардзіскі яраш{{!}}Полгардзіскі | від раёна = Яраш (Венгрыя){{!}}Яраш }} '''Полгардзі''' ({{Lang-hu|Polgárdi}}) — горад у [[Венгрыя|Венгрыі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Полгардзіскі яраш|Полгардзіскага яраша]] ў [[Адміністрацыйны падзел Венгрыі|вармедзье]] [[Феер]]. Плошча — 72,16 км². Станам на 2026 год насельніцтва склала 6543 чалавек. У горадзе быў знойдзены скарб Сеуса. == Геаграфія == Полгардзі размешчаны на вышыні каля 144 метраў, прыкладна ў 12 кіламетрах на паўночны ўсход ад возера [[Балатан]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2001/11/the-curse-of-the-sevso-silver/302331/|title=Landesman, Peter. "The Curse of the Sevso Silver"}}</ref>, курортнай зоны на захадзе [[Венгрыя|Венгрыі]], і прыкладна ў 30 кіламетрах на паўднёвы ўсход ад горада [[Шарбогард]]. Прыкладна ў 17 кіламетрах на паўночны ўсход ад Полгардзі знаходзіцца горад [[Секешфехервар]]. На поўдзень ад Полгардзі праходзіць аўтамагістраль '''М7'''. Чыгуначная станцыя на лініі [[Секешфехервар]]—[[Тапольца]]. == Гісторыя == Возера [[Балатан]] было папулярна ў рымлян, асабліва ў палкаводцаў, якія кіравалі [[Панонія|Паноніяй]], [[Рымская правінцыя|рымскай правінцыяй]], якая ў цяперашні час уключае ў сябе часткі [[Боснія і Герцагавіна|Босніі]], [[Харватыя|Харватыі]], [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Румынія|Румыніі]] і [[Албанія|Албаніі]]<ref name=":1" />. Гэта быў цэнтр [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] і, такім чынам, месца праходжання гандлёвых шляхоў і войнаў<ref name=":1" />. У сярэднія вякі на месцы цяперашняга Полгардзі было тры паселішчы: Сінка, Полгардзі і Бекені-сомелье. Першая згадка пра Полгардзі датуецца 1277 годам. З 1397 года зямлёй валодаў Джордж Бацьяні, да 1945 года, калі зямля перайшла пад кантроль сям'і Бацьяні. Мясцовыя жыхары таксама актыўна ўдзельнічалі ў вайне за незалежнасць у 1848—1849 гадах. У XIX стагоддзі ў Полгардзі пачалося грамадзянскае будаўніцтва. Паведамляецца, што менавіта тут знаходзіцца скарб Сеуса, знойдзены на раскапанай у гэтым раёне віле, якая адносіцца да перыяду позняй [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]]<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160316113328/https://bbj.hu/budapest/sevso-treasure-hungarys-family-silverware-returned_77609|title="Sevso Treasure, "Hungary's family silverware," returned"}}</ref>. Венгерскія ўлады сцвярджаюць, што скарб быў знойдзены маладым салдатам Юзафам Сумегам прыкладна ў 1975—1976 гадах недалёка ад горада. З 2013 года тут знаходзіцца адміністрацыйны цэнтр раёна Полгардзі, які быў скасаваны ў канцы 2014 года. Населеныя пункты, якія ўваходзілі ў склад раёна Полгардзі, затым увайшлі ў склад раёна Энінг або Секешфехервар. == Насельніцтва == Станам на 2026 год насельніцтва склала 6543 чалавек. * 2021 год — 6872 чал. * 2022 год — 6628 чал. * 2023 год — 6664 чал. * 2024 год — 6633 чал. * 2025 год — 6621 чал. * 2026 год — 6543 чал. == Славутасць == * Рэфармацкая царква, пабудавана ў 1807—1811 гадах (пазней барока). * Каталіцкая царква Святога Стэфана Кінга, пабудаваная ў 1853 годзе. * Мемарыял савецкім воінам<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20260911/vengrija-2117119539.html|title=В Венгрии открыли после ремонта мемориал советским воинам|website=[[РИА Новости]]}}</ref>. == Гарады-пабрацімы == Полгардзі з'яўляецца горадам-пабрацімам:<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20210428080152/http://www.polgardi.hu/content.php?sid=4&cim=testvertelepuleseink|title="Testvértelepüléseink"|website=polgardi.hu}}</ref> * {{Сцяг Нідэрландаў}} Дзінкеланд, [[Нідэрланды]] * {{Сцяг Германіі}} Графрат, [[Германія]] * {{Сцяг Румыніі}} Петрэшці, [[Румынія]] * {{Сцяг Славакіі}} Влчаны, [[Славакія]] == Крыніцы == <references responsive /> == Літаратура == * Hartvik legenda, Karácsonyi:MNemz.I., Nagy L., Alba Regia 1965-66., Győrffy:Fejérvárm. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://familio.org/settlements/a8b8dbef-025d-45c4-9863-ba58b8c0ba17 Справочник. Польгарди]. {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-15}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Венгрыі]] [[Катэгорыя:Гарады Венгрыі]] [[Катэгорыя:Феер]] bgnux26lmjouex24n8cbkmll44jb3uu 10 816747 5219150 5217277 2026-10-15T12:07:31Z Ciepiersia 162280 вікіфікацыя 5219150 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Ганчарства | загаловак = [[Ганчарства]] і [[Керамічны выраб|гліняныя вырабы]] |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |клас_спісаў = hlist | група1 = Асноўныя мінералы і [[Паліва|палівы]] | спіс1 = * {{нп3|Касцяны попел||en|Bone ash}} * {{нп3|Кітайскі камень||en|China stone}} * [[Гліна]] ** [[Ганчарная гліна]] * [[Палявы шпат]] * {{нп3|Фрыта||en|Frit}} * [[Каалініт]] * {{нп3|Петунтсэ||en|Petuntse}} * [[Шлікер]] * {{нп3|Попельная паліва||en|Ash glaze}} * {{нп3|Свінцовая паліва||en|Lead-glazed earthenware}} * [[Люстр (кераміка)|Люстраваная кераміка]] * {{нп3|Саляная паліва||en|Salt-glazed stoneware}} * {{нп3|Алавяная паліва||en|Tin-glazed pottery}} | група2 = Асноўныя тыпы (паводле масы) | спіс2 = * {{нп3|Азбеставая кераміка||en|Asbestos-ceramic}} * {{нп3|Егіпецкі фаянс||en|Egyptian faience}} * {{нп3|Фрытавая кераміка||en|Fritware}} * {{нп3|Жалезны камень (кераміка)|Жалезны камень|en|Ironstone china}} * [[Яшмавая маса]] * [[Фарфор]] * {{нп3|Каменная кераміка||en|Stoneware}} * [[Тэракота]] | група3 = Печы і [[Абпал керамікі|абпал]] | спіс3 = * [[Горн (гальванiчны абпал)|Ганчарны горн]] * {{нп3|Драўняны абпал||en|Wood-fired oven}} * {{нп3|Каменная печ||en|Masonry oven}} * {{нп3|Камеравая печ||en|Kilm#Chamber kiln}} * [[Раку (кераміка)|Абпал раку]] * {{нп3|Бісквітны абпал|Бісквітны абпал|en|Biscuit firing}} * {{нп3|Паліваны абпал||en|Glaze firing}} * {{нп3|Аднакратны абпал||en|Once-firing}} * {{нп3|Піраметрычны конус||en|Pyrometric cone}} * {{нп3|Упоры для печы||en|Kiln furniture}} * [[Сагер]] | група4 = Метады фармавання | спіс4 = * {{нп3|Фармаванне жгутом||en|Coiled pottery}} * [[Ганчарны круг]] * {{нп3|Фармаванне пластамі||en|Slab building}} * [[Шлікернае ліццё]] * {{нп3|Каліброўка (кераміка)|Каліброўка і джыгерынг|en|Jiggering}} * {{нп3|Фармаванне ўцісканнем||en|Pinch pottery}} | група5 = Гісторыя і рэгіёны | спіс5 = * [[Вазапіс Старажытнай Грэцыі|Старажытная Грэцыя]] * {{нп3|Кітайскі фарфор|Кітай|ru|Китайский фарфор}} * {{нп3|Англійская кераміка|Англія|en|English pottery}} * {{нп3|Японская кераміка|Японія|en|Japanese pottery}} * {{нп3|Ісламская кераміка|Ісламскі свет|en|Islamic pottery}} * {{нп3|Дорсетская кераміка|Дорсет|en|Dorset buttons}} * {{нп3|Кераміка дакалумбавай Амерыкі|Дакалумбава Амерыка|en|Pottery of the Americas}} * [[Беларускае народнае ганчарства|Беларусь]] }} 86konuznawdljrtk0bdgbualx1iacbn 5219156 5219150 2026-10-15T12:28:17Z Ciepiersia 162280 вікіфікацыя 5219156 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Ганчарства | загаловак = [[Ганчарства]] і [[Керамічны выраб|гліняныя вырабы]] |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |клас_спісаў = hlist | група1 = Асноўныя мінералы і [[Паліва|палівы]] | спіс1 = * {{нп3|Касцяны попел||en|Bone ash}} * {{нп3|Кітайскі камень||en|China stone}} * [[Гліна]] ** [[Ганчарная гліна]] * [[Палявы шпат]] * {{нп3|Фрыта||en|Frit}} * [[Каалініт]] * {{нп3|Петунтсэ||en|Petuntse}} * [[Шлікер]] * {{нп3|Попельная паліва||en|Ash glaze}} * {{нп3|Свінцовая паліва||en|Lead-glazed earthenware}} * [[Люстр (кераміка)|Люстраваная кераміка]] * {{нп3|Саляная паліва||en|Salt-glazed stoneware}} * {{нп3|Алавяная паліва||en|Tin-glazed pottery}} | група2 = Асноўныя тыпы (паводле масы) | спіс2 = * {{нп3|Азбеставая кераміка||en|Asbestos-ceramic}} * {{нп3|Егіпецкі фаянс||en|Egyptian faience}} * {{нп3|Фрытавая кераміка||en|Fritware}} * {{нп3|Жалезны камень (кераміка)|Жалезны камень|en|Ironstone china}} * [[Яшмавая маса]] * [[Фарфор]] * {{нп3|Каменная кераміка||en|Stoneware}} * [[Тэракота]] | група3 = Печы і [[Абпал керамікі|абпал]] | спіс3 = * [[Горн (гальванiчны абпал)|Ганчарны горн]] * {{нп3|Драўняны абпал||en|Wood-fired oven}} * {{нп3|Каменная печ||en|Masonry oven}} * {{нп3|Камеравая печ||en|Kilm#Chamber kiln}} * [[Раку (кераміка)|Абпал раку]] * {{нп3|Бісквітны абпал|Бісквітны абпал|en|Biscuit firing}} * {{нп3|Паліваны абпал||en|Glaze firing}} * {{нп3|Аднакратны абпал||en|Once-firing}} * {{нп3|Піраметрычны конус||en|Pyrometric cone}} * {{нп3|Упоры для печы||en|Kiln furniture}} * {{нп3|Сагер|||Saggar}} | група4 = Метады фармавання | спіс4 = * {{нп3|Фармаванне жгутом||en|Coiled pottery}} * [[Ганчарны круг]] * {{нп3|Фармаванне пластамі||en|Slab building}} * [[Шлікернае ліццё]] * {{нп3|Каліброўка (кераміка)|Каліброўка і джыгерынг|en|Jiggering}} * {{нп3|Фармаванне ўцісканнем||en|Pinch pottery}} | група5 = Гісторыя і рэгіёны | спіс5 = * [[Вазапіс Старажытнай Грэцыі|Старажытная Грэцыя]] * {{нп3|Кітайскі фарфор|Кітай|ru|Китайский фарфор}} * {{нп3|Англійская кераміка|Англія|en|English pottery}} * {{нп3|Японская кераміка|Японія|en|Japanese pottery}} * {{нп3|Ісламская кераміка|Ісламскі свет|en|Islamic pottery}} * {{нп3|Дорсетская кераміка|Дорсет|en|Dorset buttons}} * {{нп3|Кераміка дакалумбавай Амерыкі|Дакалумбава Амерыка|en|Pottery of the Americas}} * [[Беларускае народнае ганчарства|Беларусь]] }} 85gfliia3hi9daoitpe7wqmmds549nt 0 816751 5219334 5217242 2026-10-15T20:24:55Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5219334 wikitext text/x-wiki '''Гліняная цацка''' — від [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]], дробны {{нп3|керамічны выраб||d|Q17379525}}, створаны для гульняў, рытуальных мэтаў або ўпрыгожвання побыту. З’яўляецца адным з найстаражытнейшых відаў народнай творчасці, які ўзнік у эпоху [[неаліт]]у разам з асваеннем чалавекам тэхналогіі абпалу [[Кераміка|керамікі]] і развіваўся ва ўсіх сусветных культурах<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/technology/toy|title=Toy {{!}} Definition, History, & Facts {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|access-date=2026-10-13}}</ref>. == Гісторыя і археалагічныя знаходкі == Вытокі глінянай цацкі шчыльна звязаны з {{нп3|Дагістарычная рэлігія|першабытнай магіяй|mk|Праисториска религија}}, {{нп3|Культ урадлівасці|культамі ўрадлівасці|ru|Культ плодородия}} і шанаваннем продкаў. Доўгі час у археалогіі існавала праблема размежавання паміж культавымі статуэткамі ([[тэракота|тэракотавымі]] ідаламі) і ўласна дзіцячымі [[цацка|цацкамі]]. Аднак сучасныя даследаванні пацвярджаюць, што многія гліняныя фігуркі вырабляліся менавіта дзецьмі альбо для іх у рамках навучання і гульняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/did-prehistoric-children-make-figurines-out-of-clay-180984534/|title=Did Prehistoric Children Make Figurines Out of Clay?|first=Jaimie|last=Seaton|website=Smithsonian Magazine|access-date=2026-10-13}}</ref>. == Палеаліт і неаліт == Найстаражытныя кавалкі абпаленай гліны з адбіткамі пальцаў дзяцей (узростам ад 7 да 15 гадоў) былі знойдзены на палеалітычных стаянках Долні-Вестаніцы і Паўлаў у [[Чэхія|Чэхіі]] (каля 30 000 гадоў таму)<ref name="stoneage">[https://www.iflscience.com/30000-years-ago-paleolithic-children-were-making-their-own-toys-out-of-clay-76675 Paleolithic Children Were Making Their Own Toys Out of Clay] // IFLScience. — 2024.</ref>. Тэрмічныя расколіны паказваюць, што дзеці {{нп3|Кераміка ямнага абпалу|кідалі ў агонь||Pit fired pottery}} яшчэ вільготную гліну, вучачыся праз гульню<ref name="stoneage" />. Багатыя знаходкі антрапаморфных і зааморфных фігурак таксама належаць да [[Трыпольская культура|Трыпольскай культуры]] і культур [[Месапатамія|Месапатаміі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1930-1213-330|title=toy {{!}} British Museum|website=www.britishmuseum.org|access-date=2026-10-13}}</ref>. == Старажытны свет == У [[Старажытны Егіпет|Старажытным Егіпце]] (вырабы датаваныя 1800—1700 гг. да н. э.), [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] і [[Старажытны Рым|Рыме]] гліняныя лялькі мелі вялікае пашырэнне. Поспехам карысталіся гліняныя конікі, колавыя цацкі-каталікі, а таксама ''плагоны'' (гліняныя лялькі з рухомымі канечнасцямі на шарнірах)<ref name="discover">[https://www.discovermagazine.com/5-fascinating-toys-fit-for-any-ancient-child-44400 5 Fascinating Toys Fit For Any Ancient Child] // Discover Magazine. — 2022.</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/topic/List-of-Childrens-Games-and-Toys-in-Antiquity|title=List of Children’s Games and Toys in Antiquity {{!}} Play, Greece, Egypt, Rome, China, India, Mesopotamia, & Mississippian {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|access-date=2026-10-13}}</ref>. == Сярэдневякоўе == З вылучэннем ганчарства ў самастойнае рамяство вытворчасць цацак стала пастаянным спадарожнікам майстроў. Фігуркі ляпіліся з рэшткаў гліны пасля вырабу асноўнага посуду, што рабіла іх таннымі і даступнымі для розных пластоў насельніцтва. == Функцыі глінянай цацкі == Гліняная цацка гістарычна сумяшчала ў сабе некалькі функцый, якія трансфармаваліся з цягам часу: # Сакральная (абрадавая): Выкарыстоўвалася як ахвярны дар багам, ідал або абярэг. Традыцыйныя полыя свістулькі і бразготкі першапачаткова прызначаліся для адгону злых духаў сваім шумам ці свістам<ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent|title=Children, Play, and Learning Tasks: From North African Clay Toys to Neolithic Figurines|website=www.tandfonline.com|doi=10.1080/19442890.2020.1734281|access-date=2026-10-13}}</ref>. У Старажытнай Грэцыі дзяўчыны перад вяселлем ахвяравалі свае гліняныя лялькі багіням-заступніцам шлюбу<ref name="discover" />. # Гульнявая і адукацыйная: Дапамагала дзецям асвойваць паўсядзённыя сацыяльныя ролі і развіваць дробную маторыку. Праз лепку і гульні з глінай адбывалася перадача прафесійных навыкаў і ведаў ад дарослых да наступных пакаленняў<ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent|title=Children, Play, and Learning Tasks: From North African Clay Toys to Neolithic Figurines|website=www.tandfonline.com|doi=10.1080/19442890.2020.1734281|access-date=2026-10-13}}</ref>. # Дэкаратыўная (эстэтычная): У Новы і Найноўшы час большасць традыцыйных гліняных цацак страцілі гульнявое прызначэнне і ператварыліся ў аб’екты мастацтва, [[сувенір]]ы і прадметы калекцыянавання. == Сусветныя традыцыі і стылі == У розных рэгіёнах свету пад уплывам мясцовых гатункаў гліны, клімату і вераванняў сфарміраваліся адметныя лакальныя школы і промыслы. {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background-color:#f2f2f2;" ! Рэгіён / Краіна !! Назва або цэнтр промыслу !! Асноўныя вобразы і характарыстыка !! Тэхніка аздаблення |- | '''Беларусь''' || [[Гараднянская кераміка|Гараднянская]], Ракаўская, Падняпроўская || Птушкі, конікі, баранчыкі, качкі-коні, лялькі. || Свістулькі, чорназадымленая або мураўленая (глазураваная) кераміка. |- | rowspan="3" | '''Расія''' || Дымкаўская цацка || Барыні, кавалеры, індыкі, нянькі, ваданоскі. || Лепка па частках, белы грунт, яркі роспіс тэмперай, сусальнае золата. |- | Філімонаўская цацка || Выцягнутыя прапорцыі, жывёлы, свістулькі-панны. || Трохкаляровы паласаты роспіс (жоўты, чырвоны, зялёны) па белай гліне. |- | Каргопальская цацка || Стылізаваныя фігуры людзей, мядзведзі, міфічны Полкан (кентаўр). || Абпал з «абваркай» у мучной боўтушцы, роспіс ангобамі. |- | '''Украіна''' || Опішнянская цацка || Бараны, козлікі, кані, свістулькі-птушкі з багатым дэкорам. || Роспіс вадкай глінай (ангобамі) з расліннымі арнаментамі. |- | rowspan="2" | '''Японія''' || Хаката-нінгё || Гліняныя лялькі: воіны, прыгажуні, акцёры тэатра Кабукі. || Вытанчаная пластыка, матавая паверхня, роспіс без глазуры. |- | Фусімі-нінгё || Рэлігійныя фігуркі, персанажы фальклору, абярэгі. || Каляровы яркі роспіс, часта выкарыстоўваюцца формы-матрыцы. |- | '''Кітай''' || Цацкі з Хуэйшаня (Усі) || Дзеці («Да А-Фу»), персанажы кітайскай оперы. || Мяккая чорная гліна, вельмі дэталізаваны і маляўнічы роспіс. |- | '''Мексіка''' || Аахака, Тлакепаке || «Дрэвы жыцця», фігуркі каталіцкіх святых і шкілетаў ([[Дзень мёртвых|Калавера]]). || Яркія флуарэсцэнтныя фарбы, спалучэнне рэлігійных і дакалумбавых матываў. |} == Тэхналогія вырабу == Працэс стварэння глінянай цацкі ўключае некалькі паслядоўных этапаў, якія амаль не змяніліся за тысячагоддзі: # '''Нарыхтоўка і падрыхтоўка гліны:''' Гліну здабываюць у прыродных радовішчах, ачышчаюць ад прымешак, прасушваюць, потым заліваюць вадой і старанна вымешваюць да аднароднага пластычнага стану. # '''Формаўтварэнне (лепка):''' Фігуркі лепяць уручную — альбо з аднаго суцэльнага кавалка гліны (монатэхніка), альбо канструююць з асобных частак (тулава, галава, канечнасці), якія злучаюцца вадкай глінай ([[шлікер]]ам). У некаторых буйных рамесных цэнтрах Еўропы і Азіі з XVIII—XIX стагоддзяў выкарыстоўваюць гіпсавыя або гліняныя двухбаковыя формы для адліўкі або адціскання. # '''Сушка:''' Вырабы сушаць на паветры ад некалькіх дзён да двух тыдняў для выдалення залішняй вільгаці, каб пазбегнуць расколін падчас абпалу. # '''Абпал:''' Традыцыйна праводзіцца ў адмысловых ганчарных гарэнах або звычайных печках пры тэмпературы ад 700 °C да 1000 °C. Пасля гэтага гліна становіцца трывалай [[тэракота]]й. # '''Дэкараванне:''' У залежнасці ад рэгіёна, вырабы пакрываюць [[Паліва (кераміка)|глазурай]] (палівай), ангобамі або распісваюць фарбамі пасля абпалу (па белым альбо непасрэдна па тэракотавым грунце). == Гл. таксама == * [[Свістулька]] * [[Народныя промыслы]] * [[Лялька]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Bliss, G.'' Toys and Games in the Ancient World. — London: Evans Brothers, 2004. — 48 p. {{ref-en}} * ''Ржавуцкі М.'' Беларуская гліняная цацка. — Мінск: Полымя, 1991. — 142 с. {{ref-by}} {{commonscat}} {{ганчарства}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-15}} [[Катэгорыя:Кераміка]] [[Катэгорыя:Народныя промыслы]] [[Катэгорыя:Цацкі]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва]] hg3r1svxwmvtfldrbyf7ualf8w1hby0 5219377 5219334 2026-10-15T21:22:35Z Pabojnia 135280 афармленне 5219377 wikitext text/x-wiki '''Гліняная цацка''' — від [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]], дробны [[керамічны выраб]], створаны для гульняў, рытуальных мэтаў або ўпрыгожвання побыту. З’яўляецца адным з найстаражытнейшых відаў народнай творчасці, які ўзнік у эпоху [[неаліт]]у разам з асваеннем чалавекам тэхналогіі абпалу [[Кераміка|керамікі]] і развіваўся ва ўсіх сусветных культурах<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/technology/toy|title=Toy {{!}} Definition, History, & Facts {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|access-date=2026-10-13}}</ref>. == Гісторыя і археалагічныя знаходкі == Вытокі глінянай цацкі шчыльна звязаны з {{нп3|Дагістарычная рэлігія|першабытнай магіяй|mk|Праисториска религија}}, {{нп3|Культ урадлівасці|культамі ўрадлівасці|ru|Культ плодородия}} і шанаваннем продкаў. Доўгі час у археалогіі існавала праблема размежавання паміж культавымі статуэткамі ([[тэракота|тэракотавымі]] ідаламі) і ўласна дзіцячымі [[цацка|цацкамі]]. Аднак сучасныя даследаванні пацвярджаюць, што многія гліняныя фігуркі вырабляліся менавіта дзецьмі альбо для іх у рамках навучання і гульняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/did-prehistoric-children-make-figurines-out-of-clay-180984534/|title=Did Prehistoric Children Make Figurines Out of Clay?|first=Jaimie|last=Seaton|website=Smithsonian Magazine|access-date=2026-10-13}}</ref>. == Палеаліт і неаліт == Найстаражытныя кавалкі абпаленай гліны з адбіткамі пальцаў дзяцей (узростам ад 7 да 15 гадоў) былі знойдзены на палеалітычных стаянках Долні-Вестаніцы і Паўлаў у [[Чэхія|Чэхіі]] (каля 30 000 гадоў таму)<ref name="stoneage">[https://www.iflscience.com/30000-years-ago-paleolithic-children-were-making-their-own-toys-out-of-clay-76675 Paleolithic Children Were Making Their Own Toys Out of Clay] // IFLScience. — 2024.</ref>. Тэрмічныя расколіны паказваюць, што дзеці {{нп3|Кераміка ямнага абпалу|кідалі ў агонь||Pit fired pottery}} яшчэ вільготную гліну, вучачыся праз гульню<ref name="stoneage" />. Багатыя знаходкі антрапаморфных і зааморфных фігурак таксама належаць да [[Трыпольская культура|Трыпольскай культуры]] і культур [[Месапатамія|Месапатаміі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1930-1213-330|title=toy {{!}} British Museum|website=www.britishmuseum.org|access-date=2026-10-13}}</ref>. == Старажытны свет == У [[Старажытны Егіпет|Старажытным Егіпце]] (вырабы датаваныя 1800—1700 гг. да н. э.), [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] і [[Старажытны Рым|Рыме]] гліняныя лялькі мелі вялікае пашырэнне. Поспехам карысталіся гліняныя конікі, колавыя цацкі-каталікі, а таксама ''плагоны'' (гліняныя лялькі з рухомымі канечнасцямі на шарнірах)<ref name="discover">[https://www.discovermagazine.com/5-fascinating-toys-fit-for-any-ancient-child-44400 5 Fascinating Toys Fit For Any Ancient Child] // Discover Magazine. — 2022.</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/topic/List-of-Childrens-Games-and-Toys-in-Antiquity|title=List of Children’s Games and Toys in Antiquity {{!}} Play, Greece, Egypt, Rome, China, India, Mesopotamia, & Mississippian {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|access-date=2026-10-13}}</ref>. == Сярэдневякоўе == З вылучэннем ганчарства ў самастойнае рамяство вытворчасць цацак стала пастаянным спадарожнікам майстроў. Фігуркі ляпіліся з рэшткаў гліны пасля вырабу асноўнага посуду, што рабіла іх таннымі і даступнымі для розных пластоў насельніцтва. == Функцыі глінянай цацкі == Гліняная цацка гістарычна сумяшчала ў сабе некалькі функцый, якія трансфармаваліся з цягам часу: # Сакральная (абрадавая): Выкарыстоўвалася як ахвярны дар багам, ідал або абярэг. Традыцыйныя полыя свістулькі і бразготкі першапачаткова прызначаліся для адгону злых духаў сваім шумам ці свістам<ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent|title=Children, Play, and Learning Tasks: From North African Clay Toys to Neolithic Figurines|website=www.tandfonline.com|doi=10.1080/19442890.2020.1734281|access-date=2026-10-13}}</ref>. У Старажытнай Грэцыі дзяўчыны перад вяселлем ахвяравалі свае гліняныя лялькі багіням-заступніцам шлюбу<ref name="discover" />. # Гульнявая і адукацыйная: Дапамагала дзецям асвойваць паўсядзённыя сацыяльныя ролі і развіваць дробную маторыку. Праз лепку і гульні з глінай адбывалася перадача прафесійных навыкаў і ведаў ад дарослых да наступных пакаленняў<ref>{{Cite web|url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent|title=Children, Play, and Learning Tasks: From North African Clay Toys to Neolithic Figurines|website=www.tandfonline.com|doi=10.1080/19442890.2020.1734281|access-date=2026-10-13}}</ref>. # Дэкаратыўная (эстэтычная): У Новы і Найноўшы час большасць традыцыйных гліняных цацак страцілі гульнявое прызначэнне і ператварыліся ў аб’екты мастацтва, [[сувенір]]ы і прадметы калекцыянавання. == Сусветныя традыцыі і стылі == У розных рэгіёнах свету пад уплывам мясцовых гатункаў гліны, клімату і вераванняў сфарміраваліся адметныя лакальныя школы і промыслы. {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background-color:#f2f2f2;" ! Рэгіён / Краіна !! Назва або цэнтр промыслу !! Асноўныя вобразы і характарыстыка !! Тэхніка аздаблення |- | '''Беларусь''' || [[Гараднянская кераміка|Гараднянская]], Ракаўская, Падняпроўская || Птушкі, конікі, баранчыкі, качкі-коні, лялькі. || Свістулькі, чорназадымленая або мураўленая (глазураваная) кераміка. |- | rowspan="3" | '''Расія''' || Дымкаўская цацка || Барыні, кавалеры, індыкі, нянькі, ваданоскі. || Лепка па частках, белы грунт, яркі роспіс тэмперай, сусальнае золата. |- | Філімонаўская цацка || Выцягнутыя прапорцыі, жывёлы, свістулькі-панны. || Трохкаляровы паласаты роспіс (жоўты, чырвоны, зялёны) па белай гліне. |- | Каргопальская цацка || Стылізаваныя фігуры людзей, мядзведзі, міфічны Полкан (кентаўр). || Абпал з «абваркай» у мучной боўтушцы, роспіс ангобамі. |- | '''Украіна''' || Опішнянская цацка || Бараны, козлікі, кані, свістулькі-птушкі з багатым дэкорам. || Роспіс вадкай глінай (ангобамі) з расліннымі арнаментамі. |- | rowspan="2" | '''Японія''' || Хаката-нінгё || Гліняныя лялькі: воіны, прыгажуні, акцёры тэатра Кабукі. || Вытанчаная пластыка, матавая паверхня, роспіс без глазуры. |- | Фусімі-нінгё || Рэлігійныя фігуркі, персанажы фальклору, абярэгі. || Каляровы яркі роспіс, часта выкарыстоўваюцца формы-матрыцы. |- | '''Кітай''' || Цацкі з Хуэйшаня (Усі) || Дзеці («Да А-Фу»), персанажы кітайскай оперы. || Мяккая чорная гліна, вельмі дэталізаваны і маляўнічы роспіс. |- | '''Мексіка''' || Аахака, Тлакепаке || «Дрэвы жыцця», фігуркі каталіцкіх святых і шкілетаў ([[Дзень мёртвых|Калавера]]). || Яркія флуарэсцэнтныя фарбы, спалучэнне рэлігійных і дакалумбавых матываў. |} == Тэхналогія вырабу == Працэс стварэння глінянай цацкі ўключае некалькі паслядоўных этапаў, якія амаль не змяніліся за тысячагоддзі: # '''Нарыхтоўка і падрыхтоўка гліны:''' Гліну здабываюць у прыродных радовішчах, ачышчаюць ад прымешак, прасушваюць, потым заліваюць вадой і старанна вымешваюць да аднароднага пластычнага стану. # '''Формаўтварэнне (лепка):''' Фігуркі лепяць уручную — альбо з аднаго суцэльнага кавалка гліны (монатэхніка), альбо канструююць з асобных частак (тулава, галава, канечнасці), якія злучаюцца вадкай глінай ([[шлікер]]ам). У некаторых буйных рамесных цэнтрах Еўропы і Азіі з XVIII—XIX стагоддзяў выкарыстоўваюць гіпсавыя або гліняныя двухбаковыя формы для адліўкі або адціскання. # '''Сушка:''' Вырабы сушаць на паветры ад некалькіх дзён да двух тыдняў для выдалення залішняй вільгаці, каб пазбегнуць расколін падчас абпалу. # '''Абпал:''' Традыцыйна праводзіцца ў адмысловых ганчарных гарэнах або звычайных печках пры тэмпературы ад 700 °C да 1000 °C. Пасля гэтага гліна становіцца трывалай [[тэракота]]й. # '''Дэкараванне:''' У залежнасці ад рэгіёна, вырабы пакрываюць [[Паліва (кераміка)|глазурай]] (палівай), ангобамі або распісваюць фарбамі пасля абпалу (па белым альбо непасрэдна па тэракотавым грунце). == Гл. таксама == * [[Свістулька]] * [[Народныя промыслы]] * [[Лялька]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Bliss, G.'' Toys and Games in the Ancient World. — London: Evans Brothers, 2004. — 48 p. {{ref-en}} * ''Ржавуцкі М.'' Беларуская гліняная цацка. — Мінск: Полымя, 1991. — 142 с. {{ref-by}} {{commonscat}} {{ганчарства}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-15}} [[Катэгорыя:Кераміка]] [[Катэгорыя:Народныя промыслы]] [[Катэгорыя:Цацкі]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва]] p1t2shl9fxtvfuk9bq0sxtga7jxyr3b 0 816783 5219333 5217441 2026-10-15T20:24:04Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5219333 wikitext text/x-wiki [[Файл:Nouakchott camel market.jpg|thumb|Рынак вярблюдаў, г.[[Нуакшот]], 2008]] '''Вярблюдагадоўля''' — галіна [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]], якая займаецца развядзеннем і выкарыстаннем вярблюдаў. Развіта ў зоне пустынь, паўпустынь і сухіх стэпаў [[Азія|Азіі]], [[Афрыка|Афрыкі]]. Гадуюць 2 віды вярблюдаў: аднагорбых ([[драмадэр]]аў) — жывёл гарачага клімату і двухгорбых ([[бактрыян]]аў), прыстасаваных да суровых, марозных зім. Ва ўсім свеце каля 11 млн вярблюдаў (1995), найбольш іх у краінах [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]] (каля 7 млн галоў, толькі аднагорбыя), Заходняй, Сярэдняй і Паўднёвай Азіі (ад Турцыі да Індыі, ад Аравіі да [[Казахстан]]а і прыкаспійскіх тэрыторыі Расіі; каля 2 млн галоў, пераважна аднагорбыя, на поўначы двухгорбыя), у [[Манголія|Манголіі]] і на суседніх тэрыторыя Кітая і Расіі (больш за 1 млн галоў, толькі двухгорбыя). У некаторых краінах Азіі распаўсюджаны гібрыды аднагорбых і двухгорбых вярблюдаў, якія вызначаюцца большымі памерамі, магутнасцю і вынослівасцю. Вярблюдагадоўля — вельмі эканамічная галіна жывёлагадоўлі. Вярблюды круглы год пасуцца на пашы, кормяцца раслінамі, якія не паядаюць або мала паядаюць іншыя свойскія жывёлы. Могуць піць саленаватую ваду. У неспрыяльныя для пашы перыяды іх падкормліваюць сенам, а ў час напружанай работы і ў злучны сезон — канцэнтраванымі кармамі. Уючны вярблюджы транспарт зараз страціў сваё значэнне, хоць характарызуецца высокай праходнасцю і таннасцю перавозак. Малако вярблюдзіц мае вялікую колькасць [[тлушчы|тлушчаў]], [[бялкі|бялкоў]] і малочнага цукру, ідзе ў асноўным на [[кумыс]], з яго вырабляюць таксама масла і сыры. Мяса маладых (узрост 18—19 месяцаў), добра ўкормленых вярблюдаў, не саступае па пажыўных якасцях мясу буйной рагатай жывёлы; мяса жывёл, забітых ва ўзросце 19—20 гадоў, выкарыстоўваюць на прыгатаванне каўбасных вырабаў і кансерваў. Тлушч з гарбоў — каштоўны харчовы прадукт. З шэрсці вырабляюць бобрык, трыкататажныя вырабы, фастрыгаваныя коўдры. Выкарыстоўваюцца таксама скуры. Ва ўсіх краінах, дзе развіта вярблюдагадоўля, вярблюды выкарыстоўваюцца як цяглавая жывёла. Развіта гадоўля вярблюдаў для спартыўных мэт. У многіх краінах вядзецца селекцыйная работа і стварэнне новых парод вярблюдаў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Вярблюдагадоўля|||}} {{Жывёлагадоўля}} {{няма катэгорый|date=2026-10-15}} hixyd8rp51wnyckzhmqp8nywh8hyggq 0 816786 5219332 5218439 2026-10-15T20:23:56Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5219332 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} {{цёзкі2|Стаўскі}} '''Мойша Стаўскі''' (ізраільскае прозвішча '''Ставі''', {{ВДП}}) — [[пісьменнік]], [[публіцыст]] родам з Беларусі, аўтар твораў на ідышы і іўрыце. Нарадзіўся ў мястэчку Антопалі ў сям’і Янкава-Шмуіла Стаўскага і Хаі-Рывы Ліфшыц. Атрымаў традыцыйную яўрэйскую рэлігійную адукацыю. У 1904 годзе напісаў свае першыя апавяданні на ідышы. У 1907 годзе пераехаў у [[Варшава|Варшаву]], дзе ў 1908 годзе ў газеце «[[Дэр вэг]]» апублікаваў першае апавяданне. Працаваў журналістам «[[Форвэртс|Форвертс]]» і «Унзэр лебн». У 1911 годзе эміграваў у [[Палесціна|Палесціну]] (тады турэцкую). Працаваў у [[Бібліятэка|бібліятэцы]] гімназіі ў [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіве]], займаўся [[земляробства]]м у [[кібуц]]ы. Супрацоўнічаў з выданнямі на іўрыце. Яго творы перакладаліся на польскую, рускую, нямецкую, французскую і іншыя мовы. == Кнігі на ідышы == * «Ідыліен ун білдэр» («Ідыліі і абразкі», 1909) * «А тыхл ун андэрэ дэрцэйлунген» («Хустка» і іншыя апавяданні, 1910) * «Штумэ фрайнд» («Нямыя сябры», 1931) * «Вэн тог фаргейт» («Калі заходзіць дзень», 1931) * «Арабер дэрцэйлн» («[[Арабы]] расказваюць», 1933) == Сям’я == Сястра — Яўгенія Якаўлеўна Стаўская (12.10.1891-8.11.1960) — савецкі гінеколаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар. Пахаваная ў [[Стаўрапаль|Стаўрапалі]] на Данілаўскіх могілках. == Спасылкі == * [https://www.jewsencyclopedia.com/index.php/%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%92%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%B5 Ставский Мойше] * Tidhar, D. (1950). Entsiklopedyah le-halutse ha-yishuv u-vonav (Vol. 4, p. [https://www.tidhar.tourolib.org/tidhar/view/4/1713 1713]) {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-15}} {{DEFAULTSORT:Стаўскі Мойша}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Драгічынскім раёне]] [[Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Ізраіля]] kviav2qt77i94kqbb8ea097b37y87mn 0 816787 5219331 5217448 2026-10-15T20:23:53Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5219331 wikitext text/x-wiki [[Файл:French Bulldog with puppies.jpg|thumb|Шчанюкі французскага бульдога]] '''Сабакагадоўля''' — развядзенне [[сабака свойскі|сабак свойскіх]] культурных парод. Вылучаюць сабакагадоўлю службовую (для вартаўнічай, пагранічнай, ездавой, пастухоўскай і іншых службаў), паляўнічую (спартыўнага і прамысловага паляванне), дэкаратыўна-пакаёвую. Тэарэтычная аснова сабакагадоўлі — кіналогія. Пры селекцыйнай рабоце сабак ацэньваюць і адбіраюць па канстытуцыі, экстэр’еры, рабочых і псіхічных якасцях і інш. Службовых і паляўнічых сабак гадуюць у спецыяльных гаспадарках, а таксама сабакаводы-аматары. Утрыманне сабак у гарадах і пасёлках гарадскога тыпу рэгламентуецца абавязковай рэгістрацыяй, правіламі ўтрымання ў жылых памяшканнях і выгулу, тэрмінамі прышчэпак і інш. Праводзяцца выстаўкі сабак. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сабакагадоўля|||}} {{Жывёлагадоўля}} {{няма катэгорый|date=2026-10-15}} fh6xyf7z4vvaxb7v6n4wen523cf620m 0 816815 5219330 5218436 2026-10-15T20:23:09Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5219330 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Смушкевіч}} '''Хана Смушкевіч''' ці '''Смушковіч''' ({{ДН|||1912}}, {{МН|Дзісна}} — ?) — яўрэйская вучоная. У 1919—1926 вучылася ў дзісненскай яўрэйскай школе, у 1927—1931 гадах — у польскай дзяржаўнай гімназіі. Вывучала [[Гісторыя|гісторыю]] і [[Педагогіка|педагогіку]] (1931—1936) у [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], падрыхтавала даследчую працу для ўніверсітэцкага гістарычнага семінара. Яе магістарская праца была прысвечана [[Падатак|падатку]] «коймэн-штэер» ([[падымнае]]?) (קוימען שטייער) у Вялікім Княстве Літоўскім за часам [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]], яна цікавілася [[Эканоміка|эканамічнай]] гісторыяй яўрэяў і, сярод іншага, падрыхтавала даследаванне пра склад удзельнікаў таварыства беспрацэнтных пазык пры Дзісненскім народным банку ў 1924—1930 гадах. Працавала пры Інстытуце [[YIVO]] ў Вільні. Даследавала паводле матэрыялаў [[Віленскі дзяржаўны архіў|Віленскага дзяржаўнага архіва]] развіццё яўрэйскай [[Прамысловасць|прамысловасці]] і сацыяльнае расслаенне яўрэяў Вільні ў эпоху пасля адмены [[Прыгоннае права|прыгону]]. Для трэцяга этапу даследаванняў YIVO (1937—1938) яна падрыхтавала працу «Эканамічнае развіццё Вільні ў другой палове XIX стагоддзя», для чацвёртага этапу (1938—1939) — «Віленскія яўрэйскія цэхі да 1850 года». Друкавалася ў газеце «[[Вілнэр тог]]» («Віленскі дзень»), пісала пра пастаноўку [[Опера|оперы]] [[Джузэпэ Вердзі|Вердзі]] «[[Аіда]]» на ідышы ў Вільні 30 кастрычніка [[1938]] года. Лёс невядомы. Верагодна, [[Халакост у Беларусі|загінула]] ў [[Гета ў Глыбокім|Глыбоцкім гета]] (з 1941- па жнівень 1943). == Спасылкі == * {{Cite web|lang=en|url=https://www.congressforjewishculture.org/people/2422/Smushkovitsh-Khane_1912-1941|title=Smushkovitsh, Khane — Congress for Jewish Culture|website=www.congressforjewishculture.org|access-date=2026-10-14}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-15}} {{DEFAULTSORT:Смушкевіч Хана}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ахвяры Халакоста]] 3zsb7c825vnr8rmdpuwq9uh1ph2zpfi 0 816850 5219164 5217817 2026-10-15T12:40:00Z Ciepiersia 162280 выдалена [[Катэгорыя:Клецк]]; дададзена [[Катэгорыя:Постаці Клецка]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5219164 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Георгій Аляксандравіч Хільтоў''' ({{lang-ru|Георгий Александрович Хильтов}}; 1905 — 1944) — праваслаўны святар, настаяцель [[Свята-Пакроўская царква (Клецк)|Пакроўскай царквы]] ў [[Клецк]]у. У гады нямецкай акупацыі арганізоўваў дапамогу савецкім ваеннапалонным і выратаваў ад гібелі групу яўрэйскіх дзяцей. Загінуў у [[Калдычэўскі лагер смерці|Калдычэўскім лагеры смерці]]<ref name="mandrik"/><ref name="kamensk"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1905 годзе<ref name="kamensk"/>. Брат святара [[Мікалай Аляксандравіч Хільтоў|Мікалая Хільтова]], настаяцеля царквы ў вёсцы Блячын (цяпер [[Садовая (Клецкі раён)|Садовая]])<ref name="mandrik"/>. Служыў у Пакроўскай царкве на могілках у Клецку. Жонка — Лідзія Аляксандраўна<ref name="mandrik"/>. У гады нямецкай акупацыі арганізаваў збор прадуктаў для лагера савецкіх ваеннапалонных, які немцы ўладкавалі ў былых польскіх казармах у Клецку: гараджане і жыхары навакольных вёсак штотыдзень збіралі ў Пакроўскай царкве і адпраўлялі ў лагер воз з хлебам, бульбай, салам і яйкамі. Гэтую дапамогу немцы забаранілі толькі ў канцы 1943 года, пасля двух арганізаваных уцёкаў ваеннапалонных<ref name="mandrik"/><ref name="kamensk"/>. На пачатку 1942 года ў Клецк перавезлі групу выхаванцаў дзіцячага дома з Мінска, сярод якіх было шмат яўрэяў; каб выратаваць дзяцей, Хільтоў ахрысціў іх, даў ім хрысціянскія імёны, запісаў беларусамі і выдаў неабходныя дакументы<ref name="mandrik"/><ref name="kamensk"/>. У яго кватэры праходзілі сустрэчы партызанскіх сувязных з начальнікам клецкай паліцыі Гурыным, які пагадзіўся перадаваць партызанам звесткі і зброю<ref name="mandrik"/>. У ноч на 6 красавіка 1944 года браты Хільтовы былі арыштаваны немцамі за сувязь з партызанамі<ref name="mandrik"/>. Георгія ўтрымлівалі ў баранавіцкім СД, а потым перавялі ў Калдычэва<ref name="kamensk"/>. Жонкі братоў, Лідзія і Наталля, пайшлі ў баранавіцкае СД, каб даведацца пра мужаў, былі затрыманы і таксама адпраўлены ў лагер<ref name="mandrik"/>. Паводле ўспамінаў вязня Калдычэва паэта [[Сяргей Новік-Пяюн|Сяргея Новіка-Пяюна]], 1 ліпеня 1944 года вязняў падзялілі на чатыры групы: Лідзія Хільтова трапіла ў другую, а Георгій Хільтоў — у чацвёртую, разам са слонімскімі настаўнікамі Леанідам Сенчыкам і яго цяжарнай жонкай Ядвігай<ref name="niva1967"/>. Георгія Хільтова расстралялі ў апошнюю ноч існавання лагера, з 1 на 2 ліпеня 1944 года, разам з жонкай і жонкай брата; паводле звестак Каменскай епархіі, тады загінулі 574 чалавекі<ref name="mandrik"/><ref name="kamensk"/>. Пра апошнія дні братоў Хільтовых і іх жонак пасля вайны распавёў Новік-Пяюн<ref name="mandrik"/><ref name="kleck2014"/>. == Памяць == 24 жніўня 2014 года на сцяне Пакроўскай царквы ў Клецку ўстаноўлена мармуровая дошка ў памяць Георгія Хільтова<ref name="mandrik"/><ref name="kleck2014"/>. У 2015 годзе расійскі тэлеканал здымаў дакументальны фільм пра праваслаўных святароў у гады вайны, у тым ліку пра братоў Хільтовых<ref name="prichod"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="mandrik">[https://rep.bsatu.by/handle/doc/3728 Мандрик С. В. Подвиг священников Николая и Георгия Хильтовых] // Беларусь и белорусы в годы Великой Отечественной войны: материалы Республиканской науч.-практ. конф., посвящ. 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, Минск, 13 мая 2015 г. — Минск: БГАТУ, 2015. — С. 132—137. {{ref-ru}}</ref> <ref name="kleck2014">{{cite web |url=http://www.kleck.by/?p=16241 |title=Подвиг любви и веры |author=Валентина Сенкевич |website=Клецк. Новости |date=2014-09-06 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="kamensk">{{cite web |url=https://kamensk-eparhiya.ru/священник-георгий-хильтов/ |title=Священник Георгий Хильтов |website=Каменская епархия |date=2020-04-29 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="prichod">{{cite web |url=https://prichod.ru/opyt-prihodov/film-o-pravoslavnyh-svjashhennikah-v-gody-vojny-snimaet-rossijskij-telekanal/ |title=Фильм о православных священниках в годы войны снимает российский телеканал |website=Приходы |date=2015-11-13 |accessdate=2026-10-10 |lang=ru}}</ref> <ref name="niva1967">''Новік-Пяюн С.'' Калдычэва // Ніва (Беласток). — 1967. — [https://kamunikat.org/niva-belaruski-tydnyovik-35-600-1967 № 35 (600)], 27 жніўня. — С. 4.</ref> }} == Літаратура == * Блінец А. Загінулі ў Калдычэва // Да новых перамог. — 2009. — 25 красавіка. * Блинец А. Крест братьев Хильтовых // [[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]. — 2007. — 30 июня. {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хільтоў Георгій Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Клецка]] 787huofb8uhe5f6dxv1owt5316kdiw9 0 816961 5219329 5218379 2026-10-15T20:21:47Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5219329 wikitext text/x-wiki {{славутасць}} '''Амвро́сіеўка''' ({{Іншамоўны тэкст|uk|Амвросіївка}}) — [[археалагічны помнік]] [[верхні палеаліт|верхняга палеаліту]] (каля 25—20 тыс. гадоў таму){{Заўвага|Паводле радыёвугляроднага аналізу 16 узораў касцей і зубоў з косцішча і стаянкі, сярэдні ўзрост помніка складае 18 630 ± 220 некалібраваных радыёвугляродных гадоў, або прыблізна 19—18 тыс. некалібраваных гадоў таму.<ref name="Кротава2020">Кротова Олександра Олександрівна. [https://doi.org/10.37445/adiu.2020.04.10 Амвросіївське кістковище бізонів та особливості його використання] // Археологія і давня історія України. — 2020. — Вип. 4 (37). — С. 134—150. — DOI: 10.37445/adiu.2020.04.10.</ref>}}, які складаецца са стаянкі першабытных паляўнічых і косцішча [[зубр]]оў. Размешчаны каля горада [[Амвросіеўка]] ў [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]].<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|1|Амвросіеўка||310}} — [https://verbum.by/belen/АМВРОСІЕЎКА Электронная версія артыкула].</ref> Скопішча касцей зуброў было вядома геолагам з 1910-х гадоў. Як археалагічны помнік комплекс адкрыў у 1935 годзе [[Віктар Міхайлавіч Еўсееў|Віктар Еўсееў]]. У 1940—1950-я гады яго даследавалі экспедыцыі пад кіраўніцтвам [[Іван Рыгоравіч Падоплічка|Івана Падоплічкі]] і [[Павел Іосіфавіч Барыскоўскі|Паўла Барыскоўскага]], у 1980—2000-я гады — [[Аляксандра Аляксандраўна Кротава|Аляксандра Кротава]].<ref name="Гісторыя">Кротова Олександра Олександрівна, Сніжко Ірина Анатоліївна. [https://doi.org/10.15407/archaeologyua2019.03.113 Історія дослідження Амвросіївського верхньопалеолітичного комплексу] // Археологія. — 2019. — № 3. — С. 113—125. — DOI: 10.15407/archaeologyua2019.03.113.</ref> [[Файл:Prazubr rysunek 600.jpg|міні|Рэканструкцыя стэпавага зубра (''Bison priscus'')]] На стаянцы, размешчанай прыкладна за 200 м ад косцішча, выяўлены рэшткі агнішчаў, вялікая колькасць апрацаванага [[крэмень|крэменю]], прылады працы і адходы іх вытворчасці, а таксама вырабы з косці. Стаянка выкарыстоўвалася як сезонны лагер паляўнічых на зуброў.<ref name="ЕСУ">Кротова Олександра Олександрівна. [https://esu.com.ua/article-43971 Амвросіївська стоянка і кістковище бізонів] // Енциклопедія Сучасної України. — Київ: Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2001. — Т. 1.</ref> На косцішчы знойдзены шматлікія касцявыя рэшткі зуброў, касцяныя наканечнікі дзід і крамянёвыя ўкладышы да іх. Лічба 983, прыведзеная ў «[[Беларуская энцыклапедыя|Беларускай энцыклапедыі]]», паходзіць з ацэнак Івана Падоплічкі, якія часткова ўлічвалі меркаваную колькасць касцей на нераскапаных участках. Паводле даследавання Аляксандры Кротовай 2020 года, мінімальная колькасць асобін, вызначаная па фактычна даследаваных рэштках, складае каля 650 зуброў. Дакладная агульная колькасць жывёл на косцішчы невядомая.<ref name="БелЭн"/><ref name="ЕСУ" /> Косцішча раней разглядалася як месца аднаразовага масавага палявання, рэшткі [[свяцілішча]] або вынік шматгадовага палявання жыхароў стаянкі.<ref name="БелЭн"/> Паводле Аляксандры Кротавай, яно ўтварылася ў выніку шматразовага загоннага палявання на зуброў і першаснай апрацоўкі здабычы. Для загону жывёл паляўнічыя выкарыстоўвалі натуральную пастку — глыбокую прамывіну на схіле лагчыны.<ref name="ЕСУ" /> == Заўвагі == {{Спіс заўваг}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-15}} [[Катэгорыя:Палеаліт]] [[Катэгорыя:Стаянкі]] [[Катэгорыя:Археалагічныя помнікі Украіны]] thsspq0u5uuywr05mmafxwxfbh1e4ob 0 816962 5219163 5218394 2026-10-15T12:39:03Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219163 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Арцюр Адамоў''' {{lang-fr|Arthur Adamov}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі [[драматург]]. == Біяграфія == У 1914 годзе сям’я эмігрыравала з [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Вучыўся ў Майнцы і Жэневе. З 1924 года жыў у [[Парыж]]ы. Літаратурную дзейнасць пачаў у канцы 1920-х гадах сюррэалістычнымі вершамі. У 1942 годзе быў вязнем канцлагера. Адчаем і разгубленасцю прасякнуты яго «Жахлівы дзённік» (1943) і аўтабіяграфічная аповесць «Прызнанне» (1946). У п’есах для «тэатра абсурду» (стваральнікам якога ён быў разам з Э.Іанеска і С.Бекетам) «Пародыя», «Уварванне» (абедзве 1950), «Прафесар Таран» (1953) і іншыя паказваў безвыходнасць, трагічную марнасць, абсурднасць жыцця, непазбыўную адзіноту. У фарсе «Усе супраць усіх» (1953) чалавек — марыянетка гістарычнай сітуацыі — то кат, то ахвяра. Вострая сацыяльная праблематыка вызначае п’есы для палітычнага тэатра: камедыю «Пінг-понг» (1955), трагіфарс «Паола Паолі» (1957), палітычны гратэск «Палітыка адкідаў» (1962), трагікамедыю «Святая Еўропа» (1966), драму «Звыш меры» (1968) і інш. Аўтар зборніка артыкулаў пра тэатр «Тут і зараз» (1964), кнігі ўспамінаў «Чалавек і дзіця» (1968). Перакладаў п’есы А.​Чэхава і М.​Горкага, інсцэніраваў «Мёртвыя душы» М.​Гогаля. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Адамоў Арцюр|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Адамоў}} [[Катэгорыя:Драматургі Францыі]] cct0682gt9ttxzd5lg6ujv6x6qm8fcy 0 816963 5219161 5218404 2026-10-15T12:37:57Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219161 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Адамс}} {{ДД}} '''Сэмюэл Адамс''' ({{lang-en|Samuel Adams}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі палітычны дзеяч, адзін з арганізатараў вызваленчай барацьбы ў час Вайны за незалежнасць у Паўночнай Амерыцы 1775—83. Кіраваў арганізацыяй «Сыны свабоды». Заснаваў Карэспандэнцкі камітэт у Бостане (1772), на ўзор якога ва ўсіх англійскіх калоніях былі створаны падобныя рэвалюцыйныя органы ўлады. Выступаў за прыняцце «[[Біль аб правах (ЗША)|Біля аб правах]]» і адмену рабства. У 1794—97 гадах — губернатар штата [[Масачусетс]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Адамc Сэмюэл|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{продкі}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Адамс}} [[Катэгорыя:Губернатары Масачусетса]] eej9q6qwy3qnee6vbtvlgt4bgrvto6j 0 816964 5219328 5218418 2026-10-15T20:21:40Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}}, + {{ізаляваны артыкул}} 5219328 wikitext text/x-wiki '''Аватар: Сем прыстанішчаў''' ({{Lang-en|Avatar: Seven Havens}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Мультыплікацыя|анімацыйны]] [[тэлесерыял]], над стварэннем якога працуюць аўтары арыгінальнага серыяла «[[Аватар: Апошні з народа паветра|Аватар: Легенда пра Аангу]]» — Браян Каніецка і Майкл Дантэ Дымарціна. Рэліз адбыўся 9 кастрычніка 2026 года на стрымінгавым сэрвісе Paramount+ . «Сем прыстанішчаў» храналагічна ідзе пасля серыяла «Легенда аб Коры» і апавядае пра постапакаліптычны свет, дзе сёстры-двайняты і наступныя аватары — Паві і Ніша, імкнуцца даведацца прычыну катастрофы, выратаваць пазасталае чалавецтва ад знікнення і вярнуць веру ў аватара, якога ненавідзяць. {{няма катэгорый|date=2026-10-15}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-15}} k1678dbnc46g5vuszlaiio3m65q35a5 0 816967 5219327 5218446 2026-10-15T20:21:32Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5219327 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва|год=1881—1898|музей=[[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]]|арыгінал=Богатыри|тып=карціна}}'''«Асілкі»''' ({{Lang-ru|Богатыри}}) — карціна рускага жывапісца [[Віктар Міхайлавіч Васняцоў|Віктара Васняцова]], адна з яго найбольш вядомых работ, напісаная ў 1876–1898 гадах. Знаходзіцца ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] ў Маскве (інв. 1019), куды ўвайшла ў 1898 годзе, у ліку апошніх набыццяў яе стваральніка [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|Паўла Траццякова]]<ref>{{Cite web|url=http://www.tez-rus.net/ViewGood849.html|title=''Богатыри''|author=SWE-ART Web-design & programming (www.swe.ru)|publisher=Словарно-поисковая система|archive-url=https://web.archive.org/web/20171103143837/http://www.tez-rus.net/ViewGood849.html|archive-date=2017-11-03|access-date=2017-10-31|url-status=dead}}</ref>. == Апісанне == На карціне намаляваны асілкі — Дабрыня Мікіціч, Ілля Мурамец і Алёша Паповіч (галоўныя героі рускіх [[Быліна|былін]]). Пасярэдзіне на вараным кані Ілля Мурамец, глядзіць удалячынь з-пад далоні, у адной руцэ ў волата дзіда і шчыт, у другой [[Булатная сталь|булатная]] паліца. Злева на белым кані Дабрыня Мікіціч, вымае меч-кладзянец з ножнаў, гатовы ў любы момант рынуцца ў бой. Справа на кані бурай масці Алёша Паповіч, трымае ў руках [[лук]] са стрэламі. У параўнанні са сваімі таварышамі ён малады і стройны. На баку ў Алёшы Паповіча [[калчан]], а за поясам нож. На другім баку ў яго [[гуслі]]. Трое асілкаў стаяць на шырокай раўніне, якая пераходзіць у невысокія ўзгоркі, пасярод пажухлай травы і зрэдку праглядваючых маленькіх ялінак. Неба пахмурнае і трывожнае, азначае небяспеку, якая пагражае асілкам. Сам В. М. Васняцоў (у лісце да [[Павел Пятровіч Чысцякоў|П. П. Чысцякова]]) апісваў карціну так: «Асілкі Дабрыня, Ілля і Алёшка Паповіч на багатырскім выездзе — назіраюць у полі, ці няма дзе ворага, ці не крыўдзяць дзе каго?»<ref>{{Cite web|url=http://www.vasnecov.ru/?type=page&page=91a9e0fd-640f-470a-b5a3-ce1fe354795b|title=Письмо В. М. Васнецова П. П. Чистякову, 25 апреля 1882 г.|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015205059/http://www.vasnecov.ru/?type=page&page=91a9e0fd-640f-470a-b5a3-ce1fe354795b|archive-date=2017-10-15|access-date=2009-12-21|url-status=live}}</ref> . [[Файл:Vasnetsov_bogatyri_nabrosok.jpg|міні|314x314пкс| В. М. Васняцоў. Першы накід карціны «Асілкі», 1871-1874 гг.]] [[Файл:Vasnetsov_photo_1898.jpg|міні|335x335пкс| [[Віктар Міхайлавіч Васняцоў|В.]] [[Віктар Міхайлавіч Васняцоў|М.]] [[Віктар Міхайлавіч Васняцоў|Васняцоў]] у карціны «Асілкі» у 1898 годзе; фатаграфія з аддзела рукапісаў Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі]] == Зноскі == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Пастон Э.'' [https://www.tg-m.ru/articles/3-2006-12/obyazatelstvo-pered-rodnym-narodom «Обязательство перед родным народом»] // Третьяковская галерея: журнал. — М., 2006. — № 3 (12). {{Wayback|url=https://www.tg-m.ru/articles/3-2006-12/obyazatelstvo-pered-rodnym-narodom|date=20210605084154}} * ''Дрёмова П. С.'' [https://actual-art.org/files/sb/14/Dryomova.pdf «Богатыри» В. М. Васнецова: взгляд с позиции археологии] // Актуальные проблемы теории и истории искусства: сб. науч. статей. Вып. 14 / Под ред. А. В. Захаровой, С. В. Мальцевой, Е. Ю. Станюкович-Денисовой. — МГУ имени М. В. Ломоносова / СПб.: НП-Принт, 2024. С. 466—474. DOI 10.18688/aa2414-6-36 == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [http://www.russianculture.ru/formp.asp?ID=55&full О картине «Богатыри» на сайте «История искусства».] {{Wayback|url=http://www.russianculture.ru/formp.asp?ID=55&full|date=20070927034048}} * [https://web.archive.org/web/20081226112959/http://sttp.ru/master41.html «Богатыри»] // Замечательные полотна: Книга для чтения по истории русской живописи XVIII — начала XX веков / Под общ. ред. С. П. Варшавского. — {{Л.}}: Художник РСФСР, 1966. — 379 с. — С. 298. {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-15}} [[Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі]] [[Катэгорыя:Карціны 1898 года]] cnopvy5khcnmatxhzh8hxbdzlkrdycb 0 816973 5219160 5218498 2026-10-15T12:35:34Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219160 wikitext text/x-wiki {{музыкант}} '''Сяргей Аляксандравіч Кусявіцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі і расійскі [[дырыжор]], віртуоз-кантрабасіст. == Біяграфія == Скончыў музычна-драматычнае вучылішча Маскоўскага філарманічнага таварыства (1894), дырыжыраванню вучыўся ў Берліне ў К.​Мука і [[Фелікс Вейнгартнер|Фелікса Вейнгартнера]]. Канцэртаваў як кантрабасіст і дырыжор. Заснаваў у Маскве сімфанічны аркестр (1908), «Расійскае музычнае выдавецтва» (1909). З 1917 года кіраваў Дзяржаўны сімфанічным аркестрам у Петраградзе. З 1920 года жыў за мяжой. Арганізаваў у Парыжы «Сімфанічныя канцэрты Кусявіцкага» (1921—28), кіраваў [[Бостанскі сімфанічны аркестр|Бостанскім сімфанічным аркестрам]] (1924—49). Першы выканаўца шэрагу буйных твораў І.​Стравінскага, С.​Пракоф’ева, А.​Анегера і інш. Адзін са стваральнікаў Беркшырскага музычнага цэнтра. Аўтар музычных твораў для [[кантрабас]]а і аркестра. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Кусявіцкі Сяргей Аляксандравіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кусявіцкі}} [[Катэгорыя:Дырыжоры ЗША]] q5m8rt09fgthjesepi9d33zqg91bmfy 0 816976 5219159 5218514 2026-10-15T12:34:49Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219159 wikitext text/x-wiki {{музыкант}} '''Атарына Рэспігі''' ({{lang-it|Ottorino Respighi}}; {{ВД-Прэамбула}}) — італьянскі [[кампазітар]], педагог. Член Нацыянальнай акадэміі дэі Лінчэі (1932). == Біяграфія == Вучыўся ў музычным ліцэі ў Балонні (1891—99). Сярод педагогаў: Дж.​Мартучы, М.​Рымскі-Корсакаў, М.​Брух. З 1913 года — [[прафесар]] кансерваторыі «Санта-Чэчылія» ў Рыме (у 1924—26 дырэктар). У яго творчасці спалучаліся тэндэнцыі імпрэсіянізму і неакласіцызму, сучасная тэхніка пісьма і імкненне да архаічнай мелодыкі старажытных форм, маляўнічасць аркестроўкі. Сярод твораў: оперы, балеты; творы для аркестраў, у т. л. сімф. трылогія «Фантаны Рыма» (1916), «Пініі Рыма» (1924), «Рымскія ўрачыстасці» (1928); для інструментаў з аркестрам, у т. л. «Грыгарыянскі канцэрт» для скрыпкі з аркестрам (1921); п’есы для фартэпіяна і іншых інструментаў; песні, рамансы, рэдактуры і аркестровай версіі італьянскай музыкі 17—19 стагоддзяў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Рэспігі Атарына|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рэспігі}} [[Катэгорыя:Кампазітары Італіі]] hdiks5iqpacefm5iod6f9psxicda1lc 828 816979 5219190 5219004 2026-10-15T13:24:16Z Ueschar 151377 5219190 Scribunto text/plain -- Модуль:Адміністрацыйны падзел Польшчы -- Адзін шаблон для ваяводстваў, паветаў, гмін, гарадскіх раёнаў -- і населеных пунктаў Польшчы; без мясцовых спісаў. -- P31: тып; P36: сядзіба; P94: герб; P131: прыналежнасць; -- P150: адміністрацыйныя адзінкі; P1383: населеныя пункты; -- P1653: TERC; P527/P361: дадатковыя сувязі. -- v6: гарады і сядзібы гмін у навігацыі гмін і гмінных гарадоў. -- Папярэднія магчымасці v5 захаваны. local p = {} local wd = mw.wikibase local POLAND = 'Q36' local types = { Q150093 = 'woj', Q247073 = 'pow', Q925381 = 'city', Q2616791 = 'urban', Q3491915 = 'mixed', Q3504085 = 'rural', Q4286337 = 'district' } local typePriority = { 'Q925381', 'Q150093', 'Q247073', 'Q4286337', 'Q2616791', 'Q3491915', 'Q3504085' } local layouts = { woj = { same = {{'woj', 'Ваяводствы'}}, lower = { {'city', 'Гарады на правах павета'}, {'pow', 'Паветы'}, {'seat', 'Цэнтры паветаў'}, {'town', 'Іншыя гарады'} } }, pow = { same = { {'city', 'Гарады на правах павета'}, {'pow', 'Паветы'} }, lower = { {'urban', 'Гарадскія гміны'}, {'mixed', 'Вяскова-гарадскія гміны'}, {'rural', 'Вясковыя гміны'}, {'town', 'Гарады павета'} } }, gmina = { same = { {'urban', 'Гарадскія гміны'}, {'mixed', 'Вяскова-гарадскія гміны'}, {'rural', 'Вясковыя гміны'}, {'town', 'Іншыя гарады павета'}, {'seat', 'Сядзібы іншых гмін павета'} }, lower = { {'seat', 'Сядзіба гміны'}, {'town', 'Гарады гміны'}, {'place', 'Іншыя населеныя пункты'} } }, city = { same = { {'city', 'Гарады на правах павета'}, {'pow', 'Паветы'} }, lower = { {'district', 'Раёны'}, {'delegation', 'Дэлягатуры'}, {'place', 'Мясцовасці і часткі горада'} } }, district = { same = { {'district', 'Раёны'}, {'delegation', 'Дэлягатуры'} }, lower = {{'place', 'Мясцовасці і часткі раёна'}} } } local shortened = { woj = true, pow = true, urban = true, mixed = true, rural = true } local statementCache, typeCache, nameCache, linkCache local function isQid(q) return type(q) == 'string' and q:match('^Q[1-9]%d*$') ~= nil end local function current(s) return s.rank ~= 'deprecated' and s.mainsnak and s.mainsnak.snaktype == 'value' and not (s.qualifiers and s.qualifiers.P582) end local function statementValue(s) local d = s.mainsnak and s.mainsnak.datavalue if not d then return nil end local v = d.value if type(v) == 'table' then return v.id end return v end local function values(qid, prop) if not isQid(qid) then return {} end local key = qid .. ':' .. prop if statementCache[key] then return statementCache[key] end local result, seen = {}, {} for _, s in ipairs(wd.getAllStatements(qid, prop) or {}) do if current(s) then local v = statementValue(s) if v and not seen[v] then seen[v] = true result[#result + 1] = v end end end statementCache[key] = result return result end local function bestValue(qid, prop) for _, s in ipairs(wd.getBestStatements(qid, prop) or {}) do if current(s) then local v = statementValue(s) if v then return v end end end return nil end local function validTERC(code) if type(code) ~= 'string' or not code:match('^%d+$') then return false end if #code ~= 2 and #code ~= 4 and #code ~= 7 then return false end local woj = tonumber(code:sub(1, 2)) if not woj or woj < 2 or woj > 32 or woj % 2 ~= 0 then return false end if #code == 2 then return true end local pow = tonumber(code:sub(3, 4)) if not pow or pow < 1 or pow > 99 then return false end if #code == 4 then return true end local gmi = tonumber(code:sub(5, 6)) return gmi ~= nil and gmi >= 1 and gmi <= 99 and code:sub(7):match('^[1234589]$') ~= nil end local function terc(qid) for _, code in ipairs(values(qid, 'P1653')) do if validTERC(code) then return code end end return nil end local function typeFromTERC(code) if not code then return nil end if #code == 2 then return 'woj' end local pow = tonumber(code:sub(3, 4)) if #code == 4 then return pow >= 61 and 'city' or 'pow' end local suffix = code:sub(7) if suffix == '8' then return 'district' end if suffix == '9' then return 'delegation' end if suffix == '4' then return 'town' end if suffix == '5' then return 'ruralpart' end if pow >= 61 then return suffix == '1' and 'city' or nil end return ({['1'] = 'urban', ['2'] = 'rural', ['3'] = 'mixed'})[suffix] end local function getType(qid) if typeCache[qid] then return typeCache[qid][1], typeCache[qid][2] end local code = terc(qid) local kind = typeFromTERC(code) if not kind then local found = {} for _, cls in ipairs(values(qid, 'P31')) do found[cls] = true end for _, cls in ipairs(typePriority) do if found[cls] then kind = types[cls]; break end end end typeCache[qid] = {kind, code} return kind, code end local function getName(qid) if nameCache[qid] then return nameCache[qid] end local n = wd.getLabelByLang(qid, 'be') or wd.getLabelByLang(qid, 'pl') nameCache[qid] = n return n end local patterns = { '%s[Гг]мін[аыуе]?%s', '%s[Пп]авет[ауе]?%s', '%s[Вв]аяводств[аоы]?%s' } local function shorten(n) local s = ' ' .. n .. ' ' for _, pat in ipairs(patterns) do s = mw.ustring.gsub(s, pat, ' ') end s = mw.ustring.gsub(s, '%s+', ' ') s = mw.ustring.gsub(s, '^%s+', '') s = mw.ustring.gsub(s, '%s+$', '') return s ~= '' and s or n end local alphabet = { 'а','б','в','г','д','е','ё','ж','з','і','й','к','л','м','н', 'о','п','р','с','т','у','ў','ф','х','ц','ч','ш','ы','ь','э','ю','я' } local ordering = {} for i, letter in ipairs(alphabet) do ordering[letter] = string.format('%02d', i) end local function sortKey(n) local seq = {} for letter in mw.ustring.gmatch(mw.ustring.lower(n), '.') do seq[#seq + 1] = ordering[letter] or ('99' .. letter) end return table.concat(seq) end local function getLink(qid, kind, selected) local label = getName(qid) if not label then return nil end local title = linkCache[qid] if title == nil then title = wd.getSitelink(qid, 'bewiki') or false linkCache[qid] = title end local display = shortened[kind] and shorten(label) or label local escaped = mw.text.nowiki(display) local text if qid == selected then text = "'''" .. escaped .. "'''" elseif title then text = '[[' .. title .. '|' .. escaped .. ']]' else -- Без артыкула ў БелВікі не прыдумляем назву старонкі. text = escaped end return { qid = qid, title = title, label = label, text = text, key = sortKey(display) } end local function related(child, parent, mode) if not child or not parent then return true end if mode == 'city' then return child:sub(1, 4) == parent:sub(1, 4) end if #child == 7 and #parent == 7 and (child:sub(7) == '4' or child:sub(7) == '5') and parent:sub(7) == '3' then return child:sub(1, 6) == parent:sub(1, 6) end return child:sub(1, #parent) == parent end local function ancestor(qid, wanted, sourceCode) local queue, seen, i = {{q = qid, depth = 0}}, {[qid] = true}, 1 while i <= #queue and i <= 60 do local node = queue[i] i = i + 1 if node.depth < 6 then for _, prop in ipairs({'P131', 'P361'}) do for _, parent in ipairs(values(node.q, prop)) do if isQid(parent) and not seen[parent] then seen[parent] = true local kind, code = getType(parent) for _, wantedKind in ipairs(wanted) do if kind == wantedKind and related(sourceCode, code, kind == 'city' and 'city' or nil) then return parent, kind end end queue[#queue + 1] = {q = parent, depth = node.depth + 1} end end end end end return nil, nil end -- target: тэрыторыя ніжэйшай навігацыі; -- parent: тэрыторыя для спіса аднаго ўзроўню. local function context(qid) local kind, code = getType(qid) if kind == 'woj' then return qid, 'woj', POLAND, qid elseif kind == 'pow' or kind == 'city' then return qid, kind, ancestor(qid, {'woj'}, code), qid elseif kind == 'urban' or kind == 'mixed' or kind == 'rural' then return qid, 'gmina', ancestor(qid, {'pow'}, code), qid elseif kind == 'district' or kind == 'delegation' then return qid, 'district', ancestor(qid, {'city'}, code), qid end -- Для населенага пункта шукаем найперш гміну або гарадскі раён. local parent, pkind = ancestor(qid, {'urban','mixed','rural','district','delegation'}, code) if not parent then parent, pkind = ancestor(qid, {'city'}, code) end if not parent then return nil end if pkind == 'urban' or pkind == 'mixed' or pkind == 'rural' then return parent, 'gmina', ancestor(parent, {'pow'}, terc(parent)), qid elseif pkind == 'district' or pkind == 'delegation' then return parent, 'district', ancestor(parent, {'city'}, terc(parent)), qid else return parent, 'city', ancestor(parent, {'woj'}, terc(parent)), qid end end local function town(qid, kind) if kind == 'town' or kind == 'city' then return true end local found = {} for _, x in ipairs(values(qid, 'P31')) do found[x] = true end return found.Q515 or found.Q3957 or false end local function createLists() local result = {same = {}, lower = {}} for _, scope in ipairs({'same','lower'}) do for _, k in ipairs({ 'woj','city','pow','seat','urban','mixed','rural', 'town','place','district','delegation' }) do result[scope][k] = {} end end return result end local function put(lists, scope, key, qid, selected, kind) if not isQid(qid) or not lists[scope][key] then return end local item = getLink(qid, kind or key, selected) if item then lists[scope][key][#lists[scope][key] + 1] = item end end local function adminChildren(qid) local out = {} for _, child in ipairs(values(qid, 'P150')) do if isQid(child) then out[#out + 1] = child end end return out end local function settlementChildren(qid) local out = {} for _, child in ipairs(values(qid, 'P1383')) do if isQid(child) then out[#out + 1] = child end end return out end local function administrative(lists, scope, parent, level, selected, withSeats) if not parent then return end local parentCode = terc(parent) for _, child in ipairs(adminChildren(parent)) do local kind, code = getType(child) if related(code, parentCode, level == 'city' and 'city' or nil) then if level == 'woj' and (kind == 'pow' or kind == 'city') then put(lists, scope, kind, child, selected, kind) if withSeats and kind == 'pow' then for _, seat in ipairs(values(child, 'P36')) do put(lists, 'lower', 'seat', seat, selected, 'seat') end end elseif level == 'pow' and (kind == 'urban' or kind == 'mixed' or kind == 'rural') then put(lists, scope, kind, child, selected, kind) elseif level == 'city' and (kind == 'district' or kind == 'delegation') then put(lists, scope, kind, child, selected, kind) end end end end local function settlements(lists, target, scope, selected, citiesOnly) for _, item in ipairs(settlementChildren(target)) do local kind = getType(item) if kind ~= 'ruralpart' then local key = town(item, kind) and 'town' or 'place' if not citiesOnly or key == 'town' then put(lists, scope, key, item, selected, key) end end end end -- Рэдкія выпадкі, калі назва гміны не супадае з назвай сядзібы. -- Ключ: код ваяводства TERC + афіцыйная польская назва гміны. -- Значэнне: назва артыкула пра сядзібу ў польскай Вікіпедыі. -- Гэта ЗАПАСНЫ варыянт: калі ёсць P36, карыстаемся выключна P36. -- Паводле пераліку 39 выключэнняў (стан на 2026 г.). -- Супастаўленне з QID выконваецца дынамічна праз sitelink plwiki. local seatExceptions = { ['06:batorz'] = 'Batorz Pierwszy', ['10:biała'] = 'Biała Druga', ['12:biskupice'] = 'Tomaszkowice', ['14:bodzanów'] = 'Chodkowo', ['26:bodzechów'] = 'Ostrowiec Świętokrzyski', ['28:bratian'] = 'Mszanowo', ['12:bystra-sidzina'] = 'Bystra Podhalańska', ['06:chełm'] = 'Pokrówka', ['12:czorsztyn'] = 'Maniowy', ['32:dobra (szczecińska)'] = 'Dobra (powiat policki)', ['06:głusk'] = 'Dominów', ['06:godziszów'] = 'Godziszów Trzeci', ['20:grabówka'] = 'Zaścianki', ['28:grunwald'] = 'Gierzwałd', ['12:igołomia-wawrzeńczyce'] = 'Wawrzeńczyce', ['14:izabelin'] = 'Izabelin C', ['12:jerzmanowice-przeginia'] = 'Jerzmanowice', ['12:kocmyrzów-luborzyca'] = 'Luborzyca', ['06:konopnica'] = 'Kozubszczyzna', ['14:liw'] = 'Węgrów', ['28:lubawa'] = 'Fijewo', ['04:lubicz'] = 'Lubicz Dolny', ['14:michałowice'] = 'Reguły', ['30:mycielin'] = 'Słuszków', ['30:nowe skalmierzyce'] = 'Skalmierzyce', ['10:nowosolna'] = 'Łódź', ['24:popów'] = 'Zawady', ['22:pruszcz gdański'] = 'Juszkowo', ['24:radziechowy-wieprz'] = 'Wieprz', ['22:redzikowo'] = 'Słupsk', ['20:rutki'] = 'Rutki-Kossaki', ['04:ryńsk'] = 'Wąbrzeźno', ['16:skarbimierz'] = 'Skarbimierz-Osiedle', ['26:słupia konecka'] = 'Słupia (powiat konecki)', ['18:solina'] = 'Polańczyk', ['24:świerklany'] = 'Jankowice (powiat rybnicki)', ['06:terespol'] = 'Kobylany', ['06:uścimów'] = 'Stary Uścimów', ['06:wólka'] = 'Jakubowice Murowane' } -- Калі P36 не запоўнена, спрабуем аднавіць сядзібу -- з афіцыйнай польскай назвы. Для выключэнняў бярэм -- дакладную назву са слоўніка вышэй. -- Ніколі не выдумляем беларускую назву альбо спасылку. local function seatsOfGmina(gmina) local given = {} for _, item in ipairs(values(gmina, 'P36')) do if isQid(item) then given[#given + 1] = item end end if #given > 0 then return given end local pl = wd.getLabelByLang(gmina, 'pl') if not pl or not wd.getEntityIdForTitle then return {} end local norm = mw.ustring.lower(mw.text.trim(pl)) norm = mw.ustring.gsub(norm, '^gmina%s+', '') local code = terc(gmina) local key = code and (code:sub(1, 2) .. ':' .. norm) or nil local article = key and seatExceptions[key] or nil local isException = article ~= nil if not article then article = mw.ustring.gsub(pl, '^[Gg]mina%s+', '') end local candidate = wd.getEntityIdForTitle(article, 'plwiki') if not isQid(candidate) or candidate == gmina then return {} end -- Для супадальных назваў пазбягаем выпадковага аднаіменнага -- населенага пункта ў іншым павеце. Для афіцыйна -- зафіксаваных выключэнняў гэтая праверка непатрэбна: -- сядзіба гміны можа быць нават па-за яе межамі. if not isException then local parents = values(candidate, 'P131') local belongs = false local gminaParent = code and code:sub(1, 4) or nil for _, parent in ipairs(parents) do if parent == gmina then belongs = true; break end local parentCode = terc(parent) if parentCode and gminaParent and parentCode:sub(1, 4) == gminaParent then belongs = true end end if not belongs then return {} end end return {candidate} end -- Сядзіба гарадской або вяскова-гарадской гміны з'яўляецца -- горадам нават пры няпоўным P31 самога населенага пункта. local function citySeat(place, gminaKind) return gminaKind == 'urban' or gminaKind == 'mixed' or town(place, getType(place)) end local function countyGminas(lists, target, selected) local gminas = adminChildren(target) local code = terc(target) for _, gmina in ipairs(gminas) do local kind, gcode = getType(gmina) if related(gcode, code) and (kind == 'urban' or kind == 'mixed' or kind == 'rural') then put(lists, 'lower', kind, gmina, selected, kind) -- P36 вызначае сядзібу. Не лічым любую сядзібу горадам: -- у вясковай гміне гэта можа быць вёска. for _, seat in ipairs(seatsOfGmina(gmina)) do if isQid(seat) and citySeat(seat, kind) then put(lists, 'lower', 'town', seat, selected, 'town') end end -- TERC 4: горад у гарадско-вясковай гміне. if kind == 'mixed' then for _, item in ipairs(adminChildren(gmina)) do if getType(item) == 'town' then put(lists, 'lower', 'town', item, selected, 'town') end end end -- Дадатковыя гарады з P1383 гмін. for _, item in ipairs(settlementChildren(gmina)) do if town(item, getType(item)) then put(lists, 'lower', 'town', item, selected, 'town') end end end end end -- Сядзібы ўсіх гмін павета, у якім размешчана дадзеная гміна. -- Дапамагае нават калі P1383 і P150 самой гміны пустыя. -- Сядзібы-гарады паказваюцца асобна ад сядзіб-вёсак. -- Гарады ў межах павета дадаткова збіраюцца з P150 і P1383 -- кожнай гміны. Не патрэбныя ні SPARQL, ні мясцовыя спісы. local function countyPlacesForGmina(lists, county, selected) if not isQid(county) then return end local countyCode = terc(county) for _, gmina in ipairs(adminChildren(county)) do local kind, gcode = getType(gmina) if (kind == 'urban' or kind == 'mixed' or kind == 'rural') and related(gcode, countyCode) then local seats = seatsOfGmina(gmina) -- У шэрагу гарадскіх гмін населены пункт і гміна -- маюць адзін элемент Вікіданых (TERC суфікс 1). if #seats == 0 and kind == 'urban' and town(gmina, kind) then seats = {gmina} end for _, place in ipairs(seats) do if citySeat(place, kind) then put(lists, 'same', 'town', place, selected, 'town') else put(lists, 'same', 'seat', place, selected, 'seat') end end -- Горад (TERC 4) гарадско-вясковай гміны. for _, place in ipairs(adminChildren(gmina)) do local placeKind = getType(place) if placeKind == 'town' then put(lists, 'same', 'town', place, selected, 'town') end end for _, place in ipairs(settlementChildren(gmina)) do if town(place, getType(place)) then put(lists, 'same', 'town', place, selected, 'town') end end end end end local function cityParts(lists, cityQid, scope, selected) local processed = {} for _, prop in ipairs({'P150','P527'}) do for _, item in ipairs(values(cityQid, prop)) do if isQid(item) and not processed[item] then processed[item] = true local kind = getType(item) if kind == 'district' or kind == 'delegation' then put(lists, scope, kind, item, selected, kind) end end end end end local function build(target, level, parent, selected) local lists = createLists() if level == 'woj' then for _, item in ipairs(adminChildren(POLAND)) do if getType(item) == 'woj' then put(lists, 'same', 'woj', item, selected, 'woj') end end administrative(lists, 'lower', target, 'woj', selected, true) settlements(lists, target, 'lower', selected, true) elseif level == 'pow' or level == 'city' then administrative(lists, 'same', parent, 'woj', selected, false) if level == 'pow' then countyGminas(lists, target, selected) settlements(lists, target, 'lower', selected, true) else cityParts(lists, target, 'lower', selected) for _, place in ipairs(settlementChildren(target)) do put(lists, 'lower', 'place', place, selected, 'place') end end elseif level == 'gmina' then administrative(lists, 'same', parent, 'pow', selected, false) -- Акрамя саміх гмін павета, збіраем іх гарады і сядзібы. -- Гэтая навігацыя аднакова працуе ў артыкуле пра гміну -- і ў артыкуле пра горад / вёску, які ёй належыць. countyPlacesForGmina(lists, parent, selected) -- P36: сядзіба, нават калі яна знаходзіцца за межамі гміны. for _, seat in ipairs(seatsOfGmina(target)) do put(lists, 'lower', 'seat', seat, selected, 'seat') end for _, child in ipairs(adminChildren(target)) do if getType(child) == 'town' then put(lists, 'lower', 'town', child, selected, 'town') end end settlements(lists, target, 'lower', selected, false) -- Калі P1383 не запоўнена, але для вёскі знойдзена P131, -- пакідаем яе ў ніжэйшай групе хаця б як бягучы артыкул. if selected ~= target and getType(selected) ~= 'ruralpart' then local k = town(selected, getType(selected)) and 'town' or 'place' put(lists, 'lower', k, selected, selected, k) end elseif level == 'district' then if parent then cityParts(lists, parent, 'same', selected) end for _, item in ipairs(settlementChildren(target)) do put(lists, 'lower', 'place', item, selected, 'place') end for _, item in ipairs(values(target, 'P527')) do if isQid(item) then put(lists, 'lower', 'place', item, selected, 'place') end end end -- Адно паселішча можа быць сядзібай некалькіх гмін або -- адначасова ўваходзіць у P36, P1383 і P150. Пакідаем яго -- толькі ў адной групе (QID або аднолькавы артыкул БелВікі). -- Для гміны прыярытэт уласнай сядзібы і гарадоў над агульным -- пералікам павета: тады Шэпятова не паўтараецца двойчы. local priority = { {'same','city'}, {'lower','city'} } if level == 'gmina' then priority[#priority + 1] = {'lower','seat'} priority[#priority + 1] = {'lower','town'} priority[#priority + 1] = {'same','town'} priority[#priority + 1] = {'same','seat'} priority[#priority + 1] = {'lower','place'} else for _, address in ipairs({ {'lower','seat'}, {'lower','town'}, {'lower','place'} }) do priority[#priority + 1] = address end end local occupied = {} for _, address in ipairs(priority) do local scope, group = address[1], address[2] local filtered = {} for _, entry in ipairs(lists[scope][group]) do local qkey = 'qid:' .. entry.qid local tkey = entry.title and ('title:' .. entry.title) or nil if not occupied[qkey] and (not tkey or not occupied[tkey]) then occupied[qkey] = true if tkey then occupied[tkey] = true end filtered[#filtered + 1] = entry end end lists[scope][group] = filtered end -- Астатнія групы таксама ачышчаем ад паўтораў унутры сябе. for _, scope in ipairs({'same','lower'}) do for _, entries in pairs(lists[scope]) do local unique, filtered = {}, {} for _, entry in ipairs(entries) do if not unique[entry.qid] then unique[entry.qid] = true filtered[#filtered + 1] = entry end end table.sort(filtered, function(a, b) if a.key == b.key then return a.label < b.label end return a.key < b.key end) for i = #entries, 1, -1 do entries[i] = nil end for _, entry in ipairs(filtered) do entries[#entries + 1] = entry end end end return lists end local function errorNotice(qid, reason) local itemLink = isQid(qid) and ('[https://www.wikidata.org/wiki/' .. qid .. ' ' .. qid .. ']') or 'адпаведны элемент' return '<div class="error" style="font-size:90%">' .. 'Навігацыя Польшчы: ' .. reason .. '. ' .. 'Праверце ' .. itemLink .. ' (у першую чаргу P131, ' .. 'пры неабходнасці P1653 і P31).</div>' end local function coat(qid, name) local file = bestValue(qid, 'P94') if type(file) ~= 'string' or file == '' or file:find('[%[%]|{}<>]') then return nil end return '[[Файл:' .. file .. '|70пкс|alt=Герб ' .. mw.text.nowiki(name) .. ']]' end local function listText(items) local result = {} for _, entry in ipairs(items) do result[#result + 1] = '* ' .. entry.text end return '\n' .. table.concat(result, '\n') end local function hasSection(lists, layout, scope) for _, row in ipairs(layout[scope]) do local items = lists[scope][row[1]] if items and #items > 0 then return true end end return false end local function appendSection(args, n, lists, layout, scope, header, showHeader) if not hasSection(lists, layout, scope) then return n end -- Раздзяляльныя радкі патрэбныя толькі пры двух узроўнях. if showHeader then n = n + 1 args['спіс' .. n] = '<div style="text-align:center;font-weight:bold">' .. header .. '</div>' end for _, row in ipairs(layout[scope]) do local items = lists[scope][row[1]] if items and #items > 0 then n = n + 1 args['загаловак' .. n] = row[2] args['спіс' .. n] = listText(items) end end return n end function p.main(frame) statementCache, typeCache, nameCache, linkCache = {}, {}, {}, {} local qid = mw.text.trim(frame.args.qid or '') if qid == '' then qid = wd.getEntityIdForCurrentPage() end if not isQid(qid) then return errorNotice(nil, 'не знойдзены элемент Вікіданых') end local target, level, parent, selected = context(qid) if not target or not level then -- Памылка толькі калі нельга сфарміраваць саму навігацыю. return errorNotice(qid, 'не ўдалося вызначыць гміну або гарадскі раён для населенага пункта') end if not parent then return errorNotice(qid, 'не вызначана вышэйшая адміністрацыйная адзінка') end local label = getName(target) if not label then return errorNotice(target, 'не пазначана назва адміністрацыйнай адзінкі') end -- Загаловак: спасылка на ўзровень вышэй + бягучая тэрыторыя. -- Назвы бяром з беларускамоўных метак Вікіданых. -- Для бацькоўскай адзінкі без артыкула ў БелВікі даём -- спасылку на Вікіданыя, а не прыдумляем назву артыкула. local function headingLink(id, text, wikidataFallback) local title = wd.getSitelink(id, 'bewiki') local safeText = mw.text.nowiki(text) if title then return '[[' .. title .. '|' .. safeText .. ']]' end if wikidataFallback then return '[https://www.wikidata.org/wiki/' .. id .. ' ' .. safeText .. ']' end return safeText end local heading = headingLink(target, label, false) local parentLabel = getName(parent) if parentLabel then local parentLink = headingLink(parent, parentLabel, true) heading = '<span style="font-size:90%;font-weight:normal">↑ ' .. parentLink .. '</span> &nbsp;›&nbsp; ' .. heading end local listGroups = build(target, level, parent, selected) local args = { ['імя'] = 'Адміністрацыйны падзел Польшчы', ['state'] = 'autocollapse', ['клас_спісаў'] = 'hlist', ['загаловак'] = heading } local image = coat(target, label) if image then args['выява'] = image end local n = 0 local showLevelHeaders = hasSection(listGroups, layouts[level], 'same') and hasSection(listGroups, layouts[level], 'lower') -- У гмінах блок павета ўключае не толькі гміны, але і -- гарады з сядзібамі, таму надпіс павінен гэта ўлічваць. local sameHeading = level == 'gmina' and 'Гміны і населеныя пункты павета' or 'Адміністрацыйныя адзінкі таго ж узроўню' local lowerHeading = level == 'gmina' and 'Населеныя пункты гміны' or 'Адзінкі ніжэйшага ўзроўню і населеныя пункты' n = appendSection(args, n, listGroups, layouts[level], 'same', sameHeading, showLevelHeaders) n = appendSection(args, n, listGroups, layouts[level], 'lower', lowerHeading, showLevelHeaders) if n == 0 then return errorNotice(qid, 'не атрымалася сфарміраваць спісы для навігацыі') end return frame:expandTemplate { title = 'Навігацыйная табліца', args = args } end return p km9rvwstldau0rkmnhf6e3uueb205iv 0 816983 5219326 5219025 2026-10-15T20:21:21Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5219326 wikitext text/x-wiki {{Род |Род = Шыкеры |Арыгінал = Szykier, Szykir |Герб = POL COA Siestrzencewicz.svg |Апісанне герба = Герб «Сястрэнец» |Перыяд = XVII—XIX ст. |Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]] |Падданства = [[Рэч Паспалітая]], [[Расійская імперыя]] |Прызнаныя ў = [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] (1854) }} '''Шыкеры''' (таксама '''Шыкіры'''; {{lang-pl|Szykier}}) — шляхецкі род герба «Сястрэнец» у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]<ref name="nies" /><ref name="lycz" />. Прадстаўнікі роду вядомыя ў XVII—XVIII стагоддзях як ураднікі [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]] і [[Жамойцкае староства|Жамойцкага княства]]<ref name="nies" /><ref name="uwkl9" />; у XIX стагоддзі род быў пацверджаны ў дваранстве ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]<ref name="dumin" />. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Каспар Нясецкі]] змяшчае род у сваім гербоўніку пад гербам «Сястрэнец» (''Siostrzeniec''). Ён называе Міхала Шыкера [[лоўчы]]м віцебскім (1674) і згадвае з гэтага роду [[Земскі суд|земскага суддзю]] [[Жамойцкае староства|жамойцкага]], імя якога не падае, як «вялікага прамоўцу і дзяржаўнага мужа» (''mowca i statysta wielki'')<ref name="nies">{{кніга |аўтар=Niesiecki K. |загаловак=Herbarz polski |адказны=Wyd. J. N. Bobrowicz |месца=Lipsk |выдавецтва=Breitkopf i Haertel |год=1841 |том=8 |старонкі=644}}</ref>. Пад гэтым гербам род падае таксама Эварыст Курапатніцкі (1789)<ref name="kur">{{кніга |аўтар=Kuropatnicki E. A. |загаловак=Wiadomość o kleynocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Xięstwie Litewskim |частка=Cz. 1 |месца=Warszawa |год=1789}}</ref> і сучасны гербоўнік шляхты ВКЛ<ref name="lycz">{{cite web |url=https://lyczkowski.net/pl/herby-szlachty-litewskiej/litera-s |title=Herbarz szlachty WKL. Litera S |website=lyczkowski.net |accessdate=2026-10-14}}</ref>. [[Файл:Jan Jerzy Szykier, letter to Bogusław Radziwiłł, Słuck 1660 (AGAD AR V 15980) p1.jpg|thumb|right|200px|Ліст Яна Ежы Шыкера да князя [[Багуслаў Радзівіл|Багуслава Радзівіла]], Слуцк, 2 сакавіка 1660 г. ([[Галоўны архіў старажытных актаў|AGAD]], Архіў Радзівілаў, аддз. V, № 15980)]] 2 сакавіка 1660 года Ян Ежы Шыкер напісаў са [[Слуцк]]а князю [[Багуслаў Радзівіл|Багуславу Радзівілу]], конюшаму вялікаму літоўскаму і генерал-губернатару [[Герцагства Прусія|Прускага герцагства]] (так ён тытулуецца ў адрасе), ліст з просьбай вызваліць яго дворык у Слуцку ад пастою жаўнераў мясцовага гарнізона, а таксама ад млынавой акцызы<ref>{{cite web |url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/28285814 |title=Szykier Jan Jerzy (1660). Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Warszawskie Radziwiłłów, dz. V, sygn. 15980 |website=Szukaj w Archiwach |accessdate=2026-10-15}}</ref>. Міхал Шыкер, лоўчы віцебскі, у 1674 годзе падпісаў элекцыю [[Ян Сабескі|Яна III Сабескага]] ў ліку шляхты [[Вількамірскі павет|Вількамірскага павета]]<ref name="vl">{{кніга |загаловак=Prawa, konstytucye y przywileie Krolestwa Polskiego, y Wielkiego Xięstwa Litewskiego |месца=Warszawa |год=1738 |том=5 |старонкі=289}}; перавыд.: {{кніга |загаловак=Volumina legum |месца=Petersburg |год=1860 |том=5}}; {{кніга |аўтар=Pietruski O. |загаловак=Elektorów poczet, którzy niegdyś głosowali na elektów Jana Kazimierza r. 1648, Jana III r. 1674, Augusta II r. 1697, Stanisława Augusta r. 1764 |месца=Lwów |год=1845}}</ref>. Жыгімонт Хвалібог (Фалібог) Шыкер (Шыкір) у 1687–1690 гадах быў {{Не перакладзена|Скарбнік (пасада)|скарбнікам|pl|Skarbnik}} віцебскім; у некаторых крыніцах пад 1688 годам ён памылкова названы скарбнікам мсціслаўскім<ref name="uwkl9">{{кніга |загаловак=Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy |том=IX: Województwo mścisławskie XVI–XVIII wiek |адказны=Pod red. A. Rachuby; oprac. H. Lulewicz, T. Jaszczołt, A. Radaman i in. |месца=Warszawa |выдавецтва=Instytut Historii PAN |год=2019 |старонкі=157, 252 |isbn=978-83-65880-76-5}}</ref>. Дачка лоўчага віцебскага Ева Элеанора Шыкераўна (памерла да 11 студзеня 1711) ужо ў 1690 годзе была першай жонкай Аляксандра Міхала Пукеня Пухоўскага, [[стольнік]]а пінскага<ref name="uwkl8">{{кніга |загаловак=Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy |том=VIII: Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV–XVIII wiek |адказны=Pod red. A. Rachuby; oprac. H. Lulewicz, T. Jaszczołt, A. Radaman i in. |месца=Warszawa |выдавецтва=Instytut Historii PAN |год=2020 |старонкі=310 |isbn=978-83-65880-89-5}}</ref>. У 1733 годзе за [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]] галасавалі Ян Шыкер, скарбнік віцебскі, і Віктар Шыкер, земскі суддзя [[Жамойцкае староства|Жамойцкага княства]]<ref name="elekt">{{кніга |аўтар=Dunin-Borkowski J., Dunin-Wąsowicz M. |загаловак=Elektorowie królów Władysława IV, Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III |серыя=Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie |том=1 (1908/9) |месца=Lwów |год=1910 |старонкі=230}}</ref>. 13 лістапада 1637 года ў [[Мюнхенскі ўніверсітэт|Інгальштацкі ўніверсітэт]] (Баварыя) былі адначасова запісаны сыны ваяводы [[Аляксандр Слушка|Аляксандра Слушкі]] [[Яўстах Адам Слушка|Яўстах Адам]] і [[Багуслаў Юрый Слушка|Багуслаў Юрый]] Слушкі, а разам з імі Мікалай Уладзіслаў Юдыцкі, Ян Тэадор Залескі і Ян Шыкір (''Joannes Szykir''). Пры прозвішчы Шыкіра, у адрозненне ад Юдыцкага і Залескага, у матрыкуле не пазначана «nobilis», а ў імянным паказальніку даведніка ён пазначаны як той, хто прыбыў «пры Слушках» (''prie Sluškų'')<ref name="birz">{{кніга |аўтар=Biržiška V. |загаловак=Lietuvos studentai užsienio universitetuose XIV–XVIII amžiais |месца=Chicago |год=1987}} — запіс пад 1637.XI.13; у імянным паказальніку памылкова пададзены год 1673.</ref>. === Расійская імперыя === У 1854 годзе род (Sziker, Schiker, Szykier) быў унесены ў I частку радаводнай кнігі дваран Мінскай губерні<ref name="dumin">{{кніга |аўтар=Dumin S., Górzyński S. |загаловак=Spis szlachty wylegitymowanej w guberniach grodzieńskiej, mińskiej, mohylewskiej, smoleńskiej i witebskiej |месца=Warszawa |выдавецтва=Fundacja im. Ciechanowieckich |год=1992 |старонкі=101 |частка=№ 1898}}</ref>. Дарота Шыкер і Язафата (Юзэфа) Шыкер былі жонкамі прадстаўнікоў роду Зянковічаў<ref>{{кніга |загаловак=Гербоўнік беларускай шляхты |том=7: З, І |месца=Мінск |выдавецтва=Беларусь |год=2020 |старонкі=462, 470 |isbn=978-985-01-1347-4}}</ref>. Дваранін Марцін Францішкавіч Шыкер згадваецца ў сувязі са справай Бабруйскага земскага суда 1862 года<ref>{{кніга |загаловак=Гербоўнік беларускай шляхты |том=8, ч. 1: К (Каборды — Карэцкія) |месца=Мінск |выдавецтва=Беларусь |год=2022 |старонкі=24 |isbn=978-985-01-1508-9}}</ref>. Юльян Фадзеевіч Шыкер, каталік, у 1867 годзе быў старшым лекарам у [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]<ref>Памятная книжка Могилёвской губернии на 1867 год. — Могилёв, 1867. — С. 120.</ref>. Паводле «Słownik geograficzny Królestwa Polskiego», на пачатку XX стагоддзя Шыкерам належала 72 дзесяціны зямлі ў [[Ковенскі павет|Ковенскім павеце]] (гміна Элеанораў)<ref>{{кніга |загаловак=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich |месца=Warszawa |год=1902 |том=15, cz. 2 |старонкі=737}}</ref>. == Вядомыя прадстаўнікі == * Жыгімонт Хвалібог Шыкер — скарбнік віцебскі (1687–1690)<ref name="uwkl9" />. * Міхал Шыкер — лоўчы віцебскі (1674)<ref name="nies" />. * Ян Шыкер — скарбнік віцебскі (1733)<ref name="elekt" />. * Віктар Шыкер — земскі суддзя жамойцкі (1733)<ref name="elekt" />. * Ян Шыкір — студэнт Інгальштацкага ўніверсітэта (1637)<ref name="birz" />. == Зноскі == {{зноскі}} == Літаратура == * Niesiecki K. Herbarz polski / Wyd. J. N. Bobrowicz. — Lipsk, 1841. — T. 8. — S. 644. * Kuropatnicki E. A. Wiadomość o kleynocie szlacheckim… — Warszawa, 1789. — Cz. 1. * Pietruski O. Elektorów poczet… — Lwów, 1845. * Dunin-Borkowski J., Dunin-Wąsowicz M. Elektorowie królów Władysława IV, Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego… — Lwów, 1910. — S. 230. * Biržiška V. Lietuvos studentai užsienio universitetuose XIV–XVIII amžiais. — Chicago, 1987. * Dumin S., Górzyński S. Spis szlachty wylegitymowanej w guberniach grodzieńskiej, mińskiej, mohylewskiej, smoleńskiej i witebskiej. — Warszawa, 1992. — S. 101. * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy. T. VIII: Ziemia brzeska i województwo brzeskie. — Warszawa: IH PAN, 2020. * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy. T. IX: Województwo mścisławskie. — Warszawa: IH PAN, 2019. * Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 7: З, І. — Мінск: Беларусь, 2020. * Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 8, ч. 1: К (Каборды — Карэцкія). — Мінск: Беларусь, 2022. {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-15}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] rtqo2bnziw6cv35gztlu0ufuzkygvbp 0 816992 5219157 5219126 2026-10-15T12:30:18Z Ciepiersia 162280 /* Тэхналагічны працэс у міжнароднай індустрыі */ вікіфікацыя 5219157 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Керамі́чныя выра́бы''' ('''кера́міка'''; ад {{lang-el|κεραμεικός}} — ганчарнае майстэрства, ад {{lang-el|κέραμος}} — гліна) — вырабы і матэрыялы, якія атрымліваюць у выніку спякання [[гліна|гліны]] або неарганічных парашкоў з мінеральнымі дабаўкамі пад уздзеяннем высокіх тэмператур. У сучасным міжнародным навукова-тэхнічным сэнсе паняцце «кераміка» выходзіць далёка за межы традыцыйнага [[ганчарства]] і [[Гліняны посуд|посуду]]. Яно ўключае шырокі клас неарганічных неметалічных матэрыялаў, якія маюць гетэрафазную структуру і выкарыстоўваюцца ва ўсіх сферах дзейнасці чалавека — ад побыту (бытавая кераміка) і [[будаўніцтва]] (будаўнічая кераміка) да [[касманаўтыка|касмічнай прамысловасці]], [[мікраэлектроніка|мікраэлектронікі]] і [[біямедыцына|біямедыцыны]] ({{нп3|тэхнічная кераміка||ru|Техническая керамика}})<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Introduction_to_Ceramics.html?id=nGjjDwAAQBAJ&redir_esc=y|аўтар=W. David Kingery, H. K. Bowen, Donald R. Uhlmann|загаловак=Introduction to Ceramics|год=1976-05-04|выдавецтва=John Wiley & Sons|старонак=1060|isbn=978-0-471-47860-7}}</ref>. == Міжнародная класіфікацыя == Паводле прызначэння і фізіка-хімічных уласцівасцей у сусветнай практыцы керамічныя вырабы падзяляюць на дзве вялікія групы: * Традыцыйная кераміка — вырабы на аснове [[Сілікаты|сілікатнай]] сыравіны ([[Ганчарная гліна|гліна]], [[кварц]], [[палявы шпат]]). Сюды адносяць [[Цэгла|цэглу]], {{нп3|Керамічная плітка|керамічную плітку|ru|Керамическая плитка}}, бытавы [[фаянс]] і [[фарфор]]. * Сучасная/Тэхнічная кераміка — высокатэхналагічныя матэрыялы на аснове сінтэтычных высокаачышчаных [[Аксіды|аксідаў]], [[Карбіды|карбідаў]], [[Нітрыды|нітрыдаў]], якія валодаюць экстрэмальнымі механічнымі, тэрмічнымі або электрычнымі характарыстыкамі<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Ceramic_Materials.html?id=WRg_AAAAQBAJ&redir_esc=y|аўтар=C. Barry Carter, M. Grant Norton|загаловак=Ceramic Materials: Science and Engineering|год=2013-01-04|выдавецтва=Springer Science & Business Media|старонак=775|isbn=978-1-4614-3523-5}}</ref>. === Асноўныя матэрыялазнаўчыя тыпы традыцыйнай керамікі === Паводле шчыльнасці і структуры {{нп3|Чарапок|чарапка|de|Scherbe}} (глінянай асновы) традыцыйная кераміка падзяляецца на чатыры галоўныя міжнародныя катэгорыі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/art/pottery|title=Pottery {{!}} Definition, History, & Facts {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|date=2026-09-02|access-date=2026-10-14}}</ref>: * [[Тэракота]]: грубая, порыстая кераміка, вырабленая з каляровай гліны без глазуры. Абпальваецца пры нізкіх тэмпературах (800—1000 °C). Выкарыстоўваецца для вырабу [[Гаршчок|гаршкоў]], [[Дахоўка|дахоўкі]] і скульптур. * [[Маёліка]]/[[Фаянс]]: порысты (да 10-15 %) белы або каляровы чарапок, пакрыты непразрыстай [[Паліва (кераміка)|палівай]] або [[Эмаль|эмаллю]]. Тэмпература {{нп3|Абпал керамікі|абпалу|d|Q110391687}} — 950—1150 °C. * [[Каменная кераміка]]: шчыльны, амаль непарысты (вадапаглынанне менш за 1-3 %) чарапок шэрага, карычневага або крэмавага колеру. Абпальваецца пры высокіх тэмпературах (1200—1300 °C). Валодае высокай трываласцю і хімічнай стойкасцю. * [[Фарфор]]: вышэйшая форма керамікі. Мае белы, шчыльны, спечаны чарапок, які прасвечваецца ў тонкіх пластах. Паглынанне вады практычна нулявое. Вырабляецца з кааліну, кварцу і палявога шпату пры тэмпературы звыш 1300—1400 °C. == Сучасныя напрамкі тэхнічнай керамікі == У міжнароднай прамысловасці тэхнічная кераміка класіфікуецца паводле хімічнага саставу і функцыянальнага профілю: === Структрурная і канструкцыйная кераміка === Прызначана для працы ва ўмовах экстрэмальных механічных нагрузак, высокіх тэмператур і абразіўнага зносу: * [[Аксід алюмінію]]: выкарыстоўваецца для ізалятараў, рэжучых інструментаў і бронекамізэлек. * {{нп3|Дыяксід цырконію|||Zirconium dioxide}}: валодае высокай вязкасцю разбурэння («керамічная сталь»); ужываецца для вырабу медыцынскіх імплантатаў (штучныя суставы, {{нп3|зубныя пратэзы|||Dental prosthesis}}) і прафесійных нажоў. * {{нп3|Карбід крэмнію|||uk|Карбід кремнію}}: звышцвёрды матэрыял для касмічных люстэркаў, тармазных сістэм суперкараў і працы ў агрэсіўных хімічных асяроддзях. === Функцыянальная (электронная) кераміка === [[Файл:BaTiO3ceramics.JPG|250px|міні|Кераміка з тытанату барыю ў пластыкавай упакоўцы]] Матэрыялы са спецыфічнымі электрычнымі, магнітнымі і аптычнымі ўласцівасцямі: * П’езакераміка (напрыклад, {{нп3|тытанат барыю||ru|Титанат барію}}) — здольная пераўтвараць механічную энергію ў электрычную і наадварот. Выкарыстоўваецца ў датчыках, гідралакатарах, ультрагукавой тэхніцы. * Высакавытворныя дыэлектрыкі — для падкладак мікрасхем і кандэнсатараў. * Надправадная кераміка — высокатэмпературныя надправаднікі (ВТНП) для магнітных сістэм і квантавых камп’ютараў. == Тэхналагічны працэс у міжнароднай індустрыі == Класічная схема вытворчасці керамічных вырабаў уключае некалькі этапаў: [Падрыхтоўка сыравіны] ➔ [Фармоўка вырабу] ➔ [Сушка] ➔ [Спяканне/Абпал] ➔ [Фінішная апрацоўка/Паліванне] Для сучаснай тэхнічнай керамікі выкарыстоўваюцца нанатэхналагічныя метады фармоўкі: * Шлікернае ліццё пад ціскам: атрыманне складаных формаў з вадкіх суспензій. * {{нп3|Гарачае ізастатычнае прэсаванне|Ізастатычнае прэсаванне|uk|Гаряче ізостатичне пресування}}: раўнамернае сцісканне парашку з усіх бакоў вадкасцю або газам для дасягнення аднастайнай шчыльнасці. * {{нп3|Дадавальная вытворчасць|3D-друк керамікай|it|Produzione additiva}}: папластовае стварэнне вырабаў метадам {{нп3|Стэрэалітаграфія|стэрэалітаграфіі|uk|Стереолітографія}} або {{нп3|Маделяванне метадам наплаўлення|экструзіі паводле камп’ютарных мадэлей|ru|Моделирование методом наплавления}}<ref>{{Артыкул|спасылка=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/jace.13700|аўтар=Andrea Zocca, Paolo Colombo, Cynthia M. Gomes, Jens Günster|загаловак=Additive Manufacturing of Ceramics: Issues, Potentialities, and Opportunities|год=2015|мова=en|выданне=Journal of the American Ceramic Society|том=98|выпуск=7|старонкі=1983–2001|issn=1551-2916|doi=10.1111/jace.13700}}</ref>. Адметнай асаблівасцю спякання прасунутай керамікі з’яўляецца выкарыстанне гарачага прэсавання і вакуумных печаў пры тэмпературах да 2500 °C. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|спасылка=https://books.google.com/books/about/Fundamentals_of_Ceramics.html?id=Q11iM9FXDqQC|аўтар=Michel Barsoum, M. W. Barsoum|загаловак=Fundamentals of Ceramics|год=2002-11-27|выдавецтва=CRC Press|старонак=642|isbn=978-0-7503-0902-8}} * {{Кніга|спасылка=https://books.google.com/books/about/Modern_Ceramic_Engineering.html?id=IDc0CwAAQBAJ|аўтар=David W. Richerson|загаловак=Modern Ceramic Engineering: Properties, Processing, and Use in Design, Third Edition|год=2005-11-04|выдавецтва=CRC Press|старонак=718|isbn=978-1-4200-5628-0}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кераміка]] [[Катэгорыя:Матэрыялазнаўства]] [[Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы]] akpplz9u2thpdjwnyxpb9lbs669ipqj 0 816994 5219248 5218733 2026-10-15T16:53:20Z JerzyKundrat 174 5219248 wikitext text/x-wiki {{Іерарх}} '''Тэадор Анджэй Патоцкі''' ({{lang-pl|Teodor Andrzej Potocki}}; {{ВД-Прэамбула}}) — каталіцкі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], арцыбіскуп гнезненскі і Прымас Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1664 годзе ў [[Масква|Маскве]], дзе яго бацька, камянецкі кашталян [[Павел Патоцкі]], пасля капітуляцыі [[Магілёў|Магілёва]] ў 1654 годзе падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай, 1654-1667|вайны]] быў узяты ў палон і каля 13 гадоў пражыў у Маскоўскай дзяржаве, дзе ажаніўся з Аленай Салтыковай. Хросным бацькам маленькага Тэадора стаў сам расійскі цар [[Аляксей Міхайлавіч, цар маскоўскі|Аляксей Міхайлавіч]], а абрад хрышчэння здзяйсняў патрыярх [[Нікан (Патрыярх Маскоўскі)|Нікан]]. Пасля вяртання сям’і на радзіму Тэадор абраў духоўную кар’еру. Вучыўся ў езуіцкім калегіуме ў [[Варшава|Варшаве]], а затым выехаў у Італію, дзе вывучаў тэалогію і права ў [[Рым]]е. Пасля вяртання Патоцкі хутка прасоўваўся па царкоўнай іерархіі. У 1687 годзе стаў канонікам кракаўскім. У 1699 годзе прызначаны біскупам хелмінскім. У гэтым санe 6 снежня 1705 года ён здзейсніў урачыстую кансэкрацыю [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя|касцёл св. Францыска Ксаверыя]] ў [[Гродна|Гродне]]. Гэтая падзея мела высокі палітычны статус, бо на ёй прысутнічалі саюзнікі па Паўночнай вайне — кароль [[Аўгуст II]] і цар [[Пётр I]]. У 1712 годзе атрымаў кафедру біскупа вармінскага. У 1723 годзе Тэадор Патоцкі быў абвешчаны арцыбіскупам гнезненскім і Прымасам Польшчы (галавой каталіцкай царквы ў дзяржаве). Як Прымас, Тэадор Патоцкі займаў месца ў Сенаце і меў статус інтэррэкса — часовага кіраўніка дзяржавы ў перыяд паміж смерцю аднаго караля і абраннем наступнага. Гэтая роля стала вырашальнай у 1733 годзе пасля смерці Аўгуста II. Тэадор Патоцкі ўзначаліў элекцыйны сойм і падтрымаў кандыдатуру [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]] (цесця французскага караля [[Людовік XV|Людовіка XV]]), якога і каранаваў на прастол. Гэта прывяло да Вайны за польскую спадчыну, бо Расія і Аўстрыя прасунулі свайго стаўленіка [[Аўгуст III|Аўгуста III]]. Пасля паразы прыхільнікаў Ляшчынскага Прымас Патоцкі быў вымушаны прызнаць Аўгуста III каралём, аднак захаваў свой аўтарытэт і духоўны сан. Тэадор Патоцкі быў вядомы як шчодры мецэнат і апякун [[ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. За ўласныя сродкі ён будаваў і аднаўляў касцёлы, манастыры і шпіталі (асабліва ў Варміі і [[Гнезна (Польшча)|Гнезне]]), заснаваў некалькі палацаў. Памёр у 1738 года ў [[Варшава|Варшаве]]. Пахаваны ў капліцы Патоцкіх у кафедральным саборы ў Гнезне, якую сам пры жыцці загадаў узвесці. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Патоцкі Тэадор Анджэй}} [[Катэгорыя:Патоцкія|Тэадор Анджэй]] mdte8nibwcm2fz8uvgb9q032ii5utxp 0 816996 5219654 5218742 2026-10-16T11:03:43Z Ciepiersia 162280 − 7 катэгорый з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]], афармленне 5219654 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} '''Ян Андрэй Лобенвейн''' ({{lang-pl|Jan Andrzej Lobenwein}}, {{lang-de|Johann Andreas Lobenwein}}; 31 студзеня 1758, [[Вена]] — 12 студзеня 1820, [[Вільня]]) — анатам, хірург і фізіёлаг, прафесар анатоміі [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнай школы ВКЛ]] і [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], шматгадовы дэкан медыцынскага факультэта, адзін з заснавальнікаў [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]. У 1816—1818 гг. выконваў абавязкі рэктара ўніверсітэта.<ref name="PSB">Stocki E. Lobenwein Jan Andrzej // Polski Słownik Biograficzny. — T. XVII. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1972. — S. 506—507.</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў Вене ў сям’і хірурга. Там жа скончыў сярэднюю школу і медыцынскія студыі: у 1778 г. атрымаў ступень магістра хірургіі, у 1780 г. — магістра акушэрства. У 1781 г. прафесар клінікі [[Максіміліян Штоль]] узяў яго ад’юнктам у шпіталь Святой Тройцы.<ref name="PSB" /> У 1783 г. Лобенвейн разам са сваім настаўнікам, прафесарам Ёзэфам Морэнгеймам, выехаў у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбург]], дзе два гады выкладаў хірургію ў хірургічнай школе, заснаванай [[Кацярына II|Кацярынай II]]. У 1785 г. у [[Ена|Ене]] атрымаў ступень доктара медыцыны і хірургіі за дысертацыю «''De paracentesi thoracis''». Пасля гэтага пасяліўся ў [[Рыга|Рызе]], дзе служыў губернскім штаб-лекарам і з поспехам вёў прыватную практыку.<ref name="PSB" /> У 1787 г. рэктар Галоўнай школы [[Марцін Пачобут-Адляніцкі]] запрасіў Лобенвейна на пасаду прафесара ў Вільню; адначасова ён атрымаў прапанову з Пецярбурга. 19 сакавіка 1787 г. Лобенвейн выбраў Вільню — галоўным чынам па парадзе свайго земляка-венца, прафесара медыцынскага факультэта [[Юзаф Лангмаер|Юзафа Лангмаера]].<ref name="PSB" /><ref name="Massonius">Massonius P. M. Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781—1832: notatki z wykładów w roku akademickim 1924/1925 / do druku przygot. A. Supruniuk, M. A. Supruniuk. — Toruń: Biblioteka Uniwersytecka, 2005. — ISBN 83-231-1828-0.</ref> Ён заняў кафедру анатоміі і фізіялогіі пасля [[Стэфан Бізіа|Стэфана Бізіа]].<ref name="Magowska">Magowska A. Empirycznie czy racjonalistycznie? Dylematy i praktyka medycyny uniwersyteckiej w Wilnie w latach 1781—1842. — Poznań: Wydawnictwo Kontekst, 2015. — S. 121, 127, 139, 169, 192—196, 222. — ISBN 978-83-65275-04-2.</ref> У 1787—1820 гг. Лобенвейн выкладаў анатомію, хірургію і фізіялогію, у 1787—1803 гг. адначасова выконваў абавязкі прасектара, а з 1809 г. чытаў таксама лекцыі па [[Судовая медыцына|судовай медыцыне]]. У 1799 г. быў кандыдатам на пасаду рэктара.<ref name="PSB" /> У 1799 і 1802 гг. ён ужо выконваў абавязкі дэкана медыцынскага факультэта: у 1802 г. як дэкан выдаў пасведчанне аб здачы экзаменаў [[Якуб Шымкевіч|Якубу Шымкевічу]].<ref name="Massonius" /><ref name="Triponis">Triponienė D., Triponis V. Pirmoji Chirurgijos klinika Lietuvoje ir jos kūrėjai // Lietuvos chirurgija. — 2022. — Vol. 21, № 1. — P. 16—18. — {{doi|10.15388/LietChirur.2022.21.52}}.</ref> Пасля рэарганізацыі ўніверсітэта Лобенвейн у 1804—1805 гг. стаў першым дэканам медыцынскага факультэта і з невялікімі перапынкамі займаў гэтую пасаду да смерці. Ён увёў урачысты абрад узвядзення магістраў медыцыны ў ступень доктара паводле ўзору [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскага ўніверсітэта]]; гэты звычай захоўваўся з 1803 г. да часоў [[Вацлаў Пелікан|Вацлава Пелікана]].<ref name="PSB" /> У 1808 г. за лячэнне хворых і параненых салдат атрымаў чын [[Калежскі саветнік|калежскага саветніка]] і табакерку з дыяментамі. У 1812 г. стаў заслужаным прафесарам і выйшаў на пенсію, але кафедру не пакінуў. У тым жа годзе, калі Вільню занялі войскі [[Напалеон I|Напалеона]], ён разам з іншымі прафесарамі-іншаземцамі, у тым ліку [[Людвіг Генрых Баянус|Людвігам Генрыхам Баянусам]], выехаў у Пецярбург і правёў там тры гады.<ref name="PSB" /><ref name="Massonius" /> На час яго адсутнасці анатомію бясплатна чытаў [[Мікалай Мяноўскі]].<ref name="Magowska" /> Паводле [[Мар’ян Масоніус|М. Масоніюса]], Лобенвейн не раз імкнуўся заняць пасаду рэктара. У 1805 г., калі пасаду пакідаў [[Іеранім Страйноўскі]], ён агітаваў сярод калег і рабіў захады ў Пецярбургу, аднак яго планы перапыніў куратар [[Адам Ежы Чартарыйскі]], які запрасіў у Вільню [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]]. На выбарах 1807 г. Лобенвейн ставіўся да Я. Снядэцкага нядобразычліва. Масоніюс лічыў яго галоўным ініцыятарам адстаўкі Я. Снядэцкага ў 1815 г.<ref name="Massonius" /> Пасля вяртання ў Вільню ў 1815 г. Лобенвейн атрымаў пахвальны ліст і ў маі 1815 г. быў абраны намеснікам рэктара; у тым жа годзе выступіў з урачыстай прамовай на адкрыцці новага анатамічнага тэатра. У 1816—1818 гг. пасля Я. Снядэцкага ён па прызначэнні выконваў абавязкі рэктара.<ref name="PSB" /><ref name="Massonius" /> Паводле Масоніюса, незадаволены тым, што не быў абраны рэктарам, ён перашкаджаў рэформам ва ўніверсітэце.<ref name="Massonius" /> У 1818 г. Лобенвейн атрымаў чын [[Стацкі саветнік|стацкага саветніка]], у 1819 г. — [[Ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені.<ref name="PSB" /> Ян Андрэй Лобенвейн раптоўна памёр 12 студзеня 1820 г. падчас пасяджэння Віленскага медыцынскага таварыства. Пахаваны на [[Бернардынскія могілкі|Бернардзінскіх могілках]] у Вільні.<ref name="PSB" /> Лекцыі па анатоміі (чатыры разы на тыдзень па паўтары гадзіны) і судовай медыцыне часова пераняў [[Вацлаў Пелікан]]; плату за судовую медыцыну ён не браў і перадаваў яе на кабінет хірургічных інструментаў.<ref name="Magowska" /> == Выкладанне анатоміі == Лабенвейн уключыў у курс анатоміі элементы фізіялогіі, тлумачачы будову цела як механізм, на якім грунтуецца разуменне хвароб. Крытэрыем жыцця для яго быў кровазварот: чалавек жывы, пакуль кроў ідзе «як у крузе ўстаўнічным». Анатомію ён выкладаў паводле [[Фрэдэрык Рюйш|Фрэдэрыка Рюйша]], [[Уільям Хантэр|Уільяма]] і [[Джон Хантэр|Джона Хантэраў]], Аляксандра Монра, [[Феліча Фантана|Феліча Фантаны]], [[Ладзара Спаланцані]] і іншых, фізіялогію — паводле [[Іржы Прахаска|Іржы Прахаскі]] і [[Альбрэхт фон Галер|Альбрэхта фон Галера]]. Курс, спачатку гадавы, пазней стаў двухгадовым: зімой праводзіліся секцыі, у цёплыя месяцы — паўтарэнне матэрыялу. Чалавека Лобенвейн адносіў да свету жывёл, а асноўным метадам навучання лічыў паўтарэнне і практычныя экзамены.<ref name="Magowska" /> Да 1804 г. Лобенвейн сам вырабляў анатамічныя прэпараты; у 1799 г. у яго распараджэнні было толькі 29 інструментаў. Пазней прасектарамі пры ім былі Ян Браўн, былы прасектар І. Прахаскі ў Вене (потым прафесар анатоміі ў [[Казанскі ўніверсітэт|Казані]]), студэнт Габрыэль Гольц, які першым чытаў прыватныя лекцыі па анатоміі па-польску, і з 1812 г. Антоній Кірсноўскі. Дапамагаў Лобенвейну і Юзаф Буаер дэ Лоншан, які першым чытаў анатомію па-французску.<ref name="Magowska" /> == Анатамічны тэатр і музей == Лобенвейн значна папоўніў анатамічную калекцыю ўніверсітэта і перабудаваў анатамічны інстытут. Ён арганізаваў анатамічны амфітэатр (1807), прасектарскую залу і анатамічны музей.<ref name="PSB" /><ref name="Massonius" /> У 1810 г. дамогся, каб з віленскіх вайсковых шпіталёў пастаянна перадавалі целы памерлых салдат для навучання.<ref name="PSB" /> У 1807 г. Я. Снядэцкі пачаў пераносіць кафедры анатоміі ў разбураную Спаскую царкву і палацы ўніяцкага мітрапаліта на Зарэччы; перабудова скончылася ў 1815 г. адкрыццём новага анатамічнага тэатра.<ref name="Magowska" /> Лобенвейн папоўніў анатамічны музей на 565 экспанатаў, у тым ліку сабраў калекцыю чэрапаў самагубцаў і злачынцаў, якую выкарыстоўваў для дэманстрацыі краніяскапіі [[Франц Ёзэф Гал|Франца Ёзэфа Гала]]. На момант яго смерці ў музеі налічвалася 682 прэпараты; далей за імі даглядаў [[Адам Бялькевіч]].<ref name="Magowska" /> == Лекарская практыка == Лобенвейн меў значны досвед ваенна-палявой хірургіі і выконваў аперацыі з перавязкай буйных сасудаў канечнасцей; на адной з лекцый ён прадставіў назіранні над анеўрызмай сэрца.<ref name="Triponis" /> Ён прысутнічаў пры аперацыях і кансіліумах ва ўніверсітэцкай хірургічнай клініцы.<ref name="Magowska" /> Лобенвейн меў шырокую прыватную практыку. Паводле рэцэптурнай кнігі ўніверсітэцкай аптэкі, з кастрычніка 1801 па сакавік 1802 г. ён выпісаў 159 рэцэптаў для 43 пацыентаў, сярод якіх былі біскуп, ваявода, канонік і іншыя прадстаўнікі віленскай эліты. Больш за 60 % кампанентаў выпісаных ім лекаў мелі расліннае паходжанне; у яго тэрапіі даследчыкі бачаць рысы як [[браўнізм]]у, так і гумаральнай тэорыі.<ref name="Dobilienė">Dobilienė A. Profesoriaus Johano Lobenveino 1801—1802 metais išrašytų receptų analizė: magistro baigiamasis darbas / vad. V. Gudienė. — Kaunas: LSMU, 2019.</ref> == Віленскае медыцынскае таварыства == Лобенвейн быў адным з заснавальнікаў Віленскага медыцынскага таварыства: 12 снежня 1805 г., у дзень нараджэння [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]], [[Юзаф Франк]] запрасіў да сябе на абед прафесараў медыцынскага факультэта, віленскіх лекараў і аптэкараў і прапанаваў заснаваць таварыства. Прэзідэнтам быў абраны [[Андрэй Снядэцкі]], віцэ-прэзідэнтам — Лобенвейн, сакратаром — Ю. Франк.<ref name="Kondratas">Kondratas R., Gudienė V. The founding and activities of the Pharmacy Division of the Vilnius Medical Society // Pharmazie. — 2020. — Vol. 75. — P. 354—355. — {{doi|10.1691/ph.2020.9209}}.</ref><ref name="PSB" /> Пазней Лобенвейн некалькі разоў быў прэзідэнтам таварыства.<ref name="PSB" /> На ўрачыстай інаўгурацыі таварыства 12 снежня 1806 г. ён выступіў з дакладам пра забабоны адносна прышчэпкі вакцыны, а на пазнейшых пасяджэннях — з шматлікімі дакладамі з розных галін медыцыны.<ref name="PSB" /> 17 мая 1819 г. Лобенвейн старшынстваваў на першым пасяджэнні Фармацэўтычнага аддзела таварыства — першай фармацэўтычнай арганізацыі ў Літве, — на якім былі прыняты правілы аддзела і абрана яго кіраўніцтва.<ref name="Kondratas" /> == Працы == Шмат прац Лобенвейна засталося ў рукапісах, у тым ліку падручнік судовай медыцыны. Падручніка анатоміі ён не напісаў.<ref name="PSB" /> * O stanie ciemion pobocznych głowy podczas urodzenia // Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Wileńskiego. — 1818. — S. 251—263.<ref name="Magowska" /> == Членства ў навуковых установах == * член-карэспандэнт [[Імператарская Пецярбургская акадэмія навук|Імператарскай акадэміі навук]] (1814); * член [[Медыка-хірургічная акадэмія|Медыка-хірургічнай акадэміі]], Медыцынскага савета Дэпартамента народнай асветы і Пецярбургскага медыцынскага таварыства; * ганаровы член [[Ягелонскі ўніверсітэт|Кракаўскага]] і [[Казанскі ўніверсітэт|Казанскага]] ўніверсітэтаў (1817); * ганаровы член Фармацэўтычнага таварыства ў Пецярбургу (1819).<ref name="PSB" /> == Вучні == Сярод вучняў Лобенвейна быў пазнейшы прафесар хірургіі і кіраўнік Хірургічнай клінікі [[Канстанцін Іванавіч Парцянка|Канстанцін Парцянка]].<ref name="Triponis" /> == Ацэнкі == Паводле PSB, Лобенвейн так і не зжыўся з краем, у якім пражыў некалькі дзесяцігоддзяў: больш клапаціўся пра ўласныя інтарэсы, чым пра ўніверсітэцкія, і меў рэпутацыю інтрыгана. Некаторыя калегі, у прыватнасці Ю. Франк і [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл]], ставілі пад сумнеў і яго выкладчыцкую дзейнасць; [[Адам Фердынанд Адамовіч]], наадварот, хваліў яго лекцыі.<ref name="PSB" /> П. М. Масоніюс прызнаваў заслугі Лобенвейна ў арганізацыі кафедры і прасектарскай, але лічыў, што пазней ён стаў «шкодным», бо супраціўляўся рэформам і імкненню зрабіць з універсітэта асяродак польскага інтэлектуальнага жыцця.<ref name="Massonius" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Bieliński J. Uniwersytet Wileński (1579—1831). — Kraków, 1899—1900. — T. 1—3. * Kowalska-Śmigielska A. Dzieje katedry anatomii w dawnym uniwersytecie wileńskim // Pamiętnik Wileńskiego Towarzystwa Lekarskiego. — 1938. — R. 14, z. 2. — S. 177—194. * Stembrowicz W. Życie i działalność profesora wileńskiego J. A. Lobenweina // Archiwum Historii Medycyny. — 1970. — T. 30. — S. 197—208. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Хлапоўскі Дэзыдэры}} [[Катэгорыя:Анатамы]] [[Катэгорыя:Хірургі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэктары Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Пецярбургскай акадэміі навук]] thvid9vt7w6skn5a2nipbwwpt0scnvz 0 817000 5219674 5218766 2026-10-16T11:15:39Z Ciepiersia 162280 − 4 катэгорыі; ± 2 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]], афармленне 5219674 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Фердынанд Шпіцнагель | Арыгінал імя = {{lang-de|Ferdinand Spitznagel}}<br>{{lang-pl|Ferdynand Spitznagel}} | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = [[Швабія]] | Дата смерці = | Месца смерці = | Навуковая сфера = | Месца працы = | Альма-матар = | Вучоная ступень = [[доктар філасофіі]], [[доктар медыцыны]] }} '''Фердынанд Шпіцнагель''' ({{lang-de|Ferdinand Spitznagel}}, {{lang-pl|Ferdynand Spitznagel}}; каля 1757,<ref>Год нараджэння ў крыніцах разыходзіцца: PSB дае «каля 1757», Р. Кондратас — «каля 1760», А. Магоўская — 1766.</ref> [[Швабія]] — 30 красавіка (12 мая) 1826, [[Вільня]]) — лекар і прыродазнавец, прафесар натуральнай гісторыі [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнай школы ВКЛ]], пазней прафесар паталогіі, тэрапіі і materia medica [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], дэкан медыцынскага факультэта, прэзідэнт [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]. Бацька паэта [[Людвік Шпіцнагель|Людвіка Шпіцнагеля]].<ref name="PSB">Sroka S. T. Spitznagel Ferdynand // Polski Słownik Biograficzny. — T. XLI. — Warszawa; Kraków, 2002. — S. 135—136.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў [[Швабія|Швабіі]] (цяпер паўднёвая [[Баварыя]]), верагодна, у сям’і медыка. Вывучаў матэматыку, натуральную гісторыю, батаніку і медыцыну спачатку ў [[Канстанц]]ы, потым у [[Вена|Вене]], дзе атрымаў ступень доктара філасофіі і медыцыны. Аўстрыйскі ўрад прызначыў яго павятовым лекарам; ён працаваў у Вене, затым практыкаваў у [[Венгрыя|Венгрыі]], быў, сярод іншага, прыдворным лекарам сям’і [[Апоньі]].<ref name="PSB" /> === Прафесар натуральнай гісторыі === У студзені 1792 г. Шпіцнагель, дзякуючы намаганням [[Юзаф Лангмаер|Юзафа Лангмаера]], прыбыў у Вільню.<ref name="Massonius">Massonius P. M. Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781—1832: notatki z wykładów w roku akademickim 1924/1925 / do druku przygot. A. Supruniuk, M. A. Supruniuk. — Toruń: Biblioteka Uniwersytecka, 2005. — S. 22, 34. — ISBN 83-231-1828-0.</ref> У Галоўнай школе ён заняў як прафесар батанікі і заалогіі кафедру натуральнай гісторыі, вакантную пяць гадоў пасля ад’езду [[Георг Форстэр|Георга Форстэра]], перамогшы [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл|Станіслава Баніфацыя Юндзіла]], які таксама прэтэндаваў на яе. Патэнт [[Адукацыйная камісія|Адукацыйнай камісіі]] атрымаў 31 сакавіка 1792 г. з жалаваннем 8 тыс. злотых у год.<ref name="PSB" /> Ён выкладаў [[Батаніка|батаніку]], [[Заалогія|заалогію]] і [[Мінералогія|мінералогію]];<ref name="Massonius" /> спачатку па-латыні, але, валодаючы некалькімі мовамі, хутка перайшоў на польскую.<ref name="PSB" /> Сярод яго слухачоў быў пазнейшы мінералог [[Ігнат Гарадзецкі]]. Шпіцнагель аднавіў заснаваны Г. Форстэрам батанічны сад у Сарокішках над [[Віленка]]й, упарадкаваў і скаталагізаваў кабінет натуральнай гісторыі, за што атрымаў ад караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] залаты медаль «[[Merentibus]]».<ref name="PSB" /> Адначасова ён пачаў лекарскую практыку, што выклікала пратэст цэха цырульнікаў; пратэст сціх толькі пасля таго, як Шпіцнагель сам уступіў у цэх.<ref name="PSB" /><ref name="Magowska">Magowska A. Empirycznie czy racjonalistycznie? Dylematy i praktyka medycyny uniwersyteckiej w Wilnie w latach 1781—1842. — Poznań: Wydawnictwo Kontekst, 2015. — S. 35—36, 65, 85, 149. — ISBN 978-83-65275-04-2.</ref> Шырокае кола пацыентаў ён здабыў у час [[Паўстанне Касцюшкі|паўстання 1794 г.]], калі застаўся ў Вільні адным з нешматлікіх практыкуючых лекараў; тады ж наглядаў за турэмным шпіталем для хворых рускіх палонных. Паводле [[Юзаф Франк|Юзафа Франка]], прыватнай практыцы Шпіцнагель аддаваў больш часу, чым універсітэцкім заняткам, што адмоўна ўплывала на іх узровень; з 1797 г. яго ў выкладанні замяняў С. Б. Юндзіл як віцэ-прафесар.<ref name="PSB" /> === Медыцынскі факультэт === У ліпені 1802 г. Шпіцнагель перадаў кафедру натуральнай гісторыі С. Б. Юндзілу. Ужо праз тры дні пасля смерці [[Ян О’Конар|Яна О’Конара]] Рада ўніверсітэта даручыла яму кафедру практычнай медыцыны, і ён стаў прафесарам паталогіі і спецыяльнай тэрапіі.<ref name="PSB" /><ref name="Magowska" /> Пры рэформе медыцынскіх студый, якую ў 1804 г. праводзіў [[Ян Петэр Франк|Ян Пётр Франк]], Шпіцнагелю, які, як і сам Я. П. Франк, прадстаўляў старэйшую венскую школу, былі даручаны materia medica і агульная тэрапія (з 1805 г.), а таксама таксікалогія (з 1807 г.) і рэцэптура.<ref name="PSB" /><ref name="Magowska" /> Да ўтварэння асобнай кафедры фармакалогіі гэты курс быў фактычна курсам фармацыі для студэнтаў-медыкаў; Шпіцнагель вёў яго з 1803 па 1822 г.<ref name="Kondratas">Kondratas R., Gudienė V. The founding and activities of the Pharmacy Division of the Vilnius Medical Society // Pharmazie. — 2020. — Vol. 75. — P. 354. — {{doi|10.1691/ph.2020.9209}}.</ref> У 1807—1810 гг. Шпіцнагель быў дэканам медыцынскага факультэта, а ў верасні 1812 — сакавіку 1815 і ў лютым — кастрычніку 1820 г. выконваў абавязкі дэкана. У 1807—1808 гг. наглядаў за дзейнасцю віленскіх і вайсковых шпіталёў падчас эпідэмій, за што 15 красавіка 1808 г. атрымаў ад [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра I]] залаты пярсцёнак з дыяментам. У 1816 г. стаў [[Калежскі саветнік|калежскім саветнікам]] і прэзідэнтам Камітэта вучоных назіранняў медыцынскага факультэта.<ref name="PSB" /> У 1820 г. атрымаў званні статскага саветніка і выслужанага прафесара з пажыццёвай пенсіяй, але выкладаў да 1822 г.<ref name="PSB" /> Пасля яго адыходу фармакалогію і фармацыю ўзяў [[Ян Фрыдрых Вольфганг]], а агульную тэрапію, materia medica і таксікалогію — [[Канстанцін Іванавіч Парцянка|Канстанцін Парцянка]].<ref name="Massonius" /><ref name="Magowska" /> === Апошнія гады === У 1825 г. быў узнагароджаны [[Ордэн Святой Ганны|ордэнам Святой Ганны]] 2-й ступені.<ref name="PSB" /> Шпіцнагель памёр у Вільні 30 красавіка (12 мая па новым стылі) 1826 г. і быў пахаваны на [[Могілкі Росы|могілках Росы]]. == Выкладанне == Як прафесар практычнай медыцыны Шпіцнагель карыстаўся толькі што выдадзеным падручнікам Аўгуста Фрыдрыха Гекера «Allgemeine Heilkunde» (Берлін, 1805), а таксама працамі [[Крыстаф Вільгельм Гуфеланд|Крыстафа Вільгельма Гуфеланда]], [[Уільям Калэн|Уільяма Калэна]] і Я. П. Франка. Курс ён пачынаў з агульнага апісання «слабасцей», уласцівых розным парам года, узросту, краям і ладу жыцця; звяртаў увагу на хваробы з утоеным, бессімптомным цячэннем, на ўскладненні і на розныя спосабы лячэння падобных сімптомаў з рознымі прычынамі. Ён вучыў спалучаць лекі з дыетай, пісаць гісторыі хвароб і выпісваць рэцэпты паводле расійскай фармакапеі. Пра навучанне каля ложка хворага звестак няма; А. Магоўская разглядае яго як пасрэдніка паміж Я. О’Конарам і Я. П. Франкам.<ref name="Magowska" /> Materia medica Шпіцнагель выкладаў па-латыні да 1821/1822 навучальнага года. Ён распрацаваў праграму навучання [[Фармакалогія|фармакалогіі]] разам з [[бальнеалогія]]й і дыетэтыкай, у тым ліку вучэннем пра харчовыя сродкі («remedia nutrientia») і лячэнне мінеральнымі водамі. Яго схему выкладання пазней па сутнасці захаваў яго пераемнік К. Парцянка. Запіс яго лекцый па materia medica за 1820/1821 навучальны год захоўваецца ў [[Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў|Літоўскім дзяржаўным гістарычным архіве]].<ref name="Magowska" /> == Віленскае медыцынскае таварыства == 12 снежня 1805 г. Шпіцнагель стаў адным з заснавальнікаў [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]], а ў 1816 г. — яго прэзідэнтам. На публічных пасяджэннях таварыства ён выступаў з дакладамі, сярод якіх «De rerum medicarum contradictionibus apparentibus» (1814), «De dosibus medicamentorum» (1816) і прамова пра жыццё і навуковыя працы [[Ян Андрэй Лобенвейн|Яна Андрэя Лобенвейна]] (1820).<ref name="PSB" /> Ён быў таксама членам [[Маскоўскае таварыства даследчыкаў прыроды|Маскоўскага таварыства даследчыкаў прыроды]].<ref name="PSB" /> == Працы == * De rerum medicarum contradictionibus apparentibus. — Wilno, 1814.<ref name="Massonius" /> * De dosibus medicamentorum (даклад, 1816).<ref name="PSB" /> * O życiu i pracach naukowych radcy stanu i kawalera, profesora zasłużonego i dziekana Jana Jędrzeja Lobenweina (прамова, 1820).<ref name="PSB" /> == Маёмасць == Шпіцнагель нажыў значную маёмасць: яму належалі Загор’е (Забор’е) у [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскім павеце]], купленае ў 1813 г. у [[Ян Ходзька|Яна Ходзькі]], Пярвенішкі з Ракуцямі ў [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскім павеце]], а таксама камяніца і млын у Вільні. Ён меў рэпутацыю ашчаднага фінансіста, які быў абавязаны сваім багаццем не толькі прыватнай практыцы, але і змове з аптэкарамі і пазыкам пад высокі працэнт.<ref name="PSB" /> == Ацэнкі == Сучаснікі ацэньвалі Шпіцнагеля вельмі па-рознаму. Паводле С. Б. Юндзіла, ён быў невукам, які грэбаваў патрэбамі студэнтаў і на закіды ў нізкім узроўні лекцый адказваў: «es ist ja genug für die Polen» («для палякаў і так хопіць»). Ю. Франк, наадварот, пісаў, што «проста монструальная памяць» дазволіла Шпіцнагелю дасканала ведаць натуральную гісторыю, але сумняваўся ў яго медыцынскіх ведах: «што да медыцыны, ён не меў пра яе паняцця, але, нягледзячы на гэта, быў настолькі смелы, што займаўся практыкай». Фрыдэрык Гехель закідаў яму, што, «нажыўшы сабе між палякамі значную маёмасць, быў заўзятым прыхільнікам маскалёў».<ref name="PSB" /> [[Мар’ян Масоніус|Мар’ян Масоніус]], у сваю чаргу, лічыў Шпіцнагеля адзіным добрым прафесарам медыцынскага факультэта пасля рэарганізацыі ўніверсітэта ў 1803 г.<ref name="Massonius" /> Разам з тым Шпіцнагель адыграў значную ролю ў жыцці віленскай інтэлектуальнай эліты: у яго доме адбываліся навуковыя дыскусіі з удзелам [[Ян Снядэцкі|Яна]] і [[Андрэй Снядэцкі|Андрэя Снядэцкіх]], [[Аўгуст Бекю|Аўгуста Бекю]] і [[Іахім Лялевель|Іахіма Лялевеля]], які ў 1818 г. жыў у яго. Ён сябраваў з Я. Ходзькам і [[Казімір Рдултоўскі|Казімірам Рдултоўскім]], часта ў яго бывалі [[Аляксандр Ходзька]] і [[Антоні Эдвард Адынец]]. Блізкія адносіны звязвалі яго з [[Вацлаў Пелікан|Вацлавам Пеліканам]], якога ён прызначыў выканаўцам свайго тэстамента і апекуном непаўналетніх дзяцей.<ref name="PSB" /> == Сям’я == У 1804 г. Шпіцнагель ажаніўся з Марыяй з Ферстэраў (магчыма, Форстэраў). У іх было шасцёра дзяцей:<ref name="PSB" /> * Клемянціна (нар. 1806); * [[Людвік Шпіцнагель|Людвік]] (1807—1827) — паэт і арыенталіст, сябар юнацтва [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]], які ўвекавечыў яго ў паэме «Godzina myśli»;<ref name="Massonius" /> * Аляксандр (1808—1839?) — выпускнік пецярбургскага Інстытута ўсходніх моў, расійскі віцэ-консул у [[Яфа|Яфе]]; * Марыя (нар. 1809); * Казіміра; * Фердынанд — кандыдат правоў, верагодна, аўтар трактата «Rzecz o urzędzie sądowym» (Вільня, да 1830) == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Шпіцнагель Фердынанд}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1750-я гады]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Швабіі]] [[Катэгорыя:Медыкі Літвы]] [[Катэгорыя:Батанікі Літвы]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] kedadvf575co3dj5j8pwh3y5sb349so 0 817001 5219661 5218783 2026-10-16T11:07:21Z Ciepiersia 162280 − 8 катэгорый; ± 3 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]], афармленне 5219661 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Ян Фрыдрых Вольфганг | Арыгінал імя = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Навуковая сфера = | Месца працы = | Альма-матар = | Вучоная ступень = магістр фармацыі }} '''Ян Фрыдрых Вольфганг''' ({{lang-de|Johann Friedrich Wolfgang}}, {{lang-pl|Jan Fryderyk Wolfgang}}, {{lang-lt|Johanas Frydrichas Volfgangas}}; 17 ліпеня 1776, маёнтак Лозава, [[Падолле]] — 17 мая 1859, [[Вільня]]) — фармацэўт, хімік і батанік, прафесар фармацыі і фармакалогіі [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], кіраўнік універсітэцкай аптэкі, ініцыятар заснавання Фармацэўтычнага аддзела [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]].<ref name="Kondratas">Kondratas R., Gudienė V. The founding and activities of the Pharmacy Division of the Vilnius Medical Society // Pharmazie. — 2020. — Vol. 75. — P. 353—357. — {{doi|10.1691/ph.2020.9209}}.</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 17 ліпеня 1776 г. у маёнтку Лозава на Падоллі. Вучыўся ў [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнай школе ВКЛ]], дзе быў вучнем [[Андрэй Снядэцкі|Андрэя Снядэцкага]]; у 1801 г. скончыў універсітэт са ступенню магістра фармацыі.<ref name="Massonius">Massonius P. M. Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781—1832: notatki z wykładów w roku akademickim 1924/1925 / do druku przygot. A. Supruniuk, M. A. Supruniuk. — Toruń: Biblioteka Uniwersytecka, 2005. — S. 22, 25. — ISBN 83-231-1828-0.</ref> У 1804 г. Вольфганг атрымаў курс фармацыі і стаў кіраўніком універсітэцкай аптэкі; аптэкай ён кіраваў да 1831 г.<ref name="Dobilienė">Dobilienė A. Profesoriaus Johano Lobenveino 1801—1802 metais išrašytų receptų analizė: magistro baigiamasis darbas / vad. V. Gudienė. — Kaunas: LSMU, 2019. — P. 12.</ref> Пры аптэцы ён заснаваў лабараторыю і фармакалагічны кабінет. У 1806 г. стаў ад’юнктам, у 1810 г. — экстраардынарным прафесарам; у 1808 г. атрымаў чын калежскага асэсара. Курс фармацыі і фармакалогіі ён чытаў з 1807 г. да закрыцця ўніверсітэта ў 1832 г.;<ref name="Kondratas" /> пасля выхаду на пенсію [[Фердынанд Шпіцнагель|Фердынанда Шпіцнагеля]] ў 1822 г. яму перайшла таксама кафедра фармакалогіі і фармацыі.<ref name="Massonius" /> У 1830 г. Вольфганг быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога Уладзіміра]] 4-й ступені. Памёр 17 мая 1859 г. у Вільні, пахаваны на [[Могілкі Росы|могілках Росы]]. == Навуковая дзейнасць == Вольфганг цікавіўся медыцынай, фармацыяй, хіміяй, батанікай і заалогіяй і апублікаваў каля 100 навуковых прац. Яго гербарый часткова захоўваецца ў гербарыі [[Вільнюскі ўніверсітэт|Вільнюскага ўніверсітэта]] і ў [[Інстытут батанікі імя М. Г. Холаднага|Інстытуце батанікі НАН Украіны]]. Ва ўніверсітэцкай аптэцы Вольфганг вырабляў новыя хімічныя злучэнні, вядомыя з заходнееўрапейскай літаратуры: сульфіды, сульфаты, карбанаты, нітраты і ацэтаты, частка з якіх увайшла ў лячэбную практыку. Дзякуючы яго лабараторнай працы ў клініцы А. Снядэцкага з 1830 г. сталі ўжываць аксід цынку, сульфід сурмы і падазотнакіслы вісмут. У 1822 г. ён апісаў піперын — алкалоід, выдзелены з чорнага перцу; з 1829 г. А. Снядэцкі ўжываў яго ў сваёй клініцы для лячэння ліхаманкі з страўнікавымі ўскладненнямі.<ref name="Magowska">Magowska A. Empirycznie czy racjonalistycznie? Dylematy i praktyka medycyny uniwersyteckiej w Wilnie w latach 1781—1842. — Poznań: Wydawnictwo Kontekst, 2015. — S. 59—61, 95—97, 136. — ISBN 978-83-65275-04-2.</ref> Вольфганг выконваў хімічныя аналізы для ўніверсітэцкіх клінік. Для [[Юзаф Франк|Юзафа Франка]] ён правёў падрабязны аналіз мачы хворага на [[цукровы дыябет]] і пацвердзіў, што яе «салодкі пачатак» тоесны цукру; Ю. Франк ацаніў вынікі як выдатныя. Ён аналізаваў таксама склад камянёў з мачавога пузыра і гной.<ref name="Magowska" /> == Віленскае медыцынскае таварыства == Вольфганг быў адным з трох аптэкараў, якіх Ю. Франк 12 снежня 1805 г. запрасіў на абед, дзе было заснавана Віленскае медыцынскае таварыства, і стаў яго членам-заснавальнікам.<ref name="Kondratas" /> 12 сакавіка 1819 г. на пасяджэнні таварыства ён прапанаваў стварыць асобны Фармацэўтычны аддзел — першую фармацэўтычную арганізацыю ў Літве; першае пасяджэнне аддзела адбылося 17 мая 1819 г.<ref name="Kondratas" /> Разам з Карлам Вагнерам ён быў самым актыўным членам аддзела: у 1818—1822 гг. выступіў з дзесяццю дакладамі, у тым ліку пра праблемы падрыхтоўкі фармацэўтаў і агляды нямецкіх фармацэўтычных часопісаў. 17 лютага 1821 г. ён паведаміў аддзелу пра адкрыццё [[хінін]]у П’ерам Жазэфам Пельцье і Жазэфам Б’енэмэ Каванту (1820).<ref name="Kondratas" /> Вольфганг рэдагаваў «Pamiętnik Farmaceutyczny Wileński» — першы фармацэўтычны часопіс на польскай мове. У 1820 г. выйшлі чатыры нумары (558 с.), у 1821 г. — тры, у 1822 г. — адзін;<ref>У літоўскай Вікіпедыі падаецца, што ў 1820 і 1821 гг. выйшлі два тамы па чатыры нумары.</ref> каля паловы з прыблізна 160 артыкулаў былі арыгінальнымі, астатнія — перакладамі з еўрапейскіх часопісаў. Часопіс спыніўся ў 1822 г. з-за недахопу падпісчыкаў і быў аб’яднаны з выданнем таварыства ў «Dziennik Medycyny, Chirurgii i Farmacyi», у якім Вольфганг таксама друкаваўся.<ref name="Kondratas" /> Ён сябраваў з рэдактарам эрфурцкага «Journal der Pharmacie» [[Ёган Бартоламеус Тромсдорф|Ёганам Бартоламеусам Тромсдорфам]].<ref name="Kondratas" /> Вольфганг быў таксама членам Віленскага дабрачыннага таварыства і Пецярбургскага фармацэўтычнага таварыства, а з 1823 г. — [[Леапальдзіна|Нямецкай акадэміі даследчыкаў прыроды «Леапальдзіна»]]. == Вучні == Вучнем Вольфганга быў [[Станіслаў Баніфацы Горскі]], пазнейшы дырэктар універсітэцкага батанічнага саду, які пасля закрыцця ўніверсітэта чытаў па-польску батаніку, фармацыю і фармакалогію ў Медыка-хірургічнай акадэміі.<ref name="Kondratas" /> == Працы == * Wiadomość o nowym pierwiastku piperynie z pieprzu zwyczajnego // Dziennik Medycyny, Chirurgii i Farmacyi. — 1822. — T. 1. — S. 152.<ref name="Magowska" /> * Doświadczenia chemiczne czynione z materyą ropiastą (materia puriformis) // Dziennik Medycyny, Chirurgii i Farmacyi. — 1822. — T. 3. — S. 491—495.<ref name="Magowska" /> == Асабістае жыццё == У 1814 г. Вольфганг ажаніўся ў [[Касцёл Святых Янаў (Вільня)|касцёле Святых Янаў]] у Вільні з Алаізай Пацоўскай; у іх былі дзеці. Сям’я пасялілася ў маёнтку Палукні ў [[Трокскі павет|Трокскім павеце]].<!-- [9] з lt-wiki --> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Вольфганг Ян Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Фармацэўты Літвы]] [[Катэгорыя:Хімікі Літвы]] [[Катэгорыя:Батанікі Літвы]] [[Катэгорыя:Члены Леапальдзіны]] 83qfi6jwf1hjbolpc2vd2z06db8zsg5 0 817002 5219710 5218782 2026-10-16T11:37:39Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219710 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | імя = Хантэр Шэйфер | арыгінал імя = {{lang-en|Hunter Schafer}} | выява = Hunter Schafer-64188.jpg | шырыня = 230px | апісанне выявы = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | грамадзянства = {{сцягафікацыя|ЗША}} | прафесія = | гады актыўнасці = 2017 — цяпер. час | кірунак = | узнагароды = | imdb_id = 10459529 | сайт = }} '''Ха́нтэр Шэ́йфер''' ({{lang-en|Hunter Schafer}}, — амерыканская [[Трансгендарнасць|трансгендэрная]] актрыса, мадэль, мастачка і актывістка<ref>{{Cite web|url=https://models.com/models/hunter-schafer|title=Hunter Schafer - Model|publisher=MODELS.com|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2018-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075231/https://models.com/models/hunter-schafer|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wmagazine.com/story/hunter-schafer-model-bathroom-bill|title=Rising Model Hunter Schafer Is Fighting for the Future of Trans Individuals On and Off the Runway|author=Katherine Cusumano|publisher=W Magazine|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2018-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128034938/https://www.wmagazine.com/story/hunter-schafer-model-bathroom-bill|url-status=live}}</ref>. У 2019 годзе яна дэбютавала як актрыса, сыграўшы адну з галоўных роляў у серыяле [[HBO]] «[[Эйфарыя (тэлесерыял)|Эйфарыя]]». == Біяграфія == Шэйфер нарадзілася ў [[Трэнтэн (Нью-Джэрсі)|Трэнтэне]], [[Нью-Джэрсі]].<ref>{{cite web|url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/tv/a28553983/hunter-schafer-euphoria-interview/|title=Hunter Schafer Swears She's Not as Cool as Jules on 'Euphoria'—but We Strongly Disagree|website=Cosmopolitan|date=2019-08-02|access-date=2022-02-25|archive-date=2019-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802210644/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/tv/a28553983/hunter-schafer-euphoria-interview/|url-status=live}}</ref>, у сям’і Кэці і Мака Шэйфераў. Бацька — [[Прэсвітарыянская царква (ЗША)|прэсвітарыянскі]] святар, і іх сям’я пераязджала паміж цэрквамі і абшчынамі ў Нью-Джэрсі, [[Арызона|Арызоне]] і, нарэшце, у [[Ролі]], [[Паўночная Караліна]].<ref>{{Cite web|url=https://www.allure.com/story/hunter-schafer-september-cover-interview|title=Hunter Schafer: "Trying to Feel Seen Has Been the Project of My Life"|first=Brennan|last=Kilbane|date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815082537/https://www.allure.com/story/hunter-schafer-september-cover-interview|archive-date=2020-08-15|access-date=2020-08-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://raleighmag.com/2017/03/faith/|title=Faith|website=Raleigh Magazine|date=2017-03-01|access-date=2022-02-25|archive-date=2022-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220205155847/https://raleighmag.com/2017/03/faith/|url-status=live}}</ref>. У Шэйфер ёсць дзве сястры і брат<ref>{{cite web|url=https://www.newsobserver.com/news/politics-government/state-politics/article187432663.html|title=This transgender teen sued NC over HB2. Now she's in Teen Vogue with Hillary Clinton|first=Ann|last=Blyth|date=2017-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128035430/https://www.newsobserver.com/news/politics-government/state-politics/article187432663.html|archive-date=2018-11-28|access-date=2018-11-27|url-status=live}}</ref>. У сёмым класе Шэйфер прызналася бацькам, што яна гей; аднак у восьмым класе яна пачала адчуваць [[гендэрная дысфарыя|гендэрную дысфарыю]]. На першым годзе навучання ў старэйшай школе Шэйфер зрабіла [[Камінг-аўт|камінг-аут]] як транс-жанчына, і ў 17 гадоў пачала [[трансгендэрны пераход]] пасля таго, як ёй дыягнаставалі дысфарыю.<ref>{{Cite web |date=2016-05-11 |title=Q&A: A NC Teen And Her Parents On The Transition From Male To Female |url=https://www.wunc.org/education/2016-05-11/q-a-a-nc-teen-and-her-parents-on-the-transition-from-male-to-female |access-date=2024-01-19 |last=Clark |first=Jess |website=WUNC |language=en |archive-date=2021-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904021846/https://www.wunc.org/education/2016-05-11/q-a-a-nc-teen-and-her-parents-on-the-transition-from-male-to-female |url-status=live}}</ref>. У 2016 годзе, яшчэ не скончыўшы школу, яна пратэставала супраць ініцыятывы штата [[Паўночная Караліна]], так званага Закона аб канфідэнцыйнасці і бяспецы грамадскіх устаноў, у прыватнасці туалетаў, таксама вядомага як ''туалетны закон''({{Lang-en|bathroom bill}})<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://i-d.vice.com/en_us/article/43wwzq/trans-activist-hunter-schafer-on-why-shes-fighting-for-much-more-than-bathrooms|title=hunter schafer on why she's fighting for much more than bathrooms|author=Hunter Schafer|date=2017-03-31|publisher=I-D|access-date=2019-08-11|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225426/https://i-d.vice.com/en_us/article/43wwzq/trans-activist-hunter-schafer-on-why-shes-fighting-for-much-more-than-bathrooms|url-status=live}}</ref>. У выпускным класе, ужо пасля пераходу, Шэйфер стала паўфіналісткай праграмы прэзідэнцкіх стыпендыятак ЗША.<ref>{{Cite web|url=https://www2.ed.gov/programs/psp/2017/semifinalists.pdf|title=Semifinalists for the U.S. Presidential Scholars Program|url-status=live|access-date=2022-02-25|archive-date=2022-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201112328/https://www2.ed.gov/programs/psp/2017/semifinalists.pdf}}</ref>. У 2017 годзе яна скончыла праграму выяўленчага мастацтва сярэдняй школы ў Школе мастацтваў Паўночнай Караліны<ref>{{Cite web|url=https://www.wral.com/hb2-s-education-impact-life-more-complicated-for-students-in-transition/16612919/|title=HB2's education impact: Life more complicated for students in transition|first=Jess|last=Clark|website=WRAL.com|date=2017-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804194718/https://www.wral.com/hb2-s-education-impact-life-more-complicated-for-students-in-transition/16612919/|archive-date=2019-08-04|access-date=2019-08-04|url-status=live}}</ref>. Шэйфер планавала вучыцца ў [[Цэнтральны каледж мастацтва і дызайну імя Святога Марціна|Цэнтральным каледжы мастацтва і дызайну імя Святога Марціна]] ў [[Лондан]]е, але адклала паступленне пасля заканчэння школы, каб засяродзіцца на кар’еры.<ref>{{cite web|url=https://www.dazeddigital.com/film-tv/article/43123/1/hunter-schafer-euphoria-hbo-series-rowan-blanchard|title=Dazed 100|first=Thora|last=Siemsen|work=[[Dazed]]|date=2019-02-11|access-date=2022-02-25|archive-date=2019-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211191023/https://www.dazeddigital.com/film-tv/article/43123/1/hunter-schafer-euphoria-hbo-series-rowan-blanchard|url-status=live}}</ref>. Удзельнічала ў паказах [[Christian Dior|Dior]], [[Miu Miu]], Versus, Рыка Оўэнса, Хельмута Ланга, Томі Хілфігера, [[Maison Margiela]], [[Вонг, Вера|Веры Вонг]], Марка Джэйкабса, Эміліа Пучы, Ан Дэмельмейстэр, Эрдэма і іншых дамоў моды.<ref>{{Cite web|url=https://www.dazeddigital.com/fashion/article/37225/1/meet-versus-versaces-new-muses-tommy-genesis-hunter-schafer-rejjie-snow|title=Meet Versus Versace’s new gang of multi-talented muses|author=Dazed|date=2017-09-01|publisher=Dazed|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2019-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718201635/https://www.dazeddigital.com/fashion/article/37225/1/meet-versus-versaces-new-muses-tommy-genesis-hunter-schafer-rejjie-snow|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://observer.com/2018/02/new-male-and-female-models-at-new-york-fashion-week/|title=46 New Models to Look Out For at New York Fashion Week|date=2018-02-07|publisher=Observer|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2018-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075143/https://observer.com/2018/02/new-male-and-female-models-at-new-york-fashion-week/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thefashionspot.com/runway-news/807483-spring-2019-runway-diversity-report/|title=Report: The Spring 2019 Runways Were the Most Racially Diverse Ever, but Europe Still Has a Major Age and Body Diversity Problem|date=2018-10-11|publisher=theFashionSpot|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2019-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626192154/https://www.thefashionspot.com/runway-news/807483-spring-2019-runway-diversity-report/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/fashion/la-ig-wwd-marc-jacobs-beauty-pride-20180621-story.html|title=Marc Jacobs celebrates Pride with #GratefulNotHateful campaign|date=2018-06-21|publisher=Los Angeles Times|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2019-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626192156/https://www.latimes.com/fashion/la-ig-wwd-marc-jacobs-beauty-pride-20180621-story.html|url-status=live}}</ref>. ''Teen Vogue'' уключыла Шэйфер у свой спіс «21 да 21», і ёй была прадстаўлена магчымасць прыняць удзел у інтэрв’ю з былым сенатарам і дзяржсакратаром ЗША [[Клінтан, Хілары|Хілары Клінтан]]<ref>{{Cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/hillary-clinton-21-under-21-cover-story-volume-4-equality-feminism|title=Hillary Clinton Talks Equality, Feminism, and Changing the World with Our 21 Under 21 Nominees|author=Condé Nast|publisher=Teen Vogue|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2018-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075209/https://www.teenvogue.com/story/hillary-clinton-21-under-21-cover-story-volume-4-equality-feminism|url-status=live}}</ref>. У 2019 годзе Шэйфер атрымала ролю ў серыяле «[[Эйфарыя (тэлесерыял)|Эйфарыя]]»<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2018/tv/news/zendaya-hbo-pilot-euphoria-1202831112/|title=Zendaya Set for Lead Role in HBO Pilot ‘Euphoria,’ 11 Others Cast|author=Joe Otterson, Joe Otterson|date=2018-06-05|publisher=Variety|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709025849/https://variety.com/2018/tv/news/zendaya-hbo-pilot-euphoria-1202831112/|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Hunter Schafer-64977 (cropped).jpg|thumb|upright=0.8|Шэйфер на прэм’еры фільма жахаў «Зязюля», якая адбылася на [[74-ы Берлінскі міжнародны кінафестываль|74-м Берлінскім міжнародным кінафестывалі]] ў 2024 годзе]] У чэрвені 2020 года, у гонар 50-годдзя першага [[Гей-парад|ЛГБТ-парада]], ''Queerty'' назваў Шэйфер сярод 50 герояў, якія «вядуць нацыю да роўнасці, прыняцця і годнасці для ўсіх людзей».<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.queerty.com/pride50/|title=Queerty Pride50 2020 Honorees|website=[[Queerty]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724142900/https://www.queerty.com/pride50|archive-date=2020-07-24|access-date=2020-06-30|url-status=live}}</ref>. У 2021 годзе часопіс ''[[Time]]'' уключыў яе ў спіс «100 новых лідараў, якія фарміруюць будучыню», а [[Зэндэя]] напісала ёй прысвячэнне.<ref>{{Cite web|url=https://time.com/collection/time100-next-2021/5937659/hunter-schafer/|title=Hunter Schafer Is on the TIME100 Next 2021 List {{!}} TIME|website=web.archive.org|date=2021-02-17|access-date=2023-11-09|archive-date=2021-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217134009/https://time.com/collection/time100-next-2021/5937659/hunter-schafer/|url-status=bot: unknown}}</ref>. У жніўні 2021 года з’явілася інфармацыя, што Шэйфер здымецца ў фільме жахаў «[[Кукушка (фильм, 2024)|Зязюля]]» ад нямецкага рэжысёра Цільмана Зінгера.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2021/08/hunter-schafer-john-malkovich-gemma-chan-sofia-boutella-cuckoo-cast-neon-movie-1234824895/|title=Hunter Schafer, John Malkovich, Gemma Chan & Sofia Boutella Board Neon Horror Pic ''Cuckoo''|first=Anthony|last=D'Alessandro|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2021-08-31|access-date=2021-08-31|archive-date=2021-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831170943/https://deadline.com/2021/08/hunter-schafer-john-malkovich-gemma-chan-sofia-boutella-cuckoo-cast-neon-movie-1234824895/|url-status=live}}</ref>. У снежні 2023 года стала вядома, што актрыса выканае адну з роляў у хоррар-гульні OD ад стваральніка [[Metal Gear (серия игр)|Metal Gear]] і [[Death Stranding]] [[Кодзима, Хидэо|Хідэа Кадзімы]]<ref>{{Cite web|url=https://dtf.ru/games/2331681-hideo-kodzima-predstavil-od-svoyu-sleduyushuyu-igru|title=Хидео Кодзима представил OD — свою следующую игру — Игры на DTF|lang=en|last=Granger|website=DTF|date=2023-12-08|access-date=2023-12-09|archive-date=2023-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209091346/https://dtf.ru/games/2331681-hideo-kodzima-predstavil-od-svoyu-sleduyushuyu-igru|url-status=live}}</ref>. == Асабістае жыццё == Шэйфер — [[Транс-жанчына|трансгендэрная жанчына]]. У сваім інтэрв’ю яна казала: «Інтэрнэт выратаваў мяне — я магла зайсці на [[YouTube]] і паглядзець, як людзі здзяйснялі „пераход“, убачыць сябе ў іх»<ref name=":0">{{Cite web|language=en|url=https://variety.com/2019/tv/features/hunter-schafer-hbo-euphoria-1203248330/|title=Trans Superstar Hunter Schafer on Her Moment of 'Euphoria'|first=Daniel|last=D'Addario|website=[[Variety]]|date=2019-06-21|access-date=2019-06-25|archive-date=2019-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621200704/https://variety.com/2019/tv/features/hunter-schafer-hbo-euphoria-1203248330/|url-status=live}}</ref>. Таксама Шэйфер заяўляла: «Я хачу, каб людзі ведалі, што я не [[Цысгендэрнасць|цыс-дзяўчынка]], таму што гэта не тое, чым я з’яўляюся ці адчуваю сябе такой. Я ганаруся тым, што я трансгендэр»<ref>{{Cite web|url=https://www.popbuzz.com/tv-film/features/hunter-schafer/trans/|title=Is Hunter Schafer trans?|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805183101/https://www.popbuzz.com/tv-film/features/hunter-schafer/trans/|archive-date=2019-08-05|access-date=2019-08-05|url-status=live}}</ref>. У 2019 годзе Шэйфер сказала, што яна «бліжэй да таго, што можна назваць [[Лесбіянства|лесбіянкай]]»<ref>{{Citation|title=Meet the stars of our spring 2019 Infinite Identities issue|url=https://www.youtube.com/watch?v=vvWfPyxFjTk|access-date=2019-09-07|archive-date=2019-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826024301/https://www.youtube.com/watch?v=vvWfPyxFjTk&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref>. У снежні 2021 года яна заявіла ў Твітэры, што яе сексуальнасць — «[[Бісексуальнасць|бі]] ці [[Пансексуальнасць|пан]] ці нешта ў гэтым родзе»<ref>{{citation|first=Maggie|last=Baska|url=https://www.pinknews.co.uk/2021/12/13/hunter-schafer-bisexual-pansexual-sexxuality/|title=Euphoria's Hunter Schafer 'vaguely clarifies' her sexuality: 'I'm bi or pan or something'|website=[[Pink News]]|date=2021-12-13|access-date=2022-01-06|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118210755/https://www.pinknews.co.uk/2021/12/13/hunter-schafer-bisexual-pansexual-sexxuality/|url-status=live}}</ref>. З лютага 2022 па ліпень 2023 года сустракалася з калегам па «[[Эйфарыя (тэлесерыял)|Эйфарыі]]» [[Дамінік Файк|Дамінікам Файкам]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://people.com/tv/hunter-schafer-dominic-fike-seemingly-confirm-dating-rumors-with-steamy-kiss/|title=Euphoria's Hunter Schafer and Dominic Fike Seemingly Confirm Dating Rumors with Steamy Kiss|website=PEOPLE.com|access-date=2022-02-14|last1=February 11|first1=Vanessa Etienne|last2=Am|first2=2022 09:49|archive-date=2022-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213075210/https://people.com/tv/hunter-schafer-dominic-fike-seemingly-confirm-dating-rumors-with-steamy-kiss/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Santaflorentina |first=Haley |title=Dominic Fike and Hunter Schafer Break Up |url=https://www.eonline.com/news/1379300/dominic-fike-and-hunter-schafer-break-up |website=[[E! Online]] |publisher=[[NBCUniversal]] |access-date=2023-07-07|date=2023-07-07|archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111064804/https://www.eonline.com/news/1379300/dominic-fike-and-hunter-schafer-break-up |url-status=live }}</ref>. == Фільмаграфія == * 2019—2026 — серыял «[[Эйфарыя (тэлесерыял)|Эйфарыя]]» / ''Euphoria'' — ''Джулс Вон'' * 2023 — «[[Галодныя гульні: Балада пра пеўчых птушак і змей]]» / ''The Hunger Games: The Ballad of Songbirds & Snakes'' — ''Тыгрыс Сноў'' * 2024 — «[[Зязюля (фільм, 2024)|Зязюля]]» / ''Cuckoo'' — ''Грэтхен'' * 2024 — «[[Віды дабрыні]]» / ''Kinds of Kindness'' — ''Ганна'' * 2026 — «[[Маці Марыя (фільм, 2026)|Маці Марыя]]» / ''Mother Mary'' — ''Хільда'' * 2026 — серыял «[[Бягучы па лязе 2099]]» / ''Blade Runner 2099'' — ''Кора'' * «[[Плач да нябёсаў]]» / ''Cry to Heaven'' == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трансгендэрныя жанчыны]] [[Катэгорыя:ЛГБТ-актывісты ЗША]] [[Катэгорыя:Выпускнікі сярэдняй школы Нідхэм Б. Бротан]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Школы мастацтваў Паўночнай Караліны]] [[Катэгорыя:Трансгендэрныя актрысы]] a8nx6kanv5re9jfr4n1d7d84az9nvyv 0 817016 5219709 5218871 2026-10-16T11:36:44Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219709 wikitext text/x-wiki {{музыкант}} '''Эрнэст Ансермэ''' ({{lang-fr|Ernest Ansermet}}; {{ВД-Прэамбула}}) — швейцарскі [[дырыжор]], [[кампазітар]]. == Біяграфія == У 1915—23 гадах музычны кіраўнік трупы «Рускі балет С.​Дзягілева». Арганізатар і кіраўнік (з 1918) аркестра Раманскай Швейцарыі. Адзін з лепшых інтэрпрэтатараў музыкі французскіх імпрэсіяністаў, а таксама І.​Стравінскага (кіраваў першай пастаноўкі «Гісторыі салдата», 1918, Лазана, і інш.). Аўтар музычных твораў, кніг. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Ансермэ Эрнест|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ансермэ}} [[Катэгорыя:Кампазітары Швейцарыі]] pzc0cehcjhi8uzgli5l8en0xr0jshdd 0 817019 5219706 5218912 2026-10-16T11:34:31Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219706 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Клейбер}} {{музыкант}} '''Эрых Клейбер (Клайбер)''' ({{lang-de|Erich Kleiber}}; {{ВД-Прэамбула}}) — аўстрыйскі [[дырыжор]]. == Біяграфія == Скончыў кансерваторыю і ўніверсітэт у Празе. З 1912 года выступаў у гарадах [[Германія|Германіі]]. У 1923—35 гадах — генерал-музік-дырэктар [[Берлінская дзяржаўная опера|Нямецкай дзяржаўнай оперы]] ў [[Берлін]]е. У 1930—32 гадах выступаў з [[Нью-Ёркскі філарманічны аркестр|Нью-Ёркскім філарманічным аркестрам]]. У 1935 годзе эмігрыраваў. У 1936—49 гадах галоўны дырыжор тэатра «[[Калон (тэатр)|Калон]]» у [[Буэнас-Айрэс]]е. У 1954—55 гадах узначальваў Дзяржаўную оперу ў Берліне. Інтэрпрэтатар твораў [[Вольфганг Амадэй Моцарт|В.​А.​Моцарта]], [[Людвіг ван Бетховен|Л.​Бетховена]], Р.​Штрауса; імкнуўся да максімальнага выяўлення аўтарскай задумы. Аўтар «Капрычыа», варыяцый і уверцюры для сімфанічнага аркестра, канцэртаў для фартэпіяна і скрыпкі з аркестрам, камерных твораў, рамансаў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|Клейбер (Клайбер) Эрых|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клейбер}} [[Катэгорыя:Дырыжоры Аўстрыі]] 05kax9wwiksux80p9hrmg7jkdv2plx2 0 817025 5219701 5218943 2026-10-16T11:30:37Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219701 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мазур}} {{музыкант}} '''Курт Мазур''' ({{lang-de|Kurt Masur}}; {{ВД-Прэамбула}}) — нямецкі [[дырыжор]]. Член АМ Германіі. == Біяграфія == Вучыўся ў Лейпцыгскай вышэйшай музычнай школе (1946—48). З 1948 года дырыжор оперных тэатраў у Гале, Эрфурце, Лейпцыгу. У 1955—72 гадах — генерал-музік-дырэктар Дрэздэнскага філарманічнага аркестра, Мекленбургскага тэатра ў Шверыне, тэатра «Комішэопер», з 1970 года — галоўны дырыжор аркестра «Гевандхаўза», з 1991 года — [[Нью-Ёркскі філарманічны аркестр|Нью-Ёркскага філарманічнага аркестра]]. Пад яго музычным кіраўніцтвам пастаўлены оперы «Хары Янаш» З.​Кодая, «Рамэо і Юлія» Г.​Зутэрмейстара, «З мёртвага дома» Л.​Яначака, «Арабела» Р.​Штрауса, «Атэла» Дж.​Вердзі, «Барыс Гадуноў» М.​Мусаргскага і інш. Вядомы як інтэрпрэтатар сімфоній Л.​Бетховена, А.​Брукнера, Р.​Шумана, Ф.​Мендэльсона, П.​Чайкоўскага. Нацыянальныя прэміі ГДР 1970, 1982. Прэмія імя Шумана 1981. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Мазур Курт|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мазур}} {{Галоўныя дырыжоры Нью-Ёркскага філарманічнага аркестра}} [[Катэгорыя:Дырыжоры Германіі]] 57yp6ub658pwr1nnzymiylpy24w603w 0 817026 5219700 5218984 2026-10-16T11:30:01Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219700 wikitext text/x-wiki {{музыкант}} '''Аляксандр Шамілевіч Мелік-Пашаеў''' ({{lang-hy|Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայան}}, ''Мелік-Пашаян''; {{ВД-Прэамбула}}) — грузінскі і расійскі [[дырыжор]] армянскага паходжання. [[Народны артыст СССР]] (1951). == Біяграфія == Скончыў [[Санкт-Пецярбургская дзяржаўная кансерваторыя імя М. А. Рымскага-Корсакава|Ленінградскую кансерваторыю]] (1930, клас [[Аляксандр Васілевіч Гаўк|Аляксандра Гаўка]]). З 1923 года ў [[Грузінскі тэатр оперы і балета імя Паліяшвілі|Тбіліскім оперным тэатры]], з 1931 года — [[дырыжор]], у 1953—62 гадах — галах дырыжор [[Вялікі тэатр|Вялікага тэатра]] ў [[Масква|Маскве]]. Яго творчасці ўласцівы тонкае разуменне вакальнай спецыфікі, уменне па-майстэрску раскрываць музычную драматургію твораў розных эпох і стыляў. Пад яго музычным кіраўніцтвам пастаўлены оперы «Атэла» Дж.​Вердзі (1932), «Абесалом і Этэры» З.​Паліяшвілі (1939), «Чаравічкі» (1941) і «Пікавая дама» (1944) П.​Чайкоўскага, «Барыс Гадуноў» М.​Мусаргскага (1946), «Руслан і Людміла» М.​Глінкі (1948), «Аіда» (1951) і «Фальстаф» (1962) Вердзі, «Дзекабрысты» Ю.​Шапорына (1953), «Фідэліо» Л.​Бетховена (1954), «Вайна і мір» С.​Пракоф’ева (1959) і інш. Удзельнічаў у оперных пастаноўках шэрагу тэатраў еўрапейскіх краін. Выступаў і як сімфанічны дырыжор. Аўтар музычных твораў. Лаўрэат Усесаюзнага конкурсу дырыжораў (1938). [[Сталінская прэмія]] 1942, 1943. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Мелік-Пашаеў Аляксандр Шамілевіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мелік-Пашаеў}} [[Катэгорыя:Дырыжоры Грузіі]] qfazb1th7zoute7aa4e1srgogkl2niz 0 817031 5219698 5218999 2026-10-16T11:27:58Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219698 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Гаўк}} {{музыкант}} '''Аляксандр Васілевіч Гаўк''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[дырыжор]], педагог, [[кампазітар]]. Народны артыст РСФСР (1954). == Біяграфія == Скончыў [[Санкт-Пецярбургская дзяржаўная кансерваторыя імя М. А. Рымскага-Корсакава|Петраградскую кансерваторыю]] (1917). З 1917 года — [[дырыжор]], у тым ліку ў 1920—31 гадах у [[Марыінскі тэатр|Ленінградскім тэатры оперы і балета]]. З 1933 года — дырыжор, у 1953—61 гадах — галоўны дырыжор і мастацкі кіраўнік Вялікага сімфанічнага аркестра Усесаюзнага радыё. Заснавальнік, галоўны дырыжор і мастацкі кіраўнік (1936—41) Дзяржаўнага сімфанічнага аркестра СССР. Выкладаў у [[Санкт-Пецярбургская дзяржаўная кансерваторыя імя М. А. Рымскага-Корсакава|Ленінградскай]] (1927—48, з перапынкам) і [[Маскоўская дзяржаўная кансерваторыя імя П. І. Чайкоўскага|Маскоўскай]] (1939—63, з 1948 года — [[прафесар]]) кансерваторыях. Сярод яго вучняў: [[Яўген Аляксандравіч Мравінскі]], [[Аляксандр Шамілевіч Мелік-Пашаеў]], [[Канстанцін Арсенавіч Сімяонаў]], [[Яўген Фёдаравіч Святланаў]], [[Мікалай Сямёнавіч Рабіновіч]]. Аўтар [[сімфонія|сімфоніі]], сімфаньеты для струннага аркестра, уверцюры, канцэртаў для арфы, фартэпіяна з аркестрам, рамансаў і інш. Інструментаваў оперу «Жаніцьба» М.​Мусаргскага (1917), «Поры года» і 2 цыклы рамансаў Чайкоўскага (1942) і інш. Аднавіў 1-ю сімфонію С.​Рахманінава. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5|Гаўк Аляксандр Васілевіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гаўк}} [[Катэгорыя:Дырыжоры Расіі]] dgct2bct1exj94c9igfthr1qgnwlosd 0 817036 5219696 5219015 2026-10-16T11:25:08Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219696 wikitext text/x-wiki {{музыкант}} '''Канстанцін Арсенавіч Сімяонаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі, украінскі і расійскі [[дырыжор]]. [[Народны артыст СССР]] (1962). == Біяграфія == Скончыў [[Санкт-Пецярбургская дзяржаўная кансерваторыя імя М. А. Рымскага-Корсакава|Ленінградскую кансерваторыю]] (1936). З 1918 года вучыўся ў класах пры Ленінградскай акадэмічнай капэле імя М.​І.​Глінкі, спяваў у ёй, у 1928—31 гадах — дырыжор капэлы. З 1938 года — дырыжор Дзяржаўнага акадэмічнага сімфанічнага аркестра БССР, у 1939—41 гадах — мастацкі кіраўнік і дырыжор [[Нацыянальны акадэмічны народны аркестр Рэспублікі Беларусь імя Іосіфа Жыновіча|Дзяржаўнага народнага аркестра БССР]]. Удзельнік вайны, вязень лагераў Ламсдорф-318-Ф і ў Паўночных Альпах. З 1946 года выступаў пераважна як сімфанічны дырыжор з вядучымі аркестрамі краіны. У 1961—66 і 1975—76 гадах — галоўны дырыжор [[Нацыянальная опера Украіны імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскага тэатра оперы і балета імя Т.​Р.​Шаўчэнкі]], у 1966—75 гадах — [[Марыінскі тэатр|Ленінградскага тэатра оперы і балета імя С.​М.​Кірава]]. Дзяржаўная прэмія Украіны імя Шаўчэнкі 1976. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сімяонаў Канстанцін Арсенавіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сімяонаў}} [[Катэгорыя:Дырыжоры Расіі]] lp34v5ldsycb5cddwe3jqfbky21olbr 0 817044 5219325 5219111 2026-10-15T20:20:10Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5219325 wikitext text/x-wiki '''Маладзечанскі гарадскі сімфанічны аркестр''' — музычны калектыў, створаны ў [[1968]] годзе ў г. [[Маладзечна]] Мінскай вобласці як вучэбны калектыў [[Маладзечанскі дзяржаўны музычны каледж імя М. К. Агінскага|Маладзечанскага музычнага вучылішча]]. З 1985 года — гарадскі. У складзе аркестра студэнты, выкладчыкі і выпускнікі [[Маладзечанскі дзяржаўны музычны каледж імя М. К. Агінскага|музычнага каледжа]]. У розныя гады калектыў узначальвалі Л.​Саламонік, [[Міхаіл Антонавіч Казінец]], Ю.​Новікаў, З.​Кафанава, В Грыбкоў, Р.​Фрыдман. З 1979 года — мастацкі кіраўнік і дырыжор [[Рыгор Сямёнавіч Сарока]]. У рэпертуары творы музычнай класікі, сучасных, у т. л. беларускіх, кампазітараў: уверцюры «Карыялан» і «Эгмант», 5-я сімфонія Л.​Бетховена, сімфоніі 40-я В.​А.​Моцарта, 1-я В.​Каліннікава, 4-я і «Італьянскае капрычыа» П.​Чайкоўскага; канцэрты для фартэпіяна з аркестрам [[Джордж Гершвін|Джорджа ​Гершвіна]], С.​Рахманінава, Чайкоўскага, [[Эдвард Грыг|Эдварда​ Грыга]]; творы [[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Яўгена Глебава]], [[Валерый Кірылавіч Іваноў|Валерыя Іванова]], [[Уладзімір Яўгенавіч Солтан|Уладзіміра ​Солтана]] і інш. З аркестрам выступалі піяніст [[Ігар Уладзіміравіч Алоўнікаў]], спевакі [[Міхаіл Аляксандравіч Жылюк]], Н.​Залатарова, [[Валерый Аляксандравіч Кучынскі]], [[Віктар Іванавіч Скорабагатаў]] і інш. Лаўрэат Усесаюзнага фестывалю народнай творчасці (1988). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Маладзечанскі гарадскі сімфанічны аркестр|||}} {{няма катэгорый|date=2026-10-15}} 0wxqrejwsrc3f8lgqopbkllaefpz2v0 0 817046 5219692 5219115 2026-10-16T11:22:19Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219692 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Варламаў}} {{музыкант}} '''Аляксандр Ягоравіч Варламаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — рускі [[кампазітар]], спявак, [[дырыжор]]. == Біяграфія == З 1811 года ў Пецярбургскай прыдворнай пеўчай капэле, у 1832—43 гадах — «кампазітар музыкі» і памочнік капельмайстра імператарскіх тэатраў у Маскве. З 1845 года ў Пецярбургу. Аўтар каля 200 рамансаў і песень, заснаваных на інтанацыях рускага гарадскога і сялянскага фальклору («Чырвоны сарафан», «Уздоўж па вуліцы мяцеліца мяце», «На світанні яе не будзі»), хароў, апрацовак рускіх народных песень і інш. Выступаў як камерны спявак, гітарыст і дырыжор. Аўтар аднаго з першых метадычных дапаможнікаў у галіне вакальнай педагогікі «Поўная школа спеваў» (1840). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Варламаў Аляксандр Ягоравіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Варламаў}} [[Катэгорыя:Кампазітары Расіі]] 9c7s7mi2l6te0okvpffcx84zntdzaz0 0 817047 5219175 5219121 2026-10-15T13:02:14Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Піяністы XX стагоддзя]]; +[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Джуна»]]; +[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5219175 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Глен Херберт Гулд (Гульд)''' ({{lang-en|Glenn Herbert Gould}}; {{ВД-Прэамбула}}) — канадскі піяніст, арганіст, [[кампазітар]]; адзін з буйнейшых піяністаў 20 стагоддзя. == Біяграфія == Скончыў кансерваторыю ў Таронта (1952). З 1952 года выступаў як піяніст у многіх краінах свету. Вядомы арыгінальнымі інтэрпрэтацыямі твораў І.​С.​Баха, Л.​Бетховена, В.​А.​Моцарта, І.​Брамса, а таксама кампазітараў 20 стагоддзя П.​Хіндэміта, А.​Берга і інш., якія спалучалі інтэлектуалізм і абвостраную экспрэсію. У 2-й палове 1960-х гадоў спыніў канцэртную дзейнасць, запісваўся на грампласцінкі, выступаў як дырыжор і кампазітар. Аўтар камерна-інструментальных твораў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Гулд Глен|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Кампазітары Канады]] [[Катэгорыя:Піяністы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Джуна»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] b8hkkuyi4ukggbd61odq09q477uxa9l 5219684 5219175 2026-10-16T11:19:01Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219684 wikitext text/x-wiki {{музыкант}} '''Глен Херберт Гулд (Гульд)''' ({{lang-en|Glenn Herbert Gould}}; {{ВД-Прэамбула}}) — канадскі піяніст, арганіст, [[кампазітар]]; адзін з буйнейшых піяністаў 20 стагоддзя. == Біяграфія == Скончыў кансерваторыю ў Таронта (1952). З 1952 года выступаў як піяніст у многіх краінах свету. Вядомы арыгінальнымі інтэрпрэтацыямі твораў І.​С.​Баха, Л.​Бетховена, В.​А.​Моцарта, І.​Брамса, а таксама кампазітараў 20 стагоддзя П.​Хіндэміта, А.​Берга і інш., якія спалучалі інтэлектуалізм і абвостраную экспрэсію. У 2-й палове 1960-х гадоў спыніў канцэртную дзейнасць, запісваўся на грампласцінкі, выступаў як дырыжор і кампазітар. Аўтар камерна-інструментальных твораў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Гулд Глен|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампазітары Канады]] [[Катэгорыя:Піяністы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Джуна»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] g4g4d8sff3hk83pg270expw2ttimsh6 0 817049 5219219 5219140 2026-10-15T14:09:04Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5219219 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Уладзімір Станіслававіч Пучынскі''' або '''Пучынскі-Пірог''', псеўданімы '''Уладзімір Пірог''', '''дзядзька Валодзя''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, рэдактар, краязнавец, фатограф. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1971 годзе ў [[Лявонпаль|Лявонпалі]] Мёрскага раёна Віцебскай вобласці{{sfn|НББ|2021|p= }}{{sfn|Рынкевіч|2019|p= }}. Пачатковую адукацыю пачынаў і атрымаў у Лявонпальскай васьмігадовай школе, яе аднапавярховы драўляны будынак ўзведзены ў канцы 1930-х гадоў у межах праграмы [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] «100 школаў для крэсаў усходніх»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Таксама вучыўся ў Даўгінаўскай школе{{sfn|НББ|2021|p=}}. У школьныя гады зацікавіўся краязнаўствам і журналістыкай. У сёмым класе першая публікацыя, прысвечаная брацкай магіле ў Лявонпалі, якая рыхтавалася разам з настаўнікам, была прадстаўлена на раённым мерапрыемстве. Пасля выступлення супрацоўнік рэдакцыі мёрскай раённай газеты «Сцяг працы» папрасіў матэрыял для друку, надрукаваў яго толькі пад імем Пучынскага, што пакрыўдзіла настаўніка, але матывала цікавасць Уладзіміра да журналістыкі. Ён дасылаў у «Сцяг працы» нататкі пра школьныя мерапрыемствы, крытычныя допісы пра стан дарожнай інфраструктуры, фельетоны і гумарэскі{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Па накіраванні «Сцягу працы» паступаў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (БДУ){{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]]{{sfn|НББ|2021|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Публікаваўся ў «Беларускі універсітэт»{{sfn|Беларускі універсітэт|1996|p=}}. На чацвёртым курсе пачаў працаваць у газеце «Дзеці і мы» Беларускага дзіцячага фонду, прынамсі ў 1994—1996 гадах быў рэдактарам аддзела{{sfn|Беларускі універсітэт|1996|p=}}{{sfn|Голас Радзімы|1998|p=}}, пазней газета перайменавана на «Сям’я»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Публікаваўся ў «[[Голас Радзімы|Голасе Радзімы]]»{{sfn|Голас Радзімы|1998|p=}}. Працаваў у часопісе «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]»{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, рыхтаваў да друку краязнаўчыя і сацыяльныя матэрыялы, у тым ліку пра аздараўленне дзяцей за мяжой пасля [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]{{sfn|Лапо|2021|p=15}}. Працаваў у газеце «Раніца», вёў краязнаўчую старонку і аўтарскую рубрыку для школьнікаў малодшага ўзросту, падпісваўся псеўданімам «дзядзька Валодзя»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. З мая 2003 года (з № 2) працаваў у «[[Краязнаўчая газета|Краязнаўчай газеце]]», заснаванай ГА «Беларускі фонд культуры»{{sfn|Краязнаўчая газета|2009|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Спачатку быў адказным сакратаром рэдакцыі{{sfn|Краязнаўчая газета|2009|p=}}, пазней — намесніка галоўнага рэдактара{{sfn|Краязнаўчая газета|2017|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, у 2021 годзе прызначаны галоўным рэдактарам «Краязнаўчай газеты»{{sfn|НББ|2021|p=}}{{sfn|Новы Час|2021|p=}}. Пасля трохмесячнага перапынку ў выхадзе газеты ініцыяваў увядзенне новых рубрык, у тым ліку «Краязнаўцы! Ёсць загадка» і матэрыялаў пра музейныя артэфакты. Быў галоўным рэдактарам да смерці ў кастрычніку 2021 года{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p=}}. Захварэў падчас [[Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі|распаўсюджвання ў Беларусі]] эпідэміі каранавіруснай інфекцыі ([[COVID-19]]), з прычыны нястачы свабодных месцаў з кіслародным забеспячэннем у бальніцах Мінска, перавезены ў Мядзельскую ЦРБ{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Памёр ноччу 12 кастрычніка 2021 года на 51-м годзе жыцця ад ускладненняў, выкліканых COVID-19{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p= }}{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Пахаваны ў Лявонпалі{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. == Сям’я == Жонка — Крысціна Пучынская (Пержукова), супрацоўніца рэдакцыі часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Мастачка, удзельніца мастацкіх выстаў (у тым ліку ў галерэі «Пуня» ў аграгарадку Мілашова ў 2016 годзе){{sfn|Будзьма беларусамі!|2016|p= }}. Дачка — Барбара (Бася) Пучынская, супрацоўнічала з грамадскай арганізацыяй «[[Арт Сядзіба]]»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Летні адпачынак штогод Уладзімір жыў у бацькоўскай хаце ў Лявонпалі, упарадкоўваў двор і могілкі{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Сярод захапленняў былі фатаграфія, краязнаўчыя пошукі, збіранне фальклору, а таксама пчалярства (трымаў пчол у калодах){{sfn|Наша Слова|2021|p= }}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. == Краязнаўчая і грамадская дзейнасць == Даследаваў гісторыю, духоўную спадчыну, тапаніміку і гідраніміку Мёршчыны, мястэчка Лявонпаль і суседніх паселішч{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. У рэдакцыйнай працы пры напісанні тапонімаў кіраваўся мясцовай узуснай практыкай маўлення жыхароў старшага веку. Адстойваў ужыванне гістарычнай формы «Мёры» замест «Міёры» як праяву павагі да спадчыны продкаў.{{sfn|Рынкевіч|2019|p= }} Запісваў вусную гісторыю і фальклор ад жыхароў Лявонпаля, у тым ліку Канстанціна Мікалаевіча Бабышкі, Марыі Пятроўны Сушко (з роду Афончанкаў), Валянціны Уладзіміраўны Папсуевіч (з роду Карніцкіх), Антаніны Купрыянаўны Шук (з роду Каськевічаў){{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Займаўся папулярызацыяй і захаваннем фальклорных запісаў свайго земляка паэта [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Сяргея Панізніка]]{{sfn|Пірог|2016|p= }}. Сяргея Панізніка перадаў Уладзіміру Пучынскаму для выдавецкай падрыхтоўкі 30 раздзелаў для анталогіі «Літаратурная Міёршчына»{{sfn|Панізьнік|2012|p=}}. Быў арганізатарам і вядучым прэзентацый музычнага альбома «Вясельныя песні і найгрышы вёскі Лявонпаль і яе наваколляў» у Мілашове, Лявонпалі (верасень 2016) і на фэсце «Камяніца» ў Строчыцах{{sfn|Пірог|2016|p= }}{{sfn|Будзьма беларусамі!|2016|p= }}. Спрабаваў абараніць помнік архітэктуры XVIII стагоддзя — палац графаў Лапацінскіх у Лявонпалі, звяртаў увагу на яго аварыйны стан і руйнаванне{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. З маладосці займаўся фатаграфіяй, быў фатографам літаратурнага аб’яднання, аўтар здымкаў сяброў таварыства «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]» (Анатоля Сыса 1988, 1989 і 1991 гадоў, Таццяны Сапач, Адама Глобуса 1991 года, удзельнікаў літаратурных сустрэч), дзеячаў беларускай культуры 1980-1990-х гадоў{{sfn|Вытокі|2021|p=}}. У 2012 годзе ўдзельнічаў са сваімі здымкамі ў фотаконкурсе праекта «Будзьма беларусамі!»{{sfn|LiveJournal|2012|p=}}. Публікаваў краязнаўчыя і бібліяграфічныя артыкулы, у тым ліку пра паэта Станіслава Шушкевіча («Бібліятэкар, бухгалтар, лесаруб, цясляр, калектар, геолаг… паэт Шушкевіч», 2018){{sfn|Дзяржынская ЦРБ|2018|p=}}, княгіню Эльжбету Радзівіл («Памяці княгіні Альжбеты Радзівіл», 2021){{sfn|НББ-MARC|2021|p=}} і іншыя. == Памяць == Успаміны і некралогі па смерці Уладзіміра Пучынскага апублікавалі рэдакцыі газет «Наша Слова», «Новы Час», «Літаратура і мастацтва»{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p= }}{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Паэт Сяргей Панізнік прысвяціў яго памяці вершы «Стырнавому краязнаўства», «Плыткаму стырнавому Уладзіміру Пучынскаму» і іншыя паэтычныя творы{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref = Беларускі універсітэт|аўтар = |загаловак = Беларускі універсітэт|арыгінал = | спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Беларускі універсітэт|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 1996|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1998-007.pdf 3 (1739)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Голас Радзімы|аўтар = |загаловак = Жыццё ў песні|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Голас Радзімы|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 1998|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1998-007.pdf 7 (2565)]|старонкі =8 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Краязнаўчая газета|аўтар = |загаловак = Краязнаўчая газета|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Краязнаўчая газета|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларускі фонд культуры|год = 2009|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Krajaznaucaja%20hezieta.pdf.zip/2009-05.pdf 5 (262)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Краязнаўчая газета|аўтар = |загаловак = Краязнаўчая газета|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Краязнаўчая газета|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларускі фонд культуры|год = 2017|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Krajaznaucaja%20hezieta.pdf.zip/2017-17.pdf 17 (658)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Лапо|аўтар = Лапо І.|загаловак = Жыццё, абарванае заўчасна|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Літаратура і мастацтва|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 2021|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = 15|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * {{h|Будзьма беларусамі!|2016|{{cite web|ref = Будзьма беларусамі!| url = https://budzma.org/news/i-znow-zahuchala-vyasyellye-na-lyavonpalskay-zyamli.html |title= І зноў загучала вяселле на лявонпальскай зямлі|first = |last = |authorlink = |date = 2016-09-07|work = Будзьма беларусамі!|publisher = Кампанія «Будзьма беларусамі!»|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Вытокі|2021|{{cite web|ref = Вытокі| url = https://vytoki.net/?set=tutejszyja |title= Тутэйшыя. Фотаздымкі Уладзіміра Пучынскага|first = |last = |authorlink = |date = |work = Вытокі. Электронны архіў|publisher = [падазроная спасылка выдалена]|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Дзяржынская ЦРБ|2018|{{cite web|ref = Дзяржынская ЦРБ| url = https://dzerlib.by/be/kraevedenie/znamenitye-lyudi/pisateli-poety|title = Пісьменнікі, паэты|first = |last = |authorlink = |date = |work = Дзяржынская раённая цэнтральная бібліятэка|publisher = Дзяржынская ЦРБ|location = Дзяржынск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|LiveJournal|2012|{{cite web|ref = LiveJournal| url = https://budzma.livejournal.com/27294.html |title = Фотаконкурс “Будзьма беларусамі!”: светлыя твары нашага люду|first = |last = |authorlink = |date = 2012-02-27|work = LiveJournal|publisher = Суполка budzma|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Наша Слова|2021|{{cite web|ref = Наша Слова| url = https://www.nslowa.by/2021/10/26/pamyor-galouny-redaktar-krayaznauchaj-gazety-uladzimir-puchynski/|title = Памёр галоўны рэдактар “Краязнаўчай газеты” Уладзімір Пучынскі|first = |last = |authorlink = |date = 2021-10-26|work = Наша Слова штодзень|publisher = ТБМ|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Новы Час|2021|{{cite web|ref = Новы Час| url = https://novychas.online/hramadstva/ad-karonavirusa-pamjor-uladzimir-puczynski-hal |title= Ад каронавіруса памёр Уладзімір Пучынскі — галоўны рэдактар «Краязнаўчай газеты»|first = |last = |authorlink = |date = 2021-10-12|work = Новы Час|publisher = Газета «Новы Час»|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|НББ|2021|{{cite web|ref = НББ| url = http://unicat.nlb.by/auth/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-ar13943094&strq=l_siz=20 |title= Пучынскі, Уладзімір Станіслававіч (журналіст ; 1971—2021)|first = |last = |authorlink = |date = |work = Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|НББ-MARC|2021|{{cite web|ref = НББ-MARC| url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_marc?a001=BY-PLRB-ar14046741 |title= Радзівіл Эльжбеты князёўна (1917—2021)|first = |last = |authorlink = |date = |work = Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Панізьнік|2012|{{cite web|ref = Панізьнік| url = http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1254&Itemid=99999999&show=1 |title= Мы - нацыя! - Паэт-патрыёт С.Панізьнік на Волце, на Дзвіне|first = Сяргей|last = Панізьнік|authorlink = |date = 2012-06-28|work = [падазроная спасылка выдалена]|publisher = [падазроная спасылка выдалена]|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пірог|2016|{{cite web|ref = Пірог| url = https://mijory.by/rubriki/kultura/sche-raz-o-diske-vadebnye-pesni-i-naigryvaniya-derevni-eonpol-i-ee-okrestnostey/ |title= Ещё раз о диске "Свадебные песни и наигрывания деревни Леонполь и ее окрестностей"|first = Уладзімір|last = Пірог|authorlink = |date = 2016|work = Міёрскія навіны|publisher = Рэдакцыя газеты «Міёрскія навіны»|location = Міёры|page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Рынкевіч|2019|{{cite web|ref = Рынкевіч| url = https://mijory.by/god/malaya-rodina/14563-dorogi-chto-napravlyayut-tropinki-kotorye-zovut-vladimira-puchinskogo.html |title= Дарогі, што накіроўваюць, сцежкі, якія клічуць Уладзіміра Пучынскага|first = Кацярына|last = Рынкевіч|authorlink = |date = 2019-11-21|work = Міёрскія навіны|publisher = Рэдакцыя газеты «Міёрскія навіны»|location = Міёры|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пучынскі Уладзімір Станіслававіч}} 571acyz29fovrrh1rm2zt9wzuhvd7im 5219224 5219219 2026-10-15T14:31:46Z M.L.Bot 261 /* Краязнаўчая і грамадская дзейнасць */ 5219224 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Уладзімір Станіслававіч Пучынскі''' або '''Пучынскі-Пірог''', псеўданімы '''Уладзімір Пірог''', '''дзядзька Валодзя''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, рэдактар, краязнавец, фатограф. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1971 годзе ў [[Лявонпаль|Лявонпалі]] Мёрскага раёна Віцебскай вобласці{{sfn|НББ|2021|p= }}{{sfn|Рынкевіч|2019|p= }}. Пачатковую адукацыю пачынаў і атрымаў у Лявонпальскай васьмігадовай школе, яе аднапавярховы драўляны будынак ўзведзены ў канцы 1930-х гадоў у межах праграмы [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] «100 школаў для крэсаў усходніх»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Таксама вучыўся ў Даўгінаўскай школе{{sfn|НББ|2021|p=}}. У школьныя гады зацікавіўся краязнаўствам і журналістыкай. У сёмым класе першая публікацыя, прысвечаная брацкай магіле ў Лявонпалі, якая рыхтавалася разам з настаўнікам, была прадстаўлена на раённым мерапрыемстве. Пасля выступлення супрацоўнік рэдакцыі мёрскай раённай газеты «Сцяг працы» папрасіў матэрыял для друку, надрукаваў яго толькі пад імем Пучынскага, што пакрыўдзіла настаўніка, але матывала цікавасць Уладзіміра да журналістыкі. Ён дасылаў у «Сцяг працы» нататкі пра школьныя мерапрыемствы, крытычныя допісы пра стан дарожнай інфраструктуры, фельетоны і гумарэскі{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Па накіраванні «Сцягу працы» паступаў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (БДУ){{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]]{{sfn|НББ|2021|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Публікаваўся ў «Беларускі універсітэт»{{sfn|Беларускі універсітэт|1996|p=}}. На чацвёртым курсе пачаў працаваць у газеце «Дзеці і мы» Беларускага дзіцячага фонду, прынамсі ў 1994—1996 гадах быў рэдактарам аддзела{{sfn|Беларускі універсітэт|1996|p=}}{{sfn|Голас Радзімы|1998|p=}}, пазней газета перайменавана на «Сям’я»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Публікаваўся ў «[[Голас Радзімы|Голасе Радзімы]]»{{sfn|Голас Радзімы|1998|p=}}. Працаваў у часопісе «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]»{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, рыхтаваў да друку краязнаўчыя і сацыяльныя матэрыялы, у тым ліку пра аздараўленне дзяцей за мяжой пасля [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]{{sfn|Лапо|2021|p=15}}. Працаваў у газеце «Раніца», вёў краязнаўчую старонку і аўтарскую рубрыку для школьнікаў малодшага ўзросту, падпісваўся псеўданімам «дзядзька Валодзя»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. З мая 2003 года (з № 2) працаваў у «[[Краязнаўчая газета|Краязнаўчай газеце]]», заснаванай ГА «Беларускі фонд культуры»{{sfn|Краязнаўчая газета|2009|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Спачатку быў адказным сакратаром рэдакцыі{{sfn|Краязнаўчая газета|2009|p=}}, пазней — намесніка галоўнага рэдактара{{sfn|Краязнаўчая газета|2017|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, у 2021 годзе прызначаны галоўным рэдактарам «Краязнаўчай газеты»{{sfn|НББ|2021|p=}}{{sfn|Новы Час|2021|p=}}. Пасля трохмесячнага перапынку ў выхадзе газеты ініцыяваў увядзенне новых рубрык, у тым ліку «Краязнаўцы! Ёсць загадка» і матэрыялаў пра музейныя артэфакты. Быў галоўным рэдактарам да смерці ў кастрычніку 2021 года{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p=}}. Захварэў падчас [[Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі|распаўсюджвання ў Беларусі]] эпідэміі каранавіруснай інфекцыі ([[COVID-19]]), з прычыны нястачы свабодных месцаў з кіслародным забеспячэннем у бальніцах Мінска, перавезены ў Мядзельскую ЦРБ{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Памёр ноччу 12 кастрычніка 2021 года на 51-м годзе жыцця ад ускладненняў, выкліканых COVID-19{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p= }}{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Пахаваны ў Лявонпалі{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. == Сям’я == Жонка — Крысціна Пучынская (Пержукова), супрацоўніца рэдакцыі часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Мастачка, удзельніца мастацкіх выстаў (у тым ліку ў галерэі «Пуня» ў аграгарадку Мілашова ў 2016 годзе){{sfn|Будзьма беларусамі!|2016|p= }}. Дачка — Барбара (Бася) Пучынская, супрацоўнічала з грамадскай арганізацыяй «[[Арт Сядзіба]]»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Летні адпачынак штогод Уладзімір жыў у бацькоўскай хаце ў Лявонпалі, упарадкоўваў двор і могілкі{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Сярод захапленняў былі фатаграфія, краязнаўчыя пошукі, збіранне фальклору, а таксама пчалярства (трымаў пчол у калодах){{sfn|Наша Слова|2021|p= }}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. == Краязнаўчая і грамадская дзейнасць == Даследаваў гісторыю, духоўную спадчыну, тапаніміку і гідраніміку Мёршчыны, мястэчка Лявонпаль і суседніх паселішч{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. У рэдакцыйнай працы пры напісанні тапонімаў кіраваўся мясцовай узуснай практыкай маўлення жыхароў старшага веку. Адстойваў ужыванне гістарычнай формы «Мёры» замест «Міёры» як праяву павагі да спадчыны продкаў.{{sfn|Рынкевіч|2019|p= }} Запісваў вусную гісторыю і фальклор ад жыхароў Лявонпаля, у тым ліку Канстанціна Мікалаевіча Бабышкі, Марыі Пятроўны Сушко (з роду Афончанкаў), Валянціны Уладзіміраўны Папсуевіч (з роду Карніцкіх), Антаніны Купрыянаўны Шук (з роду Каськевічаў){{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Займаўся папулярызацыяй і захаваннем фальклорных запісаў свайго земляка паэта [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Сяргея Панізніка]]{{sfn|Пірог|2016|p= }}. Сяргея Панізніка перадаў Уладзіміру Пучынскаму для выдавецкай падрыхтоўкі 30 раздзелаў для анталогіі «Літаратурная Міёршчына»{{sfn|Панізьнік|2012|p=}}. Быў арганізатарам і вядучым прэзентацый музычнага альбома «Вясельныя песні і найгрышы вёскі Лявонпаль і яе наваколляў» у Мілашове, Лявонпалі (верасень 2016) і на фэсце «Камяніца» ў Строчыцах{{sfn|Пірог|2016|p= }}{{sfn|Будзьма беларусамі!|2016|p= }}. Спрабаваў абараніць помнік архітэктуры XVIII стагоддзя — палац графаў Лапацінскіх у Лявонпалі, звяртаў увагу на яго аварыйны стан і руйнаванне{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. З маладосці займаўся фатаграфіяй, быў фатографам літаратурнага аб’яднання, аўтар здымкаў сяброў таварыства «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]» (Анатоля Сыса 1988, 1989 і 1991 гадоў, Таццяны Сапач, Адама Глобуса 1991 года, удзельнікаў літаратурных сустрэч), дзеячаў беларускай культуры 1980-1990-х гадоў{{sfn|Вытокі|2021|p=}}. У 2012 годзе ўдзельнічаў са сваімі здымкамі ў фотаконкурсе праекта «Будзьма беларусамі!»{{sfn|LiveJournal|2012|p=}}. Публікаваў краязнаўчыя і бібліяграфічныя артыкулы, у тым ліку пра паэта Станіслава Шушкевіча («Бібліятэкар, бухгалтар, лесаруб, цясляр, калектар, геолаг… паэт Шушкевіч», 2018){{sfn|Дзяржынская ЦРБ|2018|p=}}, княгіню Альжбету Радзівіл («Памяці княгіні Альжбеты Радзівіл», 2021)<ref>Памяці княгіні Альжбеты Радзівіл / Уладзімір Пучынскі // Краязнаўчая газета. ― 2021. — 29 ліпеня (№ 27/28). — С. 4.</ref> і іншыя. == Памяць == Успаміны і некралогі па смерці Уладзіміра Пучынскага апублікавалі рэдакцыі газет «Наша Слова», «Новы Час», «Літаратура і мастацтва»{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p= }}{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Паэт Сяргей Панізнік прысвяціў яго памяці вершы «Стырнавому краязнаўства», «Плыткаму стырнавому Уладзіміру Пучынскаму» і іншыя паэтычныя творы{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref = Беларускі універсітэт|аўтар = |загаловак = Беларускі універсітэт|арыгінал = | спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Беларускі універсітэт|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 1996|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1998-007.pdf 3 (1739)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Голас Радзімы|аўтар = |загаловак = Жыццё ў песні|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Голас Радзімы|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 1998|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1998-007.pdf 7 (2565)]|старонкі =8 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Краязнаўчая газета|аўтар = |загаловак = Краязнаўчая газета|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Краязнаўчая газета|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларускі фонд культуры|год = 2009|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Krajaznaucaja%20hezieta.pdf.zip/2009-05.pdf 5 (262)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Краязнаўчая газета|аўтар = |загаловак = Краязнаўчая газета|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Краязнаўчая газета|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларускі фонд культуры|год = 2017|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Krajaznaucaja%20hezieta.pdf.zip/2017-17.pdf 17 (658)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Лапо|аўтар = Лапо І.|загаловак = Жыццё, абарванае заўчасна|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Літаратура і мастацтва|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 2021|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = 15|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * {{h|Будзьма беларусамі!|2016|{{cite web|ref = Будзьма беларусамі!| url = https://budzma.org/news/i-znow-zahuchala-vyasyellye-na-lyavonpalskay-zyamli.html |title= І зноў загучала вяселле на лявонпальскай зямлі|first = |last = |authorlink = |date = 2016-09-07|work = Будзьма беларусамі!|publisher = Кампанія «Будзьма беларусамі!»|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Вытокі|2021|{{cite web|ref = Вытокі| url = https://vytoki.net/?set=tutejszyja |title= Тутэйшыя. Фотаздымкі Уладзіміра Пучынскага|first = |last = |authorlink = |date = |work = Вытокі. Электронны архіў|publisher = [падазроная спасылка выдалена]|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Дзяржынская ЦРБ|2018|{{cite web|ref = Дзяржынская ЦРБ| url = https://dzerlib.by/be/kraevedenie/znamenitye-lyudi/pisateli-poety|title = Пісьменнікі, паэты|first = |last = |authorlink = |date = |work = Дзяржынская раённая цэнтральная бібліятэка|publisher = Дзяржынская ЦРБ|location = Дзяржынск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|LiveJournal|2012|{{cite web|ref = LiveJournal| url = https://budzma.livejournal.com/27294.html |title = Фотаконкурс “Будзьма беларусамі!”: светлыя твары нашага люду|first = |last = |authorlink = |date = 2012-02-27|work = LiveJournal|publisher = Суполка budzma|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Наша Слова|2021|{{cite web|ref = Наша Слова| url = https://www.nslowa.by/2021/10/26/pamyor-galouny-redaktar-krayaznauchaj-gazety-uladzimir-puchynski/|title = Памёр галоўны рэдактар “Краязнаўчай газеты” Уладзімір Пучынскі|first = |last = |authorlink = |date = 2021-10-26|work = Наша Слова штодзень|publisher = ТБМ|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Новы Час|2021|{{cite web|ref = Новы Час| url = https://novychas.online/hramadstva/ad-karonavirusa-pamjor-uladzimir-puczynski-hal |title= Ад каронавіруса памёр Уладзімір Пучынскі — галоўны рэдактар «Краязнаўчай газеты»|first = |last = |authorlink = |date = 2021-10-12|work = Новы Час|publisher = Газета «Новы Час»|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|НББ|2021|{{cite web|ref = НББ| url = http://unicat.nlb.by/auth/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-ar13943094&strq=l_siz=20 |title= Пучынскі, Уладзімір Станіслававіч (журналіст ; 1971—2021)|first = |last = |authorlink = |date = |work = Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|НББ-MARC|2021|{{cite web|ref = НББ-MARC| url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_marc?a001=BY-PLRB-ar14046741 |title= Радзівіл Эльжбеты князёўна (1917—2021)|first = |last = |authorlink = |date = |work = Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Панізьнік|2012|{{cite web|ref = Панізьнік| url = http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1254&Itemid=99999999&show=1 |title= Мы - нацыя! - Паэт-патрыёт С.Панізьнік на Волце, на Дзвіне|first = Сяргей|last = Панізьнік|authorlink = |date = 2012-06-28|work = [падазроная спасылка выдалена]|publisher = [падазроная спасылка выдалена]|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пірог|2016|{{cite web|ref = Пірог| url = https://mijory.by/rubriki/kultura/sche-raz-o-diske-vadebnye-pesni-i-naigryvaniya-derevni-eonpol-i-ee-okrestnostey/ |title= Ещё раз о диске "Свадебные песни и наигрывания деревни Леонполь и ее окрестностей"|first = Уладзімір|last = Пірог|authorlink = |date = 2016|work = Міёрскія навіны|publisher = Рэдакцыя газеты «Міёрскія навіны»|location = Міёры|page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Рынкевіч|2019|{{cite web|ref = Рынкевіч| url = https://mijory.by/god/malaya-rodina/14563-dorogi-chto-napravlyayut-tropinki-kotorye-zovut-vladimira-puchinskogo.html |title= Дарогі, што накіроўваюць, сцежкі, якія клічуць Уладзіміра Пучынскага|first = Кацярына|last = Рынкевіч|authorlink = |date = 2019-11-21|work = Міёрскія навіны|publisher = Рэдакцыя газеты «Міёрскія навіны»|location = Міёры|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пучынскі Уладзімір Станіслававіч}} rvvtwjr0e68x9ndbp47zh8vkl9hiipu 5219226 5219224 2026-10-15T14:33:40Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5219226 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Уладзімір Станіслававіч Пучынскі''' або '''Пучынскі-Пірог''', псеўданімы '''Уладзімір Пірог''', '''дзядзька Валодзя''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, рэдактар, краязнавец, фатограф. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1971 годзе ў [[Лявонпаль|Лявонпалі]] Мёрскага раёна Віцебскай вобласці{{sfn|НББ|2021|p= }}{{sfn|Рынкевіч|2019|p= }}. Пачатковую адукацыю пачынаў і атрымаў у Лявонпальскай васьмігадовай школе, яе аднапавярховы драўляны будынак ўзведзены ў канцы 1930-х гадоў у межах праграмы [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] «100 школаў для крэсаў усходніх»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Таксама вучыўся ў Даўгінаўскай школе{{sfn|НББ|2021|p=}}. У школьныя гады зацікавіўся краязнаўствам і журналістыкай. У сёмым класе першая публікацыя, прысвечаная брацкай магіле ў Лявонпалі, якая рыхтавалася разам з настаўнікам, была прадстаўлена на раённым мерапрыемстве. Пасля выступлення супрацоўнік рэдакцыі мёрскай раённай газеты «Сцяг працы» папрасіў матэрыял для друку, надрукаваў яго толькі пад імем Пучынскага, што пакрыўдзіла настаўніка, але матывала цікавасць Уладзіміра да журналістыкі. Ён дасылаў у «Сцяг працы» нататкі пра школьныя мерапрыемствы, крытычныя допісы пра стан дарожнай інфраструктуры, фельетоны і гумарэскі{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Па накіраванні «Сцягу працы» паступаў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (БДУ){{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]]{{sfn|НББ|2021|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Публікаваўся ў «Беларускі універсітэт»{{sfn|Беларускі універсітэт|1996|p=}}. На чацвёртым курсе пачаў працаваць у газеце «Дзеці і мы» Беларускага дзіцячага фонду, прынамсі ў 1994—1996 гадах быў рэдактарам аддзела{{sfn|Беларускі універсітэт|1996|p=}}{{sfn|Голас Радзімы|1998|p=}}, пазней газета перайменавана на «Сям’я»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Публікаваўся ў «[[Голас Радзімы|Голасе Радзімы]]»{{sfn|Голас Радзімы|1998|p=}}. Працаваў у часопісе «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]»{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, рыхтаваў да друку краязнаўчыя і сацыяльныя матэрыялы, у тым ліку пра аздараўленне дзяцей за мяжой пасля [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]{{sfn|Лапо|2021|p=15}}. Працаваў у газеце «Раніца», вёў краязнаўчую старонку і аўтарскую рубрыку для школьнікаў малодшага ўзросту, падпісваўся псеўданімам «дзядзька Валодзя»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. З мая 2003 года (з № 2) працаваў у «[[Краязнаўчая газета|Краязнаўчай газеце]]», заснаванай ГА «Беларускі фонд культуры»{{sfn|Краязнаўчая газета|2009|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Спачатку быў адказным сакратаром рэдакцыі{{sfn|Краязнаўчая газета|2009|p=}}, пазней — намесніка галоўнага рэдактара{{sfn|Краязнаўчая газета|2017|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, у 2021 годзе прызначаны галоўным рэдактарам «Краязнаўчай газеты»{{sfn|НББ|2021|p=}}{{sfn|Новы Час|2021|p=}}. Пасля трохмесячнага перапынку ў выхадзе газеты ініцыяваў увядзенне новых рубрык, у тым ліку «Краязнаўцы! Ёсць загадка» і матэрыялаў пра музейныя артэфакты. Быў галоўным рэдактарам да смерці ў кастрычніку 2021 года{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p=}}. Захварэў падчас [[Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі|распаўсюджвання ў Беларусі]] эпідэміі каранавіруснай інфекцыі ([[COVID-19]]), з прычыны нястачы свабодных месцаў з кіслародным забеспячэннем у бальніцах Мінска, перавезены ў Мядзельскую ЦРБ{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Памёр ноччу 12 кастрычніка 2021 года на 51-м годзе жыцця ад ускладненняў, выкліканых COVID-19{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p= }}{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Пахаваны ў Лявонпалі{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. == Сям’я == Жонка — Крысціна Пучынская (Пержукова), супрацоўніца рэдакцыі часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Мастачка, удзельніца мастацкіх выстаў (у тым ліку ў галерэі «Пуня» ў аграгарадку Мілашова ў 2016 годзе){{sfn|Будзьма беларусамі!|2016|p= }}. Дачка — Барбара (Бася) Пучынская, супрацоўнічала з грамадскай арганізацыяй «[[Арт Сядзіба]]»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Летні адпачынак штогод Уладзімір жыў у бацькоўскай хаце ў Лявонпалі, упарадкоўваў двор і могілкі{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Сярод захапленняў былі фатаграфія, краязнаўчыя пошукі, збіранне фальклору, а таксама пчалярства (трымаў пчол у калодах){{sfn|Наша Слова|2021|p= }}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. == Краязнаўчая і грамадская дзейнасць == Даследаваў гісторыю, духоўную спадчыну, тапаніміку і гідраніміку Мёршчыны, мястэчка Лявонпаль і суседніх паселішч{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. У рэдакцыйнай працы пры напісанні тапонімаў кіраваўся мясцовай узуснай практыкай маўлення жыхароў старшага веку. Адстойваў ужыванне гістарычнай формы «Мёры» замест «Міёры» як праяву павагі да спадчыны продкаў.{{sfn|Рынкевіч|2019|p= }} Запісваў вусную гісторыю і фальклор ад жыхароў Лявонпаля, у тым ліку Канстанціна Мікалаевіча Бабышкі, Марыі Пятроўны Сушко (з роду Афончанкаў), Валянціны Уладзіміраўны Папсуевіч (з роду Карніцкіх), Антаніны Купрыянаўны Шук (з роду Каськевічаў){{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Займаўся папулярызацыяй і захаваннем фальклорных запісаў свайго земляка паэта [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Сяргея Панізніка]]{{sfn|Пірог|2016|p= }}. Сяргея Панізніка перадаў Уладзіміру Пучынскаму для выдавецкай падрыхтоўкі 30 раздзелаў для анталогіі «Літаратурная Міёршчына»{{sfn|Панізьнік|2012|p=}}. Быў арганізатарам і вядучым прэзентацый музычнага альбома «Вясельныя песні і найгрышы вёскі Лявонпаль і яе наваколляў» у Мілашове, Лявонпалі (верасень 2016) і на фэсце «Камяніца» ў Строчыцах{{sfn|Пірог|2016|p= }}{{sfn|Будзьма беларусамі!|2016|p= }}. Спрабаваў абараніць помнік архітэктуры XVIII стагоддзя — палац графаў Лапацінскіх у Лявонпалі, звяртаў увагу на яго аварыйны стан і руйнаванне{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. З маладосці займаўся фатаграфіяй, быў фатографам літаратурнага аб’яднання, аўтар здымкаў сяброў таварыства «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]» (Анатоля Сыса 1988, 1989 і 1991 гадоў, Таццяны Сапач, Адама Глобуса 1991 года, удзельнікаў літаратурных сустрэч), дзеячаў беларускай культуры 1980-1990-х гадоў{{sfn|Вытокі|2021|p=}}. У 2012 годзе ўдзельнічаў са сваімі здымкамі ў фотаконкурсе праекта «Будзьма беларусамі!»{{sfn|LiveJournal|2012|p=}}. Публікаваў краязнаўчыя і бібліяграфічныя артыкулы, у тым ліку пра паэта Станіслава Шушкевіча («Бібліятэкар, бухгалтар, лесаруб, цясляр, калектар, геолаг… паэт Шушкевіч», 2018){{sfn|Дзяржынская ЦРБ|2018|p=}}, княгіню Альжбету Радзівіл («Памяці княгіні Альжбеты Радзівіл», 2021)<ref>Памяці княгіні Альжбеты Радзівіл / Уладзімір Пучынскі // Краязнаўчая газета. ― 2021. — 29 ліпеня (№ 27/28). — С. 4.</ref> і іншыя. == Памяць == Успаміны і некралогі па смерці Уладзіміра Пучынскага апублікавалі рэдакцыі газет «Наша Слова», «Новы Час», «Літаратура і мастацтва»{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p= }}{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Паэт Сяргей Панізнік прысвяціў яго памяці вершы «Стырнавому краязнаўства», «Плыткаму стырнавому Уладзіміру Пучынскаму» і іншыя паэтычныя творы{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref = Беларускі універсітэт|аўтар = |загаловак = Беларускі універсітэт|арыгінал = | спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Беларускі універсітэт|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 1996|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1998-007.pdf 3 (1739)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Голас Радзімы|аўтар = |загаловак = Жыццё ў песні|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Голас Радзімы|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 1998|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1998-007.pdf 7 (2565)]|старонкі =8 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Краязнаўчая газета|аўтар = |загаловак = Краязнаўчая газета|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Краязнаўчая газета|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларускі фонд культуры|год = 2009|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Krajaznaucaja%20hezieta.pdf.zip/2009-05.pdf 5 (262)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Краязнаўчая газета|аўтар = |загаловак = Краязнаўчая газета|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Краязнаўчая газета|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларускі фонд культуры|год = 2017|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Krajaznaucaja%20hezieta.pdf.zip/2017-17.pdf 17 (658)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Лапо|аўтар = Лапо І.|загаловак = Жыццё, абарванае заўчасна|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Літаратура і мастацтва|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 2021|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = 15|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * {{h|Будзьма беларусамі!|2016|{{cite web|ref = Будзьма беларусамі!| url = https://budzma.org/news/i-znow-zahuchala-vyasyellye-na-lyavonpalskay-zyamli.html |title= І зноў загучала вяселле на лявонпальскай зямлі|first = |last = |authorlink = |date = 2016-09-07|work = Будзьма беларусамі!|publisher = Кампанія «Будзьма беларусамі!»|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Вытокі|2021|{{cite web|ref = Вытокі| url = https://vytoki.net/?set=tutejszyja |title= Тутэйшыя. Фотаздымкі Уладзіміра Пучынскага|first = |last = |authorlink = |date = |work = Вытокі. Электронны архіў|publisher = [падазроная спасылка выдалена]|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Дзяржынская ЦРБ|2018|{{cite web|ref = Дзяржынская ЦРБ| url = https://dzerlib.by/be/kraevedenie/znamenitye-lyudi/pisateli-poety|title = Пісьменнікі, паэты|first = |last = |authorlink = |date = |work = Дзяржынская раённая цэнтральная бібліятэка|publisher = Дзяржынская ЦРБ|location = Дзяржынск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|LiveJournal|2012|{{cite web|ref = LiveJournal| url = https://budzma.livejournal.com/27294.html |title = Фотаконкурс “Будзьма беларусамі!”: светлыя твары нашага люду|first = |last = |authorlink = |date = 2012-02-27|work = LiveJournal|publisher = Суполка budzma|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Наша Слова|2021|{{cite web|ref = Наша Слова| url = https://www.nslowa.by/2021/10/26/pamyor-galouny-redaktar-krayaznauchaj-gazety-uladzimir-puchynski/|title = Памёр галоўны рэдактар “Краязнаўчай газеты” Уладзімір Пучынскі|first = |last = |authorlink = |date = 2021-10-26|work = Наша Слова штодзень|publisher = ТБМ|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Новы Час|2021|{{cite web|ref = Новы Час| url = https://novychas.online/hramadstva/ad-karonavirusa-pamjor-uladzimir-puczynski-hal |title= Ад каронавіруса памёр Уладзімір Пучынскі — галоўны рэдактар «Краязнаўчай газеты»|first = |last = |authorlink = |date = 2021-10-12|work = Новы Час|publisher = Газета «Новы Час»|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|НББ|2021|{{cite web|ref = НББ| url = http://unicat.nlb.by/auth/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-ar13943094&strq=l_siz=20 |title= Пучынскі, Уладзімір Станіслававіч (журналіст ; 1971—2021)|first = |last = |authorlink = |date = |work = Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Панізьнік|2012|{{cite web|ref = Панізьнік| url = http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1254&Itemid=99999999&show=1 |title= Мы - нацыя! - Паэт-патрыёт С. Панізьнік на Волце, на Дзвіне|first = Сяргей|last = Панізьнік|authorlink = |date = 2012-06-28|work = |publisher = [падазроная спасылка выдалена]|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пірог|2016|{{cite web|ref = Пірог| url = https://mijory.by/rubriki/kultura/sche-raz-o-diske-vadebnye-pesni-i-naigryvaniya-derevni-eonpol-i-ee-okrestnostey/ |title= Ещё раз о диске "Свадебные песни и наигрывания деревни Леонполь и ее окрестностей"|first = Уладзімір|last = Пірог|authorlink = |date = 2016|work = Міёрскія навіны|publisher = Рэдакцыя газеты «Міёрскія навіны»|location = Міёры|page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Рынкевіч|2019|{{cite web|ref = Рынкевіч| url = https://mijory.by/god/malaya-rodina/14563-dorogi-chto-napravlyayut-tropinki-kotorye-zovut-vladimira-puchinskogo.html |title= Дарогі, што накіроўваюць, сцежкі, якія клічуць Уладзіміра Пучынскага|first = Кацярына|last = Рынкевіч|authorlink = |date = 2019-11-21|work = Міёрскія навіны|publisher = Рэдакцыя газеты «Міёрскія навіны»|location = Міёры|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пучынскі Уладзімір Станіслававіч}} 9m7cy60uzf18i163lzlnkg81niyriuh 5219227 5219226 2026-10-15T14:34:22Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5219227 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Уладзімір Станіслававіч Пучынскі''' або '''Пучынскі-Пірог''', псеўданімы '''Уладзімір Пірог''', '''дзядзька Валодзя''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, рэдактар, краязнавец, фатограф. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1971 годзе ў [[Лявонпаль|Лявонпалі]] Мёрскага раёна Віцебскай вобласці{{sfn|НББ|2021|p= }}{{sfn|Рынкевіч|2019|p= }}. Пачатковую адукацыю пачынаў і атрымаў у Лявонпальскай васьмігадовай школе, яе аднапавярховы драўляны будынак ўзведзены ў канцы 1930-х гадоў у межах праграмы [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] «100 школаў для крэсаў усходніх»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Таксама вучыўся ў Даўгінаўскай школе{{sfn|НББ|2021|p=}}. У школьныя гады зацікавіўся краязнаўствам і журналістыкай. У сёмым класе першая публікацыя, прысвечаная брацкай магіле ў Лявонпалі, якая рыхтавалася разам з настаўнікам, была прадстаўлена на раённым мерапрыемстве. Пасля выступлення супрацоўнік рэдакцыі мёрскай раённай газеты «Сцяг працы» папрасіў матэрыял для друку, надрукаваў яго толькі пад імем Пучынскага, што пакрыўдзіла настаўніка, але матывала цікавасць Уладзіміра да журналістыкі. Ён дасылаў у «Сцяг працы» нататкі пра школьныя мерапрыемствы, крытычныя допісы пра стан дарожнай інфраструктуры, фельетоны і гумарэскі{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Па накіраванні «Сцягу працы» паступаў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (БДУ){{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]]{{sfn|НББ|2021|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Публікаваўся ў «Беларускі універсітэт»{{sfn|Беларускі універсітэт|1996|p=}}. На чацвёртым курсе пачаў працаваць у газеце «Дзеці і мы» Беларускага дзіцячага фонду, прынамсі ў 1994—1996 гадах быў рэдактарам аддзела{{sfn|Беларускі універсітэт|1996|p=}}{{sfn|Голас Радзімы|1998|p=}}, пазней газета перайменавана на «Сям’я»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Публікаваўся ў «[[Голас Радзімы|Голасе Радзімы]]»{{sfn|Голас Радзімы|1998|p=}}. Працаваў у часопісе «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]»{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, рыхтаваў да друку краязнаўчыя і сацыяльныя матэрыялы, у тым ліку пра аздараўленне дзяцей за мяжой пасля [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]{{sfn|Лапо|2021|p=15}}. Працаваў у газеце «Раніца», вёў краязнаўчую старонку і аўтарскую рубрыку для школьнікаў малодшага ўзросту, падпісваўся псеўданімам «дзядзька Валодзя»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. З мая 2003 года (з № 2) працаваў у «[[Краязнаўчая газета|Краязнаўчай газеце]]», заснаванай ГА «Беларускі фонд культуры»{{sfn|Краязнаўчая газета|2009|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Спачатку быў адказным сакратаром рэдакцыі{{sfn|Краязнаўчая газета|2009|p=}}, пазней — намесніка галоўнага рэдактара{{sfn|Краязнаўчая газета|2017|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, у 2021 годзе прызначаны галоўным рэдактарам «Краязнаўчай газеты»{{sfn|НББ|2021|p=}}{{sfn|Новы Час|2021|p=}}. Пасля трохмесячнага перапынку ў выхадзе газеты ініцыяваў увядзенне новых рубрык, у тым ліку «Краязнаўцы! Ёсць загадка» і матэрыялаў пра музейныя артэфакты. Быў галоўным рэдактарам да смерці ў кастрычніку 2021 года{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p=}}. Захварэў падчас [[Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі|распаўсюджвання ў Беларусі]] эпідэміі каранавіруснай інфекцыі ([[COVID-19]]), з прычыны нястачы свабодных месцаў з кіслародным забеспячэннем у бальніцах Мінска, перавезены ў Мядзельскую ЦРБ{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Памёр ноччу 12 кастрычніка 2021 года на 51-м годзе жыцця ад ускладненняў, выкліканых COVID-19{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p= }}{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Пахаваны ў Лявонпалі{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. == Сям’я == Жонка — Крысціна Пучынская (Пержукова), супрацоўніца рэдакцыі часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Мастачка, удзельніца мастацкіх выстаў (у тым ліку ў галерэі «Пуня» ў аграгарадку Мілашова ў 2016 годзе){{sfn|Будзьма беларусамі!|2016|p= }}. Дачка — Барбара (Бася) Пучынская, супрацоўнічала з грамадскай арганізацыяй «[[Арт Сядзіба]]»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Летні адпачынак штогод Уладзімір жыў у бацькоўскай хаце ў Лявонпалі, упарадкоўваў двор і могілкі{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Сярод захапленняў былі фатаграфія, краязнаўчыя пошукі, збіранне фальклору, а таксама пчалярства (трымаў пчол у калодах){{sfn|Наша Слова|2021|p= }}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. == Краязнаўчая і грамадская дзейнасць == Даследаваў гісторыю, духоўную спадчыну, тапаніміку і гідраніміку Мёршчыны, мястэчка Лявонпаль і суседніх паселішч{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. У рэдакцыйнай працы пры напісанні тапонімаў кіраваўся мясцовай узуснай практыкай маўлення жыхароў старшага веку. Адстойваў ужыванне гістарычнай формы «Мёры» замест «Міёры» як праяву павагі да спадчыны продкаў.{{sfn|Рынкевіч|2019|p= }} Запісваў вусную гісторыю і фальклор ад жыхароў Лявонпаля, у тым ліку Канстанціна Мікалаевіча Бабышкі, Марыі Пятроўны Сушко (з роду Афончанкаў), Валянціны Уладзіміраўны Папсуевіч (з роду Карніцкіх), Антаніны Купрыянаўны Шук (з роду Каськевічаў){{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Займаўся папулярызацыяй і захаваннем фальклорных запісаў свайго земляка паэта [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Сяргея Панізніка]]{{sfn|Пірог|2016|p= }}. Сяргея Панізніка перадаў Уладзіміру Пучынскаму для выдавецкай падрыхтоўкі 30 раздзелаў для анталогіі «Літаратурная Міёршчына»{{sfn|Панізьнік|2012|p=}}. Быў арганізатарам і вядучым прэзентацый музычнага альбома «Вясельныя песні і найгрышы вёскі Лявонпаль і яе наваколляў» у Мілашове, Лявонпалі (верасень 2016) і на фэсце «Камяніца» ў Строчыцах{{sfn|Пірог|2016|p= }}{{sfn|Будзьма беларусамі!|2016|p= }}. Спрабаваў абараніць помнік архітэктуры XVIII стагоддзя — палац графаў Лапацінскіх у Лявонпалі, звяртаў увагу на яго аварыйны стан і руйнаванне{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. З маладосці займаўся фатаграфіяй, быў фатографам літаратурнага аб’яднання, аўтар здымкаў сяброў таварыства «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]» (Анатоля Сыса 1988, 1989 і 1991 гадоў, Таццяны Сапач, Адама Глобуса 1991 года, удзельнікаў літаратурных сустрэч), дзеячаў беларускай культуры 1980-1990-х гадоў{{sfn|Вытокі|2021|p=}}. У 2012 годзе ўдзельнічаў са сваімі здымкамі ў фотаконкурсе праекта «Будзьма беларусамі!»{{sfn|LiveJournal|2012|p=}}. Публікаваў краязнаўчыя і бібліяграфічныя артыкулы, у тым ліку пра паэта Станіслава Шушкевіча («Бібліятэкар, бухгалтар, лесаруб, цясляр, калектар, геолаг… паэт Шушкевіч», 2018){{sfn|Дзяржынская ЦРБ|2018|p=}}, княгіню Альжбету Радзівіл («Памяці княгіні Альжбеты Радзівіл», 2021)<ref>Памяці княгіні Альжбеты Радзівіл / Уладзімір Пучынскі // Краязнаўчая газета. ― 2021. — 29 ліпеня (№ 27/28). — С. 4.</ref> і іншыя. == Памяць == Успаміны і некралогі па смерці Уладзіміра Пучынскага апублікавалі рэдакцыі газет «Наша Слова», «Новы Час», «Літаратура і мастацтва»{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p= }}{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Паэт Сяргей Панізнік прысвяціў яго памяці вершы «Стырнавому краязнаўства», «Плыткаму стырнавому Уладзіміру Пучынскаму» і іншыя паэтычныя творы{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref = Беларускі універсітэт|аўтар = |загаловак = Беларускі універсітэт|арыгінал = | спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Беларускі універсітэт|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 1996|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1998-007.pdf 3 (1739)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Голас Радзімы|аўтар = |загаловак = Жыццё ў песні|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Голас Радзімы|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 1998|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1998-007.pdf 7 (2565)]|старонкі =8 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Краязнаўчая газета|аўтар = |загаловак = Краязнаўчая газета|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Краязнаўчая газета|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларускі фонд культуры|год = 2009|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Krajaznaucaja%20hezieta.pdf.zip/2009-05.pdf 5 (262)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Краязнаўчая газета|аўтар = |загаловак = Краязнаўчая газета|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Краязнаўчая газета|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларускі фонд культуры|год = 2017|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Krajaznaucaja%20hezieta.pdf.zip/2017-17.pdf 17 (658)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Лапо|аўтар = Лапо І.|загаловак = Жыццё, абарванае заўчасна|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Літаратура і мастацтва|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 2021|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = 15|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * {{h|Будзьма беларусамі!|2016|{{cite web|ref = Будзьма беларусамі!| url = https://budzma.org/news/i-znow-zahuchala-vyasyellye-na-lyavonpalskay-zyamli.html |title= І зноў загучала вяселле на лявонпальскай зямлі|first = |last = |authorlink = |date = 2016-09-07|work = Будзьма беларусамі!|publisher = Кампанія «Будзьма беларусамі!»|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Вытокі|2021|{{cite web|ref = Вытокі| url = https://vytoki.net/?set=tutejszyja |title= Тутэйшыя. Фотаздымкі Уладзіміра Пучынскага|first = |last = |authorlink = |date = |work = Вытокі. Электронны архіў|publisher = [падазроная спасылка выдалена]|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Дзяржынская ЦРБ|2018|{{cite web|ref = Дзяржынская ЦРБ| url = https://dzerlib.by/be/kraevedenie/znamenitye-lyudi/pisateli-poety|title = Пісьменнікі, паэты|first = |last = |authorlink = |date = |work = Дзяржынская раённая цэнтральная бібліятэка|publisher = Дзяржынская ЦРБ|location = Дзяржынск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|LiveJournal|2012|{{cite web|ref = LiveJournal| url = https://budzma.livejournal.com/27294.html |title = Фотаконкурс “Будзьма беларусамі!”: светлыя твары нашага люду|first = |last = |authorlink = |date = 2012-02-27|work = LiveJournal|publisher = Суполка budzma|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Наша Слова|2021|{{cite web|ref = Наша Слова| url = https://www.nslowa.by/2021/10/26/pamyor-galouny-redaktar-krayaznauchaj-gazety-uladzimir-puchynski/|title = Памёр галоўны рэдактар “Краязнаўчай газеты” Уладзімір Пучынскі|first = |last = |authorlink = |date = 2021-10-26|work = Наша Слова штодзень|publisher = ТБМ|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Новы Час|2021|{{cite web|ref = Новы Час| url = https://novychas.online/hramadstva/ad-karonavirusa-pamjor-uladzimir-puczynski-hal |title= Ад каронавіруса памёр Уладзімір Пучынскі — галоўны рэдактар «Краязнаўчай газеты»|first = |last = |authorlink = |date = 2021-10-12|work = Новы Час|publisher = Газета «Новы Час»|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|НББ|2021|{{cite web|ref = НББ| url = http://unicat.nlb.by/auth/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-ar13943094&strq=l_siz=20 |title= Пучынскі, Уладзімір Станіслававіч (журналіст ; 1971—2021)|first = |last = |authorlink = |date = |work = Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Панізьнік|2012|{{cite web|ref = Панізьнік| url = http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1254&Itemid=99999999&show=1 |title= Мы - нацыя! - Паэт-патрыёт С. Панізьнік на Волце, на Дзвіне|first = Сяргей|last = Панізьнік|authorlink = |date = 2012-06-28|work = |publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пірог|2016|{{cite web|ref = Пірог| url = https://mijory.by/rubriki/kultura/sche-raz-o-diske-vadebnye-pesni-i-naigryvaniya-derevni-eonpol-i-ee-okrestnostey/ |title= Ещё раз о диске "Свадебные песни и наигрывания деревни Леонполь и ее окрестностей"|first = Уладзімір|last = Пірог|authorlink = |date = 2016|work = Міёрскія навіны|publisher = Рэдакцыя газеты «Міёрскія навіны»|location = Міёры|page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Рынкевіч|2019|{{cite web|ref = Рынкевіч| url = https://mijory.by/god/malaya-rodina/14563-dorogi-chto-napravlyayut-tropinki-kotorye-zovut-vladimira-puchinskogo.html |title= Дарогі, што накіроўваюць, сцежкі, якія клічуць Уладзіміра Пучынскага|first = Кацярына|last = Рынкевіч|authorlink = |date = 2019-11-21|work = Міёрскія навіны|publisher = Рэдакцыя газеты «Міёрскія навіны»|location = Міёры|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пучынскі Уладзімір Станіслававіч}} i2jxed43u5blvq6mu4z9t9ikxzroo9y 5219228 5219227 2026-10-15T14:38:33Z M.L.Bot 261 5219228 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Уладзімір Станіслававіч Пучынскі''' або '''Пучынскі-Пірог''', псеўданімы '''Уладзімір Пірог''', '''дзядзька Валодзя''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, рэдактар, краязнавец, фатограф. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1971 годзе ў [[Лявонпаль|Лявонпалі]] Мёрскага раёна Віцебскай вобласці{{sfn|НББ|2021|p= }}{{sfn|Рынкевіч|2019|p= }}. Пачатковую адукацыю пачынаў і атрымаў у Лявонпальскай васьмігадовай школе, яе аднапавярховы драўляны будынак ўзведзены ў канцы 1930-х гадоў у межах праграмы [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] «100 школаў для крэсаў усходніх»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Таксама вучыўся ў Даўгінаўскай школе{{sfn|НББ|2021|p=}}. У школьныя гады зацікавіўся краязнаўствам і журналістыкай. У сёмым класе першая публікацыя, прысвечаная брацкай магіле ў Лявонпалі, якая рыхтавалася разам з настаўнікам, была прадстаўлена на раённым мерапрыемстве. Пасля выступлення супрацоўнік рэдакцыі мёрскай раённай газеты «Сцяг працы» папрасіў матэрыял для друку, надрукаваў яго толькі пад імем Пучынскага, што пакрыўдзіла настаўніка, але матывала цікавасць Уладзіміра да журналістыкі. Ён дасылаў у «Сцяг працы» нататкі пра школьныя мерапрыемствы, крытычныя допісы пра стан дарожнай інфраструктуры, фельетоны і гумарэскі{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Па накіраванні «Сцягу працы» паступаў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (БДУ){{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]]{{sfn|НББ|2021|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Публікаваўся ў «Беларускі універсітэт»{{sfn|Беларускі універсітэт|1996|p=}}. На чацвёртым курсе пачаў працаваць у газеце «Дзеці і мы» Беларускага дзіцячага фонду, прынамсі ў 1994—1996 гадах быў рэдактарам аддзела{{sfn|Беларускі універсітэт|1996|p=}}{{sfn|Голас Радзімы|1998|p=}}, пазней газета перайменавана на «Сям’я»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Публікаваўся ў «[[Голас Радзімы|Голасе Радзімы]]»{{sfn|Голас Радзімы|1998|p=}}. Працаваў у часопісе «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]»{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, рыхтаваў да друку краязнаўчыя і сацыяльныя матэрыялы, у тым ліку пра аздараўленне дзяцей за мяжой пасля [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]{{sfn|Лапо|2021|p=15}}. Працаваў у газеце «Раніца», вёў краязнаўчую старонку і аўтарскую рубрыку для школьнікаў малодшага ўзросту, падпісваўся псеўданімам «дзядзька Валодзя»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. З мая 2003 года (з № 2) працаваў у «[[Краязнаўчая газета|Краязнаўчай газеце]]», заснаванай ГА «Беларускі фонд культуры»{{sfn|Краязнаўчая газета|2009|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Спачатку быў адказным сакратаром рэдакцыі{{sfn|Краязнаўчая газета|2009|p=}}, пазней — намесніка галоўнага рэдактара{{sfn|Краязнаўчая газета|2017|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, у 2021 годзе прызначаны галоўным рэдактарам «Краязнаўчай газеты»{{sfn|НББ|2021|p=}}{{sfn|Новы Час|2021|p=}}. Быў галоўным рэдактарам да смерці ў кастрычніку 2021 года{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p=}}. Захварэў падчас [[Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі|распаўсюджвання ў Беларусі]] эпідэміі каранавіруснай інфекцыі ([[COVID-19]]), з прычыны нястачы свабодных месцаў з кіслародным забеспячэннем у бальніцах Мінска, перавезены ў Мядзельскую ЦРБ{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Памёр ноччу 12 кастрычніка 2021 года на 51-м годзе жыцця ад ускладненняў, выкліканых COVID-19{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p= }}{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Пахаваны ў Лявонпалі{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. == Сям’я == Жонка — Крысціна Пучынская (Пержукова), супрацоўніца рэдакцыі часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Мастачка, удзельніца мастацкіх выстаў (у тым ліку ў галерэі «Пуня» ў аграгарадку Мілашова ў 2016 годзе){{sfn|Будзьма беларусамі!|2016|p= }}. Дачка — Барбара (Бася) Пучынская, супрацоўнічала з грамадскай арганізацыяй «[[Арт Сядзіба]]»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Летні адпачынак штогод Уладзімір жыў у бацькоўскай хаце ў Лявонпалі, упарадкоўваў двор і могілкі{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Сярод захапленняў былі фатаграфія, краязнаўчыя пошукі, збіранне фальклору, а таксама пчалярства (трымаў пчол у калодах){{sfn|Наша Слова|2021|p= }}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. == Краязнаўчая і грамадская дзейнасць == Даследаваў гісторыю, духоўную спадчыну, тапаніміку і гідраніміку Мёршчыны, мястэчка Лявонпаль і суседніх паселішч{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. У рэдакцыйнай працы пры напісанні тапонімаў кіраваўся мясцовай узуснай практыкай маўлення жыхароў старшага веку. Адстойваў ужыванне гістарычнай формы «Мёры» замест «Міёры» як праяву павагі да спадчыны продкаў.{{sfn|Рынкевіч|2019|p= }} Запісваў вусную гісторыю і фальклор ад жыхароў Лявонпаля, у тым ліку Канстанціна Мікалаевіча Бабышкі, Марыі Пятроўны Сушко (з роду Афончанкаў), Валянціны Уладзіміраўны Папсуевіч (з роду Карніцкіх), Антаніны Купрыянаўны Шук (з роду Каськевічаў){{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Займаўся папулярызацыяй і захаваннем фальклорных запісаў свайго земляка паэта [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Сяргея Панізніка]]{{sfn|Пірог|2016|p= }}. Сяргея Панізніка перадаў Уладзіміру Пучынскаму для выдавецкай падрыхтоўкі 30 раздзелаў для анталогіі «Літаратурная Міёршчына»{{sfn|Панізьнік|2012|p=}}. Быў арганізатарам і вядучым прэзентацый музычнага альбома «Вясельныя песні і найгрышы вёскі Лявонпаль і яе наваколляў» у Мілашове, Лявонпалі (верасень 2016) і на фэсце «Камяніца» ў Строчыцах{{sfn|Пірог|2016|p= }}{{sfn|Будзьма беларусамі!|2016|p= }}. Спрабаваў абараніць помнік архітэктуры XVIII стагоддзя — палац графаў Лапацінскіх у Лявонпалі, звяртаў увагу на яго аварыйны стан і руйнаванне{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. З маладосці займаўся фатаграфіяй, быў фатографам літаратурнага аб’яднання, аўтар здымкаў сяброў таварыства «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]» (Анатоля Сыса 1988, 1989 і 1991 гадоў, Таццяны Сапач, Адама Глобуса 1991 года, удзельнікаў літаратурных сустрэч), дзеячаў беларускай культуры 1980-1990-х гадоў{{sfn|Вытокі|2021|p=}}. У 2012 годзе ўдзельнічаў са сваімі здымкамі ў фотаконкурсе праекта «Будзьма беларусамі!»{{sfn|LiveJournal|2012|p=}}. Публікаваў краязнаўчыя і бібліяграфічныя артыкулы, у тым ліку пра паэта Станіслава Шушкевіча («Бібліятэкар, бухгалтар, лесаруб, цясляр, калектар, геолаг… паэт Шушкевіч», 2018){{sfn|Дзяржынская ЦРБ|2018|p=}}, княгіню Альжбету Радзівіл («Памяці княгіні Альжбеты Радзівіл», 2021)<ref>Памяці княгіні Альжбеты Радзівіл / Уладзімір Пучынскі // Краязнаўчая газета. ― 2021. — 29 ліпеня (№ 27/28). — С. 4.</ref> і іншыя. == Памяць == Успаміны і некралогі па смерці Уладзіміра Пучынскага апублікавалі рэдакцыі газет «Наша Слова», «Новы Час», «Літаратура і мастацтва»{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p= }}{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Паэт Сяргей Панізнік прысвяціў яго памяці вершы «Стырнавому краязнаўства», «Плыткаму стырнавому Уладзіміру Пучынскаму» і іншыя паэтычныя творы{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref = Беларускі універсітэт|аўтар = |загаловак = Беларускі універсітэт|арыгінал = | спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Беларускі універсітэт|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 1996|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1998-007.pdf 3 (1739)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Голас Радзімы|аўтар = |загаловак = Жыццё ў песні|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Голас Радзімы|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 1998|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1998-007.pdf 7 (2565)]|старонкі =8 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Краязнаўчая газета|аўтар = |загаловак = Краязнаўчая газета|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Краязнаўчая газета|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларускі фонд культуры|год = 2009|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Krajaznaucaja%20hezieta.pdf.zip/2009-05.pdf 5 (262)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Краязнаўчая газета|аўтар = |загаловак = Краязнаўчая газета|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Краязнаўчая газета|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларускі фонд культуры|год = 2017|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Krajaznaucaja%20hezieta.pdf.zip/2017-17.pdf 17 (658)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Лапо|аўтар = Лапо І.|загаловак = Жыццё, абарванае заўчасна|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Літаратура і мастацтва|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 2021|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = 15|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * {{h|Будзьма беларусамі!|2016|{{cite web|ref = Будзьма беларусамі!| url = https://budzma.org/news/i-znow-zahuchala-vyasyellye-na-lyavonpalskay-zyamli.html |title= І зноў загучала вяселле на лявонпальскай зямлі|first = |last = |authorlink = |date = 2016-09-07|work = Будзьма беларусамі!|publisher = Кампанія «Будзьма беларусамі!»|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Вытокі|2021|{{cite web|ref = Вытокі| url = https://vytoki.net/?set=tutejszyja |title= Тутэйшыя. Фотаздымкі Уладзіміра Пучынскага|first = |last = |authorlink = |date = |work = Вытокі. Электронны архіў|publisher = [падазроная спасылка выдалена]|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Дзяржынская ЦРБ|2018|{{cite web|ref = Дзяржынская ЦРБ| url = https://dzerlib.by/be/kraevedenie/znamenitye-lyudi/pisateli-poety|title = Пісьменнікі, паэты|first = |last = |authorlink = |date = |work = Дзяржынская раённая цэнтральная бібліятэка|publisher = Дзяржынская ЦРБ|location = Дзяржынск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|LiveJournal|2012|{{cite web|ref = LiveJournal| url = https://budzma.livejournal.com/27294.html |title = Фотаконкурс “Будзьма беларусамі!”: светлыя твары нашага люду|first = |last = |authorlink = |date = 2012-02-27|work = LiveJournal|publisher = Суполка budzma|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Наша Слова|2021|{{cite web|ref = Наша Слова| url = https://www.nslowa.by/2021/10/26/pamyor-galouny-redaktar-krayaznauchaj-gazety-uladzimir-puchynski/|title = Памёр галоўны рэдактар “Краязнаўчай газеты” Уладзімір Пучынскі|first = |last = |authorlink = |date = 2021-10-26|work = Наша Слова штодзень|publisher = ТБМ|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Новы Час|2021|{{cite web|ref = Новы Час| url = https://novychas.online/hramadstva/ad-karonavirusa-pamjor-uladzimir-puczynski-hal |title= Ад каронавіруса памёр Уладзімір Пучынскі — галоўны рэдактар «Краязнаўчай газеты»|first = |last = |authorlink = |date = 2021-10-12|work = Новы Час|publisher = Газета «Новы Час»|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|НББ|2021|{{cite web|ref = НББ| url = http://unicat.nlb.by/auth/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-ar13943094&strq=l_siz=20 |title= Пучынскі, Уладзімір Станіслававіч (журналіст ; 1971—2021)|first = |last = |authorlink = |date = |work = Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Панізьнік|2012|{{cite web|ref = Панізьнік| url = http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1254&Itemid=99999999&show=1 |title= Мы - нацыя! - Паэт-патрыёт С. Панізьнік на Волце, на Дзвіне|first = Сяргей|last = Панізьнік|authorlink = |date = 2012-06-28|work = |publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пірог|2016|{{cite web|ref = Пірог| url = https://mijory.by/rubriki/kultura/sche-raz-o-diske-vadebnye-pesni-i-naigryvaniya-derevni-eonpol-i-ee-okrestnostey/ |title= Ещё раз о диске "Свадебные песни и наигрывания деревни Леонполь и ее окрестностей"|first = Уладзімір|last = Пірог|authorlink = |date = 2016|work = Міёрскія навіны|publisher = Рэдакцыя газеты «Міёрскія навіны»|location = Міёры|page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Рынкевіч|2019|{{cite web|ref = Рынкевіч| url = https://mijory.by/god/malaya-rodina/14563-dorogi-chto-napravlyayut-tropinki-kotorye-zovut-vladimira-puchinskogo.html |title= Дарогі, што накіроўваюць, сцежкі, якія клічуць Уладзіміра Пучынскага|first = Кацярына|last = Рынкевіч|authorlink = |date = 2019-11-21|work = Міёрскія навіны|publisher = Рэдакцыя газеты «Міёрскія навіны»|location = Міёры|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пучынскі Уладзімір Станіслававіч}} 3jcimbq66c2d1uogpzd7w2wqztv5wtr 5219230 5219228 2026-10-15T14:42:20Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5219230 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Уладзімір Станіслававіч Пучынскі''' або '''Пучынскі-Пірог''', псеўданімы '''Уладзімір Пірог''', '''дзядзька Валодзя''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, рэдактар, краязнавец, фатограф. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1971 годзе ў [[Лявонпаль|Лявонпалі]] Мёрскага раёна Віцебскай вобласці{{sfn|НББ|2021|p= }}{{sfn|Рынкевіч|2019|p= }}. Пачатковую адукацыю пачынаў і атрымаў у Лявонпальскай васьмігадовай школе, яе аднапавярховы драўляны будынак ўзведзены ў канцы 1930-х гадоў у межах праграмы [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] «100 школаў для крэсаў усходніх»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Таксама вучыўся ў Даўгінаўскай школе{{sfn|НББ|2021|p=}}. У школьныя гады зацікавіўся краязнаўствам і журналістыкай. У сёмым класе першая публікацыя, прысвечаная брацкай магіле ў Лявонпалі, якая рыхтавалася разам з настаўнікам, была прадстаўлена на раённым мерапрыемстве. Пасля выступлення супрацоўнік рэдакцыі мёрскай раённай газеты «Сцяг працы» папрасіў матэрыял для друку, надрукаваў яго толькі пад імем Пучынскага, што пакрыўдзіла настаўніка, але матывала цікавасць Уладзіміра да журналістыкі. Ён дасылаў у «Сцяг працы» нататкі пра школьныя мерапрыемствы, крытычныя допісы пра стан дарожнай інфраструктуры, фельетоны і гумарэскі{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Па накіраванні «Сцягу працы» паступаў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (БДУ){{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі]]{{sfn|НББ|2021|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Публікаваўся ў «Беларускі універсітэт»{{sfn|Беларускі універсітэт|1996|p=}}. На чацвёртым курсе пачаў працаваць у газеце «Дзеці і мы» Беларускага дзіцячага фонду, прынамсі ў 1994—1996 гадах быў рэдактарам аддзела{{sfn|Беларускі універсітэт|1996|p=}}{{sfn|Голас Радзімы|1998|p=}}, пазней газета перайменавана на «Сям’я»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Публікаваўся ў «[[Голас Радзімы|Голасе Радзімы]]»{{sfn|Голас Радзімы|1998|p=}}. Працаваў у часопісе «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]»{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, рыхтаваў да друку краязнаўчыя і сацыяльныя матэрыялы, у тым ліку пра аздараўленне дзяцей за мяжой пасля [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]{{sfn|Лапо|2021|p=15}}. Працаваў у газеце «Раніца», вёў краязнаўчую старонку і аўтарскую рубрыку для школьнікаў малодшага ўзросту, падпісваўся псеўданімам «дзядзька Валодзя»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. З мая 2003 года (з № 2) працаваў у «[[Краязнаўчая газета|Краязнаўчай газеце]]», заснаванай ГА «Беларускі фонд культуры»{{sfn|Краязнаўчая газета|2009|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Спачатку быў адказным сакратаром рэдакцыі{{sfn|Краязнаўчая газета|2009|p=}}, пазней — намесніка галоўнага рэдактара{{sfn|Краязнаўчая газета|2017|p=}}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}, у 2021 годзе прызначаны галоўным рэдактарам «Краязнаўчай газеты»{{sfn|НББ|2021|p=}}{{sfn|Новы Час|2021|p=}}. Быў галоўным рэдактарам да смерці ў кастрычніку 2021 года{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p=}}. Захварэў падчас [[Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі|распаўсюджвання ў Беларусі]] эпідэміі каранавіруснай інфекцыі ([[COVID-19]]), з прычыны нястачы свабодных месцаў з кіслародным забеспячэннем у бальніцах Мінска, перавезены ў Мядзельскую ЦРБ{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Памёр ноччу 12 кастрычніка 2021 года на 51-м годзе жыцця ад ускладненняў, выкліканых COVID-19{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p= }}{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Пахаваны ў Лявонпалі{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. == Сям’я == Жонка — Крысціна Пучынская (Пержукова), супрацоўніца рэдакцыі часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Мастачка, удзельніца мастацкіх выстаў (у тым ліку ў галерэі «Пуня» ў аграгарадку Мілашова ў 2016 годзе){{sfn|Будзьма беларусамі!|2016|p= }}. Дачка — Барбара (Бася) Пучынская, супрацоўнічала з грамадскай арганізацыяй «[[Арт Сядзіба]]»{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Летні адпачынак штогод Уладзімір жыў у бацькоўскай хаце ў Лявонпалі, упарадкоўваў двор і могілкі{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Сярод захапленняў былі фатаграфія, краязнаўчыя пошукі, збіранне фальклору, а таксама пчалярства (трымаў пчол у калодах){{sfn|Наша Слова|2021|p= }}{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. == Краязнаўчая і грамадская дзейнасць == Даследаваў гісторыю, духоўную спадчыну, тапаніміку і гідраніміку Мёршчыны, мястэчка Лявонпаль і суседніх паселішч{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. У рэдакцыйнай працы пры напісанні тапонімаў кіраваўся мясцовай узуснай практыкай маўлення жыхароў старшага веку. Адстойваў ужыванне гістарычнай формы «Мёры» замест «Міёры» як праяву павагі да спадчыны продкаў.{{sfn|Рынкевіч|2019|p= }} Запісваў вусную гісторыю і фальклор ад жыхароў Лявонпаля, у тым ліку Канстанціна Мікалаевіча Бабышкі, Марыі Пятроўны Сушко (з роду Афончанкаў), Валянціны Уладзіміраўны Папсуевіч (з роду Карніцкіх), Антаніны Купрыянаўны Шук (з роду Каськевічаў){{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. Займаўся папулярызацыяй і захаваннем фальклорных запісаў свайго земляка паэта [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Сяргея Панізніка]]{{sfn|Пірог|2016|p= }}. Сяргея Панізніка перадаў Уладзіміру Пучынскаму для выдавецкай падрыхтоўкі 30 раздзелаў для анталогіі «Літаратурная Міёршчына»{{sfn|Панізьнік|2012|p=}}. Быў арганізатарам і вядучым прэзентацый музычнага альбома «Вясельныя песні і найгрышы вёскі Лявонпаль і яе наваколляў» у Мілашове, Лявонпалі (верасень 2016) і на фэсце «Камяніца» ў Строчыцах{{sfn|Пірог|2016|p= }}{{sfn|Будзьма беларусамі!|2016|p= }}. Спрабаваў абараніць помнік архітэктуры XVIII стагоддзя — [[Лявонпальская сядзіба|палац графаў Лапацінскіх у Лявонпалі]], звяртаў увагу на яго аварыйны стан і руйнаванне{{sfn|Рынкевіч|2019|p=}}. З маладосці займаўся фатаграфіяй, быў фатографам літаратурнага аб’яднання, аўтар здымкаў сяброў таварыства «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]» (Анатоля Сыса 1988, 1989 і 1991 гадоў, Таццяны Сапач, Адама Глобуса 1991 года, удзельнікаў літаратурных сустрэч), дзеячаў беларускай культуры 1980-1990-х гадоў{{sfn|Вытокі|2021|p=}}. У 2012 годзе ўдзельнічаў са сваімі здымкамі ў фотаконкурсе праекта «Будзьма беларусамі!»{{sfn|LiveJournal|2012|p=}}. Публікаваў краязнаўчыя і бібліяграфічныя артыкулы, у тым ліку пра паэта Станіслава Шушкевіча («Бібліятэкар, бухгалтар, лесаруб, цясляр, калектар, геолаг… паэт Шушкевіч», 2018){{sfn|Дзяржынская ЦРБ|2018|p=}}, княгіню Альжбету Радзівіл («Памяці княгіні Альжбеты Радзівіл», 2021)<ref>Памяці княгіні Альжбеты Радзівіл / Уладзімір Пучынскі // Краязнаўчая газета. ― 2021. — 29 ліпеня (№ 27/28). — С. 4.</ref> і іншыя. == Памяць == Успаміны і некралогі па смерці Уладзіміра Пучынскага апублікавалі рэдакцыі газет «Наша Слова», «Новы Час», «Літаратура і мастацтва»{{sfn|Лапо|2021|p=15}}{{sfn|Новы Час|2021|p= }}{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. Паэт Сяргей Панізнік прысвяціў яго памяці вершы «Стырнавому краязнаўства», «Плыткаму стырнавому Уладзіміру Пучынскаму» і іншыя паэтычныя творы{{sfn|Наша Слова|2021|p= }}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|ref = Беларускі універсітэт|аўтар = |загаловак = Беларускі універсітэт|арыгінал = | спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Беларускі універсітэт|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 1996|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1998-007.pdf 3 (1739)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Голас Радзімы|аўтар = |загаловак = Жыццё ў песні|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Голас Радзімы|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 1998|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/1998-007.pdf 7 (2565)]|старонкі =8 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Краязнаўчая газета|аўтар = |загаловак = Краязнаўчая газета|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Краязнаўчая газета|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларускі фонд культуры|год = 2009|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Krajaznaucaja%20hezieta.pdf.zip/2009-05.pdf 5 (262)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Краязнаўчая газета|аўтар = |загаловак = Краязнаўчая газета|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Краязнаўчая газета|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларускі фонд культуры|год = 2017|выпуск = |том = |нумар = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Krajaznaucaja%20hezieta.pdf.zip/2017-17.pdf 17 (658)]|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} * {{артыкул|ref = Лапо|аўтар = Лапо І.|загаловак = Жыццё, абарванае заўчасна|арыгінал = |спасылка = |мова = be|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Літаратура і мастацтва|тып = |месца = Мінск|выдавецтва = |год = 2021|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = 15|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * {{h|Будзьма беларусамі!|2016|{{cite web|ref = Будзьма беларусамі!| url = https://budzma.org/news/i-znow-zahuchala-vyasyellye-na-lyavonpalskay-zyamli.html |title= І зноў загучала вяселле на лявонпальскай зямлі|first = |last = |authorlink = |date = 2016-09-07|work = Будзьма беларусамі!|publisher = Кампанія «Будзьма беларусамі!»|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Вытокі|2021|{{cite web|ref = Вытокі| url = https://vytoki.net/?set=tutejszyja |title= Тутэйшыя. Фотаздымкі Уладзіміра Пучынскага|first = |last = |authorlink = |date = |work = Вытокі. Электронны архіў|publisher = [падазроная спасылка выдалена]|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Дзяржынская ЦРБ|2018|{{cite web|ref = Дзяржынская ЦРБ| url = https://dzerlib.by/be/kraevedenie/znamenitye-lyudi/pisateli-poety|title = Пісьменнікі, паэты|first = |last = |authorlink = |date = |work = Дзяржынская раённая цэнтральная бібліятэка|publisher = Дзяржынская ЦРБ|location = Дзяржынск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|LiveJournal|2012|{{cite web|ref = LiveJournal| url = https://budzma.livejournal.com/27294.html |title = Фотаконкурс “Будзьма беларусамі!”: светлыя твары нашага люду|first = |last = |authorlink = |date = 2012-02-27|work = LiveJournal|publisher = Суполка budzma|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Наша Слова|2021|{{cite web|ref = Наша Слова| url = https://www.nslowa.by/2021/10/26/pamyor-galouny-redaktar-krayaznauchaj-gazety-uladzimir-puchynski/|title = Памёр галоўны рэдактар “Краязнаўчай газеты” Уладзімір Пучынскі|first = |last = |authorlink = |date = 2021-10-26|work = Наша Слова штодзень|publisher = ТБМ|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Новы Час|2021|{{cite web|ref = Новы Час| url = https://novychas.online/hramadstva/ad-karonavirusa-pamjor-uladzimir-puczynski-hal |title= Ад каронавіруса памёр Уладзімір Пучынскі — галоўны рэдактар «Краязнаўчай газеты»|first = |last = |authorlink = |date = 2021-10-12|work = Новы Час|publisher = Газета «Новы Час»|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|НББ|2021|{{cite web|ref = НББ| url = http://unicat.nlb.by/auth/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-ar13943094&strq=l_siz=20 |title= Пучынскі, Уладзімір Станіслававіч (журналіст ; 1971—2021)|first = |last = |authorlink = |date = |work = Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Панізьнік|2012|{{cite web|ref = Панізьнік| url = http://belarus.kulichki.net/index.php?option=com_content&task=view&id=1254&Itemid=99999999&show=1 |title= Мы - нацыя! - Паэт-патрыёт С. Панізьнік на Волце, на Дзвіне|first = Сяргей|last = Панізьнік|authorlink = |date = 2012-06-28|work = |publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пірог|2016|{{cite web|ref = Пірог| url = https://mijory.by/rubriki/kultura/sche-raz-o-diske-vadebnye-pesni-i-naigryvaniya-derevni-eonpol-i-ee-okrestnostey/ |title= Ещё раз о диске "Свадебные песни и наигрывания деревни Леонполь и ее окрестностей"|first = Уладзімір|last = Пірог|authorlink = |date = 2016|work = Міёрскія навіны|publisher = Рэдакцыя газеты «Міёрскія навіны»|location = Міёры|page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} * {{h|Рынкевіч|2019|{{cite web|ref = Рынкевіч| url = https://mijory.by/god/malaya-rodina/14563-dorogi-chto-napravlyayut-tropinki-kotorye-zovut-vladimira-puchinskogo.html |title= Дарогі, што накіроўваюць, сцежкі, якія клічуць Уладзіміра Пучынскага|first = Кацярына|last = Рынкевіч|authorlink = |date = 2019-11-21|work = Міёрскія навіны|publisher = Рэдакцыя газеты «Міёрскія навіны»|location = Міёры|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-15|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пучынскі Уладзімір Станіслававіч}} tqp9s2p3b37a01hh3kvoejmtcgsibbg 0 817050 5219153 5219142 2026-10-15T12:09:38Z Autumndancer 168015 5219153 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Портэр}} {{Асоба}} '''Коўл Портэр''' ({{lang-en|Cole Albert Porter}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Скончыў Іельскі ўніверсітэт (1913). Вучань Венсана д’Эндзі. Аўтар мюзіклаў «Цалуй мяне, Кэт» (паводле камедыі У.​Шэкспіра «Утаймаванне свавольніцы», 1948), «Пастка» (1953) і інш., шматлікія з якіх экранізаваны. Пісаў музыку да кінафільмаў і тэлевізійных пастановак, музыку і тэксты папулярных песень. Портэру прысвечаны біяграфічны кінафільм «Ноч і дзень». == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Портэр Коўл}} [[Катэгорыя:Кампазітары ЗША]] sxrx9v2mrc9i59a2kuz1f0d6ik6j6wk 5219167 5219153 2026-10-15T12:54:22Z Autumndancer 168015 5219167 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Портэр}} {{Асоба}} '''Коўл Портэр''' ({{lang-en|Cole Albert Porter}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Скончыў Іельскі ўніверсітэт (1913). Вучань Венсана д’Эндзі. Аўтар мюзіклаў «Цалуй мяне, Кэт» (паводле камедыі У.​Шэкспіра «Утаймаванне свавольніцы», 1948), «Пастка» (1953) і інш., шматлікія з якіх экранізаваны. Пісаў музыку да кінафільмаў і тэлевізійных пастановак, музыку і тэксты папулярных песень. Портэру прысвечаны біяграфічны кінафільм «Ноч і дзень». == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Портэр Коўл|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Портэр Коўл}} [[Катэгорыя:Кампазітары ЗША]] m5nj3to8e5vv20kbn363hcgwp3k91s6 5219676 5219167 2026-10-16T11:16:30Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219676 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Портэр}} {{музыкант}} '''Коўл Портэр''' ({{lang-en|Cole Albert Porter}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Скончыў Іельскі ўніверсітэт (1913). Вучань Венсана д’Эндзі. Аўтар мюзіклаў «Цалуй мяне, Кэт» (паводле камедыі У.​Шэкспіра «Утаймаванне свавольніцы», 1948), «Пастка» (1953) і інш., шматлікія з якіх экранізаваны. Пісаў музыку да кінафільмаў і тэлевізійных пастановак, музыку і тэксты папулярных песень. Портэру прысвечаны біяграфічны кінафільм «Ноч і дзень». == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Портэр Коўл|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Портэр Коўл}} [[Катэгорыя:Кампазітары ЗША]] om8ga6ak9jmdqm3szi18eqa3mrtc5k1 5219678 5219676 2026-10-16T11:17:07Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219678 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Портэр}} {{музыкант}} '''Коўл Портэр''' ({{lang-en|Cole Albert Porter}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Скончыў Іельскі ўніверсітэт (1913). Вучань Венсана д’Эндзі. Аўтар мюзіклаў «Цалуй мяне, Кэт» (паводле камедыі У.​Шэкспіра «Утаймаванне свавольніцы», 1948), «Пастка» (1953) і інш., шматлікія з якіх экранізаваны. Пісаў музыку да кінафільмаў і тэлевізійных пастановак, музыку і тэксты папулярных песень. Портэру прысвечаны біяграфічны кінафільм «Ноч і дзень». == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Портэр Коўл|||}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Портэр Коўл}} [[Катэгорыя:Кампазітары ЗША]] 5281tdlgihp2itjihlkxczgghpa8ykv 0 817051 5219149 2026-10-15T12:05:47Z Ciepiersia 162280 новы 5219149 wikitext text/x-wiki [[Файл:Pottery oven in Nová budova Národního muzea Prague.jpg|250px|міні|Ганчарная печ ў {{нп3|Бібліятэка Нацыянальнага музея ў Празе|Бібліятэцы|cs|Knihovna Národního muzea}} [[Нацыянальны музей (Прага)|Нацыянальнага музея]] ў [[Прага|Празе]]]] '''Абпа́л кера́мікі''' (або '''абпа́льванне кера́мікі''') — асноўны этап тэхналагічнага працэсу ў вытворчасці [[Кераміка|керамічных]] вырабаў, які заключаецца ў іх тэрмічнай апрацоўцы з мэтай надання трываласці, ваданепранікальнасці, хімічнай стойкасці і іншых неабходных фізіка-механічных уласцівасцяў. Падчас абпалу адбываецца незваротнае ператварэнне сырой [[Гліна|гліны]] і мінеральных дабавак у штучны камень (керамічны матэрыял). == Гісторыя == На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] абпал керамікі вядомы з эпохі [[неаліт]]у (прыкладна з IV тысячагоддзя да н. э.). Найбольш старажытны спосаб абпальвання керамічнага посуду — на адкрытым агні (на паверхні зямлі ці ў {{нп3|Абпал керамікі ў яме|ямах рознай глыбіні||Pit fired pottery}}). Старажытны посуд абпальваўся ў акісляльным і аднаўленчым [[Газавае асяроддзе печы|газавым асяроддзі]]. Бурая афарбоўка чарапка сведчыць пра абпальванне ў акісляльным (з доступам [[кісларод]]у) асяроддзі, цёмна-шэрая і чорная — у аднаўленчым (без доступу кіслароду; найбольш старажытны спосаб). Аднаўленчы абпал патрабуе больш нізкіх тэмператур, патрабаванні да якасці паліва таксама менш строгія. Пры такім спосабе абпальванне маглі выкарыстоўваць аднакамерныя закрытыя прыстасаванні (простыя печы ў паглыбленнях і інш.), якія нельга зафіксаваць археалагічным метадам. Для атрымання цёмнага чарапка таксама ўжываліся розныя тэхналагічныя прыёмы (задымленне і іншае). Даволі часта чарапок мае двухколерную афарбоўку, якая ўзнікае ў нявытрыманым газавым асяроддзі, часта пры абпальванні на вогнішчах. Тэмпературы абпалу глінянага посуду пры гэтым знаходзіліся ў дыяпазоне 500—850 °C. У апошняй чвэрці [[1-е тысячагоддзе|I-га тысячагоддзя н.э.]] на тэрыторыі Беларусі стаў распаўсюджвацца пячны абпал [[Гліняны посуд|глінянага посуду]]. Тэмпературы абпальвання ў пячах таксама не перавышалі 850 °C. Толькі з [[XVI]]—[[XVII]] стагоддзяў посуд сталі абпальваць у {{нп3|Ганчарны горн|спецыяльных горнах|de|Töpferofen}} пры тэмпературы да 1000 °C і вышэй. З развіццём ганчарства і з’яўленнем [[Ганчарны горн|ганчарных горнаў]] (печаў) з’явілася магчымасць рэгуляваць тэмпературны рэжым і газавае асяроддзе (акісляльнае або аднаўленчае), што дазволіла значна павысіць якасць і трываласць вырабаў, а таксама змяняць іх колер (напрыклад, ствараць чорнадымленую кераміку). == Тэхналогія працэсу == Працэс абпалу складаецца з некалькіх паслядоўных этапаў, кожны з якіх патрабуе строгага кантролю тэмпературы: # Сушка і выдаленне фізічнай вільгаці (да 100—150 °C) — рэшткі свабоднай вады выпараюцца з глінянай масы. Калі награванне адбываецца занадта хутка, выраб можа трэснуць. # Выдаленне хімічна звязанай вады (450—600 °C) — адбываецца разбурэнне гліністых мінералаў (напрыклад, {{нп3|Каалініт|каалініту|ru|Каолинит}}) з выдзяленнем {{нп3|Канстытуцыйная вада|канстытуцыйнай вільгаці|uk|Конституційна вода}}. Гліна цалкам губляе сваю [[Пластычная дэфармацыя|пластычнасць]] і больш не можа быць размочана вадой да першапачатковага стану. # Выгар арганічных дамешкаў (до 900 °C) — акісляюцца і згараюць вугляродзістыя і серныя рэчывы, якія прысутнічаюць у сыравіне. # Спяканне (вышэй за 900 °C) — пачатак плаўлення лёгкаплаўкіх кампанентаў. Утвараецца шклопадобная фаза, якая злучае паміж сабой больш тугаплаўкія часціцы. Шчыльнасць вырабу павялічваецца, а сітаватасць змяншаецца. Тэмпература абпалу залежыць ад тыпу керамікі: * [[Маёліка]] і ганчарныя вырабы: 900—1050 °C; * [[Фарфор]]: 1250—1410 °C; * {{нп3|Тэхнічная кераміка|Тэхнічная|ru|Техническая керамика}} і кухонная кераміка (каменныя вырабы): 1100—1300 °C. == Газавае асяроддзе печы == У залежнасці ад доступу кіслароду ў печ, абпал падзяляюць на два асноўныя тыпы: * Акісляльны абпал — адбываецца пры лішку [[кісларод]]у. [[Аксіды жалеза|Аксід жалеза]], які змяшчаецца ў гліне, пераходзіць у форму {{нп3|Аксід жалеза(III)|Fe₂O₃|ru|Оксид железа(III)}}, што надае кераміцы чырвоны, жоўты або карычневы колер. * Аднаўленчы абпал — праводзіцца пры недахопе кіслароду (ствараецца задымленне). Пры гэтым аксід жалеза аднаўляецца да {{нп3|Аксід жалеза(II)|FeO|ru|Оксид железа(II)}} або {{нп3|Аксід жалеза(II,III)|Fe₃O₄|ru|Оксид железа(II,III)}}, дзякуючы чаму вырабы набываюць шэры альбо глыбокі чорны колер ([[чорназадымленая кераміка]]). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Ігар Аляксандравіч Міляшэвіч|Міляшэвіч І. А.]]'' Кераміка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Трытоні — Барысфен / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 237—238. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). {{Ганчарства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кераміка]] [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка]] [[Катэгорыя:Ганчарства]] k4i4demrwn9ok907o08eq25r4mlj794 5219154 5219149 2026-10-15T12:12:36Z Ciepiersia 162280 /* Гісторыя */ афармленне 5219154 wikitext text/x-wiki [[Файл:Pottery oven in Nová budova Národního muzea Prague.jpg|250px|міні|Ганчарная печ ў {{нп3|Бібліятэка Нацыянальнага музея ў Празе|Бібліятэцы|cs|Knihovna Národního muzea}} [[Нацыянальны музей (Прага)|Нацыянальнага музея]] ў [[Прага|Празе]]]] '''Абпа́л кера́мікі''' (або '''абпа́льванне кера́мікі''') — асноўны этап тэхналагічнага працэсу ў вытворчасці [[Кераміка|керамічных]] вырабаў, які заключаецца ў іх тэрмічнай апрацоўцы з мэтай надання трываласці, ваданепранікальнасці, хімічнай стойкасці і іншых неабходных фізіка-механічных уласцівасцяў. Падчас абпалу адбываецца незваротнае ператварэнне сырой [[Гліна|гліны]] і мінеральных дабавак у штучны камень (керамічны матэрыял). == Гісторыя == У сусветнай гісторыі абпал керамікі вядомы з эпохі [[Верхні палеаліт|верхняга палеаліту]] — найстаражытнейшыя знаходкі абпаленых гліняных статуэтак (напрыклад, {{нп3|Вестаніцкая Венера||ru|Вестоницкая Венера}}) датуюцца прыкладна 29 000-25 000 гг. да н. э. Вытворчасць абпаленага [[Гліняны посуд|глінянага посуду]] шырока распаўсюдзілася ў эпоху [[неаліт]]у (так званая «[[неалітычная рэвалюцыя]]»), калі людзі перайшлі да аселага ладу жыцця. Найбольш старажытны спосаб абпальвання керамічнага посуду — на адкрытым агні (на паверхні зямлі ці ў {{нп3|Абпал керамікі ў яме|ямах рознай глыбіні||Pit fired pottery}}). Старажытны посуд абпальваўся ў акісляльным і аднаўленчым [[Газавае асяроддзе печы|газавым асяроддзі]]. Бурая афарбоўка чарапка сведчыць пра абпальванне ў акісляльным (з доступам [[кісларод]]у) асяроддзі, цёмна-шэрая і чорная — у аднаўленчым (без доступу кіслароду; найбольш старажытны спосаб). Аднаўленчы абпал патрабуе больш нізкіх тэмператур, патрабаванні да якасці паліва таксама менш строгія. Пры такім спосабе абпальванне маглі выкарыстоўваць аднакамерныя закрытыя прыстасаванні (простыя печы ў паглыбленнях і інш.), якія нельга зафіксаваць археалагічным метадам. Для атрымання цёмнага чарапка таксама ўжываліся розныя тэхналагічныя прыёмы (задымленне і іншае). Даволі часта чарапок мае двухколерную афарбоўку, якая ўзнікае ў нявытрыманым газавым асяроддзі, часта пры абпальванні на вогнішчах. Тэмпературы абпалу глінянага посуду пры гэтым знаходзіліся ў дыяпазоне 500—850 °C. У апошняй чвэрці [[1-е тысячагоддзе|I-га тысячагоддзя н.э.]] на тэрыторыі Беларусі стаў распаўсюджвацца пячны абпал [[Гліняны посуд|глінянага посуду]]. Тэмпературы абпальвання ў пячах таксама не перавышалі 850 °C. Толькі з [[XVI]]—[[XVII]] стагоддзяў посуд сталі абпальваць у {{нп3|Ганчарны горн|спецыяльных горнах|de|Töpferofen}} пры тэмпературы да 1000 °C і вышэй. З развіццём ганчарства і з’яўленнем [[Ганчарны горн|ганчарных горнаў]] (печаў) з’явілася магчымасць рэгуляваць тэмпературны рэжым і газавае асяроддзе (акісляльнае або аднаўленчае), што дазволіла значна павысіць якасць і трываласць вырабаў, а таксама змяняць іх колер (напрыклад, ствараць чорнадымленую кераміку). == Тэхналогія працэсу == Працэс абпалу складаецца з некалькіх паслядоўных этапаў, кожны з якіх патрабуе строгага кантролю тэмпературы: # Сушка і выдаленне фізічнай вільгаці (да 100—150 °C) — рэшткі свабоднай вады выпараюцца з глінянай масы. Калі награванне адбываецца занадта хутка, выраб можа трэснуць. # Выдаленне хімічна звязанай вады (450—600 °C) — адбываецца разбурэнне гліністых мінералаў (напрыклад, {{нп3|Каалініт|каалініту|ru|Каолинит}}) з выдзяленнем {{нп3|Канстытуцыйная вада|канстытуцыйнай вільгаці|uk|Конституційна вода}}. Гліна цалкам губляе сваю [[Пластычная дэфармацыя|пластычнасць]] і больш не можа быць размочана вадой да першапачатковага стану. # Выгар арганічных дамешкаў (до 900 °C) — акісляюцца і згараюць вугляродзістыя і серныя рэчывы, якія прысутнічаюць у сыравіне. # Спяканне (вышэй за 900 °C) — пачатак плаўлення лёгкаплаўкіх кампанентаў. Утвараецца шклопадобная фаза, якая злучае паміж сабой больш тугаплаўкія часціцы. Шчыльнасць вырабу павялічваецца, а сітаватасць змяншаецца. Тэмпература абпалу залежыць ад тыпу керамікі: * [[Маёліка]] і ганчарныя вырабы: 900—1050 °C; * [[Фарфор]]: 1250—1410 °C; * {{нп3|Тэхнічная кераміка|Тэхнічная|ru|Техническая керамика}} і кухонная кераміка (каменныя вырабы): 1100—1300 °C. == Газавае асяроддзе печы == У залежнасці ад доступу кіслароду ў печ, абпал падзяляюць на два асноўныя тыпы: * Акісляльны абпал — адбываецца пры лішку [[кісларод]]у. [[Аксіды жалеза|Аксід жалеза]], які змяшчаецца ў гліне, пераходзіць у форму {{нп3|Аксід жалеза(III)|Fe₂O₃|ru|Оксид железа(III)}}, што надае кераміцы чырвоны, жоўты або карычневы колер. * Аднаўленчы абпал — праводзіцца пры недахопе кіслароду (ствараецца задымленне). Пры гэтым аксід жалеза аднаўляецца да {{нп3|Аксід жалеза(II)|FeO|ru|Оксид железа(II)}} або {{нп3|Аксід жалеза(II,III)|Fe₃O₄|ru|Оксид железа(II,III)}}, дзякуючы чаму вырабы набываюць шэры альбо глыбокі чорны колер ([[чорназадымленая кераміка]]). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Ігар Аляксандравіч Міляшэвіч|Міляшэвіч І. А.]]'' Кераміка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Трытоні — Барысфен / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 237—238. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). {{Ганчарства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кераміка]] [[Катэгорыя:Тэрмічная апрацоўка]] [[Катэгорыя:Ганчарства]] 29iagqlfrvfmuzsycnx6zr408ty2ihr 0 817052 5219178 2026-10-15T13:02:43Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Сяло Геолагаў]] у [[Геалагтар]] 5219178 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Геалагтар]] ic438nfxin1h8m3eym85isz597s5sjg 5219179 5219178 2026-10-15T13:02:58Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Геалагтар]] 5219179 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|}} #REDIRECT [[Геалагтар]] pkv4zkoqpxsszg7cj3tquobok3ke59x 0 817053 5219188 2026-10-15T13:21:50Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Перу (значэнні)}} {{НП}} '''Перу''' ({{lang-en|Peru}}) — горад і адміністрацыйны цэнтр акругі Маямі ў штаце [[Індыяна]] [[ЗША]]. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Коўл Портэр]], амерыканскі кампазітар == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Індыяны]]» 5219188 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Перу (значэнні)}} {{НП}} '''Перу''' ({{lang-en|Peru}}) — горад і адміністрацыйны цэнтр акругі Маямі ў штаце [[Індыяна]] [[ЗША]]. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Коўл Портэр]], амерыканскі кампазітар == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Індыяны]] olec9fpo9ux6s6fy97rqr6tpinflota 5219189 5219188 2026-10-15T13:23:05Z Autumndancer 168015 5219189 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Перу (значэнні)}} {{НП}} '''Перу''' ({{lang-en|Peru}}) — горад і адміністрацыйны цэнтр акругі Маямі ў штаце [[Індыяна]] [[ЗША]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Коўл Портэр]], амерыканскі кампазітар == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Індыяны]] ifkbzj8r7e8x7lae0p15521z5l2qn7j 0 817054 5219191 2026-10-15T13:30:22Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «* [[Перу]] * [[Віцэ-каралеўства Перу]] * [[Перу (Індыяна)]] * [[(10866) Перу]] {{неадназначнасць}}» 5219191 wikitext text/x-wiki * [[Перу]] * [[Віцэ-каралеўства Перу]] * [[Перу (Індыяна)]] * [[(10866) Перу]] {{неадназначнасць}} qnv07gyodi5nofujylhb2wxrjqcsu5o 0 817055 5219196 2026-10-15T13:43:53Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Учкудук''' ({{lang-uz|Uchquduq / Учқудуқ}} — «Тры калодзежы») — горад, адміністрацыйны цэнтр Учкудукскага раёна [[Наваійскі вілает|Наваійскай вілаета]] [[Узбекістан]]а. Размешчаны ў пустыннай зоне [[Кызылкум]]а. Узнік як працоўны пасёлак у сярэдзіне XX стагод...» 5219196 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Учкудук''' ({{lang-uz|Uchquduq / Учқудуқ}} — «Тры калодзежы») — горад, адміністрацыйны цэнтр Учкудукскага раёна [[Наваійскі вілает|Наваійскай вілаета]] [[Узбекістан]]а. Размешчаны ў пустыннай зоне [[Кызылкум]]а. Узнік як працоўны пасёлак у сярэдзіне XX стагоддзя разам з распрацоўкай уранавых радовішчаў і развіццём здабываючай прамысловасці. Горад размешчаны ў цэнтральнай частцы пустыні Кызылкум, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Учкудук. З 1958 года ў горадзе працуе Наваійскі горна-металургічны камбінат (НДМК). Большасць жыхароў — работнікі гэтага камбіната. З 1995 года ва Учкудуку працуе золатаздабыўны комплекс праектнай магутнасцю 20 тон золата ў год. З 2001 года ва Узбекістане пачала дзейнічаць чыгуначная лінія Учкудук-2 — Міскін. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Узбекістана]] m0fxlke80rb6fsb5j64lh1fyryg2uls 5219198 5219196 2026-10-15T13:45:27Z Autumndancer 168015 5219198 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Учкудук'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|7}} — карта Казахстана</ref> ({{lang-uz|Uchquduq / Учқудуқ}} — «Тры калодзежы») — горад, адміністрацыйны цэнтр Учкудукскага раёна [[Наваійскі вілает|Наваійскай вілаета]] [[Узбекістан]]а. Размешчаны ў пустыннай зоне [[Кызылкум]]а. Узнік як працоўны пасёлак у сярэдзіне XX стагоддзя разам з распрацоўкай уранавых радовішчаў і развіццём здабываючай прамысловасці. Горад размешчаны ў цэнтральнай частцы пустыні Кызылкум, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Учкудук. З 1958 года ў горадзе працуе Наваійскі горна-металургічны камбінат (НДМК). Большасць жыхароў — работнікі гэтага камбіната. З 1995 года ва Учкудуку працуе золатаздабыўны комплекс праектнай магутнасцю 20 тон золата ў год. З 2001 года ва Узбекістане пачала дзейнічаць чыгуначная лінія Учкудук-2 — Міскін. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Узбекістана]] ndkkf4lqk25760u0ehi5npr9frltf2q 5219199 5219198 2026-10-15T13:46:03Z Autumndancer 168015 5219199 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Учкудук'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|7}} — карта Казахстана</ref> ({{lang-uz|Uchquduq / Учқудуқ}} — «Тры калодзежы») — горад, адміністрацыйны цэнтр Учкудукскага раёна [[Наваійскі вілает|Наваійскай вілаета]] [[Узбекістан]]а. Размешчаны ў пустыннай зоне [[Кызылкум]]а. Узнік як працоўны пасёлак у сярэдзіне XX стагоддзя разам з распрацоўкай уранавых радовішчаў і развіццём здабываючай прамысловасці. Горад размешчаны ў цэнтральнай частцы пустыні Кызылкум, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Учкудук. З 1958 года ў горадзе працуе Наваійскі горна-металургічны камбінат (НДМК). Большасць жыхароў — работнікі гэтага камбіната. З 1995 года ва Учкудуку працуе золатаздабыўны комплекс праектнай магутнасцю 20 тон золата ў год. З 2001 года ва Узбекістане пачала дзейнічаць чыгуначная лінія Учкудук-2 — Міскін. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Узбекістана]] tufmwx0peb81x0ylj01a549p4fkk20b 0 817056 5219200 2026-10-15T13:46:22Z Ciepiersia 162280 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/46053693|Гончарний круг]]» 5219200 wikitext text/x-wiki [[Файл:Haradnaja, Jarmoła Miranovič. Гарадная, Ярмола Мірановіч (I. Sierbaŭ, 1912) (11).jpg|міні|Ганчар з [[Гарадная (Столінскі раён)|Гарадной]]]] [[Файл:Гончарний_круг..JPG|справа|міні|444x444пкс|[[Файл:Dzieraŭnaja, Pilip Pieška. Дзераўная, Піліп Пешка (D. Hiearhijeŭski, 1933).jpg|міні|Ганчар з [[Дзераўная (Драгічынскі раён)|Дзераўной]]]]Ганчарны круг]] '''Ганчарны круг''' — прылада для ручнога фармавання вырабаў [[Гліна|з гліны]]. Яго часцей за ўсё выкарыстоўваюць у [[Ганчарства|ганчарстве]]. == Гісторыя == Ганчарны круг быў вынайдзены ў [[Месапатамія|Месапатаміі]] ў канцы IV тысячагоддзя да н.э. да н.э. Напачатку карысталіся ручным ганчарным кругам, пазней вынайдзены нажны. З паяўленнем ганчарнага круга ганчарства ператварылася ў рамяство з вылучэннем спецыялістаў-ганчароў. Уся канструкцыя была цалкам драўлянай, асновай быў камень з выдзеўбанай і змазанай адтулінай. Такія кругі мелі шмат недахопаў, і галоўны з іх — недакладнасць кручэння акружнасці вакол сваёй восі, што выклікала цяжкасці ў працы. У наш час колы вырабляюцца ў асноўным з металу. == Структура == Ручны ганчарны круг — драўляны дыск, які насаджваўся на дубовую або жалезную [[вось]], убітую ў зямлю (калоду, плашку, крыжавіну). Пры вярчэнні дыска рукой загладжвалі паверхню зробленай уручную пасудзіны або з камяка гліны выцягвалі полае цела патрэбнай формы<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%90%D0%9D%D0%A7%D0%90%D0%A0%D0%9D%D0%AB%20%D0%9A%D0%A0%D0%A3%D0%93|title=ГАНЧАРНЫ КРУГ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-15}}</ref>. Пазней узнік ручны ганчарны круг з крыжавінай, спіцамі, двума дыскамі. З сярэдзіны XVI стагоддзя бытаваў нажны ганчарны круг, які складаўся з двух злучаных спіцамі дыскаў, насаджаных на нерухомую вось. Ніжні дыск прыводзіўся ў рух нагамі, а на верхнім рукамі фармаваўся выраб. Больш дасканалым стаў нажны ганчарны круг з рухомай воссю, якая ўпіралася ніжнім канцом у падстаўку з гняздом — парпліцу<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/esbm/parplica|title=Парпліца - Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)|website=verbum.by|access-date=2026-10-15}}</ref>. Нажныя ганчарныя кругі з сярэдзіны XVIII стагоддзя выкарыстоўвалі і для вытворчасці [[Фаянс|фаянсавых]] вырабаў<ref name=":1" />. Круг павінен круціцца з хуткасцю ад 50 да 300-350 абаротаў у хвіліну. Дыяметр верхняга дыска звычайна складае 25-30 см. Працоўная зона заўсёды павінна круціцца супраць гадзіннікавай стрэлкі. Дыскі вырабляюцца з <nowiki>{{нп3|Антыкаразійныя матэрыялы|устойлівага да карозіі|uk|Антикорозійні матеріали}}</nowiki> металу, часам нават з [[Пластмасы|пластыку]]. Пры вырабе танкасценных вырабаў, якія цяжка зняць з дыска ў сырым выглядзе (магчымая [[дэфармацыя]]), выкарыстоўваецца тоўсты [[Гіпс|гіпсавы]] дыск, які фіксуецца і здымаецца разам з вырабам. Сфармаваны на дыску прадукт разразаюць тонкай [[Сталь|сталёвай]] ніткай, нацягнутай паміж рукамі, і здымаюць. Пасля гэтага [[Керамічны выраб|выраб]] гатовы да сушкі і [[Абпал|абпалу]] ў [[Ганчарная печ|ганчарнай печы]] . == Спасылкі == * {{УСЭ-4|[http://slovopedia.org.ua/29/53394/7651.html Верхняк]}} [[Катэгорыя:Вынаходніцтва]] [[Катэгорыя:Рамёствы]] [[Катэгорыя:Ганчарства]] dbescrj276k5v4y8uadheb6zhggj490 5219201 5219200 2026-10-15T13:47:50Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219201 wikitext text/x-wiki [[Файл:Haradnaja, Jarmoła Miranovič. Гарадная, Ярмола Мірановіч (I. Sierbaŭ, 1912) (11).jpg|міні|250px|Ганчар з [[Гарадная (Столінскі раён)|Гарадной]]]] [[Файл:Dzieraŭnaja, Pilip Pieška. Дзераўная, Піліп Пешка (D. Hiearhijeŭski, 1933).jpg|міні|250px|Ганчар з [[Дзераўная (Драгічынскі раён)|Дзераўной]]]] '''Ганчарны круг''' — прылада для ручнога фармавання вырабаў [[Гліна|з гліны]]. Яго часцей за ўсё выкарыстоўваюць у [[Ганчарства|ганчарстве]]. == Гісторыя == Ганчарны круг быў вынайдзены ў [[Месапатамія|Месапатаміі]] ў канцы IV тысячагоддзя да н.э. да н.э. Напачатку карысталіся ручным ганчарным кругам, пазней вынайдзены нажны. З паяўленнем ганчарнага круга ганчарства ператварылася ў рамяство з вылучэннем спецыялістаў-ганчароў. Уся канструкцыя была цалкам драўлянай, асновай быў камень з выдзеўбанай і змазанай адтулінай. Такія кругі мелі шмат недахопаў, і галоўны з іх — недакладнасць кручэння акружнасці вакол сваёй восі, што выклікала цяжкасці ў працы. У наш час колы вырабляюцца ў асноўным з металу. == Структура == Ручны ганчарны круг — драўляны дыск, які насаджваўся на дубовую або жалезную [[вось]], убітую ў зямлю (калоду, плашку, крыжавіну). Пры вярчэнні дыска рукой загладжвалі паверхню зробленай уручную пасудзіны або з камяка гліны выцягвалі полае цела патрэбнай формы<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%90%D0%9D%D0%A7%D0%90%D0%A0%D0%9D%D0%AB%20%D0%9A%D0%A0%D0%A3%D0%93|title=ГАНЧАРНЫ КРУГ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-15}}</ref>. Пазней узнік ручны ганчарны круг з крыжавінай, спіцамі, двума дыскамі. З сярэдзіны XVI стагоддзя бытаваў нажны ганчарны круг, які складаўся з двух злучаных спіцамі дыскаў, насаджаных на нерухомую вось. Ніжні дыск прыводзіўся ў рух нагамі, а на верхнім рукамі фармаваўся выраб. Больш дасканалым стаў нажны ганчарны круг з рухомай воссю, якая ўпіралася ніжнім канцом у падстаўку з гняздом — парпліцу<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/esbm/parplica|title=Парпліца - Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)|website=verbum.by|access-date=2026-10-15}}</ref>. Нажныя ганчарныя кругі з сярэдзіны XVIII стагоддзя выкарыстоўвалі і для вытворчасці [[фаянс]]авых вырабаў<ref name=":1" />. Круг павінен круціцца з хуткасцю ад 50 да 300—350 абаротаў у хвіліну. Дыяметр верхняга дыска звычайна складае 25-30 см. Працоўная зона заўсёды павінна круціцца супраць гадзіннікавай стрэлкі. Дыскі вырабляюцца з <nowiki>{{нп3|Антыкаразійныя матэрыялы|устойлівага да карозіі|uk|Антикорозійні матеріали}}</nowiki> металу, часам нават з [[Пластмасы|пластыку]]. Пры вырабе танкасценных вырабаў, якія цяжка зняць з дыска ў сырым выглядзе (магчымая [[дэфармацыя]]), выкарыстоўваецца тоўсты [[гіпс]]авы дыск, які фіксуецца і здымаецца разам з вырабам. Сфармаваны на дыску прадукт разразаюць тонкай [[Сталь|сталёвай]] ніткай, нацягнутай паміж рукамі, і здымаюць. Пасля гэтага [[Керамічны выраб|выраб]] гатовы да сушкі і [[абпал]]у ў [[Ганчарная печ|ганчарнай печы]] . == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{УСЭ-4|[http://slovopedia.org.ua/29/53394/7651.html Верхняк]}} {{Ганчарства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вынаходніцтва]] [[Катэгорыя:Рамёствы]] [[Катэгорыя:Ганчарства]] 2qi8m42pch91cnbdu642kxgxzfkqstg 0 817057 5219204 2026-10-15T13:49:26Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Кэмпна]] у [[Кемпна]]: Уніфікацыя назваў 5219204 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кемпна]] b5bhin0ndr917xbwzffdrggvm371dwh 0 817058 5219209 2026-10-15T13:50:43Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Кэмпінскі павет]] у [[Кемпінскі павет]]: Уніфікацыя назваў 5219209 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кемпінскі павет]] bnmaiexaczo864un9jve0zg132zrt9a 0 817059 5219214 2026-10-15T13:54:12Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Кэмпна (гміна)]] у [[Кемпна (гміна)]]: Уніфікацыя назваў 5219214 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кемпна (гміна)]] 68fy5s5v37r73vswn70yygkphvq9w85 0 817060 5219225 2026-10-15T14:32:14Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Уладзімір Станіслававіч Пучынскі]] 5219225 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзімір Станіслававіч Пучынскі]] t45ya0lq28h9h361515t3w4rdkyv72y 6 817061 5219232 2026-10-15T14:53:06Z Venerast 140233 {{Выява |Апісанне = Помнік загінулым салдатам падчас 1 сусветнай вайны |Крыніца = |Час стварэння = 2014 |Аўтар = |Ліцэнзія = }} 5219232 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Выява |Апісанне = Помнік загінулым салдатам падчас 1 сусветнай вайны |Крыніца = |Час стварэння = 2014 |Аўтар = |Ліцэнзія = }} == Ліцэнзіяванне == {{PD-BY-exempt}} hkqo7oxbnwy0jtz0rrrsa71g47dmofn 0 817062 5219246 2026-10-15T16:50:06Z Ілля Касакоў 21245 Перасылае да [[Яўстах Дашкевіч]] 5219246 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Яўстах Дашкевіч]] 3t3cdq9gtnv9x0h5w2o1cszl2q0x8cc 0 817063 5219259 2026-10-15T17:56:47Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Пётр Сяргеевіч Пятроўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі палітолаг. == Биография == Скончыў [[Гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка|гістарычны факультэт]] Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўні...» 5219259 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Пётр Сяргеевіч Пятроўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі палітолаг. == Биография == Скончыў [[Гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта]]. Навуковы кіраўнік — дацэнт Анатоль Уладзіміравіч Кузняцоў<ref>{{Cite web |url=http://www.sws.bsu.by/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B22008/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%28%D0%92%D0%A3%D0%97_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%86_%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%29%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0.pdf |title=Список авторов работ Республиканского конкурса 2008 года РБ по вузам, секциям и категориям |access-date=2022-03-30 |archive-date=2017-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118134358/http://www.sws.bsu.by/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B22008/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA(%D0%92%D0%A3%D0%97_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%86_%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B)%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0.pdf |url-status=live }}</ref>. Пасля заканчэння ўніверсітэта паступіў у аспірантуру [[Інстытут філасофіі НАН Беларусі|Інстытута філасофіі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], узначальваў «Кансерватыўны цэнтр NOMOS»<ref name=nav>{{cite web|lang=be-tarask|url=https://naviny.media/rubrics/opinion/2013/03/10/ic_articles_410_181082|title=Пётра Пятроўскі. МЕРКАВАННЕ. Лібэральнае рэакцыянэрства і рэтраградства супраць кансэрватыўнага рыўка|work=[[Naviny.by]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116032827/https://naviny.media/rubrics/opinion/2013/03/10/ic_articles_410_181082|archive-date=2021-01-16|url-status=unfit}}</ref>. Праз некаторы час стаў сустаршынёй рэдакцыйнага савета расійскага выдання Eurasia.expert<ref>{{Cite web |url=https://eurasia.expert/authors/petr-petrovskii/ |title=Петр Петровский |access-date=2021-02-07 |archive-date=2021-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121200514/https://eurasia.expert/authors/petr-petrovskii/ |url-status=live }}</ref>. Па стане на 2020 год працаваў навуковым супрацоўнікам Інстытута філасофіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі<ref>{{Cite web |url=http://philosophy.by/ru/news/event-2020-06-26/ |title=Беларусь и глобальный коронакризис: вызовы и перспективы в контексте европейской и евразийской интеграций |access-date=2021-02-07 |archive-date=2021-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214084642/http://philosophy.by/ru/news/event-2020-06-26/ |url-status=live }}</ref>, эксперт «[[Белая Русь (грамадскае аб’яднанне)| Белая Русь]]»<ref>{{Cite web |url=https://www.belta.by/opinions/view/neobhodimo-sovershenstvovat-suschestvujuschuju-konstitutsionnuju-sistemu-a-ne-lomat-7519/ |title=Необходимо совершенствовать существующую конституционную систему, а не ломать |access-date=2021-02-07 |archive-date=2021-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227104334/https://www.belta.by/opinions/view/neobhodimo-sovershenstvovat-suschestvujuschuju-konstitutsionnuju-sistemu-a-ne-lomat-7519 |url-status=live }}</ref> і Цэнтра вывучэння і развіцця кантынентальнай інтэграцыі «Паўночная Еўразія», узначаленага [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксеем Дзермантам]]<ref>{{Cite web |url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=253102&lang=ru |title=Дерман зарегистрировал Центр развития континентальной интеграции «Северная Евразия» |work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |access-date=2024-06-07 |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517134218/https://nashaniva.com/?c=ar&i=253102&lang=ru |url-status=live }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Палітолагі Беларусі]][[Катэгорыя:Філосафы Беларусі]][[Катэгорыя:Члены грамадскага аб’яднання «Белая Русь»]] duu4vovrtv3pav7itlrry2yo4cfkg2g 0 817064 5219271 2026-10-15T18:22:16Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:de:Special:Redirect/revision/261232453|Maurycy Krupowicz]]» 5219271 wikitext text/x-wiki '''Маўрыцы Круповіч''' ({{lang-pl|Maurycy Krupowicz}}; 13 верасня 1823, [[Гродна]] — 24 студзеня 1891, [[Варшава]]) — гісторык, архівіст, журналіст і бібліятэкар, навуковы сакратар [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]].<ref name="PSB">Armon W. Krupowicz Maurycy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XV, z. 3. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1970. — S. ___.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся 13 верасня 1823 г. у Гродне ў сям’і Антонія Круповіча. Пачатковую і сярэднюю адукацыю, верагодна, атрымаў у родным горадзе. У 1842—1846 гг. вучыўся ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]]: на юрыдычным факультэце вывучаў дыпламатыку, на філасофскім — камералістыку, г. зн. палітычную эканомію. Скончыў універсітэт са ступенню кандыдата філасофіі.<ref name="PSB" /> === Архіўная праца ў Гродне і Вільні === Вярнуўшыся ў Гродна, 24 лістапада 1846 г. Круповіч пачаў працаваць перакладчыкам Рэвізійнай камісіі Архіва старых актавых кніг у Гродне. Калі ў 1851 г. камісія скончыла працу, а яе архіўныя матэрыялы былі перададзены ў рэарганізаваны Цэнтральны архіў старых актавых кніг у Вільні, Круповіч пераехаў у Вільню і 30 снежня 1852 г. стаў перакладчыкам і часовым памочнікам архіварыуса.<ref name="PSB" /> Пасля стварэння ў 1855 г. [[Віленская археалагічная камісія|Археалагічнай камісіі]] Круповіч стаў яе навуковым сакратаром. Ён цікавіўся таксама архівамі, што знаходзіліся ў прыватных руках; у прыватнасці, упарадкаваў родавы архіў князёў [[Агінскія|Агінскіх]] у [[Рэтава|Рэтаве]] на [[Жамойць|Жамойці]].<ref name="PSB" /> Дзякуючы добраму веданню архіўных матэрыялаў Круповіч выдаў «Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710)» («Збор урадавых дыпламатаў і прыватных актаў, што служаць для высвятлення гісторыі Літвы і злучаных з ёю краёў (1387—1710)»; Вільня, 1858, з паралельнай рускай назвай). Ён быў таксама фактычным выдаўцом і рэдактарам «Skarbca diplomatów…» [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] (Вільня, 1860—1862, т. 1—2), хоць выданне выйшла пад імем Я. Сідаровіча, які аплаціў яго друк.<ref name="PSB" /> У 1860—1863 гг., пасля таго як газету «[[Kurjer Wileński]]» пераняў [[Адам Ганоры Кіркор]], Круповіч актыўна ў ёй супрацоўнічаў. Разам з Янам Прусіноўскім ён выдаў памятны зборнік «Po ziarnie» (Вільня, 1861).<ref name="PSB" /> Зборнік задумваўся як дапамога асляпламу літаратару Валяр’яну Тамашэвічу і складаўся з тэкстаў, якія яму ахвяравалі сябры-пісьменнікі; у ім былі змешчаны творы [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]], [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыяна Норвіда]], [[Дэатыма|Дэатымы]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]], [[Тэафіль Ленартовіч|Тэафіля Ленартовіча]], [[Караль Шайноха|Караля Шайнохі]], [[Леанард Ходзька|Леанарда Ходзькі]] і іншых. Калі выданне было ўжо напалову гатова, В. Тамашэвіч памёр у Парыжы (14 мая 1861 г.), і праз некалькі дзён памерла яго жонка; таму выдаўцы прызначылі чысты даход ад продажу на навуковыя дапаможнікі для бедных і здольных вучняў і сірот.<ref name="PoZiarnie">Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy / wyd. przez J. Prusinowskiego i M. Krupowicza. — Wilno: Nakład wydawców, 1861. — S. [V—VI] (прадмова «Od wydawców», 29.VIII.1861), 281—292.</ref><ref>Паводле PSB, даход быў прызначаны ўдаве і сіротам Тамашэвіча; аднак прадмова выдаўцоў, падпісаная М. Круповічам і Я. Прусіноўскім, называе іншае прызначэнне — дапамогу бедным вучням і сіротам, бо жонка Тамашэвіча памерла неўзабаве пасля мужа.</ref> === Звальненне і жыццё ў Варшаве === Хоць Круповіч не ўдзельнічаў у [[Студзеньскае паўстанне|паўстанні 1863—1864 гг.]], яго кар’ера ў Вільні на гэтым скончылася: у 1865 г. ён быў звольнены з архіва, а 12 лютага 1866 г. здаў справы і ключы ліквідаванай Археалагічнай камісіі.<ref name="PSB" /> Неўзабаве ён пераехаў у Варшаву, дзе з восені 1866 г. працаваў дыетарыем у бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і займаўся каталагізацыяй і інвентарызацыяй кніг. Ужо ў наступным годзе ён быў звольнены і застаўся без сродкаў да існавання. Круповіч шукаў розных заробкаў; сярод іншага быў сакратаром і бібліятэкарам фельдмаршала [[Аляксандр Іванавіч Барацінскі|Аляксандра Барацінскага]], які часова жыў у [[Скерневіцы|Скерневіцах]].<ref name="PSB" /> Пасля смерці А. Барацінскага (1879) Круповіч вярнуўся ў Варшаву і паступіў на службу ў мясцовы Цэнзурны камітэт. Паводле PSB, яму ўдалося заняць там пасаду, «бясшкодную для польскай справы»: дзякуючы веданню замежных моў ён кантраляваў замежныя выданні.<ref name="PSB" /> У апошнія гады жыцця Круповіч хварэў на [[сухоты]]. Памёр у адзіноце 24 студзеня 1891 г. у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Працы == * Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710). — Wilno, 1858. * Skarbiec diplomatów papiezkich, cesarskich, królewskich, książęcych… / zebrał I. Daniłowicz. — Wilno, 1860—1862. — T. 1—2 (фактычны выдавец і рэдактар). * Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861 (разам з Я. Прусіноўскім).<ref name="PoZiarnie" /> == Публіцыстыка == У апошнія дзесяцігоддзі жыцця Круповіч пісаў мала; вядомы толькі яго артыкул пра [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] ў «[[Tygodnik Ilustrowany]]» (1871, № 181—182).<ref name="PSB" /> Захаваліся яго лісты да [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]] за 1857—1862 гг. (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы № 6469, 6480).<ref name="PSB" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references><ref name="PSB" /></references> == Літаратура == * Mienicki R. Archiwum Akt Dawnych w Wilnie w okresie od 1795—1922 roku. — Warszawa, 1923. * Mienicki R. Wileńska Komisja Archeograficzna (1864—1915). — Wilno, 1925. * Brensztejn M. E. Adam Honory Kirkor, wydawca, redaktor i właściciel drukarni w Wilnie od r. 1834—1867. — Wilno, 1930. * Kozerska H. Warszawska Biblioteka Uniwersytecka 1832—1871. — Warszawa, 1967. [[Катэгорыя:Мужчыны]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1891 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1823 годзе]] [[Катэгорыя:Рускія]] [[Катэгорыя:Постаці Літвы]] [[Катэгорыя:Палякі]] [[Катэгорыя:Журналісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Архівісты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Дэрпцкага ўніверсітэта]] 3pb4xaeqj5mazmb52kshy6e5p0id3ik 5219273 5219271 2026-10-15T18:23:57Z Aliaksei Lastouski 75892 5219273 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Маўрыцы Круповіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Maurycy Krupowicz}} | Дата нараджэння = 13.9.1823 | Месца нараджэння = {{МН|Гродна}} | Дата смерці = 24.1.1891 | Месца смерці = {{МС|Варшава}} | Навуковая сфера = [[гісторыя]], [[архівазнаўства]] | Месца працы = Віленскі цэнтральны архіў, [[Віленская археалагічная камісія]] | Альма-матар = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]] | Вучоная ступень = кандыдат філасофіі }} '''Маўрыцы Круповіч''' ({{lang-pl|Maurycy Krupowicz}}; 13 верасня 1823, [[Гродна]] — 24 студзеня 1891, [[Варшава]]) — гісторык, архівіст, журналіст і бібліятэкар, навуковы сакратар [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]].<ref name="PSB">Armon W. Krupowicz Maurycy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XV, z. 3. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1970. — S. ___.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся 13 верасня 1823 г. у Гродне ў сям’і Антонія Круповіча. Пачатковую і сярэднюю адукацыю, верагодна, атрымаў у родным горадзе. У 1842—1846 гг. вучыўся ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]]: на юрыдычным факультэце вывучаў дыпламатыку, на філасофскім — камералістыку, г. зн. палітычную эканомію. Скончыў універсітэт са ступенню кандыдата філасофіі.<ref name="PSB" /> === Архіўная праца ў Гродне і Вільні === Вярнуўшыся ў Гродна, 24 лістапада 1846 г. Круповіч пачаў працаваць перакладчыкам Рэвізійнай камісіі Архіва старых актавых кніг у Гродне. Калі ў 1851 г. камісія скончыла працу, а яе архіўныя матэрыялы былі перададзены ў рэарганізаваны Цэнтральны архіў старых актавых кніг у Вільні, Круповіч пераехаў у Вільню і 30 снежня 1852 г. стаў перакладчыкам і часовым памочнікам архіварыуса.<ref name="PSB" /> Пасля стварэння ў 1855 г. [[Віленская археалагічная камісія|Археалагічнай камісіі]] Круповіч стаў яе навуковым сакратаром. Ён цікавіўся таксама архівамі, што знаходзіліся ў прыватных руках; у прыватнасці, упарадкаваў родавы архіў князёў [[Агінскія|Агінскіх]] у [[Рэтава|Рэтаве]] на [[Жамойць|Жамойці]].<ref name="PSB" /> Дзякуючы добраму веданню архіўных матэрыялаў Круповіч выдаў «Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710)» («Збор урадавых дыпламатаў і прыватных актаў, што служаць для высвятлення гісторыі Літвы і злучаных з ёю краёў (1387—1710)»; Вільня, 1858, з паралельнай рускай назвай). Ён быў таксама фактычным выдаўцом і рэдактарам «Skarbca diplomatów…» [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] (Вільня, 1860—1862, т. 1—2), хоць выданне выйшла пад імем Я. Сідаровіча, які аплаціў яго друк.<ref name="PSB" /> У 1860—1863 гг., пасля таго як газету «[[Kurjer Wileński]]» пераняў [[Адам Ганоры Кіркор]], Круповіч актыўна ў ёй супрацоўнічаў. Разам з Янам Прусіноўскім ён выдаў памятны зборнік «Po ziarnie» (Вільня, 1861).<ref name="PSB" /> Зборнік задумваўся як дапамога асляпламу літаратару Валяр’яну Тамашэвічу і складаўся з тэкстаў, якія яму ахвяравалі сябры-пісьменнікі; у ім былі змешчаны творы [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]], [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыяна Норвіда]], [[Дэатыма|Дэатымы]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]], [[Тэафіль Ленартовіч|Тэафіля Ленартовіча]], [[Караль Шайноха|Караля Шайнохі]], [[Леанард Ходзька|Леанарда Ходзькі]] і іншых. Калі выданне было ўжо напалову гатова, В. Тамашэвіч памёр у Парыжы (14 мая 1861 г.), і праз некалькі дзён памерла яго жонка; таму выдаўцы прызначылі чысты даход ад продажу на навуковыя дапаможнікі для бедных і здольных вучняў і сірот.<ref name="PoZiarnie">Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy / wyd. przez J. Prusinowskiego i M. Krupowicza. — Wilno: Nakład wydawców, 1861. — S. [V—VI] (прадмова «Od wydawców», 29.VIII.1861), 281—292.</ref><ref>Паводле PSB, даход быў прызначаны ўдаве і сіротам Тамашэвіча; аднак прадмова выдаўцоў, падпісаная М. Круповічам і Я. Прусіноўскім, называе іншае прызначэнне — дапамогу бедным вучням і сіротам, бо жонка Тамашэвіча памерла неўзабаве пасля мужа.</ref> === Звальненне і жыццё ў Варшаве === Хоць Круповіч не ўдзельнічаў у [[Студзеньскае паўстанне|паўстанні 1863—1864 гг.]], яго кар’ера ў Вільні на гэтым скончылася: у 1865 г. ён быў звольнены з архіва, а 12 лютага 1866 г. здаў справы і ключы ліквідаванай Археалагічнай камісіі.<ref name="PSB" /> Неўзабаве ён пераехаў у Варшаву, дзе з восені 1866 г. працаваў дыетарыем у бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і займаўся каталагізацыяй і інвентарызацыяй кніг. Ужо ў наступным годзе ён быў звольнены і застаўся без сродкаў да існавання. Круповіч шукаў розных заробкаў; сярод іншага быў сакратаром і бібліятэкарам фельдмаршала [[Аляксандр Іванавіч Барацінскі|Аляксандра Барацінскага]], які часова жыў у [[Скерневіцы|Скерневіцах]].<ref name="PSB" /> Пасля смерці А. Барацінскага (1879) Круповіч вярнуўся ў Варшаву і паступіў на службу ў мясцовы Цэнзурны камітэт. Паводле PSB, яму ўдалося заняць там пасаду, «бясшкодную для польскай справы»: дзякуючы веданню замежных моў ён кантраляваў замежныя выданні.<ref name="PSB" /> У апошнія гады жыцця Круповіч хварэў на [[сухоты]]. Памёр у адзіноце 24 студзеня 1891 г. у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Працы == * Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710). — Wilno, 1858. * Skarbiec diplomatów papiezkich, cesarskich, królewskich, książęcych… / zebrał I. Daniłowicz. — Wilno, 1860—1862. — T. 1—2 (фактычны выдавец і рэдактар). * Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861 (разам з Я. Прусіноўскім).<ref name="PoZiarnie" /> == Публіцыстыка == У апошнія дзесяцігоддзі жыцця Круповіч пісаў мала; вядомы толькі яго артыкул пра [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] ў «[[Tygodnik Ilustrowany]]» (1871, № 181—182).<ref name="PSB" /> Захаваліся яго лісты да [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]] за 1857—1862 гг. (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы № 6469, 6480).<ref name="PSB" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Круповіч Маўрыцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1823 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродне]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 студзеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1891 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Гісторыкі]] [[Катэгорыя:Архівісты]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта]] 1hf8lss8kcwy1t5pbqwml35f6k2spep 5219277 5219273 2026-10-15T18:29:04Z Aliaksei Lastouski 75892 5219277 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Маўрыцы Круповіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Maurycy Krupowicz}} | Дата нараджэння = 13.9.1823 | Месца нараджэння = {{МН|Гродна}} | Дата смерці = 24.1.1891 | Месца смерці = {{МС|Варшава}} | Навуковая сфера = [[гісторыя]], [[архівазнаўства]] | Месца працы = Віленскі цэнтральны архіў, [[Віленская археалагічная камісія]] | Альма-матар = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]] | Вучоная ступень = кандыдат філасофіі }} '''Маўрыцы Круповіч''' ({{lang-pl|Maurycy Krupowicz}}; 13 верасня 1823, [[Гродна]] — 24 студзеня 1891, [[Варшава]]) — гісторык, архівіст, журналіст і бібліятэкар, навуковы сакратар [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]].<ref name="PSB">''Armon W.'' Krupowicz Maurycy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XV, z. 3. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1970. — S. 417-418.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся 13 верасня 1823 г. у Гродне ў сям’і Антонія Круповіча. Пачатковую і сярэднюю адукацыю, верагодна, атрымаў у родным горадзе. У 1842—1846 гг. вучыўся ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]]: на юрыдычным факультэце вывучаў дыпламатыку, на філасофскім — камералістыку, г. зн. палітычную эканомію. Скончыў універсітэт са ступенню кандыдата філасофіі.<ref name="PSB" /> === Архіўная праца ў Гродне і Вільні === Вярнуўшыся ў Гродна, 24 лістапада 1846 г. Круповіч пачаў працаваць перакладчыкам Рэвізійнай камісіі Архіва старых актавых кніг у Гродне. Калі ў 1851 г. камісія скончыла працу, а яе архіўныя матэрыялы былі перададзены ў рэарганізаваны Цэнтральны архіў старых актавых кніг у Вільні, Круповіч пераехаў у Вільню і 30 снежня 1852 г. стаў перакладчыкам і часовым памочнікам архіварыуса.<ref name="PSB" /> Пасля стварэння ў 1855 г. [[Віленская археалагічная камісія|Археалагічнай камісіі]] Круповіч стаў яе навуковым сакратаром. Ён цікавіўся таксама архівамі, што знаходзіліся ў прыватных руках; у прыватнасці, упарадкаваў родавы архіў князёў [[Агінскія|Агінскіх]] у [[Рэтава|Рэтаве]] на [[Жамойць|Жамойці]].<ref name="PSB" /> Дзякуючы добраму веданню архіўных матэрыялаў Круповіч выдаў «Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710)» («Збор урадавых дыпламатаў і прыватных актаў, што служаць для высвятлення гісторыі Літвы і злучаных з ёю краёў (1387—1710)»; Вільня, 1858, з паралельнай рускай назвай). Ён быў таксама фактычным выдаўцом і рэдактарам «Skarbca diplomatów…» [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] (Вільня, 1860—1862, т. 1—2), хоць выданне выйшла пад імем Я. Сідаровіча, які аплаціў яго друк.<ref name="PSB" /> У 1860—1863 гг., пасля таго як газету «[[Kurjer Wileński]]» пераняў [[Адам Ганоры Кіркор]], Круповіч актыўна ў ёй супрацоўнічаў. Разам з Янам Прусіноўскім ён выдаў памятны зборнік «Po ziarnie» (Вільня, 1861).<ref name="PSB" /> Зборнік задумваўся як дапамога асляпламу літаратару Валяр’яну Тамашэвічу і складаўся з тэкстаў, якія яму ахвяравалі сябры-пісьменнікі; у ім былі змешчаны творы [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]], [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыяна Норвіда]], [[Дэатыма|Дэатымы]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]], [[Тэафіль Ленартовіч|Тэафіля Ленартовіча]], [[Караль Шайноха|Караля Шайнохі]], [[Леанард Ходзька|Леанарда Ходзькі]] і іншых. Калі выданне было ўжо напалову гатова, В. Тамашэвіч памёр у Парыжы (14 мая 1861 г.), і праз некалькі дзён памерла яго жонка; таму выдаўцы прызначылі чысты даход ад продажу на навуковыя дапаможнікі для бедных і здольных вучняў і сірот.<ref name="PoZiarnie">Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy / wyd. przez J. Prusinowskiego i M. Krupowicza. — Wilno: Nakład wydawców, 1861. — S. [V—VI] (прадмова «Od wydawców», 29.VIII.1861), 281—292.</ref><ref>Паводле PSB, даход быў прызначаны ўдаве і сіротам Тамашэвіча; аднак прадмова выдаўцоў, падпісаная М. Круповічам і Я. Прусіноўскім, называе іншае прызначэнне — дапамогу бедным вучням і сіротам, бо жонка Тамашэвіча памерла неўзабаве пасля мужа.</ref> === Звальненне і жыццё ў Варшаве === Хоць Круповіч не ўдзельнічаў у [[Студзеньскае паўстанне|паўстанні 1863—1864 гг.]], яго кар’ера ў Вільні на гэтым скончылася: у 1865 г. ён быў звольнены з архіва, а 12 лютага 1866 г. здаў справы і ключы ліквідаванай Археалагічнай камісіі.<ref name="PSB" /> Неўзабаве ён пераехаў у Варшаву, дзе з восені 1866 г. працаваў дыетарыем у бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і займаўся каталагізацыяй і інвентарызацыяй кніг. Ужо ў наступным годзе ён быў звольнены і застаўся без сродкаў да існавання. Круповіч шукаў розных заробкаў; сярод іншага быў сакратаром і бібліятэкарам фельдмаршала [[Аляксандр Іванавіч Барацінскі|Аляксандра Барацінскага]], які часова жыў у [[Скерневіцы|Скерневіцах]].<ref name="PSB" /> Пасля смерці А. Барацінскага (1879) Круповіч вярнуўся ў Варшаву і паступіў на службу ў мясцовы Цэнзурны камітэт. Паводле PSB, яму ўдалося заняць там пасаду, «бясшкодную для польскай справы»: дзякуючы веданню замежных моў ён кантраляваў замежныя выданні.<ref name="PSB" /> У апошнія гады жыцця Круповіч хварэў на [[сухоты]]. Памёр у адзіноце 24 студзеня 1891 г. у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Працы == * [https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/22069/edition/36900/content Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710). — Wilno, 1858.] * [[iarchive:skarbiec-diplomatov-1|Skarbiec diplomatów papiezkich, cesarskich, królewskich, książęcych… / zebrał I. Daniłowicz. — Wilno, 1860—1862. — T. 1—2]] (фактычны выдавец і рэдактар). * [https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/7729/content Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861] (разам з Я. Прусіноўскім).<ref name="PoZiarnie" /> == Публіцыстыка == У апошнія дзесяцігоддзі жыцця Круповіч пісаў мала; вядомы толькі яго артыкул пра [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] ў «[[Tygodnik Ilustrowany]]» (1871, № 181—182).<ref name="PSB" /> Захаваліся яго лісты да [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]] за 1857—1862 гг. (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы № 6469, 6480).<ref name="PSB" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Круповіч Маўрыцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1823 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродне]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 студзеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1891 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Гісторыкі]] [[Катэгорыя:Архівісты]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта]] irp11cddeuotaouucwl1ijzheyz185v 5219278 5219277 2026-10-15T18:29:39Z Aliaksei Lastouski 75892 5219278 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Маўрыцы Круповіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Maurycy Krupowicz}} | Дата нараджэння = 13.9.1823 | Месца нараджэння = {{МН|Гродна}} | Дата смерці = 24.1.1891 | Месца смерці = {{МС|Варшава}} | Навуковая сфера = [[гісторыя]], [[архівазнаўства]] | Месца працы = Віленскі цэнтральны архіў, [[Віленская археалагічная камісія]] | Альма-матар = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]] | Вучоная ступень = кандыдат філасофіі }} '''Маўрыцы Круповіч''' ({{lang-pl|Maurycy Krupowicz}}; 13 верасня 1823, [[Гродна]] — 24 студзеня 1891, [[Варшава]]) — гісторык, архівіст, журналіст і бібліятэкар, навуковы сакратар [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]].<ref name="PSB">''Armon W.'' Krupowicz Maurycy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XV, z. 3. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1970. — S. 417-418.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся 13 верасня 1823 г. у Гродне ў сям’і Антонія Круповіча. Пачатковую і сярэднюю адукацыю, верагодна, атрымаў у родным горадзе. У 1842—1846 гг. вучыўся ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]]: на юрыдычным факультэце вывучаў дыпламатыку, на філасофскім — камералістыку, г. зн. палітычную эканомію. Скончыў універсітэт са ступенню кандыдата філасофіі.<ref name="PSB" /> === Архіўная праца ў Гродне і Вільні === Вярнуўшыся ў Гродна, 24 лістапада 1846 г. Круповіч пачаў працаваць перакладчыкам Рэвізійнай камісіі Архіва старых актавых кніг у Гродне. Калі ў 1851 г. камісія скончыла працу, а яе архіўныя матэрыялы былі перададзены ў рэарганізаваны Цэнтральны архіў старых актавых кніг у Вільні, Круповіч пераехаў у Вільню і 30 снежня 1852 г. стаў перакладчыкам і часовым памочнікам архіварыуса.<ref name="PSB" /> Пасля стварэння ў 1855 г. [[Віленская археалагічная камісія|Археалагічнай камісіі]] Круповіч стаў яе навуковым сакратаром. Ён цікавіўся таксама архівамі, што знаходзіліся ў прыватных руках; у прыватнасці, упарадкаваў родавы архіў князёў [[Агінскія|Агінскіх]] у [[Рэтава|Рэтаве]] на [[Жамойць|Жамойці]].<ref name="PSB" /> Дзякуючы добраму веданню архіўных матэрыялаў Круповіч выдаў «Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710)» («Збор урадавых дыпламатаў і прыватных актаў, што служаць для высвятлення гісторыі Літвы і злучаных з ёю краёў (1387—1710)»; Вільня, 1858, з паралельнай рускай назвай). Ён быў таксама фактычным выдаўцом і рэдактарам «Skarbca diplomatów…» [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] (Вільня, 1860—1862, т. 1—2), хоць выданне выйшла пад імем Я. Сідаровіча, які аплаціў яго друк.<ref name="PSB" /> У 1860—1863 гг., пасля таго як газету «[[Kurjer Wileński]]» пераняў [[Адам Ганоры Кіркор]], Круповіч актыўна ў ёй супрацоўнічаў. Разам з Янам Прусіноўскім ён выдаў памятны зборнік «Po ziarnie» (Вільня, 1861).<ref name="PSB" /> Зборнік задумваўся як дапамога асляпламу літаратару Валяр’яну Тамашэвічу і складаўся з тэкстаў, якія яму ахвяравалі сябры-пісьменнікі; у ім былі змешчаны творы [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]], [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыяна Норвіда]], [[Дэатыма|Дэатымы]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]], [[Тэафіль Ленартовіч|Тэафіля Ленартовіча]], [[Караль Шайноха|Караля Шайнохі]], [[Леанард Ходзька|Леанарда Ходзькі]] і іншых. Калі выданне было ўжо напалову гатова, В. Тамашэвіч памёр у Парыжы (14 мая 1861 г.), і праз некалькі дзён памерла яго жонка; таму выдаўцы прызначылі чысты даход ад продажу на навуковыя дапаможнікі для бедных і здольных вучняў і сірот.<ref name="PoZiarnie">Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy / wyd. przez J. Prusinowskiego i M. Krupowicza. — Wilno: Nakład wydawców, 1861. — S. [V—VI] (прадмова «Od wydawców», 29.VIII.1861), 281—292.</ref><ref>Паводле PSB, даход быў прызначаны ўдаве і сіротам Тамашэвіча; аднак прадмова выдаўцоў, падпісаная М. Круповічам і Я. Прусіноўскім, называе іншае прызначэнне — дапамогу бедным вучням і сіротам, бо жонка Тамашэвіча памерла неўзабаве пасля мужа.</ref> === Звальненне і жыццё ў Варшаве === Хоць Круповіч не ўдзельнічаў у [[Студзеньскае паўстанне|паўстанні 1863—1864 гг.]], яго кар’ера ў Вільні на гэтым скончылася: у 1865 г. ён быў звольнены з архіва, а 12 лютага 1866 г. здаў справы і ключы ліквідаванай Археалагічнай камісіі.<ref name="PSB" /> Неўзабаве ён пераехаў у Варшаву, дзе з восені 1866 г. працаваў дыетарыем у бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і займаўся каталагізацыяй і інвентарызацыяй кніг. Ужо ў наступным годзе ён быў звольнены і застаўся без сродкаў да існавання. Круповіч шукаў розных заробкаў; сярод іншага быў сакратаром і бібліятэкарам фельдмаршала [[Аляксандр Іванавіч Барацінскі|Аляксандра Барацінскага]], які часова жыў у [[Скернявіцы|Скернявіцах]].<ref name="PSB" /> Пасля смерці А. Барацінскага (1879) Круповіч вярнуўся ў Варшаву і паступіў на службу ў мясцовы Цэнзурны камітэт. Паводле PSB, яму ўдалося заняць там пасаду, «бясшкодную для польскай справы»: дзякуючы веданню замежных моў ён кантраляваў замежныя выданні.<ref name="PSB" /> У апошнія гады жыцця Круповіч хварэў на [[сухоты]]. Памёр у адзіноце 24 студзеня 1891 г. у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Працы == * [https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/22069/edition/36900/content Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710). — Wilno, 1858.] * [[iarchive:skarbiec-diplomatov-1|Skarbiec diplomatów papiezkich, cesarskich, królewskich, książęcych… / zebrał I. Daniłowicz. — Wilno, 1860—1862. — T. 1—2]] (фактычны выдавец і рэдактар). * [https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/7729/content Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861] (разам з Я. Прусіноўскім).<ref name="PoZiarnie" /> == Публіцыстыка == У апошнія дзесяцігоддзі жыцця Круповіч пісаў мала; вядомы толькі яго артыкул пра [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] ў «[[Tygodnik Ilustrowany]]» (1871, № 181—182).<ref name="PSB" /> Захаваліся яго лісты да [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]] за 1857—1862 гг. (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы № 6469, 6480).<ref name="PSB" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Круповіч Маўрыцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1823 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродне]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 студзеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1891 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Гісторыкі]] [[Катэгорыя:Архівісты]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта]] o566ppoz6mtkk33z4lre9uau7nwik78 5219279 5219278 2026-10-15T18:31:10Z Aliaksei Lastouski 75892 5219279 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Маўрыцы Круповіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Maurycy Krupowicz}} | Дата нараджэння = 13.9.1823 | Месца нараджэння = {{МН|Гродна}} | Дата смерці = 24.1.1891 | Месца смерці = {{МС|Варшава}} | Навуковая сфера = [[гісторыя]], [[архівазнаўства]] | Месца працы = Віленскі цэнтральны архіў, [[Віленская археалагічная камісія]] | Альма-матар = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]] | Вучоная ступень = кандыдат філасофіі }} '''Маўрыцы Круповіч''' ({{lang-pl|Maurycy Krupowicz}}; 13 верасня 1823, [[Гродна]] — 24 студзеня 1891, [[Варшава]]) — гісторык, архівіст, журналіст і бібліятэкар, навуковы сакратар [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]].<ref name="PSB">''Armon W.'' Krupowicz Maurycy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XV, z. 3. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1970. — S. 417-418.</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 2.– C. 402-403</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся 13 верасня 1823 г. у Гродне ў сям’і Антонія Круповіча. Пачатковую і сярэднюю адукацыю, верагодна, атрымаў у родным горадзе. У 1842—1846 гг. вучыўся ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]]: на юрыдычным факультэце вывучаў дыпламатыку, на філасофскім — камералістыку, г. зн. палітычную эканомію. Скончыў універсітэт са ступенню кандыдата філасофіі.<ref name="PSB" /> === Архіўная праца ў Гродне і Вільні === Вярнуўшыся ў Гродна, 24 лістапада 1846 г. Круповіч пачаў працаваць перакладчыкам Рэвізійнай камісіі Архіва старых актавых кніг у Гродне. Калі ў 1851 г. камісія скончыла працу, а яе архіўныя матэрыялы былі перададзены ў рэарганізаваны Цэнтральны архіў старых актавых кніг у Вільні, Круповіч пераехаў у Вільню і 30 снежня 1852 г. стаў перакладчыкам і часовым памочнікам архіварыуса.<ref name="PSB" /> Пасля стварэння ў 1855 г. [[Віленская археалагічная камісія|Археалагічнай камісіі]] Круповіч стаў яе навуковым сакратаром. Ён цікавіўся таксама архівамі, што знаходзіліся ў прыватных руках; у прыватнасці, упарадкаваў родавы архіў князёў [[Агінскія|Агінскіх]] у [[Рэтава|Рэтаве]] на [[Жамойць|Жамойці]].<ref name="PSB" /> Дзякуючы добраму веданню архіўных матэрыялаў Круповіч выдаў «Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710)» («Збор урадавых дыпламатаў і прыватных актаў, што служаць для высвятлення гісторыі Літвы і злучаных з ёю краёў (1387—1710)»; Вільня, 1858, з паралельнай рускай назвай). Ён быў таксама фактычным выдаўцом і рэдактарам «Skarbca diplomatów…» [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] (Вільня, 1860—1862, т. 1—2), хоць выданне выйшла пад імем Я. Сідаровіча, які аплаціў яго друк.<ref name="PSB" /> У 1860—1863 гг., пасля таго як газету «[[Kurjer Wileński]]» пераняў [[Адам Ганоры Кіркор]], Круповіч актыўна ў ёй супрацоўнічаў. Разам з Янам Прусіноўскім ён выдаў памятны зборнік «Po ziarnie» (Вільня, 1861).<ref name="PSB" /> Зборнік задумваўся як дапамога асляпламу літаратару Валяр’яну Тамашэвічу і складаўся з тэкстаў, якія яму ахвяравалі сябры-пісьменнікі; у ім былі змешчаны творы [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]], [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыяна Норвіда]], [[Дэатыма|Дэатымы]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]], [[Тэафіль Ленартовіч|Тэафіля Ленартовіча]], [[Караль Шайноха|Караля Шайнохі]], [[Леанард Ходзька|Леанарда Ходзькі]] і іншых. Калі выданне было ўжо напалову гатова, В. Тамашэвіч памёр у Парыжы (14 мая 1861 г.), і праз некалькі дзён памерла яго жонка; таму выдаўцы прызначылі чысты даход ад продажу на навуковыя дапаможнікі для бедных і здольных вучняў і сірот.<ref name="PoZiarnie">Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy / wyd. przez J. Prusinowskiego i M. Krupowicza. — Wilno: Nakład wydawców, 1861. — S. [V—VI] (прадмова «Od wydawców», 29.VIII.1861), 281—292.</ref><ref>Паводле PSB, даход быў прызначаны ўдаве і сіротам Тамашэвіча; аднак прадмова выдаўцоў, падпісаная М. Круповічам і Я. Прусіноўскім, называе іншае прызначэнне — дапамогу бедным вучням і сіротам, бо жонка Тамашэвіча памерла неўзабаве пасля мужа.</ref> === Звальненне і жыццё ў Варшаве === Хоць Круповіч не ўдзельнічаў у [[Студзеньскае паўстанне|паўстанні 1863—1864 гг.]], яго кар’ера ў Вільні на гэтым скончылася: у 1865 г. ён быў звольнены з архіва, а 12 лютага 1866 г. здаў справы і ключы ліквідаванай Археалагічнай камісіі.<ref name="PSB" /> Неўзабаве ён пераехаў у Варшаву, дзе з восені 1866 г. працаваў дыетарыем у бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і займаўся каталагізацыяй і інвентарызацыяй кніг. Ужо ў наступным годзе ён быў звольнены і застаўся без сродкаў да існавання. Круповіч шукаў розных заробкаў; сярод іншага быў сакратаром і бібліятэкарам фельдмаршала [[Аляксандр Іванавіч Барацінскі|Аляксандра Барацінскага]], які часова жыў у [[Скернявіцы|Скернявіцах]].<ref name="PSB" /> Пасля смерці А. Барацінскага (1879) Круповіч вярнуўся ў Варшаву і паступіў на службу ў мясцовы Цэнзурны камітэт. Паводле PSB, яму ўдалося заняць там пасаду, «бясшкодную для польскай справы»: дзякуючы веданню замежных моў ён кантраляваў замежныя выданні.<ref name="PSB" /> У апошнія гады жыцця Круповіч хварэў на [[сухоты]]. Памёр у адзіноце 24 студзеня 1891 г. у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Працы == * [https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/22069/edition/36900/content Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710). — Wilno, 1858.] * [[iarchive:skarbiec-diplomatov-1|Skarbiec diplomatów papiezkich, cesarskich, królewskich, książęcych… / zebrał I. Daniłowicz. — Wilno, 1860—1862. — T. 1—2]] (фактычны выдавец і рэдактар). * [https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/7729/content Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861] (разам з Я. Прусіноўскім).<ref name="PoZiarnie" /> == Публіцыстыка == У апошнія дзесяцігоддзі жыцця Круповіч пісаў мала; вядомы толькі яго артыкул пра [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] ў «[[Tygodnik Ilustrowany]]» (1871, № 181—182).<ref name="PSB" /> Захаваліся яго лісты да [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]] за 1857—1862 гг. (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы № 6469, 6480).<ref name="PSB" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Круповіч Маўрыцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1823 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродне]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 студзеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1891 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Гісторыкі]] [[Катэгорыя:Архівісты]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта]] ij5ffgyeqmo3mbb6zt0d0744u798a5e 5219288 5219279 2026-10-15T19:00:19Z Aliaksei Lastouski 75892 5219288 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Маўрыцы Круповіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Maurycy Krupowicz}} | Дата нараджэння = 13.9.1823 | Месца нараджэння = {{МН|Гродна}} | Дата смерці = 24.1.1891 | Месца смерці = {{МС|Варшава}} | Навуковая сфера = [[гісторыя]], [[архівазнаўства]] | Месца працы = Віленскі цэнтральны архіў, [[Віленская археалагічная камісія]] | Альма-матар = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]] | Вучоная ступень = кандыдат філасофіі }} '''Маўрыцы Круповіч''' ({{lang-pl|Maurycy Krupowicz}}; 13 верасня 1823, [[Гродна]] — 24 студзеня 1891, [[Варшава]]) — гісторык, архівіст, журналіст і бібліятэкар, навуковы сакратар [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]].<ref name="PSB">''Armon W.'' Krupowicz Maurycy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XV, z. 3. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1970. — S. 417-418.</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 2.– C. 402-403</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся 13 верасня 1823 г. у Гродне ў сям’і Антонія Круповіча. Пачатковую і сярэднюю адукацыю, верагодна, атрымаў у родным горадзе. У 1842—1846 гг. вучыўся ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]]: на юрыдычным факультэце вывучаў дыпламатыку, на філасофскім — камералістыку, г. зн. палітычную эканомію. Скончыў універсітэт са ступенню кандыдата філасофіі.<ref name="PSB" /> === Архіўная праца ў Гродне і Вільні === Вярнуўшыся ў Гродна, 24 лістапада 1846 г. Круповіч пачаў працаваць перакладчыкам Рэвізійнай камісіі Архіва старых актавых кніг у Гродне. Калі ў 1851 г. камісія скончыла працу, а яе архіўныя матэрыялы былі перададзены ў рэарганізаваны Цэнтральны архіў старых актавых кніг у Вільні, Круповіч пераехаў у Вільню і 30 снежня 1852 г. стаў перакладчыкам і часовым памочнікам архіварыуса.<ref name="PSB" /> Пасля стварэння ў 1855 г. [[Віленская археалагічная камісія|Археалагічнай камісіі]] Круповіч стаў яе навуковым сакратаром. Ён цікавіўся таксама архівамі, што знаходзіліся ў прыватных руках; у прыватнасці, упарадкаваў родавы архіў князёў [[Агінскія|Агінскіх]] у [[Рэтава|Рэтаве]] на [[Жамойць|Жамойці]].<ref name="PSB" /> Дзякуючы добраму веданню архіўных матэрыялаў Круповіч выдаў «Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710)» («Збор урадавых дыпламатаў і прыватных актаў, што служаць для высвятлення гісторыі Літвы і злучаных з ёю краёў (1387—1710)»; Вільня, 1858, з паралельнай рускай назвай). Ён быў таксама фактычным выдаўцом і рэдактарам «Skarbca diplomatów…» [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] (Вільня, 1860—1862, т. 1—2), хоць выданне выйшла пад імем Я. Сідаровіча, які аплаціў яго друк.<ref name="PSB" /> У 1860—1863 гг., пасля таго як газету «Kurjer Wileński» пераняў [[Адам Ганоры Кіркор]], Круповіч актыўна ў ёй супрацоўнічаў. Разам з Янам Прусіноўскім ён выдаў памятны зборнік «Po ziarnie» (Вільня, 1861).<ref name="PSB" /> Зборнік задумваўся як дапамога асляпламу літаратару Валяр’яну Тамашэвічу і складаўся з тэкстаў, якія яму ахвяравалі сябры-пісьменнікі; у ім былі змешчаны творы [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]], [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыяна Норвіда]], [[Дэатыма|Дэатымы]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]], [[Тэафіль Ленартовіч|Тэафіля Ленартовіча]], [[Караль Шайноха|Караля Шайнохі]], [[Леанард Ходзька|Леанарда Ходзькі]] і іншых. Калі выданне было ўжо напалову гатова, В. Тамашэвіч памёр у Парыжы (14 мая 1861 г.), і праз некалькі дзён памерла яго жонка; таму выдаўцы прызначылі чысты даход ад продажу на навуковыя дапаможнікі для бедных і здольных вучняў і сірот.<ref name="PoZiarnie">Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy / wyd. przez J. Prusinowskiego i M. Krupowicza. — Wilno: Nakład wydawców, 1861. — S. [V—VI] (прадмова «Od wydawców», 29.VIII.1861), 281—292.</ref><ref>Паводле PSB, даход быў прызначаны ўдаве і сіротам Тамашэвіча; аднак прадмова выдаўцоў, падпісаная М. Круповічам і Я. Прусіноўскім, называе іншае прызначэнне — дапамогу бедным вучням і сіротам, бо жонка Тамашэвіча памерла неўзабаве пасля мужа.</ref> === Звальненне і жыццё ў Варшаве === Хоць Круповіч не ўдзельнічаў у [[Студзеньскае паўстанне|паўстанні 1863—1864 гг.]], яго кар’ера ў Вільні на гэтым скончылася: у 1865 г. ён быў звольнены з архіва, а 12 лютага 1866 г. здаў справы і ключы ліквідаванай Археалагічнай камісіі.<ref name="PSB" /> Неўзабаве ён пераехаў у Варшаву, дзе з восені 1866 г. працаваў дыетарыем у бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і займаўся каталагізацыяй і інвентарызацыяй кніг. Ужо ў наступным годзе ён быў звольнены і застаўся без сродкаў да існавання. Круповіч шукаў розных заробкаў; сярод іншага быў сакратаром і бібліятэкарам фельдмаршала [[Аляксандр Іванавіч Барацінскі|Аляксандра Барацінскага]], які часова жыў у [[Скернявіцы|Скернявіцах]].<ref name="PSB" /> Пасля смерці А. Барацінскага (1879) Круповіч вярнуўся ў Варшаву і паступіў на службу ў мясцовы Цэнзурны камітэт. Паводле PSB, яму ўдалося заняць там пасаду, «бясшкодную для польскай справы»: дзякуючы веданню замежных моў ён кантраляваў замежныя выданні.<ref name="PSB" /> У апошнія гады жыцця Круповіч хварэў на [[сухоты]]. Памёр у адзіноце 24 студзеня 1891 г. у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Працы == * [https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/22069/edition/36900/content Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710). — Wilno, 1858.] * [[iarchive:skarbiec-diplomatov-1|Skarbiec diplomatów papiezkich, cesarskich, królewskich, książęcych… / zebrał I. Daniłowicz. — Wilno, 1860—1862. — T. 1—2]] (фактычны выдавец і рэдактар). * [https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/7729/content Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861] (разам з Я. Прусіноўскім).<ref name="PoZiarnie" /> == Публіцыстыка == У апошнія дзесяцігоддзі жыцця Круповіч пісаў мала; вядомы толькі яго артыкул пра [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] ў «[[Tygodnik Ilustrowany]]» (1871, № 181—182).<ref name="PSB" /> Захаваліся яго лісты да [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]] за 1857—1862 гг. (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы № 6469, 6480).<ref name="PSB" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Круповіч Маўрыцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1823 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродне]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 студзеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1891 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Гісторыкі]] [[Катэгорыя:Архівісты]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта]] tnvmqutxy52rr0po9mg7vmw5pxeukwn 5219291 5219288 2026-10-15T19:08:59Z Aliaksei Lastouski 75892 5219291 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Маўрыцы Круповіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Maurycy Krupowicz}} | Выява = [[File:Portret Maurycego Krupowicza.jpg|thumb|Партрэт Маўрыцыя Круповіча. Ягелонская бібліятэка]] | Дата нараджэння = 13.9.1823 | Месца нараджэння = {{МН|Гродна}} | Дата смерці = 24.1.1891 | Месца смерці = {{МС|Варшава}} | Навуковая сфера = [[гісторыя]], [[архівазнаўства]] | Месца працы = Віленскі цэнтральны архіў, [[Віленская археалагічная камісія]] | Альма-матар = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]] | Вучоная ступень = кандыдат філасофіі }} '''Маўрыцы Круповіч''' ({{lang-pl|Maurycy Krupowicz}}; 13 верасня 1823, [[Гродна]] — 24 студзеня 1891, [[Варшава]]) — гісторык, архівіст, журналіст і бібліятэкар, навуковы сакратар [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]].<ref name="PSB">''Armon W.'' Krupowicz Maurycy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XV, z. 3. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1970. — S. 417-418.</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 2.– C. 402-403</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся 13 верасня 1823 г. у Гродне ў сям’і Антонія Круповіча. Пачатковую і сярэднюю адукацыю, верагодна, атрымаў у родным горадзе. У 1842—1846 гг. вучыўся ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]]: на юрыдычным факультэце вывучаў дыпламатыку, на філасофскім — камералістыку, г. зн. палітычную эканомію. Скончыў універсітэт са ступенню кандыдата філасофіі.<ref name="PSB" /> === Архіўная праца ў Гродне і Вільні === Вярнуўшыся ў Гродна, 24 лістапада 1846 г. Круповіч пачаў працаваць перакладчыкам Рэвізійнай камісіі Архіва старых актавых кніг у Гродне. Калі ў 1851 г. камісія скончыла працу, а яе архіўныя матэрыялы былі перададзены ў рэарганізаваны Цэнтральны архіў старых актавых кніг у Вільні, Круповіч пераехаў у Вільню і 30 снежня 1852 г. стаў перакладчыкам і часовым памочнікам архіварыуса.<ref name="PSB" /> Пасля стварэння ў 1855 г. [[Віленская археалагічная камісія|Археалагічнай камісіі]] Круповіч стаў яе навуковым сакратаром. Ён цікавіўся таксама архівамі, што знаходзіліся ў прыватных руках; у прыватнасці, упарадкаваў родавы архіў князёў [[Агінскія|Агінскіх]] у [[Рэтава|Рэтаве]] на [[Жамойць|Жамойці]].<ref name="PSB" /> Дзякуючы добраму веданню архіўных матэрыялаў Круповіч выдаў «Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710)» («Збор урадавых дыпламатаў і прыватных актаў, што служаць для высвятлення гісторыі Літвы і злучаных з ёю краёў (1387—1710)»; Вільня, 1858, з паралельнай рускай назвай). Ён быў таксама фактычным выдаўцом і рэдактарам «Skarbca diplomatów…» [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] (Вільня, 1860—1862, т. 1—2), хоць выданне выйшла пад імем Я. Сідаровіча, які аплаціў яго друк.<ref name="PSB" /> У 1860—1863 гг., пасля таго як газету «Kurjer Wileński» пераняў [[Адам Ганоры Кіркор]], Круповіч актыўна ў ёй супрацоўнічаў. Разам з Янам Прусіноўскім ён выдаў памятны зборнік «Po ziarnie» (Вільня, 1861).<ref name="PSB" /> Зборнік задумваўся як дапамога асляпламу літаратару Валяр’яну Тамашэвічу і складаўся з тэкстаў, якія яму ахвяравалі сябры-пісьменнікі; у ім былі змешчаны творы [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]], [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыяна Норвіда]], [[Дэатыма|Дэатымы]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]], [[Тэафіль Ленартовіч|Тэафіля Ленартовіча]], [[Караль Шайноха|Караля Шайнохі]], [[Леанард Ходзька|Леанарда Ходзькі]] і іншых. Калі выданне было ўжо напалову гатова, В. Тамашэвіч памёр у Парыжы (14 мая 1861 г.), і праз некалькі дзён памерла яго жонка; таму выдаўцы прызначылі чысты даход ад продажу на навуковыя дапаможнікі для бедных і здольных вучняў і сірот.<ref name="PoZiarnie">Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy / wyd. przez J. Prusinowskiego i M. Krupowicza. — Wilno: Nakład wydawców, 1861. — S. [V—VI] (прадмова «Od wydawców», 29.VIII.1861), 281—292.</ref><ref>Паводле PSB, даход быў прызначаны ўдаве і сіротам Тамашэвіча; аднак прадмова выдаўцоў, падпісаная М. Круповічам і Я. Прусіноўскім, называе іншае прызначэнне — дапамогу бедным вучням і сіротам, бо жонка Тамашэвіча памерла неўзабаве пасля мужа.</ref> === Звальненне і жыццё ў Варшаве === Хоць Круповіч не ўдзельнічаў у [[Студзеньскае паўстанне|паўстанні 1863—1864 гг.]], яго кар’ера ў Вільні на гэтым скончылася: у 1865 г. ён быў звольнены з архіва, а 12 лютага 1866 г. здаў справы і ключы ліквідаванай Археалагічнай камісіі.<ref name="PSB" /> Неўзабаве ён пераехаў у Варшаву, дзе з восені 1866 г. працаваў дыетарыем у бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і займаўся каталагізацыяй і інвентарызацыяй кніг. Ужо ў наступным годзе ён быў звольнены і застаўся без сродкаў да існавання. Круповіч шукаў розных заробкаў; сярод іншага быў сакратаром і бібліятэкарам фельдмаршала [[Аляксандр Іванавіч Барацінскі|Аляксандра Барацінскага]], які часова жыў у [[Скернявіцы|Скернявіцах]].<ref name="PSB" /> Пасля смерці А. Барацінскага (1879) Круповіч вярнуўся ў Варшаву і паступіў на службу ў мясцовы Цэнзурны камітэт. Паводле PSB, яму ўдалося заняць там пасаду, «бясшкодную для польскай справы»: дзякуючы веданню замежных моў ён кантраляваў замежныя выданні.<ref name="PSB" /> У апошнія гады жыцця Круповіч хварэў на [[сухоты]]. Памёр у адзіноце 24 студзеня 1891 г. у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Працы == * [https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/22069/edition/36900/content Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710). — Wilno, 1858.] * [[iarchive:skarbiec-diplomatov-1|Skarbiec diplomatów papiezkich, cesarskich, królewskich, książęcych… / zebrał I. Daniłowicz. — Wilno, 1860—1862. — T. 1—2]] (фактычны выдавец і рэдактар). * [https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/7729/content Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861] (разам з Я. Прусіноўскім).<ref name="PoZiarnie" /> == Публіцыстыка == У апошнія дзесяцігоддзі жыцця Круповіч пісаў мала; вядомы толькі яго артыкул пра [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] ў «[[Tygodnik Ilustrowany]]» (1871, № 181—182).<ref name="PSB" /> Захаваліся яго лісты да [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]] за 1857—1862 гг. (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы № 6469, 6480).<ref name="PSB" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Круповіч Маўрыцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1823 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродне]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 студзеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1891 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Гісторыкі]] [[Катэгорыя:Архівісты]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта]] 6loapq80na5rjwqjydihnqnmnb5kqoz 5219299 5219291 2026-10-15T19:38:04Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Маўрыцы Круповіч]] у [[Маўрыцый Круповіч]]: Уніфікацыя назваў 5219291 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Маўрыцы Круповіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Maurycy Krupowicz}} | Выява = [[File:Portret Maurycego Krupowicza.jpg|thumb|Партрэт Маўрыцыя Круповіча. Ягелонская бібліятэка]] | Дата нараджэння = 13.9.1823 | Месца нараджэння = {{МН|Гродна}} | Дата смерці = 24.1.1891 | Месца смерці = {{МС|Варшава}} | Навуковая сфера = [[гісторыя]], [[архівазнаўства]] | Месца працы = Віленскі цэнтральны архіў, [[Віленская археалагічная камісія]] | Альма-матар = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]] | Вучоная ступень = кандыдат філасофіі }} '''Маўрыцы Круповіч''' ({{lang-pl|Maurycy Krupowicz}}; 13 верасня 1823, [[Гродна]] — 24 студзеня 1891, [[Варшава]]) — гісторык, архівіст, журналіст і бібліятэкар, навуковы сакратар [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]].<ref name="PSB">''Armon W.'' Krupowicz Maurycy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XV, z. 3. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1970. — S. 417-418.</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 2.– C. 402-403</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся 13 верасня 1823 г. у Гродне ў сям’і Антонія Круповіча. Пачатковую і сярэднюю адукацыю, верагодна, атрымаў у родным горадзе. У 1842—1846 гг. вучыўся ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]]: на юрыдычным факультэце вывучаў дыпламатыку, на філасофскім — камералістыку, г. зн. палітычную эканомію. Скончыў універсітэт са ступенню кандыдата філасофіі.<ref name="PSB" /> === Архіўная праца ў Гродне і Вільні === Вярнуўшыся ў Гродна, 24 лістапада 1846 г. Круповіч пачаў працаваць перакладчыкам Рэвізійнай камісіі Архіва старых актавых кніг у Гродне. Калі ў 1851 г. камісія скончыла працу, а яе архіўныя матэрыялы былі перададзены ў рэарганізаваны Цэнтральны архіў старых актавых кніг у Вільні, Круповіч пераехаў у Вільню і 30 снежня 1852 г. стаў перакладчыкам і часовым памочнікам архіварыуса.<ref name="PSB" /> Пасля стварэння ў 1855 г. [[Віленская археалагічная камісія|Археалагічнай камісіі]] Круповіч стаў яе навуковым сакратаром. Ён цікавіўся таксама архівамі, што знаходзіліся ў прыватных руках; у прыватнасці, упарадкаваў родавы архіў князёў [[Агінскія|Агінскіх]] у [[Рэтава|Рэтаве]] на [[Жамойць|Жамойці]].<ref name="PSB" /> Дзякуючы добраму веданню архіўных матэрыялаў Круповіч выдаў «Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710)» («Збор урадавых дыпламатаў і прыватных актаў, што служаць для высвятлення гісторыі Літвы і злучаных з ёю краёў (1387—1710)»; Вільня, 1858, з паралельнай рускай назвай). Ён быў таксама фактычным выдаўцом і рэдактарам «Skarbca diplomatów…» [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] (Вільня, 1860—1862, т. 1—2), хоць выданне выйшла пад імем Я. Сідаровіча, які аплаціў яго друк.<ref name="PSB" /> У 1860—1863 гг., пасля таго як газету «Kurjer Wileński» пераняў [[Адам Ганоры Кіркор]], Круповіч актыўна ў ёй супрацоўнічаў. Разам з Янам Прусіноўскім ён выдаў памятны зборнік «Po ziarnie» (Вільня, 1861).<ref name="PSB" /> Зборнік задумваўся як дапамога асляпламу літаратару Валяр’яну Тамашэвічу і складаўся з тэкстаў, якія яму ахвяравалі сябры-пісьменнікі; у ім былі змешчаны творы [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]], [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыяна Норвіда]], [[Дэатыма|Дэатымы]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]], [[Тэафіль Ленартовіч|Тэафіля Ленартовіча]], [[Караль Шайноха|Караля Шайнохі]], [[Леанард Ходзька|Леанарда Ходзькі]] і іншых. Калі выданне было ўжо напалову гатова, В. Тамашэвіч памёр у Парыжы (14 мая 1861 г.), і праз некалькі дзён памерла яго жонка; таму выдаўцы прызначылі чысты даход ад продажу на навуковыя дапаможнікі для бедных і здольных вучняў і сірот.<ref name="PoZiarnie">Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy / wyd. przez J. Prusinowskiego i M. Krupowicza. — Wilno: Nakład wydawców, 1861. — S. [V—VI] (прадмова «Od wydawców», 29.VIII.1861), 281—292.</ref><ref>Паводле PSB, даход быў прызначаны ўдаве і сіротам Тамашэвіча; аднак прадмова выдаўцоў, падпісаная М. Круповічам і Я. Прусіноўскім, называе іншае прызначэнне — дапамогу бедным вучням і сіротам, бо жонка Тамашэвіча памерла неўзабаве пасля мужа.</ref> === Звальненне і жыццё ў Варшаве === Хоць Круповіч не ўдзельнічаў у [[Студзеньскае паўстанне|паўстанні 1863—1864 гг.]], яго кар’ера ў Вільні на гэтым скончылася: у 1865 г. ён быў звольнены з архіва, а 12 лютага 1866 г. здаў справы і ключы ліквідаванай Археалагічнай камісіі.<ref name="PSB" /> Неўзабаве ён пераехаў у Варшаву, дзе з восені 1866 г. працаваў дыетарыем у бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і займаўся каталагізацыяй і інвентарызацыяй кніг. Ужо ў наступным годзе ён быў звольнены і застаўся без сродкаў да існавання. Круповіч шукаў розных заробкаў; сярод іншага быў сакратаром і бібліятэкарам фельдмаршала [[Аляксандр Іванавіч Барацінскі|Аляксандра Барацінскага]], які часова жыў у [[Скернявіцы|Скернявіцах]].<ref name="PSB" /> Пасля смерці А. Барацінскага (1879) Круповіч вярнуўся ў Варшаву і паступіў на службу ў мясцовы Цэнзурны камітэт. Паводле PSB, яму ўдалося заняць там пасаду, «бясшкодную для польскай справы»: дзякуючы веданню замежных моў ён кантраляваў замежныя выданні.<ref name="PSB" /> У апошнія гады жыцця Круповіч хварэў на [[сухоты]]. Памёр у адзіноце 24 студзеня 1891 г. у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Працы == * [https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/22069/edition/36900/content Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710). — Wilno, 1858.] * [[iarchive:skarbiec-diplomatov-1|Skarbiec diplomatów papiezkich, cesarskich, królewskich, książęcych… / zebrał I. Daniłowicz. — Wilno, 1860—1862. — T. 1—2]] (фактычны выдавец і рэдактар). * [https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/7729/content Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861] (разам з Я. Прусіноўскім).<ref name="PoZiarnie" /> == Публіцыстыка == У апошнія дзесяцігоддзі жыцця Круповіч пісаў мала; вядомы толькі яго артыкул пра [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] ў «[[Tygodnik Ilustrowany]]» (1871, № 181—182).<ref name="PSB" /> Захаваліся яго лісты да [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]] за 1857—1862 гг. (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы № 6469, 6480).<ref name="PSB" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Круповіч Маўрыцы}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1823 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродне]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 студзеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1891 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Гісторыкі]] [[Катэгорыя:Архівісты]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта]] 6loapq80na5rjwqjydihnqnmnb5kqoz 5219303 5219299 2026-10-15T19:44:40Z JerzyKundrat 174 5219303 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Маўрыцы Круповіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Maurycy Krupowicz}} | Выява = [[File:Portret Maurycego Krupowicza.jpg|thumb|Партрэт Маўрыцыя Круповіча. Ягелонская бібліятэка]] | Дата нараджэння = 13.9.1823 | Месца нараджэння = {{МН|Гродна}} | Дата смерці = 24.1.1891 | Месца смерці = {{МС|Варшава}} | Навуковая сфера = [[гісторыя]], [[архівазнаўства]] | Месца працы = Віленскі цэнтральны архіў, [[Віленская археалагічная камісія]] | Альма-матар = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]] | Вучоная ступень = кандыдат філасофіі }} '''Маўрыцы Круповіч''' ({{lang-pl|Maurycy Krupowicz}}; 13 верасня 1823, [[Гродна]] — 24 студзеня 1891, [[Варшава]]) — гісторык, архівіст, журналіст і бібліятэкар, навуковы сакратар [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]].<ref name="PSB">''Armon W.'' Krupowicz Maurycy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XV, z. 3. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1970. — S. 417-418.</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 2.– C. 402-403</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся 13 верасня 1823 г. у Гродне ў сям’і Антонія Круповіча. Пачатковую і сярэднюю адукацыю, верагодна, атрымаў у родным горадзе. У 1842—1846 гг. вучыўся ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]]: на юрыдычным факультэце вывучаў дыпламатыку, на філасофскім — камералістыку, г. зн. палітычную эканомію. Скончыў універсітэт са ступенню кандыдата філасофіі.<ref name="PSB" /> === Архіўная праца ў Гродне і Вільні === Вярнуўшыся ў Гродна, 24 лістапада 1846 г. Круповіч пачаў працаваць перакладчыкам Рэвізійнай камісіі Архіва старых актавых кніг у Гродне. Калі ў 1851 г. камісія скончыла працу, а яе архіўныя матэрыялы былі перададзены ў рэарганізаваны Цэнтральны архіў старых актавых кніг у Вільні, Круповіч пераехаў у Вільню і 30 снежня 1852 г. стаў перакладчыкам і часовым памочнікам архіварыуса.<ref name="PSB" /> Пасля стварэння ў 1855 г. [[Віленская археалагічная камісія|Археалагічнай камісіі]] Круповіч стаў яе навуковым сакратаром. Ён цікавіўся таксама архівамі, што знаходзіліся ў прыватных руках; у прыватнасці, упарадкаваў родавы архіў князёў [[Агінскія|Агінскіх]] у [[Рэтава|Рэтаве]] на [[Жамойць|Жамойці]].<ref name="PSB" /> Дзякуючы добраму веданню архіўных матэрыялаў Круповіч выдаў «Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710)» («Збор урадавых дыпламатаў і прыватных актаў, што служаць для высвятлення гісторыі Літвы і злучаных з ёю краёў (1387—1710)»; Вільня, 1858, з паралельнай рускай назвай). Ён быў таксама фактычным выдаўцом і рэдактарам «Skarbca diplomatów…» [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] (Вільня, 1860—1862, т. 1—2), хоць выданне выйшла пад імем Я. Сідаровіча, які аплаціў яго друк.<ref name="PSB" /> У 1860—1863 гг., пасля таго як газету «Kurjer Wileński» пераняў [[Адам Ганоры Кіркор]], Круповіч актыўна ў ёй супрацоўнічаў. Разам з Янам Прусіноўскім ён выдаў памятны зборнік «Po ziarnie» (Вільня, 1861).<ref name="PSB" /> Зборнік задумваўся як дапамога асляпламу літаратару Валяр’яну Тамашэвічу і складаўся з тэкстаў, якія яму ахвяравалі сябры-пісьменнікі; у ім былі змешчаны творы [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]], [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыяна Норвіда]], [[Дэатыма|Дэатымы]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]], [[Тэафіль Ленартовіч|Тэафіля Ленартовіча]], [[Караль Шайноха|Караля Шайнохі]], [[Леанард Ходзька|Леанарда Ходзькі]] і іншых. Калі выданне было ўжо напалову гатова, В. Тамашэвіч памёр у Парыжы (14 мая 1861 г.), і праз некалькі дзён памерла яго жонка; таму выдаўцы прызначылі чысты даход ад продажу на навуковыя дапаможнікі для бедных і здольных вучняў і сірот.<ref name="PoZiarnie">Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy / wyd. przez J. Prusinowskiego i M. Krupowicza. — Wilno: Nakład wydawców, 1861. — S. [V—VI] (прадмова «Od wydawców», 29.VIII.1861), 281—292.</ref><ref>Паводле PSB, даход быў прызначаны ўдаве і сіротам Тамашэвіча; аднак прадмова выдаўцоў, падпісаная М. Круповічам і Я. Прусіноўскім, называе іншае прызначэнне — дапамогу бедным вучням і сіротам, бо жонка Тамашэвіча памерла неўзабаве пасля мужа.</ref> === Звальненне і жыццё ў Варшаве === Хоць Круповіч не ўдзельнічаў у [[Студзеньскае паўстанне|паўстанні 1863—1864 гг.]], яго кар’ера ў Вільні на гэтым скончылася: у 1865 г. ён быў звольнены з архіва, а 12 лютага 1866 г. здаў справы і ключы ліквідаванай Археалагічнай камісіі.<ref name="PSB" /> Неўзабаве ён пераехаў у Варшаву, дзе з восені 1866 г. працаваў дыетарыем у бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і займаўся каталагізацыяй і інвентарызацыяй кніг. Ужо ў наступным годзе ён быў звольнены і застаўся без сродкаў да існавання. Круповіч шукаў розных заробкаў; сярод іншага быў сакратаром і бібліятэкарам фельдмаршала [[Аляксандр Іванавіч Барацінскі|Аляксандра Барацінскага]], які часова жыў у [[Скернявіцы|Скернявіцах]].<ref name="PSB" /> Пасля смерці А. Барацінскага (1879) Круповіч вярнуўся ў Варшаву і паступіў на службу ў мясцовы Цэнзурны камітэт. Паводле PSB, яму ўдалося заняць там пасаду, «бясшкодную для польскай справы»: дзякуючы веданню замежных моў ён кантраляваў замежныя выданні.<ref name="PSB" /> У апошнія гады жыцця Круповіч хварэў на [[сухоты]]. Памёр у адзіноце 24 студзеня 1891 г. у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Працы == * [https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/22069/edition/36900/content Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710). — Wilno, 1858.] * [[iarchive:skarbiec-diplomatov-1|Skarbiec diplomatów papiezkich, cesarskich, królewskich, książęcych… / zebrał I. Daniłowicz. — Wilno, 1860—1862. — T. 1—2]] (фактычны выдавец і рэдактар). * [https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/7729/content Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861] (разам з Я. Прусіноўскім).<ref name="PoZiarnie" /> == Публіцыстыка == У апошнія дзесяцігоддзі жыцця Круповіч пісаў мала; вядомы толькі яго артыкул пра [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] ў «[[Tygodnik Ilustrowany]]» (1871, № 181—182).<ref name="PSB" /> Захаваліся яго лісты да [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]] за 1857—1862 гг. (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы № 6469, 6480).<ref name="PSB" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Круповіч Маўрыцы}} [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Літвы]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары Літвы]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары Польшчы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта]] av3i4q4cnu6cwsl5ox7ooz5rol6z6iq 5219475 5219303 2026-10-16T06:18:06Z Aliaksei Lastouski 75892 Aliaksei Lastouski перайменаваў старонку [[Маўрыцый Круповіч]] у [[Маўрыцы Круповіч]] па-над перасылкай 5219303 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Маўрыцы Круповіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Maurycy Krupowicz}} | Выява = [[File:Portret Maurycego Krupowicza.jpg|thumb|Партрэт Маўрыцыя Круповіча. Ягелонская бібліятэка]] | Дата нараджэння = 13.9.1823 | Месца нараджэння = {{МН|Гродна}} | Дата смерці = 24.1.1891 | Месца смерці = {{МС|Варшава}} | Навуковая сфера = [[гісторыя]], [[архівазнаўства]] | Месца працы = Віленскі цэнтральны архіў, [[Віленская археалагічная камісія]] | Альма-матар = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]] | Вучоная ступень = кандыдат філасофіі }} '''Маўрыцы Круповіч''' ({{lang-pl|Maurycy Krupowicz}}; 13 верасня 1823, [[Гродна]] — 24 студзеня 1891, [[Варшава]]) — гісторык, архівіст, журналіст і бібліятэкар, навуковы сакратар [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]].<ref name="PSB">''Armon W.'' Krupowicz Maurycy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XV, z. 3. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1970. — S. 417-418.</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 2.– C. 402-403</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся 13 верасня 1823 г. у Гродне ў сям’і Антонія Круповіча. Пачатковую і сярэднюю адукацыю, верагодна, атрымаў у родным горадзе. У 1842—1846 гг. вучыўся ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]]: на юрыдычным факультэце вывучаў дыпламатыку, на філасофскім — камералістыку, г. зн. палітычную эканомію. Скончыў універсітэт са ступенню кандыдата філасофіі.<ref name="PSB" /> === Архіўная праца ў Гродне і Вільні === Вярнуўшыся ў Гродна, 24 лістапада 1846 г. Круповіч пачаў працаваць перакладчыкам Рэвізійнай камісіі Архіва старых актавых кніг у Гродне. Калі ў 1851 г. камісія скончыла працу, а яе архіўныя матэрыялы былі перададзены ў рэарганізаваны Цэнтральны архіў старых актавых кніг у Вільні, Круповіч пераехаў у Вільню і 30 снежня 1852 г. стаў перакладчыкам і часовым памочнікам архіварыуса.<ref name="PSB" /> Пасля стварэння ў 1855 г. [[Віленская археалагічная камісія|Археалагічнай камісіі]] Круповіч стаў яе навуковым сакратаром. Ён цікавіўся таксама архівамі, што знаходзіліся ў прыватных руках; у прыватнасці, упарадкаваў родавы архіў князёў [[Агінскія|Агінскіх]] у [[Рэтава|Рэтаве]] на [[Жамойць|Жамойці]].<ref name="PSB" /> Дзякуючы добраму веданню архіўных матэрыялаў Круповіч выдаў «Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710)» («Збор урадавых дыпламатаў і прыватных актаў, што служаць для высвятлення гісторыі Літвы і злучаных з ёю краёў (1387—1710)»; Вільня, 1858, з паралельнай рускай назвай). Ён быў таксама фактычным выдаўцом і рэдактарам «Skarbca diplomatów…» [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] (Вільня, 1860—1862, т. 1—2), хоць выданне выйшла пад імем Я. Сідаровіча, які аплаціў яго друк.<ref name="PSB" /> У 1860—1863 гг., пасля таго як газету «Kurjer Wileński» пераняў [[Адам Ганоры Кіркор]], Круповіч актыўна ў ёй супрацоўнічаў. Разам з Янам Прусіноўскім ён выдаў памятны зборнік «Po ziarnie» (Вільня, 1861).<ref name="PSB" /> Зборнік задумваўся як дапамога асляпламу літаратару Валяр’яну Тамашэвічу і складаўся з тэкстаў, якія яму ахвяравалі сябры-пісьменнікі; у ім былі змешчаны творы [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]], [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыяна Норвіда]], [[Дэатыма|Дэатымы]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]], [[Тэафіль Ленартовіч|Тэафіля Ленартовіча]], [[Караль Шайноха|Караля Шайнохі]], [[Леанард Ходзька|Леанарда Ходзькі]] і іншых. Калі выданне было ўжо напалову гатова, В. Тамашэвіч памёр у Парыжы (14 мая 1861 г.), і праз некалькі дзён памерла яго жонка; таму выдаўцы прызначылі чысты даход ад продажу на навуковыя дапаможнікі для бедных і здольных вучняў і сірот.<ref name="PoZiarnie">Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy / wyd. przez J. Prusinowskiego i M. Krupowicza. — Wilno: Nakład wydawców, 1861. — S. [V—VI] (прадмова «Od wydawców», 29.VIII.1861), 281—292.</ref><ref>Паводле PSB, даход быў прызначаны ўдаве і сіротам Тамашэвіча; аднак прадмова выдаўцоў, падпісаная М. Круповічам і Я. Прусіноўскім, называе іншае прызначэнне — дапамогу бедным вучням і сіротам, бо жонка Тамашэвіча памерла неўзабаве пасля мужа.</ref> === Звальненне і жыццё ў Варшаве === Хоць Круповіч не ўдзельнічаў у [[Студзеньскае паўстанне|паўстанні 1863—1864 гг.]], яго кар’ера ў Вільні на гэтым скончылася: у 1865 г. ён быў звольнены з архіва, а 12 лютага 1866 г. здаў справы і ключы ліквідаванай Археалагічнай камісіі.<ref name="PSB" /> Неўзабаве ён пераехаў у Варшаву, дзе з восені 1866 г. працаваў дыетарыем у бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і займаўся каталагізацыяй і інвентарызацыяй кніг. Ужо ў наступным годзе ён быў звольнены і застаўся без сродкаў да існавання. Круповіч шукаў розных заробкаў; сярод іншага быў сакратаром і бібліятэкарам фельдмаршала [[Аляксандр Іванавіч Барацінскі|Аляксандра Барацінскага]], які часова жыў у [[Скернявіцы|Скернявіцах]].<ref name="PSB" /> Пасля смерці А. Барацінскага (1879) Круповіч вярнуўся ў Варшаву і паступіў на службу ў мясцовы Цэнзурны камітэт. Паводле PSB, яму ўдалося заняць там пасаду, «бясшкодную для польскай справы»: дзякуючы веданню замежных моў ён кантраляваў замежныя выданні.<ref name="PSB" /> У апошнія гады жыцця Круповіч хварэў на [[сухоты]]. Памёр у адзіноце 24 студзеня 1891 г. у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Працы == * [https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/22069/edition/36900/content Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710). — Wilno, 1858.] * [[iarchive:skarbiec-diplomatov-1|Skarbiec diplomatów papiezkich, cesarskich, królewskich, książęcych… / zebrał I. Daniłowicz. — Wilno, 1860—1862. — T. 1—2]] (фактычны выдавец і рэдактар). * [https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/7729/content Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861] (разам з Я. Прусіноўскім).<ref name="PoZiarnie" /> == Публіцыстыка == У апошнія дзесяцігоддзі жыцця Круповіч пісаў мала; вядомы толькі яго артыкул пра [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] ў «[[Tygodnik Ilustrowany]]» (1871, № 181—182).<ref name="PSB" /> Захаваліся яго лісты да [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]] за 1857—1862 гг. (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы № 6469, 6480).<ref name="PSB" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Круповіч Маўрыцы}} [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Літвы]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары Літвы]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары Польшчы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта]] av3i4q4cnu6cwsl5ox7ooz5rol6z6iq 5219477 5219475 2026-10-16T06:19:47Z Aliaksei Lastouski 75892 5219477 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Маўрыцы Круповіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Maurycy Krupowicz}} | Выява = [[File:Portret Maurycego Krupowicza.jpg|thumb|Партрэт Маўрыцыя Круповіча. Ягелонская бібліятэка]] | Дата нараджэння = 13.9.1823 | Месца нараджэння = {{МН|Гродна}} | Дата смерці = 24.1.1891 | Месца смерці = {{МС|Варшава}} | Навуковая сфера = [[гісторыя]], [[архівазнаўства]] | Месца працы = Віленскі цэнтральны архіў, [[Віленская археалагічная камісія]] | Альма-матар = [[Дэрпцкі ўніверсітэт]] | Вучоная ступень = кандыдат філасофіі }} '''Маўрыцы Круповіч''' ({{lang-pl|Maurycy Krupowicz}}; [[13 верасня]] [[1823]], [[Гродна]] — [[24 студзеня]] [[1891]], [[Варшава]]) — гісторык, архівіст, журналіст і бібліятэкар, навуковы сакратар [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]].<ref name="PSB">''Armon W.'' Krupowicz Maurycy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XV, z. 3. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1970. — S. 417-418.</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2003. – Т. 6, кн. 2.– C. 402-403</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся 13 верасня 1823 г. у Гродне ў сям’і Антонія Круповіча. Пачатковую і сярэднюю адукацыю, верагодна, атрымаў у родным горадзе. У 1842—1846 гг. вучыўся ў [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]]: на юрыдычным факультэце вывучаў дыпламатыку, на філасофскім — камералістыку, г. зн. палітычную эканомію. Скончыў універсітэт са ступенню кандыдата філасофіі.<ref name="PSB" /> === Архіўная праца ў Гродне і Вільні === Вярнуўшыся ў Гродна, 24 лістапада 1846 г. Круповіч пачаў працаваць перакладчыкам Рэвізійнай камісіі Архіва старых актавых кніг у Гродне. Калі ў 1851 г. камісія скончыла працу, а яе архіўныя матэрыялы былі перададзены ў рэарганізаваны Цэнтральны архіў старых актавых кніг у Вільні, Круповіч пераехаў у Вільню і 30 снежня 1852 г. стаў перакладчыкам і часовым памочнікам архіварыуса.<ref name="PSB" /> Пасля стварэння ў 1855 г. [[Віленская археалагічная камісія|Археалагічнай камісіі]] Круповіч стаў яе навуковым сакратаром. Ён цікавіўся таксама архівамі, што знаходзіліся ў прыватных руках; у прыватнасці, упарадкаваў родавы архіў князёў [[Агінскія|Агінскіх]] у [[Рэтава|Рэтаве]] на [[Жамойць|Жамойці]].<ref name="PSB" /> Дзякуючы добраму веданню архіўных матэрыялаў Круповіч выдаў «Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710)» («Збор урадавых дыпламатаў і прыватных актаў, што служаць для высвятлення гісторыі Літвы і злучаных з ёю краёў (1387—1710)»; Вільня, 1858, з паралельнай рускай назвай). Ён быў таксама фактычным выдаўцом і рэдактарам «Skarbca diplomatów…» [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] (Вільня, 1860—1862, т. 1—2), хоць выданне выйшла пад імем Я. Сідаровіча, які аплаціў яго друк.<ref name="PSB" /> У 1860—1863 гг., пасля таго як газету «Kurjer Wileński» пераняў [[Адам Ганоры Кіркор]], Круповіч актыўна ў ёй супрацоўнічаў. Разам з Янам Прусіноўскім ён выдаў памятны зборнік «Po ziarnie» (Вільня, 1861).<ref name="PSB" /> Зборнік задумваўся як дапамога асляпламу літаратару Валяр’яну Тамашэвічу і складаўся з тэкстаў, якія яму ахвяравалі сябры-пісьменнікі; у ім былі змешчаны творы [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]], [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыяна Норвіда]], [[Дэатыма|Дэатымы]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]], [[Тэафіль Ленартовіч|Тэафіля Ленартовіча]], [[Караль Шайноха|Караля Шайнохі]], [[Леанард Ходзька|Леанарда Ходзькі]] і іншых. Калі выданне было ўжо напалову гатова, В. Тамашэвіч памёр у Парыжы (14 мая 1861 г.), і праз некалькі дзён памерла яго жонка; таму выдаўцы прызначылі чысты даход ад продажу на навуковыя дапаможнікі для бедных і здольных вучняў і сірот.<ref name="PoZiarnie">Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy / wyd. przez J. Prusinowskiego i M. Krupowicza. — Wilno: Nakład wydawców, 1861. — S. [V—VI] (прадмова «Od wydawców», 29.VIII.1861), 281—292.</ref><ref>Паводле PSB, даход быў прызначаны ўдаве і сіротам Тамашэвіча; аднак прадмова выдаўцоў, падпісаная М. Круповічам і Я. Прусіноўскім, называе іншае прызначэнне — дапамогу бедным вучням і сіротам, бо жонка Тамашэвіча памерла неўзабаве пасля мужа.</ref> === Звальненне і жыццё ў Варшаве === Хоць Круповіч не ўдзельнічаў у [[Студзеньскае паўстанне|паўстанні 1863—1864 гг.]], яго кар’ера ў Вільні на гэтым скончылася: у 1865 г. ён быў звольнены з архіва, а 12 лютага 1866 г. здаў справы і ключы ліквідаванай Археалагічнай камісіі.<ref name="PSB" /> Неўзабаве ён пераехаў у Варшаву, дзе з восені 1866 г. працаваў дыетарыем у бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і займаўся каталагізацыяй і інвентарызацыяй кніг. Ужо ў наступным годзе ён быў звольнены і застаўся без сродкаў да існавання. Круповіч шукаў розных заробкаў; сярод іншага быў сакратаром і бібліятэкарам фельдмаршала [[Аляксандр Іванавіч Барацінскі|Аляксандра Барацінскага]], які часова жыў у [[Скернявіцы|Скернявіцах]].<ref name="PSB" /> Пасля смерці А. Барацінскага (1879) Круповіч вярнуўся ў Варшаву і паступіў на службу ў мясцовы Цэнзурны камітэт. Яму ўдалося заняць там пасаду, «бясшкодную для польскай справы»: дзякуючы веданню замежных моў ён кантраляваў замежныя выданні.<ref name="PSB" /> У апошнія гады жыцця Круповіч хварэў на [[сухоты]]. Памёр у адзіноце 24 студзеня 1891 г. у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Працы == * [https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/22069/edition/36900/content Zbiór dyplomatów rządowych i aktów prywatnych posługujących do rozjaśnienia dziejów Litwy i złączonych z nią krajów (1387—1710). — Wilno, 1858.] * [[iarchive:skarbiec-diplomatov-1|Skarbiec diplomatów papiezkich, cesarskich, królewskich, książęcych… / zebrał I. Daniłowicz. — Wilno, 1860—1862. — T. 1—2]] (фактычны выдавец і рэдактар). * [https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/7729/content Po ziarnie: zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861] (разам з Я. Прусіноўскім).<ref name="PoZiarnie" /> == Публіцыстыка == У апошнія дзесяцігоддзі жыцця Круповіч пісаў мала; вядомы толькі яго артыкул пра [[Ігнацы Даніловіч|Ігнацыя Даніловіча]] ў «[[Tygodnik Ilustrowany]]» (1871, № 181—182).<ref name="PSB" /> Захаваліся яго лісты да [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]] за 1857—1862 гг. (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы № 6469, 6480).<ref name="PSB" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Круповіч Маўрыцы}} [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Літвы]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары Літвы]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары Польшчы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта]] 4bjmcq1r7ckh6u66vbsaa7aegzanbk3 14 817066 5219304 2026-10-15T19:45:06Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: « [[Катэгорыя:Бібліятэкары паводле краін|Польшча]] [[Катэгорыя:Постаці Польшчы]]» 5219304 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Бібліятэкары паводле краін|Польшча]] [[Катэгорыя:Постаці Польшчы]] seqobteoh72i8rzwxo59pxq1kh3pq9y 14 817067 5219313 2026-10-15T19:55:46Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: « [[Катэгорыя:Бібліятэкары паводле краін|Літва]] [[Катэгорыя:Постаці Літвы]]» 5219313 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Бібліятэкары паводле краін|Літва]] [[Катэгорыя:Постаці Літвы]] 8t1i099vf294v5ic7gt4qrdb60abiwu 0 817068 5219318 2026-10-15T20:02:49Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/80906136|Zenon Orłowski]]» 5219318 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Зянон Арлоўскі''' ({{lang-pl|Zenon Orłowski}}; 28 кастрычніка (8 лістапада) 1871, фальварак Норвідпаль, [[Барысаўскі павет]] — 29 сакавіка 1948, [[Лодзь]]) — лекар-тэрапеўт і бальнеолаг, прафесар унутраных хвароб [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]] і прафесар бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]], член-карэспандэнт [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]]. Адзін з 13 прафесараў, якія ў міжваеннай Польшчы кіравалі кафедрамі ўнутраных хвароб.<ref name="Przenioslo" /> Брат тэрапеўта [[Вітольд Яўген Арлоўскі|Вітольда Яўгена Арлоўскага]].<ref name="PSB">Ostrowska T. Orłowski Zenon // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979. — S. ___.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў фальварку Норвідпаль паблізу [[Докшыцы|Докшыц]] Барысаўскага павета<ref name="Trz">Trzebiński S. Wydział Lekarski Uniwersytetu Stefana Batorego w latach 1919—1929. — Wilno, 1931. — S. 15—16, 18, 20, 22, 53—57, 98—100.</ref> ў сям’і Францішка Арлоўскага, упраўляючага маёнткам Тукалаў Мільча на Міншчыне, і Паўліны з Аніхімоўскіх. Пачатковую адукацыю атрымаў дома. У 1882 г. сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]], і Арлоўскі паступіў у 2-ю класічную гімназію; падчас вучобы ўтрымліваў сябе рэпетытарствам. У чэрвені 1891 г. скончыў гімназію з залатым медалём і паступіў у [[Ваенна-медыцынская акадэмія|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. Праз сухоты лёгкіх скончыў яе са спазненнем — у 1897 г., атрымаўшы дыплом «cum eximia laude».<ref name="PSB" /> === Пецярбург === У студзені 1898 г. Арлоўскі стаў гаспітантам шпітальнай клінікі ўнутраных хвароб Фёдара Пастарнацкага. З 1 кастрычніка 1898 па 1 ліпеня 1899 г. змагаўся з эпідэміяй [[Чума|чумы]] ў [[Самаркандская вобласць|Самаркандскай вобласці]], пасля чаго вярнуўся ў клініку. У 1902 г. абараніў доктарскую дысертацыю пра ўплыў мыш’яку на рост і хімічны склад грыба ''Aspergillus niger'', выкананую ў фармакалагічнай лабараторыі [[Мікалай Краўкоў|Мікалая Краўкова]].<ref name="PSB" /> Для габілітацыі ён даследаваў паталогію сэрца і крывяносных сасудаў і эксперыментальны [[атэрасклероз]] аорты ў трусоў. У 1906 г. атрымаў габілітацыю па ўнутраных хваробах і venia legendi пры клініцы спецыяльнай паталогіі ўнутраных хвароб, куды перайшоў услед за Аляксандрам Фавіцкім (пасля смерці Ф. Пастарнацкага ён працаваў пад кіраўніцтвам А. Фавіцкага, а потым прафесара Васіля Сірацініна).<ref name="Trz" /> Адначасова выкладаў унутраныя хваробы ў вайсковай фельчарскай школе (1905—1910), у дзвюх зубалячэбных школах (1906—1917), а з 1911 г. кіраваў клінікай унутраных хвароб на 150 ложкаў у школе памочніц лекараў [[Расійскае таварыства Чырвонага Крыжа|Расійскага Чырвонага Крыжа]].<ref name="PSB" /> Арлоўскі быў членам Кола лекараў-палякаў у Пецярбургу і адным з заснавальнікаў Саюза польскіх лекараў і прыродазнаўцаў у Пецярбургу. З 1905 г. да Першай сусветнай вайны ён змяшчаў у «Врачебной газете», членам рэдкалегіі якой быў, рэфераты ўсіх польскіх медыцынскіх часопісаў, а ў «Przegląd Lekarski» рэфераваў расійскія працы. Увесь час знаходжання ў Расіі плаціў складкі на карысць [[Польская школьная мацеж|Польскай мацежы]]. Летам практыкаваў і вёў даследаванні па кліматалогіі і бальнеатэрапіі на каўказскіх курортах [[Кіславодск]] і [[Баржомі]].<ref name="PSB" /> У Першую сусветную вайну быў мабілізаваны і служыў ардынатарам Мікалаеўскага вайсковага шпіталя — найбуйнейшага ў Пецярбургу, не спыняючы выкладання. Калі ў 1917 г. А. Фавіцкі захварэў і пакінуў кафедру, Арлоўскі па даручэнні акадэміі ў 1917/18—1919/20 навучальных гадах чытаў студэнтам III курса спецыяльную паталогію і тэрапію ўнутраных хвароб.<ref name="Trz" /> У 1921 г. быў лекарам змешанай польска-савецкай санітарнай камісіі і лекарам польскай дэлегацыі па справах аптацыі і рэпатрыяцыі.<ref name="PSB" /> === Вільня === У ліпені 1922 г. Арлоўскі вярнуўся ў Польшчу і 19 кастрычніка 1922 г. быў прызначаны ардынарным прафесарам дыягностыкі і агульнай тэрапіі ўнутраных хвароб (I кафедра ўнутраных хвароб) медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя.<ref name="Przenioslo" /> Ён арганізаваў I клініку ўнутраных хвароб у [[Шпіталь Святога Якуба (Вільня)|шпіталі Святога Якуба]], адкрытую ў лістападзе 1924 г.<ref name="PSB" /> Арганізацыя ішла павольна: памяшканне ў шпіталі давялося выбіваць у перамовах міністэрства з віленскім магістратам, які толькі ў 1924 г. заключыў дамову на 10 гадоў (1924—1934). Уступную лекцыю «Drogi rozwoju i zadania nauki w rozpoznawaniu chorób» Арлоўскі прачытаў 27 студзеня 1923 г. у зале Снядэцкіх; да 1924 г. лекцыі ішлі ў зале школы акушэрак, а потым у пачакальні шпітальнай паліклінікі, і толькі з 1 кастрычніка 1924 г. клініка атрымала ўласную аўдыторыю. Клініка мела 50 ложкаў (па 25 у мужчынскім і жаночым аддзяленнях), з 1927 г. — рэнтгенаўскі кабінет; у 1924—1928 гг. праз яе прайшлі 1528 пацыентаў. Памяшканні ў былым кляштарным будынку былі цесныя і занядбаныя, і ўжо ў 1929 г. кіраўніцтва клінікі настойвала на будаўніцтве новага будынка.<ref name="Trz" /> Дэканам медыцынскага факультэта Арлоўскі быў з лістапада 1923 г. (абраны 6 лістапада 1923 г., перавыбіраўся ў 1924 і 1925 гг.) да лютага 1927 г., калі склаў паўнамоцтвы;<ref name="Trz" /> пазней быў прарэктарам.<ref name="PSB" /> Паводле ўспамінаў прафесара Яна Вілчынскага, Арлоўскага амаль пяць гадоў запар абіралі дэканам, хоць ён адкрыта выступаў супраць урадавай палітыкі.<ref name="Wilczyński">Żukowski P. M. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie w latach 1929–1939 we wspomnieniach Jana Wilczyńskiego // Archiwum Emigracji. — 2018/2019. — Z. 1–2 (26–27). — S. 152, 154, 163. — {{doi|10.12775/AE.2018-2019.010}}.</ref><ref>Паводле С. Тшэбінскага, дэканства Арлоўскага ахоплівала 1923/24 (з сярэдзіны лістапада) — 1926/27 (да сярэдзіны лютага) навучальныя гады, г. зн. каля трох з паловай гадоў.</ref> Ён наладжваў для студэнтаў і асістэнтаў віленскага медыцынскага факультэта экскурсіі на польскія курорты (1929, 1930, 1932), а ў 1932 г. наладзіў супрацоўніцтва з Дзяржаўным курортным прадпрыемствам у [[Буска-Здруй|Буску-Здруі]], каб даследаваць мясцовую мінеральную ваду.<ref name="PSB" /> Ён стаў навуковым кіраўніком хіміка-аналітычнай лабараторыі гэтага прадпрыемства; летам 1934 г. разам з Э. Калашынскім даследаваў каталітычныя ўласцівасці вады з крыніцы № 1 (Міхальскага) — паводле аўтараў, упершыню для польскіх мінеральных вод. Яны ўстанавілі, што свежая вада паскарае раскладанне перакісу вадароду, але гэтыя ўласцівасці слабеюць пры разбаўленні, награванні, кантакце з паветрам і асабліва пры фільтрацыі.<ref name="Busko">Orłowski Z., Kołoszyński E. O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju. — Warszawa: Druk. J. Maj, 1936. — Odbitka z: Medycyna. — 1936. — № 11.</ref> Аднак распараджэннем міністра асветы, апублікаваным у верасні 1933 г. на падставе новага закона аб акадэмічных школах, яго кафедра ўнутраных хвароб (разам з кафедрай Я. Вілчынскага) была ліквідавана,<ref name="KurPozn">Zwijanie katedr na wyższych uczelniach // Kurier Poznański. — 1933. — № 444 (27 вер.). — Wyd. poranne.</ref><ref name="Przenioslo" /> а 1 кастрычніка 1934 г. Арлоўскі быў адпраўлены на пенсію, і яго клініку зачынілі.<ref name="PSB" /> Афіцыйна гэта тлумачылася фінансавымі прычынамі;<ref name="PSB" /> паводле Я. Вілчынскага, які трапіў пад тое ж скарачэнне разам з Арлоўскім і Станіславам Уладычкам, міністр [[Януш Енджэевіч]] такім чынам пазбаўляўся найбольш незалежных прафесараў.<ref name="Wilczyński" /> Пасля гэтага займаўся лекарскай практыкай і навуковай працай; у 1937 г. стаў членам Дзяржаўнай рады па справах курортаў. З 1925 па 1939 г. уваходзіў у рэдкалегію часопіса «Gruźlica». У гады Другой сусветнай вайны быў кансультантам паліклінік у Вільні.<ref name="PSB" /> === Лодзь === У ліпені 1945 г. як рэпатрыянт пераехаў у Лодзь, дзе ў 1946 г. быў прызначаны прафесарам бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]] і арганізаваў новую кафедру. Ён збіраў матэрыялы пра курорты [[Ніжняя Сілезія|Ніжняй Сілезіі]], каб дапоўніць кнігу «Naukowe podstawy zdrojownictwa», заснаваў і ўзначаліў у Лодзі паліклініку для барацьбы з рэўматызмам, распрацаваў праект супрацьрэўматычнай клінікі і склаў падрабязны рэгламент медыцынскага факультэта.<ref name="PSB" /> Памёр 29 сакавіка 1948 г. у Лодзі ад сухотаў лёгкіх, пахаваны на могілках у [[Радагошч|Радагошчы]].<ref name="PSB" /> == Навуковая дзейнасць == Ранейшыя працы Арлоўскага, апублікаваныя ў «Русском враче» і «Przegląd Lekarski», прысвечаны эмбаліі аорты (1903), бактэрыялагічнай дыягностыцы брушнога тыфу (1903), дыягностыцы рака страўніка (1904), сувязі ахіліі з т. зв. colitis protozoica (1905), клінічнаму значэнню дыгалену (1906), першасным раку лёгкіх (1906), эксперыментальнаму атэрасклерозу аорты ў трусоў (1905—1907) і рэакцыі Камміджа (1909). Пазней ён займаўся пераважна бальнеалогіяй і курортазнаўствам.<ref name="PSB" /><ref name="Trz" /> Даследаванні эксперыментальнага атэрасклерозу працягвалі доследы [[Казімір Ржэнткоўскі|Казіміра Ржэнткоўскага]] (1904), які выклікаў атэрасклероз аорты ў трусоў унутрывеннымі ін’екцыямі адрэналіну, але не змог высветліць, ці дзейнічае адрэналін на сценку сасуда непасрэдна, ці праз павышэнне ціску. Гэтае пытанне даследавалі Арлоўскі, Эрвін Мянсовіч і патолагі [[Вітольд Новіцкі]] і Юзаф Гарноўскі; іх працы паказалі цесную сувязь хранічнай артэрыяльнай гіпертэнзіі з атэрасклерозам. Гісторыкі медыцыны адносяць гэтыя даследаванні да вытокаў польскай кардыялогіі.<ref name="Gryglewski">Gryglewski R. W. Roots of modern cardiology in Poland // Kardiologia Polska. — 2018. — Vol. 76, № 11. — P. 1501. — {{doi|10.5603/KP.a2018.0199}}.</ref> === Асноўныя працы === * Wpływ arsenu na rozwój i skład chemiczny „Aspergilli nigri” // Polskie Archiwum Nauk Biologicznych i Lekarskich. — 1903. — Z. 2). * W sprawie cholecystografii // Polska Gazeta Lekarska. — 1930 (з Уладзімірам Кротавым). * Leczenie emanacją radu w zdrojowiskach polskich oraz wskazania do tego leczenia // Medycyna. — 1932. * Choroby gruczołów dokrewnych i choroby narządów ruchu // Terapia szczegółowa / red. F. Malinowski. — Wyd. 2. — Warszawa, 1934 (з А. Расэтам). * Badanie lekarskie chorych // Patologia, diagnostyka i terapia. — Warszawa, 1936 (таксама сурэдактар тома). * O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju // Medycyna. — 1936. — № 11 (з Э. Калашынскім; ням. пер.: Die Balneologie, 1937).<ref name="Busko" /><ref>У PSB памылкова — «źródło nr 7»; на тытуле і ў тэксце адбітка — крыніца № 1.</ref> * Naukowe podstawy zdrojownictwa. Zdroje i uzdrowiska polskie. — Warszawa, 1936. * Diagnostyka chorób wewnętrznych. — Łódź, 1947 (на аснове віленскага скрыпта лекцый 1933 г.).<ref name="PSB" /> == Членства == * член [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]; * член-карэспандэнт [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (з 1945).<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка — Вольга з Рыжковых. Дзеці:<ref name="PSB" /> * Збігнеў (нар. 1925) — дацэнт унутраных хвароб Медыцынскай акадэміі ў Лодзі; * Вольга Тэрэза (нар. 1927), у шлюбе Міядушэўская — дацэнт патаморфалогіі Інстытута анкалогіі ў Варшаве. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <nowiki><references> </nowiki><ref name="PSB" /> <ref name="Trz" /> <ref name="Wilczyński" /> <nowiki><ref name="Przenioslo">Przeniosło M., Przeniosło M. Professors of internal diseases at Polish universities in 1918–1939 // Polish Archives of Internal Medicine. — 2017. — Vol. 127, № 9. — P. 622. — </nowiki>{{doi|10.20452/pamw.4090}}.</ref == Рэзюмэ == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе]] [[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] 8dd9zj14zfg8aymgh32lhpn0sb7uvlj 5219321 5219318 2026-10-15T20:05:31Z Aliaksei Lastouski 75892 5219321 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Зянон Арлоўскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Zenon Orłowski}} | Дата нараджэння = 8.11.1871 | Месца нараджэння = фальварак Норвідпаль, [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]] | Дата смерці = 29.3.1948 | Месца смерці = {{МС|Лодзь}} | Навуковая сфера = [[унутраныя хваробы]], [[бальнеалогія]], [[кліматалогія]], [[фізіятэрапія]] | Месца працы = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]], [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя]], [[Лодзінскі ўніверсітэт]] | Альма-матар = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]] | Вучоная ступень = [[доктар медыцыны]] | Вучонае званне = прафесар }}'''Зянон Арлоўскі''' ({{lang-pl|Zenon Orłowski}}; 28 кастрычніка (8 лістапада) 1871, фальварак Норвідпаль, [[Барысаўскі павет]] — 29 сакавіка 1948, [[Лодзь]]) — лекар-тэрапеўт і бальнеолаг, прафесар унутраных хвароб [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]] і прафесар бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]], член-карэспандэнт [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]]. Адзін з 13 прафесараў, якія ў міжваеннай Польшчы кіравалі кафедрамі ўнутраных хвароб.<ref name="Przenioslo" /> Брат тэрапеўта [[Вітольд Яўген Арлоўскі|Вітольда Яўгена Арлоўскага]].<ref name="PSB">Ostrowska T. Orłowski Zenon // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979. — S. ___.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў фальварку Норвідпаль паблізу [[Докшыцы|Докшыц]] Барысаўскага павета<ref name="Trz">Trzebiński S. Wydział Lekarski Uniwersytetu Stefana Batorego w latach 1919—1929. — Wilno, 1931. — S. 15—16, 18, 20, 22, 53—57, 98—100.</ref> ў сям’і Францішка Арлоўскага, упраўляючага маёнткам Тукалаў Мільча на Міншчыне, і Паўліны з Аніхімоўскіх. Пачатковую адукацыю атрымаў дома. У 1882 г. сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]], і Арлоўскі паступіў у 2-ю класічную гімназію; падчас вучобы ўтрымліваў сябе рэпетытарствам. У чэрвені 1891 г. скончыў гімназію з залатым медалём і паступіў у [[Ваенна-медыцынская акадэмія|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. Праз сухоты лёгкіх скончыў яе са спазненнем — у 1897 г., атрымаўшы дыплом «cum eximia laude».<ref name="PSB" /> === Пецярбург === У студзені 1898 г. Арлоўскі стаў гаспітантам шпітальнай клінікі ўнутраных хвароб Фёдара Пастарнацкага. З 1 кастрычніка 1898 па 1 ліпеня 1899 г. змагаўся з эпідэміяй [[Чума|чумы]] ў [[Самаркандская вобласць|Самаркандскай вобласці]], пасля чаго вярнуўся ў клініку. У 1902 г. абараніў доктарскую дысертацыю пра ўплыў мыш’яку на рост і хімічны склад грыба ''Aspergillus niger'', выкананую ў фармакалагічнай лабараторыі [[Мікалай Краўкоў|Мікалая Краўкова]].<ref name="PSB" /> Для габілітацыі ён даследаваў паталогію сэрца і крывяносных сасудаў і эксперыментальны [[атэрасклероз]] аорты ў трусоў. У 1906 г. атрымаў габілітацыю па ўнутраных хваробах і venia legendi пры клініцы спецыяльнай паталогіі ўнутраных хвароб, куды перайшоў услед за Аляксандрам Фавіцкім (пасля смерці Ф. Пастарнацкага ён працаваў пад кіраўніцтвам А. Фавіцкага, а потым прафесара Васіля Сірацініна).<ref name="Trz" /> Адначасова выкладаў унутраныя хваробы ў вайсковай фельчарскай школе (1905—1910), у дзвюх зубалячэбных школах (1906—1917), а з 1911 г. кіраваў клінікай унутраных хвароб на 150 ложкаў у школе памочніц лекараў [[Расійскае таварыства Чырвонага Крыжа|Расійскага Чырвонага Крыжа]].<ref name="PSB" /> Арлоўскі быў членам Кола лекараў-палякаў у Пецярбургу і адным з заснавальнікаў Саюза польскіх лекараў і прыродазнаўцаў у Пецярбургу. З 1905 г. да Першай сусветнай вайны ён змяшчаў у «Врачебной газете», членам рэдкалегіі якой быў, рэфераты ўсіх польскіх медыцынскіх часопісаў, а ў «Przegląd Lekarski» рэфераваў расійскія працы. Увесь час знаходжання ў Расіі плаціў складкі на карысць [[Польская школьная мацеж|Польскай мацежы]]. Летам практыкаваў і вёў даследаванні па кліматалогіі і бальнеатэрапіі на каўказскіх курортах [[Кіславодск]] і [[Баржомі]].<ref name="PSB" /> У Першую сусветную вайну быў мабілізаваны і служыў ардынатарам Мікалаеўскага вайсковага шпіталя — найбуйнейшага ў Пецярбургу, не спыняючы выкладання. Калі ў 1917 г. А. Фавіцкі захварэў і пакінуў кафедру, Арлоўскі па даручэнні акадэміі ў 1917/18—1919/20 навучальных гадах чытаў студэнтам III курса спецыяльную паталогію і тэрапію ўнутраных хвароб.<ref name="Trz" /> У 1921 г. быў лекарам змешанай польска-савецкай санітарнай камісіі і лекарам польскай дэлегацыі па справах аптацыі і рэпатрыяцыі.<ref name="PSB" /> === Вільня === У ліпені 1922 г. Арлоўскі вярнуўся ў Польшчу і 19 кастрычніка 1922 г. быў прызначаны ардынарным прафесарам дыягностыкі і агульнай тэрапіі ўнутраных хвароб (I кафедра ўнутраных хвароб) медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя.<ref name="Przenioslo" /> Ён арганізаваў I клініку ўнутраных хвароб у [[Шпіталь Святога Якуба (Вільня)|шпіталі Святога Якуба]], адкрытую ў лістападзе 1924 г.<ref name="PSB" /> Арганізацыя ішла павольна: памяшканне ў шпіталі давялося выбіваць у перамовах міністэрства з віленскім магістратам, які толькі ў 1924 г. заключыў дамову на 10 гадоў (1924—1934). Уступную лекцыю «Drogi rozwoju i zadania nauki w rozpoznawaniu chorób» Арлоўскі прачытаў 27 студзеня 1923 г. у зале Снядэцкіх; да 1924 г. лекцыі ішлі ў зале школы акушэрак, а потым у пачакальні шпітальнай паліклінікі, і толькі з 1 кастрычніка 1924 г. клініка атрымала ўласную аўдыторыю. Клініка мела 50 ложкаў (па 25 у мужчынскім і жаночым аддзяленнях), з 1927 г. — рэнтгенаўскі кабінет; у 1924—1928 гг. праз яе прайшлі 1528 пацыентаў. Памяшканні ў былым кляштарным будынку былі цесныя і занядбаныя, і ўжо ў 1929 г. кіраўніцтва клінікі настойвала на будаўніцтве новага будынка.<ref name="Trz" /> Дэканам медыцынскага факультэта Арлоўскі быў з лістапада 1923 г. (абраны 6 лістапада 1923 г., перавыбіраўся ў 1924 і 1925 гг.) да лютага 1927 г., калі склаў паўнамоцтвы;<ref name="Trz" /> пазней быў прарэктарам.<ref name="PSB" /> Паводле ўспамінаў прафесара Яна Вілчынскага, Арлоўскага амаль пяць гадоў запар абіралі дэканам, хоць ён адкрыта выступаў супраць урадавай палітыкі.<ref name="Wilczyński">Żukowski P. M. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie w latach 1929–1939 we wspomnieniach Jana Wilczyńskiego // Archiwum Emigracji. — 2018/2019. — Z. 1–2 (26–27). — S. 152, 154, 163. — {{doi|10.12775/AE.2018-2019.010}}.</ref><ref>Паводле С. Тшэбінскага, дэканства Арлоўскага ахоплівала 1923/24 (з сярэдзіны лістапада) — 1926/27 (да сярэдзіны лютага) навучальныя гады, г. зн. каля трох з паловай гадоў.</ref> Ён наладжваў для студэнтаў і асістэнтаў віленскага медыцынскага факультэта экскурсіі на польскія курорты (1929, 1930, 1932), а ў 1932 г. наладзіў супрацоўніцтва з Дзяржаўным курортным прадпрыемствам у [[Буска-Здруй|Буску-Здруі]], каб даследаваць мясцовую мінеральную ваду.<ref name="PSB" /> Ён стаў навуковым кіраўніком хіміка-аналітычнай лабараторыі гэтага прадпрыемства; летам 1934 г. разам з Э. Калашынскім даследаваў каталітычныя ўласцівасці вады з крыніцы № 1 (Міхальскага) — паводле аўтараў, упершыню для польскіх мінеральных вод. Яны ўстанавілі, што свежая вада паскарае раскладанне перакісу вадароду, але гэтыя ўласцівасці слабеюць пры разбаўленні, награванні, кантакце з паветрам і асабліва пры фільтрацыі.<ref name="Busko">Orłowski Z., Kołoszyński E. O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju. — Warszawa: Druk. J. Maj, 1936. — Odbitka z: Medycyna. — 1936. — № 11.</ref> Аднак распараджэннем міністра асветы, апублікаваным у верасні 1933 г. на падставе новага закона аб акадэмічных школах, яго кафедра ўнутраных хвароб (разам з кафедрай Я. Вілчынскага) была ліквідавана,<ref name="KurPozn">Zwijanie katedr na wyższych uczelniach // Kurier Poznański. — 1933. — № 444 (27 вер.). — Wyd. poranne.</ref><ref name="Przenioslo" /> а 1 кастрычніка 1934 г. Арлоўскі быў адпраўлены на пенсію, і яго клініку зачынілі.<ref name="PSB" /> Афіцыйна гэта тлумачылася фінансавымі прычынамі;<ref name="PSB" /> паводле Я. Вілчынскага, які трапіў пад тое ж скарачэнне разам з Арлоўскім і Станіславам Уладычкам, міністр [[Януш Енджэевіч]] такім чынам пазбаўляўся найбольш незалежных прафесараў.<ref name="Wilczyński" /> Пасля гэтага займаўся лекарскай практыкай і навуковай працай; у 1937 г. стаў членам Дзяржаўнай рады па справах курортаў. З 1925 па 1939 г. уваходзіў у рэдкалегію часопіса «Gruźlica». У гады Другой сусветнай вайны быў кансультантам паліклінік у Вільні.<ref name="PSB" /> === Лодзь === У ліпені 1945 г. як рэпатрыянт пераехаў у Лодзь, дзе ў 1946 г. быў прызначаны прафесарам бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]] і арганізаваў новую кафедру. Ён збіраў матэрыялы пра курорты [[Ніжняя Сілезія|Ніжняй Сілезіі]], каб дапоўніць кнігу «Naukowe podstawy zdrojownictwa», заснаваў і ўзначаліў у Лодзі паліклініку для барацьбы з рэўматызмам, распрацаваў праект супрацьрэўматычнай клінікі і склаў падрабязны рэгламент медыцынскага факультэта.<ref name="PSB" /> Памёр 29 сакавіка 1948 г. у Лодзі ад сухотаў лёгкіх, пахаваны на могілках у [[Радагошч|Радагошчы]].<ref name="PSB" /> == Навуковая дзейнасць == Ранейшыя працы Арлоўскага, апублікаваныя ў «Русском враче» і «Przegląd Lekarski», прысвечаны эмбаліі аорты (1903), бактэрыялагічнай дыягностыцы брушнога тыфу (1903), дыягностыцы рака страўніка (1904), сувязі ахіліі з т. зв. colitis protozoica (1905), клінічнаму значэнню дыгалену (1906), першасным раку лёгкіх (1906), эксперыментальнаму атэрасклерозу аорты ў трусоў (1905—1907) і рэакцыі Камміджа (1909). Пазней ён займаўся пераважна бальнеалогіяй і курортазнаўствам.<ref name="PSB" /><ref name="Trz" /> Даследаванні эксперыментальнага атэрасклерозу працягвалі доследы [[Казімір Ржэнткоўскі|Казіміра Ржэнткоўскага]] (1904), які выклікаў атэрасклероз аорты ў трусоў унутрывеннымі ін’екцыямі адрэналіну, але не змог высветліць, ці дзейнічае адрэналін на сценку сасуда непасрэдна, ці праз павышэнне ціску. Гэтае пытанне даследавалі Арлоўскі, Эрвін Мянсовіч і патолагі [[Вітольд Новіцкі]] і Юзаф Гарноўскі; іх працы паказалі цесную сувязь хранічнай артэрыяльнай гіпертэнзіі з атэрасклерозам. Гісторыкі медыцыны адносяць гэтыя даследаванні да вытокаў польскай кардыялогіі.<ref name="Gryglewski">Gryglewski R. W. Roots of modern cardiology in Poland // Kardiologia Polska. — 2018. — Vol. 76, № 11. — P. 1501. — {{doi|10.5603/KP.a2018.0199}}.</ref> === Асноўныя працы === * Wpływ arsenu na rozwój i skład chemiczny „Aspergilli nigri” // Polskie Archiwum Nauk Biologicznych i Lekarskich. — 1903. — Z. 2). * W sprawie cholecystografii // Polska Gazeta Lekarska. — 1930 (з Уладзімірам Кротавым). * Leczenie emanacją radu w zdrojowiskach polskich oraz wskazania do tego leczenia // Medycyna. — 1932. * Choroby gruczołów dokrewnych i choroby narządów ruchu // Terapia szczegółowa / red. F. Malinowski. — Wyd. 2. — Warszawa, 1934 (з А. Расэтам). * Badanie lekarskie chorych // Patologia, diagnostyka i terapia. — Warszawa, 1936 (таксама сурэдактар тома). * O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju // Medycyna. — 1936. — № 11 (з Э. Калашынскім; ням. пер.: Die Balneologie, 1937).<ref name="Busko" /><ref>У PSB памылкова — «źródło nr 7»; на тытуле і ў тэксце адбітка — крыніца № 1.</ref> * Naukowe podstawy zdrojownictwa. Zdroje i uzdrowiska polskie. — Warszawa, 1936. * Diagnostyka chorób wewnętrznych. — Łódź, 1947 (на аснове віленскага скрыпта лекцый 1933 г.).<ref name="PSB" /> == Членства == * член [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]; * член-карэспандэнт [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (з 1945).<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка — Вольга з Рыжковых. Дзеці:<ref name="PSB" /> * Збігнеў (нар. 1925) — дацэнт унутраных хвароб Медыцынскай акадэміі ў Лодзі; * Вольга Тэрэза (нар. 1927), у шлюбе Міядушэўская — дацэнт патаморфалогіі Інстытута анкалогіі ў Варшаве. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Арлоўскі Зянон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 сакавіка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лодзі]] [[Катэгорыя:Тэрапеўты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Лодзінскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Польскай акадэміі ведаў]] pi8kl38mldntqub6m651r9fkaalscky 5219323 5219321 2026-10-15T20:07:26Z Aliaksei Lastouski 75892 5219323 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Зянон Арлоўскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Zenon Orłowski}} | Дата нараджэння = 8.11.1871 | Месца нараджэння = фальварак Норвідпаль, [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]] | Дата смерці = 29.3.1948 | Месца смерці = {{МС|Лодзь}} | Навуковая сфера = [[унутраныя хваробы]], [[бальнеалогія]], [[кліматалогія]], [[фізіятэрапія]] | Месца працы = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]], [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя]], [[Лодзінскі ўніверсітэт]] | Альма-матар = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]] | Вучоная ступень = [[доктар медыцыны]] | Вучонае званне = прафесар }}'''Зянон Арлоўскі''' ({{lang-pl|Zenon Orłowski}}; 28 кастрычніка (8 лістапада) 1871, фальварак Норвідпаль, [[Барысаўскі павет]] — 29 сакавіка 1948, [[Лодзь]]) — лекар-тэрапеўт і бальнеолаг, прафесар унутраных хвароб [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]] і прафесар бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]], член-карэспандэнт [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]]. Адзін з 13 прафесараў, якія ў міжваеннай Польшчы кіравалі кафедрамі ўнутраных хвароб.<ref name="Przenioslo" /> Брат тэрапеўта [[Вітольд Яўген Арлоўскі|Вітольда Яўгена Арлоўскага]].<ref name="PSB">Ostrowska T. Orłowski Zenon // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979. — S. ___.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў фальварку Норвідпаль паблізу [[Докшыцы|Докшыц]] Барысаўскага павета<ref name="Trz">Trzebiński S. Wydział Lekarski Uniwersytetu Stefana Batorego w latach 1919—1929. — Wilno, 1931. — S. 15—16, 18, 20, 22, 53—57, 98—100.</ref> ў сям’і Францішка Арлоўскага, упраўляючага маёнткам Тукалаў Мільча на Міншчыне, і Паўліны з Аніхімоўскіх. Пачатковую адукацыю атрымаў дома. У 1882 г. сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]], і Арлоўскі паступіў у 2-ю класічную гімназію; падчас вучобы ўтрымліваў сябе рэпетытарствам. У чэрвені 1891 г. скончыў гімназію з залатым медалём і паступіў у [[Ваенна-медыцынская акадэмія|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. Праз сухоты лёгкіх скончыў яе са спазненнем — у 1897 г., атрымаўшы дыплом «cum eximia laude».<ref name="PSB" /> === Пецярбург === У студзені 1898 г. Арлоўскі стаў гаспітантам шпітальнай клінікі ўнутраных хвароб Фёдара Пастарнацкага. З 1 кастрычніка 1898 па 1 ліпеня 1899 г. змагаўся з эпідэміяй [[Чума|чумы]] ў [[Самаркандская вобласць|Самаркандскай вобласці]], пасля чаго вярнуўся ў клініку. У 1902 г. абараніў доктарскую дысертацыю пра ўплыў мыш’яку на рост і хімічны склад грыба ''Aspergillus niger'', выкананую ў фармакалагічнай лабараторыі [[Мікалай Краўкоў|Мікалая Краўкова]].<ref name="PSB" /> Для габілітацыі ён даследаваў паталогію сэрца і крывяносных сасудаў і эксперыментальны [[атэрасклероз]] аорты ў трусоў. У 1906 г. атрымаў габілітацыю па ўнутраных хваробах і venia legendi пры клініцы спецыяльнай паталогіі ўнутраных хвароб, куды перайшоў услед за Аляксандрам Фавіцкім (пасля смерці Ф. Пастарнацкага ён працаваў пад кіраўніцтвам А. Фавіцкага, а потым прафесара Васіля Сірацініна).<ref name="Trz" /> Адначасова выкладаў унутраныя хваробы ў вайсковай фельчарскай школе (1905—1910), у дзвюх зубалячэбных школах (1906—1917), а з 1911 г. кіраваў клінікай унутраных хвароб на 150 ложкаў у школе памочніц лекараў [[Расійскае таварыства Чырвонага Крыжа|Расійскага Чырвонага Крыжа]].<ref name="PSB" /> Арлоўскі быў членам Кола лекараў-палякаў у Пецярбургу і адным з заснавальнікаў Саюза польскіх лекараў і прыродазнаўцаў у Пецярбургу. З 1905 г. да Першай сусветнай вайны ён змяшчаў у «Врачебной газете», членам рэдкалегіі якой быў, рэфераты ўсіх польскіх медыцынскіх часопісаў, а ў «Przegląd Lekarski» рэфераваў расійскія працы. Увесь час знаходжання ў Расіі плаціў складкі на карысць [[Польская школьная мацеж|Польскай мацежы]]. Летам практыкаваў і вёў даследаванні па кліматалогіі і бальнеатэрапіі на каўказскіх курортах [[Кіславодск]] і [[Баржомі]].<ref name="PSB" /> У Першую сусветную вайну быў мабілізаваны і служыў ардынатарам Мікалаеўскага вайсковага шпіталя — найбуйнейшага ў Пецярбургу, не спыняючы выкладання. Калі ў 1917 г. А. Фавіцкі захварэў і пакінуў кафедру, Арлоўскі па даручэнні акадэміі ў 1917/18—1919/20 навучальных гадах чытаў студэнтам III курса спецыяльную паталогію і тэрапію ўнутраных хвароб.<ref name="Trz" /> У 1921 г. быў лекарам змешанай польска-савецкай санітарнай камісіі і лекарам польскай дэлегацыі па справах аптацыі і рэпатрыяцыі.<ref name="PSB" /> === Вільня === У ліпені 1922 г. Арлоўскі вярнуўся ў Польшчу і 19 кастрычніка 1922 г. быў прызначаны ардынарным прафесарам дыягностыкі і агульнай тэрапіі ўнутраных хвароб (I кафедра ўнутраных хвароб) медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя.<ref name="Przenioslo" /> Ён арганізаваў I клініку ўнутраных хвароб у [[Шпіталь Святога Якуба (Вільня)|шпіталі Святога Якуба]], адкрытую ў лістападзе 1924 г.<ref name="PSB" /> Арганізацыя ішла павольна: памяшканне ў шпіталі давялося выбіваць у перамовах міністэрства з віленскім магістратам, які толькі ў 1924 г. заключыў дамову на 10 гадоў (1924—1934). Уступную лекцыю «Drogi rozwoju i zadania nauki w rozpoznawaniu chorób» Арлоўскі прачытаў 27 студзеня 1923 г. у зале Снядэцкіх; да 1924 г. лекцыі ішлі ў зале школы акушэрак, а потым у пачакальні шпітальнай паліклінікі, і толькі з 1 кастрычніка 1924 г. клініка атрымала ўласную аўдыторыю. Клініка мела 50 ложкаў (па 25 у мужчынскім і жаночым аддзяленнях), з 1927 г. — рэнтгенаўскі кабінет; у 1924—1928 гг. праз яе прайшлі 1528 пацыентаў. Памяшканні ў былым кляштарным будынку былі цесныя і занядбаныя, і ўжо ў 1929 г. кіраўніцтва клінікі настойвала на будаўніцтве новага будынка.<ref name="Trz" /> Дэканам медыцынскага факультэта Арлоўскі быў з лістапада 1923 г. (абраны 6 лістапада 1923 г., перавыбіраўся ў 1924 і 1925 гг.) да лютага 1927 г., калі склаў паўнамоцтвы;<ref name="Trz" /> пазней быў прарэктарам.<ref name="PSB" /> Паводле ўспамінаў прафесара Яна Вілчынскага, Арлоўскага амаль пяць гадоў запар абіралі дэканам, хоць ён адкрыта выступаў супраць урадавай палітыкі.<ref name="Wilczyński">Żukowski P. M. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie w latach 1929–1939 we wspomnieniach Jana Wilczyńskiego // Archiwum Emigracji. — 2018/2019. — Z. 1–2 (26–27). — S. 152, 154, 163. — {{doi|10.12775/AE.2018-2019.010}}.</ref><ref>Паводле С. Тшэбінскага, дэканства Арлоўскага ахоплівала 1923/24 (з сярэдзіны лістапада) — 1926/27 (да сярэдзіны лютага) навучальныя гады, г. зн. каля трох з паловай гадоў.</ref> Ён наладжваў для студэнтаў і асістэнтаў віленскага медыцынскага факультэта экскурсіі на польскія курорты (1929, 1930, 1932), а ў 1932 г. наладзіў супрацоўніцтва з Дзяржаўным курортным прадпрыемствам у [[Буска-Здруй|Буску-Здруі]], каб даследаваць мясцовую мінеральную ваду.<ref name="PSB" /> Ён стаў навуковым кіраўніком хіміка-аналітычнай лабараторыі гэтага прадпрыемства; летам 1934 г. разам з Э. Калашынскім даследаваў каталітычныя ўласцівасці вады з крыніцы № 1 (Міхальскага) — паводле аўтараў, упершыню для польскіх мінеральных вод. Яны ўстанавілі, што свежая вада паскарае раскладанне перакісу вадароду, але гэтыя ўласцівасці слабеюць пры разбаўленні, награванні, кантакце з паветрам і асабліва пры фільтрацыі.<ref name="Busko">Orłowski Z., Kołoszyński E. O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju. — Warszawa: Druk. J. Maj, 1936. — Odbitka z: Medycyna. — 1936. — № 11.</ref> Аднак распараджэннем міністра асветы, апублікаваным у верасні 1933 г. на падставе новага закона аб акадэмічных школах, яго кафедра ўнутраных хвароб (разам з кафедрай Я. Вілчынскага) была ліквідавана,<ref name="KurPozn">Zwijanie katedr na wyższych uczelniach // Kurier Poznański. — 1933. — № 444 (27 вер.). — Wyd. poranne.</ref><ref name="Przenioslo" /> а 1 кастрычніка 1934 г. Арлоўскі быў адпраўлены на пенсію, і яго клініку зачынілі.<ref name="PSB" /> Афіцыйна гэта тлумачылася фінансавымі прычынамі;<ref name="PSB" /> паводле Я. Вілчынскага, які трапіў пад тое ж скарачэнне разам з Арлоўскім і Станіславам Уладычкам, міністр [[Януш Енджэевіч]] такім чынам пазбаўляўся найбольш незалежных прафесараў.<ref name="Wilczyński" /> Пасля гэтага займаўся лекарскай практыкай і навуковай працай; у 1937 г. стаў членам Дзяржаўнай рады па справах курортаў. З 1925 па 1939 г. уваходзіў у рэдкалегію часопіса «Gruźlica». У гады Другой сусветнай вайны быў кансультантам паліклінік у Вільні.<ref name="PSB" /> === Лодзь === У ліпені 1945 г. як рэпатрыянт пераехаў у Лодзь, дзе ў 1946 г. быў прызначаны прафесарам бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]] і арганізаваў новую кафедру. Ён збіраў матэрыялы пра курорты [[Ніжняя Сілезія|Ніжняй Сілезіі]], каб дапоўніць кнігу «Naukowe podstawy zdrojownictwa», заснаваў і ўзначаліў у Лодзі паліклініку для барацьбы з рэўматызмам, распрацаваў праект супрацьрэўматычнай клінікі і склаў падрабязны рэгламент медыцынскага факультэта.<ref name="PSB" /> Памёр 29 сакавіка 1948 г. у Лодзі ад сухотаў лёгкіх, пахаваны на могілках у Радагошчы.<ref name="PSB" /> == Навуковая дзейнасць == Ранейшыя працы Арлоўскага, апублікаваныя ў «Русском враче» і «Przegląd Lekarski», прысвечаны эмбаліі аорты (1903), бактэрыялагічнай дыягностыцы брушнога тыфу (1903), дыягностыцы рака страўніка (1904), сувязі ахіліі з т. зв. colitis protozoica (1905), клінічнаму значэнню дыгалену (1906), першасным раку лёгкіх (1906), эксперыментальнаму атэрасклерозу аорты ў трусоў (1905—1907) і рэакцыі Камміджа (1909). Пазней ён займаўся пераважна бальнеалогіяй і курортазнаўствам.<ref name="PSB" /><ref name="Trz" /> Даследаванні эксперыментальнага атэрасклерозу працягвалі доследы [[Казімір Ржэнткоўскі|Казіміра Ржэнткоўскага]] (1904), які выклікаў атэрасклероз аорты ў трусоў унутрывеннымі ін’екцыямі адрэналіну, але не змог высветліць, ці дзейнічае адрэналін на сценку сасуда непасрэдна, ці праз павышэнне ціску. Гэтае пытанне даследавалі Арлоўскі, Эрвін Мянсовіч і патолагі [[Вітольд Новіцкі]] і Юзаф Гарноўскі; іх працы паказалі цесную сувязь хранічнай артэрыяльнай гіпертэнзіі з атэрасклерозам. Гісторыкі медыцыны адносяць гэтыя даследаванні да вытокаў польскай кардыялогіі.<ref name="Gryglewski">Gryglewski R. W. Roots of modern cardiology in Poland // Kardiologia Polska. — 2018. — Vol. 76, № 11. — P. 1501. — {{doi|10.5603/KP.a2018.0199}}.</ref> === Асноўныя працы === * Wpływ arsenu na rozwój i skład chemiczny „Aspergilli nigri” // Polskie Archiwum Nauk Biologicznych i Lekarskich. — 1903. — Z. 2). * W sprawie cholecystografii // Polska Gazeta Lekarska. — 1930 (з Уладзімірам Кротавым). * Leczenie emanacją radu w zdrojowiskach polskich oraz wskazania do tego leczenia // Medycyna. — 1932. * Choroby gruczołów dokrewnych i choroby narządów ruchu // Terapia szczegółowa / red. F. Malinowski. — Wyd. 2. — Warszawa, 1934 (з А. Расэтам). * Badanie lekarskie chorych // Patologia, diagnostyka i terapia. — Warszawa, 1936 (таксама сурэдактар тома). * O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju // Medycyna. — 1936. — № 11 (з Э. Калашынскім; ням. пер.: Die Balneologie, 1937).<ref name="Busko" /><ref>У PSB памылкова — «źródło nr 7»; на тытуле і ў тэксце адбітка — крыніца № 1.</ref> * Naukowe podstawy zdrojownictwa. Zdroje i uzdrowiska polskie. — Warszawa, 1936. * Diagnostyka chorób wewnętrznych. — Łódź, 1947 (на аснове віленскага скрыпта лекцый 1933 г.).<ref name="PSB" /> == Членства == * член [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]; * член-карэспандэнт [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі навук]] (з 1945).<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка — Вольга з Рыжковых. Дзеці:<ref name="PSB" /> * Збігнеў (нар. 1925) — дацэнт унутраных хвароб Медыцынскай акадэміі ў Лодзі; * Вольга Тэрэза (нар. 1927), у шлюбе Міядушэўская — дацэнт патаморфалогіі Інстытута анкалогіі ў Варшаве. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Арлоўскі Зянон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 сакавіка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лодзі]] [[Катэгорыя:Тэрапеўты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Лодзінскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Польскай акадэміі ведаў]] pjrandzc9moc8ko7ob4usznv3b9d1oh 5219324 5219323 2026-10-15T20:08:39Z Aliaksei Lastouski 75892 5219324 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Зянон Арлоўскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Zenon Orłowski}} | Дата нараджэння = 8.11.1871 | Месца нараджэння = фальварак Норвідпаль, [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]] | Дата смерці = 29.3.1948 | Месца смерці = {{МС|Лодзь}} | Навуковая сфера = [[унутраныя хваробы]], [[бальнеалогія]], [[кліматалогія]], [[фізіятэрапія]] | Месца працы = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]], [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя]], [[Лодзінскі ўніверсітэт]] | Альма-матар = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]] | Вучоная ступень = [[доктар медыцыны]] | Вучонае званне = прафесар }}'''Зянон Арлоўскі''' ({{lang-pl|Zenon Orłowski}}; 28 кастрычніка (8 лістапада) 1871, фальварак Норвідпаль, [[Барысаўскі павет]] — 29 сакавіка 1948, [[Лодзь]]) — лекар-тэрапеўт і бальнеолаг, прафесар унутраных хвароб [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]] і прафесар бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]], член-карэспандэнт [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]]. Адзін з 13 прафесараў, якія ў міжваеннай Польшчы кіравалі кафедрамі ўнутраных хвароб.<ref name="Przenioslo" /> Брат тэрапеўта [[Вітольд Яўген Арлоўскі|Вітольда Яўгена Арлоўскага]].<ref name="PSB">Ostrowska T. Orłowski Zenon // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979. — S. ___.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў фальварку Норвідпаль паблізу [[Докшыцы|Докшыц]] Барысаўскага павета<ref name="Trz">Trzebiński S. Wydział Lekarski Uniwersytetu Stefana Batorego w latach 1919—1929. — Wilno, 1931. — S. 15—16, 18, 20, 22, 53—57, 98—100.</ref> ў сям’і Францішка Арлоўскага, упраўляючага маёнткам Тукалаў Мільча на Міншчыне, і Паўліны з Аніхімоўскіх. Пачатковую адукацыю атрымаў дома. У 1882 г. сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]], і Арлоўскі паступіў у 2-ю класічную гімназію; падчас вучобы ўтрымліваў сябе рэпетытарствам. У чэрвені 1891 г. скончыў гімназію з залатым медалём і паступіў у [[Ваенна-медыцынская акадэмія|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. Праз сухоты лёгкіх скончыў яе са спазненнем — у 1897 г., атрымаўшы дыплом «cum eximia laude».<ref name="PSB" /> === Пецярбург === У студзені 1898 г. Арлоўскі стаў гаспітантам шпітальнай клінікі ўнутраных хвароб Фёдара Пастарнацкага. З 1 кастрычніка 1898 па 1 ліпеня 1899 г. змагаўся з эпідэміяй [[Чума|чумы]] ў [[Самаркандская вобласць|Самаркандскай вобласці]], пасля чаго вярнуўся ў клініку. У 1902 г. абараніў доктарскую дысертацыю пра ўплыў мыш’яку на рост і хімічны склад грыба ''Aspergillus niger'', выкананую ў фармакалагічнай лабараторыі [[Мікалай Краўкоў|Мікалая Краўкова]].<ref name="PSB" /> Для габілітацыі ён даследаваў паталогію сэрца і крывяносных сасудаў і эксперыментальны [[атэрасклероз]] аорты ў трусоў. У 1906 г. атрымаў габілітацыю па ўнутраных хваробах і venia legendi пры клініцы спецыяльнай паталогіі ўнутраных хвароб, куды перайшоў услед за Аляксандрам Фавіцкім (пасля смерці Ф. Пастарнацкага ён працаваў пад кіраўніцтвам А. Фавіцкага, а потым прафесара Васіля Сірацініна).<ref name="Trz" /> Адначасова выкладаў унутраныя хваробы ў вайсковай фельчарскай школе (1905—1910), у дзвюх зубалячэбных школах (1906—1917), а з 1911 г. кіраваў клінікай унутраных хвароб на 150 ложкаў у школе памочніц лекараў [[Расійскае таварыства Чырвонага Крыжа|Расійскага Чырвонага Крыжа]].<ref name="PSB" /> Арлоўскі быў членам Кола лекараў-палякаў у Пецярбургу і адным з заснавальнікаў Саюза польскіх лекараў і прыродазнаўцаў у Пецярбургу. З 1905 г. да Першай сусветнай вайны ён змяшчаў у «Врачебной газете», членам рэдкалегіі якой быў, рэфераты ўсіх польскіх медыцынскіх часопісаў, а ў «Przegląd Lekarski» рэфераваў расійскія працы. Увесь час знаходжання ў Расіі плаціў складкі на карысць [[Польская школьная мацеж|Польскай мацежы]]. Летам практыкаваў і вёў даследаванні па кліматалогіі і бальнеатэрапіі на каўказскіх курортах [[Кіславодск]] і [[Баржомі]].<ref name="PSB" /> У Першую сусветную вайну быў мабілізаваны і служыў ардынатарам Мікалаеўскага вайсковага шпіталя — найбуйнейшага ў Пецярбургу, не спыняючы выкладання. Калі ў 1917 г. А. Фавіцкі захварэў і пакінуў кафедру, Арлоўскі па даручэнні акадэміі ў 1917/18—1919/20 навучальных гадах чытаў студэнтам III курса спецыяльную паталогію і тэрапію ўнутраных хвароб.<ref name="Trz" /> У 1921 г. быў лекарам змешанай польска-савецкай санітарнай камісіі і лекарам польскай дэлегацыі па справах аптацыі і рэпатрыяцыі.<ref name="PSB" /> === Вільня === У ліпені 1922 г. Арлоўскі вярнуўся ў Польшчу і 19 кастрычніка 1922 г. быў прызначаны ардынарным прафесарам дыягностыкі і агульнай тэрапіі ўнутраных хвароб (I кафедра ўнутраных хвароб) медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя.<ref name="Przenioslo" /> Ён арганізаваў I клініку ўнутраных хвароб у [[Шпіталь Святога Якуба (Вільня)|шпіталі Святога Якуба]], адкрытую ў лістападзе 1924 г.<ref name="PSB" /> Арганізацыя ішла павольна: памяшканне ў шпіталі давялося выбіваць у перамовах міністэрства з віленскім магістратам, які толькі ў 1924 г. заключыў дамову на 10 гадоў (1924—1934). Уступную лекцыю «Drogi rozwoju i zadania nauki w rozpoznawaniu chorób» Арлоўскі прачытаў 27 студзеня 1923 г. у зале Снядэцкіх; да 1924 г. лекцыі ішлі ў зале школы акушэрак, а потым у пачакальні шпітальнай паліклінікі, і толькі з 1 кастрычніка 1924 г. клініка атрымала ўласную аўдыторыю. Клініка мела 50 ложкаў (па 25 у мужчынскім і жаночым аддзяленнях), з 1927 г. — рэнтгенаўскі кабінет; у 1924—1928 гг. праз яе прайшлі 1528 пацыентаў. Памяшканні ў былым кляштарным будынку былі цесныя і занядбаныя, і ўжо ў 1929 г. кіраўніцтва клінікі настойвала на будаўніцтве новага будынка.<ref name="Trz" /> Дэканам медыцынскага факультэта Арлоўскі быў з лістапада 1923 г. (абраны 6 лістапада 1923 г., перавыбіраўся ў 1924 і 1925 гг.) да лютага 1927 г., калі склаў паўнамоцтвы;<ref name="Trz" /> пазней быў прарэктарам.<ref name="PSB" /> Паводле ўспамінаў прафесара Яна Вілчынскага, Арлоўскага амаль пяць гадоў запар абіралі дэканам, хоць ён адкрыта выступаў супраць урадавай палітыкі.<ref name="Wilczyński">Żukowski P. M. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie w latach 1929–1939 we wspomnieniach Jana Wilczyńskiego // Archiwum Emigracji. — 2018/2019. — Z. 1–2 (26–27). — S. 152, 154, 163. — {{doi|10.12775/AE.2018-2019.010}}.</ref> Ён наладжваў для студэнтаў і асістэнтаў віленскага медыцынскага факультэта экскурсіі на польскія курорты (1929, 1930, 1932), а ў 1932 г. наладзіў супрацоўніцтва з Дзяржаўным курортным прадпрыемствам у [[Буска-Здруй|Буску-Здруі]], каб даследаваць мясцовую мінеральную ваду.<ref name="PSB" /> Ён стаў навуковым кіраўніком хіміка-аналітычнай лабараторыі гэтага прадпрыемства; летам 1934 г. разам з Э. Калашынскім даследаваў каталітычныя ўласцівасці вады з крыніцы № 1 (Міхальскага) — паводле аўтараў, упершыню для польскіх мінеральных вод. Яны ўстанавілі, што свежая вада паскарае раскладанне перакісу вадароду, але гэтыя ўласцівасці слабеюць пры разбаўленні, награванні, кантакце з паветрам і асабліва пры фільтрацыі.<ref name="Busko">Orłowski Z., Kołoszyński E. O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju. — Warszawa: Druk. J. Maj, 1936. — Odbitka z: Medycyna. — 1936. — № 11.</ref> Аднак распараджэннем міністра асветы, апублікаваным у верасні 1933 г. на падставе новага закона аб акадэмічных школах, яго кафедра ўнутраных хвароб (разам з кафедрай Я. Вілчынскага) была ліквідавана,<ref name="KurPozn">Zwijanie katedr na wyższych uczelniach // Kurier Poznański. — 1933. — № 444 (27 вер.). — Wyd. poranne.</ref><ref name="Przenioslo" /> а 1 кастрычніка 1934 г. Арлоўскі быў адпраўлены на пенсію, і яго клініку зачынілі.<ref name="PSB" /> Афіцыйна гэта тлумачылася фінансавымі прычынамі;<ref name="PSB" /> паводле Я. Вілчынскага, які трапіў пад тое ж скарачэнне разам з Арлоўскім і Станіславам Уладычкам, міністр [[Януш Енджэевіч]] такім чынам пазбаўляўся найбольш незалежных прафесараў.<ref name="Wilczyński" /> Пасля гэтага займаўся лекарскай практыкай і навуковай працай; у 1937 г. стаў членам Дзяржаўнай рады па справах курортаў. З 1925 па 1939 г. уваходзіў у рэдкалегію часопіса «Gruźlica». У гады Другой сусветнай вайны быў кансультантам паліклінік у Вільні.<ref name="PSB" /> === Лодзь === У ліпені 1945 г. як рэпатрыянт пераехаў у Лодзь, дзе ў 1946 г. быў прызначаны прафесарам бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]] і арганізаваў новую кафедру. Ён збіраў матэрыялы пра курорты [[Ніжняя Сілезія|Ніжняй Сілезіі]], каб дапоўніць кнігу «Naukowe podstawy zdrojownictwa», заснаваў і ўзначаліў у Лодзі паліклініку для барацьбы з рэўматызмам, распрацаваў праект супрацьрэўматычнай клінікі і склаў падрабязны рэгламент медыцынскага факультэта.<ref name="PSB" /> Памёр 29 сакавіка 1948 г. у Лодзі ад сухотаў лёгкіх, пахаваны на могілках у Радагошчы.<ref name="PSB" /> == Навуковая дзейнасць == Ранейшыя працы Арлоўскага, апублікаваныя ў «Русском враче» і «Przegląd Lekarski», прысвечаны эмбаліі аорты (1903), бактэрыялагічнай дыягностыцы брушнога тыфу (1903), дыягностыцы рака страўніка (1904), сувязі ахіліі з т. зв. colitis protozoica (1905), клінічнаму значэнню дыгалену (1906), першасным раку лёгкіх (1906), эксперыментальнаму атэрасклерозу аорты ў трусоў (1905—1907) і рэакцыі Камміджа (1909). Пазней ён займаўся пераважна бальнеалогіяй і курортазнаўствам.<ref name="PSB" /><ref name="Trz" /> Даследаванні эксперыментальнага атэрасклерозу працягвалі доследы [[Казімір Ржэнткоўскі|Казіміра Ржэнткоўскага]] (1904), які выклікаў атэрасклероз аорты ў трусоў унутрывеннымі ін’екцыямі адрэналіну, але не змог высветліць, ці дзейнічае адрэналін на сценку сасуда непасрэдна, ці праз павышэнне ціску. Гэтае пытанне даследавалі Арлоўскі, Эрвін Мянсовіч і патолагі [[Вітольд Навіцкі]] і Юзаф Гарноўскі; іх працы паказалі цесную сувязь хранічнай артэрыяльнай гіпертэнзіі з атэрасклерозам. Гісторыкі медыцыны адносяць гэтыя даследаванні да вытокаў польскай кардыялогіі.<ref name="Gryglewski">Gryglewski R. W. Roots of modern cardiology in Poland // Kardiologia Polska. — 2018. — Vol. 76, № 11. — P. 1501. — {{doi|10.5603/KP.a2018.0199}}.</ref> === Асноўныя працы === * Wpływ arsenu na rozwój i skład chemiczny „Aspergilli nigri” // Polskie Archiwum Nauk Biologicznych i Lekarskich. — 1903. — Z. 2). * W sprawie cholecystografii // Polska Gazeta Lekarska. — 1930 (з Уладзімірам Кротавым). * Leczenie emanacją radu w zdrojowiskach polskich oraz wskazania do tego leczenia // Medycyna. — 1932. * Choroby gruczołów dokrewnych i choroby narządów ruchu // Terapia szczegółowa / red. F. Malinowski. — Wyd. 2. — Warszawa, 1934 (з А. Расэтам). * Badanie lekarskie chorych // Patologia, diagnostyka i terapia. — Warszawa, 1936 (таксама сурэдактар тома). * O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju // Medycyna. — 1936. — № 11 (з Э. Калашынскім; ням. пер.: Die Balneologie, 1937).<ref name="Busko" /><ref>У PSB памылкова — «źródło nr 7»; на тытуле і ў тэксце адбітка — крыніца № 1.</ref> * Naukowe podstawy zdrojownictwa. Zdroje i uzdrowiska polskie. — Warszawa, 1936. * Diagnostyka chorób wewnętrznych. — Łódź, 1947 (на аснове віленскага скрыпта лекцый 1933 г.).<ref name="PSB" /> == Членства == * член [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]; * член-карэспандэнт [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі навук]] (з 1945).<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка — Вольга з Рыжковых. Дзеці:<ref name="PSB" /> * Збігнеў (нар. 1925) — дацэнт унутраных хвароб Медыцынскай акадэміі ў Лодзі; * Вольга Тэрэза (нар. 1927), у шлюбе Міядушэўская — дацэнт патаморфалогіі Інстытута анкалогіі ў Варшаве. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Арлоўскі Зянон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 сакавіка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лодзі]] [[Катэгорыя:Тэрапеўты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Лодзінскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Польскай акадэміі ведаў]] 5mskbz01z60lthszf3usovn49n96x66 5219339 5219324 2026-10-15T20:32:48Z Aliaksei Lastouski 75892 5219339 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Зянон Арлоўскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Zenon Orłowski}} | Дата нараджэння = 8.11.1871 | Месца нараджэння = фальварак Нарвідполь, [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]] | Дата смерці = 29.3.1948 | Месца смерці = {{МС|Лодзь}} | Навуковая сфера = [[унутраныя хваробы]], [[бальнеалогія]], [[кліматалогія]], [[фізіятэрапія]] | Месца працы = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]], [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя]], [[Лодзінскі ўніверсітэт]] | Альма-матар = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]] | Вучоная ступень = [[доктар медыцыны]] | Вучонае званне = прафесар }}'''Зянон Арлоўскі''' ({{lang-pl|Zenon Orłowski}}; 28 кастрычніка (8 лістапада) 1871, фальварак Норвідпаль, [[Барысаўскі павет]] — 29 сакавіка 1948, [[Лодзь]]) — лекар-тэрапеўт і бальнеолаг, прафесар унутраных хвароб [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]] і прафесар бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]], член-карэспандэнт [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]]. Адзін з 13 прафесараў, якія ў міжваеннай Польшчы кіравалі кафедрамі ўнутраных хвароб.<ref name="Przenioslo" /> Брат тэрапеўта [[Вітольд Яўген Арлоўскі|Вітольда Яўгена Арлоўскага]].<ref name="PSB">Ostrowska T. Orłowski Zenon // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979. — S. ___.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў фальварку Нарвідполь паблізу [[Докшыцы|Докшыц]] Барысаўскага павета<ref name="Trz">Trzebiński S. Wydział Lekarski Uniwersytetu Stefana Batorego w latach 1919—1929. — Wilno, 1931. — S. 15—16, 18, 20, 22, 53—57, 98—100.</ref> ў сям’і Францішка Арлоўскага, упраўляючага маёнткам Тукалаў Мільча на Міншчыне, і Паўліны з Аніхімоўскіх. Пачатковую адукацыю атрымаў дома. У 1882 г. сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]], і Арлоўскі паступіў у 2-ю класічную гімназію; падчас вучобы ўтрымліваў сябе рэпетытарствам. У чэрвені 1891 г. скончыў гімназію з залатым медалём і паступіў у [[Ваенна-медыцынская акадэмія|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. Праз сухоты лёгкіх скончыў яе са спазненнем — у 1897 г., атрымаўшы дыплом «cum eximia laude».<ref name="PSB" /> === Пецярбург === У студзені 1898 г. Арлоўскі стаў гаспітантам шпітальнай клінікі ўнутраных хвароб Фёдара Пастарнацкага. З 1 кастрычніка 1898 па 1 ліпеня 1899 г. змагаўся з эпідэміяй [[Чума|чумы]] ў [[Самаркандская вобласць|Самаркандскай вобласці]], пасля чаго вярнуўся ў клініку. У 1902 г. абараніў доктарскую дысертацыю пра ўплыў мыш’яку на рост і хімічны склад грыба ''Aspergillus niger'', выкананую ў фармакалагічнай лабараторыі [[Мікалай Краўкоў|Мікалая Краўкова]].<ref name="PSB" /> Для габілітацыі ён даследаваў паталогію сэрца і крывяносных сасудаў і эксперыментальны [[атэрасклероз]] аорты ў трусоў. У 1906 г. атрымаў габілітацыю па ўнутраных хваробах і venia legendi пры клініцы спецыяльнай паталогіі ўнутраных хвароб, куды перайшоў услед за Аляксандрам Фавіцкім (пасля смерці Ф. Пастарнацкага ён працаваў пад кіраўніцтвам А. Фавіцкага, а потым прафесара Васіля Сірацініна).<ref name="Trz" /> Адначасова выкладаў унутраныя хваробы ў вайсковай фельчарскай школе (1905—1910), у дзвюх зубалячэбных школах (1906—1917), а з 1911 г. кіраваў клінікай унутраных хвароб на 150 ложкаў у школе памочніц лекараў [[Расійскае таварыства Чырвонага Крыжа|Расійскага Чырвонага Крыжа]].<ref name="PSB" /> Арлоўскі быў членам Кола лекараў-палякаў у Пецярбургу і адным з заснавальнікаў Саюза польскіх лекараў і прыродазнаўцаў у Пецярбургу. З 1905 г. да Першай сусветнай вайны ён змяшчаў у «Врачебной газете», членам рэдкалегіі якой быў, рэфераты ўсіх польскіх медыцынскіх часопісаў, а ў «Przegląd Lekarski» рэфераваў расійскія працы. Увесь час знаходжання ў Расіі плаціў складкі на карысць [[Польская школьная мацеж|Польскай мацежы]]. Летам практыкаваў і вёў даследаванні па кліматалогіі і бальнеатэрапіі на каўказскіх курортах [[Кіславодск]] і [[Баржомі]].<ref name="PSB" /> У Першую сусветную вайну быў мабілізаваны і служыў ардынатарам Мікалаеўскага вайсковага шпіталя — найбуйнейшага ў Пецярбургу, не спыняючы выкладання. Калі ў 1917 г. А. Фавіцкі захварэў і пакінуў кафедру, Арлоўскі па даручэнні акадэміі ў 1917/18—1919/20 навучальных гадах чытаў студэнтам III курса спецыяльную паталогію і тэрапію ўнутраных хвароб.<ref name="Trz" /> У 1921 г. быў лекарам змешанай польска-савецкай санітарнай камісіі і лекарам польскай дэлегацыі па справах аптацыі і рэпатрыяцыі.<ref name="PSB" /> === Вільня === У ліпені 1922 г. Арлоўскі вярнуўся ў Польшчу і 19 кастрычніка 1922 г. быў прызначаны ардынарным прафесарам дыягностыкі і агульнай тэрапіі ўнутраных хвароб (I кафедра ўнутраных хвароб) медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя.<ref name="Przenioslo" /> Ён арганізаваў I клініку ўнутраных хвароб у [[Шпіталь Святога Якуба (Вільня)|шпіталі Святога Якуба]], адкрытую ў лістападзе 1924 г.<ref name="PSB" /> Арганізацыя ішла павольна: памяшканне ў шпіталі давялося выбіваць у перамовах міністэрства з віленскім магістратам, які толькі ў 1924 г. заключыў дамову на 10 гадоў (1924—1934). Уступную лекцыю «Drogi rozwoju i zadania nauki w rozpoznawaniu chorób» Арлоўскі прачытаў 27 студзеня 1923 г. у зале Снядэцкіх; да 1924 г. лекцыі ішлі ў зале школы акушэрак, а потым у пачакальні шпітальнай паліклінікі, і толькі з 1 кастрычніка 1924 г. клініка атрымала ўласную аўдыторыю. Клініка мела 50 ложкаў (па 25 у мужчынскім і жаночым аддзяленнях), з 1927 г. — рэнтгенаўскі кабінет; у 1924—1928 гг. праз яе прайшлі 1528 пацыентаў. Памяшканні ў былым кляштарным будынку былі цесныя і занядбаныя, і ўжо ў 1929 г. кіраўніцтва клінікі настойвала на будаўніцтве новага будынка.<ref name="Trz" /> Дэканам медыцынскага факультэта Арлоўскі быў з лістапада 1923 г. (абраны 6 лістапада 1923 г., перавыбіраўся ў 1924 і 1925 гг.) да лютага 1927 г., калі склаў паўнамоцтвы;<ref name="Trz" /> пазней быў прарэктарам.<ref name="PSB" /> Паводле ўспамінаў прафесара Яна Вілчынскага, Арлоўскага амаль пяць гадоў запар абіралі дэканам, хоць ён адкрыта выступаў супраць урадавай палітыкі.<ref name="Wilczyński">Żukowski P. M. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie w latach 1929–1939 we wspomnieniach Jana Wilczyńskiego // Archiwum Emigracji. — 2018/2019. — Z. 1–2 (26–27). — S. 152, 154, 163. — {{doi|10.12775/AE.2018-2019.010}}.</ref> Ён наладжваў для студэнтаў і асістэнтаў віленскага медыцынскага факультэта экскурсіі на польскія курорты (1929, 1930, 1932), а ў 1932 г. наладзіў супрацоўніцтва з Дзяржаўным курортным прадпрыемствам у [[Буска-Здруй|Буску-Здруі]], каб даследаваць мясцовую мінеральную ваду.<ref name="PSB" /> Ён стаў навуковым кіраўніком хіміка-аналітычнай лабараторыі гэтага прадпрыемства; летам 1934 г. разам з Э. Калашынскім даследаваў каталітычныя ўласцівасці вады з крыніцы № 1 (Міхальскага) — паводле аўтараў, упершыню для польскіх мінеральных вод. Яны ўстанавілі, што свежая вада паскарае раскладанне перакісу вадароду, але гэтыя ўласцівасці слабеюць пры разбаўленні, награванні, кантакце з паветрам і асабліва пры фільтрацыі.<ref name="Busko">Orłowski Z., Kołoszyński E. O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju. — Warszawa: Druk. J. Maj, 1936. — Odbitka z: Medycyna. — 1936. — № 11.</ref> Аднак распараджэннем міністра асветы, апублікаваным у верасні 1933 г. на падставе новага закона аб акадэмічных школах, яго кафедра ўнутраных хвароб (разам з кафедрай Я. Вілчынскага) была ліквідавана,<ref name="KurPozn">Zwijanie katedr na wyższych uczelniach // Kurier Poznański. — 1933. — № 444 (27 вер.). — Wyd. poranne.</ref><ref name="Przenioslo" /> а 1 кастрычніка 1934 г. Арлоўскі быў адпраўлены на пенсію, і яго клініку зачынілі.<ref name="PSB" /> Афіцыйна гэта тлумачылася фінансавымі прычынамі;<ref name="PSB" /> паводле Я. Вілчынскага, які трапіў пад тое ж скарачэнне разам з Арлоўскім і Станіславам Уладычкам, міністр [[Януш Енджэевіч]] такім чынам пазбаўляўся найбольш незалежных прафесараў.<ref name="Wilczyński" /> Пасля гэтага займаўся лекарскай практыкай і навуковай працай; у 1937 г. стаў членам Дзяржаўнай рады па справах курортаў. З 1925 па 1939 г. уваходзіў у рэдкалегію часопіса «Gruźlica». У гады Другой сусветнай вайны быў кансультантам паліклінік у Вільні.<ref name="PSB" /> === Лодзь === У ліпені 1945 г. як рэпатрыянт пераехаў у Лодзь, дзе ў 1946 г. быў прызначаны прафесарам бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]] і арганізаваў новую кафедру. Ён збіраў матэрыялы пра курорты [[Ніжняя Сілезія|Ніжняй Сілезіі]], каб дапоўніць кнігу «Naukowe podstawy zdrojownictwa», заснаваў і ўзначаліў у Лодзі паліклініку для барацьбы з рэўматызмам, распрацаваў праект супрацьрэўматычнай клінікі і склаў падрабязны рэгламент медыцынскага факультэта.<ref name="PSB" /> Памёр 29 сакавіка 1948 г. у Лодзі ад сухотаў лёгкіх, пахаваны на могілках у Радагошчы.<ref name="PSB" /> == Навуковая дзейнасць == Ранейшыя працы Арлоўскага, апублікаваныя ў «Русском враче» і «Przegląd Lekarski», прысвечаны эмбаліі аорты (1903), бактэрыялагічнай дыягностыцы брушнога тыфу (1903), дыягностыцы рака страўніка (1904), сувязі ахіліі з т. зв. colitis protozoica (1905), клінічнаму значэнню дыгалену (1906), першасным раку лёгкіх (1906), эксперыментальнаму атэрасклерозу аорты ў трусоў (1905—1907) і рэакцыі Камміджа (1909). Пазней ён займаўся пераважна бальнеалогіяй і курортазнаўствам.<ref name="PSB" /><ref name="Trz" /> Даследаванні эксперыментальнага атэрасклерозу працягвалі доследы [[Казімір Ржэнткоўскі|Казіміра Ржэнткоўскага]] (1904), які выклікаў атэрасклероз аорты ў трусоў унутрывеннымі ін’екцыямі адрэналіну, але не змог высветліць, ці дзейнічае адрэналін на сценку сасуда непасрэдна, ці праз павышэнне ціску. Гэтае пытанне даследавалі Арлоўскі, Эрвін Мянсовіч і патолагі [[Вітольд Навіцкі]] і Юзаф Гарноўскі; іх працы паказалі цесную сувязь хранічнай артэрыяльнай гіпертэнзіі з атэрасклерозам. Гісторыкі медыцыны адносяць гэтыя даследаванні да вытокаў польскай кардыялогіі.<ref name="Gryglewski">Gryglewski R. W. Roots of modern cardiology in Poland // Kardiologia Polska. — 2018. — Vol. 76, № 11. — P. 1501. — {{doi|10.5603/KP.a2018.0199}}.</ref> === Асноўныя працы === * Wpływ arsenu na rozwój i skład chemiczny „Aspergilli nigri” // Polskie Archiwum Nauk Biologicznych i Lekarskich. — 1903. — Z. 2). * W sprawie cholecystografii // Polska Gazeta Lekarska. — 1930 (з Уладзімірам Кротавым). * Leczenie emanacją radu w zdrojowiskach polskich oraz wskazania do tego leczenia // Medycyna. — 1932. * Choroby gruczołów dokrewnych i choroby narządów ruchu // Terapia szczegółowa / red. F. Malinowski. — Wyd. 2. — Warszawa, 1934 (з А. Расэтам). * Badanie lekarskie chorych // Patologia, diagnostyka i terapia. — Warszawa, 1936 (таксама сурэдактар тома). * O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju // Medycyna. — 1936. — № 11 (з Э. Калашынскім; ням. пер.: Die Balneologie, 1937).<ref name="Busko" /><ref>У PSB памылкова — «źródło nr 7»; на тытуле і ў тэксце адбітка — крыніца № 1.</ref> * Naukowe podstawy zdrojownictwa. Zdroje i uzdrowiska polskie. — Warszawa, 1936. * Diagnostyka chorób wewnętrznych. — Łódź, 1947 (на аснове віленскага скрыпта лекцый 1933 г.).<ref name="PSB" /> == Членства == * член [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]; * член-карэспандэнт [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі навук]] (з 1945).<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка — Вольга з Рыжковых. Дзеці:<ref name="PSB" /> * Збігнеў (нар. 1925) — дацэнт унутраных хвароб Медыцынскай акадэміі ў Лодзі; * Вольга Тэрэза (нар. 1927), у шлюбе Міядушэўская — дацэнт патаморфалогіі Інстытута анкалогіі ў Варшаве. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Арлоўскі Зянон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 сакавіка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лодзі]] [[Катэгорыя:Тэрапеўты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Лодзінскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Польскай акадэміі ведаў]] ae9wek2a4a3q085ewlxair1ucyngc3r 5219340 5219339 2026-10-15T20:33:21Z Aliaksei Lastouski 75892 5219340 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Зянон Арлоўскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Zenon Orłowski}} | Дата нараджэння = 8.11.1871 | Месца нараджэння = фальварак Нарвідполь, [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]] | Дата смерці = 29.3.1948 | Месца смерці = {{МС|Лодзь}} | Навуковая сфера = [[унутраныя хваробы]], [[бальнеалогія]], [[кліматалогія]], [[фізіятэрапія]] | Месца працы = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]], [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя]], [[Лодзінскі ўніверсітэт]] | Альма-матар = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]] | Вучоная ступень = [[доктар медыцыны]] | Вучонае званне = прафесар }}'''Зянон Арлоўскі''' ({{lang-pl|Zenon Orłowski}}; 28 кастрычніка (8 лістапада) 1871, фальварак Норвідпаль, [[Барысаўскі павет]] — 29 сакавіка 1948, [[Лодзь]]) — лекар-тэрапеўт і бальнеолаг, прафесар унутраных хвароб [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]] і прафесар бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]], член-карэспандэнт [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]]. Адзін з 13 прафесараў, якія ў міжваеннай Польшчы кіравалі кафедрамі ўнутраных хвароб.<ref name="Przenioslo" /> Брат тэрапеўта [[Вітольд Яўген Арлоўскі|Вітольда Яўгена Арлоўскага]].<ref name="PSB">Ostrowska T. Orłowski Zenon // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979. — S. ___.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў фальварку Нарвідполь паблізу [[Докшыцы|Докшыц]] Барысаўскага павета<ref name="Trz">Trzebiński S. Wydział Lekarski Uniwersytetu Stefana Batorego w latach 1919—1929. — Wilno, 1931. — S. 15—16, 18, 20, 22, 53—57, 98—100.</ref> ў сям’і Францішка Арлоўскага, упраўляючага маёнткам Тукалаў Мільча на Міншчыне, і Паўліны з Аніхімоўскіх. Пачатковую адукацыю атрымаў дома. У 1882 г. сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]], і Арлоўскі паступіў у 2-ю класічную гімназію; падчас вучобы ўтрымліваў сябе рэпетытарствам. У чэрвені 1891 г. скончыў гімназію з залатым медалём і паступіў у [[Ваенна-медыцынская акадэмія|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. Праз сухоты лёгкіх скончыў яе са спазненнем — у 1897 г., атрымаўшы дыплом «cum eximia laude».<ref name="PSB" /> === Пецярбург === У студзені 1898 г. Арлоўскі стаў гаспітантам шпітальнай клінікі ўнутраных хвароб Фёдара Пастарнацкага. З 1 кастрычніка 1898 па 1 ліпеня 1899 г. змагаўся з эпідэміяй [[Чума|чумы]] ў [[Самаркандская вобласць|Самаркандскай вобласці]], пасля чаго вярнуўся ў клініку. У 1902 г. абараніў доктарскую дысертацыю пра ўплыў мыш’яку на рост і хімічны склад грыба ''Aspergillus niger'', выкананую ў фармакалагічнай лабараторыі [[Мікалай Краўкоў|Мікалая Краўкова]].<ref name="PSB" /> Для габілітацыі ён даследаваў паталогію сэрца і крывяносных сасудаў і эксперыментальны [[атэрасклероз]] аорты ў трусоў. У 1906 г. атрымаў габілітацыю па ўнутраных хваробах і venia legendi пры клініцы спецыяльнай паталогіі ўнутраных хвароб, куды перайшоў услед за Аляксандрам Фавіцкім (пасля смерці Ф. Пастарнацкага ён працаваў пад кіраўніцтвам А. Фавіцкага, а потым прафесара Васіля Сірацініна).<ref name="Trz" /> Адначасова выкладаў унутраныя хваробы ў вайсковай фельчарскай школе (1905—1910), у дзвюх зубалячэбных школах (1906—1917), а з 1911 г. кіраваў клінікай унутраных хвароб на 150 ложкаў у школе памочніц лекараў [[Расійскае таварыства Чырвонага Крыжа|Расійскага Чырвонага Крыжа]].<ref name="PSB" /> Арлоўскі быў членам Кола лекараў-палякаў у Пецярбургу і адным з заснавальнікаў Саюза польскіх лекараў і прыродазнаўцаў у Пецярбургу. З 1905 г. да Першай сусветнай вайны ён змяшчаў у «Врачебной газете», членам рэдкалегіі якой быў, рэфераты ўсіх польскіх медыцынскіх часопісаў, а ў «Przegląd Lekarski» рэфераваў расійскія працы. Увесь час знаходжання ў Расіі плаціў складкі на карысць [[Польская школьная мацеж|Польскай мацежы]]. Летам практыкаваў і вёў даследаванні па кліматалогіі і бальнеатэрапіі на каўказскіх курортах [[Кіславодск]] і [[Баржомі]].<ref name="PSB" /> У Першую сусветную вайну быў мабілізаваны і служыў ардынатарам Мікалаеўскага вайсковага шпіталя — найбуйнейшага ў Пецярбургу, не спыняючы выкладання. Калі ў 1917 г. А. Фавіцкі захварэў і пакінуў кафедру, Арлоўскі па даручэнні акадэміі ў 1917/18—1919/20 навучальных гадах чытаў студэнтам III курса спецыяльную паталогію і тэрапію ўнутраных хвароб.<ref name="Trz" /> У 1921 г. быў лекарам змешанай польска-савецкай санітарнай камісіі і лекарам польскай дэлегацыі па справах аптацыі і рэпатрыяцыі.<ref name="PSB" /> === Вільня === У ліпені 1922 г. Арлоўскі вярнуўся ў Польшчу і 19 кастрычніка 1922 г. быў прызначаны ардынарным прафесарам дыягностыкі і агульнай тэрапіі ўнутраных хвароб (I кафедра ўнутраных хвароб) медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя.<ref name="Przenioslo" /> Ён арганізаваў I клініку ўнутраных хвароб у [[Шпіталь Святога Якуба (Вільня)|шпіталі Святога Якуба]], адкрытую ў лістападзе 1924 г.<ref name="PSB" /> Арганізацыя ішла павольна: памяшканне ў шпіталі давялося выбіваць у перамовах міністэрства з віленскім магістратам, які толькі ў 1924 г. заключыў дамову на 10 гадоў (1924—1934). Уступную лекцыю «Drogi rozwoju i zadania nauki w rozpoznawaniu chorób» Арлоўскі прачытаў 27 студзеня 1923 г. у зале Снядэцкіх; да 1924 г. лекцыі ішлі ў зале школы акушэрак, а потым у пачакальні шпітальнай паліклінікі, і толькі з 1 кастрычніка 1924 г. клініка атрымала ўласную аўдыторыю. Клініка мела 50 ложкаў (па 25 у мужчынскім і жаночым аддзяленнях), з 1927 г. — рэнтгенаўскі кабінет; у 1924—1928 гг. праз яе прайшлі 1528 пацыентаў. Памяшканні ў былым кляштарным будынку былі цесныя і занядбаныя, і ўжо ў 1929 г. кіраўніцтва клінікі настойвала на будаўніцтве новага будынка.<ref name="Trz" /> Дэканам медыцынскага факультэта Арлоўскі быў з лістапада 1923 г. (абраны 6 лістапада 1923 г., перавыбіраўся ў 1924 і 1925 гг.) да лютага 1927 г., калі склаў паўнамоцтвы;<ref name="Trz" /> пазней быў прарэктарам.<ref name="PSB" /> Паводле ўспамінаў прафесара Яна Вілчынскага, Арлоўскага амаль пяць гадоў запар абіралі дэканам, хоць ён адкрыта выступаў супраць урадавай палітыкі.<ref name="Wilczyński">Żukowski P. M. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie w latach 1929–1939 we wspomnieniach Jana Wilczyńskiego // Archiwum Emigracji. — 2018/2019. — Z. 1–2 (26–27). — S. 152, 154, 163. — {{doi|10.12775/AE.2018-2019.010}}.</ref> Ён наладжваў для студэнтаў і асістэнтаў віленскага медыцынскага факультэта экскурсіі на польскія курорты (1929, 1930, 1932), а ў 1932 г. наладзіў супрацоўніцтва з Дзяржаўным курортным прадпрыемствам у [[Буска-Здруй|Буску-Здруі]], каб даследаваць мясцовую мінеральную ваду.<ref name="PSB" /> Ён стаў навуковым кіраўніком хіміка-аналітычнай лабараторыі гэтага прадпрыемства; летам 1934 г. разам з Э. Калашынскім даследаваў каталітычныя ўласцівасці вады з крыніцы № 1 (Міхальскага) — паводле аўтараў, упершыню для польскіх мінеральных вод. Яны ўстанавілі, што свежая вада паскарае раскладанне перакісу вадароду, але гэтыя ўласцівасці слабеюць пры разбаўленні, награванні, кантакце з паветрам і асабліва пры фільтрацыі.<ref name="Busko">Orłowski Z., Kołoszyński E. O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju. — Warszawa: Druk. J. Maj, 1936. — Odbitka z: Medycyna. — 1936. — № 11.</ref> Аднак распараджэннем міністра асветы, апублікаваным у верасні 1933 г. на падставе новага закона аб акадэмічных школах, яго кафедра ўнутраных хвароб (разам з кафедрай Я. Вілчынскага) была ліквідавана,<ref name="KurPozn">Zwijanie katedr na wyższych uczelniach // Kurier Poznański. — 1933. — № 444 (27 вер.). — Wyd. poranne.</ref><ref name="Przenioslo" /> а 1 кастрычніка 1934 г. Арлоўскі быў адпраўлены на пенсію, і яго клініку зачынілі.<ref name="PSB" /> Афіцыйна гэта тлумачылася фінансавымі прычынамі;<ref name="PSB" /> паводле Я. Вілчынскага, які трапіў пад тое ж скарачэнне разам з Арлоўскім і Станіславам Уладычкам, міністр [[Януш Енджэевіч]] такім чынам пазбаўляўся найбольш незалежных прафесараў.<ref name="Wilczyński" /> Пасля гэтага займаўся лекарскай практыкай і навуковай працай; у 1937 г. стаў членам Дзяржаўнай рады па справах курортаў. З 1925 па 1939 г. уваходзіў у рэдкалегію часопіса «Gruźlica». У гады Другой сусветнай вайны быў кансультантам паліклінік у Вільні.<ref name="PSB" /> === Лодзь === У ліпені 1945 г. як рэпатрыянт пераехаў у Лодзь, дзе ў 1946 г. быў прызначаны прафесарам бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]] і арганізаваў новую кафедру. Ён збіраў матэрыялы пра курорты [[Ніжняя Сілезія|Ніжняй Сілезіі]], каб дапоўніць кнігу «Naukowe podstawy zdrojownictwa», заснаваў і ўзначаліў у Лодзі паліклініку для барацьбы з рэўматызмам, распрацаваў праект супрацьрэўматычнай клінікі і склаў падрабязны рэгламент медыцынскага факультэта.<ref name="PSB" /> Памёр 29 сакавіка 1948 г. у Лодзі ад сухотаў лёгкіх, пахаваны на могілках у Радагошчы.<ref name="PSB" /> == Навуковая дзейнасць == Ранейшыя працы Арлоўскага, апублікаваныя ў «Русском враче» і «Przegląd Lekarski», прысвечаны эмбаліі аорты (1903), бактэрыялагічнай дыягностыцы брушнога тыфу (1903), дыягностыцы рака страўніка (1904), сувязі ахіліі з т. зв. colitis protozoica (1905), клінічнаму значэнню дыгалену (1906), першасным раку лёгкіх (1906), эксперыментальнаму атэрасклерозу аорты ў трусоў (1905—1907) і рэакцыі Камміджа (1909). Пазней ён займаўся пераважна бальнеалогіяй і курортазнаўствам.<ref name="PSB" /><ref name="Trz" /> Даследаванні эксперыментальнага атэрасклерозу працягвалі доследы [[Казімір Ржэнткоўскі|Казіміра Ржэнткоўскага]] (1904), які выклікаў атэрасклероз аорты ў трусоў унутрывеннымі ін’екцыямі адрэналіну, але не змог высветліць, ці дзейнічае адрэналін на сценку сасуда непасрэдна, ці праз павышэнне ціску. Гэтае пытанне даследавалі Арлоўскі, Эрвін Мянсовіч і патолагі [[Вітольд Навіцкі]] і Юзаф Гарноўскі; іх працы паказалі цесную сувязь хранічнай артэрыяльнай гіпертэнзіі з атэрасклерозам. Гісторыкі медыцыны адносяць гэтыя даследаванні да вытокаў польскай кардыялогіі.<ref name="Gryglewski">Gryglewski R. W. Roots of modern cardiology in Poland // Kardiologia Polska. — 2018. — Vol. 76, № 11. — P. 1501. — {{doi|10.5603/KP.a2018.0199}}.</ref> === Асноўныя працы === * Wpływ arsenu na rozwój i skład chemiczny „Aspergilli nigri” // Polskie Archiwum Nauk Biologicznych i Lekarskich. — 1903. — Z. 2). * W sprawie cholecystografii // Polska Gazeta Lekarska. — 1930 (з Уладзімірам Кротавым). * Leczenie emanacją radu w zdrojowiskach polskich oraz wskazania do tego leczenia // Medycyna. — 1932. * Choroby gruczołów dokrewnych i choroby narządów ruchu // Terapia szczegółowa / red. F. Malinowski. — Wyd. 2. — Warszawa, 1934 (з А. Расэтам). * Badanie lekarskie chorych // Patologia, diagnostyka i terapia. — Warszawa, 1936 (таксама сурэдактар тома). * O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju // Medycyna. — 1936. — № 11 (з Э. Калашынскім; ням. пер.: Die Balneologie, 1937).<ref name="Busko" /><ref>У PSB памылкова — «źródło nr 7»; на тытуле і ў тэксце адбітка — крыніца № 1.</ref> * Naukowe podstawy zdrojownictwa. Zdroje i uzdrowiska polskie. — Warszawa, 1936. * Diagnostyka chorób wewnętrznych. — Łódź, 1947 (на аснове віленскага скрыпта лекцый 1933 г.).<ref name="PSB" /> == Членства == * член [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]; * член-карэспандэнт [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі навук]] (з 1945).<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка — Вольга з Рыжковых. Дзеці:<ref name="PSB" /> * Збігнеў (нар. 1925) — дацэнт унутраных хвароб Медыцынскай акадэміі ў Лодзі; * Вольга Тэрэза (нар. 1927), у шлюбе Міядушэўская — дацэнт патаморфалогіі Інстытута анкалогіі ў Варшаве. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Арлоўскі Зянон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 сакавіка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лодзі]] [[Катэгорыя:Тэрапеўты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Лодзінскага ўніверсітэта]] kxz0x2mizl8vxme5etkcvlj8yrcnfv8 5219343 5219340 2026-10-15T20:40:06Z Aliaksei Lastouski 75892 5219343 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Зянон Арлоўскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Zenon Orłowski}} | Дата нараджэння = 8.11.1871 | Месца нараджэння = фальварак Нарвідполь, [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]] | Дата смерці = 29.3.1948 | Месца смерці = {{МС|Лодзь}} | Навуковая сфера = [[унутраныя хваробы]], [[бальнеалогія]], [[кліматалогія]], [[фізіятэрапія]] | Месца працы = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]], [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя]], [[Лодзінскі ўніверсітэт]] | Альма-матар = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]] | Вучоная ступень = [[доктар медыцыны]] | Вучонае званне = прафесар }}'''Зянон Арлоўскі''' ({{lang-pl|Zenon Orłowski}}; 28 кастрычніка (8 лістапада) 1871, фальварак Норвідпаль, [[Барысаўскі павет]] — 29 сакавіка 1948, [[Лодзь]]) — лекар-тэрапеўт і бальнеолаг, прафесар унутраных хвароб [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]] і прафесар бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]], член-карэспандэнт [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]]. Адзін з 13 прафесараў, якія ў міжваеннай Польшчы кіравалі кафедрамі ўнутраных хвароб.<ref name="Przenioslo" /> Брат тэрапеўта [[Вітольд Яўген Арлоўскі|Вітольда Яўгена Арлоўскага]].<ref name="PSB">Ostrowska T. Orłowski Zenon // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979. — S. ___.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў фальварку Нарвідполь паблізу [[Докшыцы|Докшыц]] Барысаўскага павета<ref name="Trz">Trzebiński S. Wydział Lekarski Uniwersytetu Stefana Batorego w latach 1919—1929. — Wilno, 1931. — S. 15—16, 18, 20, 22, 53—57, 98—100.</ref> ў сям’і Францішка Арлоўскага, упраўляючага маёнткам Тукалаў Мільча на Міншчыне, і Паўліны з Аніхімоўскіх. Пачатковую адукацыю атрымаў дома. У 1882 г. сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]], і Арлоўскі паступіў у 2-ю класічную гімназію; падчас вучобы ўтрымліваў сябе рэпетытарствам. У чэрвені 1891 г. скончыў гімназію з залатым медалём і паступіў у [[Ваенна-медыцынская акадэмія|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. Праз сухоты лёгкіх скончыў яе са спазненнем — у 1897 г., атрымаўшы дыплом «cum eximia laude».<ref name="PSB" /> === Пецярбург === У студзені 1898 г. Арлоўскі стаў гаспітантам шпітальнай клінікі ўнутраных хвароб Фёдара Пастарнацкага. З 1 кастрычніка 1898 па 1 ліпеня 1899 г. змагаўся з эпідэміяй [[Чума|чумы]] ў [[Самаркандская вобласць|Самаркандскай вобласці]], пасля чаго вярнуўся ў клініку. У 1902 г. абараніў доктарскую дысертацыю пра ўплыў мыш’яку на рост і хімічны склад грыба ''Aspergillus niger'', выкананую ў фармакалагічнай лабараторыі [[Мікалай Краўкоў|Мікалая Краўкова]].<ref name="PSB" /> Для габілітацыі ён даследаваў паталогію сэрца і крывяносных сасудаў і эксперыментальны [[атэрасклероз]] аорты ў трусоў. У 1906 г. атрымаў габілітацыю па ўнутраных хваробах і venia legendi пры клініцы спецыяльнай паталогіі ўнутраных хвароб, куды перайшоў услед за Аляксандрам Фавіцкім (пасля смерці Ф. Пастарнацкага ён працаваў пад кіраўніцтвам А. Фавіцкага, а потым прафесара Васіля Сірацініна).<ref name="Trz" /> Адначасова выкладаў унутраныя хваробы ў вайсковай фельчарскай школе (1905—1910), у дзвюх зубалячэбных школах (1906—1917), а з 1911 г. кіраваў клінікай унутраных хвароб на 150 ложкаў у школе памочніц лекараў [[Расійскае таварыства Чырвонага Крыжа|Расійскага Чырвонага Крыжа]].<ref name="PSB" /> Арлоўскі быў членам Кола лекараў-палякаў у Пецярбургу і адным з заснавальнікаў Саюза польскіх лекараў і прыродазнаўцаў у Пецярбургу. З 1905 г. да Першай сусветнай вайны ён змяшчаў у «Врачебной газете», членам рэдкалегіі якой быў, рэфераты ўсіх польскіх медыцынскіх часопісаў, а ў «Przegląd Lekarski» рэфераваў расійскія працы. Увесь час знаходжання ў Расіі плаціў складкі на карысць [[Польская школьная мацеж|Польскай мацежы]]. Летам практыкаваў і вёў даследаванні па кліматалогіі і бальнеатэрапіі на каўказскіх курортах [[Кіславодск]] і [[Баржомі]].<ref name="PSB" /> У Першую сусветную вайну быў мабілізаваны і служыў ардынатарам Мікалаеўскага вайсковага шпіталя — найбуйнейшага ў Пецярбургу, не спыняючы выкладання. Калі ў 1917 г. А. Фавіцкі захварэў і пакінуў кафедру, Арлоўскі па даручэнні акадэміі ў 1917/18—1919/20 навучальных гадах чытаў студэнтам III курса спецыяльную паталогію і тэрапію ўнутраных хвароб.<ref name="Trz" /> У 1921 г. быў лекарам змешанай польска-савецкай санітарнай камісіі і лекарам польскай дэлегацыі па справах аптацыі і рэпатрыяцыі.<ref name="PSB" /> === Вільня === У ліпені 1922 г. Арлоўскі вярнуўся ў Польшчу і 19 кастрычніка 1922 г. быў прызначаны ардынарным прафесарам дыягностыкі і агульнай тэрапіі ўнутраных хвароб (I кафедра ўнутраных хвароб) медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя.<ref name="Przenioslo" /> Ён арганізаваў I клініку ўнутраных хвароб у [[Шпіталь Святога Якуба (Вільня)|шпіталі Святога Якуба]], адкрытую ў лістападзе 1924 г.<ref name="PSB" /> Арганізацыя ішла павольна: памяшканне ў шпіталі давялося выбіваць у перамовах міністэрства з віленскім магістратам, які толькі ў 1924 г. заключыў дамову на 10 гадоў (1924—1934). Уступную лекцыю «Drogi rozwoju i zadania nauki w rozpoznawaniu chorób» Арлоўскі прачытаў 27 студзеня 1923 г. у зале Снядэцкіх; да 1924 г. лекцыі ішлі ў зале школы акушэрак, а потым у пачакальні шпітальнай паліклінікі, і толькі з 1 кастрычніка 1924 г. клініка атрымала ўласную аўдыторыю. Клініка мела 50 ложкаў (па 25 у мужчынскім і жаночым аддзяленнях), з 1927 г. — рэнтгенаўскі кабінет; у 1924—1928 гг. праз яе прайшлі 1528 пацыентаў. Памяшканні ў былым кляштарным будынку былі цесныя і занядбаныя, і ўжо ў 1929 г. кіраўніцтва клінікі настойвала на будаўніцтве новага будынка.<ref name="Trz" /> Дэканам медыцынскага факультэта Арлоўскі быў з лістапада 1923 г. (абраны 6 лістапада 1923 г., перавыбіраўся ў 1924 і 1925 гг.) да лютага 1927 г., калі склаў паўнамоцтвы;<ref name="Trz" /> пазней быў прарэктарам.<ref name="PSB" /> Паводле ўспамінаў прафесара Яна Вілчынскага, Арлоўскага амаль пяць гадоў запар абіралі дэканам, хоць ён адкрыта выступаў супраць урадавай палітыкі.<ref name="Wilczyński">Żukowski P. M. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie w latach 1929–1939 we wspomnieniach Jana Wilczyńskiego // Archiwum Emigracji. — 2018/2019. — Z. 1–2 (26–27). — S. 152, 154, 163. — {{doi|10.12775/AE.2018-2019.010}}.</ref> Ён наладжваў для студэнтаў і асістэнтаў віленскага медыцынскага факультэта экскурсіі на польскія курорты (1929, 1930, 1932), а ў 1932 г. наладзіў супрацоўніцтва з Дзяржаўным курортным прадпрыемствам у [[Буска-Здруй|Буску-Здруі]], каб даследаваць мясцовую мінеральную ваду.<ref name="PSB" /> Ён стаў навуковым кіраўніком хіміка-аналітычнай лабараторыі гэтага прадпрыемства; летам 1934 г. разам з Э. Калашынскім даследаваў каталітычныя ўласцівасці вады з крыніцы № 1 (Міхальскага) — паводле аўтараў, упершыню для польскіх мінеральных вод. Яны ўстанавілі, што свежая вада паскарае раскладанне перакісу вадароду, але гэтыя ўласцівасці слабеюць пры разбаўленні, награванні, кантакце з паветрам і асабліва пры фільтрацыі.<ref name="Busko">Orłowski Z., Kołoszyński E. O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju. — Warszawa: Druk. J. Maj, 1936. — Odbitka z: Medycyna. — 1936. — № 11.</ref> Аднак распараджэннем міністра асветы, апублікаваным у верасні 1933 г. на падставе новага закона аб акадэмічных школах, яго кафедра ўнутраных хвароб (разам з кафедрай Я. Вілчынскага) была ліквідавана,<ref name="KurPozn">Zwijanie katedr na wyższych uczelniach // Kurier Poznański. — 1933. — № 444 (27 вер.). — Wyd. poranne.</ref><ref name="Przenioslo" /> а 1 кастрычніка 1934 г. Арлоўскі быў адпраўлены на пенсію, і яго клініку зачынілі.<ref name="PSB" /> Афіцыйна гэта тлумачылася фінансавымі прычынамі;<ref name="PSB" /> паводле Я. Вілчынскага, які трапіў пад тое ж скарачэнне разам з Арлоўскім і Станіславам Уладычкам, міністр [[Януш Енджэевіч]] такім чынам пазбаўляўся найбольш незалежных прафесараў.<ref name="Wilczyński" /> Пасля гэтага займаўся лекарскай практыкай і навуковай працай; у 1937 г. стаў членам Дзяржаўнай рады па справах курортаў. З 1925 па 1939 г. уваходзіў у рэдкалегію часопіса «Gruźlica». У гады Другой сусветнай вайны быў кансультантам паліклінік у Вільні.<ref name="PSB" /> === Лодзь === У ліпені 1945 г. як рэпатрыянт пераехаў у Лодзь, дзе ў 1946 г. быў прызначаны прафесарам бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]] і арганізаваў новую кафедру. Ён збіраў матэрыялы пра курорты [[Ніжняя Сілезія|Ніжняй Сілезіі]], каб дапоўніць кнігу «Naukowe podstawy zdrojownictwa», заснаваў і ўзначаліў у Лодзі паліклініку для барацьбы з рэўматызмам, распрацаваў праект супрацьрэўматычнай клінікі і склаў падрабязны рэгламент медыцынскага факультэта.<ref name="PSB" /> Памёр 29 сакавіка 1948 г. у Лодзі ад сухотаў лёгкіх, пахаваны на могілках у Радагошчы.<ref name="PSB" /> == Навуковая дзейнасць == Ранейшыя працы Арлоўскага, апублікаваныя ў «Русском враче» і «Przegląd Lekarski», прысвечаны эмбаліі аорты (1903), бактэрыялагічнай дыягностыцы брушнога тыфу (1903), дыягностыцы рака страўніка (1904), сувязі ахіліі з т. зв. colitis protozoica (1905), клінічнаму значэнню дыгалену (1906), першасным раку лёгкіх (1906), эксперыментальнаму атэрасклерозу аорты ў трусоў (1905—1907) і рэакцыі Камміджа (1909). Пазней ён займаўся пераважна бальнеалогіяй і курортазнаўствам.<ref name="PSB" /><ref name="Trz" /> Даследаванні эксперыментальнага атэрасклерозу працягвалі доследы [[Казімір Ржэнткоўскі|Казіміра Ржэнткоўскага]] (1904), які выклікаў атэрасклероз аорты ў трусоў унутрывеннымі ін’екцыямі адрэналіну, але не змог высветліць, ці дзейнічае адрэналін на сценку сасуда непасрэдна, ці праз павышэнне ціску. Гэтае пытанне даследавалі Арлоўскі, Эрвін Мянсовіч і патолагі [[Вітольд Навіцкі]] і Юзаф Гарноўскі; іх працы паказалі цесную сувязь хранічнай артэрыяльнай гіпертэнзіі з атэрасклерозам. Гісторыкі медыцыны адносяць гэтыя даследаванні да вытокаў польскай кардыялогіі.<ref name="Gryglewski">Gryglewski R. W. Roots of modern cardiology in Poland // Kardiologia Polska. — 2018. — Vol. 76, № 11. — P. 1501. — {{doi|10.5603/KP.a2018.0199}}.</ref> === Асноўныя працы === * Wpływ arsenu na rozwój i skład chemiczny „Aspergilli nigri” // Polskie Archiwum Nauk Biologicznych i Lekarskich. — 1903. — Z. 2). * W sprawie cholecystografii // Polska Gazeta Lekarska. — 1930 (з Уладзімірам Кротавым). * Leczenie emanacją radu w zdrojowiskach polskich oraz wskazania do tego leczenia // Medycyna. — 1932. * Choroby gruczołów dokrewnych i choroby narządów ruchu // Terapia szczegółowa / red. F. Malinowski. — Wyd. 2. — Warszawa, 1934 (з А. Расэтам). * Badanie lekarskie chorych // Patologia, diagnostyka i terapia. — Warszawa, 1936 (таксама сурэдактар тома). * O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju // Medycyna. — 1936. — № 11 (з Э. Калашынскім; ням. пер.: Die Balneologie, 1937).<ref name="Busko" /><ref>У PSB памылкова — «źródło nr 7»; на тытуле і ў тэксце адбітка — крыніца № 1.</ref> * Naukowe podstawy zdrojownictwa. Zdroje i uzdrowiska polskie. — Warszawa, 1936. * Diagnostyka chorób wewnętrznych. — Łódź, 1947 (на аснове віленскага скрыпта лекцый 1933 г.).<ref name="PSB" /> == Членства == * член [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]; * член-карэспандэнт Польскай акадэміі навук (з 1945).<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка — Вольга з Рыжковых. Дзеці:<ref name="PSB" /> * Збігнеў (нар. 1925) — дацэнт унутраных хвароб Медыцынскай акадэміі ў Лодзі; * Вольга Тэрэза (нар. 1927), у шлюбе Міядушэўская — дацэнт патаморфалогіі Інстытута анкалогіі ў Варшаве. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Арлоўскі Зянон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 сакавіка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лодзі]] [[Катэгорыя:Тэрапеўты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Лодзінскага ўніверсітэта]] o6tk28dqbvgkqv1aojrwlma2mbqwrra 5219537 5219343 2026-10-16T07:45:48Z M.L.Bot 261 5219537 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Зянон Арлоўскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Zenon Orłowski}} | Дата нараджэння = 8.11.1871 | Месца нараджэння = фальварак Нарвідполь, [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]] | Дата смерці = 29.3.1948 | Месца смерці = {{МС|Лодзь}} | Навуковая сфера = [[унутраныя хваробы]], [[бальнеалогія]], [[кліматалогія]], [[фізіятэрапія]] | Месца працы = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]], [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя]], [[Лодзінскі ўніверсітэт]] | Альма-матар = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]] | Вучоная ступень = [[доктар медыцыны]] | Вучонае званне = прафесар }} '''Зянон Арлоўскі''' ({{lang-pl|Zenon Orłowski}}; 28 кастрычніка (8 лістапада) 1871, фальварак Норвідпаль, [[Барысаўскі павет]] — 29 сакавіка 1948, [[Лодзь]]) — лекар-тэрапеўт і бальнеолаг, прафесар унутраных хвароб [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]] і прафесар бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]], член-карэспандэнт [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]]. Адзін з 13 прафесараў, якія ў міжваеннай Польшчы кіравалі кафедрамі ўнутраных хвароб.<ref name="Przenioslo" />{{Артыкул|спасылка=http://pamw.pl/en/node/4090|аўтар=Marek Przeniosło, Małgorzata Przeniosło|загаловак=Professors of internal diseases at Polish universities in 1918–1939|год=2017-08-23|выданне=Polish Archives of Internal Medicine|issn=1897-9483|doi=10.20452/pamw.4090}}</ref> Брат тэрапеўта [[Вітольд Яўген Арлоўскі|Вітольда Яўгена Арлоўскага]].<ref name="PSB">Ostrowska T. Orłowski Zenon // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979. — S. ___.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў фальварку Нарвідполь паблізу [[Докшыцы|Докшыц]] Барысаўскага павета<ref name="Trz">Trzebiński S. Wydział Lekarski Uniwersytetu Stefana Batorego w latach 1919—1929. — Wilno, 1931. — S. 15—16, 18, 20, 22, 53—57, 98—100.</ref> ў сям’і Францішка Арлоўскага, упраўляючага маёнткам Тукалаў Мільча на Міншчыне, і Паўліны з Аніхімоўскіх. Пачатковую адукацыю атрымаў дома. У 1882 г. сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]], і Арлоўскі паступіў у 2-ю класічную гімназію; падчас вучобы ўтрымліваў сябе рэпетытарствам. У чэрвені 1891 г. скончыў гімназію з залатым медалём і паступіў у [[Ваенна-медыцынская акадэмія|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. Праз сухоты лёгкіх скончыў яе са спазненнем — у 1897 г., атрымаўшы дыплом «cum eximia laude».<ref name="PSB" /> === Пецярбург === У студзені 1898 г. Арлоўскі стаў гаспітантам шпітальнай клінікі ўнутраных хвароб Фёдара Пастарнацкага. З 1 кастрычніка 1898 па 1 ліпеня 1899 г. змагаўся з эпідэміяй [[Чума|чумы]] ў [[Самаркандская вобласць|Самаркандскай вобласці]], пасля чаго вярнуўся ў клініку. У 1902 г. абараніў доктарскую дысертацыю пра ўплыў мыш’яку на рост і хімічны склад грыба ''Aspergillus niger'', выкананую ў фармакалагічнай лабараторыі [[Мікалай Краўкоў|Мікалая Краўкова]].<ref name="PSB" /> Для габілітацыі ён даследаваў паталогію сэрца і крывяносных сасудаў і эксперыментальны [[атэрасклероз]] аорты ў трусоў. У 1906 г. атрымаў габілітацыю па ўнутраных хваробах і venia legendi пры клініцы спецыяльнай паталогіі ўнутраных хвароб, куды перайшоў услед за Аляксандрам Фавіцкім (пасля смерці Ф. Пастарнацкага ён працаваў пад кіраўніцтвам А. Фавіцкага, а потым прафесара Васіля Сірацініна).<ref name="Trz" /> Адначасова выкладаў унутраныя хваробы ў вайсковай фельчарскай школе (1905—1910), у дзвюх зубалячэбных школах (1906—1917), а з 1911 г. кіраваў клінікай унутраных хвароб на 150 ложкаў у школе памочніц лекараў [[Расійскае таварыства Чырвонага Крыжа|Расійскага Чырвонага Крыжа]].<ref name="PSB" /> Арлоўскі быў членам Кола лекараў-палякаў у Пецярбургу і адным з заснавальнікаў Саюза польскіх лекараў і прыродазнаўцаў у Пецярбургу. З 1905 г. да Першай сусветнай вайны ён змяшчаў у «Врачебной газете», членам рэдкалегіі якой быў, рэфераты ўсіх польскіх медыцынскіх часопісаў, а ў «Przegląd Lekarski» рэфераваў расійскія працы. Увесь час знаходжання ў Расіі плаціў складкі на карысць [[Польская школьная мацеж|Польскай мацежы]]. Летам практыкаваў і вёў даследаванні па кліматалогіі і бальнеатэрапіі на каўказскіх курортах [[Кіславодск]] і [[Баржомі]].<ref name="PSB" /> У Першую сусветную вайну быў мабілізаваны і служыў ардынатарам Мікалаеўскага вайсковага шпіталя — найбуйнейшага ў Пецярбургу, не спыняючы выкладання. Калі ў 1917 г. А. Фавіцкі захварэў і пакінуў кафедру, Арлоўскі па даручэнні акадэміі ў 1917/18—1919/20 навучальных гадах чытаў студэнтам III курса спецыяльную паталогію і тэрапію ўнутраных хвароб.<ref name="Trz" /> У 1921 г. быў лекарам змешанай польска-савецкай санітарнай камісіі і лекарам польскай дэлегацыі па справах аптацыі і рэпатрыяцыі.<ref name="PSB" /> === Вільня === У ліпені 1922 г. Арлоўскі вярнуўся ў Польшчу і 19 кастрычніка 1922 г. быў прызначаны ардынарным прафесарам дыягностыкі і агульнай тэрапіі ўнутраных хвароб (I кафедра ўнутраных хвароб) медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя.<ref name="Przenioslo" /> Ён арганізаваў I клініку ўнутраных хвароб у [[Шпіталь Святога Якуба (Вільня)|шпіталі Святога Якуба]], адкрытую ў лістападзе 1924 г.<ref name="PSB" /> Арганізацыя ішла павольна: памяшканне ў шпіталі давялося выбіваць у перамовах міністэрства з віленскім магістратам, які толькі ў 1924 г. заключыў дамову на 10 гадоў (1924—1934). Уступную лекцыю «Drogi rozwoju i zadania nauki w rozpoznawaniu chorób» Арлоўскі прачытаў 27 студзеня 1923 г. у зале Снядэцкіх; да 1924 г. лекцыі ішлі ў зале школы акушэрак, а потым у пачакальні шпітальнай паліклінікі, і толькі з 1 кастрычніка 1924 г. клініка атрымала ўласную аўдыторыю. Клініка мела 50 ложкаў (па 25 у мужчынскім і жаночым аддзяленнях), з 1927 г. — рэнтгенаўскі кабінет; у 1924—1928 гг. праз яе прайшлі 1528 пацыентаў. Памяшканні ў былым кляштарным будынку былі цесныя і занядбаныя, і ўжо ў 1929 г. кіраўніцтва клінікі настойвала на будаўніцтве новага будынка.<ref name="Trz" /> Дэканам медыцынскага факультэта Арлоўскі быў з лістапада 1923 г. (абраны 6 лістапада 1923 г., перавыбіраўся ў 1924 і 1925 гг.) да лютага 1927 г., калі склаў паўнамоцтвы;<ref name="Trz" /> пазней быў прарэктарам.<ref name="PSB" /> Паводле ўспамінаў прафесара Яна Вілчынскага, Арлоўскага амаль пяць гадоў запар абіралі дэканам, хоць ён адкрыта выступаў супраць урадавай палітыкі.<ref name="Wilczyński">Żukowski P. M. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie w latach 1929—1939 we wspomnieniach Jana Wilczyńskiego // Archiwum Emigracji. — 2018/2019. — Z. 1-2 (26-27). — S. 152, 154, 163. — {{doi|10.12775/AE.2018-2019.010}}.</ref> Ён наладжваў для студэнтаў і асістэнтаў віленскага медыцынскага факультэта экскурсіі на польскія курорты (1929, 1930, 1932), а ў 1932 г. наладзіў супрацоўніцтва з Дзяржаўным курортным прадпрыемствам у [[Буска-Здруй|Буску-Здруі]], каб даследаваць мясцовую мінеральную ваду.<ref name="PSB" /> Ён стаў навуковым кіраўніком хіміка-аналітычнай лабараторыі гэтага прадпрыемства; летам 1934 г. разам з Э. Калашынскім даследаваў каталітычныя ўласцівасці вады з крыніцы № 1 (Міхальскага) — паводле аўтараў, упершыню для польскіх мінеральных вод. Яны ўстанавілі, што свежая вада паскарае раскладанне перакісу вадароду, але гэтыя ўласцівасці слабеюць пры разбаўленні, награванні, кантакце з паветрам і асабліва пры фільтрацыі.<ref name="Busko">Orłowski Z., Kołoszyński E. O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju. — Warszawa: Druk. J. Maj, 1936. — Odbitka z: Medycyna. — 1936. — № 11.</ref> Аднак распараджэннем міністра асветы, апублікаваным у верасні 1933 г. на падставе новага закона аб акадэмічных школах, яго кафедра ўнутраных хвароб (разам з кафедрай Я. Вілчынскага) была ліквідавана,<ref name="KurPozn">Zwijanie katedr na wyższych uczelniach // Kurier Poznański. — 1933. — № 444 (27 вер.). — Wyd. poranne.</ref><ref name="Przenioslo" /> а 1 кастрычніка 1934 г. Арлоўскі быў адпраўлены на пенсію, і яго клініку зачынілі.<ref name="PSB" /> Афіцыйна гэта тлумачылася фінансавымі прычынамі;<ref name="PSB" /> паводле Я. Вілчынскага, які трапіў пад тое ж скарачэнне разам з Арлоўскім і Станіславам Уладычкам, міністр [[Януш Енджэевіч]] такім чынам пазбаўляўся найбольш незалежных прафесараў.<ref name="Wilczyński" /> Пасля гэтага займаўся лекарскай практыкай і навуковай працай; у 1937 г. стаў членам Дзяржаўнай рады па справах курортаў. З 1925 па 1939 г. уваходзіў у рэдкалегію часопіса «Gruźlica». У гады Другой сусветнай вайны быў кансультантам паліклінік у Вільні.<ref name="PSB" /> === Лодзь === У ліпені 1945 г. як рэпатрыянт пераехаў у Лодзь, дзе ў 1946 г. быў прызначаны прафесарам бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]] і арганізаваў новую кафедру. Ён збіраў матэрыялы пра курорты [[Ніжняя Сілезія|Ніжняй Сілезіі]], каб дапоўніць кнігу «Naukowe podstawy zdrojownictwa», заснаваў і ўзначаліў у Лодзі паліклініку для барацьбы з рэўматызмам, распрацаваў праект супрацьрэўматычнай клінікі і склаў падрабязны рэгламент медыцынскага факультэта.<ref name="PSB" /> Памёр 29 сакавіка 1948 г. у Лодзі ад сухотаў лёгкіх, пахаваны на могілках у Радагошчы.<ref name="PSB" /> == Навуковая дзейнасць == Ранейшыя працы Арлоўскага, апублікаваныя ў «Русском враче» і «Przegląd Lekarski», прысвечаны эмбаліі аорты (1903), бактэрыялагічнай дыягностыцы брушнога тыфу (1903), дыягностыцы рака страўніка (1904), сувязі ахіліі з т. зв. colitis protozoica (1905), клінічнаму значэнню дыгалену (1906), першасным раку лёгкіх (1906), эксперыментальнаму атэрасклерозу аорты ў трусоў (1905—1907) і рэакцыі Камміджа (1909). Пазней ён займаўся пераважна бальнеалогіяй і курортазнаўствам.<ref name="PSB" /><ref name="Trz" /> Даследаванні эксперыментальнага атэрасклерозу працягвалі доследы [[Казімір Ржэнткоўскі|Казіміра Ржэнткоўскага]] (1904), які выклікаў атэрасклероз аорты ў трусоў унутрывеннымі ін’екцыямі адрэналіну, але не змог высветліць, ці дзейнічае адрэналін на сценку сасуда непасрэдна, ці праз павышэнне ціску. Гэтае пытанне даследавалі Арлоўскі, Эрвін Мянсовіч і патолагі [[Вітольд Навіцкі]] і Юзаф Гарноўскі; іх працы паказалі цесную сувязь хранічнай артэрыяльнай гіпертэнзіі з атэрасклерозам. Гісторыкі медыцыны адносяць гэтыя даследаванні да вытокаў польскай кардыялогіі.<ref name="Gryglewski">Gryglewski R. W. Roots of modern cardiology in Poland // Kardiologia Polska. — 2018. — Vol. 76, № 11. — P. 1501. — {{doi|10.5603/KP.a2018.0199}}.</ref> === Асноўныя працы === * Wpływ arsenu na rozwój i skład chemiczny «Aspergilli nigri» // Polskie Archiwum Nauk Biologicznych i Lekarskich. — 1903. — Z. 2). * W sprawie cholecystografii // Polska Gazeta Lekarska. — 1930 (з Уладзімірам Кротавым). * Leczenie emanacją radu w zdrojowiskach polskich oraz wskazania do tego leczenia // Medycyna. — 1932. * Choroby gruczołów dokrewnych i choroby narządów ruchu // Terapia szczegółowa / red. F. Malinowski. — Wyd. 2. — Warszawa, 1934 (з А. Расэтам). * Badanie lekarskie chorych // Patologia, diagnostyka i terapia. — Warszawa, 1936 (таксама сурэдактар тома). * O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju // Medycyna. — 1936. — № 11 (з Э. Калашынскім; ням. пер.: Die Balneologie, 1937).<ref name="Busko" /><ref>У PSB памылкова — «źródło nr 7»; на тытуле і ў тэксце адбітка — крыніца № 1.</ref> * Naukowe podstawy zdrojownictwa. Zdroje i uzdrowiska polskie. — Warszawa, 1936. * Diagnostyka chorób wewnętrznych. — Łódź, 1947 (на аснове віленскага скрыпта лекцый 1933 г.).<ref name="PSB" /> == Членства == * член [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]; * член-карэспандэнт Польскай акадэміі навук (з 1945).<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка — Вольга з Рыжковых. Дзеці:<ref name="PSB" /> * Збігнеў (нар. 1925) — дацэнт унутраных хвароб Медыцынскай акадэміі ў Лодзі; * Вольга Тэрэза (нар. 1927), у шлюбе Міядушэўская — дацэнт патаморфалогіі Інстытута анкалогіі ў Варшаве. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Арлоўскі Зянон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 сакавіка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лодзі]] [[Катэгорыя:Тэрапеўты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Лодзінскага ўніверсітэта]] rsiuk4c4mluxgzjz9lyr7gb4hm502mr 5219539 5219537 2026-10-16T07:46:30Z M.L.Bot 261 афармленне 5219539 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Зянон Арлоўскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Zenon Orłowski}} | Дата нараджэння = 8.11.1871 | Месца нараджэння = фальварак Нарвідполь, [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]] | Дата смерці = 29.3.1948 | Месца смерці = {{МС|Лодзь}} | Навуковая сфера = [[унутраныя хваробы]], [[бальнеалогія]], [[кліматалогія]], [[фізіятэрапія]] | Месца працы = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]], [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя]], [[Лодзінскі ўніверсітэт]] | Альма-матар = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]] | Вучоная ступень = [[доктар медыцыны]] | Вучонае званне = прафесар }} '''Зянон Арлоўскі''' ({{lang-pl|Zenon Orłowski}}; 28 кастрычніка (8 лістапада) 1871, фальварак Норвідпаль, [[Барысаўскі павет]] — 29 сакавіка 1948, [[Лодзь]]) — лекар-тэрапеўт і бальнеолаг, прафесар унутраных хвароб [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]] і прафесар бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]], член-карэспандэнт [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]]. Адзін з 13 прафесараў, якія ў міжваеннай Польшчы кіравалі кафедрамі ўнутраных хвароб.<ref name="Przenioslo">{{Артыкул|спасылка=http://pamw.pl/en/node/4090|аўтар=Marek Przeniosło, Małgorzata Przeniosło|загаловак=Professors of internal diseases at Polish universities in 1918–1939|год=2017-08-23|выданне=Polish Archives of Internal Medicine|issn=1897-9483|doi=10.20452/pamw.4090}}</ref> Брат тэрапеўта [[Вітольд Яўген Арлоўскі|Вітольда Яўгена Арлоўскага]].<ref name="PSB">Ostrowska T. Orłowski Zenon // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979. — S. ___.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў фальварку Нарвідполь паблізу [[Докшыцы|Докшыц]] Барысаўскага павета<ref name="Trz">Trzebiński S. Wydział Lekarski Uniwersytetu Stefana Batorego w latach 1919—1929. — Wilno, 1931. — S. 15—16, 18, 20, 22, 53—57, 98—100.</ref> ў сям’і Францішка Арлоўскага, упраўляючага маёнткам Тукалаў Мільча на Міншчыне, і Паўліны з Аніхімоўскіх. Пачатковую адукацыю атрымаў дома. У 1882 г. сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]], і Арлоўскі паступіў у 2-ю класічную гімназію; падчас вучобы ўтрымліваў сябе рэпетытарствам. У чэрвені 1891 г. скончыў гімназію з залатым медалём і паступіў у [[Ваенна-медыцынская акадэмія|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. Праз сухоты лёгкіх скончыў яе са спазненнем — у 1897 г., атрымаўшы дыплом «cum eximia laude».<ref name="PSB" /> === Пецярбург === У студзені 1898 г. Арлоўскі стаў гаспітантам шпітальнай клінікі ўнутраных хвароб Фёдара Пастарнацкага. З 1 кастрычніка 1898 па 1 ліпеня 1899 г. змагаўся з эпідэміяй [[Чума|чумы]] ў [[Самаркандская вобласць|Самаркандскай вобласці]], пасля чаго вярнуўся ў клініку. У 1902 г. абараніў доктарскую дысертацыю пра ўплыў мыш’яку на рост і хімічны склад грыба ''Aspergillus niger'', выкананую ў фармакалагічнай лабараторыі [[Мікалай Краўкоў|Мікалая Краўкова]].<ref name="PSB" /> Для габілітацыі ён даследаваў паталогію сэрца і крывяносных сасудаў і эксперыментальны [[атэрасклероз]] аорты ў трусоў. У 1906 г. атрымаў габілітацыю па ўнутраных хваробах і venia legendi пры клініцы спецыяльнай паталогіі ўнутраных хвароб, куды перайшоў услед за Аляксандрам Фавіцкім (пасля смерці Ф. Пастарнацкага ён працаваў пад кіраўніцтвам А. Фавіцкага, а потым прафесара Васіля Сірацініна).<ref name="Trz" /> Адначасова выкладаў унутраныя хваробы ў вайсковай фельчарскай школе (1905—1910), у дзвюх зубалячэбных школах (1906—1917), а з 1911 г. кіраваў клінікай унутраных хвароб на 150 ложкаў у школе памочніц лекараў [[Расійскае таварыства Чырвонага Крыжа|Расійскага Чырвонага Крыжа]].<ref name="PSB" /> Арлоўскі быў членам Кола лекараў-палякаў у Пецярбургу і адным з заснавальнікаў Саюза польскіх лекараў і прыродазнаўцаў у Пецярбургу. З 1905 г. да Першай сусветнай вайны ён змяшчаў у «Врачебной газете», членам рэдкалегіі якой быў, рэфераты ўсіх польскіх медыцынскіх часопісаў, а ў «Przegląd Lekarski» рэфераваў расійскія працы. Увесь час знаходжання ў Расіі плаціў складкі на карысць [[Польская школьная мацеж|Польскай мацежы]]. Летам практыкаваў і вёў даследаванні па кліматалогіі і бальнеатэрапіі на каўказскіх курортах [[Кіславодск]] і [[Баржомі]].<ref name="PSB" /> У Першую сусветную вайну быў мабілізаваны і служыў ардынатарам Мікалаеўскага вайсковага шпіталя — найбуйнейшага ў Пецярбургу, не спыняючы выкладання. Калі ў 1917 г. А. Фавіцкі захварэў і пакінуў кафедру, Арлоўскі па даручэнні акадэміі ў 1917/18—1919/20 навучальных гадах чытаў студэнтам III курса спецыяльную паталогію і тэрапію ўнутраных хвароб.<ref name="Trz" /> У 1921 г. быў лекарам змешанай польска-савецкай санітарнай камісіі і лекарам польскай дэлегацыі па справах аптацыі і рэпатрыяцыі.<ref name="PSB" /> === Вільня === У ліпені 1922 г. Арлоўскі вярнуўся ў Польшчу і 19 кастрычніка 1922 г. быў прызначаны ардынарным прафесарам дыягностыкі і агульнай тэрапіі ўнутраных хвароб (I кафедра ўнутраных хвароб) медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя.<ref name="Przenioslo" /> Ён арганізаваў I клініку ўнутраных хвароб у [[Шпіталь Святога Якуба (Вільня)|шпіталі Святога Якуба]], адкрытую ў лістападзе 1924 г.<ref name="PSB" /> Арганізацыя ішла павольна: памяшканне ў шпіталі давялося выбіваць у перамовах міністэрства з віленскім магістратам, які толькі ў 1924 г. заключыў дамову на 10 гадоў (1924—1934). Уступную лекцыю «Drogi rozwoju i zadania nauki w rozpoznawaniu chorób» Арлоўскі прачытаў 27 студзеня 1923 г. у зале Снядэцкіх; да 1924 г. лекцыі ішлі ў зале школы акушэрак, а потым у пачакальні шпітальнай паліклінікі, і толькі з 1 кастрычніка 1924 г. клініка атрымала ўласную аўдыторыю. Клініка мела 50 ложкаў (па 25 у мужчынскім і жаночым аддзяленнях), з 1927 г. — рэнтгенаўскі кабінет; у 1924—1928 гг. праз яе прайшлі 1528 пацыентаў. Памяшканні ў былым кляштарным будынку былі цесныя і занядбаныя, і ўжо ў 1929 г. кіраўніцтва клінікі настойвала на будаўніцтве новага будынка.<ref name="Trz" /> Дэканам медыцынскага факультэта Арлоўскі быў з лістапада 1923 г. (абраны 6 лістапада 1923 г., перавыбіраўся ў 1924 і 1925 гг.) да лютага 1927 г., калі склаў паўнамоцтвы;<ref name="Trz" /> пазней быў прарэктарам.<ref name="PSB" /> Паводле ўспамінаў прафесара Яна Вілчынскага, Арлоўскага амаль пяць гадоў запар абіралі дэканам, хоць ён адкрыта выступаў супраць урадавай палітыкі.<ref name="Wilczyński">Żukowski P. M. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie w latach 1929—1939 we wspomnieniach Jana Wilczyńskiego // Archiwum Emigracji. — 2018/2019. — Z. 1-2 (26-27). — S. 152, 154, 163. — {{doi|10.12775/AE.2018-2019.010}}.</ref> Ён наладжваў для студэнтаў і асістэнтаў віленскага медыцынскага факультэта экскурсіі на польскія курорты (1929, 1930, 1932), а ў 1932 г. наладзіў супрацоўніцтва з Дзяржаўным курортным прадпрыемствам у [[Буска-Здруй|Буску-Здруі]], каб даследаваць мясцовую мінеральную ваду.<ref name="PSB" /> Ён стаў навуковым кіраўніком хіміка-аналітычнай лабараторыі гэтага прадпрыемства; летам 1934 г. разам з Э. Калашынскім даследаваў каталітычныя ўласцівасці вады з крыніцы № 1 (Міхальскага) — паводле аўтараў, упершыню для польскіх мінеральных вод. Яны ўстанавілі, што свежая вада паскарае раскладанне перакісу вадароду, але гэтыя ўласцівасці слабеюць пры разбаўленні, награванні, кантакце з паветрам і асабліва пры фільтрацыі.<ref name="Busko">Orłowski Z., Kołoszyński E. O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju. — Warszawa: Druk. J. Maj, 1936. — Odbitka z: Medycyna. — 1936. — № 11.</ref> Аднак распараджэннем міністра асветы, апублікаваным у верасні 1933 г. на падставе новага закона аб акадэмічных школах, яго кафедра ўнутраных хвароб (разам з кафедрай Я. Вілчынскага) была ліквідавана,<ref name="KurPozn">Zwijanie katedr na wyższych uczelniach // Kurier Poznański. — 1933. — № 444 (27 вер.). — Wyd. poranne.</ref><ref name="Przenioslo" /> а 1 кастрычніка 1934 г. Арлоўскі быў адпраўлены на пенсію, і яго клініку зачынілі.<ref name="PSB" /> Афіцыйна гэта тлумачылася фінансавымі прычынамі;<ref name="PSB" /> паводле Я. Вілчынскага, які трапіў пад тое ж скарачэнне разам з Арлоўскім і Станіславам Уладычкам, міністр [[Януш Енджэевіч]] такім чынам пазбаўляўся найбольш незалежных прафесараў.<ref name="Wilczyński" /> Пасля гэтага займаўся лекарскай практыкай і навуковай працай; у 1937 г. стаў членам Дзяржаўнай рады па справах курортаў. З 1925 па 1939 г. уваходзіў у рэдкалегію часопіса «Gruźlica». У гады Другой сусветнай вайны быў кансультантам паліклінік у Вільні.<ref name="PSB" /> === Лодзь === У ліпені 1945 г. як рэпатрыянт пераехаў у Лодзь, дзе ў 1946 г. быў прызначаны прафесарам бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]] і арганізаваў новую кафедру. Ён збіраў матэрыялы пра курорты [[Ніжняя Сілезія|Ніжняй Сілезіі]], каб дапоўніць кнігу «Naukowe podstawy zdrojownictwa», заснаваў і ўзначаліў у Лодзі паліклініку для барацьбы з рэўматызмам, распрацаваў праект супрацьрэўматычнай клінікі і склаў падрабязны рэгламент медыцынскага факультэта.<ref name="PSB" /> Памёр 29 сакавіка 1948 г. у Лодзі ад сухотаў лёгкіх, пахаваны на могілках у Радагошчы.<ref name="PSB" /> == Навуковая дзейнасць == Ранейшыя працы Арлоўскага, апублікаваныя ў «Русском враче» і «Przegląd Lekarski», прысвечаны эмбаліі аорты (1903), бактэрыялагічнай дыягностыцы брушнога тыфу (1903), дыягностыцы рака страўніка (1904), сувязі ахіліі з т. зв. colitis protozoica (1905), клінічнаму значэнню дыгалену (1906), першасным раку лёгкіх (1906), эксперыментальнаму атэрасклерозу аорты ў трусоў (1905—1907) і рэакцыі Камміджа (1909). Пазней ён займаўся пераважна бальнеалогіяй і курортазнаўствам.<ref name="PSB" /><ref name="Trz" /> Даследаванні эксперыментальнага атэрасклерозу працягвалі доследы [[Казімір Ржэнткоўскі|Казіміра Ржэнткоўскага]] (1904), які выклікаў атэрасклероз аорты ў трусоў унутрывеннымі ін’екцыямі адрэналіну, але не змог высветліць, ці дзейнічае адрэналін на сценку сасуда непасрэдна, ці праз павышэнне ціску. Гэтае пытанне даследавалі Арлоўскі, Эрвін Мянсовіч і патолагі [[Вітольд Навіцкі]] і Юзаф Гарноўскі; іх працы паказалі цесную сувязь хранічнай артэрыяльнай гіпертэнзіі з атэрасклерозам. Гісторыкі медыцыны адносяць гэтыя даследаванні да вытокаў польскай кардыялогіі.<ref name="Gryglewski">Gryglewski R. W. Roots of modern cardiology in Poland // Kardiologia Polska. — 2018. — Vol. 76, № 11. — P. 1501. — {{doi|10.5603/KP.a2018.0199}}.</ref> === Асноўныя працы === * Wpływ arsenu na rozwój i skład chemiczny «Aspergilli nigri» // Polskie Archiwum Nauk Biologicznych i Lekarskich. — 1903. — Z. 2). * W sprawie cholecystografii // Polska Gazeta Lekarska. — 1930 (з Уладзімірам Кротавым). * Leczenie emanacją radu w zdrojowiskach polskich oraz wskazania do tego leczenia // Medycyna. — 1932. * Choroby gruczołów dokrewnych i choroby narządów ruchu // Terapia szczegółowa / red. F. Malinowski. — Wyd. 2. — Warszawa, 1934 (з А. Расэтам). * Badanie lekarskie chorych // Patologia, diagnostyka i terapia. — Warszawa, 1936 (таксама сурэдактар тома). * O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju // Medycyna. — 1936. — № 11 (з Э. Калашынскім; ням. пер.: Die Balneologie, 1937).<ref name="Busko" /><ref>У PSB памылкова — «źródło nr 7»; на тытуле і ў тэксце адбітка — крыніца № 1.</ref> * Naukowe podstawy zdrojownictwa. Zdroje i uzdrowiska polskie. — Warszawa, 1936. * Diagnostyka chorób wewnętrznych. — Łódź, 1947 (на аснове віленскага скрыпта лекцый 1933 г.).<ref name="PSB" /> == Членства == * член [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]; * член-карэспандэнт Польскай акадэміі навук (з 1945).<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка — Вольга з Рыжковых. Дзеці:<ref name="PSB" /> * Збігнеў (нар. 1925) — дацэнт унутраных хвароб Медыцынскай акадэміі ў Лодзі; * Вольга Тэрэза (нар. 1927), у шлюбе Міядушэўская — дацэнт патаморфалогіі Інстытута анкалогіі ў Варшаве. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Арлоўскі Зянон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 сакавіка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лодзі]] [[Катэгорыя:Тэрапеўты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Лодзінскага ўніверсітэта]] m2nmw2ka3t8wycjorrc2s9idf85lcvp 5219694 5219539 2026-10-16T11:23:07Z Autumndancer 168015 5219694 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Арлоўскі}} {{Навуковец | Імя = Зянон Арлоўскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Zenon Orłowski}} | Дата нараджэння = 8.11.1871 | Месца нараджэння = фальварак Нарвідполь, [[Барысаўскі павет]], [[Мінская губерня]] | Дата смерці = 29.3.1948 | Месца смерці = {{МС|Лодзь}} | Навуковая сфера = [[унутраныя хваробы]], [[бальнеалогія]], [[кліматалогія]], [[фізіятэрапія]] | Месца працы = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]], [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя]], [[Лодзінскі ўніверсітэт]] | Альма-матар = [[Ваенна-медыцынская акадэмія]] | Вучоная ступень = [[доктар медыцыны]] | Вучонае званне = прафесар }} '''Зянон Арлоўскі''' ({{lang-pl|Zenon Orłowski}}; 28 кастрычніка (8 лістапада) 1871, фальварак Норвідпаль, [[Барысаўскі павет]] — 29 сакавіка 1948, [[Лодзь]]) — лекар-тэрапеўт і бальнеолаг, прафесар унутраных хвароб [[Віленскі ўніверсітэт Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]] і прафесар бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]], член-карэспандэнт [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]]. Адзін з 13 прафесараў, якія ў міжваеннай Польшчы кіравалі кафедрамі ўнутраных хвароб.<ref name="Przenioslo">{{Артыкул|спасылка=http://pamw.pl/en/node/4090|аўтар=Marek Przeniosło, Małgorzata Przeniosło|загаловак=Professors of internal diseases at Polish universities in 1918–1939|год=2017-08-23|выданне=Polish Archives of Internal Medicine|issn=1897-9483|doi=10.20452/pamw.4090}}</ref> Брат тэрапеўта [[Вітольд Яўген Арлоўскі|Вітольда Яўгена Арлоўскага]].<ref name="PSB">Ostrowska T. Orłowski Zenon // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979. — S. ___.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў фальварку Нарвідполь паблізу [[Докшыцы|Докшыц]] Барысаўскага павета<ref name="Trz">Trzebiński S. Wydział Lekarski Uniwersytetu Stefana Batorego w latach 1919—1929. — Wilno, 1931. — S. 15—16, 18, 20, 22, 53—57, 98—100.</ref> ў сям’і Францішка Арлоўскага, упраўляючага маёнткам Тукалаў Мільча на Міншчыне, і Паўліны з Аніхімоўскіх. Пачатковую адукацыю атрымаў дома. У 1882 г. сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]], і Арлоўскі паступіў у 2-ю класічную гімназію; падчас вучобы ўтрымліваў сябе рэпетытарствам. У чэрвені 1891 г. скончыў гімназію з залатым медалём і паступіў у [[Ваенна-медыцынская акадэмія|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. Праз сухоты лёгкіх скончыў яе са спазненнем — у 1897 г., атрымаўшы дыплом «cum eximia laude».<ref name="PSB" /> === Пецярбург === У студзені 1898 г. Арлоўскі стаў гаспітантам шпітальнай клінікі ўнутраных хвароб Фёдара Пастарнацкага. З 1 кастрычніка 1898 па 1 ліпеня 1899 г. змагаўся з эпідэміяй [[Чума|чумы]] ў [[Самаркандская вобласць|Самаркандскай вобласці]], пасля чаго вярнуўся ў клініку. У 1902 г. абараніў доктарскую дысертацыю пра ўплыў мыш’яку на рост і хімічны склад грыба ''Aspergillus niger'', выкананую ў фармакалагічнай лабараторыі [[Мікалай Краўкоў|Мікалая Краўкова]].<ref name="PSB" /> Для габілітацыі ён даследаваў паталогію сэрца і крывяносных сасудаў і эксперыментальны [[атэрасклероз]] аорты ў трусоў. У 1906 г. атрымаў габілітацыю па ўнутраных хваробах і venia legendi пры клініцы спецыяльнай паталогіі ўнутраных хвароб, куды перайшоў услед за Аляксандрам Фавіцкім (пасля смерці Ф. Пастарнацкага ён працаваў пад кіраўніцтвам А. Фавіцкага, а потым прафесара Васіля Сірацініна).<ref name="Trz" /> Адначасова выкладаў унутраныя хваробы ў вайсковай фельчарскай школе (1905—1910), у дзвюх зубалячэбных школах (1906—1917), а з 1911 г. кіраваў клінікай унутраных хвароб на 150 ложкаў у школе памочніц лекараў [[Расійскае таварыства Чырвонага Крыжа|Расійскага Чырвонага Крыжа]].<ref name="PSB" /> Арлоўскі быў членам Кола лекараў-палякаў у Пецярбургу і адным з заснавальнікаў Саюза польскіх лекараў і прыродазнаўцаў у Пецярбургу. З 1905 г. да Першай сусветнай вайны ён змяшчаў у «Врачебной газете», членам рэдкалегіі якой быў, рэфераты ўсіх польскіх медыцынскіх часопісаў, а ў «Przegląd Lekarski» рэфераваў расійскія працы. Увесь час знаходжання ў Расіі плаціў складкі на карысць [[Польская школьная мацеж|Польскай мацежы]]. Летам практыкаваў і вёў даследаванні па кліматалогіі і бальнеатэрапіі на каўказскіх курортах [[Кіславодск]] і [[Баржомі]].<ref name="PSB" /> У Першую сусветную вайну быў мабілізаваны і служыў ардынатарам Мікалаеўскага вайсковага шпіталя — найбуйнейшага ў Пецярбургу, не спыняючы выкладання. Калі ў 1917 г. А. Фавіцкі захварэў і пакінуў кафедру, Арлоўскі па даручэнні акадэміі ў 1917/18—1919/20 навучальных гадах чытаў студэнтам III курса спецыяльную паталогію і тэрапію ўнутраных хвароб.<ref name="Trz" /> У 1921 г. быў лекарам змешанай польска-савецкай санітарнай камісіі і лекарам польскай дэлегацыі па справах аптацыі і рэпатрыяцыі.<ref name="PSB" /> === Вільня === У ліпені 1922 г. Арлоўскі вярнуўся ў Польшчу і 19 кастрычніка 1922 г. быў прызначаны ардынарным прафесарам дыягностыкі і агульнай тэрапіі ўнутраных хвароб (I кафедра ўнутраных хвароб) медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя.<ref name="Przenioslo" /> Ён арганізаваў I клініку ўнутраных хвароб у [[Шпіталь Святога Якуба (Вільня)|шпіталі Святога Якуба]], адкрытую ў лістападзе 1924 г.<ref name="PSB" /> Арганізацыя ішла павольна: памяшканне ў шпіталі давялося выбіваць у перамовах міністэрства з віленскім магістратам, які толькі ў 1924 г. заключыў дамову на 10 гадоў (1924—1934). Уступную лекцыю «Drogi rozwoju i zadania nauki w rozpoznawaniu chorób» Арлоўскі прачытаў 27 студзеня 1923 г. у зале Снядэцкіх; да 1924 г. лекцыі ішлі ў зале школы акушэрак, а потым у пачакальні шпітальнай паліклінікі, і толькі з 1 кастрычніка 1924 г. клініка атрымала ўласную аўдыторыю. Клініка мела 50 ложкаў (па 25 у мужчынскім і жаночым аддзяленнях), з 1927 г. — рэнтгенаўскі кабінет; у 1924—1928 гг. праз яе прайшлі 1528 пацыентаў. Памяшканні ў былым кляштарным будынку былі цесныя і занядбаныя, і ўжо ў 1929 г. кіраўніцтва клінікі настойвала на будаўніцтве новага будынка.<ref name="Trz" /> Дэканам медыцынскага факультэта Арлоўскі быў з лістапада 1923 г. (абраны 6 лістапада 1923 г., перавыбіраўся ў 1924 і 1925 гг.) да лютага 1927 г., калі склаў паўнамоцтвы;<ref name="Trz" /> пазней быў прарэктарам.<ref name="PSB" /> Паводле ўспамінаў прафесара Яна Вілчынскага, Арлоўскага амаль пяць гадоў запар абіралі дэканам, хоць ён адкрыта выступаў супраць урадавай палітыкі.<ref name="Wilczyński">Żukowski P. M. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie w latach 1929—1939 we wspomnieniach Jana Wilczyńskiego // Archiwum Emigracji. — 2018/2019. — Z. 1-2 (26-27). — S. 152, 154, 163. — {{doi|10.12775/AE.2018-2019.010}}.</ref> Ён наладжваў для студэнтаў і асістэнтаў віленскага медыцынскага факультэта экскурсіі на польскія курорты (1929, 1930, 1932), а ў 1932 г. наладзіў супрацоўніцтва з Дзяржаўным курортным прадпрыемствам у [[Буска-Здруй|Буску-Здруі]], каб даследаваць мясцовую мінеральную ваду.<ref name="PSB" /> Ён стаў навуковым кіраўніком хіміка-аналітычнай лабараторыі гэтага прадпрыемства; летам 1934 г. разам з Э. Калашынскім даследаваў каталітычныя ўласцівасці вады з крыніцы № 1 (Міхальскага) — паводле аўтараў, упершыню для польскіх мінеральных вод. Яны ўстанавілі, што свежая вада паскарае раскладанне перакісу вадароду, але гэтыя ўласцівасці слабеюць пры разбаўленні, награванні, кантакце з паветрам і асабліва пры фільтрацыі.<ref name="Busko">Orłowski Z., Kołoszyński E. O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju. — Warszawa: Druk. J. Maj, 1936. — Odbitka z: Medycyna. — 1936. — № 11.</ref> Аднак распараджэннем міністра асветы, апублікаваным у верасні 1933 г. на падставе новага закона аб акадэмічных школах, яго кафедра ўнутраных хвароб (разам з кафедрай Я. Вілчынскага) была ліквідавана,<ref name="KurPozn">Zwijanie katedr na wyższych uczelniach // Kurier Poznański. — 1933. — № 444 (27 вер.). — Wyd. poranne.</ref><ref name="Przenioslo" /> а 1 кастрычніка 1934 г. Арлоўскі быў адпраўлены на пенсію, і яго клініку зачынілі.<ref name="PSB" /> Афіцыйна гэта тлумачылася фінансавымі прычынамі;<ref name="PSB" /> паводле Я. Вілчынскага, які трапіў пад тое ж скарачэнне разам з Арлоўскім і Станіславам Уладычкам, міністр [[Януш Енджэевіч]] такім чынам пазбаўляўся найбольш незалежных прафесараў.<ref name="Wilczyński" /> Пасля гэтага займаўся лекарскай практыкай і навуковай працай; у 1937 г. стаў членам Дзяржаўнай рады па справах курортаў. З 1925 па 1939 г. уваходзіў у рэдкалегію часопіса «Gruźlica». У гады Другой сусветнай вайны быў кансультантам паліклінік у Вільні.<ref name="PSB" /> === Лодзь === У ліпені 1945 г. як рэпатрыянт пераехаў у Лодзь, дзе ў 1946 г. быў прызначаны прафесарам бальнеалогіі, кліматалогіі і фізіятэрапіі [[Лодзінскі ўніверсітэт|Лодзінскага ўніверсітэта]] і арганізаваў новую кафедру. Ён збіраў матэрыялы пра курорты [[Ніжняя Сілезія|Ніжняй Сілезіі]], каб дапоўніць кнігу «Naukowe podstawy zdrojownictwa», заснаваў і ўзначаліў у Лодзі паліклініку для барацьбы з рэўматызмам, распрацаваў праект супрацьрэўматычнай клінікі і склаў падрабязны рэгламент медыцынскага факультэта.<ref name="PSB" /> Памёр 29 сакавіка 1948 г. у Лодзі ад сухотаў лёгкіх, пахаваны на могілках у Радагошчы.<ref name="PSB" /> == Навуковая дзейнасць == Ранейшыя працы Арлоўскага, апублікаваныя ў «Русском враче» і «Przegląd Lekarski», прысвечаны эмбаліі аорты (1903), бактэрыялагічнай дыягностыцы брушнога тыфу (1903), дыягностыцы рака страўніка (1904), сувязі ахіліі з т. зв. colitis protozoica (1905), клінічнаму значэнню дыгалену (1906), першасным раку лёгкіх (1906), эксперыментальнаму атэрасклерозу аорты ў трусоў (1905—1907) і рэакцыі Камміджа (1909). Пазней ён займаўся пераважна бальнеалогіяй і курортазнаўствам.<ref name="PSB" /><ref name="Trz" /> Даследаванні эксперыментальнага атэрасклерозу працягвалі доследы [[Казімір Ржэнткоўскі|Казіміра Ржэнткоўскага]] (1904), які выклікаў атэрасклероз аорты ў трусоў унутрывеннымі ін’екцыямі адрэналіну, але не змог высветліць, ці дзейнічае адрэналін на сценку сасуда непасрэдна, ці праз павышэнне ціску. Гэтае пытанне даследавалі Арлоўскі, Эрвін Мянсовіч і патолагі [[Вітольд Навіцкі]] і Юзаф Гарноўскі; іх працы паказалі цесную сувязь хранічнай артэрыяльнай гіпертэнзіі з атэрасклерозам. Гісторыкі медыцыны адносяць гэтыя даследаванні да вытокаў польскай кардыялогіі.<ref name="Gryglewski">Gryglewski R. W. Roots of modern cardiology in Poland // Kardiologia Polska. — 2018. — Vol. 76, № 11. — P. 1501. — {{doi|10.5603/KP.a2018.0199}}.</ref> === Асноўныя працы === * Wpływ arsenu na rozwój i skład chemiczny «Aspergilli nigri» // Polskie Archiwum Nauk Biologicznych i Lekarskich. — 1903. — Z. 2). * W sprawie cholecystografii // Polska Gazeta Lekarska. — 1930 (з Уладзімірам Кротавым). * Leczenie emanacją radu w zdrojowiskach polskich oraz wskazania do tego leczenia // Medycyna. — 1932. * Choroby gruczołów dokrewnych i choroby narządów ruchu // Terapia szczegółowa / red. F. Malinowski. — Wyd. 2. — Warszawa, 1934 (з А. Расэтам). * Badanie lekarskie chorych // Patologia, diagnostyka i terapia. — Warszawa, 1936 (таксама сурэдактар тома). * O katalitycznych własnościach wody mineralnej ze źródła Nr. 1 (Michalskiego) w Busku Zdroju // Medycyna. — 1936. — № 11 (з Э. Калашынскім; ням. пер.: Die Balneologie, 1937).<ref name="Busko" /><ref>У PSB памылкова — «źródło nr 7»; на тытуле і ў тэксце адбітка — крыніца № 1.</ref> * Naukowe podstawy zdrojownictwa. Zdroje i uzdrowiska polskie. — Warszawa, 1936. * Diagnostyka chorób wewnętrznych. — Łódź, 1947 (на аснове віленскага скрыпта лекцый 1933 г.).<ref name="PSB" /> == Членства == * член [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]; * член-карэспандэнт Польскай акадэміі навук (з 1945).<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка — Вольга з Рыжковых. Дзеці:<ref name="PSB" /> * Збігнеў (нар. 1925) — дацэнт унутраных хвароб Медыцынскай акадэміі ў Лодзі; * Вольга Тэрэза (нар. 1927), у шлюбе Міядушэўская — дацэнт патаморфалогіі Інстытута анкалогіі ў Варшаве. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Арлоўскі Зянон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 сакавіка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лодзі]] [[Катэгорыя:Тэрапеўты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Лодзінскага ўніверсітэта]] 5nfki6vu8qla508i1tvgot8mr87vych 0 817069 5219344 2026-10-15T20:42:03Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/80226625|Witold Eugeniusz Orłowski]]» 5219344 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Вітольд Яўген Арлоўскі''' ({{lang-pl|Witold Eugeniusz Orłowski}}; 24 студзеня (6 лютага) 1874, фальварак Нарвідполь, [[Барысаўскі павет]] — 2 снежня 1966, [[Варшава]]) — лекар-тэрапеўт, прафесар унутраных хвароб [[Казанскі ўніверсітэт|Казанскага ўніверсітэта]], [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага]] і [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэтаў]], заснавальнік уласнай школы ў польскай тэрапіі, рэальны член [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]]. Брат лекара [[Зянон Арлоўскі|Зянона Арлоўскага]].<ref name="PSB">Ostrowska T. Orłowski Witold Eugeniusz // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV, z. 2. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979. — S. 240—244.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў фальварку Нарвідполь Барысаўскага павета ў сям’і Францішка Арлоўскага, упраўляючага маёнткам Тукалаў Мільча на Міншчыне, і Паўліны з Аніхімоўскіх. У 1882 г. сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]], дзе Арлоўскі ў 1891 г. скончыў 2-ю гімназію з залатым медалём; з 5-га класа зарабляў рэпетытарствам.<ref name="PSB" /> У 1891 г. паступіў у [[Ваенна-медыцынская акадэмія|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] (паводле Я. Кухажа, для братоў Арлоўскіх гэта была адзіная магчымасць вывучаць медыцыну, бо акадэмія давала казённую стыпендыю на навучанне і ўтрыманне<ref name="Kucharz2024">Kucharz E. J. Professor Witold Eugeniusz Orłowski, a founder of the Polish school of internal medicine: a sesquicentennial remembrance // Polish Archives of Internal Medicine. — 2024. — Vol. 134, № 5. — Art. 16765. — {{doi|10.20452/pamw.16765}}.</ref>) і ў лістападзе 1896 г. атрымаў ступень лекара «cum eximia laude» і прэмію імя Іванова. Яшчэ студэнтам разам з братамі Мечыславам (пазней вайсковым дэрматолагам у польскім войску<ref name="Kucharz2024" />) і Зянонам падрыхтаваў выданне лекцый па ўнутраных хваробах прафесара М. І. Сакалова (1894). Пазней удасканальваў веды па бактэрыялогіі ў С. П. Боткіна і па фізіялогіі кровазвароту і органаў пачуццяў у [[Іван Пятровіч Паўлаў|І. П. Паўлава]].<ref name="PSB" /> === Пецярбург === З 24 лістапада 1896 па 2 сакавіка 1907 г. Арлоўскі працаваў лекарам-валанцёрам шпітальнай клінікі ўнутраных хвароб акадэміі. 12 сакавіка 1900 г. атрымаў ступень доктара медыцыны за дысертацыю пра бактэрыцыдныя ўласцівасці ўратрапіну і яго ўжыванне пры цыстытах. У 1902 г. Ф. Пастарнацкі даручыў яму бясплатна кіраваць жаночым аддзяленнем клінікі; 27 ліпеня 1903 г. ён атрымаў venia legendi па ўнутраных хваробах. З 1895 г. летам працаваў на курорце [[Ясентукі]] на Каўказе (у 1903—1904 гг. — лекарам курорта), вёў прыватную практыку ў Пецярбургу (1903—1907) і Ясентуках (1903—1912).<ref name="PSB" /> У 1901 г. Арлоўскі быў адным з заснавальнікаў Кола лекараў-палякаў у Пецярбургу і ў 1903—1907 гг. яго навуковым сакратаром, а калі ў 1907 г. Кола ператварылася ў Саюз польскіх лекараў і прыродазнаўцаў, стаў яго першым ганаровым членам. У 1905 г. у газеце «Россия» беспаспяхова ўздымаў пытанне пра ўвядзенне ў расійскіх школах навучання польскай мове, гісторыі і літаратуры.<ref name="PSB" /> === Казань і Сібір === Пасля конкурсу 15 сакавіка 1907 г. Арлоўскі быў прызначаны экстраардынарным прафесарам агульнай медыцынскай дыягностыкі [[Казанскі ўніверсітэт|Казанскага ўніверсітэта]]; 29 красавіка 1912 г. узначаліў шпітальную клініку, 6 ліпеня 1913 г. стаў ардынарным прафесарам. Ён удзельнічаў у працы многіх медыцынскіх і грамадскіх таварыстваў, у тым ліку польскага Дабрачыннага таварыства.<ref name="PSB" /> У Першую сусветную вайну як член праўлення казанскай філіі Камітэта дапамогі ахвярам вайны ён арганізаваў апеку над польскімі ваеннапалоннымі і бежанцамі: тры пачатковыя школы, васьмікласную гімназію, курсы для непісьменных, дзіцячыя прытулкі, «Польскі дом» з народным універсітэтам і аматарскім тэатрам. У 1916 г. быў адным з заснавальнікаў «Polskiego Miesięcznika Lekarskiego» ў Кіеве. У 1917 г. быў абраны дырэктарам Казанскага губернскага земскага шпіталя, узначаліў Раду польскіх арганізацый і прадстаўляў польскае насельніцтва ў гарадской радзе; займаўся санітарнай службай польскага войска ў Расіі і рэпатрыяцыяй палякаў.<ref name="PSB" /> У верасні 1918 г. пераехаў у [[Томск]], дзе выкладаў як штатны дацэнт. У маі 1919 г. адмовіўся ад пасады прафесара ў новым [[Пермскі ўніверсітэт|Пермскім універсітэце]] і ў жніўні выехаў у [[Іркуцк]], дзе даведаўся, што 12 чэрвеня 1919 г. быў прызначаны ардынарным прафесарам унутраных хвароб Ягелонскага ўніверсітэта на месца [[Валеры Яворскі|Валерыя Яворскага]]. У Польшчу вярнуўся на караблі толькі 1 ліпеня 1920 г.; у дарозе арганізаваў школку для непісьменных і папулярныя лекцыі для жаўнераў Сібірскай дывізіі.<ref name="PSB" /> === Кракаў === Лекцыі ў [[Кракаў|Кракаве]] Арлоўскі пачаў у студзені 1921 г. Ад абрання дэканам на 1921/22 г. адмовіўся; два гады быў адміністрацыйным кіраўніком некалькіх клінік. Па яго ініцыятыве была павялічана колькасць кафедраў унутраных хвароб; штомесячныя навуковыя сходы кракаўскіх тэрапеўтаў у яго клініцы далі пачатак Кракаўскаму колу Таварыства польскіх тэрапеўтаў. У 1925 г. арганізаваў I Агульнапольскі супрацьтуберкулёзны з’езд.<ref name="PSB" /> === Варшава === 19 верасня 1925 г. Арлоўскі быў прызначаны ардынарным прафесарам дыягностыкі і агульнай тэрапіі ўнутраных хвароб [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] пасля [[Казімір Ржэнткоўскі|Казіміра Ржэнткоўскага]] і ў студзені 1926 г. узначаліў I клініку ўнутраных хвароб у шпіталі Святога Духа. 27 верасня 1927 г. перайшоў на кафедру спецыяльнай паталогіі і тэрапіі ўнутраных хвароб і ўзначаліў II клініку ў шпіталі Дзяцятка Езус пасля [[Антоні Глузінскі|Антонія Глузінскага]].<ref name="PSB" /><ref name="Przenioslo">Przeniosło M., Przeniosło M. Professors of internal diseases at Polish universities in 1918–1939 // Polish Archives of Internal Medicine. — 2017. — Vol. 127, № 9. — P. 622, 625—626. — {{doi|10.20452/pamw.4090}}.</ref> Ён мадэрнізаваў клініку, стварыўшы шэраг навуковых і дыягнастычных лабараторый, многія з якіх былі першымі ў Польшчы: асобнае аддзяленне хвароб абмену рэчываў, біяхімічныя лабараторыі, кардыялагічную кансультацыю і кабінет ЭКГ, сералагічна-бактэрыялагічную лабараторыю, супрацьтуберкулёзную і супрацьрэўматычную кансультацыі, лабараторыю эксперыментаў на жывёлах і інш.<ref name="PSB" /><ref name="Gryglewski">Gryglewski R. W. Roots of modern cardiology in Poland // Kardiologia Polska. — 2018. — Vol. 76, № 11. — P. 1501—1502. — {{doi|10.5603/KP.a2018.0199}}.</ref> Па яго ініцыятыве [[Дзяржаўны інстытут гігіены]] наладзіў курс трапічнай медыцыны. У 1935/36 г. быў дэканам медыцынскага факультэта. Быў прэзідэнтам Галоўнага праўлення Таварыства польскіх тэрапеўтаў (1925—1929) і Варшаўскага медыцынскага таварыства (1931),<ref name="PSB" /> а таксама Польскага таварыства барацьбы з рэўматызмам (1930—1947; пазней — Польскае рэўматалагічнае таварыства).<ref name="Kucharz2024" /> У гады Другой сусветнай вайны працягваў кіраваць клінікай, дзе з лістапада 1939 г. вёў падпольнае навучанне студэнтаў; у сакавіку 1944 г. быў абраны дэканам падпольнага медыцынскага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Пасля [[Варшаўскае паўстанне 1944 года|Варшаўскага паўстання]] арганізаваў шпіталь у Брвінаве, потым у Гродзіску-Мазавецкім. 15 ліпеня 1945 г. шпіталь вярнуўся ў ранейшы будынак.<ref name="PSB" /> 1 студзеня 1948 г. Арлоўскі быў адпраўлены на пенсію (паводле Я. Кухажа — пад ціскам новых улад<ref name="Kucharz2024" />), а 12 красавіка 1948 г. стаў ганаровым прафесарам Варшаўскага ўніверсітэта. У 1949—1957 гг. быў ардынатарам аддзялення ўнутраных хвароб гарадскога шпіталя № 2 (былога Святога Лазара), у 1956—1960 гг. кіраваў IV аддзелам унутраных хвароб Інстытута ўдасканалення лекараў, у 1957—1960 гг. — ардынатарам ваяводскага шпіталя. Канчаткова выйшаў на пенсію 1 студзеня 1961 г., але працягваў навуковую працу.<ref name="PSB" /> Памёр 2 снежня 1966 г. у Варшаве, пахаваны на [[Павонзкаўскія могілкі|Павонзкаўскіх могілках]].<ref name="PSB" /> == Навуковая дзейнасць == Арлоўскі апублікаваў 207 прац на польскай, рускай, нямецкай, французскай і іншых мовах; пад яго кіраўніцтвам было выканана 563 працы. Ён займаўся ўсёй тэрапіяй, але найбольш — хваробамі кровазвароту, абмену рэчываў, стрававальнага тракту і туберкулёзам.<ref name="PSB" /> Сярод яго дасягненняў — уласны метад даследавання пры апендыцыце (1911), першае ў Расіі ўжыванне штучнага пнеўматораксу для лячэння туберкулёзу лёгкіх (1912), уласны спосаб вызначэння халестэрыну ў крыві. Ён даказаў, што агароднінныя сокі — моцны стымулятар выдзялення салянай кіслаты і таму не павінны ўжывацца пры язве страўніка. Даследаванні патагенезу хранічнай недастатковасці кровазвароту дазволілі яму ў 1930 г. аспрэчыць тэорыю Ганса Эпінгера і вылучыць уласную: хранічная недастатковасць кровазвароту — хвароба ўсяго арганізма, змены ў сэрцы маюць другасны характар, а лячэнне павінна ахопліваць увесь арганізм.<ref name="PSB" /><ref name="Gryglewski" /> Ён распрацаваў класіфікацыю рэўматычных хвароб (1932), удзельнічаў у падрыхтоўцы праекта супрацьтуберкулёзнага закона (1937).<ref name="PSB" /> Арлоўскага лічаць адным з піянераў патафізіялагічнага і біяхімічнага кірунку ў клініцы ўнутраных хвароб і заснавальнікам адной з найбуйнейшых тэрапеўтычных школ у Польшчы.<ref name="PSB" /><ref name="Gryglewski" /> Ён габілітаваў 33 дацэнтаў, з якіх 26 сталі прафесарамі; сярод яго вучняў былі Дзмітрый Аляксандраў, Анджэй Бернацкі, Эдвард Шчэклік, [[Тадэвуш Тэмпка]], [[Тадэвуш Арлоўскі]] і інш.<ref name="PSB" /> Апроч польскай, ён свабодна валодаў рускай, нямецкай і французскай мовамі, а пасля Другой сусветнай вайны, ужо за 70 гадоў, авалодаў англійскай.<ref name="Kucharz2024" /> Яго васьмітомная «Nauka o chorobach wewnętrznych» (1947—1957) лічыцца апошнім польскім падручнікам, які ахоплівае ўсю тэрапію і напісаны адным аўтарам.<ref name="Kucharz2024" /> === Асноўныя працы === * Diagnostyka chorób wewnętrznych. — Kraków, 1924 (выд. 3 — 1926). * Patologia i terapia szczegółowa chorób wewnętrznych. — Warszawa, 1933—1938. — T. 1—2. * Szkic postępowania lekarskiego. — Warszawa, 1947 (і наст. выд.). * Zarys ogólnej diagnostyki lekarskiej. — Warszawa, 1951. * Nauka o chorobach wewnętrznych. — Warszawa, 1947—1957. — T. 1—8.<ref name="PSB" /> == Узнагароды і членства == Ганаровы член 14 польскіх і некалькіх замежных навуковых таварыстваў, член Акадэміі медыцынскіх навук (з 1920), [[Варшаўскае навуковае таварыства|Варшаўскага навуковага таварыства]] (з 1927), [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (з 1930), рэальны член [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] (1951), член Нью-Йоркскай акадэміі навук (з 1959). Ганаровы доктар медыцынскіх акадэмій у Лодзі і Кракаве і Варшаўскага ўніверсітэта, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі I ступені. Рэдагаваў «Polskie Archiwum Nauk Medycznych» (1928—1948). Узнагароджаны ордэнам Сцяга Працы I ступені, двойчы Камандорскім крыжам [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна Адраджэння Польшчы]], расійскімі ордэнамі Святога Станіслава і Святой Ганны, балгарскім ордэнам Ільва.<ref name="PSB" /> == Памяць == Імем Арлоўскага быў названы гарадскі шпіталь у Варшаве на вуліцы Людна; цяпер яго імя носіць Універсітэцкі шпіталь Цэнтра медыцынскай паслядыпломнай адукацыі ў Варшаве.<ref name="PSB" /><ref name="Kucharz2024" /> Партрэт Арлоўскага змешчаны на медалі Польскага таварыства тэрапеўтаў (1964, сярод сямі найвыдатнейшых польскіх тэрапеўтаў) і на паштовай марцы, выпушчанай Польскай поштай у 2006 г. да стагоддзя таварыства; у яго гонар выбіты таксама медалі 1989 і 2011 гг.<ref name="Kucharz2024" /> == Сям’я == Жонка — Аліна з Тшэцякоўскіх. Дзеці:<ref name="PSB" /> * Аліна (нар. 1905) — аграном і германістка, у шлюбе з фізіёлагам Францішкам Краеўскім; * Вітольд (1909—1968) — інжынер-хімік; * Ірэна (нар. 1915) — лекар-стаматолаг; * [[Тадэвуш Арлоўскі|Тадэвуш]] (нар. 1917) — прафесар унутраных хвароб, дырэктар Інстытута трансплантацыі Медыцынскай акадэміі ў Варшаве. == Крыніцы == <references><ref name="PSB" /> <ref name="Przenioslo" /> <ref name="Kucharz2024" /> <ref name="Gryglewski" /></references> [[Катэгорыя:Памерлі ў 1966 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1874 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Казанскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Сцяг Працы» I ступені]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Правадзейныя члены Польскай Акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] q7tqntph0mcqn84tg2vvnojc986r987 5219345 5219344 2026-10-15T20:43:32Z Aliaksei Lastouski 75892 5219345 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Вітольд Яўген Арлоўскі''' ({{lang-pl|Witold Eugeniusz Orłowski}}; 24 студзеня (6 лютага) 1874, фальварак Нарвідполь, [[Барысаўскі павет]] — 2 снежня 1966, [[Варшава]]) — лекар-тэрапеўт, прафесар унутраных хвароб [[Казанскі ўніверсітэт|Казанскага ўніверсітэта]], [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага]] і [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэтаў]], заснавальнік уласнай школы ў польскай тэрапіі, рэальны член [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]]. Брат лекара [[Зянон Арлоўскі|Зянона Арлоўскага]].<ref name="PSB">Ostrowska T. Orłowski Witold Eugeniusz // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV, z. 2. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979. — S. 240—244.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў фальварку Нарвідполь Барысаўскага павета ў сям’і Францішка Арлоўскага, упраўляючага маёнткам Тукалаў Мільча на Міншчыне, і Паўліны з Аніхімоўскіх. У 1882 г. сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]], дзе Арлоўскі ў 1891 г. скончыў 2-ю гімназію з залатым медалём; з 5-га класа зарабляў рэпетытарствам.<ref name="PSB" /> У 1891 г. паступіў у [[Ваенна-медыцынская акадэмія|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] (паводле Я. Кухажа, для братоў Арлоўскіх гэта была адзіная магчымасць вывучаць медыцыну, бо акадэмія давала казённую стыпендыю на навучанне і ўтрыманне<ref name="Kucharz2024">Kucharz E. J. Professor Witold Eugeniusz Orłowski, a founder of the Polish school of internal medicine: a sesquicentennial remembrance // Polish Archives of Internal Medicine. — 2024. — Vol. 134, № 5. — Art. 16765. — {{doi|10.20452/pamw.16765}}.</ref>) і ў лістападзе 1896 г. атрымаў ступень лекара «cum eximia laude» і прэмію імя Іванова. Яшчэ студэнтам разам з братамі Мечыславам (пазней вайсковым дэрматолагам у польскім войску<ref name="Kucharz2024" />) і Зянонам падрыхтаваў выданне лекцый па ўнутраных хваробах прафесара М. І. Сакалова (1894). Пазней удасканальваў веды па бактэрыялогіі ў С. П. Боткіна і па фізіялогіі кровазвароту і органаў пачуццяў у [[Іван Пятровіч Паўлаў|І. П. Паўлава]].<ref name="PSB" /> === Пецярбург === З 24 лістапада 1896 па 2 сакавіка 1907 г. Арлоўскі працаваў лекарам-валанцёрам шпітальнай клінікі ўнутраных хвароб акадэміі. 12 сакавіка 1900 г. атрымаў ступень доктара медыцыны за дысертацыю пра бактэрыцыдныя ўласцівасці ўратрапіну і яго ўжыванне пры цыстытах. У 1902 г. Ф. Пастарнацкі даручыў яму бясплатна кіраваць жаночым аддзяленнем клінікі; 27 ліпеня 1903 г. ён атрымаў venia legendi па ўнутраных хваробах. З 1895 г. летам працаваў на курорце [[Ясентукі]] на Каўказе (у 1903—1904 гг. — лекарам курорта), вёў прыватную практыку ў Пецярбургу (1903—1907) і Ясентуках (1903—1912).<ref name="PSB" /> У 1901 г. Арлоўскі быў адным з заснавальнікаў Кола лекараў-палякаў у Пецярбургу і ў 1903—1907 гг. яго навуковым сакратаром, а калі ў 1907 г. Кола ператварылася ў Саюз польскіх лекараў і прыродазнаўцаў, стаў яго першым ганаровым членам. У 1905 г. у газеце «Россия» беспаспяхова ўздымаў пытанне пра ўвядзенне ў расійскіх школах навучання польскай мове, гісторыі і літаратуры.<ref name="PSB" /> === Казань і Сібір === Пасля конкурсу 15 сакавіка 1907 г. Арлоўскі быў прызначаны экстраардынарным прафесарам агульнай медыцынскай дыягностыкі [[Казанскі ўніверсітэт|Казанскага ўніверсітэта]]; 29 красавіка 1912 г. узначаліў шпітальную клініку, 6 ліпеня 1913 г. стаў ардынарным прафесарам. Ён удзельнічаў у працы многіх медыцынскіх і грамадскіх таварыстваў, у тым ліку польскага Дабрачыннага таварыства.<ref name="PSB" /> У Першую сусветную вайну як член праўлення казанскай філіі Камітэта дапамогі ахвярам вайны ён арганізаваў апеку над польскімі ваеннапалоннымі і бежанцамі: тры пачатковыя школы, васьмікласную гімназію, курсы для непісьменных, дзіцячыя прытулкі, «Польскі дом» з народным універсітэтам і аматарскім тэатрам. У 1916 г. быў адным з заснавальнікаў «Polskiego Miesięcznika Lekarskiego» ў Кіеве. У 1917 г. быў абраны дырэктарам Казанскага губернскага земскага шпіталя, узначаліў Раду польскіх арганізацый і прадстаўляў польскае насельніцтва ў гарадской радзе; займаўся санітарнай службай польскага войска ў Расіі і рэпатрыяцыяй палякаў.<ref name="PSB" /> У верасні 1918 г. пераехаў у [[Томск]], дзе выкладаў як штатны дацэнт. У маі 1919 г. адмовіўся ад пасады прафесара ў новым [[Пермскі ўніверсітэт|Пермскім універсітэце]] і ў жніўні выехаў у [[Іркуцк]], дзе даведаўся, што 12 чэрвеня 1919 г. быў прызначаны ардынарным прафесарам унутраных хвароб Ягелонскага ўніверсітэта на месца [[Валеры Яворскі|Валерыя Яворскага]]. У Польшчу вярнуўся на караблі толькі 1 ліпеня 1920 г.; у дарозе арганізаваў школку для непісьменных і папулярныя лекцыі для жаўнераў Сібірскай дывізіі.<ref name="PSB" /> === Кракаў === Лекцыі ў [[Кракаў|Кракаве]] Арлоўскі пачаў у студзені 1921 г. Ад абрання дэканам на 1921/22 г. адмовіўся; два гады быў адміністрацыйным кіраўніком некалькіх клінік. Па яго ініцыятыве была павялічана колькасць кафедраў унутраных хвароб; штомесячныя навуковыя сходы кракаўскіх тэрапеўтаў у яго клініцы далі пачатак Кракаўскаму колу Таварыства польскіх тэрапеўтаў. У 1925 г. арганізаваў I Агульнапольскі супрацьтуберкулёзны з’езд.<ref name="PSB" /> === Варшава === 19 верасня 1925 г. Арлоўскі быў прызначаны ардынарным прафесарам дыягностыкі і агульнай тэрапіі ўнутраных хвароб [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] пасля [[Казімір Ржэнткоўскі|Казіміра Ржэнткоўскага]] і ў студзені 1926 г. узначаліў I клініку ўнутраных хвароб у шпіталі Святога Духа. 27 верасня 1927 г. перайшоў на кафедру спецыяльнай паталогіі і тэрапіі ўнутраных хвароб і ўзначаліў II клініку ў шпіталі Дзяцятка Езус пасля [[Антоні Глузінскі|Антонія Глузінскага]].<ref name="PSB" /><ref name="Przenioslo">Przeniosło M., Przeniosło M. Professors of internal diseases at Polish universities in 1918–1939 // Polish Archives of Internal Medicine. — 2017. — Vol. 127, № 9. — P. 622, 625—626. — {{doi|10.20452/pamw.4090}}.</ref> Ён мадэрнізаваў клініку, стварыўшы шэраг навуковых і дыягнастычных лабараторый, многія з якіх былі першымі ў Польшчы: асобнае аддзяленне хвароб абмену рэчываў, біяхімічныя лабараторыі, кардыялагічную кансультацыю і кабінет ЭКГ, сералагічна-бактэрыялагічную лабараторыю, супрацьтуберкулёзную і супрацьрэўматычную кансультацыі, лабараторыю эксперыментаў на жывёлах і інш.<ref name="PSB" /><ref name="Gryglewski">Gryglewski R. W. Roots of modern cardiology in Poland // Kardiologia Polska. — 2018. — Vol. 76, № 11. — P. 1501—1502. — {{doi|10.5603/KP.a2018.0199}}.</ref> Па яго ініцыятыве [[Дзяржаўны інстытут гігіены]] наладзіў курс трапічнай медыцыны. У 1935/36 г. быў дэканам медыцынскага факультэта. Быў прэзідэнтам Галоўнага праўлення Таварыства польскіх тэрапеўтаў (1925—1929) і Варшаўскага медыцынскага таварыства (1931),<ref name="PSB" /> а таксама Польскага таварыства барацьбы з рэўматызмам (1930—1947; пазней — Польскае рэўматалагічнае таварыства).<ref name="Kucharz2024" /> У гады Другой сусветнай вайны працягваў кіраваць клінікай, дзе з лістапада 1939 г. вёў падпольнае навучанне студэнтаў; у сакавіку 1944 г. быў абраны дэканам падпольнага медыцынскага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Пасля [[Варшаўскае паўстанне 1944 года|Варшаўскага паўстання]] арганізаваў шпіталь у Брвінаве, потым у Гродзіску-Мазавецкім. 15 ліпеня 1945 г. шпіталь вярнуўся ў ранейшы будынак.<ref name="PSB" /> 1 студзеня 1948 г. Арлоўскі быў адпраўлены на пенсію (паводле Я. Кухажа — пад ціскам новых улад<ref name="Kucharz2024" />), а 12 красавіка 1948 г. стаў ганаровым прафесарам Варшаўскага ўніверсітэта. У 1949—1957 гг. быў ардынатарам аддзялення ўнутраных хвароб гарадскога шпіталя № 2 (былога Святога Лазара), у 1956—1960 гг. кіраваў IV аддзелам унутраных хвароб Інстытута ўдасканалення лекараў, у 1957—1960 гг. — ардынатарам ваяводскага шпіталя. Канчаткова выйшаў на пенсію 1 студзеня 1961 г., але працягваў навуковую працу.<ref name="PSB" /> Памёр 2 снежня 1966 г. у Варшаве, пахаваны на [[Павонзкаўскія могілкі|Павонзкаўскіх могілках]].<ref name="PSB" /> == Навуковая дзейнасць == Арлоўскі апублікаваў 207 прац на польскай, рускай, нямецкай, французскай і іншых мовах; пад яго кіраўніцтвам было выканана 563 працы. Ён займаўся ўсёй тэрапіяй, але найбольш — хваробамі кровазвароту, абмену рэчываў, стрававальнага тракту і туберкулёзам.<ref name="PSB" /> Сярод яго дасягненняў — уласны метад даследавання пры апендыцыце (1911), першае ў Расіі ўжыванне штучнага пнеўматораксу для лячэння туберкулёзу лёгкіх (1912), уласны спосаб вызначэння халестэрыну ў крыві. Ён даказаў, што агароднінныя сокі — моцны стымулятар выдзялення салянай кіслаты і таму не павінны ўжывацца пры язве страўніка. Даследаванні патагенезу хранічнай недастатковасці кровазвароту дазволілі яму ў 1930 г. аспрэчыць тэорыю Ганса Эпінгера і вылучыць уласную: хранічная недастатковасць кровазвароту — хвароба ўсяго арганізма, змены ў сэрцы маюць другасны характар, а лячэнне павінна ахопліваць увесь арганізм.<ref name="PSB" /><ref name="Gryglewski" /> Ён распрацаваў класіфікацыю рэўматычных хвароб (1932), удзельнічаў у падрыхтоўцы праекта супрацьтуберкулёзнага закона (1937).<ref name="PSB" /> Арлоўскага лічаць адным з піянераў патафізіялагічнага і біяхімічнага кірунку ў клініцы ўнутраных хвароб і заснавальнікам адной з найбуйнейшых тэрапеўтычных школ у Польшчы.<ref name="PSB" /><ref name="Gryglewski" /> Ён габілітаваў 33 дацэнтаў, з якіх 26 сталі прафесарамі; сярод яго вучняў былі Дзмітрый Аляксандраў, Анджэй Бернацкі, Эдвард Шчэклік, [[Тадэвуш Тэмпка]], [[Тадэвуш Арлоўскі]] і інш.<ref name="PSB" /> Апроч польскай, ён свабодна валодаў рускай, нямецкай і французскай мовамі, а пасля Другой сусветнай вайны, ужо за 70 гадоў, авалодаў англійскай.<ref name="Kucharz2024" /> Яго васьмітомная «Nauka o chorobach wewnętrznych» (1947—1957) лічыцца апошнім польскім падручнікам, які ахоплівае ўсю тэрапію і напісаны адным аўтарам.<ref name="Kucharz2024" /> === Асноўныя працы === * Diagnostyka chorób wewnętrznych. — Kraków, 1924 (выд. 3 — 1926). * Patologia i terapia szczegółowa chorób wewnętrznych. — Warszawa, 1933—1938. — T. 1—2. * Szkic postępowania lekarskiego. — Warszawa, 1947 (і наст. выд.). * Zarys ogólnej diagnostyki lekarskiej. — Warszawa, 1951. * Nauka o chorobach wewnętrznych. — Warszawa, 1947—1957. — T. 1—8.<ref name="PSB" /> == Узнагароды і членства == Ганаровы член 14 польскіх і некалькіх замежных навуковых таварыстваў, член Акадэміі медыцынскіх навук (з 1920), [[Варшаўскае навуковае таварыства|Варшаўскага навуковага таварыства]] (з 1927), [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] (з 1930), рэальны член [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] (1951), член Нью-Йоркскай акадэміі навук (з 1959). Ганаровы доктар медыцынскіх акадэмій у Лодзі і Кракаве і Варшаўскага ўніверсітэта, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі I ступені. Рэдагаваў «Polskie Archiwum Nauk Medycznych» (1928—1948). Узнагароджаны ордэнам Сцяга Працы I ступені, двойчы Камандорскім крыжам [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна Адраджэння Польшчы]], расійскімі ордэнамі Святога Станіслава і Святой Ганны, балгарскім ордэнам Ільва.<ref name="PSB" /> == Памяць == Імем Арлоўскага быў названы гарадскі шпіталь у Варшаве на вуліцы Людна; цяпер яго імя носіць Універсітэцкі шпіталь Цэнтра медыцынскай паслядыпломнай адукацыі ў Варшаве.<ref name="PSB" /><ref name="Kucharz2024" /> Партрэт Арлоўскага змешчаны на медалі Польскага таварыства тэрапеўтаў (1964, сярод сямі найвыдатнейшых польскіх тэрапеўтаў) і на паштовай марцы, выпушчанай Польскай поштай у 2006 г. да стагоддзя таварыства; у яго гонар выбіты таксама медалі 1989 і 2011 гг.<ref name="Kucharz2024" /> == Сям’я == Жонка — Аліна з Тшэцякоўскіх. Дзеці:<ref name="PSB" /> * Аліна (нар. 1905) — аграном і германістка, у шлюбе з фізіёлагам Францішкам Краеўскім; * Вітольд (1909—1968) — інжынер-хімік; * Ірэна (нар. 1915) — лекар-стаматолаг; * [[Тадэвуш Арлоўскі|Тадэвуш]] (нар. 1917) — прафесар унутраных хвароб, дырэктар Інстытута трансплантацыі Медыцынскай акадэміі ў Варшаве. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Арлоўскі Вітольд Яўген}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1966 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1874 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Казанскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Сцяг Працы» I ступені]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Правадзейныя члены Польскай Акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] qplplj22ra4sfekks93c079tzmb1mbe 14 817070 5219356 2026-10-15T20:55:11Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Катэгорыя:Кэмпна (гміна)]] у [[Катэгорыя:Кемпна (гміна)]]: Уніфікацыя назваў 5219356 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Кемпна (гміна)]] njmyjwq42qurv0k7hgp8mqyjuky3ql5 10 817071 5219366 2026-10-15T21:10:55Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Выява:Hole_in_flag_-_Budapest_1956.jpg|справа|120px|Сцяг Венгрыі з выразаным камуністычным гербам]] '''[[Венгерскае паўстанне (1956)|Венгерскае паўстанне 1956 года]]''', таксама вядомае як '''Венгерская рэвалюцыя 1956 года''' — агульнанацыянальнае паўстанне супраць Таталітарыз...» 5219366 wikitext text/x-wiki [[Выява:Hole_in_flag_-_Budapest_1956.jpg|справа|120px|Сцяг Венгрыі з выразаным камуністычным гербам]] '''[[Венгерскае паўстанне (1956)|Венгерскае паўстанне 1956 года]]''', таксама вядомае як '''Венгерская рэвалюцыя 1956 года''' — агульнанацыянальнае паўстанне супраць [[Таталітарызм|таталітарнага]] [[Камунізм|камуністычнага]] кіраўніцтва [[Венгерская Народная Рэспубліка|Венгерскай Народнай Рэспублікі]] і ваеннай прысутнасці [[СССР]] на тэрыторыі краіны, якое працягвалася з 23 кастрычніка да 10 лістапада [[1956]] года. Нягледзячы на тое, што першапачаткова паўстанне не мела лідараў, гэта была першая сур’ёзная пагроза кантролю СССР з таго часу, як савецкія войскі выціснулі армію [[Нацысцкая Германія|Нацысцкай Германіі]] са сваёй тэрыторыі ў канцы [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і ўвайшлі на тэрыторыю краін [[Усходняя Еўропа|Усходняй]] і [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай]] [[Еўропа|Еўропы]]. Паўстанне пачалося як студэнцкая дэманстрацыя, падчас якой тысячы ўдзельнікаў прайшлі праз цэнтр [[Будапешт]]а. У хуткім часе паўстанне распаўсюдзілася па ўсёй Венгрыі, у выніку чаго ўрад быў зрынуты ''([[Венгерскае паўстанне (1956)|далей…]])''. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны класіфікацыі артыкулаў|Венгерскае паўстанне (1956)]] </noinclude> a3p795gtc05j9n7rfpm1f12pfslgqmi 0 817072 5219383 2026-10-15T21:32:01Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/80600310|Jakub Szymkiewicz]]» 5219383 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = }}'''Якуб Шымкевіч''' ({{lang-pl|Jakub Szymkiewicz}}, {{lang-lt|Jokūbas Šimkevičius}}; псеўданімы '''Перкунас''', '''Шляхціц на Лапаце'''; 3 снежня 1775,<ref name="нар">Дата і месца нараджэння дакладна не ўстаноўлены, бо метрыка хросту не адшукана. Паводле PSB, Шымкевіч нарадзіўся «верагодна» 3 снежня ў Таўкелях; у літаратуры падаецца таксама дата 8 ліпеня і месца нараджэння [[Расейні]]. Сам Г. Нець у манаграфіі 2006 г. схіляўся да Расейняў, а ў артыкуле ў PSB (2015) — да Таўкеляў. Д. Трыпанене і В. Трыпаніс называюць 3 ліпеня 1775 г. і Расейнскі павет. Л. Яноўскі падаваў 1773 г., верагодна, вылічаны з некралога ў «Kurjer Litewski», дзе ўзрост нябожчыка названы 45 гадоў; аднак 1775 г. пацвярджаюць масонскія дакументы і дакументы Варшаўскага таварыства сяброў навук. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на звесткі Я. Камінскай і на тэстамент (брат Шымкевіча Дамінік жыў у Расейнскім павеце), лічыць больш верагодным жамойцкае паходжанне Шымкевіча (Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818)… // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 98—99).</ref> Таўкелі, [[Вількамірскі павет]] (?) — 18 лістапада 1818,<ref>6 лістапада паводле [[Юліянскі каляндар|юліянскага календара]]; дату пацвярджаюць тэстамент і некралог у «Kurjer Litewski» (1818, № 96, 29 лістапада). У літаратуры часцей за ўсё падаецца менавіта 6 лістапада.</ref> Таўкелі) — урач, грамадскі дзеяч, філантроп, публіцыст і фельетаніст, першы прэзідэнт [[Таварыства шубраўцаў]].<ref name="PSB">Nieć G. Szymkiewicz Jakub // Polski Słownik Biograficzny. — T. L/2, z. 205. — Warszawa — Kraków: PAN — PAU, 2015. — S. 251—253. — ISBN 978-83-63352-37-0.</ref><ref name="KM">Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818) – wileński lekarz, filantrop, publicysta. Retusz biograficzny // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 95—124. — {{doi|10.4467/12311960MN.24.050.20880}}.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне === Шымкевічы (Шымковічы) — разгалінаваны, пераважна дробны і небагаты шляхецкі род, найбольш пашыраны ў [[Жамойць|Жамойці]], асабліва ў [[Расейнскі павет|Расейнскім павеце]]; да якой яго галіны належаў Якуб, не ўстаноўлена.<ref name="KM" /> Ён нарадзіўся, верагодна, 3 снежня 1775 г. у Таўкелях (сучасная [[Літва]], [[Уцянскі раён]], каля [[Даўгайляй|Даўгайляў]]; у XIX ст. — гміна Жмуйдкі, парафія Судэйкі, Вількамірскі павет), дзе яго сям’я мела маёнтак; магчыма, быў сынам Ежы (Юрыя) і Ганны (з Кярсноўскіх?).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis">Triponienė D., Triponis V. Pirmoji Chirurgijos klinika Lietuvoje ir jos kūrėjai // Lietuvos chirurgija. — 2022. — Vol. 21, № 1. — P. 16—18. — {{doi|10.15388/LietChirur.2022.21.52}}.</ref> Дакладна вядома, што ён меў брата Дамініка, які жыў з сям’ёй у Расейнскім павеце, і сястру, імя якой невядома, — маці Казіміра Аўгустоўскага.<ref name="KM" /> === Адукацыя === Магчыма, вучыўся ў [[Піяры|піярскай]] школе ў [[Расейні|Расейнях]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> У 1796 г. пачаў навучанне ў [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнай школе Вялікага Княства Літоўскага]] (з 1803 г. — [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт]]); у 1800—1803 гг. вывучаў медыцыну ў яе Медыцынскай калегіі.<ref name="PSB" /> Як большасць студэнтаў з дробнай шляхты, зарабляў на жыццё рэпетытарствам у прыватных дамах, часам — канцылярскай працай. У 1802 г. слухаў лекцыі [[Ян Андрэй Лобенвейн|Яна Андрэя Лобенвейна]] па анатоміі і фізіялогіі. Паводле ўспамінаў [[Станіслаў Юндзіл|Станіслава Юндзіла]], Шымкевіч быў у ліку студэнтаў, незадаволеных лекцыямі [[Фердынанд Шпіцнагель|Фердынанда Шпіцнагеля]] па натуральнай гісторыі, якія папрасілі Юндзіла пра дадатковы курс мінералогіі.<ref name="KM" /> 28 мая 1802 г. ён адказаў на пытанні па агульнай медыцыне, і савет факультэта аднагалосна прызнаў яго вартым «лаўраў медыцыны і хірургіі»; адпаведнае пасведчанне выдаў 26 чэрвеня 1802 г. дэкан Я. А. Лобенвейн.<ref name="Klimka">Klimka L. Jokūbas Šimkevičius (1775–1818) – gydytojas, visuomenininkas, filantropas // Medicinos teorija ir praktika. — 2011. — T. 17, № 4. — P. 557—563.</ref><ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Сярод яго бліжэйшых сяброў з часоў вучобы былі [[Ян Фрыдрых Вольфганг|Ян Вольфганг]], [[Мікалай Мяноўскі]], [[Казімір Контрым]] і аптэкар Караль Вагнер.<ref name="KM" /> Да 1806 г. Шымкевіч ужо быў доктарам вызваленых навук, філасофіі і медыцыны, аднак невядома, дзе ён атрымаў гэтыя ступені.<ref name="PSB" /> У спісе доктараў медыцыны, прамаваных у Вільні, складзеным [[Юзаф Бялінскі|Юзафам Бялінскім]], ён не значыцца; магчыма, ступень была атрымана ў [[Парыж|Парыжы]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ліст М. Мяноўскага да Я. Вольфганга ад 16 лістапада 1809 г. сведчыць, што на той час Шымкевіч ужо вярнуўся ў Вільню.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Ведаў польскую, французскую, нямецкую і лацінскую мовы.<ref name="Triponis" /> === Медыцынская практыка === У 1804 г. Шымкевіч пачаў урачэбную практыку ў Вільні. У 1805 г. ён замяняў адсутнага [[Аўгуст Бекю|Аўгуста Бэкю]] ў шпіталі [[Сёстры міласэрнасці|сясцёр міласэрнасці]] на вуліцы Савіч; ужо ў 1803 г. ён стаў прымарыусам (галоўным урачом) гэтага шпіталя — аднаго з найбуйнейшых у Вільні (больш за 150 пацыентаў у год).<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ён адным з першых у Літве спецыялізаваўся ў хірургіі касцей і стаматалогіі.<ref name="KM" /> Паводле ўспамінаў [[Юзаф Франк|Юзафа Франка]], у 1804 г. Шымкевіч стаў галоўным перакладчыкам яго бацькі, прафесара [[Ёган Петэр Франк|Ёгана Петэра Франка]], які не ведаў польскай мовы, і суправаджаў яго падчас візітаў да хворых, што дапамагло яму набыць уласную практыку.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Шымкевіч супрацоўнічаў з тэрапеўтычнай клінікай Ю. Франка, перадаючы ёй пацыентаў з рэдкімі хваробамі (напрыклад, з [[Пузырчатка|пузырчаткай]]).<ref name="Magowska">Magowska A. Empirycznie czy racjonalistycznie? Dylematy i praktyka medycyny uniwersyteckiej w Wilnie w latach 1781–1842. — Poznań: Wydawnictwo Kontekst, 2015. — S. 40, 214. — ISBN 978-83-65275-04-2.</ref> Ю. Франк лічыў Шымкевіча, як і А. Бэку, прыхільнікам [[Браўнізм|браўнізму]]; падчас хваробы [[Андрэй Снядэцкі|Андрэя Снядэцкага]] яны абодва настаялі на кансіліуме на прызначэнні хвораму ўзбуджальных сродкаў (мускусу, камфары і віна).<ref name="Magowska" /> Разам з [[Ян Фрыдрых Нішкоўскі|Янам Фрыдрыхам Нішкоўскім]] Шымкевіч удзельнічаў у аперацыі [[Анеўрызма|анеўрызмы]] соннай артэрыі, апісанай у «Acta Instituti Clinici Caesareae Universitatis Vilnensis».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч быў адным з 15 заснавальнікаў [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага (лекарскага) таварыства]], якія 12 снежня 1805 г. у кватэры Ю. Франка падпісалі праект яго статута (зацверджаны ўказам Аляксандра I 26 мая 1806 г.); сярод іншых заснавальнікаў былі А. Бэкю, Ю. Франк, Ф. Шпіцнагель, А. Снядэцкі і Я. А. Лобенвейн.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У 1806 г. ён зрабіў добраахвотны ўнёсак у касу таварыства ў памеры 200 злотых.<ref name="PSB" /> У праўленне таварыства ўваходзіў толькі аднойчы: у 1813 г. быў яго прэзідэнтам (віцэ-прэзідэнт — Я. Ф. Нішкоўскі, сакратар — Ю. Франк, скарбнік — Ежы Гут).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Навуковая дзейнасць === У 1806 г. апублікаваў у № 12 «[[Dziennik Wileński]]» артыкул «O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób» («Аб захаванні здароўя ў час заразных хвароб»), у якім простай мовай раіў пазбягаць кантакту з хворым і яго рэчамі, прытрымлівацца адпаведнай дыеты, ачышчаць паветра ў памяшканнях, а таксама прапагандаваў прышчэпкі супраць [[Натуральная воспа|воспы]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У тым жа годзе ў друкарні [[Юзаф Завадскі|Юзафа Завадскага]] выйшаў двухтомны падручнік «Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej» («Навука тэарэтычнай і практычнай хірургіі»; Вільня, 1806) — першая комплексная праца па хірургіі на польскай мове.<ref name="KM" /> Ён уключаў уводзіны з нарысам гісторыі медыцыны і раздзелы пра раны, пухліны, дэфармацыі, хваробы касцей, аперацыі, хваробы вачэй, вушэй, дзёснаў і венерычныя хваробы; апісваў таксама [[трамбафлебіт]] і метады кампрэсійнай тэрапіі.<ref name="KM" /><ref name="Klimka" /> Кніга была прысвечана жамойцкаму старасту графу [[Аляксандр Хадкевіч (1776—1838)|Аляксандру Хадкевічу]].<ref name="Klimka" /> Падручнік быў кампіляцыяй з замежных (перадусім нямецкіх) прац і знаходзіўся пад уплывам вучэння [[Джон Браўн (урач)|Джона Браўна]]. Шымкевіча нават абвінавачвалі ў плагіяце з кнігі нямецкага ўрача Ёгана Аўгуста Ціттмана, але ён паспяхова адпёр гэтыя абвінавачванні. Раздзел «Wady w porządkowaniu zębów» («Заганы ў размяшчэнні зубоў») лічыцца пачаткам польскай [[Артадонтыя|артадонтыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс адзначаюць падрабязнае апісанне ў кнізе пераломаў і прыроджаных дэфармацый і лічаць Шымкевіча пачынальнікам [[Артапедыя|артапедыі]] ў Літве.<ref name="Triponis" /> Дзякуючы гэтай працы ён 9 ліпеня 1809 г. аднагалосна быў прыняты ў сябры [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага таварыства сяброў навук]].<ref name="PSB" /> У 1810 г. выйшла яго «Nauka o chorobach dzieci» («Навука пра дзіцячыя хваробы»; Вільня) — першы комплексны падручнік [[Педыятрыя|педыятрыі]] на польскай мове.<ref name="KM" /> У прадмове Шымкевіч пісаў пра вялікую смяротнасць немаўлятаў (каля 50% да трох гадоў), крытыкаваў догляд дзяцей у віленскім доме Дзіцяці Ісуса, які вялі сёстры міласэрнасці, прапаноўваючы наймаць для гэтага свецкіх жанчын з уласным мацярынскім досведам («Пакінем духоўным асобам іх пакліканне і абавязкі […], але не дадзім сябе пераканаць, што яны павінны гадаваць дзяцей ад самай калыскі»<ref name="Klimka" />), і асуджаў прымус да цяжкай працы цяжарных і кормячых сялянак. Кніга ўтрымлівала раздзел пра [[Вакцынацыя|вакцынацыю]] супраць воспы, а таксама табліцу польскай пальцавай [[Азбука|азбукі]] для глуханямых, што было падтрымкай тагачасных намаганняў стварыць у Вільні інстытут для глуханямых.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Паводле тытульнага аркуша, Шымкевіч быў тады «надворным кансіліярам» імператара [[Аляксандр I|Аляксандра I]],<ref>У частцы літаратуры гэта тлумачыцца як пасада надворнага (лейб-)урача Аляксандра I; М. Карыбут-Марціняк лічыць такую інтэрпрэтацыю памылковай: тытул азначаў [[Надворны саветнік|надворнага саветніка]] — грамадзянскі чын VII класа паводле [[Табель аб рангах|Табеля аб рангах]]. Звестак пра асабістае знаёмства Шымкевіча з імператарам няма.</ref> а таксама сябрам Медыцынскай акадэміі (верагодна, [[Імператарская медыка-хірургічная акадэмія|Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі]] ў Пецярбургу), Société de Médecine Pratique у [[Мантпелье]], Société galvanique et des recherches physiques у Парыжы і [[Віленскае дабрачыннае таварыства|Віленскага дабрачыннага таварыства]].<ref name="PSB" /> === Дабрачынная дзейнасць === Шымкевіч быў актыўным сябрам III аддзела («ратавання хворых») [[Віленскае дабрачыннае таварыства|Віленскага дабрачыннага таварыства]], урачы якога бясплатна лячылі бедных, а ў 1818 г. — намеснікам старшыні гэтага аддзела. Ён таксама падтрымліваў дзейнасць створанага ў 1809 г. пры таварыстве Інстытута мацярынства, які дапамагаў бедным парадзіхам і немаўлятам.<ref name="KM" /> === 1812—1816 гады === Падчас [[Вайна 1812 года|паходу Напалеона на Расію]] ў 1812 г. гарадскі сход Вільні абраў Шымкевіча дэпутатам на Літоўскі сейм, які так і не адбыўся; з 1 ліпеня 1812 г. ён засядаў у дванаццацічленнай Муніцыпальнай радзе на чале з [[Міхал Ромер|Міхалам Ромерам]]. Як урач і філантроп ён праславіўся падчас адступлення [[Вялікая армія|Вялікай арміі]] і эпідэміі [[Дызентэрыя|дызентэрыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Разам з А. Бэкю, С. Юндзілам, [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыдам Гродэкам]], Казімірам Данілавічам і Ю. Завадскім 18 лістапада 1814 г. аднавіў выданне «Dziennika Wileńskiego». Апублікаваў у ім артыкул «Zdrowie» («Здароўе»; 1815, т. 1, с. 339—343), які прапагандаваў гігіену і клопат пра навакольнае асяроддзе, і ўспаміны пра ўрача Стэфана Стубелевіча (1815, т. 2, с. 54—67). У гэтыя гады стаў ганаровым сябрам Віленскага ўніверсітэта.<ref name="PSB" /><ref name="Bielinski">Bieliński J. Uniwersytet Wileński (1579—1831). — Kraków, 1899. — T. 1. — S. 390—391.</ref><ref>У шэрагу публікацый (пачынаючы з нататак [[Тамаш Зан|Тамаша Зана]] і працы С. Малахоўскага-Лемпіцкага) Шымкевіч называецца прафесарам медыцыны Віленскага ўніверсітэта. Паводле М. Карыбут-Марціняк, гэта памылка: ён быў толькі ганаровым сябрам універсітэта і лекцый для студэнтаў не чытаў. Таму недакладнае і сцверджанне Д. Трыпанене і В. Трыпаніса, што ён чытаў лекцыі па хірургіі.</ref> У 1815 г. зноў лячыў хворых у шпіталі сясцёр міласэрнасці; з гэтага часу паходзяць яго «Postrzeżenia chorób czynione w Szpitalu Sióstr Miłosierdzia Wileńskich na Sawicz ulicy w ciągu roku całego 1815» («Назіранні над хваробамі ў віленскім шпіталі сясцёр міласэрнасці на вуліцы Савіч на працягу ўсяго 1815 г.»; рукапіс у Бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта). У 1816 г. прачытаў у Медыцынскім таварыстве даклад «Observationes de morbis in nosocomio sororum misericordiae Vilnae curatis». Тады ж разам з [[Юзаф Быхавец|Юзафам Быхаўцом]] і Феліксам Яроньскім з Кракава прэтэндаваў на кафедру філасофіі ў Галоўнай школе, якая мелася адкрыцца ў [[Варшава|Варшаве]].<ref name="PSB" /> У 1815—1818 гг. удзельнічаў у дыскусіях наконт праектаў скасавання прыгоннага права ў Літве. Паводле «Wiadomości Brukowych» (1818, № 102), ён «першы з землеўласнікаў у павеце ўзвёў для сялян добрыя мураваныя будынкі» і вызваліў з наданнем зямлі сялян у сваіх маёнтках.<ref name="PSB" /> === Таварыства шубраўцаў і «Шляхціц на Лапаце» === З канца 1816 г. Шымкевіч удзельнічаў у дзейнасці кола, якое ў 1817 г. прыняло жартоўную назву [[Таварыства шубраўцаў]]. Сярод яго заснавальнікаў былі [[Міхал Балінскі]], [[Леон Бароўскі]], К. Контрым, [[Ігнацы Шыдлоўскі]], а таксама [[Ян Снядэцкі|Ян]] і Андрэй Снядэцкія. Паводле PSB, суполка мела парамасонскі, асветніцкі і цвярозасны, а разам з тым лаяльны да ўлад характар; яна ставіла мэтай выпраўленне грамадства, пашырэнне асветы і чытання, барацьбу з цемрашальствам і забабонамі, п’янствам, азартнымі гульнямі, сутяжніцтвам, тытуламаніяй і іншымі заганамі, а таксама паляпшэнне становішча сялян. Галоўным чынам пад уплывам Снядэцкіх шубраўцы змагаліся і з новымі перадрамантычнымі плынямі, у тым ліку ў медыцыне — [[Месмерызм|месмерызмам]] і браўнізмам; сам Шымкевіч, аднак, асабліва ў пытанні браўнізму, выразна дыстанцыяваўся ад меркаванняў калег.<ref name="PSB" /> Сябры таварыства прымалі імёны паганскіх літоўскіх багоў. Шымкевіч удзельнічаў у падрыхтоўцы «Кодэкса шубраўскага», прынятага на «схадцы» 18 чэрвеня 1817 г., і быў абраны першым прэзідэнтам таварыства, прыняўшы імя галоўнага бога — [[Перкунас|Перкунаса]], што, хутчэй за ўсё сімвалізавала яго ролю і ўдзел, у тым ліку фінансавы, ва ўсёй ініцыятыве.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref name="Massonius">Massonius P. M. Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781–1832: notatki z wykładów w roku akademickim 1924/1925 / do druku przygot. A. Supruniuk, M. A. Supruniuk. — Toruń: Biblioteka Uniwersytecka, 2005. — S. 86. — ISBN 83-231-1828-0.</ref> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс прыпісваюць яму палажэнне шубраўскага кодэкса: «Самаадукоўвацца. Абавязаны прачытаць за месяц хоць адну кнігу».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч, які, паводле С. Мараўскага, быў «славуты дасціпнасцю», стаў самым папулярным фельетаністам сатырычнага часопіса «[[Wiadomości Brukowe]]», які выходзіў у Вільні ў 1816—1822 гг. і быў органам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Па ўзоры «Кульгавага д’ябла» [[Ален Рэне Лесаж|Алена Рэне Лесажа]] ён стварыў нябачнага рэпарцёра, які шукаў тэмы, лётаючы з віленскай [[Замкавая гара (Вільня)|Замкавай гары]] на зачараванай лапаце над Літвой і Жамойцю аж да Інфлянтаў і пранікаючы ў дамы праз комін. Першы фельетон, «Łopata Czarownicza» («Чарадзейная лапата»), з’явіўся ў № 9 ад 7 лютага 1817 г. З № 22 (28 красавіка 1817 г.) на віньетцы часопіса, кожны раз, калі друкаваўся яго фельетон, змяшчалася выява «Шляхціца на Лапаце» ў жупане, які ляціць над хмарамі з подпісам «leci a leci» («ляціць і ляціць»); выява нібыта мела рысы самога Шымкевіча. Яна ж была змешчана на тытульным аркушы «Кодэкса шубраўскага» і стала сімвалам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паколькі тэксты падпісваліся псеўданімамі, няма пэўнасці адносна аўтарства ўсіх частак цыкла; Г. Нець устанавіў, што Шымкевіч напісаў 15 фельетонаў (адзін з іх у суаўтарстве).<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel">Kowkiel L. [Рэцэнзія] Grzegorz Nieć, Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie” satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”, Kraków 2006 // Rocznik Historii Prasy Polskiej. — 2007. — T. 10, z. 1 (19). — S. 193—196.</ref> Ён высмейваў заганы працэдуры банкруцтва ([[Эксдывізія|эксдывізій]]), звычаі шляхты на кантрактах, карупцыю і несумленнасць чыноўнікаў, сутяжніцтва, кантрабанду, азартныя гульні, тытуламанію, п’янства і асабліва эксплуатацыю і крыўды сялян.<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> Сялянскае пытанне закраналася ў многіх яго фельетонах, а ў трох было галоўным; адначасова ў іх выкарыстоўваўся распаўсюджаны ў тагачаснай шляхецкай публіцыстыцы стэрэатып яўрэя-арандатара як віноўніка сялянскай беднасці.<ref name="Kowkiel" /> Паводле С. Мараўскага, часопіс «вырывалі адзін у аднаго па ўсім краі»: «Шляхціц на зачараванай лапаце ўсюды пралазіў у горадзе і на вёсцы, сеяў плёткі напрапалую і кпіў без усякай літасці; панічны страх, ці не знойдзе там хто свайго партрэта, падахвочваў цікаўнасць».<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Яскравыя, часам перабольшаныя персанажы і падзеі выклікалі жывую рэакцыю чытачоў і водгукі ў іншых часопісах — у 1817 г. у варожым шубраўцам віленскім «Gębaczu», у 1818 г. у езуіцкім «[[Miesięcznik Połocki|Miesięczniku Połockim]]».<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> === Масонства === Шымкевіч быў актыўным і ў мясцовым [[Масонства|масонстве]]: прадстаўляў [[Навагрудак|навагрудскую]] ложу «Węzeł Jedności» пры правінцыйнай ложы «Doskonała Jedność», быў кавалерам IV ступені ў віленскай ложы «Gorliwy Litwin» («Руплівы ліцвін»), дзе выконваў абавязкі [[Яльмужнік|яльмужніка]].<ref name="PSB" /> Разам з ім у ложы былі яго сябры М. Мяноўскі, Я. Вольфганг і К. Контрым.<ref name="KM" /> Разам з К. Контрымам ён спрабаваў радыкальна рэфармаваць ложу. 16 сакавіка 1818 г. на вучнёўскай сесіі ложы ён выклікаў абурэнне, выступіўшы супраць масонскіх цырымоній і таямніц з заклікам: «час пакінуць дзікі і пагарды варты містыцызм, абраць пэўныя мэты, стаць карысным». Тады ж ён унёс праект рэформы, вядомы як «Deska D. B. Jakóba Szymkiewicza…» (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы 3381, 3585; суаўтарам мог быць К. Контрым), у якім прапаноўваў, сярод іншага, скасаваць прысягу захоўваць таямніцу, абмежаваць колькасць ступеняў і дарагі цырыманіял і засяродзіцца на дабрачыннасці; масонства мела быць падпарадкавана Міністэрству асветы.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Шымкевіча падтрымалі 17 братоў-масонаў, адначасова сяброў Таварыства шубраўцаў, на чале з К. Контрымам, Я. Вольфгангам і міністрам катэдры ложы М. Мяноўскім. Паколькі прапановы не знайшлі разумення ў масонскага кіраўніцтва, рэфарматары заснавалі новую ложу «Gorliwy Litwin Reformacyjny».<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref>Паводле PSB, з-за рашучага супраціву правінцыйнай ложы і [[Вялікі Ўсход Польшчы|Вялікага Ўсходу]] новая ложа не разгарнула дзейнасці і перастала існаваць пасля смерці Шымкевіча. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на С. Малахоўскага-Лемпіцкага, апісвае яе дзейнасць (даклады пра танныя спосабы вырабу паперы, барацьбу з голадам, непісьменнасць бедных дзяцей) да забароны масонства ўказам 1 жніўня 1822 г.; сам Шымкевіч з-за хваробы не змог ні разу прысутнічаць на яе пасяджэннях.</ref> === «Dzieło o pijaństwie» === У 1818 г. у піярскай друкарні ў Вільні выдаў «Dzieło o pijaństwie» («Твор пра п’янства») — першую навуковую працу на польскай мове пра [[алкагалізм]]; таму А. Балдырэў называе Шымкевіча піянерам польскай алкагалогіі.<ref name="KM" /> У прадмове ён пісаў: «шчаслівым назаву сябе, калі […] плён маёй працы […] у нашым краі […] хоць часткова аслабіць нахіл, які ганьбіць чалавечую прыроду». Кніга (355 с., 9 раздзелаў) адкрывалася франтыспісам з выявай Мінервы і Эскулапа, якія праганяюць Бахуса і яго прыхільнікаў.<ref name="Klimka" /> Ён апісаў грамадскія ўмовы, што спрыяюць п’янству, усе «напоі і рэчывы, якія ап’яняюць», з іх паходжаннем, ступенню шкоднасці і характарыстыкай залежнасцей, спосабы фальсіфікацыі напояў, класіфікаваў хваробы, выкліканыя п’янствам, і апісаў спосабы выхаду з залежнасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паводле Л. Клімкі, галоўную віну за пашырэнне п’янства Шымкевіч ускладаў на землеўласнікаў, якія мелі вялікія даходы з корчмаў і бровараў: сялянскага чалавека, пісаў ён, «ад матчынага ўлоння да самай магілы суправаджае гарэлка». Ён рашуча выступаў супраць лячэння гарэлкай, прыводзячы прыклад эпідэміі гарачкі 1807 г., калі ў адной вёсцы з 43 хворых памерлі 19 — тыя, каго пасілі гарэлкай.<ref name="Klimka" /> Паводле некаторых сучаснікаў, гэты нахіл ён ведаў з уласнага досведу;<ref name="PSB" /> Ю. Бялінскі пісаў пра яго: «Аматар чаркі, таму і аўтар найлепшай развагі пра п’янства».<ref name="KM" /> Кнігу рэкамендаваў [[Ян Ходзька]] ў папулярным творы «Pan Jan ze Świsłoczy».<ref name="KM" /> === Апошнія гады і смерць === У 1816 г. Шымкевіч захварэў на [[туберкулёз]], аднак да сярэдзіны 1818 г. заставаўся актыўным.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> У Варшаўскім таварыстве сяброў навук ён быў пераведзены з рэчаісных сяброў у сябры-карэспандэнты.<ref name="KM" /> У маі 1818 г. пакінуў сваю віленскую камяніцу і выехаў у маёнтак Таўкелі.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Хворы на «слабасць грудзей», ён памёр там 18 лістапада 1818 г. і быў пахаваны на мясцовых могілках.<ref name="PSB" /> Паводле волі нябожчыка, яго пахавалі пад бярозамі каля капліцы. 12 снежня 1818 г. Я. А. Лобенвейн паведаміў пра яго смерць на пасяджэнні Віленскага медыцынскага таварыства.<ref name="Triponis" /> Імша за яго душу, адпраўленая праз паўгода ў капліцы Віленскага дабрачыннага таварыства, сабрала каля 400 бедных.<ref name="PSB" /> Уласнай сям’і Шымкевіч не меў.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Тэстамент === Выканаўцамі тэстамента, захаванага ў М. Мяноўскага, Шымкевіч прызначыў сваіх сяброў М. Мяноўскага, К. Контрыма, Я. Вольфганга, Міхала Дмахоўскага, Караля Тымоўскага і Амброжага Казела.<ref name="KM" /> Ён заснаваў фонд у 1500 дукатаў, з працэнтаў якога мелася аплачвацца адукацыя трох вучняў — па адным з сялянскага саслоўя, збяднелай шляхты (з яго сям’і) і мяшчанства; фонд дзейнічаў да 1855 г.<ref name="PSB" /> Паводле справаздачы Віленскага ўніверсітэта за 1823 г., капітал быў размешчаны пад працэнты і прыносіў штогод каля 90 дукатаў на ўтрыманне трох вучняў.<ref name="Bielinski" /> Фонд у 1070 дукатаў ён прызначыў «віленскім музыкам-прафесіяналам», г. зн. на праект стварэння ў Вільні музычнай кансерваторыі; ім карысталася Таварыства музыкаў (фонд дзейнічаў да 1831 г. пад кантролем Віленскага ўніверсітэта, а затым да 1840 г. — [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]]).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Даход ад продажу сваіх кніг ён прызначыў на стварэнне рамеснай школы ў Вільні, 300 дукатаў — Віленскаму дабрачыннаму таварыству; яшчэ адзін дабрачынны фонд быў перададзены настаяцельніцы шпіталя сясцёр міласэрнасці.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Адзіным спадкаемцам Шымкевіч назваў пляменніка Казіміра Аўгустоўскага, які атрымаў віленскую камяніцу і ўсю рухомую маёмасць; брат Дамінік пазней дамагаўся долі спадчыны для сваіх сыноў.<ref name="KM" /> == Памяць == Пасля смерці Шымкевіча ў вобраз «Шляхціца на Лапаце» ўвасабляўся Андрэй Снядэцкі. Фельетоны абодвух аўтараў згадвалі пазней [[Маўрыцы Махнацкі]] і Ян Ходзька.<ref name="PSB" /> [[Ян Дамель]] у 1810 г. напісаў партрэт Шымкевіча; ён захоўваецца ў [[Нацыянальны музей у Варшаве|Нацыянальным музеі ў Варшаве]] (рэестр 69.743).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis" /> Імя Шымкевіча носіць пачатковая школа ў [[Мажэнін|Мажэніне]] (Лодзінскае ваяводства, Ласкі павет). Ён з’яўляецца патронам медаля «Gloria orthodontiae», заснаванага кафедрай артадонтыі [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] з ініцыятывы прафесара Здзіслава Гайды за выбітныя дасягненні ў артадонтыі (з партрэтам работы Малгажаты Кот), і медаля «Sobrietas maxima virtus omnium», які ўручае Галоўнае праўленне Грамадскага антыалкагольнага камітэта за дзейнасць на карысць цвярозасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Магіла Шымкевіча ў Таўкелях захавалася.<ref name="PSB" /> Яна знаходзіцца на старых маёнткавых могілках, побач з мураванай капліцай-маўзалеем роду Казелаў.<ref name="Klimka" /> У 1979 г. з ініцыятывы ўцянскіх краязнаўцаў і цэнтральнай раённай бальніцы там на грамадскія сродкі ўсталяваны дубовы мемарыяльны слуп з дашкам (стогаступ) работы народнага майстра С. Каранаўскаса з надпісам «Jokūbas Šimkevičius (1775–1818)». Ушанаванні каля магілы ладзяць Віленскае медыцынскае таварыства, Даўгайляйская школа і мясцовая абшчына.<ref name="Triponis" /> == Працы == * O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób // Dziennik Wileński. — 1806. — № 12. — S. 231—250. * Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej. — Wilno, 1806. — T. 1—2. * Nauka o chorobach dzieci. — Wilno, 1810. * Dzieło o pijaństwie. — Wilno, 1818. ** Перавыданне: Doktora Jakuba Szymkiewicza „Dzieło o pijaństwie” z 1818 roku wciąż aktualne / oprac. T. Marcinkowski. — Szczecin, 1997. * Фельетоны ў «Wiadomościach Brukowych» (1817—1818); крытычнае выданне: Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków, 2006. — S. 179—242. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references><ref name="PSB" /> <ref name="KM" /> <ref name="Kowkiel" /> <ref name="Triponis" /> <ref name="Magowska" /> <ref name="Massonius" /> <ref name="Bielinski" /> <ref name="Klimka" /></references> == Літаратура == * Bieliński J. Szubrawcy w Wilnie (1817—1822): zarys historyczny. — Wilno, 1910. * Gajda Z. Z historii stomatologii. Jakub Szymkiewicz — u źródeł polskiej ortodoncji // Czasopismo Stomatologiczne. — 2010. — T. 63, № 12. — S. 793—796. * Leonhard B. „Szubrawcy” Jakuba Szymkiewicza // Tygodnik Powszechny. — 1977. — № 10. * Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków: Collegium Columbinum, 2006. — 276 s. * Ostrowska T. Pierwszy polski traktat o pijaństwie z 1818 r. — Warszawa, 1987. * Skwarczyński Z. Kazimierz Kontrym. Towarzystwo Szubrawców: dwa studia. — Łódź, 1961. * Triponienė D. Prie Vilniaus medicinos draugijos versmės. — Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla, 2012. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1818 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1775 годзе]] [[Катэгорыя:Масоны Польшчы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы]] [[Катэгорыя:Медыкі Польшчы]] t6uok9ec85vv9s6giy2gq4owxd6k5ug 5219384 5219383 2026-10-15T21:34:14Z Aliaksei Lastouski 75892 5219384 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = }}'''Якуб Шымкевіч''' ({{lang-pl|Jakub Szymkiewicz}}, {{lang-lt|Jokūbas Šimkevičius}}; псеўданімы '''Пяркунас''', '''Шляхціц на Лапаце'''; 3 снежня 1775,<ref name="нар">Дата і месца нараджэння дакладна не ўстаноўлены, бо метрыка хросту не адшукана. Паводле PSB, Шымкевіч нарадзіўся «верагодна» 3 снежня ў Таўкелях; у літаратуры падаецца таксама дата 8 ліпеня і месца нараджэння [[Расейні]]. Сам Г. Нець у манаграфіі 2006 г. схіляўся да Расейняў, а ў артыкуле ў PSB (2015) — да Таўкеляў. Д. Трыпанене і В. Трыпаніс называюць 3 ліпеня 1775 г. і Расейнскі павет. Л. Яноўскі падаваў 1773 г., верагодна, вылічаны з некралога ў «Kurjer Litewski», дзе ўзрост нябожчыка названы 45 гадоў; аднак 1775 г. пацвярджаюць масонскія дакументы і дакументы Варшаўскага таварыства сяброў навук. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на звесткі Я. Камінскай і на тэстамент (брат Шымкевіча Дамінік жыў у Расейнскім павеце), лічыць больш верагодным жамойцкае паходжанне Шымкевіча (Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818)… // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 98—99).</ref> Таўкелі, [[Вількамірскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Вількамірскі павет]] (?) — 18 лістапада 1818,<ref>6 лістапада паводле [[Юліянскі каляндар|юліянскага календара]]; дату пацвярджаюць тэстамент і некралог у «Kurjer Litewski» (1818, № 96, 29 лістапада). У літаратуры часцей за ўсё падаецца менавіта 6 лістапада.</ref> Таўкелі) — урач, грамадскі дзеяч, філантроп, публіцыст і фельетаніст, першы прэзідэнт [[Таварыства шубраўцаў]].<ref name="PSB">Nieć G. Szymkiewicz Jakub // Polski Słownik Biograficzny. — T. L/2, z. 205. — Warszawa — Kraków: PAN — PAU, 2015. — S. 251—253. — ISBN 978-83-63352-37-0.</ref><ref name="KM">Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818) – wileński lekarz, filantrop, publicysta. Retusz biograficzny // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 95—124. — {{doi|10.4467/12311960MN.24.050.20880}}.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне === Шымкевічы (Шымковічы) — разгалінаваны, пераважна дробны і небагаты шляхецкі род, найбольш пашыраны ў [[Жамойць|Жамойці]], асабліва ў [[Расейнскі павет|Расейнскім павеце]]; да якой яго галіны належаў Якуб, не ўстаноўлена.<ref name="KM" /> Ён нарадзіўся, верагодна, 3 снежня 1775 г. у Таўкелях (сучасная [[Літва]], [[Уцянскі раён]], каля [[Даўгайляй|Даўгайляў]]; у XIX ст. — гміна Жмуйдкі, парафія Судэйкі, Вількамірскі павет), дзе яго сям’я мела маёнтак; магчыма, быў сынам Ежы (Юрыя) і Ганны (з Кярсноўскіх?).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis">Triponienė D., Triponis V. Pirmoji Chirurgijos klinika Lietuvoje ir jos kūrėjai // Lietuvos chirurgija. — 2022. — Vol. 21, № 1. — P. 16—18. — {{doi|10.15388/LietChirur.2022.21.52}}.</ref> Дакладна вядома, што ён меў брата Дамініка, які жыў з сям’ёй у Расейнскім павеце, і сястру, імя якой невядома, — маці Казіміра Аўгустоўскага.<ref name="KM" /> === Адукацыя === Магчыма, вучыўся ў [[Піяры|піярскай]] школе ў [[Расейны|Расейнях]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> У 1796 г. пачаў навучанне ў [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнай школе Вялікага Княства Літоўскага]] (з 1803 г. — [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт]]); у 1800—1803 гг. вывучаў медыцыну ў яе Медыцынскай калегіі.<ref name="PSB" /> Як большасць студэнтаў з дробнай шляхты, зарабляў на жыццё рэпетытарствам у прыватных дамах, часам — канцылярскай працай. У 1802 г. слухаў лекцыі [[Ян Андрэй Лобенвейн|Яна Андрэя Лобенвейна]] па анатоміі і фізіялогіі. Паводле ўспамінаў [[Станіслаў Юндзіл|Станіслава Юндзіла]], Шымкевіч быў у ліку студэнтаў, незадаволеных лекцыямі [[Фердынанд Шпіцнагель|Фердынанда Шпіцнагеля]] па натуральнай гісторыі, якія папрасілі Юндзіла пра дадатковы курс мінералогіі.<ref name="KM" /> 28 мая 1802 г. ён адказаў на пытанні па агульнай медыцыне, і савет факультэта аднагалосна прызнаў яго вартым «лаўраў медыцыны і хірургіі»; адпаведнае пасведчанне выдаў 26 чэрвеня 1802 г. дэкан Я. А. Лобенвейн.<ref name="Klimka">Klimka L. Jokūbas Šimkevičius (1775–1818) – gydytojas, visuomenininkas, filantropas // Medicinos teorija ir praktika. — 2011. — T. 17, № 4. — P. 557—563.</ref><ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Сярод яго бліжэйшых сяброў з часоў вучобы былі [[Ян Фрыдрых Вольфганг|Ян Вольфганг]], [[Мікалай Мяноўскі]], [[Казімір Контрым]] і аптэкар Караль Вагнер.<ref name="KM" /> Да 1806 г. Шымкевіч ужо быў доктарам вызваленых навук, філасофіі і медыцыны, аднак невядома, дзе ён атрымаў гэтыя ступені.<ref name="PSB" /> У спісе доктараў медыцыны, прамаваных у Вільні, складзеным [[Юзаф Бялінскі|Юзафам Бялінскім]], ён не значыцца; магчыма, ступень была атрымана ў [[Парыж|Парыжы]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ліст М. Мяноўскага да Я. Вольфганга ад 16 лістапада 1809 г. сведчыць, што на той час Шымкевіч ужо вярнуўся ў Вільню.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Ведаў польскую, французскую, нямецкую і лацінскую мовы.<ref name="Triponis" /> === Медыцынская практыка === У 1804 г. Шымкевіч пачаў урачэбную практыку ў Вільні. У 1805 г. ён замяняў адсутнага [[Аўгуст Бекю|Аўгуста Бэкю]] ў шпіталі [[Сёстры міласэрнасці|сясцёр міласэрнасці]] на вуліцы Савіч; ужо ў 1803 г. ён стаў прымарыусам (галоўным урачом) гэтага шпіталя — аднаго з найбуйнейшых у Вільні (больш за 150 пацыентаў у год).<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ён адным з першых у Літве спецыялізаваўся ў хірургіі касцей і стаматалогіі.<ref name="KM" /> Паводле ўспамінаў [[Юзаф Франк|Юзафа Франка]], у 1804 г. Шымкевіч стаў галоўным перакладчыкам яго бацькі, прафесара [[Ёган Петэр Франк|Ёгана Петэра Франка]], які не ведаў польскай мовы, і суправаджаў яго падчас візітаў да хворых, што дапамагло яму набыць уласную практыку.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Шымкевіч супрацоўнічаў з тэрапеўтычнай клінікай Ю. Франка, перадаючы ёй пацыентаў з рэдкімі хваробамі (напрыклад, з [[Пузырчатка|пузырчаткай]]).<ref name="Magowska">Magowska A. Empirycznie czy racjonalistycznie? Dylematy i praktyka medycyny uniwersyteckiej w Wilnie w latach 1781–1842. — Poznań: Wydawnictwo Kontekst, 2015. — S. 40, 214. — ISBN 978-83-65275-04-2.</ref> Ю. Франк лічыў Шымкевіча, як і А. Бэку, прыхільнікам [[Браўнізм|браўнізму]]; падчас хваробы [[Андрэй Снядэцкі|Андрэя Снядэцкага]] яны абодва настаялі на кансіліуме на прызначэнні хвораму ўзбуджальных сродкаў (мускусу, камфары і віна).<ref name="Magowska" /> Разам з [[Ян Фрыдрых Нішкоўскі|Янам Фрыдрыхам Нішкоўскім]] Шымкевіч удзельнічаў у аперацыі [[Анеўрызма|анеўрызмы]] соннай артэрыі, апісанай у «Acta Instituti Clinici Caesareae Universitatis Vilnensis».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч быў адным з 15 заснавальнікаў [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага (лекарскага) таварыства]], якія 12 снежня 1805 г. у кватэры Ю. Франка падпісалі праект яго статута (зацверджаны ўказам Аляксандра I 26 мая 1806 г.); сярод іншых заснавальнікаў былі А. Бэкю, Ю. Франк, Ф. Шпіцнагель, А. Снядэцкі і Я. А. Лобенвейн.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У 1806 г. ён зрабіў добраахвотны ўнёсак у касу таварыства ў памеры 200 злотых.<ref name="PSB" /> У праўленне таварыства ўваходзіў толькі аднойчы: у 1813 г. быў яго прэзідэнтам (віцэ-прэзідэнт — Я. Ф. Нішкоўскі, сакратар — Ю. Франк, скарбнік — Ежы Гут).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Навуковая дзейнасць === У 1806 г. апублікаваў у № 12 «[[Dziennik Wileński]]» артыкул «O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób» («Аб захаванні здароўя ў час заразных хвароб»), у якім простай мовай раіў пазбягаць кантакту з хворым і яго рэчамі, прытрымлівацца адпаведнай дыеты, ачышчаць паветра ў памяшканнях, а таксама прапагандаваў прышчэпкі супраць [[Натуральная воспа|воспы]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У тым жа годзе ў друкарні [[Юзаф Завадскі|Юзафа Завадскага]] выйшаў двухтомны падручнік «Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej» («Навука тэарэтычнай і практычнай хірургіі»; Вільня, 1806) — першая комплексная праца па хірургіі на польскай мове.<ref name="KM" /> Ён уключаў уводзіны з нарысам гісторыі медыцыны і раздзелы пра раны, пухліны, дэфармацыі, хваробы касцей, аперацыі, хваробы вачэй, вушэй, дзёснаў і венерычныя хваробы; апісваў таксама [[трамбафлебіт]] і метады кампрэсійнай тэрапіі.<ref name="KM" /><ref name="Klimka" /> Кніга была прысвечана жамойцкаму старасту графу [[Аляксандр Хадкевіч (1776—1838)|Аляксандру Хадкевічу]].<ref name="Klimka" /> Падручнік быў кампіляцыяй з замежных (перадусім нямецкіх) прац і знаходзіўся пад уплывам вучэння [[Джон Браўн (урач)|Джона Браўна]]. Шымкевіча нават абвінавачвалі ў плагіяце з кнігі нямецкага ўрача Ёгана Аўгуста Ціттмана, але ён паспяхова адпёр гэтыя абвінавачванні. Раздзел «Wady w porządkowaniu zębów» («Заганы ў размяшчэнні зубоў») лічыцца пачаткам польскай [[Артадонтыя|артадонтыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс адзначаюць падрабязнае апісанне ў кнізе пераломаў і прыроджаных дэфармацый і лічаць Шымкевіча пачынальнікам [[Артапедыя|артапедыі]] ў Літве.<ref name="Triponis" /> Дзякуючы гэтай працы ён 9 ліпеня 1809 г. аднагалосна быў прыняты ў сябры [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага таварыства сяброў навук]].<ref name="PSB" /> У 1810 г. выйшла яго «Nauka o chorobach dzieci» («Навука пра дзіцячыя хваробы»; Вільня) — першы комплексны падручнік [[Педыятрыя|педыятрыі]] на польскай мове.<ref name="KM" /> У прадмове Шымкевіч пісаў пра вялікую смяротнасць немаўлятаў (каля 50% да трох гадоў), крытыкаваў догляд дзяцей у віленскім доме Дзіцяці Ісуса, які вялі сёстры міласэрнасці, прапаноўваючы наймаць для гэтага свецкіх жанчын з уласным мацярынскім досведам («Пакінем духоўным асобам іх пакліканне і абавязкі […], але не дадзім сябе пераканаць, што яны павінны гадаваць дзяцей ад самай калыскі»<ref name="Klimka" />), і асуджаў прымус да цяжкай працы цяжарных і кормячых сялянак. Кніга ўтрымлівала раздзел пра [[Вакцынацыя|вакцынацыю]] супраць воспы, а таксама табліцу польскай пальцавай [[Азбука|азбукі]] для глуханямых, што было падтрымкай тагачасных намаганняў стварыць у Вільні інстытут для глуханямых.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Паводле тытульнага аркуша, Шымкевіч быў тады «надворным кансіліярам» імператара [[Аляксандр I|Аляксандра I]],<ref>У частцы літаратуры гэта тлумачыцца як пасада надворнага (лейб-)урача Аляксандра I; М. Карыбут-Марціняк лічыць такую інтэрпрэтацыю памылковай: тытул азначаў [[Надворны саветнік|надворнага саветніка]] — грамадзянскі чын VII класа паводле [[Табель аб рангах|Табеля аб рангах]]. Звестак пра асабістае знаёмства Шымкевіча з імператарам няма.</ref> а таксама сябрам Медыцынскай акадэміі (верагодна, [[Імператарская медыка-хірургічная акадэмія|Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі]] ў Пецярбургу), Société de Médecine Pratique у [[Мантпелье]], Société galvanique et des recherches physiques у Парыжы і [[Віленскае дабрачыннае таварыства|Віленскага дабрачыннага таварыства]].<ref name="PSB" /> === Дабрачынная дзейнасць === Шымкевіч быў актыўным сябрам III аддзела («ратавання хворых») Віленскага дабрачыннага таварыства, урачы якога бясплатна лячылі бедных, а ў 1818 г. — намеснікам старшыні гэтага аддзела. Ён таксама падтрымліваў дзейнасць створанага ў 1809 г. пры таварыстве Інстытута мацярынства, які дапамагаў бедным парадзіхам і немаўлятам.<ref name="KM" /> === 1812—1816 гады === Падчас [[Вайна 1812 года|паходу Напалеона на Расію]] ў 1812 г. гарадскі сход Вільні абраў Шымкевіча дэпутатам на Літоўскі сейм, які так і не адбыўся; з 1 ліпеня 1812 г. ён засядаў у дванаццацічленнай Муніцыпальнай радзе на чале з [[Міхал Ромер|Міхалам Ромерам]]. Як урач і філантроп ён праславіўся падчас адступлення [[Вялікая армія|Вялікай арміі]] і эпідэміі [[Дызентэрыя|дызентэрыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Разам з А. Бэкю, С. Юндзілам, [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыдам Гродэкам]], Казімірам Данілавічам і Ю. Завадскім 18 лістапада 1814 г. аднавіў выданне «Dziennika Wileńskiego». Апублікаваў у ім артыкул «Zdrowie» («Здароўе»; 1815, т. 1, с. 339—343), які прапагандаваў гігіену і клопат пра навакольнае асяроддзе, і ўспаміны пра ўрача Стэфана Стубелевіча (1815, т. 2, с. 54—67). У гэтыя гады стаў ганаровым сябрам Віленскага ўніверсітэта.<ref name="PSB" /><ref name="Bielinski">Bieliński J. Uniwersytet Wileński (1579—1831). — Kraków, 1899. — T. 1. — S. 390—391.</ref><ref>У шэрагу публікацый (пачынаючы з нататак [[Тамаш Зан|Тамаша Зана]] і працы С. Малахоўскага-Лемпіцкага) Шымкевіч называецца прафесарам медыцыны Віленскага ўніверсітэта. Паводле М. Карыбут-Марціняк, гэта памылка: ён быў толькі ганаровым сябрам універсітэта і лекцый для студэнтаў не чытаў. Таму недакладнае і сцверджанне Д. Трыпанене і В. Трыпаніса, што ён чытаў лекцыі па хірургіі.</ref> У 1815 г. зноў лячыў хворых у шпіталі сясцёр міласэрнасці; з гэтага часу паходзяць яго «Postrzeżenia chorób czynione w Szpitalu Sióstr Miłosierdzia Wileńskich na Sawicz ulicy w ciągu roku całego 1815» («Назіранні над хваробамі ў віленскім шпіталі сясцёр міласэрнасці на вуліцы Савіч на працягу ўсяго 1815 г.»; рукапіс у Бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта). У 1816 г. прачытаў у Медыцынскім таварыстве даклад «Observationes de morbis in nosocomio sororum misericordiae Vilnae curatis». Тады ж разам з [[Юзаф Быхавец|Юзафам Быхаўцом]] і Феліксам Яроньскім з Кракава прэтэндаваў на кафедру філасофіі ў Галоўнай школе, якая мелася адкрыцца ў [[Варшава|Варшаве]].<ref name="PSB" /> У 1815—1818 гг. удзельнічаў у дыскусіях наконт праектаў скасавання прыгоннага права ў Літве. Паводле «Wiadomości Brukowych» (1818, № 102), ён «першы з землеўласнікаў у павеце ўзвёў для сялян добрыя мураваныя будынкі» і вызваліў з наданнем зямлі сялян у сваіх маёнтках.<ref name="PSB" /> === Таварыства шубраўцаў і «Шляхціц на Лапаце» === З канца 1816 г. Шымкевіч удзельнічаў у дзейнасці кола, якое ў 1817 г. прыняло жартоўную назву [[Таварыства шубраўцаў]]. Сярод яго заснавальнікаў былі [[Міхал Балінскі]], [[Лявон Бароўскі|Леон Бароўскі]], К. Контрым, [[Ігнацы Шыдлоўскі]], а таксама [[Ян Снядэцкі|Ян]] і Андрэй Снядэцкія. Паводле PSB, суполка мела парамасонскі, асветніцкі і цвярозасны, а разам з тым лаяльны да ўлад характар; яна ставіла мэтай выпраўленне грамадства, пашырэнне асветы і чытання, барацьбу з цемрашальствам і забабонамі, п’янствам, азартнымі гульнямі, сутяжніцтвам, тытуламаніяй і іншымі заганамі, а таксама паляпшэнне становішча сялян. Галоўным чынам пад уплывам Снядэцкіх шубраўцы змагаліся і з новымі перадрамантычнымі плынямі, у тым ліку ў медыцыне — [[Месмерызм|месмерызмам]] і браўнізмам; сам Шымкевіч, аднак, асабліва ў пытанні браўнізму, выразна дыстанцыяваўся ад меркаванняў калег.<ref name="PSB" /> Сябры таварыства прымалі імёны паганскіх літоўскіх багоў. Шымкевіч удзельнічаў у падрыхтоўцы «Кодэкса шубраўскага», прынятага на «схадцы» 18 чэрвеня 1817 г., і быў абраны першым прэзідэнтам таварыства, прыняўшы імя галоўнага бога — [[Пяркунас|Пяркунаса]], што, хутчэй за ўсё сімвалізавала яго ролю і ўдзел, у тым ліку фінансавы, ва ўсёй ініцыятыве.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref name="Massonius">Massonius P. M. Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781–1832: notatki z wykładów w roku akademickim 1924/1925 / do druku przygot. A. Supruniuk, M. A. Supruniuk. — Toruń: Biblioteka Uniwersytecka, 2005. — S. 86. — ISBN 83-231-1828-0.</ref> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс прыпісваюць яму палажэнне шубраўскага кодэкса: «Самаадукоўвацца. Абавязаны прачытаць за месяц хоць адну кнігу».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч, які, паводле С. Мараўскага, быў «славуты дасціпнасцю», стаў самым папулярным фельетаністам сатырычнага часопіса «[[Wiadomości Brukowe]]», які выходзіў у Вільні ў 1816—1822 гг. і быў органам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Па ўзоры «Кульгавага д’ябла» [[Ален Рэне Лесаж|Алена Рэне Лесажа]] ён стварыў нябачнага рэпарцёра, які шукаў тэмы, лётаючы з віленскай [[Замкавая гара (Вільня)|Замкавай гары]] на зачараванай лапаце над Літвой і Жамойцю аж да Інфлянтаў і пранікаючы ў дамы праз комін. Першы фельетон, «Łopata Czarownicza» («Чарадзейная лапата»), з’явіўся ў № 9 ад 7 лютага 1817 г. З № 22 (28 красавіка 1817 г.) на віньетцы часопіса, кожны раз, калі друкаваўся яго фельетон, змяшчалася выява «Шляхціца на Лапаце» ў жупане, які ляціць над хмарамі з подпісам «leci a leci» («ляціць і ляціць»); выява нібыта мела рысы самога Шымкевіча. Яна ж была змешчана на тытульным аркушы «Кодэкса шубраўскага» і стала сімвалам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паколькі тэксты падпісваліся псеўданімамі, няма пэўнасці адносна аўтарства ўсіх частак цыкла; Г. Нець устанавіў, што Шымкевіч напісаў 15 фельетонаў (адзін з іх у суаўтарстве).<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel">Kowkiel L. [Рэцэнзія] Grzegorz Nieć, Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie” satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”, Kraków 2006 // Rocznik Historii Prasy Polskiej. — 2007. — T. 10, z. 1 (19). — S. 193—196.</ref> Ён высмейваў заганы працэдуры банкруцтва ([[Эксдывізія|эксдывізій]]), звычаі шляхты на кантрактах, карупцыю і несумленнасць чыноўнікаў, сутяжніцтва, кантрабанду, азартныя гульні, тытуламанію, п’янства і асабліва эксплуатацыю і крыўды сялян.<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> Сялянскае пытанне закраналася ў многіх яго фельетонах, а ў трох было галоўным; адначасова ў іх выкарыстоўваўся распаўсюджаны ў тагачаснай шляхецкай публіцыстыцы стэрэатып яўрэя-арандатара як віноўніка сялянскай беднасці.<ref name="Kowkiel" /> Паводле С. Мараўскага, часопіс «вырывалі адзін у аднаго па ўсім краі»: «Шляхціц на зачараванай лапаце ўсюды пралазіў у горадзе і на вёсцы, сеяў плёткі напрапалую і кпіў без усякай літасці; панічны страх, ці не знойдзе там хто свайго партрэта, падахвочваў цікаўнасць».<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Яскравыя, часам перабольшаныя персанажы і падзеі выклікалі жывую рэакцыю чытачоў і водгукі ў іншых часопісах — у 1817 г. у варожым шубраўцам віленскім «Gębaczu», у 1818 г. у езуіцкім «[[Miesięcznik Połocki|Miesięczniku Połockim]]».<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> === Масонства === Шымкевіч быў актыўным і ў мясцовым [[Масонства|масонстве]]: прадстаўляў [[Навагрудак|навагрудскую]] ложу «Węzeł Jedności» пры правінцыйнай ложы «Doskonała Jedność», быў кавалерам IV ступені ў віленскай ложы «Gorliwy Litwin» («Руплівы ліцвін»), дзе выконваў абавязкі [[Яльмужнік|яльмужніка]].<ref name="PSB" /> Разам з ім у ложы былі яго сябры М. Мяноўскі, Я. Вольфганг і К. Контрым.<ref name="KM" /> Разам з К. Контрымам ён спрабаваў радыкальна рэфармаваць ложу. 16 сакавіка 1818 г. на вучнёўскай сесіі ложы ён выклікаў абурэнне, выступіўшы супраць масонскіх цырымоній і таямніц з заклікам: «час пакінуць дзікі і пагарды варты містыцызм, абраць пэўныя мэты, стаць карысным». Тады ж ён унёс праект рэформы, вядомы як «Deska D. B. Jakóba Szymkiewicza…» (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы 3381, 3585; суаўтарам мог быць К. Контрым), у якім прапаноўваў, сярод іншага, скасаваць прысягу захоўваць таямніцу, абмежаваць колькасць ступеняў і дарагі цырыманіял і засяродзіцца на дабрачыннасці; масонства мела быць падпарадкавана Міністэрству асветы.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Шымкевіча падтрымалі 17 братоў-масонаў, адначасова сяброў Таварыства шубраўцаў, на чале з К. Контрымам, Я. Вольфгангам і міністрам катэдры ложы М. Мяноўскім. Паколькі прапановы не знайшлі разумення ў масонскага кіраўніцтва, рэфарматары заснавалі новую ложу «Gorliwy Litwin Reformacyjny».<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref>Паводле PSB, з-за рашучага супраціву правінцыйнай ложы і [[Вялікі Ўсход Польшчы|Вялікага Ўсходу]] новая ложа не разгарнула дзейнасці і перастала існаваць пасля смерці Шымкевіча. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на С. Малахоўскага-Лемпіцкага, апісвае яе дзейнасць (даклады пра танныя спосабы вырабу паперы, барацьбу з голадам, непісьменнасць бедных дзяцей) да забароны масонства ўказам 1 жніўня 1822 г.; сам Шымкевіч з-за хваробы не змог ні разу прысутнічаць на яе пасяджэннях.</ref> === «Dzieło o pijaństwie» === У 1818 г. у піярскай друкарні ў Вільні выдаў «Dzieło o pijaństwie» («Твор пра п’янства») — першую навуковую працу на польскай мове пра [[алкагалізм]]; таму А. Балдырэў называе Шымкевіча піянерам польскай алкагалогіі.<ref name="KM" /> У прадмове ён пісаў: «шчаслівым назаву сябе, калі […] плён маёй працы […] у нашым краі […] хоць часткова аслабіць нахіл, які ганьбіць чалавечую прыроду». Кніга (355 с., 9 раздзелаў) адкрывалася франтыспісам з выявай Мінервы і Эскулапа, якія праганяюць Бахуса і яго прыхільнікаў.<ref name="Klimka" /> Ён апісаў грамадскія ўмовы, што спрыяюць п’янству, усе «напоі і рэчывы, якія ап’яняюць», з іх паходжаннем, ступенню шкоднасці і характарыстыкай залежнасцей, спосабы фальсіфікацыі напояў, класіфікаваў хваробы, выкліканыя п’янствам, і апісаў спосабы выхаду з залежнасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паводле Л. Клімкі, галоўную віну за пашырэнне п’янства Шымкевіч ускладаў на землеўласнікаў, якія мелі вялікія даходы з корчмаў і бровараў: сялянскага чалавека, пісаў ён, «ад матчынага ўлоння да самай магілы суправаджае гарэлка». Ён рашуча выступаў супраць лячэння гарэлкай, прыводзячы прыклад эпідэміі гарачкі 1807 г., калі ў адной вёсцы з 43 хворых памерлі 19 — тыя, каго пасілі гарэлкай.<ref name="Klimka" /> Паводле некаторых сучаснікаў, гэты нахіл ён ведаў з уласнага досведу;<ref name="PSB" /> Ю. Бялінскі пісаў пра яго: «Аматар чаркі, таму і аўтар найлепшай развагі пра п’янства».<ref name="KM" /> Кнігу рэкамендаваў [[Ян Ходзька]] ў папулярным творы «Pan Jan ze Świsłoczy».<ref name="KM" /> === Апошнія гады і смерць === У 1816 г. Шымкевіч захварэў на [[туберкулёз]], аднак да сярэдзіны 1818 г. заставаўся актыўным.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> У Варшаўскім таварыстве сяброў навук ён быў пераведзены з рэчаісных сяброў у сябры-карэспандэнты.<ref name="KM" /> У маі 1818 г. пакінуў сваю віленскую камяніцу і выехаў у маёнтак Таўкелі.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Хворы на «слабасць грудзей», ён памёр там 18 лістапада 1818 г. і быў пахаваны на мясцовых могілках.<ref name="PSB" /> Паводле волі нябожчыка, яго пахавалі пад бярозамі каля капліцы. 12 снежня 1818 г. Я. А. Лобенвейн паведаміў пра яго смерць на пасяджэнні Віленскага медыцынскага таварыства.<ref name="Triponis" /> Імша за яго душу, адпраўленая праз паўгода ў капліцы Віленскага дабрачыннага таварыства, сабрала каля 400 бедных.<ref name="PSB" /> Уласнай сям’і Шымкевіч не меў.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Тэстамент === Выканаўцамі тэстамента, захаванага ў М. Мяноўскага, Шымкевіч прызначыў сваіх сяброў М. Мяноўскага, К. Контрыма, Я. Вольфганга, Міхала Дмахоўскага, Караля Тымоўскага і Амброжага Казела.<ref name="KM" /> Ён заснаваў фонд у 1500 дукатаў, з працэнтаў якога мелася аплачвацца адукацыя трох вучняў — па адным з сялянскага саслоўя, збяднелай шляхты (з яго сям’і) і мяшчанства; фонд дзейнічаў да 1855 г.<ref name="PSB" /> Паводле справаздачы Віленскага ўніверсітэта за 1823 г., капітал быў размешчаны пад працэнты і прыносіў штогод каля 90 дукатаў на ўтрыманне трох вучняў.<ref name="Bielinski" /> Фонд у 1070 дукатаў ён прызначыў «віленскім музыкам-прафесіяналам», г. зн. на праект стварэння ў Вільні музычнай кансерваторыі; ім карысталася Таварыства музыкаў (фонд дзейнічаў да 1831 г. пад кантролем Віленскага ўніверсітэта, а затым да 1840 г. — [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]]).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Даход ад продажу сваіх кніг ён прызначыў на стварэнне рамеснай школы ў Вільні, 300 дукатаў — Віленскаму дабрачыннаму таварыству; яшчэ адзін дабрачынны фонд быў перададзены настаяцельніцы шпіталя сясцёр міласэрнасці.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Адзіным спадкаемцам Шымкевіч назваў пляменніка Казіміра Аўгустоўскага, які атрымаў віленскую камяніцу і ўсю рухомую маёмасць; брат Дамінік пазней дамагаўся долі спадчыны для сваіх сыноў.<ref name="KM" /> == Памяць == Пасля смерці Шымкевіча ў вобраз «Шляхціца на Лапаце» ўвасабляўся Андрэй Снядэцкі. Фельетоны абодвух аўтараў згадвалі пазней [[Маўрыцы Махнацкі]] і Ян Ходзька.<ref name="PSB" /> [[Ян Дамель]] у 1810 г. напісаў партрэт Шымкевіча; ён захоўваецца ў [[Нацыянальны музей у Варшаве|Нацыянальным музеі ў Варшаве]] (рэестр 69.743).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis" /> Імя Шымкевіча носіць пачатковая школа ў [[Мажэнін|Мажэніне]] (Лодзскае ваяводства, Ласкі павет). Ён з’яўляецца патронам медаля «Gloria orthodontiae», заснаванага кафедрай артадонтыі [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] з ініцыятывы прафесара Здзіслава Гайды за выбітныя дасягненні ў артадонтыі (з партрэтам работы Малгажаты Кот), і медаля «Sobrietas maxima virtus omnium», які ўручае Галоўнае праўленне Грамадскага антыалкагольнага камітэта за дзейнасць на карысць цвярозасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Магіла Шымкевіча ў Таўкелях захавалася.<ref name="PSB" /> Яна знаходзіцца на старых маёнткавых могілках, побач з мураванай капліцай-маўзалеем роду Казелаў.<ref name="Klimka" /> У 1979 г. з ініцыятывы ўцянскіх краязнаўцаў і цэнтральнай раённай бальніцы там на грамадскія сродкі ўсталяваны дубовы мемарыяльны слуп з дашкам (стогаступ) работы народнага майстра С. Каранаўскаса з надпісам «Jokūbas Šimkevičius (1775–1818)». Ушанаванні каля магілы ладзяць Віленскае медыцынскае таварыства, Даўгайляйская школа і мясцовая абшчына.<ref name="Triponis" /> == Працы == * O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób // Dziennik Wileński. — 1806. — № 12. — S. 231—250. * Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej. — Wilno, 1806. — T. 1—2. * Nauka o chorobach dzieci. — Wilno, 1810. * Dzieło o pijaństwie. — Wilno, 1818. ** Перавыданне: Doktora Jakuba Szymkiewicza „Dzieło o pijaństwie” z 1818 roku wciąż aktualne / oprac. T. Marcinkowski. — Szczecin, 1997. * Фельетоны ў «Wiadomościach Brukowych» (1817—1818); крытычнае выданне: Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków, 2006. — S. 179—242. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references><ref name="PSB" /> <ref name="KM" /> <ref name="Kowkiel" /> <ref name="Triponis" /> <ref name="Magowska" /> <ref name="Massonius" /> <ref name="Bielinski" /> <ref name="Klimka" /></references> == Літаратура == * Bieliński J. Szubrawcy w Wilnie (1817—1822): zarys historyczny. — Wilno, 1910. * Gajda Z. Z historii stomatologii. Jakub Szymkiewicz — u źródeł polskiej ortodoncji // Czasopismo Stomatologiczne. — 2010. — T. 63, № 12. — S. 793—796. * Leonhard B. „Szubrawcy” Jakuba Szymkiewicza // Tygodnik Powszechny. — 1977. — № 10. * Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków: Collegium Columbinum, 2006. — 276 s. * Ostrowska T. Pierwszy polski traktat o pijaństwie z 1818 r. — Warszawa, 1987. * Skwarczyński Z. Kazimierz Kontrym. Towarzystwo Szubrawców: dwa studia. — Łódź, 1961. * Triponienė D. Prie Vilniaus medicinos draugijos versmės. — Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla, 2012. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1818 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1775 годзе]] [[Катэгорыя:Масоны Польшчы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы]] [[Катэгорыя:Медыкі Польшчы]] 84crebar879phtzqx3p9byfne1d8fva 5219387 5219384 2026-10-15T21:36:02Z Aliaksei Lastouski 75892 5219387 wikitext text/x-wiki <code><nowiki>{{Навуковец</nowiki></code> <code>| Імя = Якуб Шымкевіч</code> <code>| Арыгінал імя = <nowiki>{{lang-pl|Jakub Szymkiewicz}}</nowiki></code> <code>| Дата нараджэння = 3.12.1775</code> <code>| Месца нараджэння = <nowiki>{{МН|Таўкелі}}</nowiki>, <nowiki>[[Вількамірскі павет]]</nowiki> (?)</code> <code>| Дата смерці = 18.11.1818</code> <code>| Месца смерці = <nowiki>{{МС|Таўкелі}}</nowiki></code> <code>| Навуковая сфера = <nowiki>[[медыцына]]</nowiki>, <nowiki>[[хірургія]]</nowiki>, <nowiki>[[педыятрыя]]</nowiki></code> <code>| Месца працы = шпіталь сясцёр міласэрнасці ў <nowiki>[[Вільня|Вільні]]</nowiki></code> <code>| Альма-матар = <nowiki>[[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага]]</nowiki></code> <code>| Вучоная ступень = доктар вызваленых навук, філасофіі і медыцыны</code> <nowiki>}}</nowiki>'''Якуб Шымкевіч''' ({{lang-pl|Jakub Szymkiewicz}}, {{lang-lt|Jokūbas Šimkevičius}}; псеўданімы '''Пяркунас''', '''Шляхціц на Лапаце'''; 3 снежня 1775,<ref name="нар">Дата і месца нараджэння дакладна не ўстаноўлены, бо метрыка хросту не адшукана. Паводле PSB, Шымкевіч нарадзіўся «верагодна» 3 снежня ў Таўкелях; у літаратуры падаецца таксама дата 8 ліпеня і месца нараджэння [[Расейні]]. Сам Г. Нець у манаграфіі 2006 г. схіляўся да Расейняў, а ў артыкуле ў PSB (2015) — да Таўкеляў. Д. Трыпанене і В. Трыпаніс называюць 3 ліпеня 1775 г. і Расейнскі павет. Л. Яноўскі падаваў 1773 г., верагодна, вылічаны з некралога ў «Kurjer Litewski», дзе ўзрост нябожчыка названы 45 гадоў; аднак 1775 г. пацвярджаюць масонскія дакументы і дакументы Варшаўскага таварыства сяброў навук. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на звесткі Я. Камінскай і на тэстамент (брат Шымкевіча Дамінік жыў у Расейнскім павеце), лічыць больш верагодным жамойцкае паходжанне Шымкевіча (Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818)… // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 98—99).</ref> Таўкелі, [[Вількамірскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Вількамірскі павет]] (?) — 18 лістапада 1818,<ref>6 лістапада паводле [[Юліянскі каляндар|юліянскага календара]]; дату пацвярджаюць тэстамент і некралог у «Kurjer Litewski» (1818, № 96, 29 лістапада). У літаратуры часцей за ўсё падаецца менавіта 6 лістапада.</ref> Таўкелі) — урач, грамадскі дзеяч, філантроп, публіцыст і фельетаніст, першы прэзідэнт [[Таварыства шубраўцаў]].<ref name="PSB">Nieć G. Szymkiewicz Jakub // Polski Słownik Biograficzny. — T. L/2, z. 205. — Warszawa — Kraków: PAN — PAU, 2015. — S. 251—253. — ISBN 978-83-63352-37-0.</ref><ref name="KM">Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818) – wileński lekarz, filantrop, publicysta. Retusz biograficzny // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 95—124. — {{doi|10.4467/12311960MN.24.050.20880}}.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне === Шымкевічы (Шымковічы) — разгалінаваны, пераважна дробны і небагаты шляхецкі род, найбольш пашыраны ў [[Жамойць|Жамойці]], асабліва ў [[Расейнскі павет|Расейнскім павеце]]; да якой яго галіны належаў Якуб, не ўстаноўлена.<ref name="KM" /> Ён нарадзіўся, верагодна, 3 снежня 1775 г. у Таўкелях (сучасная [[Літва]], [[Уцянскі раён]], каля [[Даўгайляй|Даўгайляў]]; у XIX ст. — гміна Жмуйдкі, парафія Судэйкі, Вількамірскі павет), дзе яго сям’я мела маёнтак; магчыма, быў сынам Ежы (Юрыя) і Ганны (з Кярсноўскіх?).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis">Triponienė D., Triponis V. Pirmoji Chirurgijos klinika Lietuvoje ir jos kūrėjai // Lietuvos chirurgija. — 2022. — Vol. 21, № 1. — P. 16—18. — {{doi|10.15388/LietChirur.2022.21.52}}.</ref> Дакладна вядома, што ён меў брата Дамініка, які жыў з сям’ёй у Расейнскім павеце, і сястру, імя якой невядома, — маці Казіміра Аўгустоўскага.<ref name="KM" /> === Адукацыя === Магчыма, вучыўся ў [[Піяры|піярскай]] школе ў [[Расейны|Расейнях]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> У 1796 г. пачаў навучанне ў [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнай школе Вялікага Княства Літоўскага]] (з 1803 г. — [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт]]); у 1800—1803 гг. вывучаў медыцыну ў яе Медыцынскай калегіі.<ref name="PSB" /> Як большасць студэнтаў з дробнай шляхты, зарабляў на жыццё рэпетытарствам у прыватных дамах, часам — канцылярскай працай. У 1802 г. слухаў лекцыі [[Ян Андрэй Лобенвейн|Яна Андрэя Лобенвейна]] па анатоміі і фізіялогіі. Паводле ўспамінаў [[Станіслаў Юндзіл|Станіслава Юндзіла]], Шымкевіч быў у ліку студэнтаў, незадаволеных лекцыямі [[Фердынанд Шпіцнагель|Фердынанда Шпіцнагеля]] па натуральнай гісторыі, якія папрасілі Юндзіла пра дадатковы курс мінералогіі.<ref name="KM" /> 28 мая 1802 г. ён адказаў на пытанні па агульнай медыцыне, і савет факультэта аднагалосна прызнаў яго вартым «лаўраў медыцыны і хірургіі»; адпаведнае пасведчанне выдаў 26 чэрвеня 1802 г. дэкан Я. А. Лобенвейн.<ref name="Klimka">Klimka L. Jokūbas Šimkevičius (1775–1818) – gydytojas, visuomenininkas, filantropas // Medicinos teorija ir praktika. — 2011. — T. 17, № 4. — P. 557—563.</ref><ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Сярод яго бліжэйшых сяброў з часоў вучобы былі [[Ян Фрыдрых Вольфганг|Ян Вольфганг]], [[Мікалай Мяноўскі]], [[Казімір Контрым]] і аптэкар Караль Вагнер.<ref name="KM" /> Да 1806 г. Шымкевіч ужо быў доктарам вызваленых навук, філасофіі і медыцыны, аднак невядома, дзе ён атрымаў гэтыя ступені.<ref name="PSB" /> У спісе доктараў медыцыны, прамаваных у Вільні, складзеным [[Юзаф Бялінскі|Юзафам Бялінскім]], ён не значыцца; магчыма, ступень была атрымана ў [[Парыж|Парыжы]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ліст М. Мяноўскага да Я. Вольфганга ад 16 лістапада 1809 г. сведчыць, што на той час Шымкевіч ужо вярнуўся ў Вільню.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Ведаў польскую, французскую, нямецкую і лацінскую мовы.<ref name="Triponis" /> === Медыцынская практыка === У 1804 г. Шымкевіч пачаў урачэбную практыку ў Вільні. У 1805 г. ён замяняў адсутнага [[Аўгуст Бекю|Аўгуста Бэкю]] ў шпіталі [[Сёстры міласэрнасці|сясцёр міласэрнасці]] на вуліцы Савіч; ужо ў 1803 г. ён стаў прымарыусам (галоўным урачом) гэтага шпіталя — аднаго з найбуйнейшых у Вільні (больш за 150 пацыентаў у год).<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ён адным з першых у Літве спецыялізаваўся ў хірургіі касцей і стаматалогіі.<ref name="KM" /> Паводле ўспамінаў [[Юзаф Франк|Юзафа Франка]], у 1804 г. Шымкевіч стаў галоўным перакладчыкам яго бацькі, прафесара [[Ёган Петэр Франк|Ёгана Петэра Франка]], які не ведаў польскай мовы, і суправаджаў яго падчас візітаў да хворых, што дапамагло яму набыць уласную практыку.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Шымкевіч супрацоўнічаў з тэрапеўтычнай клінікай Ю. Франка, перадаючы ёй пацыентаў з рэдкімі хваробамі (напрыклад, з [[Пузырчатка|пузырчаткай]]).<ref name="Magowska">Magowska A. Empirycznie czy racjonalistycznie? Dylematy i praktyka medycyny uniwersyteckiej w Wilnie w latach 1781–1842. — Poznań: Wydawnictwo Kontekst, 2015. — S. 40, 214. — ISBN 978-83-65275-04-2.</ref> Ю. Франк лічыў Шымкевіча, як і А. Бэку, прыхільнікам [[Браўнізм|браўнізму]]; падчас хваробы [[Андрэй Снядэцкі|Андрэя Снядэцкага]] яны абодва настаялі на кансіліуме на прызначэнні хвораму ўзбуджальных сродкаў (мускусу, камфары і віна).<ref name="Magowska" /> Разам з [[Ян Фрыдрых Нішкоўскі|Янам Фрыдрыхам Нішкоўскім]] Шымкевіч удзельнічаў у аперацыі [[Анеўрызма|анеўрызмы]] соннай артэрыі, апісанай у «Acta Instituti Clinici Caesareae Universitatis Vilnensis».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч быў адным з 15 заснавальнікаў [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага (лекарскага) таварыства]], якія 12 снежня 1805 г. у кватэры Ю. Франка падпісалі праект яго статута (зацверджаны ўказам Аляксандра I 26 мая 1806 г.); сярод іншых заснавальнікаў былі А. Бэкю, Ю. Франк, Ф. Шпіцнагель, А. Снядэцкі і Я. А. Лобенвейн.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У 1806 г. ён зрабіў добраахвотны ўнёсак у касу таварыства ў памеры 200 злотых.<ref name="PSB" /> У праўленне таварыства ўваходзіў толькі аднойчы: у 1813 г. быў яго прэзідэнтам (віцэ-прэзідэнт — Я. Ф. Нішкоўскі, сакратар — Ю. Франк, скарбнік — Ежы Гут).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Навуковая дзейнасць === У 1806 г. апублікаваў у № 12 «[[Dziennik Wileński]]» артыкул «O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób» («Аб захаванні здароўя ў час заразных хвароб»), у якім простай мовай раіў пазбягаць кантакту з хворым і яго рэчамі, прытрымлівацца адпаведнай дыеты, ачышчаць паветра ў памяшканнях, а таксама прапагандаваў прышчэпкі супраць [[Натуральная воспа|воспы]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У тым жа годзе ў друкарні [[Юзаф Завадскі|Юзафа Завадскага]] выйшаў двухтомны падручнік «Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej» («Навука тэарэтычнай і практычнай хірургіі»; Вільня, 1806) — першая комплексная праца па хірургіі на польскай мове.<ref name="KM" /> Ён уключаў уводзіны з нарысам гісторыі медыцыны і раздзелы пра раны, пухліны, дэфармацыі, хваробы касцей, аперацыі, хваробы вачэй, вушэй, дзёснаў і венерычныя хваробы; апісваў таксама [[трамбафлебіт]] і метады кампрэсійнай тэрапіі.<ref name="KM" /><ref name="Klimka" /> Кніга была прысвечана жамойцкаму старасту графу [[Аляксандр Хадкевіч (1776—1838)|Аляксандру Хадкевічу]].<ref name="Klimka" /> Падручнік быў кампіляцыяй з замежных (перадусім нямецкіх) прац і знаходзіўся пад уплывам вучэння [[Джон Браўн (урач)|Джона Браўна]]. Шымкевіча нават абвінавачвалі ў плагіяце з кнігі нямецкага ўрача Ёгана Аўгуста Ціттмана, але ён паспяхова адпёр гэтыя абвінавачванні. Раздзел «Wady w porządkowaniu zębów» («Заганы ў размяшчэнні зубоў») лічыцца пачаткам польскай [[Артадонтыя|артадонтыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс адзначаюць падрабязнае апісанне ў кнізе пераломаў і прыроджаных дэфармацый і лічаць Шымкевіча пачынальнікам [[Артапедыя|артапедыі]] ў Літве.<ref name="Triponis" /> Дзякуючы гэтай працы ён 9 ліпеня 1809 г. аднагалосна быў прыняты ў сябры [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага таварыства сяброў навук]].<ref name="PSB" /> У 1810 г. выйшла яго «Nauka o chorobach dzieci» («Навука пра дзіцячыя хваробы»; Вільня) — першы комплексны падручнік [[Педыятрыя|педыятрыі]] на польскай мове.<ref name="KM" /> У прадмове Шымкевіч пісаў пра вялікую смяротнасць немаўлятаў (каля 50% да трох гадоў), крытыкаваў догляд дзяцей у віленскім доме Дзіцяці Ісуса, які вялі сёстры міласэрнасці, прапаноўваючы наймаць для гэтага свецкіх жанчын з уласным мацярынскім досведам («Пакінем духоўным асобам іх пакліканне і абавязкі […], але не дадзім сябе пераканаць, што яны павінны гадаваць дзяцей ад самай калыскі»<ref name="Klimka" />), і асуджаў прымус да цяжкай працы цяжарных і кормячых сялянак. Кніга ўтрымлівала раздзел пра [[Вакцынацыя|вакцынацыю]] супраць воспы, а таксама табліцу польскай пальцавай [[Азбука|азбукі]] для глуханямых, што было падтрымкай тагачасных намаганняў стварыць у Вільні інстытут для глуханямых.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Паводле тытульнага аркуша, Шымкевіч быў тады «надворным кансіліярам» імператара [[Аляксандр I|Аляксандра I]],<ref>У частцы літаратуры гэта тлумачыцца як пасада надворнага (лейб-)урача Аляксандра I; М. Карыбут-Марціняк лічыць такую інтэрпрэтацыю памылковай: тытул азначаў [[Надворны саветнік|надворнага саветніка]] — грамадзянскі чын VII класа паводле [[Табель аб рангах|Табеля аб рангах]]. Звестак пра асабістае знаёмства Шымкевіча з імператарам няма.</ref> а таксама сябрам Медыцынскай акадэміі (верагодна, [[Імператарская медыка-хірургічная акадэмія|Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі]] ў Пецярбургу), Société de Médecine Pratique у [[Мантпелье]], Société galvanique et des recherches physiques у Парыжы і [[Віленскае дабрачыннае таварыства|Віленскага дабрачыннага таварыства]].<ref name="PSB" /> === Дабрачынная дзейнасць === Шымкевіч быў актыўным сябрам III аддзела («ратавання хворых») Віленскага дабрачыннага таварыства, урачы якога бясплатна лячылі бедных, а ў 1818 г. — намеснікам старшыні гэтага аддзела. Ён таксама падтрымліваў дзейнасць створанага ў 1809 г. пры таварыстве Інстытута мацярынства, які дапамагаў бедным парадзіхам і немаўлятам.<ref name="KM" /> === 1812—1816 гады === Падчас [[Вайна 1812 года|паходу Напалеона на Расію]] ў 1812 г. гарадскі сход Вільні абраў Шымкевіча дэпутатам на Літоўскі сейм, які так і не адбыўся; з 1 ліпеня 1812 г. ён засядаў у дванаццацічленнай Муніцыпальнай радзе на чале з [[Міхал Ромер|Міхалам Ромерам]]. Як урач і філантроп ён праславіўся падчас адступлення [[Вялікая армія|Вялікай арміі]] і эпідэміі [[Дызентэрыя|дызентэрыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Разам з А. Бэкю, С. Юндзілам, [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыдам Гродэкам]], Казімірам Данілавічам і Ю. Завадскім 18 лістапада 1814 г. аднавіў выданне «Dziennika Wileńskiego». Апублікаваў у ім артыкул «Zdrowie» («Здароўе»; 1815, т. 1, с. 339—343), які прапагандаваў гігіену і клопат пра навакольнае асяроддзе, і ўспаміны пра ўрача Стэфана Стубелевіча (1815, т. 2, с. 54—67). У гэтыя гады стаў ганаровым сябрам Віленскага ўніверсітэта.<ref name="PSB" /><ref name="Bielinski">Bieliński J. Uniwersytet Wileński (1579—1831). — Kraków, 1899. — T. 1. — S. 390—391.</ref><ref>У шэрагу публікацый (пачынаючы з нататак [[Тамаш Зан|Тамаша Зана]] і працы С. Малахоўскага-Лемпіцкага) Шымкевіч называецца прафесарам медыцыны Віленскага ўніверсітэта. Паводле М. Карыбут-Марціняк, гэта памылка: ён быў толькі ганаровым сябрам універсітэта і лекцый для студэнтаў не чытаў. Таму недакладнае і сцверджанне Д. Трыпанене і В. Трыпаніса, што ён чытаў лекцыі па хірургіі.</ref> У 1815 г. зноў лячыў хворых у шпіталі сясцёр міласэрнасці; з гэтага часу паходзяць яго «Postrzeżenia chorób czynione w Szpitalu Sióstr Miłosierdzia Wileńskich na Sawicz ulicy w ciągu roku całego 1815» («Назіранні над хваробамі ў віленскім шпіталі сясцёр міласэрнасці на вуліцы Савіч на працягу ўсяго 1815 г.»; рукапіс у Бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта). У 1816 г. прачытаў у Медыцынскім таварыстве даклад «Observationes de morbis in nosocomio sororum misericordiae Vilnae curatis». Тады ж разам з [[Юзаф Быхавец|Юзафам Быхаўцом]] і Феліксам Яроньскім з Кракава прэтэндаваў на кафедру філасофіі ў Галоўнай школе, якая мелася адкрыцца ў [[Варшава|Варшаве]].<ref name="PSB" /> У 1815—1818 гг. удзельнічаў у дыскусіях наконт праектаў скасавання прыгоннага права ў Літве. Паводле «Wiadomości Brukowych» (1818, № 102), ён «першы з землеўласнікаў у павеце ўзвёў для сялян добрыя мураваныя будынкі» і вызваліў з наданнем зямлі сялян у сваіх маёнтках.<ref name="PSB" /> === Таварыства шубраўцаў і «Шляхціц на Лапаце» === З канца 1816 г. Шымкевіч удзельнічаў у дзейнасці кола, якое ў 1817 г. прыняло жартоўную назву [[Таварыства шубраўцаў]]. Сярод яго заснавальнікаў былі [[Міхал Балінскі]], [[Лявон Бароўскі|Леон Бароўскі]], К. Контрым, [[Ігнацы Шыдлоўскі]], а таксама [[Ян Снядэцкі|Ян]] і Андрэй Снядэцкія. Паводле PSB, суполка мела парамасонскі, асветніцкі і цвярозасны, а разам з тым лаяльны да ўлад характар; яна ставіла мэтай выпраўленне грамадства, пашырэнне асветы і чытання, барацьбу з цемрашальствам і забабонамі, п’янствам, азартнымі гульнямі, сутяжніцтвам, тытуламаніяй і іншымі заганамі, а таксама паляпшэнне становішча сялян. Галоўным чынам пад уплывам Снядэцкіх шубраўцы змагаліся і з новымі перадрамантычнымі плынямі, у тым ліку ў медыцыне — [[Месмерызм|месмерызмам]] і браўнізмам; сам Шымкевіч, аднак, асабліва ў пытанні браўнізму, выразна дыстанцыяваўся ад меркаванняў калег.<ref name="PSB" /> Сябры таварыства прымалі імёны паганскіх літоўскіх багоў. Шымкевіч удзельнічаў у падрыхтоўцы «Кодэкса шубраўскага», прынятага на «схадцы» 18 чэрвеня 1817 г., і быў абраны першым прэзідэнтам таварыства, прыняўшы імя галоўнага бога — [[Пяркунас|Пяркунаса]], што, хутчэй за ўсё сімвалізавала яго ролю і ўдзел, у тым ліку фінансавы, ва ўсёй ініцыятыве.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref name="Massonius">Massonius P. M. Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781–1832: notatki z wykładów w roku akademickim 1924/1925 / do druku przygot. A. Supruniuk, M. A. Supruniuk. — Toruń: Biblioteka Uniwersytecka, 2005. — S. 86. — ISBN 83-231-1828-0.</ref> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс прыпісваюць яму палажэнне шубраўскага кодэкса: «Самаадукоўвацца. Абавязаны прачытаць за месяц хоць адну кнігу».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч, які, паводле С. Мараўскага, быў «славуты дасціпнасцю», стаў самым папулярным фельетаністам сатырычнага часопіса «[[Wiadomości Brukowe]]», які выходзіў у Вільні ў 1816—1822 гг. і быў органам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Па ўзоры «Кульгавага д’ябла» [[Ален Рэне Лесаж|Алена Рэне Лесажа]] ён стварыў нябачнага рэпарцёра, які шукаў тэмы, лётаючы з віленскай [[Замкавая гара (Вільня)|Замкавай гары]] на зачараванай лапаце над Літвой і Жамойцю аж да Інфлянтаў і пранікаючы ў дамы праз комін. Першы фельетон, «Łopata Czarownicza» («Чарадзейная лапата»), з’явіўся ў № 9 ад 7 лютага 1817 г. З № 22 (28 красавіка 1817 г.) на віньетцы часопіса, кожны раз, калі друкаваўся яго фельетон, змяшчалася выява «Шляхціца на Лапаце» ў жупане, які ляціць над хмарамі з подпісам «leci a leci» («ляціць і ляціць»); выява нібыта мела рысы самога Шымкевіча. Яна ж была змешчана на тытульным аркушы «Кодэкса шубраўскага» і стала сімвалам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паколькі тэксты падпісваліся псеўданімамі, няма пэўнасці адносна аўтарства ўсіх частак цыкла; Г. Нець устанавіў, што Шымкевіч напісаў 15 фельетонаў (адзін з іх у суаўтарстве).<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel">Kowkiel L. [Рэцэнзія] Grzegorz Nieć, Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie” satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”, Kraków 2006 // Rocznik Historii Prasy Polskiej. — 2007. — T. 10, z. 1 (19). — S. 193—196.</ref> Ён высмейваў заганы працэдуры банкруцтва ([[Эксдывізія|эксдывізій]]), звычаі шляхты на кантрактах, карупцыю і несумленнасць чыноўнікаў, сутяжніцтва, кантрабанду, азартныя гульні, тытуламанію, п’янства і асабліва эксплуатацыю і крыўды сялян.<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> Сялянскае пытанне закраналася ў многіх яго фельетонах, а ў трох было галоўным; адначасова ў іх выкарыстоўваўся распаўсюджаны ў тагачаснай шляхецкай публіцыстыцы стэрэатып яўрэя-арандатара як віноўніка сялянскай беднасці.<ref name="Kowkiel" /> Паводле С. Мараўскага, часопіс «вырывалі адзін у аднаго па ўсім краі»: «Шляхціц на зачараванай лапаце ўсюды пралазіў у горадзе і на вёсцы, сеяў плёткі напрапалую і кпіў без усякай літасці; панічны страх, ці не знойдзе там хто свайго партрэта, падахвочваў цікаўнасць».<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Яскравыя, часам перабольшаныя персанажы і падзеі выклікалі жывую рэакцыю чытачоў і водгукі ў іншых часопісах — у 1817 г. у варожым шубраўцам віленскім «Gębaczu», у 1818 г. у езуіцкім «[[Miesięcznik Połocki|Miesięczniku Połockim]]».<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> === Масонства === Шымкевіч быў актыўным і ў мясцовым [[Масонства|масонстве]]: прадстаўляў [[Навагрудак|навагрудскую]] ложу «Węzeł Jedności» пры правінцыйнай ложы «Doskonała Jedność», быў кавалерам IV ступені ў віленскай ложы «Gorliwy Litwin» («Руплівы ліцвін»), дзе выконваў абавязкі [[Яльмужнік|яльмужніка]].<ref name="PSB" /> Разам з ім у ложы былі яго сябры М. Мяноўскі, Я. Вольфганг і К. Контрым.<ref name="KM" /> Разам з К. Контрымам ён спрабаваў радыкальна рэфармаваць ложу. 16 сакавіка 1818 г. на вучнёўскай сесіі ложы ён выклікаў абурэнне, выступіўшы супраць масонскіх цырымоній і таямніц з заклікам: «час пакінуць дзікі і пагарды варты містыцызм, абраць пэўныя мэты, стаць карысным». Тады ж ён унёс праект рэформы, вядомы як «Deska D. B. Jakóba Szymkiewicza…» (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы 3381, 3585; суаўтарам мог быць К. Контрым), у якім прапаноўваў, сярод іншага, скасаваць прысягу захоўваць таямніцу, абмежаваць колькасць ступеняў і дарагі цырыманіял і засяродзіцца на дабрачыннасці; масонства мела быць падпарадкавана Міністэрству асветы.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Шымкевіча падтрымалі 17 братоў-масонаў, адначасова сяброў Таварыства шубраўцаў, на чале з К. Контрымам, Я. Вольфгангам і міністрам катэдры ложы М. Мяноўскім. Паколькі прапановы не знайшлі разумення ў масонскага кіраўніцтва, рэфарматары заснавалі новую ложу «Gorliwy Litwin Reformacyjny».<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref>Паводле PSB, з-за рашучага супраціву правінцыйнай ложы і [[Вялікі Ўсход Польшчы|Вялікага Ўсходу]] новая ложа не разгарнула дзейнасці і перастала існаваць пасля смерці Шымкевіча. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на С. Малахоўскага-Лемпіцкага, апісвае яе дзейнасць (даклады пра танныя спосабы вырабу паперы, барацьбу з голадам, непісьменнасць бедных дзяцей) да забароны масонства ўказам 1 жніўня 1822 г.; сам Шымкевіч з-за хваробы не змог ні разу прысутнічаць на яе пасяджэннях.</ref> === «Dzieło o pijaństwie» === У 1818 г. у піярскай друкарні ў Вільні выдаў «Dzieło o pijaństwie» («Твор пра п’янства») — першую навуковую працу на польскай мове пра [[алкагалізм]]; таму А. Балдырэў называе Шымкевіча піянерам польскай алкагалогіі.<ref name="KM" /> У прадмове ён пісаў: «шчаслівым назаву сябе, калі […] плён маёй працы […] у нашым краі […] хоць часткова аслабіць нахіл, які ганьбіць чалавечую прыроду». Кніга (355 с., 9 раздзелаў) адкрывалася франтыспісам з выявай Мінервы і Эскулапа, якія праганяюць Бахуса і яго прыхільнікаў.<ref name="Klimka" /> Ён апісаў грамадскія ўмовы, што спрыяюць п’янству, усе «напоі і рэчывы, якія ап’яняюць», з іх паходжаннем, ступенню шкоднасці і характарыстыкай залежнасцей, спосабы фальсіфікацыі напояў, класіфікаваў хваробы, выкліканыя п’янствам, і апісаў спосабы выхаду з залежнасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паводле Л. Клімкі, галоўную віну за пашырэнне п’янства Шымкевіч ускладаў на землеўласнікаў, якія мелі вялікія даходы з корчмаў і бровараў: сялянскага чалавека, пісаў ён, «ад матчынага ўлоння да самай магілы суправаджае гарэлка». Ён рашуча выступаў супраць лячэння гарэлкай, прыводзячы прыклад эпідэміі гарачкі 1807 г., калі ў адной вёсцы з 43 хворых памерлі 19 — тыя, каго пасілі гарэлкай.<ref name="Klimka" /> Паводле некаторых сучаснікаў, гэты нахіл ён ведаў з уласнага досведу;<ref name="PSB" /> Ю. Бялінскі пісаў пра яго: «Аматар чаркі, таму і аўтар найлепшай развагі пра п’янства».<ref name="KM" /> Кнігу рэкамендаваў [[Ян Ходзька]] ў папулярным творы «Pan Jan ze Świsłoczy».<ref name="KM" /> === Апошнія гады і смерць === У 1816 г. Шымкевіч захварэў на [[туберкулёз]], аднак да сярэдзіны 1818 г. заставаўся актыўным.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> У Варшаўскім таварыстве сяброў навук ён быў пераведзены з рэчаісных сяброў у сябры-карэспандэнты.<ref name="KM" /> У маі 1818 г. пакінуў сваю віленскую камяніцу і выехаў у маёнтак Таўкелі.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Хворы на «слабасць грудзей», ён памёр там 18 лістапада 1818 г. і быў пахаваны на мясцовых могілках.<ref name="PSB" /> Паводле волі нябожчыка, яго пахавалі пад бярозамі каля капліцы. 12 снежня 1818 г. Я. А. Лобенвейн паведаміў пра яго смерць на пасяджэнні Віленскага медыцынскага таварыства.<ref name="Triponis" /> Імша за яго душу, адпраўленая праз паўгода ў капліцы Віленскага дабрачыннага таварыства, сабрала каля 400 бедных.<ref name="PSB" /> Уласнай сям’і Шымкевіч не меў.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Тэстамент === Выканаўцамі тэстамента, захаванага ў М. Мяноўскага, Шымкевіч прызначыў сваіх сяброў М. Мяноўскага, К. Контрыма, Я. Вольфганга, Міхала Дмахоўскага, Караля Тымоўскага і Амброжага Казела.<ref name="KM" /> Ён заснаваў фонд у 1500 дукатаў, з працэнтаў якога мелася аплачвацца адукацыя трох вучняў — па адным з сялянскага саслоўя, збяднелай шляхты (з яго сям’і) і мяшчанства; фонд дзейнічаў да 1855 г.<ref name="PSB" /> Паводле справаздачы Віленскага ўніверсітэта за 1823 г., капітал быў размешчаны пад працэнты і прыносіў штогод каля 90 дукатаў на ўтрыманне трох вучняў.<ref name="Bielinski" /> Фонд у 1070 дукатаў ён прызначыў «віленскім музыкам-прафесіяналам», г. зн. на праект стварэння ў Вільні музычнай кансерваторыі; ім карысталася Таварыства музыкаў (фонд дзейнічаў да 1831 г. пад кантролем Віленскага ўніверсітэта, а затым да 1840 г. — [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]]).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Даход ад продажу сваіх кніг ён прызначыў на стварэнне рамеснай школы ў Вільні, 300 дукатаў — Віленскаму дабрачыннаму таварыству; яшчэ адзін дабрачынны фонд быў перададзены настаяцельніцы шпіталя сясцёр міласэрнасці.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Адзіным спадкаемцам Шымкевіч назваў пляменніка Казіміра Аўгустоўскага, які атрымаў віленскую камяніцу і ўсю рухомую маёмасць; брат Дамінік пазней дамагаўся долі спадчыны для сваіх сыноў.<ref name="KM" /> == Памяць == Пасля смерці Шымкевіча ў вобраз «Шляхціца на Лапаце» ўвасабляўся Андрэй Снядэцкі. Фельетоны абодвух аўтараў згадвалі пазней [[Маўрыцы Махнацкі]] і Ян Ходзька.<ref name="PSB" /> [[Ян Дамель]] у 1810 г. напісаў партрэт Шымкевіча; ён захоўваецца ў [[Нацыянальны музей у Варшаве|Нацыянальным музеі ў Варшаве]] (рэестр 69.743).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis" /> Імя Шымкевіча носіць пачатковая школа ў [[Мажэнін|Мажэніне]] (Лодзскае ваяводства, Ласкі павет). Ён з’яўляецца патронам медаля «Gloria orthodontiae», заснаванага кафедрай артадонтыі [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] з ініцыятывы прафесара Здзіслава Гайды за выбітныя дасягненні ў артадонтыі (з партрэтам работы Малгажаты Кот), і медаля «Sobrietas maxima virtus omnium», які ўручае Галоўнае праўленне Грамадскага антыалкагольнага камітэта за дзейнасць на карысць цвярозасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Магіла Шымкевіча ў Таўкелях захавалася.<ref name="PSB" /> Яна знаходзіцца на старых маёнткавых могілках, побач з мураванай капліцай-маўзалеем роду Казелаў.<ref name="Klimka" /> У 1979 г. з ініцыятывы ўцянскіх краязнаўцаў і цэнтральнай раённай бальніцы там на грамадскія сродкі ўсталяваны дубовы мемарыяльны слуп з дашкам (стогаступ) работы народнага майстра С. Каранаўскаса з надпісам «Jokūbas Šimkevičius (1775–1818)». Ушанаванні каля магілы ладзяць Віленскае медыцынскае таварыства, Даўгайляйская школа і мясцовая абшчына.<ref name="Triponis" /> == Працы == * O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób // Dziennik Wileński. — 1806. — № 12. — S. 231—250. * Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej. — Wilno, 1806. — T. 1—2. * Nauka o chorobach dzieci. — Wilno, 1810. * Dzieło o pijaństwie. — Wilno, 1818. ** Перавыданне: Doktora Jakuba Szymkiewicza „Dzieło o pijaństwie” z 1818 roku wciąż aktualne / oprac. T. Marcinkowski. — Szczecin, 1997. * Фельетоны ў «Wiadomościach Brukowych» (1817—1818); крытычнае выданне: Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków, 2006. — S. 179—242. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Літаратура == * Bieliński J. Szubrawcy w Wilnie (1817—1822): zarys historyczny. — Wilno, 1910. * Gajda Z. Z historii stomatologii. Jakub Szymkiewicz — u źródeł polskiej ortodoncji // Czasopismo Stomatologiczne. — 2010. — T. 63, № 12. — S. 793—796. * Leonhard B. „Szubrawcy” Jakuba Szymkiewicza // Tygodnik Powszechny. — 1977. — № 10. * Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków: Collegium Columbinum, 2006. — 276 s. * Ostrowska T. Pierwszy polski traktat o pijaństwie z 1818 r. — Warszawa, 1987. * Skwarczyński Z. Kazimierz Kontrym. Towarzystwo Szubrawców: dwa studia. — Łódź, 1961. * Triponienė D. Prie Vilniaus medicinos draugijos versmės. — Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla, 2012. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Шымкевіч Якуб}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1775 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 18 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1818 годзе]] [[Катэгорыя:Урачы]] [[Катэгорыя:Хірургі]] [[Катэгорыя:Педыятры]] [[Катэгорыя:Публіцысты]] [[Катэгорыя:Масоны]] [[Катэгорыя:Шубраўцы]] [[Катэгорыя:Філантропы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Галоўнай школы ВКЛ]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага таварыства сяброў навук]] irr2u2u3c76afshl210nnw49eh3biqr 5219389 5219387 2026-10-15T21:37:04Z Aliaksei Lastouski 75892 5219389 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Якуб Шымкевіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Jakub Szymkiewicz}} | Дата нараджэння = 3.12.1775 | Месца нараджэння = {{МН|Таўкелі}}, [[Вількамірскі павет]] (?) | Дата смерці = 18.11.1818 | Месца смерці = {{МС|Таўкелі}} | Навуковая сфера = [[медыцына]], [[хірургія]], [[педыятрыя]] | Месца працы = шпіталь сясцёр міласэрнасці ў [[Вільня|Вільні]] | Альма-матар = [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага]] | Вучоная ступень = доктар вызваленых навук, філасофіі і медыцыны }} '''Якуб Шымкевіч''' ({{lang-pl|Jakub Szymkiewicz}}, {{lang-lt|Jokūbas Šimkevičius}}; псеўданімы '''Пяркунас''', '''Шляхціц на Лапаце'''; 3 снежня 1775,<ref name="нар">Дата і месца нараджэння дакладна не ўстаноўлены, бо метрыка хросту не адшукана. Паводле PSB, Шымкевіч нарадзіўся «верагодна» 3 снежня ў Таўкелях; у літаратуры падаецца таксама дата 8 ліпеня і месца нараджэння [[Расейні]]. Сам Г. Нець у манаграфіі 2006 г. схіляўся да Расейняў, а ў артыкуле ў PSB (2015) — да Таўкеляў. Д. Трыпанене і В. Трыпаніс называюць 3 ліпеня 1775 г. і Расейнскі павет. Л. Яноўскі падаваў 1773 г., верагодна, вылічаны з некралога ў «Kurjer Litewski», дзе ўзрост нябожчыка названы 45 гадоў; аднак 1775 г. пацвярджаюць масонскія дакументы і дакументы Варшаўскага таварыства сяброў навук. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на звесткі Я. Камінскай і на тэстамент (брат Шымкевіча Дамінік жыў у Расейнскім павеце), лічыць больш верагодным жамойцкае паходжанне Шымкевіча (Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818)… // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 98—99).</ref> Таўкелі, [[Вількамірскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Вількамірскі павет]] (?) — 18 лістапада 1818,<ref>6 лістапада паводле [[Юліянскі каляндар|юліянскага календара]]; дату пацвярджаюць тэстамент і некралог у «Kurjer Litewski» (1818, № 96, 29 лістапада). У літаратуры часцей за ўсё падаецца менавіта 6 лістапада.</ref> Таўкелі) — урач, грамадскі дзеяч, філантроп, публіцыст і фельетаніст, першы прэзідэнт [[Таварыства шубраўцаў]].<ref name="PSB">Nieć G. Szymkiewicz Jakub // Polski Słownik Biograficzny. — T. L/2, z. 205. — Warszawa — Kraków: PAN — PAU, 2015. — S. 251—253. — ISBN 978-83-63352-37-0.</ref><ref name="KM">Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818) – wileński lekarz, filantrop, publicysta. Retusz biograficzny // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 95—124. — {{doi|10.4467/12311960MN.24.050.20880}}.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне === Шымкевічы (Шымковічы) — разгалінаваны, пераважна дробны і небагаты шляхецкі род, найбольш пашыраны ў [[Жамойць|Жамойці]], асабліва ў [[Расейнскі павет|Расейнскім павеце]]; да якой яго галіны належаў Якуб, не ўстаноўлена.<ref name="KM" /> Ён нарадзіўся, верагодна, 3 снежня 1775 г. у Таўкелях (сучасная [[Літва]], [[Уцянскі раён]], каля [[Даўгайляй|Даўгайляў]]; у XIX ст. — гміна Жмуйдкі, парафія Судэйкі, Вількамірскі павет), дзе яго сям’я мела маёнтак; магчыма, быў сынам Ежы (Юрыя) і Ганны (з Кярсноўскіх?).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis">Triponienė D., Triponis V. Pirmoji Chirurgijos klinika Lietuvoje ir jos kūrėjai // Lietuvos chirurgija. — 2022. — Vol. 21, № 1. — P. 16—18. — {{doi|10.15388/LietChirur.2022.21.52}}.</ref> Дакладна вядома, што ён меў брата Дамініка, які жыў з сям’ёй у Расейнскім павеце, і сястру, імя якой невядома, — маці Казіміра Аўгустоўскага.<ref name="KM" /> === Адукацыя === Магчыма, вучыўся ў [[Піяры|піярскай]] школе ў [[Расейны|Расейнях]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> У 1796 г. пачаў навучанне ў [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнай школе Вялікага Княства Літоўскага]] (з 1803 г. — [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт]]); у 1800—1803 гг. вывучаў медыцыну ў яе Медыцынскай калегіі.<ref name="PSB" /> Як большасць студэнтаў з дробнай шляхты, зарабляў на жыццё рэпетытарствам у прыватных дамах, часам — канцылярскай працай. У 1802 г. слухаў лекцыі [[Ян Андрэй Лобенвейн|Яна Андрэя Лобенвейна]] па анатоміі і фізіялогіі. Паводле ўспамінаў [[Станіслаў Юндзіл|Станіслава Юндзіла]], Шымкевіч быў у ліку студэнтаў, незадаволеных лекцыямі [[Фердынанд Шпіцнагель|Фердынанда Шпіцнагеля]] па натуральнай гісторыі, якія папрасілі Юндзіла пра дадатковы курс мінералогіі.<ref name="KM" /> 28 мая 1802 г. ён адказаў на пытанні па агульнай медыцыне, і савет факультэта аднагалосна прызнаў яго вартым «лаўраў медыцыны і хірургіі»; адпаведнае пасведчанне выдаў 26 чэрвеня 1802 г. дэкан Я. А. Лобенвейн.<ref name="Klimka">Klimka L. Jokūbas Šimkevičius (1775–1818) – gydytojas, visuomenininkas, filantropas // Medicinos teorija ir praktika. — 2011. — T. 17, № 4. — P. 557—563.</ref><ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Сярод яго бліжэйшых сяброў з часоў вучобы былі [[Ян Фрыдрых Вольфганг|Ян Вольфганг]], [[Мікалай Мяноўскі]], [[Казімір Контрым]] і аптэкар Караль Вагнер.<ref name="KM" /> Да 1806 г. Шымкевіч ужо быў доктарам вызваленых навук, філасофіі і медыцыны, аднак невядома, дзе ён атрымаў гэтыя ступені.<ref name="PSB" /> У спісе доктараў медыцыны, прамаваных у Вільні, складзеным [[Юзаф Бялінскі|Юзафам Бялінскім]], ён не значыцца; магчыма, ступень была атрымана ў [[Парыж|Парыжы]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ліст М. Мяноўскага да Я. Вольфганга ад 16 лістапада 1809 г. сведчыць, што на той час Шымкевіч ужо вярнуўся ў Вільню.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Ведаў польскую, французскую, нямецкую і лацінскую мовы.<ref name="Triponis" /> === Медыцынская практыка === У 1804 г. Шымкевіч пачаў урачэбную практыку ў Вільні. У 1805 г. ён замяняў адсутнага [[Аўгуст Бекю|Аўгуста Бэкю]] ў шпіталі [[Сёстры міласэрнасці|сясцёр міласэрнасці]] на вуліцы Савіч; ужо ў 1803 г. ён стаў прымарыусам (галоўным урачом) гэтага шпіталя — аднаго з найбуйнейшых у Вільні (больш за 150 пацыентаў у год).<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ён адным з першых у Літве спецыялізаваўся ў хірургіі касцей і стаматалогіі.<ref name="KM" /> Паводле ўспамінаў [[Юзаф Франк|Юзафа Франка]], у 1804 г. Шымкевіч стаў галоўным перакладчыкам яго бацькі, прафесара [[Ёган Петэр Франк|Ёгана Петэра Франка]], які не ведаў польскай мовы, і суправаджаў яго падчас візітаў да хворых, што дапамагло яму набыць уласную практыку.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Шымкевіч супрацоўнічаў з тэрапеўтычнай клінікай Ю. Франка, перадаючы ёй пацыентаў з рэдкімі хваробамі (напрыклад, з [[Пузырчатка|пузырчаткай]]).<ref name="Magowska">Magowska A. Empirycznie czy racjonalistycznie? Dylematy i praktyka medycyny uniwersyteckiej w Wilnie w latach 1781–1842. — Poznań: Wydawnictwo Kontekst, 2015. — S. 40, 214. — ISBN 978-83-65275-04-2.</ref> Ю. Франк лічыў Шымкевіча, як і А. Бэку, прыхільнікам [[Браўнізм|браўнізму]]; падчас хваробы [[Андрэй Снядэцкі|Андрэя Снядэцкага]] яны абодва настаялі на кансіліуме на прызначэнні хвораму ўзбуджальных сродкаў (мускусу, камфары і віна).<ref name="Magowska" /> Разам з [[Ян Фрыдрых Нішкоўскі|Янам Фрыдрыхам Нішкоўскім]] Шымкевіч удзельнічаў у аперацыі [[Анеўрызма|анеўрызмы]] соннай артэрыі, апісанай у «Acta Instituti Clinici Caesareae Universitatis Vilnensis».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч быў адным з 15 заснавальнікаў [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага (лекарскага) таварыства]], якія 12 снежня 1805 г. у кватэры Ю. Франка падпісалі праект яго статута (зацверджаны ўказам Аляксандра I 26 мая 1806 г.); сярод іншых заснавальнікаў былі А. Бэкю, Ю. Франк, Ф. Шпіцнагель, А. Снядэцкі і Я. А. Лобенвейн.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У 1806 г. ён зрабіў добраахвотны ўнёсак у касу таварыства ў памеры 200 злотых.<ref name="PSB" /> У праўленне таварыства ўваходзіў толькі аднойчы: у 1813 г. быў яго прэзідэнтам (віцэ-прэзідэнт — Я. Ф. Нішкоўскі, сакратар — Ю. Франк, скарбнік — Ежы Гут).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Навуковая дзейнасць === У 1806 г. апублікаваў у № 12 «[[Dziennik Wileński]]» артыкул «O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób» («Аб захаванні здароўя ў час заразных хвароб»), у якім простай мовай раіў пазбягаць кантакту з хворым і яго рэчамі, прытрымлівацца адпаведнай дыеты, ачышчаць паветра ў памяшканнях, а таксама прапагандаваў прышчэпкі супраць [[Натуральная воспа|воспы]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У тым жа годзе ў друкарні [[Юзаф Завадскі|Юзафа Завадскага]] выйшаў двухтомны падручнік «Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej» («Навука тэарэтычнай і практычнай хірургіі»; Вільня, 1806) — першая комплексная праца па хірургіі на польскай мове.<ref name="KM" /> Ён уключаў уводзіны з нарысам гісторыі медыцыны і раздзелы пра раны, пухліны, дэфармацыі, хваробы касцей, аперацыі, хваробы вачэй, вушэй, дзёснаў і венерычныя хваробы; апісваў таксама [[трамбафлебіт]] і метады кампрэсійнай тэрапіі.<ref name="KM" /><ref name="Klimka" /> Кніга была прысвечана жамойцкаму старасту графу [[Аляксандр Хадкевіч (1776—1838)|Аляксандру Хадкевічу]].<ref name="Klimka" /> Падручнік быў кампіляцыяй з замежных (перадусім нямецкіх) прац і знаходзіўся пад уплывам вучэння [[Джон Браўн (урач)|Джона Браўна]]. Шымкевіча нават абвінавачвалі ў плагіяце з кнігі нямецкага ўрача Ёгана Аўгуста Ціттмана, але ён паспяхова адпёр гэтыя абвінавачванні. Раздзел «Wady w porządkowaniu zębów» («Заганы ў размяшчэнні зубоў») лічыцца пачаткам польскай [[Артадонтыя|артадонтыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс адзначаюць падрабязнае апісанне ў кнізе пераломаў і прыроджаных дэфармацый і лічаць Шымкевіча пачынальнікам [[Артапедыя|артапедыі]] ў Літве.<ref name="Triponis" /> Дзякуючы гэтай працы ён 9 ліпеня 1809 г. аднагалосна быў прыняты ў сябры [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага таварыства сяброў навук]].<ref name="PSB" /> У 1810 г. выйшла яго «Nauka o chorobach dzieci» («Навука пра дзіцячыя хваробы»; Вільня) — першы комплексны падручнік [[Педыятрыя|педыятрыі]] на польскай мове.<ref name="KM" /> У прадмове Шымкевіч пісаў пра вялікую смяротнасць немаўлятаў (каля 50% да трох гадоў), крытыкаваў догляд дзяцей у віленскім доме Дзіцяці Ісуса, які вялі сёстры міласэрнасці, прапаноўваючы наймаць для гэтага свецкіх жанчын з уласным мацярынскім досведам («Пакінем духоўным асобам іх пакліканне і абавязкі […], але не дадзім сябе пераканаць, што яны павінны гадаваць дзяцей ад самай калыскі»<ref name="Klimka" />), і асуджаў прымус да цяжкай працы цяжарных і кормячых сялянак. Кніга ўтрымлівала раздзел пра [[Вакцынацыя|вакцынацыю]] супраць воспы, а таксама табліцу польскай пальцавай [[Азбука|азбукі]] для глуханямых, што было падтрымкай тагачасных намаганняў стварыць у Вільні інстытут для глуханямых.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Паводле тытульнага аркуша, Шымкевіч быў тады «надворным кансіліярам» імператара [[Аляксандр I|Аляксандра I]],<ref>У частцы літаратуры гэта тлумачыцца як пасада надворнага (лейб-)урача Аляксандра I; М. Карыбут-Марціняк лічыць такую інтэрпрэтацыю памылковай: тытул азначаў [[Надворны саветнік|надворнага саветніка]] — грамадзянскі чын VII класа паводле [[Табель аб рангах|Табеля аб рангах]]. Звестак пра асабістае знаёмства Шымкевіча з імператарам няма.</ref> а таксама сябрам Медыцынскай акадэміі (верагодна, [[Імператарская медыка-хірургічная акадэмія|Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі]] ў Пецярбургу), Société de Médecine Pratique у [[Мантпелье]], Société galvanique et des recherches physiques у Парыжы і [[Віленскае дабрачыннае таварыства|Віленскага дабрачыннага таварыства]].<ref name="PSB" /> === Дабрачынная дзейнасць === Шымкевіч быў актыўным сябрам III аддзела («ратавання хворых») Віленскага дабрачыннага таварыства, урачы якога бясплатна лячылі бедных, а ў 1818 г. — намеснікам старшыні гэтага аддзела. Ён таксама падтрымліваў дзейнасць створанага ў 1809 г. пры таварыстве Інстытута мацярынства, які дапамагаў бедным парадзіхам і немаўлятам.<ref name="KM" /> === 1812—1816 гады === Падчас [[Вайна 1812 года|паходу Напалеона на Расію]] ў 1812 г. гарадскі сход Вільні абраў Шымкевіча дэпутатам на Літоўскі сейм, які так і не адбыўся; з 1 ліпеня 1812 г. ён засядаў у дванаццацічленнай Муніцыпальнай радзе на чале з [[Міхал Ромер|Міхалам Ромерам]]. Як урач і філантроп ён праславіўся падчас адступлення [[Вялікая армія|Вялікай арміі]] і эпідэміі [[Дызентэрыя|дызентэрыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Разам з А. Бэкю, С. Юндзілам, [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыдам Гродэкам]], Казімірам Данілавічам і Ю. Завадскім 18 лістапада 1814 г. аднавіў выданне «Dziennika Wileńskiego». Апублікаваў у ім артыкул «Zdrowie» («Здароўе»; 1815, т. 1, с. 339—343), які прапагандаваў гігіену і клопат пра навакольнае асяроддзе, і ўспаміны пра ўрача Стэфана Стубелевіча (1815, т. 2, с. 54—67). У гэтыя гады стаў ганаровым сябрам Віленскага ўніверсітэта.<ref name="PSB" /><ref name="Bielinski">Bieliński J. Uniwersytet Wileński (1579—1831). — Kraków, 1899. — T. 1. — S. 390—391.</ref><ref>У шэрагу публікацый (пачынаючы з нататак [[Тамаш Зан|Тамаша Зана]] і працы С. Малахоўскага-Лемпіцкага) Шымкевіч называецца прафесарам медыцыны Віленскага ўніверсітэта. Паводле М. Карыбут-Марціняк, гэта памылка: ён быў толькі ганаровым сябрам універсітэта і лекцый для студэнтаў не чытаў. Таму недакладнае і сцверджанне Д. Трыпанене і В. Трыпаніса, што ён чытаў лекцыі па хірургіі.</ref> У 1815 г. зноў лячыў хворых у шпіталі сясцёр міласэрнасці; з гэтага часу паходзяць яго «Postrzeżenia chorób czynione w Szpitalu Sióstr Miłosierdzia Wileńskich na Sawicz ulicy w ciągu roku całego 1815» («Назіранні над хваробамі ў віленскім шпіталі сясцёр міласэрнасці на вуліцы Савіч на працягу ўсяго 1815 г.»; рукапіс у Бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта). У 1816 г. прачытаў у Медыцынскім таварыстве даклад «Observationes de morbis in nosocomio sororum misericordiae Vilnae curatis». Тады ж разам з [[Юзаф Быхавец|Юзафам Быхаўцом]] і Феліксам Яроньскім з Кракава прэтэндаваў на кафедру філасофіі ў Галоўнай школе, якая мелася адкрыцца ў [[Варшава|Варшаве]].<ref name="PSB" /> У 1815—1818 гг. удзельнічаў у дыскусіях наконт праектаў скасавання прыгоннага права ў Літве. Паводле «Wiadomości Brukowych» (1818, № 102), ён «першы з землеўласнікаў у павеце ўзвёў для сялян добрыя мураваныя будынкі» і вызваліў з наданнем зямлі сялян у сваіх маёнтках.<ref name="PSB" /> === Таварыства шубраўцаў і «Шляхціц на Лапаце» === З канца 1816 г. Шымкевіч удзельнічаў у дзейнасці кола, якое ў 1817 г. прыняло жартоўную назву [[Таварыства шубраўцаў]]. Сярод яго заснавальнікаў былі [[Міхал Балінскі]], [[Лявон Бароўскі|Леон Бароўскі]], К. Контрым, [[Ігнацы Шыдлоўскі]], а таксама [[Ян Снядэцкі|Ян]] і Андрэй Снядэцкія. Паводле PSB, суполка мела парамасонскі, асветніцкі і цвярозасны, а разам з тым лаяльны да ўлад характар; яна ставіла мэтай выпраўленне грамадства, пашырэнне асветы і чытання, барацьбу з цемрашальствам і забабонамі, п’янствам, азартнымі гульнямі, сутяжніцтвам, тытуламаніяй і іншымі заганамі, а таксама паляпшэнне становішча сялян. Галоўным чынам пад уплывам Снядэцкіх шубраўцы змагаліся і з новымі перадрамантычнымі плынямі, у тым ліку ў медыцыне — [[Месмерызм|месмерызмам]] і браўнізмам; сам Шымкевіч, аднак, асабліва ў пытанні браўнізму, выразна дыстанцыяваўся ад меркаванняў калег.<ref name="PSB" /> Сябры таварыства прымалі імёны паганскіх літоўскіх багоў. Шымкевіч удзельнічаў у падрыхтоўцы «Кодэкса шубраўскага», прынятага на «схадцы» 18 чэрвеня 1817 г., і быў абраны першым прэзідэнтам таварыства, прыняўшы імя галоўнага бога — [[Пяркунас|Пяркунаса]], што, хутчэй за ўсё сімвалізавала яго ролю і ўдзел, у тым ліку фінансавы, ва ўсёй ініцыятыве.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref name="Massonius">Massonius P. M. Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781–1832: notatki z wykładów w roku akademickim 1924/1925 / do druku przygot. A. Supruniuk, M. A. Supruniuk. — Toruń: Biblioteka Uniwersytecka, 2005. — S. 86. — ISBN 83-231-1828-0.</ref> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс прыпісваюць яму палажэнне шубраўскага кодэкса: «Самаадукоўвацца. Абавязаны прачытаць за месяц хоць адну кнігу».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч, які, паводле С. Мараўскага, быў «славуты дасціпнасцю», стаў самым папулярным фельетаністам сатырычнага часопіса «[[Wiadomości Brukowe]]», які выходзіў у Вільні ў 1816—1822 гг. і быў органам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Па ўзоры «Кульгавага д’ябла» [[Ален Рэне Лесаж|Алена Рэне Лесажа]] ён стварыў нябачнага рэпарцёра, які шукаў тэмы, лётаючы з віленскай [[Замкавая гара (Вільня)|Замкавай гары]] на зачараванай лапаце над Літвой і Жамойцю аж да Інфлянтаў і пранікаючы ў дамы праз комін. Першы фельетон, «Łopata Czarownicza» («Чарадзейная лапата»), з’явіўся ў № 9 ад 7 лютага 1817 г. З № 22 (28 красавіка 1817 г.) на віньетцы часопіса, кожны раз, калі друкаваўся яго фельетон, змяшчалася выява «Шляхціца на Лапаце» ў жупане, які ляціць над хмарамі з подпісам «leci a leci» («ляціць і ляціць»); выява нібыта мела рысы самога Шымкевіча. Яна ж была змешчана на тытульным аркушы «Кодэкса шубраўскага» і стала сімвалам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паколькі тэксты падпісваліся псеўданімамі, няма пэўнасці адносна аўтарства ўсіх частак цыкла; Г. Нець устанавіў, што Шымкевіч напісаў 15 фельетонаў (адзін з іх у суаўтарстве).<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel">Kowkiel L. [Рэцэнзія] Grzegorz Nieć, Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie” satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”, Kraków 2006 // Rocznik Historii Prasy Polskiej. — 2007. — T. 10, z. 1 (19). — S. 193—196.</ref> Ён высмейваў заганы працэдуры банкруцтва ([[Эксдывізія|эксдывізій]]), звычаі шляхты на кантрактах, карупцыю і несумленнасць чыноўнікаў, сутяжніцтва, кантрабанду, азартныя гульні, тытуламанію, п’янства і асабліва эксплуатацыю і крыўды сялян.<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> Сялянскае пытанне закраналася ў многіх яго фельетонах, а ў трох было галоўным; адначасова ў іх выкарыстоўваўся распаўсюджаны ў тагачаснай шляхецкай публіцыстыцы стэрэатып яўрэя-арандатара як віноўніка сялянскай беднасці.<ref name="Kowkiel" /> Паводле С. Мараўскага, часопіс «вырывалі адзін у аднаго па ўсім краі»: «Шляхціц на зачараванай лапаце ўсюды пралазіў у горадзе і на вёсцы, сеяў плёткі напрапалую і кпіў без усякай літасці; панічны страх, ці не знойдзе там хто свайго партрэта, падахвочваў цікаўнасць».<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Яскравыя, часам перабольшаныя персанажы і падзеі выклікалі жывую рэакцыю чытачоў і водгукі ў іншых часопісах — у 1817 г. у варожым шубраўцам віленскім «Gębaczu», у 1818 г. у езуіцкім «[[Miesięcznik Połocki|Miesięczniku Połockim]]».<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> === Масонства === Шымкевіч быў актыўным і ў мясцовым [[Масонства|масонстве]]: прадстаўляў [[Навагрудак|навагрудскую]] ложу «Węzeł Jedności» пры правінцыйнай ложы «Doskonała Jedność», быў кавалерам IV ступені ў віленскай ложы «Gorliwy Litwin» («Руплівы ліцвін»), дзе выконваў абавязкі [[Яльмужнік|яльмужніка]].<ref name="PSB" /> Разам з ім у ложы былі яго сябры М. Мяноўскі, Я. Вольфганг і К. Контрым.<ref name="KM" /> Разам з К. Контрымам ён спрабаваў радыкальна рэфармаваць ложу. 16 сакавіка 1818 г. на вучнёўскай сесіі ложы ён выклікаў абурэнне, выступіўшы супраць масонскіх цырымоній і таямніц з заклікам: «час пакінуць дзікі і пагарды варты містыцызм, абраць пэўныя мэты, стаць карысным». Тады ж ён унёс праект рэформы, вядомы як «Deska D. B. Jakóba Szymkiewicza…» (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы 3381, 3585; суаўтарам мог быць К. Контрым), у якім прапаноўваў, сярод іншага, скасаваць прысягу захоўваць таямніцу, абмежаваць колькасць ступеняў і дарагі цырыманіял і засяродзіцца на дабрачыннасці; масонства мела быць падпарадкавана Міністэрству асветы.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Шымкевіча падтрымалі 17 братоў-масонаў, адначасова сяброў Таварыства шубраўцаў, на чале з К. Контрымам, Я. Вольфгангам і міністрам катэдры ложы М. Мяноўскім. Паколькі прапановы не знайшлі разумення ў масонскага кіраўніцтва, рэфарматары заснавалі новую ложу «Gorliwy Litwin Reformacyjny».<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref>Паводле PSB, з-за рашучага супраціву правінцыйнай ложы і [[Вялікі Ўсход Польшчы|Вялікага Ўсходу]] новая ложа не разгарнула дзейнасці і перастала існаваць пасля смерці Шымкевіча. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на С. Малахоўскага-Лемпіцкага, апісвае яе дзейнасць (даклады пра танныя спосабы вырабу паперы, барацьбу з голадам, непісьменнасць бедных дзяцей) да забароны масонства ўказам 1 жніўня 1822 г.; сам Шымкевіч з-за хваробы не змог ні разу прысутнічаць на яе пасяджэннях.</ref> === «Dzieło o pijaństwie» === У 1818 г. у піярскай друкарні ў Вільні выдаў «Dzieło o pijaństwie» («Твор пра п’янства») — першую навуковую працу на польскай мове пра [[алкагалізм]]; таму А. Балдырэў называе Шымкевіча піянерам польскай алкагалогіі.<ref name="KM" /> У прадмове ён пісаў: «шчаслівым назаву сябе, калі […] плён маёй працы […] у нашым краі […] хоць часткова аслабіць нахіл, які ганьбіць чалавечую прыроду». Кніга (355 с., 9 раздзелаў) адкрывалася франтыспісам з выявай Мінервы і Эскулапа, якія праганяюць Бахуса і яго прыхільнікаў.<ref name="Klimka" /> Ён апісаў грамадскія ўмовы, што спрыяюць п’янству, усе «напоі і рэчывы, якія ап’яняюць», з іх паходжаннем, ступенню шкоднасці і характарыстыкай залежнасцей, спосабы фальсіфікацыі напояў, класіфікаваў хваробы, выкліканыя п’янствам, і апісаў спосабы выхаду з залежнасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паводле Л. Клімкі, галоўную віну за пашырэнне п’янства Шымкевіч ускладаў на землеўласнікаў, якія мелі вялікія даходы з корчмаў і бровараў: сялянскага чалавека, пісаў ён, «ад матчынага ўлоння да самай магілы суправаджае гарэлка». Ён рашуча выступаў супраць лячэння гарэлкай, прыводзячы прыклад эпідэміі гарачкі 1807 г., калі ў адной вёсцы з 43 хворых памерлі 19 — тыя, каго пасілі гарэлкай.<ref name="Klimka" /> Паводле некаторых сучаснікаў, гэты нахіл ён ведаў з уласнага досведу;<ref name="PSB" /> Ю. Бялінскі пісаў пра яго: «Аматар чаркі, таму і аўтар найлепшай развагі пра п’янства».<ref name="KM" /> Кнігу рэкамендаваў [[Ян Ходзька]] ў папулярным творы «Pan Jan ze Świsłoczy».<ref name="KM" /> === Апошнія гады і смерць === У 1816 г. Шымкевіч захварэў на [[туберкулёз]], аднак да сярэдзіны 1818 г. заставаўся актыўным.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> У Варшаўскім таварыстве сяброў навук ён быў пераведзены з рэчаісных сяброў у сябры-карэспандэнты.<ref name="KM" /> У маі 1818 г. пакінуў сваю віленскую камяніцу і выехаў у маёнтак Таўкелі.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Хворы на «слабасць грудзей», ён памёр там 18 лістапада 1818 г. і быў пахаваны на мясцовых могілках.<ref name="PSB" /> Паводле волі нябожчыка, яго пахавалі пад бярозамі каля капліцы. 12 снежня 1818 г. Я. А. Лобенвейн паведаміў пра яго смерць на пасяджэнні Віленскага медыцынскага таварыства.<ref name="Triponis" /> Імша за яго душу, адпраўленая праз паўгода ў капліцы Віленскага дабрачыннага таварыства, сабрала каля 400 бедных.<ref name="PSB" /> Уласнай сям’і Шымкевіч не меў.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Тэстамент === Выканаўцамі тэстамента, захаванага ў М. Мяноўскага, Шымкевіч прызначыў сваіх сяброў М. Мяноўскага, К. Контрыма, Я. Вольфганга, Міхала Дмахоўскага, Караля Тымоўскага і Амброжага Казела.<ref name="KM" /> Ён заснаваў фонд у 1500 дукатаў, з працэнтаў якога мелася аплачвацца адукацыя трох вучняў — па адным з сялянскага саслоўя, збяднелай шляхты (з яго сям’і) і мяшчанства; фонд дзейнічаў да 1855 г.<ref name="PSB" /> Паводле справаздачы Віленскага ўніверсітэта за 1823 г., капітал быў размешчаны пад працэнты і прыносіў штогод каля 90 дукатаў на ўтрыманне трох вучняў.<ref name="Bielinski" /> Фонд у 1070 дукатаў ён прызначыў «віленскім музыкам-прафесіяналам», г. зн. на праект стварэння ў Вільні музычнай кансерваторыі; ім карысталася Таварыства музыкаў (фонд дзейнічаў да 1831 г. пад кантролем Віленскага ўніверсітэта, а затым да 1840 г. — [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]]).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Даход ад продажу сваіх кніг ён прызначыў на стварэнне рамеснай школы ў Вільні, 300 дукатаў — Віленскаму дабрачыннаму таварыству; яшчэ адзін дабрачынны фонд быў перададзены настаяцельніцы шпіталя сясцёр міласэрнасці.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Адзіным спадкаемцам Шымкевіч назваў пляменніка Казіміра Аўгустоўскага, які атрымаў віленскую камяніцу і ўсю рухомую маёмасць; брат Дамінік пазней дамагаўся долі спадчыны для сваіх сыноў.<ref name="KM" /> == Памяць == Пасля смерці Шымкевіча ў вобраз «Шляхціца на Лапаце» ўвасабляўся Андрэй Снядэцкі. Фельетоны абодвух аўтараў згадвалі пазней [[Маўрыцы Махнацкі]] і Ян Ходзька.<ref name="PSB" /> [[Ян Дамель]] у 1810 г. напісаў партрэт Шымкевіча; ён захоўваецца ў [[Нацыянальны музей у Варшаве|Нацыянальным музеі ў Варшаве]] (рэестр 69.743).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis" /> Імя Шымкевіча носіць пачатковая школа ў [[Мажэнін|Мажэніне]] (Лодзскае ваяводства, Ласкі павет). Ён з’яўляецца патронам медаля «Gloria orthodontiae», заснаванага кафедрай артадонтыі [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] з ініцыятывы прафесара Здзіслава Гайды за выбітныя дасягненні ў артадонтыі (з партрэтам работы Малгажаты Кот), і медаля «Sobrietas maxima virtus omnium», які ўручае Галоўнае праўленне Грамадскага антыалкагольнага камітэта за дзейнасць на карысць цвярозасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Магіла Шымкевіча ў Таўкелях захавалася.<ref name="PSB" /> Яна знаходзіцца на старых маёнткавых могілках, побач з мураванай капліцай-маўзалеем роду Казелаў.<ref name="Klimka" /> У 1979 г. з ініцыятывы ўцянскіх краязнаўцаў і цэнтральнай раённай бальніцы там на грамадскія сродкі ўсталяваны дубовы мемарыяльны слуп з дашкам (стогаступ) работы народнага майстра С. Каранаўскаса з надпісам «Jokūbas Šimkevičius (1775–1818)». Ушанаванні каля магілы ладзяць Віленскае медыцынскае таварыства, Даўгайляйская школа і мясцовая абшчына.<ref name="Triponis" /> == Працы == * O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób // Dziennik Wileński. — 1806. — № 12. — S. 231—250. * Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej. — Wilno, 1806. — T. 1—2. * Nauka o chorobach dzieci. — Wilno, 1810. * Dzieło o pijaństwie. — Wilno, 1818. ** Перавыданне: Doktora Jakuba Szymkiewicza „Dzieło o pijaństwie” z 1818 roku wciąż aktualne / oprac. T. Marcinkowski. — Szczecin, 1997. * Фельетоны ў «Wiadomościach Brukowych» (1817—1818); крытычнае выданне: Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków, 2006. — S. 179—242. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Літаратура == * Bieliński J. Szubrawcy w Wilnie (1817—1822): zarys historyczny. — Wilno, 1910. * Gajda Z. Z historii stomatologii. Jakub Szymkiewicz — u źródeł polskiej ortodoncji // Czasopismo Stomatologiczne. — 2010. — T. 63, № 12. — S. 793—796. * Leonhard B. „Szubrawcy” Jakuba Szymkiewicza // Tygodnik Powszechny. — 1977. — № 10. * Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków: Collegium Columbinum, 2006. — 276 s. * Ostrowska T. Pierwszy polski traktat o pijaństwie z 1818 r. — Warszawa, 1987. * Skwarczyński Z. Kazimierz Kontrym. Towarzystwo Szubrawców: dwa studia. — Łódź, 1961. * Triponienė D. Prie Vilniaus medicinos draugijos versmės. — Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla, 2012. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Шымкевіч Якуб}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1775 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 18 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1818 годзе]] [[Катэгорыя:Урачы]] [[Катэгорыя:Хірургі]] [[Катэгорыя:Педыятры]] [[Катэгорыя:Публіцысты]] [[Катэгорыя:Масоны]] [[Катэгорыя:Шубраўцы]] [[Катэгорыя:Філантропы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Галоўнай школы ВКЛ]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага таварыства сяброў навук]] 6k72do99q5ze1fkml88irp7gtf4pde5 5219390 5219389 2026-10-15T21:37:40Z Aliaksei Lastouski 75892 5219390 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Якуб Шымкевіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Jakub Szymkiewicz}} | Дата нараджэння = 3.12.1775 | Месца нараджэння = {{МН|Таўкелі}}, Вількамірскі павет (?) | Дата смерці = 18.11.1818 | Месца смерці = {{МС|Таўкелі}} | Навуковая сфера = [[медыцына]], [[хірургія]], [[педыятрыя]] | Месца працы = шпіталь сясцёр міласэрнасці ў [[Вільня|Вільні]] | Альма-матар = [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага]] | Вучоная ступень = доктар вызваленых навук, філасофіі і медыцыны }} '''Якуб Шымкевіч''' ({{lang-pl|Jakub Szymkiewicz}}, {{lang-lt|Jokūbas Šimkevičius}}; псеўданімы '''Пяркунас''', '''Шляхціц на Лапаце'''; 3 снежня 1775,<ref name="нар">Дата і месца нараджэння дакладна не ўстаноўлены, бо метрыка хросту не адшукана. Паводле PSB, Шымкевіч нарадзіўся «верагодна» 3 снежня ў Таўкелях; у літаратуры падаецца таксама дата 8 ліпеня і месца нараджэння [[Расейні]]. Сам Г. Нець у манаграфіі 2006 г. схіляўся да Расейняў, а ў артыкуле ў PSB (2015) — да Таўкеляў. Д. Трыпанене і В. Трыпаніс называюць 3 ліпеня 1775 г. і Расейнскі павет. Л. Яноўскі падаваў 1773 г., верагодна, вылічаны з некралога ў «Kurjer Litewski», дзе ўзрост нябожчыка названы 45 гадоў; аднак 1775 г. пацвярджаюць масонскія дакументы і дакументы Варшаўскага таварыства сяброў навук. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на звесткі Я. Камінскай і на тэстамент (брат Шымкевіча Дамінік жыў у Расейнскім павеце), лічыць больш верагодным жамойцкае паходжанне Шымкевіча (Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818)… // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 98—99).</ref> Таўкелі, [[Вількамірскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Вількамірскі павет]] (?) — 18 лістапада 1818,<ref>6 лістапада паводле [[Юліянскі каляндар|юліянскага календара]]; дату пацвярджаюць тэстамент і некралог у «Kurjer Litewski» (1818, № 96, 29 лістапада). У літаратуры часцей за ўсё падаецца менавіта 6 лістапада.</ref> Таўкелі) — урач, грамадскі дзеяч, філантроп, публіцыст і фельетаніст, першы прэзідэнт [[Таварыства шубраўцаў]].<ref name="PSB">Nieć G. Szymkiewicz Jakub // Polski Słownik Biograficzny. — T. L/2, z. 205. — Warszawa — Kraków: PAN — PAU, 2015. — S. 251—253. — ISBN 978-83-63352-37-0.</ref><ref name="KM">Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818) – wileński lekarz, filantrop, publicysta. Retusz biograficzny // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 95—124. — {{doi|10.4467/12311960MN.24.050.20880}}.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне === Шымкевічы (Шымковічы) — разгалінаваны, пераважна дробны і небагаты шляхецкі род, найбольш пашыраны ў [[Жамойць|Жамойці]], асабліва ў [[Расейнскі павет|Расейнскім павеце]]; да якой яго галіны належаў Якуб, не ўстаноўлена.<ref name="KM" /> Ён нарадзіўся, верагодна, 3 снежня 1775 г. у Таўкелях (сучасная [[Літва]], [[Уцянскі раён]], каля [[Даўгайляй|Даўгайляў]]; у XIX ст. — гміна Жмуйдкі, парафія Судэйкі, Вількамірскі павет), дзе яго сям’я мела маёнтак; магчыма, быў сынам Ежы (Юрыя) і Ганны (з Кярсноўскіх?).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis">Triponienė D., Triponis V. Pirmoji Chirurgijos klinika Lietuvoje ir jos kūrėjai // Lietuvos chirurgija. — 2022. — Vol. 21, № 1. — P. 16—18. — {{doi|10.15388/LietChirur.2022.21.52}}.</ref> Дакладна вядома, што ён меў брата Дамініка, які жыў з сям’ёй у Расейнскім павеце, і сястру, імя якой невядома, — маці Казіміра Аўгустоўскага.<ref name="KM" /> === Адукацыя === Магчыма, вучыўся ў [[Піяры|піярскай]] школе ў [[Расейны|Расейнях]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> У 1796 г. пачаў навучанне ў [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнай школе Вялікага Княства Літоўскага]] (з 1803 г. — [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт]]); у 1800—1803 гг. вывучаў медыцыну ў яе Медыцынскай калегіі.<ref name="PSB" /> Як большасць студэнтаў з дробнай шляхты, зарабляў на жыццё рэпетытарствам у прыватных дамах, часам — канцылярскай працай. У 1802 г. слухаў лекцыі [[Ян Андрэй Лобенвейн|Яна Андрэя Лобенвейна]] па анатоміі і фізіялогіі. Паводле ўспамінаў [[Станіслаў Юндзіл|Станіслава Юндзіла]], Шымкевіч быў у ліку студэнтаў, незадаволеных лекцыямі [[Фердынанд Шпіцнагель|Фердынанда Шпіцнагеля]] па натуральнай гісторыі, якія папрасілі Юндзіла пра дадатковы курс мінералогіі.<ref name="KM" /> 28 мая 1802 г. ён адказаў на пытанні па агульнай медыцыне, і савет факультэта аднагалосна прызнаў яго вартым «лаўраў медыцыны і хірургіі»; адпаведнае пасведчанне выдаў 26 чэрвеня 1802 г. дэкан Я. А. Лобенвейн.<ref name="Klimka">Klimka L. Jokūbas Šimkevičius (1775–1818) – gydytojas, visuomenininkas, filantropas // Medicinos teorija ir praktika. — 2011. — T. 17, № 4. — P. 557—563.</ref><ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Сярод яго бліжэйшых сяброў з часоў вучобы былі [[Ян Фрыдрых Вольфганг|Ян Вольфганг]], [[Мікалай Мяноўскі]], [[Казімір Контрым]] і аптэкар Караль Вагнер.<ref name="KM" /> Да 1806 г. Шымкевіч ужо быў доктарам вызваленых навук, філасофіі і медыцыны, аднак невядома, дзе ён атрымаў гэтыя ступені.<ref name="PSB" /> У спісе доктараў медыцыны, прамаваных у Вільні, складзеным [[Юзаф Бялінскі|Юзафам Бялінскім]], ён не значыцца; магчыма, ступень была атрымана ў [[Парыж|Парыжы]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ліст М. Мяноўскага да Я. Вольфганга ад 16 лістапада 1809 г. сведчыць, што на той час Шымкевіч ужо вярнуўся ў Вільню.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Ведаў польскую, французскую, нямецкую і лацінскую мовы.<ref name="Triponis" /> === Медыцынская практыка === У 1804 г. Шымкевіч пачаў урачэбную практыку ў Вільні. У 1805 г. ён замяняў адсутнага [[Аўгуст Бекю|Аўгуста Бэкю]] ў шпіталі [[Сёстры міласэрнасці|сясцёр міласэрнасці]] на вуліцы Савіч; ужо ў 1803 г. ён стаў прымарыусам (галоўным урачом) гэтага шпіталя — аднаго з найбуйнейшых у Вільні (больш за 150 пацыентаў у год).<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ён адным з першых у Літве спецыялізаваўся ў хірургіі касцей і стаматалогіі.<ref name="KM" /> Паводле ўспамінаў [[Юзаф Франк|Юзафа Франка]], у 1804 г. Шымкевіч стаў галоўным перакладчыкам яго бацькі, прафесара [[Ёган Петэр Франк|Ёгана Петэра Франка]], які не ведаў польскай мовы, і суправаджаў яго падчас візітаў да хворых, што дапамагло яму набыць уласную практыку.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Шымкевіч супрацоўнічаў з тэрапеўтычнай клінікай Ю. Франка, перадаючы ёй пацыентаў з рэдкімі хваробамі (напрыклад, з [[Пузырчатка|пузырчаткай]]).<ref name="Magowska">Magowska A. Empirycznie czy racjonalistycznie? Dylematy i praktyka medycyny uniwersyteckiej w Wilnie w latach 1781–1842. — Poznań: Wydawnictwo Kontekst, 2015. — S. 40, 214. — ISBN 978-83-65275-04-2.</ref> Ю. Франк лічыў Шымкевіча, як і А. Бэку, прыхільнікам [[Браўнізм|браўнізму]]; падчас хваробы [[Андрэй Снядэцкі|Андрэя Снядэцкага]] яны абодва настаялі на кансіліуме на прызначэнні хвораму ўзбуджальных сродкаў (мускусу, камфары і віна).<ref name="Magowska" /> Разам з [[Ян Фрыдрых Нішкоўскі|Янам Фрыдрыхам Нішкоўскім]] Шымкевіч удзельнічаў у аперацыі [[Анеўрызма|анеўрызмы]] соннай артэрыі, апісанай у «Acta Instituti Clinici Caesareae Universitatis Vilnensis».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч быў адным з 15 заснавальнікаў [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага (лекарскага) таварыства]], якія 12 снежня 1805 г. у кватэры Ю. Франка падпісалі праект яго статута (зацверджаны ўказам Аляксандра I 26 мая 1806 г.); сярод іншых заснавальнікаў былі А. Бэкю, Ю. Франк, Ф. Шпіцнагель, А. Снядэцкі і Я. А. Лобенвейн.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У 1806 г. ён зрабіў добраахвотны ўнёсак у касу таварыства ў памеры 200 злотых.<ref name="PSB" /> У праўленне таварыства ўваходзіў толькі аднойчы: у 1813 г. быў яго прэзідэнтам (віцэ-прэзідэнт — Я. Ф. Нішкоўскі, сакратар — Ю. Франк, скарбнік — Ежы Гут).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Навуковая дзейнасць === У 1806 г. апублікаваў у № 12 «[[Dziennik Wileński]]» артыкул «O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób» («Аб захаванні здароўя ў час заразных хвароб»), у якім простай мовай раіў пазбягаць кантакту з хворым і яго рэчамі, прытрымлівацца адпаведнай дыеты, ачышчаць паветра ў памяшканнях, а таксама прапагандаваў прышчэпкі супраць [[Натуральная воспа|воспы]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У тым жа годзе ў друкарні [[Юзаф Завадскі|Юзафа Завадскага]] выйшаў двухтомны падручнік «Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej» («Навука тэарэтычнай і практычнай хірургіі»; Вільня, 1806) — першая комплексная праца па хірургіі на польскай мове.<ref name="KM" /> Ён уключаў уводзіны з нарысам гісторыі медыцыны і раздзелы пра раны, пухліны, дэфармацыі, хваробы касцей, аперацыі, хваробы вачэй, вушэй, дзёснаў і венерычныя хваробы; апісваў таксама [[трамбафлебіт]] і метады кампрэсійнай тэрапіі.<ref name="KM" /><ref name="Klimka" /> Кніга была прысвечана жамойцкаму старасту графу [[Аляксандр Хадкевіч (1776—1838)|Аляксандру Хадкевічу]].<ref name="Klimka" /> Падручнік быў кампіляцыяй з замежных (перадусім нямецкіх) прац і знаходзіўся пад уплывам вучэння [[Джон Браўн (урач)|Джона Браўна]]. Шымкевіча нават абвінавачвалі ў плагіяце з кнігі нямецкага ўрача Ёгана Аўгуста Ціттмана, але ён паспяхова адпёр гэтыя абвінавачванні. Раздзел «Wady w porządkowaniu zębów» («Заганы ў размяшчэнні зубоў») лічыцца пачаткам польскай [[Артадонтыя|артадонтыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс адзначаюць падрабязнае апісанне ў кнізе пераломаў і прыроджаных дэфармацый і лічаць Шымкевіча пачынальнікам [[Артапедыя|артапедыі]] ў Літве.<ref name="Triponis" /> Дзякуючы гэтай працы ён 9 ліпеня 1809 г. аднагалосна быў прыняты ў сябры [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага таварыства сяброў навук]].<ref name="PSB" /> У 1810 г. выйшла яго «Nauka o chorobach dzieci» («Навука пра дзіцячыя хваробы»; Вільня) — першы комплексны падручнік [[Педыятрыя|педыятрыі]] на польскай мове.<ref name="KM" /> У прадмове Шымкевіч пісаў пра вялікую смяротнасць немаўлятаў (каля 50% да трох гадоў), крытыкаваў догляд дзяцей у віленскім доме Дзіцяці Ісуса, які вялі сёстры міласэрнасці, прапаноўваючы наймаць для гэтага свецкіх жанчын з уласным мацярынскім досведам («Пакінем духоўным асобам іх пакліканне і абавязкі […], але не дадзім сябе пераканаць, што яны павінны гадаваць дзяцей ад самай калыскі»<ref name="Klimka" />), і асуджаў прымус да цяжкай працы цяжарных і кормячых сялянак. Кніга ўтрымлівала раздзел пра [[Вакцынацыя|вакцынацыю]] супраць воспы, а таксама табліцу польскай пальцавай [[Азбука|азбукі]] для глуханямых, што было падтрымкай тагачасных намаганняў стварыць у Вільні інстытут для глуханямых.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Паводле тытульнага аркуша, Шымкевіч быў тады «надворным кансіліярам» імператара [[Аляксандр I|Аляксандра I]],<ref>У частцы літаратуры гэта тлумачыцца як пасада надворнага (лейб-)урача Аляксандра I; М. Карыбут-Марціняк лічыць такую інтэрпрэтацыю памылковай: тытул азначаў [[Надворны саветнік|надворнага саветніка]] — грамадзянскі чын VII класа паводле [[Табель аб рангах|Табеля аб рангах]]. Звестак пра асабістае знаёмства Шымкевіча з імператарам няма.</ref> а таксама сябрам Медыцынскай акадэміі (верагодна, [[Імператарская медыка-хірургічная акадэмія|Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі]] ў Пецярбургу), Société de Médecine Pratique у [[Мантпелье]], Société galvanique et des recherches physiques у Парыжы і [[Віленскае дабрачыннае таварыства|Віленскага дабрачыннага таварыства]].<ref name="PSB" /> === Дабрачынная дзейнасць === Шымкевіч быў актыўным сябрам III аддзела («ратавання хворых») Віленскага дабрачыннага таварыства, урачы якога бясплатна лячылі бедных, а ў 1818 г. — намеснікам старшыні гэтага аддзела. Ён таксама падтрымліваў дзейнасць створанага ў 1809 г. пры таварыстве Інстытута мацярынства, які дапамагаў бедным парадзіхам і немаўлятам.<ref name="KM" /> === 1812—1816 гады === Падчас [[Вайна 1812 года|паходу Напалеона на Расію]] ў 1812 г. гарадскі сход Вільні абраў Шымкевіча дэпутатам на Літоўскі сейм, які так і не адбыўся; з 1 ліпеня 1812 г. ён засядаў у дванаццацічленнай Муніцыпальнай радзе на чале з [[Міхал Ромер|Міхалам Ромерам]]. Як урач і філантроп ён праславіўся падчас адступлення [[Вялікая армія|Вялікай арміі]] і эпідэміі [[Дызентэрыя|дызентэрыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Разам з А. Бэкю, С. Юндзілам, [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыдам Гродэкам]], Казімірам Данілавічам і Ю. Завадскім 18 лістапада 1814 г. аднавіў выданне «Dziennika Wileńskiego». Апублікаваў у ім артыкул «Zdrowie» («Здароўе»; 1815, т. 1, с. 339—343), які прапагандаваў гігіену і клопат пра навакольнае асяроддзе, і ўспаміны пра ўрача Стэфана Стубелевіча (1815, т. 2, с. 54—67). У гэтыя гады стаў ганаровым сябрам Віленскага ўніверсітэта.<ref name="PSB" /><ref name="Bielinski">Bieliński J. Uniwersytet Wileński (1579—1831). — Kraków, 1899. — T. 1. — S. 390—391.</ref><ref>У шэрагу публікацый (пачынаючы з нататак [[Тамаш Зан|Тамаша Зана]] і працы С. Малахоўскага-Лемпіцкага) Шымкевіч называецца прафесарам медыцыны Віленскага ўніверсітэта. Паводле М. Карыбут-Марціняк, гэта памылка: ён быў толькі ганаровым сябрам універсітэта і лекцый для студэнтаў не чытаў. Таму недакладнае і сцверджанне Д. Трыпанене і В. Трыпаніса, што ён чытаў лекцыі па хірургіі.</ref> У 1815 г. зноў лячыў хворых у шпіталі сясцёр міласэрнасці; з гэтага часу паходзяць яго «Postrzeżenia chorób czynione w Szpitalu Sióstr Miłosierdzia Wileńskich na Sawicz ulicy w ciągu roku całego 1815» («Назіранні над хваробамі ў віленскім шпіталі сясцёр міласэрнасці на вуліцы Савіч на працягу ўсяго 1815 г.»; рукапіс у Бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта). У 1816 г. прачытаў у Медыцынскім таварыстве даклад «Observationes de morbis in nosocomio sororum misericordiae Vilnae curatis». Тады ж разам з [[Юзаф Быхавец|Юзафам Быхаўцом]] і Феліксам Яроньскім з Кракава прэтэндаваў на кафедру філасофіі ў Галоўнай школе, якая мелася адкрыцца ў [[Варшава|Варшаве]].<ref name="PSB" /> У 1815—1818 гг. удзельнічаў у дыскусіях наконт праектаў скасавання прыгоннага права ў Літве. Паводле «Wiadomości Brukowych» (1818, № 102), ён «першы з землеўласнікаў у павеце ўзвёў для сялян добрыя мураваныя будынкі» і вызваліў з наданнем зямлі сялян у сваіх маёнтках.<ref name="PSB" /> === Таварыства шубраўцаў і «Шляхціц на Лапаце» === З канца 1816 г. Шымкевіч удзельнічаў у дзейнасці кола, якое ў 1817 г. прыняло жартоўную назву [[Таварыства шубраўцаў]]. Сярод яго заснавальнікаў былі [[Міхал Балінскі]], [[Лявон Бароўскі|Леон Бароўскі]], К. Контрым, [[Ігнацы Шыдлоўскі]], а таксама [[Ян Снядэцкі|Ян]] і Андрэй Снядэцкія. Паводле PSB, суполка мела парамасонскі, асветніцкі і цвярозасны, а разам з тым лаяльны да ўлад характар; яна ставіла мэтай выпраўленне грамадства, пашырэнне асветы і чытання, барацьбу з цемрашальствам і забабонамі, п’янствам, азартнымі гульнямі, сутяжніцтвам, тытуламаніяй і іншымі заганамі, а таксама паляпшэнне становішча сялян. Галоўным чынам пад уплывам Снядэцкіх шубраўцы змагаліся і з новымі перадрамантычнымі плынямі, у тым ліку ў медыцыне — [[Месмерызм|месмерызмам]] і браўнізмам; сам Шымкевіч, аднак, асабліва ў пытанні браўнізму, выразна дыстанцыяваўся ад меркаванняў калег.<ref name="PSB" /> Сябры таварыства прымалі імёны паганскіх літоўскіх багоў. Шымкевіч удзельнічаў у падрыхтоўцы «Кодэкса шубраўскага», прынятага на «схадцы» 18 чэрвеня 1817 г., і быў абраны першым прэзідэнтам таварыства, прыняўшы імя галоўнага бога — [[Пяркунас|Пяркунаса]], што, хутчэй за ўсё сімвалізавала яго ролю і ўдзел, у тым ліку фінансавы, ва ўсёй ініцыятыве.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref name="Massonius">Massonius P. M. Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781–1832: notatki z wykładów w roku akademickim 1924/1925 / do druku przygot. A. Supruniuk, M. A. Supruniuk. — Toruń: Biblioteka Uniwersytecka, 2005. — S. 86. — ISBN 83-231-1828-0.</ref> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс прыпісваюць яму палажэнне шубраўскага кодэкса: «Самаадукоўвацца. Абавязаны прачытаць за месяц хоць адну кнігу».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч, які, паводле С. Мараўскага, быў «славуты дасціпнасцю», стаў самым папулярным фельетаністам сатырычнага часопіса «[[Wiadomości Brukowe]]», які выходзіў у Вільні ў 1816—1822 гг. і быў органам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Па ўзоры «Кульгавага д’ябла» [[Ален Рэне Лесаж|Алена Рэне Лесажа]] ён стварыў нябачнага рэпарцёра, які шукаў тэмы, лётаючы з віленскай [[Замкавая гара (Вільня)|Замкавай гары]] на зачараванай лапаце над Літвой і Жамойцю аж да Інфлянтаў і пранікаючы ў дамы праз комін. Першы фельетон, «Łopata Czarownicza» («Чарадзейная лапата»), з’явіўся ў № 9 ад 7 лютага 1817 г. З № 22 (28 красавіка 1817 г.) на віньетцы часопіса, кожны раз, калі друкаваўся яго фельетон, змяшчалася выява «Шляхціца на Лапаце» ў жупане, які ляціць над хмарамі з подпісам «leci a leci» («ляціць і ляціць»); выява нібыта мела рысы самога Шымкевіча. Яна ж была змешчана на тытульным аркушы «Кодэкса шубраўскага» і стала сімвалам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паколькі тэксты падпісваліся псеўданімамі, няма пэўнасці адносна аўтарства ўсіх частак цыкла; Г. Нець устанавіў, што Шымкевіч напісаў 15 фельетонаў (адзін з іх у суаўтарстве).<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel">Kowkiel L. [Рэцэнзія] Grzegorz Nieć, Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie” satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”, Kraków 2006 // Rocznik Historii Prasy Polskiej. — 2007. — T. 10, z. 1 (19). — S. 193—196.</ref> Ён высмейваў заганы працэдуры банкруцтва ([[Эксдывізія|эксдывізій]]), звычаі шляхты на кантрактах, карупцыю і несумленнасць чыноўнікаў, сутяжніцтва, кантрабанду, азартныя гульні, тытуламанію, п’янства і асабліва эксплуатацыю і крыўды сялян.<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> Сялянскае пытанне закраналася ў многіх яго фельетонах, а ў трох было галоўным; адначасова ў іх выкарыстоўваўся распаўсюджаны ў тагачаснай шляхецкай публіцыстыцы стэрэатып яўрэя-арандатара як віноўніка сялянскай беднасці.<ref name="Kowkiel" /> Паводле С. Мараўскага, часопіс «вырывалі адзін у аднаго па ўсім краі»: «Шляхціц на зачараванай лапаце ўсюды пралазіў у горадзе і на вёсцы, сеяў плёткі напрапалую і кпіў без усякай літасці; панічны страх, ці не знойдзе там хто свайго партрэта, падахвочваў цікаўнасць».<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Яскравыя, часам перабольшаныя персанажы і падзеі выклікалі жывую рэакцыю чытачоў і водгукі ў іншых часопісах — у 1817 г. у варожым шубраўцам віленскім «Gębaczu», у 1818 г. у езуіцкім «[[Miesięcznik Połocki|Miesięczniku Połockim]]».<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> === Масонства === Шымкевіч быў актыўным і ў мясцовым [[Масонства|масонстве]]: прадстаўляў [[Навагрудак|навагрудскую]] ложу «Węzeł Jedności» пры правінцыйнай ложы «Doskonała Jedność», быў кавалерам IV ступені ў віленскай ложы «Gorliwy Litwin» («Руплівы ліцвін»), дзе выконваў абавязкі [[Яльмужнік|яльмужніка]].<ref name="PSB" /> Разам з ім у ложы былі яго сябры М. Мяноўскі, Я. Вольфганг і К. Контрым.<ref name="KM" /> Разам з К. Контрымам ён спрабаваў радыкальна рэфармаваць ложу. 16 сакавіка 1818 г. на вучнёўскай сесіі ложы ён выклікаў абурэнне, выступіўшы супраць масонскіх цырымоній і таямніц з заклікам: «час пакінуць дзікі і пагарды варты містыцызм, абраць пэўныя мэты, стаць карысным». Тады ж ён унёс праект рэформы, вядомы як «Deska D. B. Jakóba Szymkiewicza…» (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы 3381, 3585; суаўтарам мог быць К. Контрым), у якім прапаноўваў, сярод іншага, скасаваць прысягу захоўваць таямніцу, абмежаваць колькасць ступеняў і дарагі цырыманіял і засяродзіцца на дабрачыннасці; масонства мела быць падпарадкавана Міністэрству асветы.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Шымкевіча падтрымалі 17 братоў-масонаў, адначасова сяброў Таварыства шубраўцаў, на чале з К. Контрымам, Я. Вольфгангам і міністрам катэдры ложы М. Мяноўскім. Паколькі прапановы не знайшлі разумення ў масонскага кіраўніцтва, рэфарматары заснавалі новую ложу «Gorliwy Litwin Reformacyjny».<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref>Паводле PSB, з-за рашучага супраціву правінцыйнай ложы і [[Вялікі Ўсход Польшчы|Вялікага Ўсходу]] новая ложа не разгарнула дзейнасці і перастала існаваць пасля смерці Шымкевіча. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на С. Малахоўскага-Лемпіцкага, апісвае яе дзейнасць (даклады пра танныя спосабы вырабу паперы, барацьбу з голадам, непісьменнасць бедных дзяцей) да забароны масонства ўказам 1 жніўня 1822 г.; сам Шымкевіч з-за хваробы не змог ні разу прысутнічаць на яе пасяджэннях.</ref> === «Dzieło o pijaństwie» === У 1818 г. у піярскай друкарні ў Вільні выдаў «Dzieło o pijaństwie» («Твор пра п’янства») — першую навуковую працу на польскай мове пра [[алкагалізм]]; таму А. Балдырэў называе Шымкевіча піянерам польскай алкагалогіі.<ref name="KM" /> У прадмове ён пісаў: «шчаслівым назаву сябе, калі […] плён маёй працы […] у нашым краі […] хоць часткова аслабіць нахіл, які ганьбіць чалавечую прыроду». Кніга (355 с., 9 раздзелаў) адкрывалася франтыспісам з выявай Мінервы і Эскулапа, якія праганяюць Бахуса і яго прыхільнікаў.<ref name="Klimka" /> Ён апісаў грамадскія ўмовы, што спрыяюць п’янству, усе «напоі і рэчывы, якія ап’яняюць», з іх паходжаннем, ступенню шкоднасці і характарыстыкай залежнасцей, спосабы фальсіфікацыі напояў, класіфікаваў хваробы, выкліканыя п’янствам, і апісаў спосабы выхаду з залежнасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паводле Л. Клімкі, галоўную віну за пашырэнне п’янства Шымкевіч ускладаў на землеўласнікаў, якія мелі вялікія даходы з корчмаў і бровараў: сялянскага чалавека, пісаў ён, «ад матчынага ўлоння да самай магілы суправаджае гарэлка». Ён рашуча выступаў супраць лячэння гарэлкай, прыводзячы прыклад эпідэміі гарачкі 1807 г., калі ў адной вёсцы з 43 хворых памерлі 19 — тыя, каго пасілі гарэлкай.<ref name="Klimka" /> Паводле некаторых сучаснікаў, гэты нахіл ён ведаў з уласнага досведу;<ref name="PSB" /> Ю. Бялінскі пісаў пра яго: «Аматар чаркі, таму і аўтар найлепшай развагі пра п’янства».<ref name="KM" /> Кнігу рэкамендаваў [[Ян Ходзька]] ў папулярным творы «Pan Jan ze Świsłoczy».<ref name="KM" /> === Апошнія гады і смерць === У 1816 г. Шымкевіч захварэў на [[туберкулёз]], аднак да сярэдзіны 1818 г. заставаўся актыўным.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> У Варшаўскім таварыстве сяброў навук ён быў пераведзены з рэчаісных сяброў у сябры-карэспандэнты.<ref name="KM" /> У маі 1818 г. пакінуў сваю віленскую камяніцу і выехаў у маёнтак Таўкелі.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Хворы на «слабасць грудзей», ён памёр там 18 лістапада 1818 г. і быў пахаваны на мясцовых могілках.<ref name="PSB" /> Паводле волі нябожчыка, яго пахавалі пад бярозамі каля капліцы. 12 снежня 1818 г. Я. А. Лобенвейн паведаміў пра яго смерць на пасяджэнні Віленскага медыцынскага таварыства.<ref name="Triponis" /> Імша за яго душу, адпраўленая праз паўгода ў капліцы Віленскага дабрачыннага таварыства, сабрала каля 400 бедных.<ref name="PSB" /> Уласнай сям’і Шымкевіч не меў.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Тэстамент === Выканаўцамі тэстамента, захаванага ў М. Мяноўскага, Шымкевіч прызначыў сваіх сяброў М. Мяноўскага, К. Контрыма, Я. Вольфганга, Міхала Дмахоўскага, Караля Тымоўскага і Амброжага Казела.<ref name="KM" /> Ён заснаваў фонд у 1500 дукатаў, з працэнтаў якога мелася аплачвацца адукацыя трох вучняў — па адным з сялянскага саслоўя, збяднелай шляхты (з яго сям’і) і мяшчанства; фонд дзейнічаў да 1855 г.<ref name="PSB" /> Паводле справаздачы Віленскага ўніверсітэта за 1823 г., капітал быў размешчаны пад працэнты і прыносіў штогод каля 90 дукатаў на ўтрыманне трох вучняў.<ref name="Bielinski" /> Фонд у 1070 дукатаў ён прызначыў «віленскім музыкам-прафесіяналам», г. зн. на праект стварэння ў Вільні музычнай кансерваторыі; ім карысталася Таварыства музыкаў (фонд дзейнічаў да 1831 г. пад кантролем Віленскага ўніверсітэта, а затым да 1840 г. — [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]]).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Даход ад продажу сваіх кніг ён прызначыў на стварэнне рамеснай школы ў Вільні, 300 дукатаў — Віленскаму дабрачыннаму таварыству; яшчэ адзін дабрачынны фонд быў перададзены настаяцельніцы шпіталя сясцёр міласэрнасці.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Адзіным спадкаемцам Шымкевіч назваў пляменніка Казіміра Аўгустоўскага, які атрымаў віленскую камяніцу і ўсю рухомую маёмасць; брат Дамінік пазней дамагаўся долі спадчыны для сваіх сыноў.<ref name="KM" /> == Памяць == Пасля смерці Шымкевіча ў вобраз «Шляхціца на Лапаце» ўвасабляўся Андрэй Снядэцкі. Фельетоны абодвух аўтараў згадвалі пазней [[Маўрыцы Махнацкі]] і Ян Ходзька.<ref name="PSB" /> [[Ян Дамель]] у 1810 г. напісаў партрэт Шымкевіча; ён захоўваецца ў [[Нацыянальны музей у Варшаве|Нацыянальным музеі ў Варшаве]] (рэестр 69.743).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis" /> Імя Шымкевіча носіць пачатковая школа ў [[Мажэнін|Мажэніне]] (Лодзскае ваяводства, Ласкі павет). Ён з’яўляецца патронам медаля «Gloria orthodontiae», заснаванага кафедрай артадонтыі [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] з ініцыятывы прафесара Здзіслава Гайды за выбітныя дасягненні ў артадонтыі (з партрэтам работы Малгажаты Кот), і медаля «Sobrietas maxima virtus omnium», які ўручае Галоўнае праўленне Грамадскага антыалкагольнага камітэта за дзейнасць на карысць цвярозасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Магіла Шымкевіча ў Таўкелях захавалася.<ref name="PSB" /> Яна знаходзіцца на старых маёнткавых могілках, побач з мураванай капліцай-маўзалеем роду Казелаў.<ref name="Klimka" /> У 1979 г. з ініцыятывы ўцянскіх краязнаўцаў і цэнтральнай раённай бальніцы там на грамадскія сродкі ўсталяваны дубовы мемарыяльны слуп з дашкам (стогаступ) работы народнага майстра С. Каранаўскаса з надпісам «Jokūbas Šimkevičius (1775–1818)». Ушанаванні каля магілы ладзяць Віленскае медыцынскае таварыства, Даўгайляйская школа і мясцовая абшчына.<ref name="Triponis" /> == Працы == * O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób // Dziennik Wileński. — 1806. — № 12. — S. 231—250. * Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej. — Wilno, 1806. — T. 1—2. * Nauka o chorobach dzieci. — Wilno, 1810. * Dzieło o pijaństwie. — Wilno, 1818. ** Перавыданне: Doktora Jakuba Szymkiewicza „Dzieło o pijaństwie” z 1818 roku wciąż aktualne / oprac. T. Marcinkowski. — Szczecin, 1997. * Фельетоны ў «Wiadomościach Brukowych» (1817—1818); крытычнае выданне: Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków, 2006. — S. 179—242. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Літаратура == * Bieliński J. Szubrawcy w Wilnie (1817—1822): zarys historyczny. — Wilno, 1910. * Gajda Z. Z historii stomatologii. Jakub Szymkiewicz — u źródeł polskiej ortodoncji // Czasopismo Stomatologiczne. — 2010. — T. 63, № 12. — S. 793—796. * Leonhard B. „Szubrawcy” Jakuba Szymkiewicza // Tygodnik Powszechny. — 1977. — № 10. * Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków: Collegium Columbinum, 2006. — 276 s. * Ostrowska T. Pierwszy polski traktat o pijaństwie z 1818 r. — Warszawa, 1987. * Skwarczyński Z. Kazimierz Kontrym. Towarzystwo Szubrawców: dwa studia. — Łódź, 1961. * Triponienė D. Prie Vilniaus medicinos draugijos versmės. — Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla, 2012. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Шымкевіч Якуб}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1775 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 18 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1818 годзе]] [[Катэгорыя:Урачы]] [[Катэгорыя:Хірургі]] [[Катэгорыя:Педыятры]] [[Катэгорыя:Публіцысты]] [[Катэгорыя:Масоны]] [[Катэгорыя:Шубраўцы]] [[Катэгорыя:Філантропы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Галоўнай школы ВКЛ]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага таварыства сяброў навук]] h3yg4j7v21azfv5ex9ixvt9fzpmlokc 5219391 5219390 2026-10-15T21:39:40Z Aliaksei Lastouski 75892 5219391 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Якуб Шымкевіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Jakub Szymkiewicz}} | Дата нараджэння = 3.12.1775 | Месца нараджэння = {{МН|Таўкелі}}, Вількамірскі павет (?) | Дата смерці = 18.11.1818 | Месца смерці = {{МС|Таўкелі}} | Навуковая сфера = [[медыцына]], [[хірургія]], [[педыятрыя]] | Месца працы = шпіталь сясцёр міласэрнасці ў [[Вільня|Вільні]] | Альма-матар = [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага]] | Вучоная ступень = доктар вызваленых навук, філасофіі і медыцыны }} '''Якуб Шымкевіч''' ({{lang-pl|Jakub Szymkiewicz}}, {{lang-lt|Jokūbas Šimkevičius}}; псеўданімы '''Пяркунас''', '''Шляхціц на Лапаце'''; 3 снежня 1775,<ref name="нар">Дата і месца нараджэння дакладна не ўстаноўлены, бо метрыка хросту не адшукана. Паводле PSB, Шымкевіч нарадзіўся «верагодна» 3 снежня ў Таўкелях; у літаратуры падаецца таксама дата 8 ліпеня і месца нараджэння [[Расейні]]. Сам Г. Нець у манаграфіі 2006 г. схіляўся да Расейняў, а ў артыкуле ў PSB (2015) — да Таўкеляў. Д. Трыпанене і В. Трыпаніс называюць 3 ліпеня 1775 г. і Расейнскі павет. Л. Яноўскі падаваў 1773 г., верагодна, вылічаны з некралога ў «Kurjer Litewski», дзе ўзрост нябожчыка названы 45 гадоў; аднак 1775 г. пацвярджаюць масонскія дакументы і дакументы Варшаўскага таварыства сяброў навук. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на звесткі Я. Камінскай і на тэстамент (брат Шымкевіча Дамінік жыў у Расейнскім павеце), лічыць больш верагодным жамойцкае паходжанне Шымкевіча (Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818)… // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 98—99).</ref> Таўкелі, [[Вількамірскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Вількамірскі павет]] (?) — 18 лістапада 1818,<ref>6 лістапада паводле [[Юліянскі каляндар|юліянскага календара]]; дату пацвярджаюць тэстамент і некралог у «Kurjer Litewski» (1818, № 96, 29 лістапада). У літаратуры часцей за ўсё падаецца менавіта 6 лістапада.</ref> Таўкелі) — урач, грамадскі дзеяч, філантроп, публіцыст і фельетаніст, першы прэзідэнт [[Таварыства шубраўцаў]].<ref name="PSB">Nieć G. Szymkiewicz Jakub // Polski Słownik Biograficzny. — T. L/2, z. 205. — Warszawa — Kraków: PAN — PAU, 2015. — S. 251—253. — ISBN 978-83-63352-37-0.</ref><ref name="KM">Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818) – wileński lekarz, filantrop, publicysta. Retusz biograficzny // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 95—124. — {{doi|10.4467/12311960MN.24.050.20880}}.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне === Шымкевічы (Шымковічы) — разгалінаваны, пераважна дробны і небагаты шляхецкі род, найбольш пашыраны ў [[Жамойць|Жамойці]], асабліва ў [[Расейнскі павет|Расейнскім павеце]]; да якой яго галіны належаў Якуб, не ўстаноўлена.<ref name="KM" /> Ён нарадзіўся, верагодна, 3 снежня 1775 г. у Таўкелях (сучасная [[Літва]], [[Уцянскі раён|Уценскі раён]], каля [[Даўгайляй|Даўгайляў]]; у XIX ст. — гміна Жмуйдкі, парафія Судэйкі, Вількамірскі павет), дзе яго сям’я мела маёнтак; магчыма, быў сынам Ежы (Юрыя) і Ганны (з Кярсноўскіх?).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis">Triponienė D., Triponis V. Pirmoji Chirurgijos klinika Lietuvoje ir jos kūrėjai // Lietuvos chirurgija. — 2022. — Vol. 21, № 1. — P. 16—18. — {{doi|10.15388/LietChirur.2022.21.52}}.</ref> Дакладна вядома, што ён меў брата Дамініка, які жыў з сям’ёй у Расейнскім павеце, і сястру, імя якой невядома, — маці Казіміра Аўгустоўскага.<ref name="KM" /> === Адукацыя === Магчыма, вучыўся ў [[Піяры|піярскай]] школе ў [[Расейны|Расейнях]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> У 1796 г. пачаў навучанне ў [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнай школе Вялікага Княства Літоўскага]] (з 1803 г. — [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт]]); у 1800—1803 гг. вывучаў медыцыну ў яе Медыцынскай калегіі.<ref name="PSB" /> Як большасць студэнтаў з дробнай шляхты, зарабляў на жыццё рэпетытарствам у прыватных дамах, часам — канцылярскай працай. У 1802 г. слухаў лекцыі [[Ян Андрэй Лобенвейн|Яна Андрэя Лобенвейна]] па анатоміі і фізіялогіі. Паводле ўспамінаў [[Станіслаў Юндзіл|Станіслава Юндзіла]], Шымкевіч быў у ліку студэнтаў, незадаволеных лекцыямі [[Фердынанд Шпіцнагель|Фердынанда Шпіцнагеля]] па натуральнай гісторыі, якія папрасілі Юндзіла пра дадатковы курс мінералогіі.<ref name="KM" /> 28 мая 1802 г. ён адказаў на пытанні па агульнай медыцыне, і савет факультэта аднагалосна прызнаў яго вартым «лаўраў медыцыны і хірургіі»; адпаведнае пасведчанне выдаў 26 чэрвеня 1802 г. дэкан Я. А. Лобенвейн.<ref name="Klimka">Klimka L. Jokūbas Šimkevičius (1775–1818) – gydytojas, visuomenininkas, filantropas // Medicinos teorija ir praktika. — 2011. — T. 17, № 4. — P. 557—563.</ref><ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Сярод яго бліжэйшых сяброў з часоў вучобы былі [[Ян Фрыдрых Вольфганг|Ян Вольфганг]], [[Мікалай Мяноўскі]], [[Казімір Контрым]] і аптэкар Караль Вагнер.<ref name="KM" /> Да 1806 г. Шымкевіч ужо быў доктарам вызваленых навук, філасофіі і медыцыны, аднак невядома, дзе ён атрымаў гэтыя ступені.<ref name="PSB" /> У спісе доктараў медыцыны, прамаваных у Вільні, складзеным [[Юзаф Бялінскі|Юзафам Бялінскім]], ён не значыцца; магчыма, ступень была атрымана ў [[Парыж|Парыжы]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ліст М. Мяноўскага да Я. Вольфганга ад 16 лістапада 1809 г. сведчыць, што на той час Шымкевіч ужо вярнуўся ў Вільню.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Ведаў польскую, французскую, нямецкую і лацінскую мовы.<ref name="Triponis" /> === Медыцынская практыка === У 1804 г. Шымкевіч пачаў урачэбную практыку ў Вільні. У 1805 г. ён замяняў адсутнага [[Аўгуст Бекю|Аўгуста Бэкю]] ў шпіталі [[Сёстры міласэрнасці|сясцёр міласэрнасці]] на вуліцы Савіч; ужо ў 1803 г. ён стаў прымарыусам (галоўным урачом) гэтага шпіталя — аднаго з найбуйнейшых у Вільні (больш за 150 пацыентаў у год).<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ён адным з першых у Літве спецыялізаваўся ў хірургіі касцей і стаматалогіі.<ref name="KM" /> Паводле ўспамінаў [[Юзаф Франк|Юзафа Франка]], у 1804 г. Шымкевіч стаў галоўным перакладчыкам яго бацькі, прафесара [[Ёган Петэр Франк|Ёгана Петэра Франка]], які не ведаў польскай мовы, і суправаджаў яго падчас візітаў да хворых, што дапамагло яму набыць уласную практыку.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Шымкевіч супрацоўнічаў з тэрапеўтычнай клінікай Ю. Франка, перадаючы ёй пацыентаў з рэдкімі хваробамі (напрыклад, з [[Пузырчатка|пузырчаткай]]).<ref name="Magowska">Magowska A. Empirycznie czy racjonalistycznie? Dylematy i praktyka medycyny uniwersyteckiej w Wilnie w latach 1781–1842. — Poznań: Wydawnictwo Kontekst, 2015. — S. 40, 214. — ISBN 978-83-65275-04-2.</ref> Ю. Франк лічыў Шымкевіча, як і А. Бэку, прыхільнікам [[Браўнізм|браўнізму]]; падчас хваробы [[Андрэй Снядэцкі|Андрэя Снядэцкага]] яны абодва настаялі на кансіліуме на прызначэнні хвораму ўзбуджальных сродкаў (мускусу, камфары і віна).<ref name="Magowska" /> Разам з [[Ян Фрыдрых Нішкоўскі|Янам Фрыдрыхам Нішкоўскім]] Шымкевіч удзельнічаў у аперацыі [[Анеўрызма|анеўрызмы]] соннай артэрыі, апісанай у «Acta Instituti Clinici Caesareae Universitatis Vilnensis».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч быў адным з 15 заснавальнікаў [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага (лекарскага) таварыства]], якія 12 снежня 1805 г. у кватэры Ю. Франка падпісалі праект яго статута (зацверджаны ўказам Аляксандра I 26 мая 1806 г.); сярод іншых заснавальнікаў былі А. Бэкю, Ю. Франк, Ф. Шпіцнагель, А. Снядэцкі і Я. А. Лобенвейн.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У 1806 г. ён зрабіў добраахвотны ўнёсак у касу таварыства ў памеры 200 злотых.<ref name="PSB" /> У праўленне таварыства ўваходзіў толькі аднойчы: у 1813 г. быў яго прэзідэнтам (віцэ-прэзідэнт — Я. Ф. Нішкоўскі, сакратар — Ю. Франк, скарбнік — Ежы Гут).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Навуковая дзейнасць === У 1806 г. апублікаваў у № 12 «[[Dziennik Wileński]]» артыкул «O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób» («Аб захаванні здароўя ў час заразных хвароб»), у якім простай мовай раіў пазбягаць кантакту з хворым і яго рэчамі, прытрымлівацца адпаведнай дыеты, ачышчаць паветра ў памяшканнях, а таксама прапагандаваў прышчэпкі супраць [[Натуральная воспа|воспы]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У тым жа годзе ў друкарні [[Юзаф Завадскі|Юзафа Завадскага]] выйшаў двухтомны падручнік «Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej» («Навука тэарэтычнай і практычнай хірургіі»; Вільня, 1806) — першая комплексная праца па хірургіі на польскай мове.<ref name="KM" /> Ён уключаў уводзіны з нарысам гісторыі медыцыны і раздзелы пра раны, пухліны, дэфармацыі, хваробы касцей, аперацыі, хваробы вачэй, вушэй, дзёснаў і венерычныя хваробы; апісваў таксама [[трамбафлебіт]] і метады кампрэсійнай тэрапіі.<ref name="KM" /><ref name="Klimka" /> Кніга была прысвечана жамойцкаму старасту графу [[Аляксандр Хадкевіч (1776—1838)|Аляксандру Хадкевічу]].<ref name="Klimka" /> Падручнік быў кампіляцыяй з замежных (перадусім нямецкіх) прац і знаходзіўся пад уплывам вучэння [[Джон Браўн (урач)|Джона Браўна]]. Шымкевіча нават абвінавачвалі ў плагіяце з кнігі нямецкага ўрача Ёгана Аўгуста Ціттмана, але ён паспяхова адпёр гэтыя абвінавачванні. Раздзел «Wady w porządkowaniu zębów» («Заганы ў размяшчэнні зубоў») лічыцца пачаткам польскай [[Артадонтыя|артадонтыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс адзначаюць падрабязнае апісанне ў кнізе пераломаў і прыроджаных дэфармацый і лічаць Шымкевіча пачынальнікам [[Артапедыя|артапедыі]] ў Літве.<ref name="Triponis" /> Дзякуючы гэтай працы ён 9 ліпеня 1809 г. аднагалосна быў прыняты ў сябры [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага таварыства сяброў навук]].<ref name="PSB" /> У 1810 г. выйшла яго «Nauka o chorobach dzieci» («Навука пра дзіцячыя хваробы»; Вільня) — першы комплексны падручнік [[Педыятрыя|педыятрыі]] на польскай мове.<ref name="KM" /> У прадмове Шымкевіч пісаў пра вялікую смяротнасць немаўлятаў (каля 50% да трох гадоў), крытыкаваў догляд дзяцей у віленскім доме Дзіцяці Ісуса, які вялі сёстры міласэрнасці, прапаноўваючы наймаць для гэтага свецкіх жанчын з уласным мацярынскім досведам («Пакінем духоўным асобам іх пакліканне і абавязкі […], але не дадзім сябе пераканаць, што яны павінны гадаваць дзяцей ад самай калыскі»<ref name="Klimka" />), і асуджаў прымус да цяжкай працы цяжарных і кормячых сялянак. Кніга ўтрымлівала раздзел пра [[Вакцынацыя|вакцынацыю]] супраць воспы, а таксама табліцу польскай пальцавай [[Азбука|азбукі]] для глуханямых, што было падтрымкай тагачасных намаганняў стварыць у Вільні інстытут для глуханямых.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Паводле тытульнага аркуша, Шымкевіч быў тады «надворным кансіліярам» імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра I]],<ref>У частцы літаратуры гэта тлумачыцца як пасада надворнага (лейб-)урача Аляксандра I; М. Карыбут-Марціняк лічыць такую інтэрпрэтацыю памылковай: тытул азначаў [[Надворны саветнік|надворнага саветніка]] — грамадзянскі чын VII класа паводле [[Табель аб рангах|Табеля аб рангах]]. Звестак пра асабістае знаёмства Шымкевіча з імператарам няма.</ref> а таксама сябрам Медыцынскай акадэміі (верагодна, [[Імператарская медыка-хірургічная акадэмія|Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі]] ў Пецярбургу), Société de Médecine Pratique у [[Мантпелье]], Société galvanique et des recherches physiques у Парыжы і [[Віленскае дабрачыннае таварыства|Віленскага дабрачыннага таварыства]].<ref name="PSB" /> === Дабрачынная дзейнасць === Шымкевіч быў актыўным сябрам III аддзела («ратавання хворых») Віленскага дабрачыннага таварыства, урачы якога бясплатна лячылі бедных, а ў 1818 г. — намеснікам старшыні гэтага аддзела. Ён таксама падтрымліваў дзейнасць створанага ў 1809 г. пры таварыстве Інстытута мацярынства, які дапамагаў бедным парадзіхам і немаўлятам.<ref name="KM" /> === 1812—1816 гады === Падчас [[Вайна 1812 года|паходу Напалеона на Расію]] ў 1812 г. гарадскі сход Вільні абраў Шымкевіча дэпутатам на Літоўскі сейм, які так і не адбыўся; з 1 ліпеня 1812 г. ён засядаў у дванаццацічленнай Муніцыпальнай радзе на чале з [[Міхал Ромер|Міхалам Ромерам]]. Як урач і філантроп ён праславіўся падчас адступлення [[Вялікая армія|Вялікай арміі]] і эпідэміі [[Дызентэрыя|дызентэрыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Разам з А. Бэкю, С. Юндзілам, [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыдам Гродэкам]], Казімірам Данілавічам і Ю. Завадскім 18 лістапада 1814 г. аднавіў выданне «Dziennika Wileńskiego». Апублікаваў у ім артыкул «Zdrowie» («Здароўе»; 1815, т. 1, с. 339—343), які прапагандаваў гігіену і клопат пра навакольнае асяроддзе, і ўспаміны пра ўрача Стэфана Стубелевіча (1815, т. 2, с. 54—67). У гэтыя гады стаў ганаровым сябрам Віленскага ўніверсітэта.<ref name="PSB" /><ref name="Bielinski">Bieliński J. Uniwersytet Wileński (1579—1831). — Kraków, 1899. — T. 1. — S. 390—391.</ref><ref>У шэрагу публікацый (пачынаючы з нататак [[Тамаш Зан|Тамаша Зана]] і працы С. Малахоўскага-Лемпіцкага) Шымкевіч называецца прафесарам медыцыны Віленскага ўніверсітэта. Паводле М. Карыбут-Марціняк, гэта памылка: ён быў толькі ганаровым сябрам універсітэта і лекцый для студэнтаў не чытаў. Таму недакладнае і сцверджанне Д. Трыпанене і В. Трыпаніса, што ён чытаў лекцыі па хірургіі.</ref> У 1815 г. зноў лячыў хворых у шпіталі сясцёр міласэрнасці; з гэтага часу паходзяць яго «Postrzeżenia chorób czynione w Szpitalu Sióstr Miłosierdzia Wileńskich na Sawicz ulicy w ciągu roku całego 1815» («Назіранні над хваробамі ў віленскім шпіталі сясцёр міласэрнасці на вуліцы Савіч на працягу ўсяго 1815 г.»; рукапіс у Бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта). У 1816 г. прачытаў у Медыцынскім таварыстве даклад «Observationes de morbis in nosocomio sororum misericordiae Vilnae curatis». Тады ж разам з [[Юзаф Быхавец|Юзафам Быхаўцом]] і Феліксам Яроньскім з Кракава прэтэндаваў на кафедру філасофіі ў Галоўнай школе, якая мелася адкрыцца ў [[Варшава|Варшаве]].<ref name="PSB" /> У 1815—1818 гг. удзельнічаў у дыскусіях наконт праектаў скасавання прыгоннага права ў Літве. Паводле «Wiadomości Brukowych» (1818, № 102), ён «першы з землеўласнікаў у павеце ўзвёў для сялян добрыя мураваныя будынкі» і вызваліў з наданнем зямлі сялян у сваіх маёнтках.<ref name="PSB" /> === Таварыства шубраўцаў і «Шляхціц на Лапаце» === З канца 1816 г. Шымкевіч удзельнічаў у дзейнасці кола, якое ў 1817 г. прыняло жартоўную назву [[Таварыства шубраўцаў]]. Сярод яго заснавальнікаў былі [[Міхал Балінскі]], [[Лявон Бароўскі|Леон Бароўскі]], К. Контрым, [[Ігнацы Шыдлоўскі]], а таксама [[Ян Снядэцкі|Ян]] і Андрэй Снядэцкія. Паводле PSB, суполка мела парамасонскі, асветніцкі і цвярозасны, а разам з тым лаяльны да ўлад характар; яна ставіла мэтай выпраўленне грамадства, пашырэнне асветы і чытання, барацьбу з цемрашальствам і забабонамі, п’янствам, азартнымі гульнямі, сутяжніцтвам, тытуламаніяй і іншымі заганамі, а таксама паляпшэнне становішча сялян. Галоўным чынам пад уплывам Снядэцкіх шубраўцы змагаліся і з новымі перадрамантычнымі плынямі, у тым ліку ў медыцыне — [[Месмерызм|месмерызмам]] і браўнізмам; сам Шымкевіч, аднак, асабліва ў пытанні браўнізму, выразна дыстанцыяваўся ад меркаванняў калег.<ref name="PSB" /> Сябры таварыства прымалі імёны паганскіх літоўскіх багоў. Шымкевіч удзельнічаў у падрыхтоўцы «Кодэкса шубраўскага», прынятага на «схадцы» 18 чэрвеня 1817 г., і быў абраны першым прэзідэнтам таварыства, прыняўшы імя галоўнага бога — [[Пяркунас|Пяркунаса]], што, хутчэй за ўсё сімвалізавала яго ролю і ўдзел, у тым ліку фінансавы, ва ўсёй ініцыятыве.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref name="Massonius">Massonius P. M. Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781–1832: notatki z wykładów w roku akademickim 1924/1925 / do druku przygot. A. Supruniuk, M. A. Supruniuk. — Toruń: Biblioteka Uniwersytecka, 2005. — S. 86. — ISBN 83-231-1828-0.</ref> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс прыпісваюць яму палажэнне шубраўскага кодэкса: «Самаадукоўвацца. Абавязаны прачытаць за месяц хоць адну кнігу».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч, які, паводле С. Мараўскага, быў «славуты дасціпнасцю», стаў самым папулярным фельетаністам сатырычнага часопіса «[[Wiadomości Brukowe]]», які выходзіў у Вільні ў 1816—1822 гг. і быў органам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Па ўзоры «Кульгавага д’ябла» [[Ален Рэне Лесаж|Алена Рэне Лесажа]] ён стварыў нябачнага рэпарцёра, які шукаў тэмы, лётаючы з віленскай [[Замкавая гара (Вільня)|Замкавай гары]] на зачараванай лапаце над Літвой і Жамойцю аж да Інфлянтаў і пранікаючы ў дамы праз комін. Першы фельетон, «Łopata Czarownicza» («Чарадзейная лапата»), з’явіўся ў № 9 ад 7 лютага 1817 г. З № 22 (28 красавіка 1817 г.) на віньетцы часопіса, кожны раз, калі друкаваўся яго фельетон, змяшчалася выява «Шляхціца на Лапаце» ў жупане, які ляціць над хмарамі з подпісам «leci a leci» («ляціць і ляціць»); выява нібыта мела рысы самога Шымкевіча. Яна ж была змешчана на тытульным аркушы «Кодэкса шубраўскага» і стала сімвалам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паколькі тэксты падпісваліся псеўданімамі, няма пэўнасці адносна аўтарства ўсіх частак цыкла; Г. Нець устанавіў, што Шымкевіч напісаў 15 фельетонаў (адзін з іх у суаўтарстве).<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel">Kowkiel L. [Рэцэнзія] Grzegorz Nieć, Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie” satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”, Kraków 2006 // Rocznik Historii Prasy Polskiej. — 2007. — T. 10, z. 1 (19). — S. 193—196.</ref> Ён высмейваў заганы працэдуры банкруцтва ([[Эксдывізія|эксдывізій]]), звычаі шляхты на кантрактах, карупцыю і несумленнасць чыноўнікаў, сутяжніцтва, кантрабанду, азартныя гульні, тытуламанію, п’янства і асабліва эксплуатацыю і крыўды сялян.<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> Сялянскае пытанне закраналася ў многіх яго фельетонах, а ў трох было галоўным; адначасова ў іх выкарыстоўваўся распаўсюджаны ў тагачаснай шляхецкай публіцыстыцы стэрэатып яўрэя-арандатара як віноўніка сялянскай беднасці.<ref name="Kowkiel" /> Паводле С. Мараўскага, часопіс «вырывалі адзін у аднаго па ўсім краі»: «Шляхціц на зачараванай лапаце ўсюды пралазіў у горадзе і на вёсцы, сеяў плёткі напрапалую і кпіў без усякай літасці; панічны страх, ці не знойдзе там хто свайго партрэта, падахвочваў цікаўнасць».<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Яскравыя, часам перабольшаныя персанажы і падзеі выклікалі жывую рэакцыю чытачоў і водгукі ў іншых часопісах — у 1817 г. у варожым шубраўцам віленскім «Gębaczu», у 1818 г. у езуіцкім «[[Miesięcznik Połocki|Miesięczniku Połockim]]».<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> === Масонства === Шымкевіч быў актыўным і ў мясцовым [[Масонства|масонстве]]: прадстаўляў [[Навагрудак|навагрудскую]] ложу «Węzeł Jedności» пры правінцыйнай ложы «Doskonała Jedność», быў кавалерам IV ступені ў віленскай ложы «Gorliwy Litwin» («Руплівы ліцвін»), дзе выконваў абавязкі [[Яльмужнік|яльмужніка]].<ref name="PSB" /> Разам з ім у ложы былі яго сябры М. Мяноўскі, Я. Вольфганг і К. Контрым.<ref name="KM" /> Разам з К. Контрымам ён спрабаваў радыкальна рэфармаваць ложу. 16 сакавіка 1818 г. на вучнёўскай сесіі ложы ён выклікаў абурэнне, выступіўшы супраць масонскіх цырымоній і таямніц з заклікам: «час пакінуць дзікі і пагарды варты містыцызм, абраць пэўныя мэты, стаць карысным». Тады ж ён унёс праект рэформы, вядомы як «Deska D. B. Jakóba Szymkiewicza…» (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы 3381, 3585; суаўтарам мог быць К. Контрым), у якім прапаноўваў, сярод іншага, скасаваць прысягу захоўваць таямніцу, абмежаваць колькасць ступеняў і дарагі цырыманіял і засяродзіцца на дабрачыннасці; масонства мела быць падпарадкавана Міністэрству асветы.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Шымкевіча падтрымалі 17 братоў-масонаў, адначасова сяброў Таварыства шубраўцаў, на чале з К. Контрымам, Я. Вольфгангам і міністрам катэдры ложы М. Мяноўскім. Паколькі прапановы не знайшлі разумення ў масонскага кіраўніцтва, рэфарматары заснавалі новую ложу «Gorliwy Litwin Reformacyjny».<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref>Паводле PSB, з-за рашучага супраціву правінцыйнай ложы і [[Вялікі Ўсход Польшчы|Вялікага Ўсходу]] новая ложа не разгарнула дзейнасці і перастала існаваць пасля смерці Шымкевіча. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на С. Малахоўскага-Лемпіцкага, апісвае яе дзейнасць (даклады пра танныя спосабы вырабу паперы, барацьбу з голадам, непісьменнасць бедных дзяцей) да забароны масонства ўказам 1 жніўня 1822 г.; сам Шымкевіч з-за хваробы не змог ні разу прысутнічаць на яе пасяджэннях.</ref> === «Dzieło o pijaństwie» === У 1818 г. у піярскай друкарні ў Вільні выдаў «Dzieło o pijaństwie» («Твор пра п’янства») — першую навуковую працу на польскай мове пра [[алкагалізм]]; таму А. Балдырэў называе Шымкевіча піянерам польскай алкагалогіі.<ref name="KM" /> У прадмове ён пісаў: «шчаслівым назаву сябе, калі […] плён маёй працы […] у нашым краі […] хоць часткова аслабіць нахіл, які ганьбіць чалавечую прыроду». Кніга (355 с., 9 раздзелаў) адкрывалася франтыспісам з выявай Мінервы і Эскулапа, якія праганяюць Бахуса і яго прыхільнікаў.<ref name="Klimka" /> Ён апісаў грамадскія ўмовы, што спрыяюць п’янству, усе «напоі і рэчывы, якія ап’яняюць», з іх паходжаннем, ступенню шкоднасці і характарыстыкай залежнасцей, спосабы фальсіфікацыі напояў, класіфікаваў хваробы, выкліканыя п’янствам, і апісаў спосабы выхаду з залежнасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паводле Л. Клімкі, галоўную віну за пашырэнне п’янства Шымкевіч ускладаў на землеўласнікаў, якія мелі вялікія даходы з корчмаў і бровараў: сялянскага чалавека, пісаў ён, «ад матчынага ўлоння да самай магілы суправаджае гарэлка». Ён рашуча выступаў супраць лячэння гарэлкай, прыводзячы прыклад эпідэміі гарачкі 1807 г., калі ў адной вёсцы з 43 хворых памерлі 19 — тыя, каго пасілі гарэлкай.<ref name="Klimka" /> Паводле некаторых сучаснікаў, гэты нахіл ён ведаў з уласнага досведу;<ref name="PSB" /> Ю. Бялінскі пісаў пра яго: «Аматар чаркі, таму і аўтар найлепшай развагі пра п’янства».<ref name="KM" /> Кнігу рэкамендаваў [[Ян Ходзька]] ў папулярным творы «Pan Jan ze Świsłoczy».<ref name="KM" /> === Апошнія гады і смерць === У 1816 г. Шымкевіч захварэў на [[туберкулёз]], аднак да сярэдзіны 1818 г. заставаўся актыўным.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> У Варшаўскім таварыстве сяброў навук ён быў пераведзены з рэчаісных сяброў у сябры-карэспандэнты.<ref name="KM" /> У маі 1818 г. пакінуў сваю віленскую камяніцу і выехаў у маёнтак Таўкелі.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Хворы на «слабасць грудзей», ён памёр там 18 лістапада 1818 г. і быў пахаваны на мясцовых могілках.<ref name="PSB" /> Паводле волі нябожчыка, яго пахавалі пад бярозамі каля капліцы. 12 снежня 1818 г. Я. А. Лобенвейн паведаміў пра яго смерць на пасяджэнні Віленскага медыцынскага таварыства.<ref name="Triponis" /> Імша за яго душу, адпраўленая праз паўгода ў капліцы Віленскага дабрачыннага таварыства, сабрала каля 400 бедных.<ref name="PSB" /> Уласнай сям’і Шымкевіч не меў.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Тэстамент === Выканаўцамі тэстамента, захаванага ў М. Мяноўскага, Шымкевіч прызначыў сваіх сяброў М. Мяноўскага, К. Контрыма, Я. Вольфганга, Міхала Дмахоўскага, Караля Тымоўскага і Амброжага Казела.<ref name="KM" /> Ён заснаваў фонд у 1500 дукатаў, з працэнтаў якога мелася аплачвацца адукацыя трох вучняў — па адным з сялянскага саслоўя, збяднелай шляхты (з яго сям’і) і мяшчанства; фонд дзейнічаў да 1855 г.<ref name="PSB" /> Паводле справаздачы Віленскага ўніверсітэта за 1823 г., капітал быў размешчаны пад працэнты і прыносіў штогод каля 90 дукатаў на ўтрыманне трох вучняў.<ref name="Bielinski" /> Фонд у 1070 дукатаў ён прызначыў «віленскім музыкам-прафесіяналам», г. зн. на праект стварэння ў Вільні музычнай кансерваторыі; ім карысталася Таварыства музыкаў (фонд дзейнічаў да 1831 г. пад кантролем Віленскага ўніверсітэта, а затым да 1840 г. — [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]]).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Даход ад продажу сваіх кніг ён прызначыў на стварэнне рамеснай школы ў Вільні, 300 дукатаў — Віленскаму дабрачыннаму таварыству; яшчэ адзін дабрачынны фонд быў перададзены настаяцельніцы шпіталя сясцёр міласэрнасці.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Адзіным спадкаемцам Шымкевіч назваў пляменніка Казіміра Аўгустоўскага, які атрымаў віленскую камяніцу і ўсю рухомую маёмасць; брат Дамінік пазней дамагаўся долі спадчыны для сваіх сыноў.<ref name="KM" /> == Памяць == Пасля смерці Шымкевіча ў вобраз «Шляхціца на Лапаце» ўвасабляўся Андрэй Снядэцкі. Фельетоны абодвух аўтараў згадвалі пазней [[Маўрыцы Махнацкі]] і Ян Ходзька.<ref name="PSB" /> [[Ян Дамель]] у 1810 г. напісаў партрэт Шымкевіча; ён захоўваецца ў [[Нацыянальны музей у Варшаве|Нацыянальным музеі ў Варшаве]] (рэестр 69.743).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis" /> Імя Шымкевіча носіць пачатковая школа ў [[Мажэнін|Мажэніне]] (Лодзскае ваяводства, Ласкі павет). Ён з’яўляецца патронам медаля «Gloria orthodontiae», заснаванага кафедрай артадонтыі [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] з ініцыятывы прафесара Здзіслава Гайды за выбітныя дасягненні ў артадонтыі (з партрэтам работы Малгажаты Кот), і медаля «Sobrietas maxima virtus omnium», які ўручае Галоўнае праўленне Грамадскага антыалкагольнага камітэта за дзейнасць на карысць цвярозасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Магіла Шымкевіча ў Таўкелях захавалася.<ref name="PSB" /> Яна знаходзіцца на старых маёнткавых могілках, побач з мураванай капліцай-маўзалеем роду Казелаў.<ref name="Klimka" /> У 1979 г. з ініцыятывы ўцянскіх краязнаўцаў і цэнтральнай раённай бальніцы там на грамадскія сродкі ўсталяваны дубовы мемарыяльны слуп з дашкам (стогаступ) работы народнага майстра С. Каранаўскаса з надпісам «Jokūbas Šimkevičius (1775–1818)». Ушанаванні каля магілы ладзяць Віленскае медыцынскае таварыства, Даўгайляйская школа і мясцовая абшчына.<ref name="Triponis" /> == Працы == * O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób // Dziennik Wileński. — 1806. — № 12. — S. 231—250. * Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej. — Wilno, 1806. — T. 1—2. * Nauka o chorobach dzieci. — Wilno, 1810. * Dzieło o pijaństwie. — Wilno, 1818. ** Перавыданне: Doktora Jakuba Szymkiewicza „Dzieło o pijaństwie” z 1818 roku wciąż aktualne / oprac. T. Marcinkowski. — Szczecin, 1997. * Фельетоны ў «Wiadomościach Brukowych» (1817—1818); крытычнае выданне: Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków, 2006. — S. 179—242. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Літаратура == * Bieliński J. Szubrawcy w Wilnie (1817—1822): zarys historyczny. — Wilno, 1910. * Gajda Z. Z historii stomatologii. Jakub Szymkiewicz — u źródeł polskiej ortodoncji // Czasopismo Stomatologiczne. — 2010. — T. 63, № 12. — S. 793—796. * Leonhard B. „Szubrawcy” Jakuba Szymkiewicza // Tygodnik Powszechny. — 1977. — № 10. * Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków: Collegium Columbinum, 2006. — 276 s. * Ostrowska T. Pierwszy polski traktat o pijaństwie z 1818 r. — Warszawa, 1987. * Skwarczyński Z. Kazimierz Kontrym. Towarzystwo Szubrawców: dwa studia. — Łódź, 1961. * Triponienė D. Prie Vilniaus medicinos draugijos versmės. — Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla, 2012. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Шымкевіч Якуб}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1775 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 18 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1818 годзе]] [[Катэгорыя:Хірургі]] [[Катэгорыя:Педыятры]] [[Катэгорыя:Публіцысты]] [[Катэгорыя:Масоны]] [[Катэгорыя:Шубраўцы]] [[Катэгорыя:Філантропы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Галоўнай школы ВКЛ]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага таварыства сяброў навук]] 4egffo4hhn92rdwdlxzy49c9gsygbhs 5219474 5219391 2026-10-16T06:15:31Z Aliaksei Lastouski 75892 5219474 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Якуб Шымкевіч | Арыгінал імя = {{lang-pl|Jakub Szymkiewicz}} | Дата нараджэння = 3.12.1775 | Месца нараджэння = {{МН|Таўкелі}}, Вількамірскі павет (?) | Дата смерці = 18.11.1818 | Месца смерці = {{МС|Таўкелі}} | Навуковая сфера = [[медыцына]], [[хірургія]], [[педыятрыя]] | Месца працы = шпіталь сясцёр міласэрнасці ў [[Вільня|Вільні]] | Альма-матар = [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага]] | Вучоная ступень = доктар вызваленых навук, філасофіі і медыцыны }} '''Якуб Шымкевіч''' ({{lang-pl|Jakub Szymkiewicz}}, {{lang-lt|Jokūbas Šimkevičius}}; псеўданімы '''Пяркунас''', '''Шляхціц на Лапаце'''; 3 снежня 1775,<ref name="нар">Дата і месца нараджэння дакладна не ўстаноўлены, бо метрыка хросту не адшукана. Паводле PSB, Шымкевіч нарадзіўся «верагодна» 3 снежня ў Таўкелях; у літаратуры падаецца таксама дата 8 ліпеня і месца нараджэння [[Расейні]]. Сам Г. Нець у манаграфіі 2006 г. схіляўся да Расейняў, а ў артыкуле ў PSB (2015) — да Таўкеляў. Д. Трыпанене і В. Трыпаніс называюць 3 ліпеня 1775 г. і Расейнскі павет. Л. Яноўскі падаваў 1773 г., верагодна, вылічаны з некралога ў «Kurjer Litewski», дзе ўзрост нябожчыка названы 45 гадоў; аднак 1775 г. пацвярджаюць масонскія дакументы і дакументы Варшаўскага таварыства сяброў навук. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на звесткі Я. Камінскай і на тэстамент (брат Шымкевіча Дамінік жыў у Расейнскім павеце), лічыць больш верагодным жамойцкае паходжанне Шымкевіча (Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818)… // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 98—99).</ref> Таўкелі, [[Вількамірскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Вількамірскі павет]] (?) — 18 лістапада 1818,<ref>6 лістапада паводле [[Юліянскі каляндар|юліянскага календара]]; дату пацвярджаюць тэстамент і некралог у «Kurjer Litewski» (1818, № 96, 29 лістапада). У літаратуры часцей за ўсё падаецца менавіта 6 лістапада.</ref> Таўкелі) — урач, грамадскі дзеяч, філантроп, публіцыст і фельетаніст, першы прэзідэнт [[Таварыства шубраўцаў]].<ref name="PSB">Nieć G. Szymkiewicz Jakub // Polski Słownik Biograficzny. — T. L/2, z. 205. — Warszawa — Kraków: PAN — PAU, 2015. — S. 251—253. — ISBN 978-83-63352-37-0.</ref><ref name="KM">Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818) – wileński lekarz, filantrop, publicysta. Retusz biograficzny // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 95—124. — {{doi|10.4467/12311960MN.24.050.20880}}.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне === Шымкевічы (Шымковічы) — разгалінаваны, пераважна дробны і небагаты шляхецкі род, найбольш пашыраны ў [[Жамойць|Жамойці]], асабліва ў [[Расейнскі павет|Расейнскім павеце]]; да якой яго галіны належаў Якуб, не ўстаноўлена.<ref name="KM" /> Ён нарадзіўся, верагодна, 3 снежня 1775 г. у Таўкелях (сучасная [[Літва]], [[Уцянскі раён|Уценскі раён]], каля [[Даўгайляй|Даўгайляў]]; у XIX ст. — гміна Жмуйдкі, парафія Судэйкі, Вількамірскі павет), дзе яго сям’я мела маёнтак; магчыма, быў сынам Ежы (Юрыя) і Ганны (з Кярсноўскіх?).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis">Triponienė D., Triponis V. Pirmoji Chirurgijos klinika Lietuvoje ir jos kūrėjai // Lietuvos chirurgija. — 2022. — Vol. 21, № 1. — P. 16—18. — {{doi|10.15388/LietChirur.2022.21.52}}.</ref> Дакладна вядома, што ён меў брата Дамініка, які жыў з сям’ёй у Расейнскім павеце, і сястру, імя якой невядома, — маці Казіміра Аўгустоўскага.<ref name="KM" /> === Адукацыя === Магчыма, вучыўся ў [[Піяры|піярскай]] школе ў [[Расейны|Расейнях]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> У 1796 г. пачаў навучанне ў [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнай школе Вялікага Княства Літоўскага]] (з 1803 г. — [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт]]); у 1800—1803 гг. вывучаў медыцыну ў яе Медыцынскай калегіі.<ref name="PSB" /> Як большасць студэнтаў з дробнай шляхты, зарабляў на жыццё рэпетытарствам у прыватных дамах, часам — канцылярскай працай. У 1802 г. слухаў лекцыі [[Ян Андрэй Лобенвейн|Яна Андрэя Лобенвейна]] па анатоміі і фізіялогіі. Паводле ўспамінаў [[Станіслаў Юндзіл|Станіслава Юндзіла]], Шымкевіч быў у ліку студэнтаў, незадаволеных лекцыямі [[Фердынанд Шпіцнагель|Фердынанда Шпіцнагеля]] па натуральнай гісторыі, якія папрасілі Юндзіла пра дадатковы курс мінералогіі.<ref name="KM" /> 28 мая 1802 г. ён адказаў на пытанні па агульнай медыцыне, і савет факультэта аднагалосна прызнаў яго вартым «лаўраў медыцыны і хірургіі»; адпаведнае пасведчанне выдаў 26 чэрвеня 1802 г. дэкан Я. А. Лобенвейн.<ref name="Klimka">Klimka L. Jokūbas Šimkevičius (1775–1818) – gydytojas, visuomenininkas, filantropas // Medicinos teorija ir praktika. — 2011. — T. 17, № 4. — P. 557—563.</ref><ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Сярод яго бліжэйшых сяброў з часоў вучобы былі [[Ян Фрыдрых Вольфганг|Ян Вольфганг]], [[Мікалай Мяноўскі]], [[Казімір Контрым]] і аптэкар Караль Вагнер.<ref name="KM" /> Да 1806 г. Шымкевіч ужо быў доктарам вызваленых навук, філасофіі і медыцыны, аднак невядома, дзе ён атрымаў гэтыя ступені.<ref name="PSB" /> У спісе доктараў медыцыны, прамаваных у Вільні, складзеным [[Юзаф Бялінскі|Юзафам Бялінскім]], ён не значыцца; магчыма, ступень была атрымана ў [[Парыж|Парыжы]].<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ліст М. Мяноўскага да Я. Вольфганга ад 16 лістапада 1809 г. сведчыць, што на той час Шымкевіч ужо вярнуўся ў Вільню.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Ведаў польскую, французскую, нямецкую і лацінскую мовы.<ref name="Triponis" /> === Медыцынская практыка === У 1804 г. Шымкевіч пачаў урачэбную практыку ў Вільні. У 1805 г. ён замяняў адсутнага [[Аўгуст Бекю|Аўгуста Бэкю]] ў шпіталі [[Сёстры міласэрнасці|сясцёр міласэрнасці]] на вуліцы Савіч; ужо ў 1803 г. ён стаў прымарыусам (галоўным урачом) гэтага шпіталя — аднаго з найбуйнейшых у Вільні (больш за 150 пацыентаў у год).<ref name="KM" /><ref name="Triponis" /> Ён адным з першых у Літве спецыялізаваўся ў хірургіі касцей і стаматалогіі.<ref name="KM" /> Паводле ўспамінаў [[Юзаф Франк|Юзафа Франка]], у 1804 г. Шымкевіч стаў галоўным перакладчыкам яго бацькі, прафесара [[Ёган Петэр Франк|Ёгана Петэра Франка]], які не ведаў польскай мовы, і суправаджаў яго падчас візітаў да хворых, што дапамагло яму набыць уласную практыку.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Шымкевіч супрацоўнічаў з тэрапеўтычнай клінікай Ю. Франка, перадаючы ёй пацыентаў з рэдкімі хваробамі (напрыклад, з [[Пузырчатка|пузырчаткай]]).<ref name="Magowska">Magowska A. Empirycznie czy racjonalistycznie? Dylematy i praktyka medycyny uniwersyteckiej w Wilnie w latach 1781–1842. — Poznań: Wydawnictwo Kontekst, 2015. — S. 40, 214. — ISBN 978-83-65275-04-2.</ref> Ю. Франк лічыў Шымкевіча, як і А. Бэку, прыхільнікам [[Браўнізм|браўнізму]]; падчас хваробы [[Андрэй Снядэцкі|Андрэя Снядэцкага]] яны абодва настаялі на кансіліуме на прызначэнні хвораму ўзбуджальных сродкаў (мускусу, камфары і віна).<ref name="Magowska" /> Разам з [[Ян Фрыдрых Нішкоўскі|Янам Фрыдрыхам Нішкоўскім]] Шымкевіч удзельнічаў у аперацыі [[Анеўрызма|анеўрызмы]] соннай артэрыі, апісанай у «Acta Instituti Clinici Caesareae Universitatis Vilnensis».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч быў адным з 15 заснавальнікаў [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]], якія 12 снежня 1805 г. у кватэры Ю. Франка падпісалі праект яго статута (зацверджаны ўказам Аляксандра I 26 мая 1806 г.); сярод іншых заснавальнікаў былі А. Бэкю, Ю. Франк, Ф. Шпіцнагель, А. Снядэцкі і Я. А. Лобенвейн.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У 1806 г. ён зрабіў добраахвотны ўнёсак у касу таварыства ў памеры 200 злотых.<ref name="PSB" /> У праўленне таварыства ўваходзіў толькі аднойчы: у 1813 г. быў яго прэзідэнтам (віцэ-прэзідэнт — Я. Ф. Нішкоўскі, сакратар — Ю. Франк, скарбнік — Ежы Гут).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Навуковая дзейнасць === У 1806 г. апублікаваў у № 12 «[[Dziennik Wileński]]» артыкул «O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób» («Аб захаванні здароўя ў час заразных хвароб»), у якім простай мовай раіў пазбягаць кантакту з хворым і яго рэчамі, прытрымлівацца адпаведнай дыеты, ачышчаць паветра ў памяшканнях, а таксама прапагандаваў прышчэпкі супраць [[Натуральная воспа|воспы]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> У тым жа годзе ў друкарні [[Юзаф Завадскі|Юзафа Завадскага]] выйшаў двухтомны падручнік «Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej» («Навука тэарэтычнай і практычнай хірургіі»; Вільня, 1806) — першая комплексная праца па хірургіі на польскай мове.<ref name="KM" /> Ён уключаў уводзіны з нарысам гісторыі медыцыны і раздзелы пра раны, пухліны, дэфармацыі, хваробы касцей, аперацыі, хваробы вачэй, вушэй, дзёснаў і венерычныя хваробы; апісваў таксама [[трамбафлебіт]] і метады кампрэсійнай тэрапіі.<ref name="KM" /><ref name="Klimka" /> Кніга была прысвечана графу [[Аляксандр Францішак Хадкевіч|Аляксандру Хадкевічу]].<ref name="Klimka" /> Падручнік быў кампіляцыяй з замежных (перадусім нямецкіх) прац і знаходзіўся пад уплывам вучэння [[Джон Браўн (урач)|Джона Браўна]]. Шымкевіча нават абвінавачвалі ў плагіяце з кнігі нямецкага ўрача Ёгана Аўгуста Ціттмана, але ён паспяхова адпёр гэтыя абвінавачванні. Раздзел «Wady w porządkowaniu zębów» («Заганы ў размяшчэнні зубоў») лічыцца пачаткам польскай [[Артадонтыя|артадонтыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс адзначаюць падрабязнае апісанне ў кнізе пераломаў і прыроджаных дэфармацый і лічаць Шымкевіча пачынальнікам [[Артапедыя|артапедыі]] ў Літве.<ref name="Triponis" /> Дзякуючы гэтай працы ён 9 ліпеня 1809 г. аднагалосна быў прыняты ў сябры [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага таварыства сяброў навук]].<ref name="PSB" /> У 1810 г. выйшла яго «Nauka o chorobach dzieci» («Навука пра дзіцячыя хваробы»; Вільня) — першы комплексны падручнік [[Педыятрыя|педыятрыі]] на польскай мове.<ref name="KM" /> У прадмове Шымкевіч пісаў пра вялікую смяротнасць немаўлятаў (каля 50% да трох гадоў), крытыкаваў догляд дзяцей у віленскім доме Дзіцяці Ісуса, які вялі сёстры міласэрнасці, прапаноўваючы наймаць для гэтага свецкіх жанчын з уласным мацярынскім досведам («Пакінем духоўным асобам іх пакліканне і абавязкі […], але не дадзім сябе пераканаць, што яны павінны гадаваць дзяцей ад самай калыскі»<ref name="Klimka" />), і асуджаў прымус да цяжкай працы цяжарных і кормячых сялянак. Кніга ўтрымлівала раздзел пра [[Вакцынацыя|вакцынацыю]] супраць воспы, а таксама табліцу польскай пальцавай [[Азбука|азбукі]] для глуханямых, што было падтрымкай тагачасных намаганняў стварыць у Вільні інстытут для глуханямых.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Паводле тытульнага аркуша, Шымкевіч быў тады «надворным кансіліярам» імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра I]],<ref>У частцы літаратуры гэта тлумачыцца як пасада надворнага (лейб-)урача Аляксандра I; М. Карыбут-Марціняк лічыць такую інтэрпрэтацыю памылковай: тытул азначаў [[Надворны саветнік|надворнага саветніка]] — грамадзянскі чын VII класа паводле [[Табель аб рангах|Табеля аб рангах]]. Звестак пра асабістае знаёмства Шымкевіча з імператарам няма.</ref> а таксама сябрам Медыцынскай акадэміі (верагодна, [[Імператарская медыка-хірургічная акадэмія|Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі]] ў Пецярбургу), Société de Médecine Pratique у [[Манпелье]], Société galvanique et des recherches physiques у Парыжы і [[Віленскае таварыства дабрачыннасці|Віленскага дабрачыннага таварыства]].<ref name="PSB" /> === Дабрачынная дзейнасць === Шымкевіч быў актыўным сябрам III аддзела («ратавання хворых») Віленскага дабрачыннага таварыства, урачы якога бясплатна лячылі бедных, а ў 1818 г. — намеснікам старшыні гэтага аддзела. Ён таксама падтрымліваў дзейнасць створанага ў 1809 г. пры таварыстве Інстытута мацярынства, які дапамагаў бедным парадзіхам і немаўлятам.<ref name="KM" /> === 1812—1816 гады === Падчас [[Вайна 1812 года|паходу Напалеона на Расію]] ў 1812 г. гарадскі сход Вільні абраў Шымкевіча дэпутатам на Літоўскі сейм, які так і не адбыўся; з 1 ліпеня 1812 г. ён засядаў у дванаццацічленнай Муніцыпальнай радзе на чале з [[Міхал Ромер|Міхалам Ромерам]]. Як урач і філантроп ён праславіўся падчас адступлення [[Вялікая армія|Вялікай арміі]] і эпідэміі [[Дызентэрыя|дызентэрыі]].<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Разам з А. Бэкю, С. Юндзілам, [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыдам Гродэкам]], Казімірам Данілавічам і Ю. Завадскім 18 лістапада 1814 г. аднавіў выданне «Dziennika Wileńskiego». Апублікаваў у ім артыкул «Zdrowie» («Здароўе»; 1815, т. 1, с. 339—343), які прапагандаваў гігіену і клопат пра навакольнае асяроддзе, і ўспаміны пра ўрача Стэфана Стубелевіча (1815, т. 2, с. 54—67). У гэтыя гады стаў ганаровым сябрам Віленскага ўніверсітэта.<ref name="PSB" /><ref name="Bielinski">Bieliński J. Uniwersytet Wileński (1579—1831). — Kraków, 1899. — T. 1. — S. 390—391.</ref><ref>У шэрагу публікацый (пачынаючы з нататак [[Тамаш Зан|Тамаша Зана]] і працы С. Малахоўскага-Лемпіцкага) Шымкевіч называецца прафесарам медыцыны Віленскага ўніверсітэта. Паводле М. Карыбут-Марціняк, гэта памылка: ён быў толькі ганаровым сябрам універсітэта і лекцый для студэнтаў не чытаў. Таму недакладнае і сцверджанне Д. Трыпанене і В. Трыпаніса, што ён чытаў лекцыі па хірургіі.</ref> У 1815 г. зноў лячыў хворых у шпіталі сясцёр міласэрнасці; з гэтага часу паходзяць яго «Postrzeżenia chorób czynione w Szpitalu Sióstr Miłosierdzia Wileńskich na Sawicz ulicy w ciągu roku całego 1815» («Назіранні над хваробамі ў віленскім шпіталі сясцёр міласэрнасці на вуліцы Савіч на працягу ўсяго 1815 г.»; рукапіс у Бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта). У 1816 г. прачытаў у Медыцынскім таварыстве даклад «Observationes de morbis in nosocomio sororum misericordiae Vilnae curatis». Тады ж разам з [[Юзаф Быхавец|Юзафам Быхаўцом]] і Феліксам Яроньскім з Кракава прэтэндаваў на кафедру філасофіі ў Галоўнай школе, якая мелася адкрыцца ў [[Варшава|Варшаве]].<ref name="PSB" /> У 1815—1818 гг. удзельнічаў у дыскусіях наконт праектаў скасавання прыгоннага права ў Літве. Паводле «Wiadomości Brukowych» (1818, № 102), ён «першы з землеўласнікаў у павеце ўзвёў для сялян добрыя мураваныя будынкі» і вызваліў з наданнем зямлі сялян у сваіх маёнтках.<ref name="PSB" /> === Таварыства шубраўцаў і «Шляхціц на Лапаце» === З канца 1816 г. Шымкевіч удзельнічаў у дзейнасці кола, якое ў 1817 г. прыняло жартоўную назву [[Таварыства шубраўцаў]]. Сярод яго заснавальнікаў былі [[Міхал Балінскі]], [[Лявон Бароўскі|Леон Бароўскі]], К. Контрым, [[Ігнацы Шыдлоўскі]], а таксама [[Ян Снядэцкі|Ян]] і Андрэй Снядэцкія. Паводле PSB, суполка мела парамасонскі, асветніцкі і цвярозасны, а разам з тым лаяльны да ўлад характар; яна ставіла мэтай выпраўленне грамадства, пашырэнне асветы і чытання, барацьбу з цемрашальствам і забабонамі, п’янствам, азартнымі гульнямі, сутяжніцтвам, тытуламаніяй і іншымі заганамі, а таксама паляпшэнне становішча сялян. Галоўным чынам пад уплывам Снядэцкіх шубраўцы змагаліся і з новымі перадрамантычнымі плынямі, у тым ліку ў медыцыне — [[Месмерызм|месмерызмам]] і браўнізмам; сам Шымкевіч, аднак, асабліва ў пытанні браўнізму, выразна дыстанцыяваўся ад меркаванняў калег.<ref name="PSB" /> Сябры таварыства прымалі імёны паганскіх літоўскіх багоў. Шымкевіч удзельнічаў у падрыхтоўцы «Кодэкса шубраўскага», прынятага на «схадцы» 18 чэрвеня 1817 г., і быў абраны першым прэзідэнтам таварыства, прыняўшы імя галоўнага бога — [[Пяркунас|Пяркунаса]], што, хутчэй за ўсё сімвалізавала яго ролю і ўдзел, у тым ліку фінансавы, ва ўсёй ініцыятыве.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref name="Massonius">Massonius P. M. Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781–1832: notatki z wykładów w roku akademickim 1924/1925 / do druku przygot. A. Supruniuk, M. A. Supruniuk. — Toruń: Biblioteka Uniwersytecka, 2005. — S. 86. — ISBN 83-231-1828-0.</ref> Д. Трыпанене і В. Трыпаніс прыпісваюць яму палажэнне шубраўскага кодэкса: «Самаадукоўвацца. Абавязаны прачытаць за месяц хоць адну кнігу».<ref name="Triponis" /> Шымкевіч, які, паводле С. Мараўскага, быў «славуты дасціпнасцю», стаў самым папулярным фельетаністам сатырычнага часопіса «[[Wiadomości Brukowe]]», які выходзіў у Вільні ў 1816—1822 гг. і быў органам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Па ўзоры «Кульгавага д’ябла» [[Ален Рэне Лесаж|Алена Рэне Лесажа]] ён стварыў нябачнага рэпарцёра, які шукаў тэмы, лётаючы з віленскай [[Замкавая гара (Вільня)|Замкавай гары]] на зачараванай лапаце над Літвой і Жамойцю аж да Інфлянтаў і пранікаючы ў дамы праз комін. Першы фельетон, «Łopata Czarownicza» («Чарадзейная лапата»), з’явіўся ў № 9 ад 7 лютага 1817 г. З № 22 (28 красавіка 1817 г.) на віньетцы часопіса, кожны раз, калі друкаваўся яго фельетон, змяшчалася выява «Шляхціца на Лапаце» ў жупане, які ляціць над хмарамі з подпісам «leci a leci» («ляціць і ляціць»); выява нібыта мела рысы самога Шымкевіча. Яна ж была змешчана на тытульным аркушы «Кодэкса шубраўскага» і стала сімвалам таварыства.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паколькі тэксты падпісваліся псеўданімамі, няма пэўнасці адносна аўтарства ўсіх частак цыкла; Г. Нець устанавіў, што Шымкевіч напісаў 15 фельетонаў (адзін з іх у суаўтарстве).<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel">Kowkiel L. [Рэцэнзія] Grzegorz Nieć, Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie” satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”, Kraków 2006 // Rocznik Historii Prasy Polskiej. — 2007. — T. 10, z. 1 (19). — S. 193—196.</ref> Ён высмейваў заганы працэдуры банкруцтва ([[Эксдывізія|эксдывізій]]), звычаі шляхты на кантрактах, карупцыю і несумленнасць чыноўнікаў, сутяжніцтва, кантрабанду, азартныя гульні, тытуламанію, п’янства і асабліва эксплуатацыю і крыўды сялян.<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> Сялянскае пытанне закраналася ў многіх яго фельетонах, а ў трох было галоўным; адначасова ў іх выкарыстоўваўся распаўсюджаны ў тагачаснай шляхецкай публіцыстыцы стэрэатып яўрэя-арандатара як віноўніка сялянскай беднасці.<ref name="Kowkiel" /> Паводле С. Мараўскага, часопіс «вырывалі адзін у аднаго па ўсім краі»: «Шляхціц на зачараванай лапаце ўсюды пралазіў у горадзе і на вёсцы, сеяў плёткі напрапалую і кпіў без усякай літасці; панічны страх, ці не знойдзе там хто свайго партрэта, падахвочваў цікаўнасць».<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Яскравыя, часам перабольшаныя персанажы і падзеі выклікалі жывую рэакцыю чытачоў і водгукі ў іншых часопісах — у 1817 г. у варожым шубраўцам віленскім «Gębaczu», у 1818 г. у езуіцкім «[[Miesięcznik Połocki|Miesięczniku Połockim]]».<ref name="PSB" /><ref name="Kowkiel" /> === Масонства === Шымкевіч быў актыўным і ў мясцовым [[Масонства|масонстве]]: прадстаўляў [[Навагрудак|навагрудскую]] ложу «Węzeł Jedności» пры правінцыйнай ложы «Doskonała Jedność», быў кавалерам IV ступені ў віленскай ложы «Gorliwy Litwin» («Руплівы ліцвін»), дзе выконваў абавязкі [[Яльмужнік|яльмужніка]].<ref name="PSB" /> Разам з ім у ложы былі яго сябры М. Мяноўскі, Я. Вольфганг і К. Контрым.<ref name="KM" /> Разам з К. Контрымам ён спрабаваў радыкальна рэфармаваць ложу. 16 сакавіка 1818 г. на вучнёўскай сесіі ложы ён выклікаў абурэнне, выступіўшы супраць масонскіх цырымоній і таямніц з заклікам: «час пакінуць дзікі і пагарды варты містыцызм, абраць пэўныя мэты, стаць карысным». Тады ж ён унёс праект рэформы, вядомы як «Deska D. B. Jakóba Szymkiewicza…» (Бібліятэка Ягелонская, рукапісы 3381, 3585; суаўтарам мог быць К. Контрым), у якім прапаноўваў, сярод іншага, скасаваць прысягу захоўваць таямніцу, абмежаваць колькасць ступеняў і дарагі цырыманіял і засяродзіцца на дабрачыннасці; масонства мела быць падпарадкавана Міністэрству асветы.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Шымкевіча падтрымалі 17 братоў-масонаў, адначасова сяброў Таварыства шубраўцаў, на чале з К. Контрымам, Я. Вольфгангам і міністрам катэдры ложы М. Мяноўскім. Паколькі прапановы не знайшлі разумення ў масонскага кіраўніцтва, рэфарматары заснавалі новую ложу «Gorliwy Litwin Reformacyjny».<ref name="PSB" /><ref name="KM" /><ref>Паводле PSB, з-за рашучага супраціву правінцыйнай ложы і [[Вялікі Ўсход Польшчы|Вялікага Ўсходу]] новая ложа не разгарнула дзейнасці і перастала існаваць пасля смерці Шымкевіча. М. Карыбут-Марціняк, абапіраючыся на С. Малахоўскага-Лемпіцкага, апісвае яе дзейнасць (даклады пра танныя спосабы вырабу паперы, барацьбу з голадам, непісьменнасць бедных дзяцей) да забароны масонства ўказам 1 жніўня 1822 г.; сам Шымкевіч з-за хваробы не змог ні разу прысутнічаць на яе пасяджэннях.</ref> === «Dzieło o pijaństwie» === У 1818 г. у піярскай друкарні ў Вільні выдаў «Dzieło o pijaństwie» («Твор пра п’янства») — першую навуковую працу на польскай мове пра [[алкагалізм]]; таму А. Балдырэў называе Шымкевіча піянерам польскай алкагалогіі.<ref name="KM" /> У прадмове ён пісаў: «шчаслівым назаву сябе, калі […] плён маёй працы […] у нашым краі […] хоць часткова аслабіць нахіл, які ганьбіць чалавечую прыроду». Кніга (355 с., 9 раздзелаў) адкрывалася франтыспісам з выявай Мінервы і Эскулапа, якія праганяюць Бахуса і яго прыхільнікаў.<ref name="Klimka" /> Ён апісаў грамадскія ўмовы, што спрыяюць п’янству, усе «напоі і рэчывы, якія ап’яняюць», з іх паходжаннем, ступенню шкоднасці і характарыстыкай залежнасцей, спосабы фальсіфікацыі напояў, класіфікаваў хваробы, выкліканыя п’янствам, і апісаў спосабы выхаду з залежнасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Паводле Л. Клімкі, галоўную віну за пашырэнне п’янства Шымкевіч ускладаў на землеўласнікаў, якія мелі вялікія даходы з корчмаў і бровараў: сялянскага чалавека, пісаў ён, «ад матчынага ўлоння да самай магілы суправаджае гарэлка». Ён рашуча выступаў супраць лячэння гарэлкай, прыводзячы прыклад эпідэміі гарачкі 1807 г., калі ў адной вёсцы з 43 хворых памерлі 19 — тыя, каго пасілі гарэлкай.<ref name="Klimka" /> Паводле некаторых сучаснікаў, гэты нахіл ён ведаў з уласнага досведу;<ref name="PSB" /> Ю. Бялінскі пісаў пра яго: «Аматар чаркі, таму і аўтар найлепшай развагі пра п’янства».<ref name="KM" /> Кнігу рэкамендаваў [[Ян Ходзька]] ў папулярным творы «Pan Jan ze Świsłoczy».<ref name="KM" /> === Апошнія гады і смерць === У 1816 г. Шымкевіч захварэў на [[туберкулёз]], аднак да сярэдзіны 1818 г. заставаўся актыўным.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> У Варшаўскім таварыстве сяброў навук ён быў пераведзены з рэчаісных сяброў у сябры-карэспандэнты.<ref name="KM" /> У маі 1818 г. пакінуў сваю віленскую камяніцу і выехаў у маёнтак Таўкелі.<ref name="Triponis" /><ref name="KM" /> Хворы на «слабасць грудзей», ён памёр там 18 лістапада 1818 г. і быў пахаваны на мясцовых могілках.<ref name="PSB" /> Паводле волі нябожчыка, яго пахавалі пад бярозамі каля капліцы. 12 снежня 1818 г. Я. А. Лобенвейн паведаміў пра яго смерць на пасяджэнні Віленскага медыцынскага таварыства.<ref name="Triponis" /> Імша за яго душу, адпраўленая праз паўгода ў капліцы Віленскага дабрачыннага таварыства, сабрала каля 400 бедных.<ref name="PSB" /> Уласнай сям’і Шымкевіч не меў.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> === Тэстамент === Выканаўцамі тэстамента, захаванага ў М. Мяноўскага, Шымкевіч прызначыў сваіх сяброў М. Мяноўскага, К. Контрыма, Я. Вольфганга, Міхала Дмахоўскага, Караля Тымоўскага і Амброжага Казела.<ref name="KM" /> Ён заснаваў фонд у 1500 дукатаў, з працэнтаў якога мелася аплачвацца адукацыя трох вучняў — па адным з сялянскага саслоўя, збяднелай шляхты (з яго сям’і) і мяшчанства; фонд дзейнічаў да 1855 г.<ref name="PSB" /> Паводле справаздачы Віленскага ўніверсітэта за 1823 г., капітал быў размешчаны пад працэнты і прыносіў штогод каля 90 дукатаў на ўтрыманне трох вучняў.<ref name="Bielinski" /> Фонд у 1070 дукатаў ён прызначыў «віленскім музыкам-прафесіяналам», г. зн. на праект стварэння ў Вільні музычнай кансерваторыі; ім карысталася Таварыства музыкаў (фонд дзейнічаў да 1831 г. пад кантролем Віленскага ўніверсітэта, а затым да 1840 г. — [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]]).<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Даход ад продажу сваіх кніг ён прызначыў на стварэнне рамеснай школы ў Вільні, 300 дукатаў — Віленскаму таварыству дабрачыннасці; яшчэ адзін дабрачынны фонд быў перададзены настаяцельніцы шпіталя сясцёр міласэрнасці.<ref name="KM" /><ref name="PSB" /> Адзіным спадкаемцам Шымкевіч назваў пляменніка Казіміра Аўгустоўскага, які атрымаў віленскую камяніцу і ўсю рухомую маёмасць; брат Дамінік пазней дамагаўся долі спадчыны для сваіх сыноў.<ref name="KM" /> == Памяць == Пасля смерці Шымкевіча ў вобраз «Шляхціца на Лапаце» ўвасабляўся Андрэй Снядэцкі. Фельетоны абодвух аўтараў згадвалі пазней [[Маўрыцы Махнацкі]] і Ян Ходзька.<ref name="PSB" /> [[Ян Дамель]] у 1810 г. напісаў партрэт Шымкевіча; ён захоўваецца ў [[Нацыянальны музей у Варшаве|Нацыянальным музеі ў Варшаве]] (рэестр 69.743).<ref name="PSB" /><ref name="Triponis" /> Імя Шымкевіча носіць пачатковая школа ў [[Мажэнін|Мажэніне]] (Лодзскае ваяводства, Ласкі павет). Ён з’яўляецца патронам медаля «Gloria orthodontiae», заснаванага кафедрай артадонтыі [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] з ініцыятывы прафесара Здзіслава Гайды за выбітныя дасягненні ў артадонтыі (з партрэтам работы Малгажаты Кот), і медаля «Sobrietas maxima virtus omnium», які ўручае Галоўнае праўленне Грамадскага антыалкагольнага камітэта за дзейнасць на карысць цвярозасці.<ref name="PSB" /><ref name="KM" /> Магіла Шымкевіча ў Таўкелях захавалася.<ref name="PSB" /> Яна знаходзіцца на старых маёнткавых могілках, побач з мураванай капліцай-маўзалеем роду Казелаў.<ref name="Klimka" /> У 1979 г. з ініцыятывы ўцянскіх краязнаўцаў і цэнтральнай раённай бальніцы там на грамадскія сродкі ўсталяваны дубовы мемарыяльны слуп з дашкам (стогаступ) работы народнага майстра С. Каранаўскаса з надпісам «Jokūbas Šimkevičius (1775–1818)». Ушанаванні каля магілы ладзяць Віленскае медыцынскае таварыства, Даўгайляйская школа і мясцовая абшчына.<ref name="Triponis" /> == Працы == * O utrzymaniu zdrowia w czasie zaraźliwych chorób // Dziennik Wileński. — 1806. — № 12. — S. 231—250. * Nauka chirurgii teoretycznej i praktycznej. — Wilno, 1806. — T. 1—2. * Nauka o chorobach dzieci. — Wilno, 1810. * Dzieło o pijaństwie. — Wilno, 1818. ** Перавыданне: Doktora Jakuba Szymkiewicza „Dzieło o pijaństwie” z 1818 roku wciąż aktualne / oprac. T. Marcinkowski. — Szczecin, 1997. * Фельетоны ў «Wiadomościach Brukowych» (1817—1818); крытычнае выданне: Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków, 2006. — S. 179—242. == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Літаратура == * Bieliński J. Szubrawcy w Wilnie (1817—1822): zarys historyczny. — Wilno, 1910. * Gajda Z. Z historii stomatologii. Jakub Szymkiewicz — u źródeł polskiej ortodoncji // Czasopismo Stomatologiczne. — 2010. — T. 63, № 12. — S. 793—796. * Leonhard B. „Szubrawcy” Jakuba Szymkiewicza // Tygodnik Powszechny. — 1977. — № 10. * Nieć G. Jakub Szymkiewicz „Szlachcic na Łopacie”: satyryczny reporter „Wiadomości Brukowych”. — Kraków: Collegium Columbinum, 2006. — 276 s. * Ostrowska T. Pierwszy polski traktat o pijaństwie z 1818 r. — Warszawa, 1987. * Skwarczyński Z. Kazimierz Kontrym. Towarzystwo Szubrawców: dwa studia. — Łódź, 1961. * Triponienė D. Prie Vilniaus medicinos draugijos versmės. — Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla, 2012. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Шымкевіч Якуб}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1775 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 18 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1818 годзе]] [[Катэгорыя:Хірургі]] [[Катэгорыя:Педыятры]] [[Катэгорыя:Публіцысты]] [[Катэгорыя:Масоны]] [[Катэгорыя:Шубраўцы]] [[Катэгорыя:Філантропы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Галоўнай школы ВКЛ]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага таварыства сяброў навук]] eh5i0i0oq9jqd24i9ufvsskzv4x7n99 14 817073 5219406 2026-10-15T22:14:21Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|Іспанія ў Другой сусветнай вайне}} [[Катэгорыя:Другая сусветная вайна паводле краін|Іспанія]][[Катэгорыя:Ваенная гісторыя Іспаніі]]» 5219406 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Іспанія ў Другой сусветнай вайне}} [[Катэгорыя:Другая сусветная вайна паводле краін|Іспанія]][[Катэгорыя:Ваенная гісторыя Іспаніі]] m4wphj1ros3tss7yvzr0qhaazc0u9e1 5219407 5219406 2026-10-15T22:15:07Z DBatura 73587 5219407 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Іспанія ў Другой сусветнай вайне}} [[Катэгорыя:Другая сусветная вайна паводле краін|Іспанія]][[Катэгорыя:Войны Іспаніі]] 0j8lbgoow0f9toh16cu12wiqvn01tyd 5219408 5219407 2026-10-15T22:21:39Z DBatura 73587 5219408 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Іспанія ў Другой сусветнай вайне}} [[Катэгорыя:Другая сусветная вайна паводле краін|Іспанія]][[Катэгорыя:Ваенная гісторыя Іспаніі]] m4wphj1ros3tss7yvzr0qhaazc0u9e1 0 817074 5219469 2026-10-16T06:06:39Z Aliaksei Lastouski 75892 Новая старонка: «{{Арганізацыя | Назва = Віленскае таварыства дабрачыннасці | Арыгінальная назва = {{lang-pl|Wileńskie Towarzystwo Dobroczynności}}<br />{{lang-ru|Виленское человеколюбивое общество}}<br />{{lang-lt|Vilniaus labdarių draugija}} | Тып = дабрачынная арганізацыя | Дэвіз = | Заснав...» 5219469 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя | Назва = Віленскае таварыства дабрачыннасці | Арыгінальная назва = {{lang-pl|Wileńskie Towarzystwo Dobroczynności}}<br />{{lang-ru|Виленское человеколюбивое общество}}<br />{{lang-lt|Vilniaus labdarių draugija}} | Тып = дабрачынная арганізацыя | Дэвіз = | Заснавальнікі = [[Ян Непамук Касакоўскі]], [[Юзаф Франк]] | Дата заснавання = 7 красавіка 1807 | Дата скасавання = 1940 | Штаб-кватэра = [[Вільня]], былы палац Януша Радзівіла на вул. Вялікай (Віленскай) | Колькасць удзельнікаў = }} '''Віле́нскае тавары́ства дабрачы́ннасці''' ({{lang-pl|Wileńskie Towarzystwo Dobroczynności}}, {{lang-ru|Виленское человеколюбивое общество}}, {{lang-lt|Vilniaus labdarių draugija}}) — свецкая дабрачынная арганізацыя ў [[Вільня|Вільні]], якая дзейнічала ў 1807—1940 гг. Заснавана з ініцыятывы віленскага біскупа [[Ян Непамуцэн Касакоўскі|Яна Непамуцэна Касакоўскага]] і прафесара медыцыны [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] [[Юзаф Франк|Юзафа Франка]]. Найбуйнейшая і найстарэйшая дабрачынная арганізацыя на землях былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XIX ст. і першае таварыства такога тыпу на польскіх землях; паслужыла ўзорам для падобных таварыстваў у [[Берасце|Брэсце]], [[Навагрудак|Навагрудку]], [[Мінск]]у і [[Гродна|Гродне]].<ref name="KM2004" /><ref name="KM2015" /> == Перадгісторыя == Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] апеку над беднымі ў Вільні ажыццяўлялі пераважна каталіцкія ордэны і кангрэгацыі (сёстры міласэрнасці, марыявіткі, баніфраты), а таксама дзяржаўныя ўстановы — Літоўская шпітальная камісія (з 1795—1797 гг.) і створаная ў 1808 г. Віленская ізба (магістратура) грамадскай апекі. Паводле М. Карыбут-Марціняк, яны не спраўляліся з наплывам жабракоў пасля войнаў і неўраджаю 1805—1806 гг. і з эпідэміямі [[тыф]]у, [[шкарлятына|шкарлятыны]] і [[дызентэрыя|дызентэрыі]], занесенымі ў 1806 г. войскамі, што вярталіся з-пад [[Бітва пад Аўстэрліцам|Аўстэрліца]].<ref name="KM2004" /><ref name="KM2015" /> Узорамі для віленскага таварыства былі пецярбургскае [[Імператарскае чалавекалюбнае таварыства]] (1802) і гамбургскі «Інстытут бедных»; біскуп Касакоўскі ў сваёй прамове 1808 г. спасылаўся таксама на дабрачыннае таварыства, заснаванае ў Вільні ў 1579 г. [[Пётр Скарга|Пятром Скаргам]].<ref name="KM2004" /><ref name="Tarandaite" /> Непасрэдным прататыпам Трэцяга (медыцынскага) аддзела стала амбулаторыя (Clinicum ambulatorium) для бедных, адкрытая Ю. Франкам 15 красавіка 1806 г. пры тэрапеўтычнай клініцы ўніверсітэта.<ref name="Markiewicz" /><ref name="Tarandaite" /> == Заснаванне == Паводле ўспамінаў Ю. Франка, біскуп Касакоўскі, натхнёны поспехам яго амбулаторыі, прапанаваў стварыць таварыства, якое б не толькі лячыла хворых, але і змагалася з жабрацтвам, давала працу беспрацоўным, апекавалася дзецьмі і старымі; пры гэтым біскуп паставіў умовай удзел у ім самога Франка.<ref name="Markiewicz" /><ref name="Tarandaite" /> Першапачаткова іх погляды разыходзіліся: Франк прапаноўваў збіраць ахвяраванні на лекі для бедных па даведках ад парафіяльных ксяндзоў, на што біскуп не пагадзіўся.<ref name="KM2004" /> 19 сакавіка 1806 г. Касакоўскі адкрыў кнігу ўнёскаў, першым ахвяраваўшы 1000 срэбных рублёў; у яе запісаліся, сярод іншых, [[Ян Снядэцкі]], Юзаф Серакоўскі, Ежы Тышкевіч, Людвік Плятэр, [[Міхал Ромер]]. Праект падтрымаў і віленскі ваенны губернатар [[Аляксандр Міхайлавіч Рымскі-Корсакаў|Аляксандр Рымскі-Корсакаў]].<ref name="KM2004" /><ref name="KM2015" /> Урачыстае адкрыццё таварыства, якое налічвала тады 22 сябры, адбылося 7 красавіка 1807 г. Статут быў зацверджаны імператарам [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандрам I]] двума рэскрыптамі ад 14 і 15 лютага 1808 г.; імператар ахвяраваў таварыству 10 тыс. рублёў, а Касакоўскі атрымаў брыльянтавыя знакі да [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага|ордэна Святога Аляксандра Неўскага]].<ref name="KM2015" /><ref name="Markiewicz" /> Князь [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамінік Радзівіл]] паводле актаў ад 26 верасня 1807 г. і 13 кастрычніка 1808 г. перадаў таварыству вялікі квартал паміж вуліцамі Вялікай (Віленскай), Дабрачыннай (Labdarių), Татарскай і Ліцейнай з паўразбураным палацам [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]] XVII ст. Ахвяраванне было зроблена на 10 гадоў з наступным прадаўжэннем кожныя 10 гадоў, а ў выпадку скасавання таварыства маёмасць мела вярнуцца Радзівілам.<ref name="Tarandaite" /><ref name="Markiewicz" /> == Структура == Таварыства складалася з трох аддзелаў:<ref name="Markiewicz" /><ref name="KM2004" /><ref name="Tarandaite" /> * '''Першы аддзел''' («забеспячэння першых жыццёвых патрэб») — харчовая дапамога, прытулак, апека над сіротамі і непаўналетнімі, іх навучанне, пошук працы для здольных працаваць. Першым старшынёй быў [[Міхал Клеафас Агінскі]], намеснікам — Міхал Ромер. * '''Другі аддзел''' («прымірэння пасварыўшыхся») — пасрэдніцтва ў спрэчках, юрыдычная дапамога бедным, наведванне хворых у шпіталях і вязняў; паводле Д. Тарандайтэ, таксама дапамога нявестам-беспасажніцам і пазыкі для пачынаючых гаспадароў і рамеснікаў. Старшыня — генерал [[Тамаш Ваўжэцкі|Тамаш Вавжэцкі]], намеснік — граф [[Юзаф Мастоўскі]]. * '''Трэці аддзел''' («ратавання хворых») — бясплатная медыцынская дапамога і лекі для бедных. Старшыня — Юзаф Франк, намеснік — урач [[Мацвей Баранкевіч|Мацей Баранкевіч]]. Кіраўніцтва складалася з прэзідэнта, старшынь аддзелаў і іх намеснікаў, дырэктара дома таварыства і сяброў рады; першым скарбнікам быў [[Антоні Прозар]]. Уся адміністрацыя працавала бясплатна. Пасяджэнні аддзелаў адбываліся штотыдзень, агульнаадміністрацыйныя — штомесяц, а раз на год (у красавіку, пазней у снежні) склікаўся публічны сход са справаздачай.<ref name="Markiewicz" /> Сябрам мог стаць кожны, каго рэкамендавалі тры паважаныя грамадзяне; складка была высокай — 30 срэбных рублёў (200 польскіх злотых) у год, амаль удвая больш, чым у створаным пазней [[Варшаўскае таварыства дабрачыннасці|Варшаўскім таварыстве дабрачыннасці]]. Ад яе вызваляліся ўрачы і так званыя апекуны цыркулаў (парафій), якія бясплатна збіралі звесткі пра становішча бедных у сваім квартале і правяралі, ці сапраўды просьбіты маюць патрэбу ў дапамозе (у 1817 г. для іх была выдадзена спецыяльная інструкцыя).<ref name="KM2004" /><ref name="Markiewicz" /> Жанчыны паводле статута не маглі быць сябрамі таварыства; ім адводзіліся дапаможныя функцыі — арганізацыя велікодных квэстаў, латарэй, канцэртаў.<ref name="KM2015" /> Колькасць правамоцных сяброў ніколі не перавышала 40.<ref name="KM2004" /> Сродкі таварыства складаліся са складак, ахвяраванняў, тэстаментных запісаў і працэнтаў з капіталаў, даходаў ад канцэртаў, спектакляў, балаў і латарэй. Адной з найбуйнейшых крыніц даходу была велікодная квэста на карысць бедных, якая ўпершыню адбылася ў 1810 г.; вялікую ролю ў зборы сродкаў адыгрывалі канцэрты з удзелам жонкі Ю. Франка, спявачкі Крысціны Гергардзі-Франк.<ref name="Markiewicz" /><ref name="Tarandaite" /> == Дзейнасць у 1807—1831 гг. == === Дом таварыства === Таварыства пачало дзейнасць з раздачы [[Суп Румфарда|«румфардаўскага» супу]] і хлеба ў арандаваным доме Геса; у першы год яно карміла 214 чалавек (трэць з іх — старыя, няздольныя да працы) і выдаткавала каля 2 тыс. рублёў.<ref name="Markiewicz" /> Пасля перадачы Радзівілам палаца там былі ўладкаваны дом дабрачыннасці (прытулак) і «дом заробкаў»: спальні, ізалятары, лякарня, трапезная, капліца, кухня, пякарня, рамесныя залы, кузня і склады. Жабракоў, якіх збіралі на вуліцах, змяшчалі ў доме таварыства: у 1808 г. там жылі 83 чалавекі, у 1809 г. — 158, да 1812 г. — каля 240, а ў канцы 1810-х гг. — каля 400; акрамя таго, штодня больш за 200 чалавек з горада атрымлівалі хлеб.<ref name="Markiewicz" /> Здольныя да працы пенсіянеры шылі адзенне і абутак, выконвалі сталярныя і слясарныя работы, жанчыны пралі лён і воўну, ткалі палатно і сукно; пры доме дзейнічала крама, дзе прадаваліся іх вырабы.<ref name="Markiewicz" /><ref name="KM2004" /> Першым дырэктарам дома быў былы падчашы ВКЛ Юзаф Касакоўскі, неўзабаве яго змяніў дамініканец [[Алаізі Кажанёўскі]], пазней — [[Роберт Клячкоўскі|Роберт Клечкоўскі]]; сакратаром таварыства доўгі час быў [[Ігнацы Юндзіл]].<ref name="Tarandaite" /><ref name="Markiewicz" /> У 1817 г. па прапанове Аляксандра Пацея быў створаны Фабрычны камітэт (Ігнацы Юндзіл, Роберт Клечкоўскі, [[Мацей Шульц]], пазней на чале з [[Ян Ходзька|Янам Ходзькам]]), які аднавіў і пашырыў майстэрні; за пяць гадоў працаўнікі камітэта зарабілі 19 981 рубель. У 1818 г. таварыства абсталявала ваны для серных фумігацый, бясплатныя для бедных.<ref name="Markiewicz" /> З 1818 г. пры доме дзейнічала школа, якая працавала паводле [[Белл-ланкастэрская сістэма|ланкастэрскай сістэмы]] ўзаемнага навучання.<ref name="KM2004" /> === Медыцынская дапамога === Пенсіянеры дома і бедныя гараджане атрымлівалі ад урачоў Трэцяга аддзела бясплатныя кансультацыі і лекі; сярод урачоў, якія працавалі ў аддзеле, былі Мацей Баранкевіч, [[Ежы Рэйкоўскі]], [[Мікалай Мяноўскі]], [[Вацлаў Пелікан]], [[Канстанцін Іванавіч Парцянка|Канстанцін Парцыянка]]; віленскія аптэкары бясплатна выдавалі лекі па рэцэптах урачоў таварыства.<ref name="Markiewicz" /><ref name="Tarandaite" /> Актыўным сябрам аддзела быў урач [[Якуб Шымкевіч]], у 1818 г. — намеснік яго старшыні; паводле яго тэстамента таварыства атрымала 300 дукатаў.<ref name="KM2024" /> 17 мая 1808 г., у дзень нараджэння [[Эдвард Джэнер|Эдварда Джэнера]], з ініцыятывы Ю. Франка пры Трэцім аддзеле быў адкрыты Інстытут вакцынацыі, які бясплатна прышчапляў супраць [[натуральная воспа|воспы]] дзяцей і дарослых; у працы яму дапамагалі студэнты-медыкі, прышчэпкі рабіліся па нядзелях.<ref name="Markiewicz" /><ref name="KM2024" /> У 1818 г. было прышчэплена 1024 дзіцяці з Вільні і ваколіц.<ref name="KM2024" /> 7 лістапада 1809 г. Ю. Франк заснаваў пры таварыстве Інстытут мацярынства для дапамогі бедным парадзіхам: яны атрымлівалі дапамогу акушэркі або ўрача, ялавічыну, пшанічны хлеб і дровы на час пасляродавага перыяду, а дзеці — пасаг. Старшынёй інстытута была жонка генерала [[Леанцій Бенігсен|Леанція Бенігсена]] Марыя (з Андрэйковічаў), сакратаром — Крысціна Франк. Дапамогу маглі атрымаць замужнія жанчыны і ўдовы, а таксама, што было незвычайна для таго часу, незамужнія жанчыны з пасведчаннем «добрых паводзін»; за першыя 14 месяцаў дапамогу атрымалі 64 жанчыны. Пасля 1818 г. дзейнасць інстытута заняпала.<ref name="Markiewicz" /><ref name="KM2024" /> === Вайна 1812 года і аднаўленне === Падчас [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]] французскія ўлады вызвалілі дом таварыства ад пастою, але ў снежні 1812 г., падчас адступлення [[Вялікая армія|Вялікай арміі]], таварыства само адкрыла яго для хворых і параненых ваеннапалонных розных нацый — дом ператварыўся ў вайсковы шпіталь. Даходы рэзка скараціліся, многія сябры выехалі; у 1813 г. складку заплацілі толькі 13 сяброў. Дырэктар дома ксёндз А. Кажанёўскі наладзіў выпяканне сухароў для арміі.<ref name="Markiewicz" /><ref name="KM2015" /> У 1815 г. таварыства дапамагло 657 ваеннапалонным; падчас візіту Аляксандра I у 1815 г. быў наладжаны абед для бедных і забяспечаны харчаваннем вязні.<ref name="KM2015" /> У 1815—1816 гг. даходы зноў выраслі; былі адрамантаваны дом і майстэрні, створана крама.<ref name="KM2015" /> === Падтрымка ўлад === Аляксандр I падтрымліваў таварыства: акрамя першапачатковага ахвяравання, у 1812 г. ён перадаў на велікодную квэсту 600 чырвоных злотых (дукатаў), а 17 верасня 1819 г. наведаў дом таварыства, агледзеў «фабрыку бедных» і школу ўзаемнага навучання; усяго, паводле справаздач, ён ахвяраваў таварыству 5850 срэбных рублёў.<ref name="KM2015" /><ref name="KM2004" /><ref name="Tarandaite" /> Ганаровы патранат над таварыствам меў генерал-губернатар А. Рымскі-Корсакаў, які спрыяў збору сродкаў. С. Мараўскі пакінуў анекдот, як прэлат [[Стэфан Пуслоўскі]] пакінуў у кабінеце губернатара хабар у 50 тыс. асігнацыйных рублёў, а наступнага дня ў «Kurjer Litewski» з’явілася падзяка ад імя бедных за «ахвяраванне» гэтай сумы на карысць таварыства.<ref name="KM2015" /> Паводле М. Карыбут-Марціняк, сяброўства ў таварыстве было для віленскай арыстакратыі адначасова формай збліжэння з імператарам і спосабам здабыць павагу суайчыннікаў; у ім удзельнічалі як прыхільнікі прарасійскай арыентацыі ([[Міхал Клеафас Агінскі|М. К. Агінскі]], Т. Ваўжэцкі, [[Адам Ежы Чартарыйскі]]), так і польскія патрыёты.<ref name="KM2015" /><ref name="KM2004" /> === «Dzieje Dobroczynności» === У 1820—1824 гг. таварыства выдавала часопіс «[[Dzieje Dobroczynności Krajowej i Zagranicznej]]» («Гісторыя айчыннай і замежнай дабрачыннасці»), першы польскі часопіс, прысвечаны дабрачыннасці; ідэю выдання, па ўзоры органа пецярбургскага Чалавекалюбнага таварыства, прапанаваў у 1819 г. А. Рымскі-Корсакаў, імя якога змяшчалася на тытульным аркушы. Рэдактарам быў [[Казімір Контрым]], у часопісе друкаваліся прафесары Віленскага ўніверсітэта. У 1823 г. рэдакцыю ўзначалілі духоўныя асобы, у часопісе сталі пераважаць тэалагічныя матэрыялы, і ў канцы 1824 г. ён быў закрыты з-за фінансавых цяжкасцей.<ref name="KM2015" /><ref name="KM2004" /> == Падпарадкаванне ўладам == Пры [[Мікалай I|Мікалаі I]] стаўленне ўлад змянілася. Пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гг.]] сярод ахвярадаўцаў пабольшала расійскіх прозвішчаў, зніклі буйныя разавыя запісы, а справаздачы сталі менш падрабязнымі.<ref name="KM2015" /> Указ ад 4 лютага 1830 г. перадаў дабрачынныя ўстановы каталіцкіх ордэнаў пад непасрэднае кіраванне ізбы грамадскай апекі.<ref name="KM2004" /> У 1844 г. генерал-губернатар [[Фёдар Міркавіч]] паведаміў прэзідэнту таварыства, біскупу [[Ян Цывінскі|Яну Цывінскаму]], што таварыства пераходзіць пад нагляд губернскай Рады апекі. Рада патрабавала зацвярджаць выдаткі звыш 300 рублёў, штомесячна дакладваць пра дзейнасць і весці справаводства па-руску, а таксама прадугледзела заснаваць хоспіс на 50 і шпіталь для інвалідаў на 200 ложкаў і закрыць школу ўзаемнага навучання. Біскуп Цывінскі адмовіўся падпісаць пратакол. Па загадзе міністра ўнутраных спраў [[Леў Аляксеевіч Пяроўскі|Льва Пяроўскага]] Рада падрыхтавала новы статут, зацверджаны 18 красавіка 1847 г.; таварыства захавала назву, але страціла самастойнасць.<ref name="KM2015" /><ref name="KM2004" /> З гэтага часу ганаровымі сябрамі па пасадзе былі генерал-губернатар, праваслаўны архіепіскап, каталіцкі біскуп, губернскі маршалак і гарадскі галава.<ref name="Tarandaite" /> Сёстры міласэрнасці працавалі ў доме таварыства да 1888 г.<ref name="KM2015" /> == Другая палова XIX — XX стагоддзе == Таварыства працягвала дзейнасць і ў другой палове XIX ст.: паводле А. Г. Кіркора, у 1876 г. яно ўтрымлівала 70 мужчын і 271 жанчыну і штогод друкавала справаздачы.<ref name="KM2004" /> Праз ахвяраванні і спадчыну яно набыло шэраг дамоў у Вільні (на вуліцах Татарскай, Лідскай, Св. Казіміра, Кальварыйскай, Шніпішскай, Вежавай, Піўной, Полацкай і інш.). З ініцыятывы прэзідэнта таварыства [[Адам Броэль-Плятэр|Адама Броэль-Плятэра]] (1878—1907) будаваліся дамы з таннымі кватэрамі для ўдоў, настаўніц і пенсіянераў; першы з іх быў пабудаваны ў 1889 г. на вуліцы Дабрачыннай на 28 тыс. рублёў, сабраных сярод шляхты Віленскай губерні. Паводле М. Брэнштэйна, у 1914 г. таварыства было найбагацейшай дабрачыннай установай у Літве, яго нерухомасць ацэньвалася ў 1 млн рублёў.<ref name="Tarandaite" /> У міжваенны перыяд, калі прыватных ахвяраванняў стала менш, таварыства атрымлівала сродкі ад Дэпартамента грамадскай апекі і працы і гарадскога магістрата; у 1937 г. у яго доме жылі 500 чалавек. У розны час пры ім дзейнічалі агульнаадукацыйная школа, школа для глуханямых і музычная школа. Апошнюю справаздачу (1938) падпісалі прэзідэнт граф [[Марыян Броэль-Плятэ]]<nowiki/>р і старшыні аддзелаў [[Станіслаў Струміла]] і [[Вітальд Вэнслаўскі]]. Таварыства было скасавана ў 1940 г.<ref name="Tarandaite" /> == Прэзідэнты == Няпоўны пералік паводле крыніц:<ref name="Tarandaite" /><ref name="Markiewicz" /><ref name="KM2015" /> * 1807—1808 — біскуп Ян Непамуцэн Касакоўскі * 1808—1815 — біскуп [[Геранім Страйноўскі]]<ref group="заўв.">Паводле ўспамінаў Ю. Франка, пасля смерці Касакоўскага прэзідэнтам стаў Тамаш Вавжэцкі; дакументы таварыства гэтага не пацвярджаюць (Д. Тарандайтэ, са спасылкай на К. Равіча).</ref> * з 1817 — мітрапаліт [[Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] * 1831—1833 — [[Войцех Пуслоўскі]], слонімскі павятовы маршалак * 1836—1838 — біскуп [[Андрэй Бенедыкт Клонгевіч]] * 1840-я — біскуп Ян Цывінскі * 1878—1907 — Адам Броэль-Плятэр * 1907—1913 — [[Эдмунд Барткевіч]] * 1930-я — граф Марыян Броэль-Плятэр == Партрэтная галерэя == Прыкладна з 1819 г. таварыства збірала партрэты сваіх заснавальнікаў, сяброў і дабрачынцаў, якія ўпрыгожвалі залу пасяджэнняў; у 1859 г. іх было 18, а на момант скасавання ў 1940 г. — каля 50. Большасць партрэтаў была перададзена ў Віленскі гарадскі музей і цяпер захоўваецца ў [[Літоўскі мастацкі музей|Літоўскім мастацкім музеі]] (Д. Тарандайтэ ідэнтыфікавала 37). Сярод аўтараў — [[Францішак Смуглевіч]] (партрэт Я. Н. Касакоўскага), [[Ян Рустэм]] (партрэты Ю. і К. Франкаў, М. Баранкевіча, Е. Рэйкоўскага), [[Францыск Ксаверый Фабр]] (М. К. Агінскі), [[Валенцій Ваньковіч]] (В. Пуслоўскі), [[Вінцэнт Смакоўскі]], [[Палікарп Ятэйка]], [[Андрэй Валіновіч]], [[Ян Зянькевіч|Ян Зянкевіч]], Генрык Казлоўскі.<ref name="Tarandaite" /> Імёны памерлых сяброў і дабрачынцаў запісваліся таксама на памятнай дошцы ў капліцы таварыства, якая, паводле А. Г. Кіркора, ужо ў 1859 г. была «ўся спісаная».<ref name="Tarandaite" /> == Ацэнкі == У дакументах таварыства дамінуе вобраз шчодрых і бескарыслівых філантропаў. М. Карыбут-Марціняк звяртае ўвагу і на «цямнейшы бок» віленскай дабрачыннасці: сяброўства ў элітным таварыстве было пытаннем прэстыжу і свецкай моды, а мемуары (С. Мараўскі) захавалі чуткі пра злоўжыванні асобных дабрачынцаў.<ref name="KM2004" /> Г. Маркевіч падкрэслівае цесную сувязь таварыства з Віленскім універсітэтам і лічыць, што яно паслужыла ўзорам для Варшаўскага таварыства дабрачыннасці (1814).<ref name="Markiewicz" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references> <ref name="KM2004">Korybut-Marciniak M. Przyczynek do dziejów dobroczynności w Wilnie w XIX wieku // Echa Przeszłości. — 2004. — T. 5. — S. 93—109.</ref> <ref name="KM2015">Korybut-Marciniak M. Stosunek caratu do polskiej działalności dobroczynnej w Wilnie w I połowie XIX wieku // Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX wieku. — 2015. — T. 14. — S. 21—35. — {{doi|10.18778/2080-8313.14.02}}.</ref> <ref name="KM2024">Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818) – wileński lekarz, filantrop, publicysta. Retusz biograficzny // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 95—124. — {{doi|10.4467/12311960MN.24.050.20880}}.</ref> <ref name="Markiewicz">Markiewicz H. Działania charytatywne Wileńskiego Towarzystwa Dobroczynności wobec dorosłych w początkach XIX wieku // Seminare. — 1995. — № 11. — S. 283—293.</ref> <ref name="Tarandaite">Tarandaitė D. Vilniaus labdarių draugijos portretų rinkinys // ___. — S. 43—62.</ref> </references> == Літаратура == * Rawicz K. Wileńskie Towarzystwo Dobroczynności w stuletnią rocznicę jego założenia. — Wilno, 1907. * Korybut-Marciniak M. Dobroczynne Wilno. Pomoc ubogim i potrzebującym w Wilnie w pierwszej połowie XIX wieku. — Olsztyn, 2012. * Korybut-Marciniak M. Pierwsze polskie czasopismo poświęcone dobroczynności // Biuletyn Historii Pogranicza. — 2006. — № 7. — S. 5—26. * Korybut-Marciniak M. Nobody’s children? Wards of the Hospital of the Infant Jesus in Vilnius between 1814 and 1825 // Klio. — 2024. — T. 69, № 1. — S. 79—106. — {{doi|10.12775/KLIO.2024.004}}. * Markiewicz H. Działalność opiekuńczo-wychowawcza Wileńskiego Towarzystwa Dobroczynności 1807—1830. — Warszawa, 2010. * Urbanek B. Pismo społeczno-medyczne „Dzieje Dobroczynności Krajowej i Zagranicznej” w latach 1820—1824 // Kwartalnik Historii Nauki i Techniki. — 1995. — S. 39—56. [[Катэгорыя:Дабрачынныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Вільні]] [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Расійскай імперыі]] fh0eq7x3rib2wzuzh8ekaau7dswzqwr 5219470 5219469 2026-10-16T06:09:49Z Aliaksei Lastouski 75892 5219470 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя | Назва = Віленскае таварыства дабрачыннасці | Арыгінальная назва = {{lang-pl|Wileńskie Towarzystwo Dobroczynności}}<br />{{lang-ru|Виленское человеколюбивое общество}}<br />{{lang-lt|Vilniaus labdarių draugija}} | Тып = дабрачынная арганізацыя | Дэвіз = | Заснавальнікі = [[Ян Непамук Касакоўскі]], [[Юзаф Франк]] | Дата заснавання = 7 красавіка 1807 | Дата скасавання = 1940 | Штаб-кватэра = [[Вільня]], былы палац Януша Радзівіла на вул. Вялікай (Віленскай) | Колькасць удзельнікаў = }} '''Віле́нскае тавары́ства дабрачы́ннасці''' ({{lang-pl|Wileńskie Towarzystwo Dobroczynności}}, {{lang-ru|Виленское человеколюбивое общество}}, {{lang-lt|Vilniaus labdarių draugija}}) — свецкая дабрачынная арганізацыя ў [[Вільня|Вільні]], якая дзейнічала ў 1807—1940 гг. Заснавана з ініцыятывы віленскага біскупа [[Ян Непамуцэн Касакоўскі|Яна Непамуцэна Касакоўскага]] і прафесара медыцыны [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] [[Юзаф Франк|Юзафа Франка]]. Найбуйнейшая і найстарэйшая дабрачынная арганізацыя на землях былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XIX ст. і першае таварыства такога тыпу на польскіх землях; паслужыла ўзорам для падобных таварыстваў у [[Берасце|Брэсце]], [[Навагрудак|Навагрудку]], [[Мінск]]у і [[Гродна|Гродне]].<ref name="KM2004" /><ref name="KM2015" /> == Перадгісторыя == Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] апеку над беднымі ў Вільні ажыццяўлялі пераважна каталіцкія ордэны і кангрэгацыі (сёстры міласэрнасці, марыявіткі, баніфраты), а таксама дзяржаўныя ўстановы — Літоўская шпітальная камісія (з 1795—1797 гг.) і створаная ў 1808 г. Віленская ізба (магістратура) грамадскай апекі. Паводле М. Карыбут-Марціняк, яны не спраўляліся з наплывам жабракоў пасля войнаў і неўраджаю 1805—1806 гг. і з эпідэміямі [[тыф]]у, [[шкарлятына|шкарлятыны]] і [[дызентэрыя|дызентэрыі]], занесенымі ў 1806 г. войскамі, што вярталіся з-пад [[Бітва пад Аўстэрліцам|Аўстэрліца]].<ref name="KM2004" /><ref name="KM2015" /> Узорамі для віленскага таварыства былі пецярбургскае [[Імператарскае чалавекалюбнае таварыства]] (1802) і гамбургскі «Інстытут бедных»; біскуп Касакоўскі ў сваёй прамове 1808 г. спасылаўся таксама на дабрачыннае таварыства, заснаванае ў Вільні ў 1579 г. [[Пётр Скарга|Пятром Скаргам]].<ref name="KM2004" /><ref name="Tarandaite" /> Непасрэдным прататыпам Трэцяга (медыцынскага) аддзела стала амбулаторыя (Clinicum ambulatorium) для бедных, адкрытая Ю. Франкам 15 красавіка 1806 г. пры тэрапеўтычнай клініцы ўніверсітэта.<ref name="Markiewicz" /><ref name="Tarandaite" /> == Заснаванне == Паводле ўспамінаў Ю. Франка, біскуп Касакоўскі, натхнёны поспехам яго амбулаторыі, прапанаваў стварыць таварыства, якое б не толькі лячыла хворых, але і змагалася з жабрацтвам, давала працу беспрацоўным, апекавалася дзецьмі і старымі; пры гэтым біскуп паставіў умовай удзел у ім самога Франка.<ref name="Markiewicz" /><ref name="Tarandaite" /> Першапачаткова іх погляды разыходзіліся: Франк прапаноўваў збіраць ахвяраванні на лекі для бедных па даведках ад парафіяльных ксяндзоў, на што біскуп не пагадзіўся.<ref name="KM2004" /> 19 сакавіка 1806 г. Касакоўскі адкрыў кнігу ўнёскаў, першым ахвяраваўшы 1000 срэбных рублёў; у яе запісаліся, сярод іншых, [[Ян Снядэцкі]], Юзаф Серакоўскі, Ежы Тышкевіч, Людвік Плятэр, [[Міхал Ромер]]. Праект падтрымаў і віленскі ваенны губернатар [[Аляксандр Міхайлавіч Рымскі-Корсакаў|Аляксандр Рымскі-Корсакаў]].<ref name="KM2004" /><ref name="KM2015" /> Урачыстае адкрыццё таварыства, якое налічвала тады 22 сябры, адбылося 7 красавіка 1807 г. Статут быў зацверджаны імператарам [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандрам I]] двума рэскрыптамі ад 14 і 15 лютага 1808 г.; імператар ахвяраваў таварыству 10 тыс. рублёў, а Касакоўскі атрымаў брыльянтавыя знакі да [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага|ордэна Святога Аляксандра Неўскага]].<ref name="KM2015" /><ref name="Markiewicz" /> Князь [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамінік Радзівіл]] паводле актаў ад 26 верасня 1807 г. і 13 кастрычніка 1808 г. перадаў таварыству вялікі квартал паміж вуліцамі Вялікай (Віленскай), Дабрачыннай (Labdarių), Татарскай і Ліцейнай з паўразбураным палацам [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]] XVII ст. Ахвяраванне было зроблена на 10 гадоў з наступным прадаўжэннем кожныя 10 гадоў, а ў выпадку скасавання таварыства маёмасць мела вярнуцца Радзівілам.<ref name="Tarandaite" /><ref name="Markiewicz" /> == Структура == Таварыства складалася з трох аддзелаў:<ref name="Markiewicz" /><ref name="KM2004" /><ref name="Tarandaite" /> * '''Першы аддзел''' («забеспячэння першых жыццёвых патрэб») — харчовая дапамога, прытулак, апека над сіротамі і непаўналетнімі, іх навучанне, пошук працы для здольных працаваць. Першым старшынёй быў [[Міхал Клеафас Агінскі]], намеснікам — Міхал Ромер. * '''Другі аддзел''' («прымірэння пасварыўшыхся») — пасрэдніцтва ў спрэчках, юрыдычная дапамога бедным, наведванне хворых у шпіталях і вязняў; паводле Д. Тарандайтэ, таксама дапамога нявестам-беспасажніцам і пазыкі для пачынаючых гаспадароў і рамеснікаў. Старшыня — генерал [[Тамаш Ваўжэцкі]], намеснік — граф [[Юзаф Мастоўскі]]. * '''Трэці аддзел''' («ратавання хворых») — бясплатная медыцынская дапамога і лекі для бедных. Старшыня — Юзаф Франк, намеснік — урач [[Мацвей Баранкевіч|Мацей Баранкевіч]]. Кіраўніцтва складалася з прэзідэнта, старшынь аддзелаў і іх намеснікаў, дырэктара дома таварыства і сяброў рады; першым скарбнікам быў [[Антоні Прозар]]. Уся адміністрацыя працавала бясплатна. Пасяджэнні аддзелаў адбываліся штотыдзень, агульнаадміністрацыйныя — штомесяц, а раз на год (у красавіку, пазней у снежні) склікаўся публічны сход са справаздачай.<ref name="Markiewicz" /> Сябрам мог стаць кожны, каго рэкамендавалі тры паважаныя грамадзяне; складка была высокай — 30 срэбных рублёў (200 польскіх злотых) у год, амаль удвая больш, чым у створаным пазней [[Варшаўскае таварыства дабрачыннасці|Варшаўскім таварыстве дабрачыннасці]]. Ад яе вызваляліся ўрачы і так званыя апекуны цыркулаў (парафій), якія бясплатна збіралі звесткі пра становішча бедных у сваім квартале і правяралі, ці сапраўды просьбіты маюць патрэбу ў дапамозе (у 1817 г. для іх была выдадзена спецыяльная інструкцыя).<ref name="KM2004" /><ref name="Markiewicz" /> Жанчыны паводле статута не маглі быць сябрамі таварыства; ім адводзіліся дапаможныя функцыі — арганізацыя велікодных квэстаў, латарэй, канцэртаў.<ref name="KM2015" /> Колькасць правамоцных сяброў ніколі не перавышала 40.<ref name="KM2004" /> Сродкі таварыства складаліся са складак, ахвяраванняў, тэстаментных запісаў і працэнтаў з капіталаў, даходаў ад канцэртаў, спектакляў, балаў і латарэй. Адной з найбуйнейшых крыніц даходу была велікодная квэста на карысць бедных, якая ўпершыню адбылася ў 1810 г.; вялікую ролю ў зборы сродкаў адыгрывалі канцэрты з удзелам жонкі Ю. Франка, спявачкі Крысціны Гергардзі-Франк.<ref name="Markiewicz" /><ref name="Tarandaite" /> == Дзейнасць у 1807—1831 гг. == === Дом таварыства === Таварыства пачало дзейнасць з раздачы [[Суп Румфарда|«румфардаўскага» супу]] і хлеба ў арандаваным доме Геса; у першы год яно карміла 214 чалавек (трэць з іх — старыя, няздольныя да працы) і выдаткавала каля 2 тыс. рублёў.<ref name="Markiewicz" /> Пасля перадачы Радзівілам палаца там былі ўладкаваны дом дабрачыннасці (прытулак) і «дом заробкаў»: спальні, ізалятары, лякарня, трапезная, капліца, кухня, пякарня, рамесныя залы, кузня і склады. Жабракоў, якіх збіралі на вуліцах, змяшчалі ў доме таварыства: у 1808 г. там жылі 83 чалавекі, у 1809 г. — 158, да 1812 г. — каля 240, а ў канцы 1810-х гг. — каля 400; акрамя таго, штодня больш за 200 чалавек з горада атрымлівалі хлеб.<ref name="Markiewicz" /> Здольныя да працы пенсіянеры шылі адзенне і абутак, выконвалі сталярныя і слясарныя работы, жанчыны пралі лён і воўну, ткалі палатно і сукно; пры доме дзейнічала крама, дзе прадаваліся іх вырабы.<ref name="Markiewicz" /><ref name="KM2004" /> Першым дырэктарам дома быў былы падчашы ВКЛ Юзаф Касакоўскі, неўзабаве яго змяніў дамініканец [[Алаізі Кажанёўскі]], пазней — [[Роберт Клячкоўскі|Роберт Клечкоўскі]]; сакратаром таварыства доўгі час быў [[Ігнацы Юндзіл]].<ref name="Tarandaite" /><ref name="Markiewicz" /> У 1817 г. па прапанове Аляксандра Пацея быў створаны Фабрычны камітэт (Ігнацы Юндзіл, Роберт Клечкоўскі, [[Мацей Шульц]], пазней на чале з [[Ян Ходзька|Янам Ходзькам]]), які аднавіў і пашырыў майстэрні; за пяць гадоў працаўнікі камітэта зарабілі 19 981 рубель. У 1818 г. таварыства абсталявала ваны для серных фумігацый, бясплатныя для бедных.<ref name="Markiewicz" /> З 1818 г. пры доме дзейнічала школа, якая працавала паводле [[Белл-ланкастэрская сістэма|ланкастэрскай сістэмы]] ўзаемнага навучання.<ref name="KM2004" /> === Медыцынская дапамога === Пенсіянеры дома і бедныя гараджане атрымлівалі ад урачоў Трэцяга аддзела бясплатныя кансультацыі і лекі; сярод урачоў, якія працавалі ў аддзеле, былі Мацей Баранкевіч, [[Ежы Рэйкоўскі]], [[Мікалай Мяноўскі]], [[Вацлаў Пелікан]], [[Канстанцін Іванавіч Парцянка|Канстанцін Парцыянка]]; віленскія аптэкары бясплатна выдавалі лекі па рэцэптах урачоў таварыства.<ref name="Markiewicz" /><ref name="Tarandaite" /> Актыўным сябрам аддзела быў урач [[Якуб Шымкевіч]], у 1818 г. — намеснік яго старшыні; паводле яго тэстамента таварыства атрымала 300 дукатаў.<ref name="KM2024" /> 17 мая 1808 г., у дзень нараджэння [[Эдвард Джэнер|Эдварда Джэнера]], з ініцыятывы Ю. Франка пры Трэцім аддзеле быў адкрыты Інстытут вакцынацыі, які бясплатна прышчапляў супраць [[натуральная воспа|воспы]] дзяцей і дарослых; у працы яму дапамагалі студэнты-медыкі, прышчэпкі рабіліся па нядзелях.<ref name="Markiewicz" /><ref name="KM2024" /> У 1818 г. было прышчэплена 1024 дзіцяці з Вільні і ваколіц.<ref name="KM2024" /> 7 лістапада 1809 г. Ю. Франк заснаваў пры таварыстве Інстытут мацярынства для дапамогі бедным парадзіхам: яны атрымлівалі дапамогу акушэркі або ўрача, ялавічыну, пшанічны хлеб і дровы на час пасляродавага перыяду, а дзеці — пасаг. Старшынёй інстытута была жонка генерала [[Леанцій Бенігсен|Леанція Бенігсена]] Марыя (з Андрэйковічаў), сакратаром — Крысціна Франк. Дапамогу маглі атрымаць замужнія жанчыны і ўдовы, а таксама, што было незвычайна для таго часу, незамужнія жанчыны з пасведчаннем «добрых паводзін»; за першыя 14 месяцаў дапамогу атрымалі 64 жанчыны. Пасля 1818 г. дзейнасць інстытута заняпала.<ref name="Markiewicz" /><ref name="KM2024" /> === Вайна 1812 года і аднаўленне === Падчас [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]] французскія ўлады вызвалілі дом таварыства ад пастою, але ў снежні 1812 г., падчас адступлення [[Вялікая армія|Вялікай арміі]], таварыства само адкрыла яго для хворых і параненых ваеннапалонных розных нацый — дом ператварыўся ў вайсковы шпіталь. Даходы рэзка скараціліся, многія сябры выехалі; у 1813 г. складку заплацілі толькі 13 сяброў. Дырэктар дома ксёндз А. Кажанёўскі наладзіў выпяканне сухароў для арміі.<ref name="Markiewicz" /><ref name="KM2015" /> У 1815 г. таварыства дапамагло 657 ваеннапалонным; падчас візіту Аляксандра I у 1815 г. быў наладжаны абед для бедных і забяспечаны харчаваннем вязні.<ref name="KM2015" /> У 1815—1816 гг. даходы зноў выраслі; былі адрамантаваны дом і майстэрні, створана крама.<ref name="KM2015" /> === Падтрымка ўлад === Аляксандр I падтрымліваў таварыства: акрамя першапачатковага ахвяравання, у 1812 г. ён перадаў на велікодную квэсту 600 чырвоных злотых (дукатаў), а 17 верасня 1819 г. наведаў дом таварыства, агледзеў «фабрыку бедных» і школу ўзаемнага навучання; усяго, паводле справаздач, ён ахвяраваў таварыству 5850 срэбных рублёў.<ref name="KM2015" /><ref name="KM2004" /><ref name="Tarandaite" /> Ганаровы патранат над таварыствам меў генерал-губернатар А. Рымскі-Корсакаў, які спрыяў збору сродкаў. С. Мараўскі пакінуў анекдот, як прэлат [[Стэфан Пуслоўскі]] пакінуў у кабінеце губернатара хабар у 50 тыс. асігнацыйных рублёў, а наступнага дня ў «Kurjer Litewski» з’явілася падзяка ад імя бедных за «ахвяраванне» гэтай сумы на карысць таварыства.<ref name="KM2015" /> Паводле М. Карыбут-Марціняк, сяброўства ў таварыстве было для віленскай арыстакратыі адначасова формай збліжэння з імператарам і спосабам здабыць павагу суайчыннікаў; у ім удзельнічалі як прыхільнікі прарасійскай арыентацыі ([[Міхал Клеафас Агінскі|М. К. Агінскі]], Т. Ваўжэцкі, [[Адам Ежы Чартарыйскі]]), так і польскія патрыёты.<ref name="KM2015" /><ref name="KM2004" /> === «Dzieje Dobroczynności» === У 1820—1824 гг. таварыства выдавала часопіс «[[Dzieje Dobroczynności Krajowej i Zagranicznej]]» («Гісторыя айчыннай і замежнай дабрачыннасці»), першы польскі часопіс, прысвечаны дабрачыннасці; ідэю выдання, па ўзоры органа пецярбургскага Чалавекалюбнага таварыства, прапанаваў у 1819 г. А. Рымскі-Корсакаў, імя якога змяшчалася на тытульным аркушы. Рэдактарам быў [[Казімір Контрым]], у часопісе друкаваліся прафесары Віленскага ўніверсітэта. У 1823 г. рэдакцыю ўзначалілі духоўныя асобы, у часопісе сталі пераважаць тэалагічныя матэрыялы, і ў канцы 1824 г. ён быў закрыты з-за фінансавых цяжкасцей.<ref name="KM2015" /><ref name="KM2004" /> == Падпарадкаванне ўладам == Пры [[Мікалай I|Мікалаі I]] стаўленне ўлад змянілася. Пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гг.]] сярод ахвярадаўцаў пабольшала расійскіх прозвішчаў, зніклі буйныя разавыя запісы, а справаздачы сталі менш падрабязнымі.<ref name="KM2015" /> Указ ад 4 лютага 1830 г. перадаў дабрачынныя ўстановы каталіцкіх ордэнаў пад непасрэднае кіраванне ізбы грамадскай апекі.<ref name="KM2004" /> У 1844 г. генерал-губернатар [[Фёдар Міркавіч]] паведаміў прэзідэнту таварыства, біскупу [[Ян Цывінскі|Яну Цывінскаму]], што таварыства пераходзіць пад нагляд губернскай Рады апекі. Рада патрабавала зацвярджаць выдаткі звыш 300 рублёў, штомесячна дакладваць пра дзейнасць і весці справаводства па-руску, а таксама прадугледзела заснаваць хоспіс на 50 і шпіталь для інвалідаў на 200 ложкаў і закрыць школу ўзаемнага навучання. Біскуп Цывінскі адмовіўся падпісаць пратакол. Па загадзе міністра ўнутраных спраў [[Леў Аляксеевіч Пяроўскі|Льва Пяроўскага]] Рада падрыхтавала новы статут, зацверджаны 18 красавіка 1847 г.; таварыства захавала назву, але страціла самастойнасць.<ref name="KM2015" /><ref name="KM2004" /> З гэтага часу ганаровымі сябрамі па пасадзе былі генерал-губернатар, праваслаўны архіепіскап, каталіцкі біскуп, губернскі маршалак і гарадскі галава.<ref name="Tarandaite" /> Сёстры міласэрнасці працавалі ў доме таварыства да 1888 г.<ref name="KM2015" /> == Другая палова XIX — XX стагоддзе == Таварыства працягвала дзейнасць і ў другой палове XIX ст.: паводле А. Г. Кіркора, у 1876 г. яно ўтрымлівала 70 мужчын і 271 жанчыну і штогод друкавала справаздачы.<ref name="KM2004" /> Праз ахвяраванні і спадчыну яно набыло шэраг дамоў у Вільні (на вуліцах Татарскай, Лідскай, Св. Казіміра, Кальварыйскай, Шніпішскай, Вежавай, Піўной, Полацкай і інш.). З ініцыятывы прэзідэнта таварыства [[Адам Броэль-Плятэр|Адама Броэль-Плятэра]] (1878—1907) будаваліся дамы з таннымі кватэрамі для ўдоў, настаўніц і пенсіянераў; першы з іх быў пабудаваны ў 1889 г. на вуліцы Дабрачыннай на 28 тыс. рублёў, сабраных сярод шляхты Віленскай губерні. Паводле М. Брэнштэйна, у 1914 г. таварыства было найбагацейшай дабрачыннай установай у Літве, яго нерухомасць ацэньвалася ў 1 млн рублёў.<ref name="Tarandaite" /> У міжваенны перыяд, калі прыватных ахвяраванняў стала менш, таварыства атрымлівала сродкі ад Дэпартамента грамадскай апекі і працы і гарадскога магістрата; у 1937 г. у яго доме жылі 500 чалавек. У розны час пры ім дзейнічалі агульнаадукацыйная школа, школа для глуханямых і музычная школа. Апошнюю справаздачу (1938) падпісалі прэзідэнт граф [[Марыян Броэль-Плятэ]]<nowiki/>р і старшыні аддзелаў [[Станіслаў Струміла]] і [[Вітальд Вэнслаўскі]]. Таварыства было скасавана ў 1940 г.<ref name="Tarandaite" /> == Прэзідэнты == Няпоўны пералік паводле крыніц:<ref name="Tarandaite" /><ref name="Markiewicz" /><ref name="KM2015" /> * 1807—1808 — біскуп Ян Непамуцэн Касакоўскі * 1808—1815 — біскуп [[Геранім Страйноўскі]]<ref group="заўв.">Паводле ўспамінаў Ю. Франка, пасля смерці Касакоўскага прэзідэнтам стаў Тамаш Вавжэцкі; дакументы таварыства гэтага не пацвярджаюць (Д. Тарандайтэ, са спасылкай на К. Равіча).</ref> * з 1817 — мітрапаліт [[Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] * 1831—1833 — [[Войцех Пуслоўскі]], слонімскі павятовы маршалак * 1836—1838 — біскуп [[Андрэй Бенедыкт Клонгевіч]] * 1840-я — біскуп Ян Цывінскі * 1878—1907 — Адам Броэль-Плятэр * 1907—1913 — [[Эдмунд Барткевіч]] * 1930-я — граф Марыян Броэль-Плятэр == Партрэтная галерэя == Прыкладна з 1819 г. таварыства збірала партрэты сваіх заснавальнікаў, сяброў і дабрачынцаў, якія ўпрыгожвалі залу пасяджэнняў; у 1859 г. іх было 18, а на момант скасавання ў 1940 г. — каля 50. Большасць партрэтаў была перададзена ў Віленскі гарадскі музей і цяпер захоўваецца ў [[Літоўскі мастацкі музей|Літоўскім мастацкім музеі]] (Д. Тарандайтэ ідэнтыфікавала 37). Сярод аўтараў — [[Францішак Смуглевіч]] (партрэт Я. Н. Касакоўскага), [[Ян Рустэм]] (партрэты Ю. і К. Франкаў, М. Баранкевіча, Е. Рэйкоўскага), [[Францыск Ксаверый Фабр]] (М. К. Агінскі), [[Валенцій Ваньковіч]] (В. Пуслоўскі), [[Вінцэнт Смакоўскі]], [[Палікарп Ятэйка]], [[Андрэй Валіновіч]], [[Ян Зянькевіч|Ян Зянкевіч]], Генрык Казлоўскі.<ref name="Tarandaite" /> Імёны памерлых сяброў і дабрачынцаў запісваліся таксама на памятнай дошцы ў капліцы таварыства, якая, паводле А. Г. Кіркора, ужо ў 1859 г. была «ўся спісаная».<ref name="Tarandaite" /> == Ацэнкі == У дакументах таварыства дамінуе вобраз шчодрых і бескарыслівых філантропаў. М. Карыбут-Марціняк звяртае ўвагу і на «цямнейшы бок» віленскай дабрачыннасці: сяброўства ў элітным таварыстве было пытаннем прэстыжу і свецкай моды, а мемуары (С. Мараўскі) захавалі чуткі пра злоўжыванні асобных дабрачынцаў.<ref name="KM2004" /> Г. Маркевіч падкрэслівае цесную сувязь таварыства з Віленскім універсітэтам і лічыць, што яно паслужыла ўзорам для Варшаўскага таварыства дабрачыннасці (1814).<ref name="Markiewicz" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references> <ref name="KM2004">Korybut-Marciniak M. Przyczynek do dziejów dobroczynności w Wilnie w XIX wieku // Echa Przeszłości. — 2004. — T. 5. — S. 93—109.</ref> <ref name="KM2015">Korybut-Marciniak M. Stosunek caratu do polskiej działalności dobroczynnej w Wilnie w I połowie XIX wieku // Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX wieku. — 2015. — T. 14. — S. 21—35. — {{doi|10.18778/2080-8313.14.02}}.</ref> <ref name="KM2024">Korybut-Marciniak M. Jakub Szymkiewicz (1775–1818) – wileński lekarz, filantrop, publicysta. Retusz biograficzny // Medycyna Nowożytna. — 2024. — T. 30, z. 2. — S. 95—124. — {{doi|10.4467/12311960MN.24.050.20880}}.</ref> <ref name="Markiewicz">Markiewicz H. Działania charytatywne Wileńskiego Towarzystwa Dobroczynności wobec dorosłych w początkach XIX wieku // Seminare. — 1995. — № 11. — S. 283—293.</ref> <ref name="Tarandaite">[https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:J.04~2008~1367160798940/datastreams/DS.002.0.01.ARTIC/content Tarandaitė D. Vilniaus labdarių draugijos portretų rinkinys // Ars memoriae: atmintis - dailės funkcija ir tema (XVIII-XXI a.). Vilnius: Kultūros, filosofijos ir meno institutas, 2008. P. 43-65.] </ref> </references> == Літаратура == * Rawicz K. Wileńskie Towarzystwo Dobroczynności w stuletnią rocznicę jego założenia. — Wilno, 1907. * Korybut-Marciniak M. Dobroczynne Wilno. Pomoc ubogim i potrzebującym w Wilnie w pierwszej połowie XIX wieku. — Olsztyn, 2012. * Korybut-Marciniak M. Pierwsze polskie czasopismo poświęcone dobroczynności // Biuletyn Historii Pogranicza. — 2006. — № 7. — S. 5—26. * Korybut-Marciniak M. Nobody’s children? Wards of the Hospital of the Infant Jesus in Vilnius between 1814 and 1825 // Klio. — 2024. — T. 69, № 1. — S. 79—106. — {{doi|10.12775/KLIO.2024.004}}. * Markiewicz H. Działalność opiekuńczo-wychowawcza Wileńskiego Towarzystwa Dobroczynności 1807—1830. — Warszawa, 2010. * Urbanek B. Pismo społeczno-medyczne „Dzieje Dobroczynności Krajowej i Zagranicznej” w latach 1820—1824 // Kwartalnik Historii Nauki i Techniki. — 1995. — S. 39—56. [[Катэгорыя:Дабрачынныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Вільні]] [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Расійскай імперыі]] 3lnwrw0n4ysas21tttgcxhibavxipow 0 817075 5219476 2026-10-16T06:18:06Z Aliaksei Lastouski 75892 Aliaksei Lastouski перайменаваў старонку [[Маўрыцый Круповіч]] у [[Маўрыцы Круповіч]] па-над перасылкай 5219476 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Маўрыцы Круповіч]] nlv1tcpwyav6alge3b1d4p6uih94inw 0 817076 5219478 2026-10-16T06:22:56Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Не Эр''' () - кітайскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Самастойна авалодаў мастацтвам ігры на кітайскіх народных інструментах і скрыпцы. З 1929 года вывучаў еўрапейскую тэорыю музыкі. Яго творчасць паводле характару і музычнай мовы народная, адзнача...» 5219478 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Не Эр''' () - кітайскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Самастойна авалодаў мастацтвам ігры на кітайскіх народных інструментах і скрыпцы. З 1929 года вывучаў еўрапейскую тэорыю музыкі. Яго творчасць паводле характару і музычнай мовы народная, адзначана рысамі наватарства. Аўтар папулярных масавых песень, у т. л. «Марш добраахвотнікаў» (з 1949 Дзяржаўны гімн КНР), лірычных і інш. Сярод іншых твораў опера «Ураган над Янцзы», музыка да драматычных спектакляў і кінафільмаў. [[Катэгорыя:Кампазітары Кітая]] kt47z81f8z3fi82bt4jx2cv63ltlxtb 5219479 5219478 2026-10-16T06:25:37Z Autumndancer 168015 5219479 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Не Эр''' () - кітайскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Самастойна авалодаў мастацтвам ігры на кітайскіх народных інструментах і [[скрыпка|скрыпцы]]. З 1929 года вывучаў еўрапейскую тэорыю музыкі. Яго творчасць паводле характару і музычнай мовы народная, адзначана рысамі наватарства. Аўтар папулярных масавых песень, у т. л. «Марш добраахвотнікаў» (з 1949 Дзяржаўны [[гімн КНР]]), лірычных і інш. Сярод іншых твораў опера «Ураган над Янцзы», музыка да драматычных спектакляў і кінафільмаў. [[Катэгорыя:Кампазітары Кітая]] l0ilcfagji9ampwk0vxzsilpefyoa1o 5219482 5219479 2026-10-16T06:27:30Z Autumndancer 168015 5219482 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Не Эр''' ({{ВД-Прэамбула}}) — кітайскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Самастойна авалодаў мастацтвам ігры на кітайскіх народных інструментах і [[скрыпка|скрыпцы]]. З 1929 года вывучаў еўрапейскую тэорыю музыкі. Яго творчасць паводле характару і музычнай мовы народная, адзначана рысамі наватарства. Аўтар папулярных масавых песень, у т. л. «Марш добраахвотнікаў» (з 1949 Дзяржаўны [[гімн КНР]]), лірычных і інш. Сярод іншых твораў опера «Ураган над Янцзы», музыка да драматычных спектакляў і кінафільмаў. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Кампазітары Кітая]] 044e5wjh3psux1infm80k9ckcvx57y0 5219483 5219482 2026-10-16T06:28:20Z Autumndancer 168015 5219483 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Не Эр''' ({{ВД-Прэамбула}}) — кітайскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Самастойна авалодаў мастацтвам ігры на кітайскіх народных інструментах і [[скрыпка|скрыпцы]]. З 1929 года вывучаў еўрапейскую тэорыю музыкі. Яго творчасць паводле характару і музычнай мовы народная, адзначана рысамі наватарства. Аўтар папулярных масавых песень, у т. л. «Марш добраахвотнікаў» (з 1949 Дзяржаўны [[гімн КНР]]), лірычных і інш. Сярод іншых твораў опера «Ураган над Янцзы», музыка да драматычных спектакляў і кінафільмаў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Не Эр|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Кампазітары Кітая]] f6qguim7qfa8l5lyx9oi9glidud8gj2 0 817077 5219480 2026-10-16T06:26:02Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Гімн Кітая]] 5219480 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гімн Кітая]] rjlmdbkfrrep1wg3tin0p37h64mpbh8 0 817078 5219489 2026-10-16T06:54:56Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё''' ({{lang-fr|Pierre Marie François de Sales Baillot}};) — французскі скрыпач-віртуоз, [[кампазітар]], педагог. == Біяграфія == Прафесар Парыжскай кансерваторыі (1795). Буйны прадстаўнік т.зв. парыжскай школы. З 1802 года канцэртаваў (у 1805—08 гад...» 5219489 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё''' ({{lang-fr|Pierre Marie François de Sales Baillot}};) — французскі скрыпач-віртуоз, [[кампазітар]], педагог. == Біяграфія == Прафесар Парыжскай кансерваторыі (1795). Буйны прадстаўнік т.зв. парыжскай школы. З 1802 года канцэртаваў (у 1805—08 гадах прыдворны саліст у Пецярбургу). У 1821—32 гадах першы скрыпач тэатра «Гранд-апера», з 1827 года — Каралеўскай прыдворнай капэлы. Аўтар твораў для скрыпкі, метадычных дапаможнікаў, у т. л. скрыпічнай школы, нарысаў пра А.​Грэтры, Дж.​Б.​Віёці і інш. {{DEFAULTSORT:Баё}} [[Катэгорыя:Кампазітары Францыі]] hapvu3b3xzqr1k5kpee28ux0s9xl8rh 5219491 5219489 2026-10-16T06:56:35Z Autumndancer 168015 5219491 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё''' ({{lang-fr|Pierre Marie François de Sales Baillot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі скрыпач-віртуоз, [[кампазітар]], педагог. == Біяграфія == Прафесар Парыжскай кансерваторыі (1795). Буйны прадстаўнік т.зв. парыжскай школы. З 1802 года канцэртаваў (у 1805—08 гадах прыдворны саліст у Пецярбургу). У 1821—32 гадах першы скрыпач тэатра «Гранд-апера», з 1827 года — Каралеўскай прыдворнай капэлы. Аўтар твораў для скрыпкі, метадычных дапаможнікаў, у т. л. скрыпічнай школы, нарысаў пра А.​Грэтры, Дж.​Б.​Віёці і інш. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Баё}} [[Катэгорыя:Кампазітары Францыі]] de1suzp2ybwosyi4el41ajq37zkvmdl 5219496 5219491 2026-10-16T07:03:03Z Autumndancer 168015 5219496 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Баё}} {{Асоба}} '''П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё''' ({{lang-fr|Pierre Marie François de Sales Baillot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі скрыпач-віртуоз, [[кампазітар]], педагог. == Біяграфія == Прафесар Парыжскай кансерваторыі (1795). Буйны прадстаўнік т.зв. парыжскай школы. З 1802 года канцэртаваў (у 1805—08 гадах прыдворны саліст у Пецярбургу). У 1821—32 гадах першы скрыпач тэатра «Гранд-апера», з 1827 года — Каралеўскай прыдворнай капэлы. Аўтар твораў для скрыпкі, метадычных дапаможнікаў, у т. л. скрыпічнай школы, нарысаў пра А.​Грэтры, Дж.​Б.​Віёці і інш. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Баё}} [[Катэгорыя:Кампазітары Францыі]] ssj3famrwcad6vbi7w9zfl7xjtetzf3 5219498 5219496 2026-10-16T07:06:28Z Autumndancer 168015 5219498 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Баё}} {{Асоба}} '''П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё''' ({{lang-fr|Pierre Marie François de Sales Baillot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі скрыпач-віртуоз, [[кампазітар]], педагог. == Біяграфія == Прафесар Парыжскай кансерваторыі (1795). Буйны прадстаўнік т.зв. парыжскай школы. З 1802 года канцэртаваў (у 1805—08 гадах прыдворны саліст у Пецярбургу). У 1821—32 гадах першы скрыпач тэатра «Гранд-апера», з 1827 года — Каралеўскай прыдворнай капэлы. Аўтар твораў для скрыпкі, метадычных дапаможнікаў, у т. л. скрыпічнай школы, нарысаў пра А.​Грэтры, Дж.​Б.​Віёці і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|Баё П’ер Мары Франсуа дэ Саль|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Баё}} [[Катэгорыя:Кампазітары Францыі]] 4xp0gva6nn4kuocj7vrthz0f6cn8rnf 5219499 5219498 2026-10-16T07:07:11Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219499 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Баё}} {{Асоба}} '''П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё''' ({{lang-fr|Pierre Marie François de Sales Baillot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі скрыпач-віртуоз, [[кампазітар]], педагог. == Біяграфія == Прафесар Парыжскай кансерваторыі (1795). Буйны прадстаўнік т.зв. парыжскай школы. З 1802 года канцэртаваў (у 1805—08 гадах прыдворны саліст у Пецярбургу). У 1821—32 гадах першы скрыпач тэатра «Гранд-апера», з 1827 года — Каралеўскай прыдворнай капэлы. Аўтар твораў для скрыпкі, метадычных дапаможнікаў, у т. л. скрыпічнай школы, нарысаў пра А.​Грэтры, [[Джавані ​Батыста Віёці]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|Баё П’ер Мары Франсуа дэ Саль|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Баё}} [[Катэгорыя:Кампазітары Францыі]] qj55uii0i3a3xibxbmzgjsb3drqsraj 5219500 5219499 2026-10-16T07:07:40Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219500 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Баё}} {{Асоба}} '''П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё''' ({{lang-fr|Pierre Marie François de Sales Baillot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі скрыпач-віртуоз, [[кампазітар]], педагог. == Біяграфія == Прафесар Парыжскай кансерваторыі (1795). Буйны прадстаўнік т.зв. парыжскай школы. З 1802 года канцэртаваў (у 1805—08 гадах прыдворны саліст у Пецярбургу). У 1821—32 гадах першы скрыпач тэатра «Гранд-апера», з 1827 года — Каралеўскай прыдворнай капэлы. Аўтар твораў для скрыпкі, метадычных дапаможнікаў, у т. л. скрыпічнай школы, нарысаў пра А.​Грэтры, [[Джавані Батыста Віёці]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|Баё П’ер Мары Франсуа дэ Саль|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Баё}} [[Катэгорыя:Кампазітары Францыі]] aw9fyooh132ghkjyknu8ma8c3tooqf7 5219501 5219500 2026-10-16T07:08:12Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219501 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Баё}} {{Асоба}} '''П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё''' ({{lang-fr|Pierre Marie François de Sales Baillot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі скрыпач-віртуоз, [[кампазітар]], педагог. == Біяграфія == Прафесар Парыжскай кансерваторыі (1795). Буйны прадстаўнік т.зв. парыжскай школы. З 1802 года канцэртаваў (у 1805—08 гадах прыдворны саліст у Пецярбургу). У 1821—32 гадах першы скрыпач тэатра «Гранд-апера», з 1827 года — Каралеўскай прыдворнай капэлы. Аўтар твораў для скрыпкі, метадычных дапаможнікаў, у т. л. скрыпічнай школы, нарысаў пра [[Андрэ Грэтры]], [[Джавані Батыста Віёці]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|Баё П’ер Мары Франсуа дэ Саль|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Баё}} [[Катэгорыя:Кампазітары Францыі]] no2kpjjk2x29q38gjmv8xnh9j2hxg29 5219502 5219501 2026-10-16T07:09:11Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219502 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Баё}} {{Асоба}} '''П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё''' ({{lang-fr|Pierre Marie François de Sales Baillot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі скрыпач-віртуоз, [[кампазітар]], педагог. == Біяграфія == Прафесар Парыжскай кансерваторыі (1795). Буйны прадстаўнік т.зв. парыжскай школы. З 1802 года канцэртаваў (у 1805—08 гадах прыдворны саліст у Пецярбургу). У 1821—32 гадах першы скрыпач тэатра «[[Гранд-Апера]]», з 1827 года — Каралеўскай прыдворнай капэлы. Аўтар твораў для скрыпкі, метадычных дапаможнікаў, у т. л. скрыпічнай школы, нарысаў пра [[Андрэ Грэтры]], [[Джавані Батыста Віёці]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|Баё П’ер Мары Франсуа дэ Саль|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Баё}} [[Катэгорыя:Кампазітары Францыі]] tca8428dc2qsk1k00oc7wjtj0q50dx5 5219613 5219502 2026-10-16T10:36:29Z Autumndancer 168015 5219613 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Баё}} {{Асоба}} '''П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё''' ({{lang-fr|Pierre Marie François de Sales Baillot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі скрыпач-віртуоз, [[кампазітар]], педагог. == Біяграфія == Прафесар Парыжскай кансерваторыі (1795). Буйны прадстаўнік т.зв. парыжскай школы. З 1802 года канцэртаваў (у 1805—08 гадах прыдворны саліст у Пецярбургу). У 1821—32 гадах першы скрыпач тэатра «[[Гранд-Апера]]», з 1827 года — Каралеўскай прыдворнай капэлы. Аўтар твораў для скрыпкі, метадычных дапаможнікаў, у т. л. скрыпічнай школы, нарысаў пра [[Андрэ Грэтры]], [[Джавані Батыста Віёці]] і інш. Сярод вучняў — [[Шарль Агюст дэ Берыо]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|Баё П’ер Мары Франсуа дэ Саль|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Баё}} [[Катэгорыя:Кампазітары Францыі]] jsy2numrv31lehmdzmtpuz6bm7mawte 0 817079 5219490 2026-10-16T06:55:53Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё]] 5219490 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё]] 9dcadvlbnihr4jczr8652rgm094wbp5 0 817080 5219495 2026-10-16T07:02:04Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Баё''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Альберта Баё]] — іспана-кубінскі ваенны дзеяч * [[П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё]] — французскі кампазітар {{неадназначнасць}}» 5219495 wikitext text/x-wiki '''Баё''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Альберта Баё]] — іспана-кубінскі ваенны дзеяч * [[П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё]] — французскі кампазітар {{неадназначнасць}} nra8nfvu5917etm09nygwts8heze65h 0 817081 5219505 2026-10-16T07:16:50Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Нільс Віга Бентсан''' ({{lang-da|Niels Viggo Bentzon}}; ) - дацкі [[кампазітар]], піяніст. == Біяграфія == Вучыўся ў Капенгагенскай кансерваторыі (1938—41). Канцэртаваў з 1943 года. З 1945 года выкладаў у Ютландскай музычнай акадэміі (г. Орхус), з 1949 года ў Капенгагенскай к...» 5219505 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Нільс Віга Бентсан''' ({{lang-da|Niels Viggo Bentzon}}; ) - дацкі [[кампазітар]], піяніст. == Біяграфія == Вучыўся ў Капенгагенскай кансерваторыі (1938—41). Канцэртаваў з 1943 года. З 1945 года выкладаў у Ютландскай музычнай акадэміі (г. Орхус), з 1949 года ў Капенгагенскай кансерваторыі. Сярод твораў (больш за 500) оперы «Фауст 3» і «Уліс», балет «Жэні фон Вестфален», 13 сімфоній; найбольш значныя творы Бентсана — сімфонія «Хроніка пра Рэне Дэкарта» (1975) і сімфанічныя варыяцыі (1953). Аўтар першага падручніка дадэкафоніі «Дванаццацітонавая музыка» (1953). {{DEFAULTSORT:Бентсан}} [[Катэгорыя:Кампазітары Даніі]] ea1echm7j1rjchr8uvzcdv8g10t109d 5219506 5219505 2026-10-16T07:18:06Z Autumndancer 168015 5219506 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Нільс Віга Бентсан''' ({{lang-da|Niels Viggo Bentzon}}; {{ВД-Прэамбула}}) — дацкі [[кампазітар]], піяніст. == Біяграфія == Вучыўся ў Капенгагенскай кансерваторыі (1938—41). Канцэртаваў з 1943 года. З 1945 года выкладаў у Ютландскай музычнай акадэміі (г. Орхус), з 1949 года ў Капенгагенскай кансерваторыі. Сярод твораў (больш за 500) оперы «Фауст 3» і «Уліс», балет «Жэні фон Вестфален», 13 сімфоній; найбольш значныя творы Бентсана — сімфонія «Хроніка пра Рэне Дэкарта» (1975) і сімфанічныя варыяцыі (1953). Аўтар першага падручніка дадэкафоніі «Дванаццацітонавая музыка» (1953). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Бентсан}} [[Катэгорыя:Кампазітары Даніі]] kllwyy80w4yvb3it2132t74ru6frulr 5219507 5219506 2026-10-16T07:18:56Z Autumndancer 168015 5219507 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Нільс Віга Бентсан''' ({{lang-da|Niels Viggo Bentzon}}; {{ВД-Прэамбула}}) — дацкі [[кампазітар]], піяніст. == Біяграфія == Вучыўся ў Капенгагенскай кансерваторыі (1938—41). Канцэртаваў з 1943 года. З 1945 года выкладаў у Ютландскай музычнай акадэміі (г. Орхус), з 1949 года ў Капенгагенскай кансерваторыі. Сярод твораў (больш за 500) оперы «Фауст 3» і «Уліс», балет «Жэні фон Вестфален», 13 сімфоній; найбольш значныя творы Бентсана — сімфонія «Хроніка пра Рэне Дэкарта» (1975) і сімфанічныя варыяцыі (1953). Аўтар першага падручніка дадэкафоніі «Дванаццацітонавая музыка» (1953). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бентсан Нільс Віга|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Бентсан}} [[Катэгорыя:Кампазітары Даніі]] lmvg3lg2u4huuucvxc7yn65ma31ij8r 5219508 5219507 2026-10-16T07:20:07Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219508 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Нільс Віга Бентсан''' ({{lang-da|Niels Viggo Bentzon}}; {{ВД-Прэамбула}}) — дацкі [[кампазітар]], піяніст. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Каралеўская дацкая музычная кансерваторыя|Капенгагенскай кансерваторыі]] (1938—41). Канцэртаваў з 1943 года. З 1945 года выкладаў у Ютландскай музычнай акадэміі (г. [[Орхус]]), з 1949 года ў [[Каралеўская дацкая музычная кансерваторыя|Капенгагенскай кансерваторыі]]. Сярод твораў (больш за 500) оперы «Фауст 3» і «Уліс», балет «Жэні фон Вестфален», 13 сімфоній; найбольш значныя творы Бентсана — сімфонія «Хроніка пра Рэне Дэкарта» (1975) і сімфанічныя варыяцыі (1953). Аўтар першага падручніка дадэкафоніі «Дванаццацітонавая музыка» (1953). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бентсан Нільс Віга|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Бентсан}} [[Катэгорыя:Кампазітары Даніі]] 0n20mw581phj4xve5lg6ql53ex8jk2z 5219509 5219508 2026-10-16T07:20:51Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219509 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Нільс Віга Бентсан''' ({{lang-da|Niels Viggo Bentzon}}; {{ВД-Прэамбула}}) — дацкі [[кампазітар]], піяніст. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Каралеўская дацкая музычная кансерваторыя|Капенгагенскай кансерваторыі]] (1938—41). Канцэртаваў з 1943 года. З 1945 года выкладаў у Ютландскай музычнай акадэміі (г. [[Орхус]]), з 1949 года ў [[Каралеўская дацкая музычная кансерваторыя|Капенгагенскай кансерваторыі]]. Сярод твораў (больш за 500) оперы «Фауст 3» і «Уліс», балет «Жэні фон Вестфален», 13 сімфоній; найбольш значныя творы Бентсана — сімфонія «Хроніка пра Рэне Дэкарта» (1975) і сімфанічныя варыяцыі (1953). Аўтар першага падручніка [[дадэкафонія|дадэкафоніі]] «Дванаццацітонавая музыка» (1953). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бентсан Нільс Віга|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Бентсан}} [[Катэгорыя:Кампазітары Даніі]] 58u3nhs1p1co1j0jtwm4o51sauh3xar 0 817082 5219513 2026-10-16T07:25:26Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Дадэкафонія''' — адзін з відаў кампазітарскай тэхнікі 20 стагоддзя; метад стварэння [[музыка|музыкі]], пры якім уся тканіна твора выводзіцца з серыі — своеасабліва арганізаваных 12 (часам і менш) гукаў храматычнай гамы. Узнікла на аснове т. зв. свабоднай...» 5219513 wikitext text/x-wiki '''Дадэкафонія''' — адзін з відаў кампазітарскай тэхнікі 20 стагоддзя; метад стварэння [[музыка|музыкі]], пры якім уся тканіна твора выводзіцца з серыі — своеасабліва арганізаваных 12 (часам і менш) гукаў храматычнай гамы. Узнікла на аснове т. зв. свабоднай атанальнасці. Эстэтычны сэнс выкарыстання дадэкафоніі — дасягненне канструкцыйнага адзінства і лагічнай звязнасці пры адсутнасці класічных танальных адносін ([[мажорамінор]]). Метад серыйнай дадэкафоніі распрацаваны К.Шонбергам (1921), удасканалены А.Вебернам і А.Бергам. Серыя мае 4 формы: першапачатковую, або прыму, ракаход (тоны ідуць у адваротным парадку), інверсію (інтэрвалы серыі дадзены ў абярненні), ракаходную інверсію. Кожная форма можа быць пачата з любога з 12 тонаў тэмпераванай сістэмы, у выніку атрымліваецца 48 раўназначных серыйных радоў. Серыя можа выкладацца гарызантальна, утвараючы меладычную лінію, вертыкальна, утвараючы акордыку, або ў розных камбінацыях рухаў. Вядомы разнавіднасці дадэкафоннай тэхнікі І.​М.​Гаўэра, А.​Габы, Э.​Кшэнека. Да дадэкафоніі звярталіся многія кампазітары канца 20-га — пачтаку 21-га стагоддзя, часта фрагментарна ў рамках танальна арганізаванай музыкі, у т. л. беларускія В.​Войцік, Г.​Гарэлава, А.​Гураў, У.​Дарохін, У.​Кандрусевіч, В.​Капыцько, С.​Картэс, В.​Кузняцоў, А.​Літвіноўскі, Дз.​Смольскі, А.​Сонін, Р.​Сурус і інш. hmdxlepht4hvhe6pr6cc3rb16p8odzj 5219514 5219513 2026-10-16T07:27:39Z Autumndancer 168015 5219514 wikitext text/x-wiki '''Дадэкафонія''' — адзін з відаў кампазітарскай тэхнікі 20 стагоддзя; метад стварэння [[музыка|музыкі]], пры якім уся тканіна твора выводзіцца з серыі — своеасабліва арганізаваных 12 (часам і менш) гукаў храматычнай гамы. Узнікла на аснове т. зв. свабоднай атанальнасці. Эстэтычны сэнс выкарыстання дадэкафоніі — дасягненне канструкцыйнага адзінства і лагічнай звязнасці пры адсутнасці класічных танальных адносін ([[мажорамінор]]). Метад серыйнай дадэкафоніі распрацаваны К.Шонбергам (1921), удасканалены А.Вебернам і А.Бергам. Серыя мае 4 формы: першапачатковую, або прыму, ракаход (тоны ідуць у адваротным парадку), інверсію (інтэрвалы серыі дадзены ў абярненні), ракаходную інверсію. Кожная форма можа быць пачата з любога з 12 тонаў тэмпераванай сістэмы, у выніку атрымліваецца 48 раўназначных серыйных радоў. Серыя можа выкладацца гарызантальна, утвараючы меладычную лінію, вертыкальна, утвараючы акордыку, або ў розных камбінацыях рухаў. Вядомы разнавіднасці дадэкафоннай тэхнікі І.​М.​Гаўэра, А.​Габы, Э.​Кшэнека. Да дадэкафоніі звярталіся многія кампазітары канца 20-га — пачтаку 21-га стагоддзя, часта фрагментарна ў рамках танальна арганізаванай музыкі, у т. л. беларускія В.​Войцік, Г.​Гарэлава, А.​Гураў, У.​Дарохін, У.​Кандрусевіч, В.​Капыцько, С.​Картэс, В.​Кузняцоў, А.​Літвіноўскі, Дз.​Смольскі, А.​Сонін, Р.​Сурус і інш. [[Катэгорыя:Музычныя тэрміны]] 4rf24medndlindmvpb97fwr6c7lk6wu 5219515 5219514 2026-10-16T07:28:00Z Autumndancer 168015 5219515 wikitext text/x-wiki '''Дадэкафонія''' — адзін з відаў кампазітарскай тэхнікі 20 стагоддзя; метад стварэння [[музыка|музыкі]], пры якім уся тканіна твора выводзіцца з серыі — своеасабліва арганізаваных 12 (часам і менш) гукаў храматычнай гамы. Узнікла на аснове т. зв. свабоднай атанальнасці. Эстэтычны сэнс выкарыстання дадэкафоніі — дасягненне канструкцыйнага адзінства і лагічнай звязнасці пры адсутнасці класічных танальных адносін ([[мажорамінор]]). Метад серыйнай дадэкафоніі распрацаваны К.Шонбергам (1921), удасканалены А.Вебернам і А.Бергам. Серыя мае 4 формы: першапачатковую, або прыму, ракаход (тоны ідуць у адваротным парадку), інверсію (інтэрвалы серыі дадзены ў абярненні), ракаходную інверсію. Кожная форма можа быць пачата з любога з 12 тонаў тэмпераванай сістэмы, у выніку атрымліваецца 48 раўназначных серыйных радоў. Серыя можа выкладацца гарызантальна, утвараючы меладычную лінію, вертыкальна, утвараючы акордыку, або ў розных камбінацыях рухаў. Вядомы разнавіднасці дадэкафоннай тэхнікі І.​М.​Гаўэра, А.​Габы, Э.​Кшэнека. Да дадэкафоніі звярталіся многія кампазітары канца 20-га — пачтаку 21-га стагоддзя, часта фрагментарна ў рамках танальна арганізаванай музыкі, у т. л. беларускія В.​Войцік, Г.​Гарэлава, А.​Гураў, У.​Дарохін, У.​Кандрусевіч, В.​Капыцько, С.​Картэс, В.​Кузняцоў, А.​Літвіноўскі, Дз.​Смольскі, А.​Сонін, Р.​Сурус і інш. [[Катэгорыя:Музычныя тэрміны]] [[Катэгорыя:Тэорыя музыкі]] 6oqq627qmpumb3rgautainilso8aj1l 5219516 5219515 2026-10-16T07:29:03Z Autumndancer 168015 5219516 wikitext text/x-wiki '''Дадэкафонія''' — адзін з відаў кампазітарскай тэхнікі 20 стагоддзя; метад стварэння [[музыка|музыкі]], пры якім уся тканіна твора выводзіцца з серыі — своеасабліва арганізаваных 12 (часам і менш) гукаў храматычнай гамы. Узнікла на аснове т. зв. свабоднай атанальнасці. Эстэтычны сэнс выкарыстання дадэкафоніі — дасягненне канструкцыйнага адзінства і лагічнай звязнасці пры адсутнасці класічных танальных адносін ([[мажорамінор]]). Метад серыйнай дадэкафоніі распрацаваны К.Шонбергам (1921), удасканалены А.Вебернам і А.Бергам. Серыя мае 4 формы: першапачатковую, або прыму, ракаход (тоны ідуць у адваротным парадку), інверсію (інтэрвалы серыі дадзены ў абярненні), ракаходную інверсію. Кожная форма можа быць пачата з любога з 12 тонаў тэмпераванай сістэмы, у выніку атрымліваецца 48 раўназначных серыйных радоў. Серыя можа выкладацца гарызантальна, утвараючы меладычную лінію, вертыкальна, утвараючы акордыку, або ў розных камбінацыях рухаў. Вядомы разнавіднасці дадэкафоннай тэхнікі І.​М.​Гаўэра, А.​Габы, Э.​Кшэнека. Да дадэкафоніі звярталіся многія кампазітары канца 20-га — пачтаку 21-га стагоддзя, часта фрагментарна ў рамках танальна арганізаванай музыкі, у т. л. беларускія В.​Войцік, Г.​Гарэлава, А.​Гураў, У.​Дарохін, У.​Кандрусевіч, В.​Капыцько, С.​Картэс, В.​Кузняцоў, А.​Літвіноўскі, Дз.​Смольскі, А.​Сонін, Р.​Сурус і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дадэкафонія|||}} [[Катэгорыя:Музычныя тэрміны]] [[Катэгорыя:Тэорыя музыкі]] 7r1v350pchc4lhcorldwygm6fnnmtzg 5219517 5219516 2026-10-16T07:29:45Z Autumndancer 168015 5219517 wikitext text/x-wiki '''Дадэкафонія''' — адзін з відаў кампазітарскай тэхнікі 20 стагоддзя; метад стварэння [[музыка|музыкі]], пры якім уся тканіна твора выводзіцца з серыі — своеасабліва арганізаваных 12 (часам і менш) гукаў храматычнай гамы. Узнікла на аснове т. зв. свабоднай атанальнасці. Эстэтычны сэнс выкарыстання дадэкафоніі — дасягненне канструкцыйнага адзінства і лагічнай звязнасці пры адсутнасці класічных танальных адносін ([[мажорамінор]]). Метад серыйнай дадэкафоніі распрацаваны [[Арнольд Шонберг|Арнольдам Шонбергам]] (1921), удасканалены А.Вебернам і А.Бергам. Серыя мае 4 формы: першапачатковую, або прыму, ракаход (тоны ідуць у адваротным парадку), інверсію (інтэрвалы серыі дадзены ў абярненні), ракаходную інверсію. Кожная форма можа быць пачата з любога з 12 тонаў тэмпераванай сістэмы, у выніку атрымліваецца 48 раўназначных серыйных радоў. Серыя можа выкладацца гарызантальна, утвараючы меладычную лінію, вертыкальна, утвараючы акордыку, або ў розных камбінацыях рухаў. Вядомы разнавіднасці дадэкафоннай тэхнікі І.​М.​Гаўэра, А.​Габы, Э.​Кшэнека. Да дадэкафоніі звярталіся многія кампазітары канца 20-га — пачтаку 21-га стагоддзя, часта фрагментарна ў рамках танальна арганізаванай музыкі, у т. л. беларускія В.​Войцік, Г.​Гарэлава, А.​Гураў, У.​Дарохін, У.​Кандрусевіч, В.​Капыцько, С.​Картэс, В.​Кузняцоў, А.​Літвіноўскі, Дз.​Смольскі, А.​Сонін, Р.​Сурус і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дадэкафонія|||}} [[Катэгорыя:Музычныя тэрміны]] [[Катэгорыя:Тэорыя музыкі]] 292dbko2hzzsmaws042dfkrj7io5547 5219518 5219517 2026-10-16T07:30:22Z Autumndancer 168015 5219518 wikitext text/x-wiki '''Дадэкафонія''' — адзін з відаў кампазітарскай тэхнікі 20 стагоддзя; метад стварэння [[музыка|музыкі]], пры якім уся тканіна твора выводзіцца з серыі — своеасабліва арганізаваных 12 (часам і менш) гукаў храматычнай гамы. Узнікла на аснове т. зв. свабоднай атанальнасці. Эстэтычны сэнс выкарыстання дадэкафоніі — дасягненне канструкцыйнага адзінства і лагічнай звязнасці пры адсутнасці класічных танальных адносін ([[мажорамінор]]). Метад серыйнай дадэкафоніі распрацаваны [[Арнольд Шонберг|Арнольдам Шонбергам]] (1921), удасканалены [[Антон Веберн|Антонам Вебернам]] і А.Бергам. Серыя мае 4 формы: першапачатковую, або прыму, ракаход (тоны ідуць у адваротным парадку), інверсію (інтэрвалы серыі дадзены ў абярненні), ракаходную інверсію. Кожная форма можа быць пачата з любога з 12 тонаў тэмпераванай сістэмы, у выніку атрымліваецца 48 раўназначных серыйных радоў. Серыя можа выкладацца гарызантальна, утвараючы меладычную лінію, вертыкальна, утвараючы акордыку, або ў розных камбінацыях рухаў. Вядомы разнавіднасці дадэкафоннай тэхнікі І.​М.​Гаўэра, А.​Габы, Э.​Кшэнека. Да дадэкафоніі звярталіся многія кампазітары канца 20-га — пачтаку 21-га стагоддзя, часта фрагментарна ў рамках танальна арганізаванай музыкі, у т. л. беларускія В.​Войцік, Г.​Гарэлава, А.​Гураў, У.​Дарохін, У.​Кандрусевіч, В.​Капыцько, С.​Картэс, В.​Кузняцоў, А.​Літвіноўскі, Дз.​Смольскі, А.​Сонін, Р.​Сурус і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дадэкафонія|||}} [[Катэгорыя:Музычныя тэрміны]] [[Катэгорыя:Тэорыя музыкі]] kccj0trgbbv8cilijc1ly3xops9xkju 5219519 5219518 2026-10-16T07:31:10Z Autumndancer 168015 5219519 wikitext text/x-wiki '''Дадэкафонія''' — адзін з відаў кампазітарскай тэхнікі 20 стагоддзя; метад стварэння [[музыка|музыкі]], пры якім уся тканіна твора выводзіцца з серыі — своеасабліва арганізаваных 12 (часам і менш) гукаў храматычнай гамы. Узнікла на аснове т. зв. свабоднай атанальнасці. Эстэтычны сэнс выкарыстання дадэкафоніі — дасягненне канструкцыйнага адзінства і лагічнай звязнасці пры адсутнасці класічных танальных адносін ([[мажорамінор]]). Метад серыйнай дадэкафоніі распрацаваны [[Арнольд Шонберг|Арнольдам Шонбергам]] (1921), удасканалены [[Антон Веберн|Антонам Вебернам]] і [[Альбан Берг|Альбанам Бергам]]. Серыя мае 4 формы: першапачатковую, або прыму, ракаход (тоны ідуць у адваротным парадку), інверсію (інтэрвалы серыі дадзены ў абярненні), ракаходную інверсію. Кожная форма можа быць пачата з любога з 12 тонаў тэмпераванай сістэмы, у выніку атрымліваецца 48 раўназначных серыйных радоў. Серыя можа выкладацца гарызантальна, утвараючы меладычную лінію, вертыкальна, утвараючы акордыку, або ў розных камбінацыях рухаў. Вядомы разнавіднасці дадэкафоннай тэхнікі І.​М.​Гаўэра, А.​Габы, Э.​Кшэнека. Да дадэкафоніі звярталіся многія кампазітары канца 20-га — пачтаку 21-га стагоддзя, часта фрагментарна ў рамках танальна арганізаванай музыкі, у т. л. беларускія В.​Войцік, Г.​Гарэлава, А.​Гураў, У.​Дарохін, У.​Кандрусевіч, В.​Капыцько, С.​Картэс, В.​Кузняцоў, А.​Літвіноўскі, Дз.​Смольскі, А.​Сонін, Р.​Сурус і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дадэкафонія|||}} [[Катэгорыя:Музычныя тэрміны]] [[Катэгорыя:Тэорыя музыкі]] nme8368z70k8s7rc4yir73rui5pn2un 0 817083 5219520 2026-10-16T07:37:09Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Берг}} {{Асоба}} '''Альбан Берг''' () — аўстрыйскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Арнольд Шонберг|Арнольда Шонберга]] (1904—10). Разам з Шонбергам і А.Вебернам уваходзіў у новую венскую школу. Прадстаўнік музычнага экспрэсіянізму (струнны кварт...» 5219520 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Берг}} {{Асоба}} '''Альбан Берг''' () — аўстрыйскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Арнольд Шонберг|Арнольда Шонберга]] (1904—10). Разам з Шонбергам і А.Вебернам уваходзіў у новую венскую школу. Прадстаўнік музычнага экспрэсіянізму (струнны квартэт, 1910, 4 п’есы для кларнета і фартэпіян, 1913). Дасягнуў вяршыні ў жанры песні (5 песень на словы П.​Альтэнберга, 1912). Опера Берга «Воцэк» (паводле п’есы [[Георг Бюхнер|Георга ​Бюхнера]], 1925, [[Берлін]]) — адна з вяршыняў опернай драматургіі 20 стагоддзя. Адзін са стваральнікаў серыйнай тэхнікі і [[дадэкафонія|дадэкафоніі]]. Выкарыстоўваў найбольш сучасныя прыёмы, у т. л. калаж («Лірычная сюіта» для струннага квартэта, 1926). Стварыў новыя тыпы камернага ансамбля («Лірычная сюіта») і інструментальнага канцэрта (камерны і для скрыпкі з аркестрам «Памяці анёла», 1935). Аўтар прац пра кампазітараў новай венскай школы. {{DEFAULTSORT:Берг Альбан}} [[Катэгорыя:Кампазітары Аўстрыі]] krfhrmxr6p3dd2w3aful5tfr6wilb29 5219522 5219520 2026-10-16T07:38:39Z Autumndancer 168015 5219522 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Берг}} {{Асоба}} '''Альбан Берг''' () — аўстрыйскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Арнольд Шонберг|Арнольда Шонберга]] (1904—10). Разам з Шонбергам і А.Вебернам уваходзіў у новую венскую школу. Прадстаўнік музычнага экспрэсіянізму (струнны квартэт, 1910, 4 п’есы для кларнета і фартэпіян, 1913). Дасягнуў вяршыні ў жанры песні (5 песень на словы П.​Альтэнберга, 1912). Опера Берга «Воцэк» (паводле п’есы [[Георг Бюхнер|Георга ​Бюхнера]], 1925, [[Берлін]]) — адна з вяршыняў опернай драматургіі 20 стагоддзя. Адзін са стваральнікаў серыйнай тэхнікі і [[дадэкафонія|дадэкафоніі]]. Выкарыстоўваў найбольш сучасныя прыёмы, у т. л. калаж («Лірычная сюіта» для струннага квартэта, 1926). Стварыў новыя тыпы камернага ансамбля («Лірычная сюіта») і інструментальнага канцэрта (камерны і для скрыпкі з аркестрам «Памяці анёла», 1935). Аўтар прац пра кампазітараў новай венскай школы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берг Альбан|||}} {{DEFAULTSORT:Берг Альбан}} [[Катэгорыя:Кампазітары Аўстрыі]] 9wodslr39j2tdu03sulxzzmjeddssrv 5219528 5219522 2026-10-16T07:39:11Z Autumndancer 168015 5219528 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Берг}} {{Асоба}} '''Альбан Берг''' ({{ВД-Прэамбула}}) — аўстрыйскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Арнольд Шонберг|Арнольда Шонберга]] (1904—10). Разам з Шонбергам і А.Вебернам уваходзіў у новую венскую школу. Прадстаўнік музычнага экспрэсіянізму (струнны квартэт, 1910, 4 п’есы для кларнета і фартэпіян, 1913). Дасягнуў вяршыні ў жанры песні (5 песень на словы П.​Альтэнберга, 1912). Опера Берга «Воцэк» (паводле п’есы [[Георг Бюхнер|Георга ​Бюхнера]], 1925, [[Берлін]]) — адна з вяршыняў опернай драматургіі 20 стагоддзя. Адзін са стваральнікаў серыйнай тэхнікі і [[дадэкафонія|дадэкафоніі]]. Выкарыстоўваў найбольш сучасныя прыёмы, у т. л. калаж («Лірычная сюіта» для струннага квартэта, 1926). Стварыў новыя тыпы камернага ансамбля («Лірычная сюіта») і інструментальнага канцэрта (камерны і для скрыпкі з аркестрам «Памяці анёла», 1935). Аўтар прац пра кампазітараў новай венскай школы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берг Альбан|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берг Альбан}} [[Катэгорыя:Кампазітары Аўстрыі]] 0oxm414b29wtkmcyzikzwss6dyd08f0 5219529 5219528 2026-10-16T07:39:46Z Autumndancer 168015 5219529 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Берг}} {{Асоба}} '''Альбан Берг''' {{lang-de|Alban Berg}}; {{ВД-Прэамбула}}) — аўстрыйскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Арнольд Шонберг|Арнольда Шонберга]] (1904—10). Разам з Шонбергам і А.Вебернам уваходзіў у новую венскую школу. Прадстаўнік музычнага экспрэсіянізму (струнны квартэт, 1910, 4 п’есы для кларнета і фартэпіян, 1913). Дасягнуў вяршыні ў жанры песні (5 песень на словы П.​Альтэнберга, 1912). Опера Берга «Воцэк» (паводле п’есы [[Георг Бюхнер|Георга ​Бюхнера]], 1925, [[Берлін]]) — адна з вяршыняў опернай драматургіі 20 стагоддзя. Адзін са стваральнікаў серыйнай тэхнікі і [[дадэкафонія|дадэкафоніі]]. Выкарыстоўваў найбольш сучасныя прыёмы, у т. л. калаж («Лірычная сюіта» для струннага квартэта, 1926). Стварыў новыя тыпы камернага ансамбля («Лірычная сюіта») і інструментальнага канцэрта (камерны і для скрыпкі з аркестрам «Памяці анёла», 1935). Аўтар прац пра кампазітараў новай венскай школы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берг Альбан|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берг Альбан}} [[Катэгорыя:Кампазітары Аўстрыі]] iwasxkjrpgcl6i1juz8iw5032lonk4a 5219533 5219529 2026-10-16T07:42:43Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219533 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Берг}} {{Асоба}} '''Альбан Берг''' {{lang-de|Alban Berg}}; {{ВД-Прэамбула}}) — аўстрыйскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Арнольд Шонберг|Арнольда Шонберга]] (1904—10). Разам з Шонбергам і А.Вебернам уваходзіў у [[новая венская школа|новую венскую школу]]. Прадстаўнік музычнага экспрэсіянізму (струнны квартэт, 1910, 4 п’есы для кларнета і фартэпіян, 1913). Дасягнуў вяршыні ў жанры песні (5 песень на словы П.​Альтэнберга, 1912). Опера Берга «Воцэк» (паводле п’есы [[Георг Бюхнер|Георга ​Бюхнера]], 1925, [[Берлін]]) — адна з вяршыняў опернай драматургіі 20 стагоддзя. Адзін са стваральнікаў серыйнай тэхнікі і [[дадэкафонія|дадэкафоніі]]. Выкарыстоўваў найбольш сучасныя прыёмы, у т. л. калаж («Лірычная сюіта» для струннага квартэта, 1926). Стварыў новыя тыпы камернага ансамбля («Лірычная сюіта») і інструментальнага канцэрта (камерны і для скрыпкі з аркестрам «Памяці анёла», 1935). Аўтар прац пра кампазітараў [[новая венская школа|новай венскай школы]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берг Альбан|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берг Альбан}} [[Катэгорыя:Кампазітары Аўстрыі]] t8m124meigt7aiyx70myf9x1knhvcm6 5219534 5219533 2026-10-16T07:43:17Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219534 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Берг}} {{Асоба}} '''Альбан Берг''' {{lang-de|Alban Berg}}; {{ВД-Прэамбула}}) — аўстрыйскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Арнольд Шонберг|Арнольда Шонберга]] (1904—10). Разам з Шонбергам і [[Антон Веберн|Антонам Вебернам]] уваходзіў у [[новая венская школа|новую венскую школу]]. Прадстаўнік музычнага экспрэсіянізму (струнны квартэт, 1910, 4 п’есы для кларнета і фартэпіян, 1913). Дасягнуў вяршыні ў жанры песні (5 песень на словы П.​Альтэнберга, 1912). Опера Берга «Воцэк» (паводле п’есы [[Георг Бюхнер|Георга ​Бюхнера]], 1925, [[Берлін]]) — адна з вяршыняў опернай драматургіі 20 стагоддзя. Адзін са стваральнікаў серыйнай тэхнікі і [[дадэкафонія|дадэкафоніі]]. Выкарыстоўваў найбольш сучасныя прыёмы, у т. л. калаж («Лірычная сюіта» для струннага квартэта, 1926). Стварыў новыя тыпы камернага ансамбля («Лірычная сюіта») і інструментальнага канцэрта (камерны і для скрыпкі з аркестрам «Памяці анёла», 1935). Аўтар прац пра кампазітараў [[новая венская школа|новай венскай школы]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берг Альбан|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берг Альбан}} [[Катэгорыя:Кампазітары Аўстрыі]] c12d5m5hld14nnac2rbcgjfp98eaomj 5219535 5219534 2026-10-16T07:44:11Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219535 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Берг}} {{Асоба}} '''Альбан Берг''' {{lang-de|Alban Berg}}; {{ВД-Прэамбула}}) — аўстрыйскі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Арнольд Шонберг|Арнольда Шонберга]] (1904—10). Разам з Шонбергам і [[Антон Веберн|Антонам Вебернам]] уваходзіў у [[новая венская школа|новую венскую школу]]. Прадстаўнік музычнага экспрэсіянізму (струнны квартэт, 1910, 4 п’есы для кларнета і фартэпіян, 1913). Дасягнуў вяршыні ў жанры песні (5 песень на словы [[Петэр Альтэнберг|Петэра Альтэнберга]], 1912). Опера Берга «Воцэк» (паводле п’есы [[Георг Бюхнер|Георга ​Бюхнера]], 1925, [[Берлін]]) — адна з вяршыняў опернай драматургіі 20 стагоддзя. Адзін са стваральнікаў серыйнай тэхнікі і [[дадэкафонія|дадэкафоніі]]. Выкарыстоўваў найбольш сучасныя прыёмы, у т. л. калаж («Лірычная сюіта» для струннага квартэта, 1926). Стварыў новыя тыпы камернага ансамбля («Лірычная сюіта») і інструментальнага канцэрта (камерны і для скрыпкі з аркестрам «Памяці анёла», 1935). Аўтар прац пра кампазітараў [[новая венская школа|новай венскай школы]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берг Альбан|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берг Альбан}} [[Катэгорыя:Кампазітары Аўстрыі]] k70g72kzi8wll8deu522l49a3zap3kw 0 817084 5219541 2026-10-16T07:49:05Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Берг}} {{Асоба}} '''Аксель Іванавіч Берг''' ({{lang-ru|А́ксель Ива́нович Берг}}; ) - савецкі вучоны ў галіне радыётэхнікі. Акадэмік АН СССР (1946, член-карэспандэнт 1943), адмірал-інжынер (1955). [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1963). == Біяграфія == Скончыў Марскі корпус...» 5219541 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Берг}} {{Асоба}} '''Аксель Іванавіч Берг''' ({{lang-ru|А́ксель Ива́нович Берг}}; ) - савецкі вучоны ў галіне радыётэхнікі. Акадэмік АН СССР (1946, член-карэспандэнт 1943), адмірал-інжынер (1955). [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1963). == Біяграфія == Скончыў Марскі корпус (1914), Ваенна-марскую акадэмію ў Ленінградзе (1925). У 1924—43 гадах на педагагічнай і навуковай рабоце, з 1959 года ў АН СССР. Навуковыя працы па [[радыётэхніка|радыётэхніцы]], [[кібернетыка|кібернетыцы]]. Залаты медаль АН СССР імя Папова 1951. {{DEFAULTSORT:Берг Аксель}} b90h6ps0mjprjnnr1c8iau6ajhoan8c 5219567 5219541 2026-10-16T09:49:52Z Autumndancer 168015 5219567 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Берг}} {{Асоба}} '''Аксель Іванавіч Берг''' ({{lang-ru|А́ксель Ива́нович Берг}}; ) - савецкі вучоны ў галіне радыётэхнікі. Акадэмік АН СССР (1946, член-карэспандэнт 1943), адмірал-інжынер (1955). [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1963). == Біяграфія == Скончыў Марскі корпус (1914), Ваенна-марскую акадэмію ў Ленінградзе (1925). У 1924—43 гадах на педагагічнай і навуковай рабоце, з 1959 года ў АН СССР. Навуковыя працы па [[радыётэхніка|радыётэхніцы]], [[кібернетыка|кібернетыцы]]. Залаты медаль АН СССР імя Папова 1951. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берг Аксель}} aqxa2qf4iyxek5fbz7yti27z8xt2b8b 5219568 5219567 2026-10-16T09:50:35Z Autumndancer 168015 5219568 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Берг}} {{Асоба}} '''Аксель Іванавіч Берг''' ({{lang-ru|А́ксель Ива́нович Берг}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі вучоны ў галіне радыётэхнікі. Акадэмік АН СССР (1946, член-карэспандэнт 1943), адмірал-інжынер (1955). [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1963). == Біяграфія == Скончыў Марскі корпус (1914), Ваенна-марскую акадэмію ў Ленінградзе (1925). У 1924—43 гадах на педагагічнай і навуковай рабоце, з 1959 года ў АН СССР. Навуковыя працы па [[радыётэхніка|радыётэхніцы]], [[кібернетыка|кібернетыцы]]. Залаты медаль АН СССР імя Папова 1951. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берг Аксель}} 7xd8neo21yy3txc13qevcfxqkli45s1 5219569 5219568 2026-10-16T09:52:07Z Autumndancer 168015 5219569 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Берг}} {{Асоба}} '''Аксель Іванавіч Берг''' ({{lang-ru|А́ксель Ива́нович Берг}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі вучоны ў галіне радыётэхнікі. Акадэмік АН СССР (1946, член-карэспандэнт 1943), адмірал-інжынер (1955). [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1963). == Біяграфія == Скончыў Марскі корпус (1914), Ваенна-марскую акадэмію ў Ленінградзе (1925). У 1924—43 гадах на педагагічнай і навуковай рабоце, з 1959 года ў АН СССР. Навуковыя працы па [[радыётэхніка|радыётэхніцы]], [[кібернетыка|кібернетыцы]]. Залаты медаль АН СССР імя Папова 1951. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берг Аксель Іванавіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берг Аксель}} s7nduepkmxqadtwme0jn30dv9x0rdek 0 817085 5219574 2026-10-16T10:08:18Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Анджаліні}} {{Асоба}} '''Даменіка Марыа Гаспара Анджаліні''' ({{lang-it|Domenico Maria Angiolo Gasparini}};) - італьянскі балетмайстар, артыст, лібрэтыст і [[кампазітар]]. Адзін з заснавальнікаў дзейснага [[балет]]а. Падзяляў балетныя жанры на 4 групы: гратэск, камічны, паўх...» 5219574 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Анджаліні}} {{Асоба}} '''Даменіка Марыа Гаспара Анджаліні''' ({{lang-it|Domenico Maria Angiolo Gasparini}};) - італьянскі балетмайстар, артыст, лібрэтыст і [[кампазітар]]. Адзін з заснавальнікаў дзейснага [[балет]]а. Падзяляў балетныя жанры на 4 групы: гратэск, камічны, паўхарактарны і высокі. Важнейшае месца ў балеце адводзіў музыцы. На аснове камедый [[Мальер]]а стварыў новае для музычнага тэатра відовішча. Працаваў у Італіі, Германіі, Аўстрыі, у 1766—86 (з перапынкамі) у Пецярбургу і Маскве. Паставіў шэраг балетаў, у т. л. на ўласную музыку. {{DEFAULTSORT:Анджаліні}} [[Катэгорыя:Кампазітары Італіі]] 0kjb0i7xo02esit05me9ucor4gmcd9j 5219576 5219574 2026-10-16T10:09:45Z Autumndancer 168015 5219576 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Анджаліні}} {{Асоба}} '''Даменіка Марыа Гаспара Анджаліні''' ({{lang-it|Domenico Maria Angiolo Gasparini}};) - італьянскі балетмайстар, артыст, лібрэтыст і [[кампазітар]]. Адзін з заснавальнікаў дзейснага [[балет]]а. Падзяляў балетныя жанры на 4 групы: гратэск, камічны, паўхарактарны і высокі. Важнейшае месца ў балеце адводзіў музыцы. На аснове камедый [[Мальер]]а стварыў новае для музычнага тэатра відовішча. Працаваў у Італіі, Германіі, Аўстрыі, у 1766—86 (з перапынкамі) у Пецярбургу і Маскве. Паставіў шэраг балетаў, у т. л. на ўласную музыку. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Анджаліні}} [[Катэгорыя:Кампазітары Італіі]] 6upeeow6u0v168u7yc4bz5o3sl0ckiz 5219577 5219576 2026-10-16T10:10:32Z Autumndancer 168015 5219577 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Анджаліні}} {{Асоба}} '''Даменіка Марыа Гаспара Анджаліні''' ({{lang-it|Domenico Maria Angiolo Gasparini}};) - італьянскі балетмайстар, артыст, лібрэтыст і [[кампазітар]]. Адзін з заснавальнікаў дзейснага [[балет]]а. Падзяляў балетныя жанры на 4 групы: гратэск, камічны, паўхарактарны і высокі. Важнейшае месца ў балеце адводзіў музыцы. На аснове камедый [[Мальер]]а стварыў новае для музычнага тэатра відовішча. Працаваў у Італіі, Германіі, Аўстрыі, у 1766—86 (з перапынкамі) у Пецярбургу і Маскве. Паставіў шэраг балетаў, у т. л. на ўласную музыку. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Анджаліні Гаспара|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Анджаліні}} [[Катэгорыя:Кампазітары Італіі]] nn9g4savfpbi7twp9sz4gk6exwxw1cc 5219578 5219577 2026-10-16T10:11:08Z Autumndancer 168015 5219578 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Анджаліні}} {{Асоба}} '''Даменіка Марыа Гаспара Анджаліні''' ({{lang-it|Domenico Maria Angiolo Gasparini}}; {{ВД-Прэамбула}}) — італьянскі балетмайстар, артыст, лібрэтыст і [[кампазітар]]. Адзін з заснавальнікаў дзейснага [[балет]]а. Падзяляў балетныя жанры на 4 групы: гратэск, камічны, паўхарактарны і высокі. Важнейшае месца ў балеце адводзіў музыцы. На аснове камедый [[Мальер]]а стварыў новае для музычнага тэатра відовішча. Працаваў у Італіі, Германіі, Аўстрыі, у 1766—86 (з перапынкамі) у Пецярбургу і Маскве. Паставіў шэраг балетаў, у т. л. на ўласную музыку. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Анджаліні Гаспара|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Анджаліні}} [[Катэгорыя:Кампазітары Італіі]] lgiz4y4y5oy202bq4t7beyxnjp4hqyh 0 817086 5219575 2026-10-16T10:09:14Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Даменіка Марыа Гаспара Анджаліні]] 5219575 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Даменіка Марыа Гаспара Анджаліні]] p5opan9ppgivbnbq5qyw1v664n77vn1 0 817087 5219588 2026-10-16T10:18:22Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Маніфест Кіра]] у [[Цыліндр Кіра]] па-над перасылкай: Уніфікацыя назваў 5219588 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Цыліндр Кіра]] 298ypjo5yrqgyk2qb7dc0n8i42jdezd 0 817088 5219590 2026-10-16T10:21:37Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Джурабек Муродаў''' {{lang-tg|Ҷӯрабек Муродов}}) - таджыкскі спявак (тэнар), выканаўца на [[рубоб]]е, [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1979). == Біяграфія == Скончыў Ленінабадскі педагагічны інстытут (1962). З 1963 года - артыст Таджыкскай філармоніі. У яго р...» 5219590 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Джурабек Муродаў''' {{lang-tg|Ҷӯрабек Муродов}}) - таджыкскі спявак (тэнар), выканаўца на [[рубоб]]е, [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1979). == Біяграфія == Скончыў Ленінабадскі педагагічны інстытут (1962). З 1963 года - артыст Таджыкскай філармоніі. У яго рэпертуары таджыкскія і іншыя народныя песні з уласным акампанементам. Выступае і з [[сімфанічны аркестр|сімфанічным аркестрам]]. Аўтар больш як 150 песень, у т. л. цыклаў на словы М.​Турсун-задэ, С.​Ясеніна і інш. Дзяржаўная прэмія Таджыкскай ССР 1987. {{DEFAULTSORT:Муродаў}} [[Катэгорыя:Кампазітары Таджыкістана]] ocx3sawpivux5cv011besc73ew1terj 5219591 5219590 2026-10-16T10:22:24Z Autumndancer 168015 5219591 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Джурабек Муродаў''' ({{lang-tg|Ҷӯрабек Муродов}}) — таджыкскі спявак (тэнар), выканаўца на [[рубоб]]е, [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1979). == Біяграфія == Скончыў Ленінабадскі педагагічны інстытут (1962). З 1963 года — артыст Таджыкскай філармоніі. У яго рэпертуары таджыкскія і іншыя народныя песні з уласным акампанементам. Выступае і з [[сімфанічны аркестр|сімфанічным аркестрам]]. Аўтар больш як 150 песень, у т. л. цыклаў на словы М.​Турсун-задэ, С.​Ясеніна і інш. Дзяржаўная прэмія Таджыкскай ССР 1987. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Муродаў}} [[Катэгорыя:Кампазітары Таджыкістана]] gggibijkmf97ch8f573h5ashx2uv67r 5219592 5219591 2026-10-16T10:23:09Z Autumndancer 168015 5219592 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Джурабек Муродаў''' ({{lang-tg|Ҷӯрабек Муродов}}) — таджыкскі спявак (тэнар), выканаўца на [[рубоб]]е, [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1979). == Біяграфія == Скончыў Ленінабадскі педагагічны інстытут (1962). З 1963 года — артыст Таджыкскай філармоніі. У яго рэпертуары таджыкскія і іншыя народныя песні з уласным акампанементам. Выступае і з [[сімфанічны аркестр|сімфанічным аркестрам]]. Аўтар больш як 150 песень, у т. л. цыклаў на словы М.​Турсун-задэ, С.​Ясеніна і інш. Дзяржаўная прэмія Таджыкскай ССР 1987. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Муродаў Джурабек|||}} {{DEFAULTSORT:Муродаў}} [[Катэгорыя:Кампазітары Таджыкістана]] adfo6y004g69gz386efqp8413ecnj8c 5219593 5219592 2026-10-16T10:23:49Z Autumndancer 168015 5219593 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Джурабек Муродаў''' ({{lang-tg|Ҷӯрабек Муродов}}; {{ВД-Прэамбула}}) — таджыкскі спявак (тэнар), выканаўца на [[рубоб]]е, [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1979). == Біяграфія == Скончыў Ленінабадскі педагагічны інстытут (1962). З 1963 года — артыст Таджыкскай філармоніі. У яго рэпертуары таджыкскія і іншыя народныя песні з уласным акампанементам. Выступае і з [[сімфанічны аркестр|сімфанічным аркестрам]]. Аўтар больш як 150 песень, у т. л. цыклаў на словы М.​Турсун-задэ, С.​Ясеніна і інш. Дзяржаўная прэмія Таджыкскай ССР 1987. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Муродаў Джурабек|||}} {{DEFAULTSORT:Муродаў}} [[Катэгорыя:Кампазітары Таджыкістана]] g7tcfi42sq95o4dz7cde3l0znonixjo 5219595 5219593 2026-10-16T10:25:30Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219595 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Джурабек Муродаў''' ({{lang-tg|Ҷӯрабек Муродов}}; {{ВД-Прэамбула}}) — таджыкскі спявак (тэнар), выканаўца на [[рубоб]]е, [[кампазітар]]. [[Народны артыст СССР]] (1979). == Біяграфія == Скончыў [[Худжандскі дзяржаўны ўніверсітэт|Ленінабадскі педагагічны інстытут]] (1962). З 1963 года — артыст Таджыкскай філармоніі. У яго рэпертуары таджыкскія і іншыя народныя песні з уласным акампанементам. Выступае і з [[сімфанічны аркестр|сімфанічным аркестрам]]. Аўтар больш як 150 песень, у т. л. цыклаў на словы М.​Турсун-задэ, С.​Ясеніна і інш. Дзяржаўная прэмія Таджыкскай ССР 1987. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Муродаў Джурабек|||}} {{DEFAULTSORT:Муродаў}} [[Катэгорыя:Кампазітары Таджыкістана]] 147jtqjasd1u18h6s5ghmwfbn6zo8tl 0 817089 5219599 2026-10-16T10:27:01Z Ciepiersia 162280 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/152220728|Ярым-Тепе]]» 5219599 wikitext text/x-wiki '''Ярым-Тэпе''' ''(Yarim Tepe'') — месца археалагічных раскопак старажытнага земляробчага паселішча на поўначы [[Ірак|Ірака]], якое ўзыходзіць да прыкладна 6000 года да нашай эры. Ярым-Тэпе размешчаны ў даліне <nowiki>{{нп3|Сінджарская раўнінаСінджар||ar|سهل سنجار}}</nowiki> прыкладна ў 7 км на паўднёвы захад ад горада <nowiki>{{нп3|Таль-Афар||ru|Талль-Афар}}</nowiki>. Гэтае месца складаецца з некалькіх узгоркаў, якія адлюстроўваюць развіццё <nowiki>{{нп3|Хасунская культура|хасунскай культуры|ru|Хассунская культура}}</nowiki>, а затым <nowiki>{{нп3|Халафская культура|халафскай|ru|Халафская культура}}</nowiki> і [[Убейдскі перыяд|ўбейдскай]] культур. Паселішча даследавалася ў перыяд з 1969 па 1976 год, а затым савецкай археалагічнай экспедыцыяй пад кіраўніцтвам <nowiki>{{нп3|Рауф Магамедавіч Мунчаеў|Рауфа Мунчаева|ru|Мунчаев, Рауф Магомедович}}</nowiki> і <nowiki>{{нп3|Мікалай Якаўлевіч Мерперт|Мікалая Мерперта|ru|Мерперт, Николай Яковлевич}}</nowiki><ref name=":1">{{Кніга|загаловак=Dictionary of the ancient Near East|адказны=Piotr Bienkowski, Alan R. Millard|год=2000|месца=Philadelphia, Pa|выдавецтва=Univ. of Pennsylvania Press|старонак=342|isbn=978-0-8122-2115-2, 978-0-8122-3557-9}}</ref> . == Раскопкі Ярым-Тепе == [[Файл:Painted_vessel_figurine_of_a_nude_woman_from_Yarim_Tepe_II_settlement,_Iraq._Halaf_culture,_5th_millennium_BCE._Iraq_Museum.jpg|міні|<nowiki> Статуэтка жанчыны з Ярым-Тэпе, Ірак. Убейдскі перыяд, 5000-4000 гг. да н.э. {{нп3|Нацыянальны музей Ірака||ru|Национальный музей Ирака}}</nowiki>]] === Ярым-Тэпе I === Пагорак, вядомы як Ярым-Тэпе I, належыць <nowiki>{{нп3|Хасунская культура|хасунскай культуры|ru|Хассунская культура}}</nowiki>. Высокае цэнтральнае ядро авальнай формы мае даўжыню 80 метраў і шырыню 30 метраў. Некаторыя знойдзеныя тут прадметы нагадваюць аб'екты <nowiki>{{нп3|Турэнг-Тэпэ|||Tureng Tepe}}</nowiki> ў [[Іран|Іране]]. Тут знойдзена 13 будаўнічых пластоў, якія адлюстроўваюць асноўныя этапы развіцця гэтай культуры. Культурны ўзровень складае 6,5 м у глыбіню. Для прыгатавання ежы выкарыстоўваліся больш за 1500 прамавугольных печаў і керамічных духовак. Тут была знойдзена самая ранняя вядомая [[ганчарная печ]], датаваная прыкладна 6000 г. да н.э.<ref name=":1" /> У пасяленні былі двары і вулачкі з прастакутнымі дамамі з [[Саман|сырцовай цэглы]]. Былі і грамадскія збожжасховішчы. Выяўлены <nowiki>{{нп3|Гаршковыя пахаванні|пахаванні дзяцей у сасудах||Jar burial}}</nowiki>, а таксама розныя каменныя рэчы, напрыклад каменедрабілкі, нажоўкі. Сярод знаходак таксама керамічныя вазы, жаночыя гліняныя фігуркі і іншыя прадметы. Былі таксама знойдзены металічныя прадметы, такія як свінцовы бранзалет, медныя каралі, а таксама медная руда, якая ўяўляе сабой адно з найстарэйшых металургічных прадпрыемстваў [[Старажытная Месапатамія|Месапатаміі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Yarim+Tepe|title=Yarim Tepe|website=TheFreeDictionary.com|access-date=2026-10-16}}</ref> Таксама былі знойдзены бычыныя косці. === Ярым-Тэпе II === Ярым-Тэпе II - паселішча <nowiki>{{нп3|Халафская культура|халафскай культуры|ru|Халафская культура}}</nowiki>, якое адносіцца да пятага тысячагоддзя да нашай эры. Яно размешчана ў 250 м на захад ад Ярым-Тэпе I і часткова размыта бліжэйшым ручаём Джубара Дыярыясі<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.ca/books?id=OSFKqZVi7moC&pg=PA129|аўтар=Norman Yoffee, Jeffery J. Clark|загаловак=Early Stages in the Evolution of Mesopotamian Civilization: Soviet Excavations in Northern Iraq|год=1993|выдавецтва=University of Arizona Press|старонак=320|isbn=978-0-8165-1393-2}}</ref>. Культурны ўзровень мае глыбіню 7 м і складаецца з дзесяці структурных гарызонтаў. Былі знойдзены косткі як свойскіх, так і дзікіх жывёл, у тым ліку косці авечак, быкоў, коз і свіней. Сярод іншых керамічных вырабаў знойдзены фігурныя керамічныя пасудзіны ў выглядзе сланоў і жанчын. На некаторых керамічных кантэйнерах намаляваны рыбы, птушкі, газэлі і іншыя жывёлы. Былі таксама выяўлены некаторыя падвясныя пячаткі, у тым ліку вельмі старая медная пячатка. Пахавальныя звычаі ўключалі [[Крэмацыя|крэмацыі]] і пахаванні чарапоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Yarim+Tepe|title=Yarim Tepe|website=TheFreeDictionary.com|access-date=2026-10-16}}</ref>. === Ярым-Тэпе III === Ярым-Тэпе III знаходзіцца ў непасрэднай блізкасці ад Ярым-Тэпе II. Вышыня ўзгорка 10 м. Кераміка тыповая для Паўночнага Убейда і Халафа. Раскапаны ў 1978-79 гадах<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.ca/books?id=OSFKqZVi7moC&pg=PA163|аўтар=Norman Yoffee, Jeffery J. Clark|загаловак=Early Stages in the Evolution of Mesopotamian Civilization: Soviet Excavations in Northern Iraq|год=1993|выдавецтва=University of Arizona Press|старонак=320|isbn=978-0-8165-1393-2}}</ref>. Прынамсі, тры ўзроўні будынкаў Убейд знаходзяцца тут па-над некалькімі ўзроўнямі Халафа. Самыя верхнія ўзроўні культурных адкладаў Халаф аналагічныя ўзроўням [[Арпахія]] ад TT-6 да TT-8 і <nowiki>{{нп3|Тэпе-Гаўра||ru|Тепе-Гавра}}</nowiki> узроўням XVIII-XX. Таксама былі знойдзены тры каменныя падвескі-пячаткі. == Металургія == Метал ужо быў даволі распаўсюджаны ў Ярым-Тэпе; на ніжніх узроўнях селішча быў знойдзены 21 узор апрацаванай [[Медзь|медзі]] або меднай руды<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.ca/books?id=3Bnt7arxQPwC&pg=PA104|аўтар=Charles Keith Maisels|загаловак=Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China|год=2003-12-16|выдавецтва=Routledge|старонак=501|isbn=978-1-134-83731-1}}</ref>. Таксама задакументавана самае ранняе выкарыстанне свінцу.<blockquote>«Самыя раннія свінцовыя (Pb) знаходкі на старажытным Блізкім Усходзе — гэта бранзалет 6-га тысячагоддзя да нашай эры з Ярым-Тэпе на поўначы Ірака і крыху пазнейшы свінцовы кавалак канічнай формы халафскага перыяду з [[Арпахия|Арпахія]], недалёка ад Масула<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Ancient_Mesopotamian_Materials_and_Indus.html?id=P_Ixuott4doC&redir_esc=y|аўтар=Peter Roger Stuart Moorey|загаловак=Ancient Mesopotamian Materials and Industries: The Archaeological Evidence|год=1999|выдавецтва=Eisenbrauns|старонак=456|isbn=978-1-57506-042-2}}</ref>. Паколькі самародны свінец сустракаецца вельмі рэдка, такія артэфакты павялічваюць верагоднасць таго, што плаўленне свінцу магло пачацца яшчэ да плаўлення медзі...»<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Early_Metal_Mining_and_Production.html?id=sixPAQAAIAAJ&redir_esc=y|аўтар=Paul T. Craddock|загаловак=Early Metal Mining and Production|год=1995|выдавецтва=Edinburgh University Press|старонак=408|isbn=978-0-7486-0498-2}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.ca/books?id=P5q7DDqMbF0C&pg=PA302|аўтар=D. T. Potts|загаловак=A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East|год=2012-08-15|выдавецтва=John Wiley & Sons|старонак=1509|isbn=978-1-4443-6077-6}}</ref></blockquote> == Кул-Тэпе (Ірак) == Кул-Тэпе (Ірак) — гэта звязанае з ім месца, размешчанае прыкладна ў 6 км на захад ад Ярым-тэпе. Тут раскапаны два курганы (Культэпе I і Культэпе II). Самы ніжні ўзровень Культэпе I утрымлівае матэрыялы тыпу Сота (з найблізкага Тэль Сота), а над ім - архаічныя матэрыялы Хасуны<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.ca/books?id=3Bnt7arxQPwC&pg=PA128|аўтар=Charles Keith Maisels|загаловак=Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China|год=2003-12-16|выдавецтва=Routledge|старонак=501|isbn=978-1-134-83731-1}}</ref>. На ніжнім узроўні таксама знаходзяцца тры высакаякасныя мармуровыя сасуды з паралелямі ў <nowiki>{{нп3|Тэль эс-Саван|||Tell es-Sawwan}}</nowiki> і <nowiki>{{нп3|Ум-Дабагія||ru|Умм-Дабагия}}</nowiki>. == Літаратура == * <ref>{{Артыкул|спасылка=https://journals.uni-lj.si/DocumentaPraehistorica/article/view/39.5|аўтар=Natalia Yu Petrova|загаловак=A technological study of Hassuna culture ceramics (Yarim Tepe I settlement)|год=2012-12-31|мова=en|выданне=Documenta Praehistorica|том=39|старонкі=75–82|issn=1854-2492|doi=10.4312/dp.39.5}}</ref> * <ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/53584486/Early_Stages_in_the_Evolution_of_Mesopotamian_Civilization_Soviet_Excavations_in_Northern_Iraq|аўтар=Norman Yoffee|загаловак=Early Stages in the Evolution of Mesopotamian Civilization: Soviet Excavations in Northern Iraq|год=1995-01-01|выданне=American Antiquity}}</ref> * Merpert N. Ya. 1993. The archaic phase of the Hassuna culture. In N. Yoffee, J. J. Clark (eds.), Early stages in the evolution of Mesopotamian civilization. Soviet excavations in Northern Iraq. The University of Arizona Press, Arizona: 115—127. * <ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/270150213_Early_Agricultural_Settlements_in_Northern_Mesopotamia_Based_on_Data_From_the_Excavations_of_the_Soviet_Expedition|аўтар=N. Merpert, R. Munchaev|загаловак=Early Agricultural Settlements in Northern Mesopotamia (Based on Data From the Excavations of the Soviet Expedition)|год=2014-12-18|выданне=Soviet Anthropology and Archeology|том=10|старонкі=203–252|doi=10.2753/AAE1061-19591003203}}</ref> * Merpert, Nikolai I., and Rauf M. Munchaev. 1987. «The Earliest Levels at Yarim Tepe I and Yarim Tepe II in Northern Iraq.» Iraq 49:1-37 * <ref>{{Артыкул|спасылка=https://ocb.uni-tuebingen.de/Record/KEI00081221/Details|аўтар=N. Y. Merpert|загаловак=Early Agricultural Settlements in the Sinjar Plain, Northern Iraq|год=1973|том=35}}</ref> == Спасылкі == * <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.iranicaonline.org/articles/ceramics-i/|title=CERAMICS i. The Neolithic Period through the Bronze Age in Northeastern and North-central Persia|website=Encyclopaedia Iranica|access-date=2026-10-16}}</ref> [[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Іраку]] [[Катэгорыя:Археалогія ў Іраку]] [[Катэгорыя:Месапатамія]] [[Катэгорыя:Блізкаўсходні неаліт]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] cq7t9ug6o27tsxq2kpopn20g4j21ibg 5219605 5219599 2026-10-16T10:31:37Z Ciepiersia 162280 афармленне 5219605 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Ярым-Тэпе''' ''(Yarim Tepe'') — месца археалагічных раскопак старажытнага земляробчага паселішча на поўначы [[Ірак]]а, якое ўзыходзіць да прыкладна 6000 года да нашай эры. Ярым-Тэпе размешчаны ў даліне {{нп3|Сінджарская раўнінаСінджар||ar|سهل سنجار}} прыкладна ў 7 км на паўднёвы захад ад горада {{нп3|Таль-Афар||ru|Талль-Афар}}. Гэтае месца складаецца з некалькіх узгоркаў, якія адлюстроўваюць развіццё {{нп3|Хасунская культура|хасунскай культуры|ru|Хассунская культура}}, а затым <nowiki>{{нп3|Халафская культура|халафскай|ru|Халафская культура}} і [[Убейдскі перыяд|ўбейдскай]] культур. Паселішча даследавалася ў перыяд з 1969 па 1976 год, а затым савецкай археалагічнай экспедыцыяй пад кіраўніцтвам {{нп3|Рауф Магамедавіч Мунчаеў|Рауфа Мунчаева|ru|Мунчаев, Рауф Магомедович}} і {{нп3|Мікалай Якаўлевіч Мерперт|Мікалая Мерперта|ru|Мерперт, Николай Яковлевич}}<ref name=":1">{{Кніга|загаловак=Dictionary of the ancient Near East|адказны=Piotr Bienkowski, Alan R. Millard|год=2000|месца=Philadelphia, Pa|выдавецтва=Univ. of Pennsylvania Press|старонак=342|isbn=978-0-8122-2115-2, 978-0-8122-3557-9}}</ref>. == Раскопкі Ярым-Тепе == [[Файл:Painted_vessel_figurine_of_a_nude_woman_from_Yarim_Tepe_II_settlement,_Iraq._Halaf_culture,_5th_millennium_BCE._Iraq_Museum.jpg|міні|250px|Статуэтка жанчыны з Ярым-Тэпе, Ірак. Убейдскі перыяд, 5000-4000 гг. да н.э. {{нп3|Нацыянальны музей Ірака||ru|Национальный музей Ирака}}]] === Ярым-Тэпе I === Пагорак, вядомы як Ярым-Тэпе I, належыць {{нп3|Хасунская культура|хасунскай культуры|ru|Хассунская культура}}. Высокае цэнтральнае ядро авальнай формы мае даўжыню 80 метраў і шырыню 30 метраў. Некаторыя знойдзеныя тут прадметы нагадваюць аб’екты {{нп3|Турэнг-Тэпэ|||Tureng Tepe}} ў [[Іран]]е. Тут знойдзена 13 будаўнічых пластоў, якія адлюстроўваюць асноўныя этапы развіцця гэтай культуры. Культурны ўзровень складае 6,5 м у глыбіню. Для прыгатавання ежы выкарыстоўваліся больш за 1500 прамавугольных печаў і керамічных духовак. Тут была знойдзена самая ранняя вядомая [[ганчарная печ]], датаваная прыкладна 6000 г. да н.э.<ref name=":1" /> У пасяленні былі двары і вулачкі з прастакутнымі дамамі з [[Саман|сырцовай цэглы]]. Былі і грамадскія збожжасховішчы. Выяўлены {{нп3|Гаршковыя пахаванні|пахаванні дзяцей у сасудах||Jar burial}}, а таксама розныя каменныя рэчы, напрыклад каменедрабілкі, нажоўкі. Сярод знаходак таксама керамічныя вазы, жаночыя гліняныя фігуркі і іншыя прадметы. Былі таксама знойдзены металічныя прадметы, такія як свінцовы бранзалет, медныя каралі, а таксама медная руда, якая ўяўляе сабой адно з найстарэйшых металургічных прадпрыемстваў [[Старажытная Месапатамія|Месапатаміі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Yarim+Tepe|title=Yarim Tepe|website=TheFreeDictionary.com|access-date=2026-10-16}}</ref> Таксама былі знойдзены бычыныя косці. === Ярым-Тэпе II === Ярым-Тэпе II — паселішча {{нп3|Халафская культура|халафскай культуры|ru|Халафская культура}}, якое адносіцца да пятага тысячагоддзя да нашай эры. Яно размешчана ў 250 м на захад ад Ярым-Тэпе I і часткова размыта бліжэйшым ручаём Джубара Дыярыясі<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.ca/books?id=OSFKqZVi7moC&pg=PA129|аўтар=Norman Yoffee, Jeffery J. Clark|загаловак=Early Stages in the Evolution of Mesopotamian Civilization: Soviet Excavations in Northern Iraq|год=1993|выдавецтва=University of Arizona Press|старонак=320|isbn=978-0-8165-1393-2}}</ref>. Культурны ўзровень мае глыбіню 7 м і складаецца з дзесяці структурных гарызонтаў. Былі знойдзены косткі як свойскіх, так і дзікіх жывёл, у тым ліку косці авечак, быкоў, коз і свіней. Сярод іншых керамічных вырабаў знойдзены фігурныя керамічныя пасудзіны ў выглядзе сланоў і жанчын. На некаторых керамічных кантэйнерах намаляваны рыбы, птушкі, газэлі і іншыя жывёлы. Былі таксама выяўлены некаторыя падвясныя пячаткі, у тым ліку вельмі старая медная пячатка. Пахавальныя звычаі ўключалі [[Крэмацыя|крэмацыі]] і пахаванні чарапоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Yarim+Tepe|title=Yarim Tepe|website=TheFreeDictionary.com|access-date=2026-10-16}}</ref>. === Ярым-Тэпе III === Ярым-Тэпе III знаходзіцца ў непасрэднай блізкасці ад Ярым-Тэпе II. Вышыня ўзгорка 10 м. Кераміка тыповая для Паўночнага Убейда і Халафа. Раскапаны ў 1978-79 гадах<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.ca/books?id=OSFKqZVi7moC&pg=PA163|аўтар=Norman Yoffee, Jeffery J. Clark|загаловак=Early Stages in the Evolution of Mesopotamian Civilization: Soviet Excavations in Northern Iraq|год=1993|выдавецтва=University of Arizona Press|старонак=320|isbn=978-0-8165-1393-2}}</ref>. Прынамсі, тры ўзроўні будынкаў Убейд знаходзяцца тут па-над некалькімі ўзроўнямі Халафа. Самыя верхнія ўзроўні культурных адкладаў Халаф аналагічныя ўзроўням [[Арпахія]] ад TT-6 да TT-8 і {{нп3|Тэпе-Гаўра||ru|Тепе-Гавра}} узроўням XVIII—XX. Таксама былі знойдзены тры каменныя падвескі-пячаткі. == Металургія == Метал ужо быў даволі распаўсюджаны ў Ярым-Тэпе; на ніжніх узроўнях селішча быў знойдзены 21 узор апрацаванай [[Медзь|медзі]] або меднай руды<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.ca/books?id=3Bnt7arxQPwC&pg=PA104|аўтар=Charles Keith Maisels|загаловак=Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China|год=2003-12-16|выдавецтва=Routledge|старонак=501|isbn=978-1-134-83731-1}}</ref>. Таксама задакументавана самае ранняе выкарыстанне свінцу.<blockquote>«Самыя раннія свінцовыя (Pb) знаходкі на старажытным Блізкім Усходзе — гэта бранзалет 6-га тысячагоддзя да нашай эры з Ярым-Тэпе на поўначы Ірака і крыху пазнейшы свінцовы кавалак канічнай формы халафскага перыяду з [[Арпахія]], недалёка ад Масула<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Ancient_Mesopotamian_Materials_and_Indus.html?id=P_Ixuott4doC&redir_esc=y|аўтар=Peter Roger Stuart Moorey|загаловак=Ancient Mesopotamian Materials and Industries: The Archaeological Evidence|год=1999|выдавецтва=Eisenbrauns|старонак=456|isbn=978-1-57506-042-2}}</ref>. Паколькі самародны свінец сустракаецца вельмі рэдка, такія артэфакты павялічваюць верагоднасць таго, што плаўленне свінцу магло пачацца яшчэ да плаўлення медзі…»<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books/about/Early_Metal_Mining_and_Production.html?id=sixPAQAAIAAJ&redir_esc=y|аўтар=Paul T. Craddock|загаловак=Early Metal Mining and Production|год=1995|выдавецтва=Edinburgh University Press|старонак=408|isbn=978-0-7486-0498-2}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.ca/books?id=P5q7DDqMbF0C&pg=PA302|аўтар=D. T. Potts|загаловак=A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East|год=2012-08-15|выдавецтва=John Wiley & Sons|старонак=1509|isbn=978-1-4443-6077-6}}</ref></blockquote> == Кул-Тэпе (Ірак) == Кул-Тэпе (Ірак) — гэта звязанае з ім месца, размешчанае прыкладна ў 6 км на захад ад Ярым-тэпе. Тут раскапаны два курганы (Культэпе I і Культэпе II). Самы ніжні ўзровень Культэпе I утрымлівае матэрыялы тыпу Сота (з найблізкага Тэль Сота), а над ім — архаічныя матэрыялы Хасуны<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.ca/books?id=3Bnt7arxQPwC&pg=PA128|аўтар=Charles Keith Maisels|загаловак=Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China|год=2003-12-16|выдавецтва=Routledge|старонак=501|isbn=978-1-134-83731-1}}</ref>. На ніжнім узроўні таксама знаходзяцца тры высакаякасныя мармуровыя сасуды з паралелямі ў {{нп3|Тэль эс-Саван|||Tell es-Sawwan}} і {{нп3|Ум-Дабагія||ru|Умм-Дабагия}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://journals.uni-lj.si/DocumentaPraehistorica/article/view/39.5|аўтар=Natalia Yu Petrova|загаловак=A technological study of Hassuna culture ceramics (Yarim Tepe I settlement)|год=2012-12-31|мова=en|выданне=Documenta Praehistorica|том=39|старонкі=75–82|issn=1854-2492|doi=10.4312/dp.39.5}} * {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/53584486/Early_Stages_in_the_Evolution_of_Mesopotamian_Civilization_Soviet_Excavations_in_Northern_Iraq|аўтар=Norman Yoffee|загаловак=Early Stages in the Evolution of Mesopotamian Civilization: Soviet Excavations in Northern Iraq|год=1995-01-01|выданне=American Antiquity}} * Merpert N. Ya. 1993. The archaic phase of the Hassuna culture. In N. Yoffee, J. J. Clark (eds.), Early stages in the evolution of Mesopotamian civilization. Soviet excavations in Northern Iraq. The University of Arizona Press, Arizona: 115—127. * {{Артыкул|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/270150213_Early_Agricultural_Settlements_in_Northern_Mesopotamia_Based_on_Data_From_the_Excavations_of_the_Soviet_Expedition|аўтар=N. Merpert, R. Munchaev|загаловак=Early Agricultural Settlements in Northern Mesopotamia (Based on Data From the Excavations of the Soviet Expedition)|год=2014-12-18|выданне=Soviet Anthropology and Archeology|том=10|старонкі=203–252|doi=10.2753/AAE1061-19591003203}} * Merpert, Nikolai I., and Rauf M. Munchaev. 1987. «The Earliest Levels at Yarim Tepe I and Yarim Tepe II in Northern Iraq.» Iraq 49:1-37 * {{Артыкул|спасылка=https://ocb.uni-tuebingen.de/Record/KEI00081221/Details|аўтар=N. Y. Merpert|загаловак=Early Agricultural Settlements in the Sinjar Plain, Northern Iraq|год=1973|том=35}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * {{Cite web|lang=en-US|url=https://www.iranicaonline.org/articles/ceramics-i/|title=CERAMICS i. The Neolithic Period through the Bronze Age in Northeastern and North-central Persia|website=Encyclopaedia Iranica|access-date=2026-10-16}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Іраку]] [[Катэгорыя:Археалогія ў Іраку]] [[Катэгорыя:Месапатамія]] [[Катэгорыя:Блізкаўсходні неаліт]] 6rnq8rmu64g2nteymbh8h99stahucjc 0 817090 5219601 2026-10-16T10:30:33Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Шарль Агюст дэ Берыо''' {{lang-fr|Charles Auguste de Bériot}};) — бельгійскі скрыпач, [[кампазітар]], заснавальнік белыгійскай скрыпічнай школы. Вучань П.Баё. Буйнейшы выканаўца 19 стагоддзя. == Біяграфія == У 1843—52 гадах — прафесар Брусельскай кансерваторыі. У 1830...» 5219601 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Агюст дэ Берыо''' {{lang-fr|Charles Auguste de Bériot}};) — бельгійскі скрыпач, [[кампазітар]], заснавальнік белыгійскай скрыпічнай школы. Вучань П.Баё. Буйнейшы выканаўца 19 стагоддзя. == Біяграфія == У 1843—52 гадах — прафесар Брусельскай кансерваторыі. У 1830—35 гадах разам з жонкай, спявачкай М.Малібран, канцэртаваў у многіх краінах. Аўтар 10 канцэртаў для скрыпкі з аркестрам, 11 варыяцый, фантазіі на раманс А.​Даргамыжскага «Душачка-дзяўчына» і інш. Сярод вучняў А.В’ётан, Э.​Сарэ. Аўтар кнігі «Скрыпічная школа» (ч. 1—3, 1858). {{DEFAULTSORT:Берыо}} [[Катэгорыя:Кампазітары Бельгіі]] 6gjh5ag49ftczx2bboonj53rija6g0f 5219602 5219601 2026-10-16T10:30:49Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Гарль Агюст дэ Берыо]] у [[Шарль Агюст дэ Берыо]] 5219601 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Агюст дэ Берыо''' {{lang-fr|Charles Auguste de Bériot}};) — бельгійскі скрыпач, [[кампазітар]], заснавальнік белыгійскай скрыпічнай школы. Вучань П.Баё. Буйнейшы выканаўца 19 стагоддзя. == Біяграфія == У 1843—52 гадах — прафесар Брусельскай кансерваторыі. У 1830—35 гадах разам з жонкай, спявачкай М.Малібран, канцэртаваў у многіх краінах. Аўтар 10 канцэртаў для скрыпкі з аркестрам, 11 варыяцый, фантазіі на раманс А.​Даргамыжскага «Душачка-дзяўчына» і інш. Сярод вучняў А.В’ётан, Э.​Сарэ. Аўтар кнігі «Скрыпічная школа» (ч. 1—3, 1858). {{DEFAULTSORT:Берыо}} [[Катэгорыя:Кампазітары Бельгіі]] 6gjh5ag49ftczx2bboonj53rija6g0f 5219606 5219602 2026-10-16T10:31:58Z Autumndancer 168015 5219606 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Агюст дэ Берыо''' ({{lang-fr|Charles Auguste de Bériot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — бельгійскі скрыпач, [[кампазітар]], заснавальнік белыгійскай скрыпічнай школы. Вучань П.Баё. Буйнейшы выканаўца 19 стагоддзя. == Біяграфія == У 1843—52 гадах — прафесар Брусельскай кансерваторыі. У 1830—35 гадах разам з жонкай, спявачкай М.Малібран, канцэртаваў у многіх краінах. Аўтар 10 канцэртаў для скрыпкі з аркестрам, 11 варыяцый, фантазіі на раманс А.​Даргамыжскага «Душачка-дзяўчына» і інш. Сярод вучняў А.В’ётан, Э.​Сарэ. Аўтар кнігі «Скрыпічная школа» (ч. 1—3, 1858). {{DEFAULTSORT:Берыо}} [[Катэгорыя:Кампазітары Бельгіі]] iatmt5zd0e5ismkyal56sjczm92gh4d 5219607 5219606 2026-10-16T10:32:37Z Autumndancer 168015 5219607 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Агюст дэ Берыо''' ({{lang-fr|Charles Auguste de Bériot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — бельгійскі скрыпач, [[кампазітар]], заснавальнік белыгійскай скрыпічнай школы. Вучань П.Баё. Буйнейшы выканаўца 19 стагоддзя. == Біяграфія == У 1843—52 гадах — прафесар Брусельскай кансерваторыі. У 1830—35 гадах разам з жонкай, спявачкай М.Малібран, канцэртаваў у многіх краінах. Аўтар 10 канцэртаў для скрыпкі з аркестрам, 11 варыяцый, фантазіі на раманс А.​Даргамыжскага «Душачка-дзяўчына» і інш. Сярод вучняў А.В’ётан, Э.​Сарэ. Аўтар кнігі «Скрыпічная школа» (ч. 1—3, 1858). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берыо}} [[Катэгорыя:Кампазітары Бельгіі]] nd2gtrlgx8ahh6fj5egzylqnlgg2voh 5219608 5219607 2026-10-16T10:33:43Z Autumndancer 168015 5219608 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Агюст дэ Берыо''' ({{lang-fr|Charles Auguste de Bériot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — бельгійскі скрыпач, [[кампазітар]], заснавальнік белыгійскай скрыпічнай школы. Вучань П.Баё. Буйнейшы выканаўца 19 стагоддзя. == Біяграфія == У 1843—52 гадах — прафесар Брусельскай кансерваторыі. У 1830—35 гадах разам з жонкай, спявачкай М.Малібран, канцэртаваў у многіх краінах. Аўтар 10 канцэртаў для скрыпкі з аркестрам, 11 варыяцый, фантазіі на раманс А.​Даргамыжскага «Душачка-дзяўчына» і інш. Сярод вучняў А.В’ётан, Э.​Сарэ. Аўтар кнігі «Скрыпічная школа» (ч. 1—3, 1858). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берио Шарль Агюст дэ|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берыо}} [[Катэгорыя:Кампазітары Бельгіі]] 00g1on53ojt37y2qymdwz2zs4alx1mv 5219609 5219608 2026-10-16T10:34:30Z Autumndancer 168015 5219609 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Агюст дэ Берыо''' ({{lang-fr|Charles Auguste de Bériot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — бельгійскі скрыпач, [[кампазітар]], заснавальнік белыгійскай скрыпічнай школы. Вучань П.Баё. Буйнейшы выканаўца 19 стагоддзя. == Біяграфія == У 1843—52 гадах — прафесар Брусельскай кансерваторыі. У 1830—35 гадах разам з жонкай, спявачкай [[Марыя Малібран|Марыяй Малібран]], канцэртаваў у многіх краінах. Аўтар 10 канцэртаў для скрыпкі з аркестрам, 11 варыяцый, фантазіі на раманс А.​Даргамыжскага «Душачка-дзяўчына» і інш. Сярод вучняў А.В’ётан, Э.​Сарэ. Аўтар кнігі «Скрыпічная школа» (ч. 1—3, 1858). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берио Шарль Агюст дэ|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берыо}} [[Катэгорыя:Кампазітары Бельгіі]] jl5k4q3r543zc20gibn82wfl0expc20 5219610 5219609 2026-10-16T10:35:19Z Autumndancer 168015 5219610 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Агюст дэ Берыо''' ({{lang-fr|Charles Auguste de Bériot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — бельгійскі скрыпач, [[кампазітар]], заснавальнік белыгійскай скрыпічнай школы. Вучань [[П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё|П’ера Баё]]. Буйнейшы выканаўца 19 стагоддзя. == Біяграфія == У 1843—52 гадах — прафесар Брусельскай кансерваторыі. У 1830—35 гадах разам з жонкай, спявачкай [[Марыя Малібран|Марыяй Малібран]], канцэртаваў у многіх краінах. Аўтар 10 канцэртаў для скрыпкі з аркестрам, 11 варыяцый, фантазіі на раманс А.​Даргамыжскага «Душачка-дзяўчына» і інш. Сярод вучняў А.В’ётан, Э.​Сарэ. Аўтар кнігі «Скрыпічная школа» (ч. 1—3, 1858). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берио Шарль Агюст дэ|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берыо}} [[Катэгорыя:Кампазітары Бельгіі]] pdkrk2gujb32cskkhjinlwzaxksg0ig 5219611 5219610 2026-10-16T10:35:55Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219611 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Агюст дэ Берыо''' ({{lang-fr|Charles Auguste de Bériot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — бельгійскі скрыпач, [[кампазітар]], заснавальнік белыгійскай скрыпічнай школы. Вучань [[П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё|П’ера Баё]]. Буйнейшы выканаўца 19 стагоддзя. == Біяграфія == У 1843—52 гадах — прафесар [[Брусельская кансерваторыя|Брусельскай кансерваторыі]]. У 1830—35 гадах разам з жонкай, спявачкай [[Марыя Малібран|Марыяй Малібран]], канцэртаваў у многіх краінах. Аўтар 10 канцэртаў для скрыпкі з аркестрам, 11 варыяцый, фантазіі на раманс А.​Даргамыжскага «Душачка-дзяўчына» і інш. Сярод вучняў А.В’ётан, Э.​Сарэ. Аўтар кнігі «Скрыпічная школа» (ч. 1—3, 1858). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берио Шарль Агюст дэ|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берыо}} [[Катэгорыя:Кампазітары Бельгіі]] ku2v3j1513y185i5t0igunrf63t3yri 5219617 5219611 2026-10-16T10:39:19Z Autumndancer 168015 5219617 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Агюст дэ Берыо''' ({{lang-fr|Charles Auguste de Bériot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — бельгійскі скрыпач, [[кампазітар]], заснавальнік белыгійскай скрыпічнай школы. Вучань [[П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё|П’ера Баё]]. Буйнейшы выканаўца 19 стагоддзя. == Біяграфія == У 1843—52 гадах — прафесар [[Брусельская кансерваторыя|Брусельскай кансерваторыі]]. У 1830—35 гадах разам з жонкай, спявачкай [[Марыя Малібран|Марыяй Малібран]], канцэртаваў у многіх краінах. Аўтар 10 канцэртаў для скрыпкі з аркестрам, 11 варыяцый, фантазіі на раманс А.​Даргамыжскага «Душачка-дзяўчына» і інш. Сярод вучняў [[Анры В’ётан]], Э.​Сарэ. Аўтар кнігі «Скрыпічная школа» (ч. 1—3, 1858). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берио Шарль Агюст дэ|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берыо}} [[Катэгорыя:Кампазітары Бельгіі]] dbbsxew8629ycaj15e7wmwabc7tx7zf 5219620 5219617 2026-10-16T10:43:08Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219620 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Агюст дэ Берыо''' ({{lang-fr|Charles Auguste de Bériot}}; {{ВД-Прэамбула}}) — бельгійскі скрыпач, [[кампазітар]], заснавальнік белыгійскай скрыпічнай школы. Вучань [[П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё|П’ера Баё]]. Буйнейшы выканаўца 19 стагоддзя. == Біяграфія == У 1843—52 гадах — прафесар [[Брусельская кансерваторыя|Брусельскай кансерваторыі]]. У 1830—35 гадах разам з жонкай, спявачкай [[Марыя Малібран|Марыяй Малібран]], канцэртаваў у многіх краінах. Аўтар 10 канцэртаў для скрыпкі з аркестрам, 11 варыяцый, фантазіі на раманс А.​Даргамыжскага «Душачка-дзяўчына» і інш. Сярод вучняў [[Анры В’ётан]], [[Эміль ​Сарэ]]. Аўтар кнігі «Скрыпічная школа» (ч. 1—3, 1858). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берио Шарль Агюст дэ|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Берыо}} [[Катэгорыя:Кампазітары Бельгіі]] klk83rfdp53f4ir41gnhv63pa4ro7kq 0 817091 5219603 2026-10-16T10:30:49Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Гарль Агюст дэ Берыо]] у [[Шарль Агюст дэ Берыо]] 5219603 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шарль Агюст дэ Берыо]] 1pekcwe8vnyrcwl7qskiizziqlwqhqj 5219604 5219603 2026-10-16T10:31:10Z Autumndancer 168015 памылка, на хуткае выдаленне 5219604 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Шарль Агюст дэ Берыо]] jqjm8qvm31fw5c3b1fd1hox8ui3yhgn 0 817092 5219625 2026-10-16T10:47:43Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Андрыянаўка (Паўладарская вобласць)]] у [[Акжол (Актагайскі раён)]]: з 2019 года - новая назва 5219625 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Акжол (Актагайскі раён)]] ladbkz29mpjwi25n6svp6jc75owxttu 0 817093 5219636 2026-10-16T10:54:21Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Есентэрэк]] у [[Ісантэрэк]]: памылка ў назве, на хуткае выдаленне 5219636 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ісантэрэк]] g1203iziv01p5od5qmm9ruxtdanvcik 5219637 5219636 2026-10-16T10:54:34Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Ісантэрэк]] 5219637 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Ісантэрэк]] 8p01zs3s612iqtiwqg4z61st4q2xijg 0 817094 5219641 2026-10-16T10:56:41Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Естая]] у [[Естай]]: памылка ў назве, на хуткае выдаленне 5219641 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Естай]] l3w942fkuw2b80ivibjwrc7rs20bwns 5219642 5219641 2026-10-16T10:56:54Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Естай]] 5219642 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Естай]] kud74bzrv5btl4u25h2qqiun6hknsf2 0 817095 5219681 2026-10-16T11:17:49Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Шуга (сяло)]] у [[Шуга (аул)]] 5219681 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шуга (аул)]] 2h70efboec8vphj2o8ezo3ukn023w4f 0 817096 5219683 2026-10-16T11:18:42Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Медзвенскі раён''' ({{lang-ru|Медвенский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пас...» 5219683 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Медзвенскі раён''' ({{lang-ru|Медвенский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Медзвенка]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Курскай вобласці]] f7knttqha4wc4icscpwuhyfyaufyoxh 0 817097 5219686 2026-10-16T11:19:52Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Паныроўскі раён''' ({{lang-ru|Поныровский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — па...» 5219686 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Паныроўскі раён''' ({{lang-ru|Поныровский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Поныры]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Курскай вобласці]] 3z9u9zarg8d2t442qnpoytmtgzoild6 0 817098 5219688 2026-10-16T11:20:58Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Прысценскі раён''' ({{lang-ru|Пристенский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — па...» 5219688 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Прысценскі раён''' ({{lang-ru|Пристенский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Прысцень]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Курскай вобласці]] kvgvh3vx4z9uyipumfc0bd8z6m8g2k6 0 817099 5219693 2026-10-16T11:22:48Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Рыльскі раён''' ({{lang-ru|Рыльский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад Ры...» 5219693 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Рыльскі раён''' ({{lang-ru|Рыльский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Рыльск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Курскай вобласці]] qbppakxjivc02j9ajxod5igdo5zctor 0 817100 5219697 2026-10-16T11:26:38Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Савецкі раён''' ({{lang-ru|Советский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — рабочы п...» 5219697 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Савецкі раён''' ({{lang-ru|Советский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — рабочы пасёлак [[Кшэнскі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Курскай вобласці]] gz3g5ayy59yyuef1pmehl48d0tanwzy 0 817101 5219699 2026-10-16T11:28:16Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Сонцаўскі раён''' ({{lang-ru|Солнцевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пас...» 5219699 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Сонцаўскі раён''' ({{lang-ru|Солнцевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу [[Сонцава (Курская вобласць)|Сонцава]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Курскай вобласці]] 946r0lsbnpc4y2x5pjzv8zm5rivjy3w 0 817102 5219702 2026-10-16T11:31:05Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Фацежскі раён''' ({{lang-ru|Фатежский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад ...» 5219702 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Фацежскі раён''' ({{lang-ru|Фатежский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Фацеж]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Курскай вобласці]] 9rv1gq6n3k33i11973cyw91j6x7u0g2 0 817103 5219703 2026-10-16T11:32:43Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Хамутоўскі раён''' ({{lang-ru|Хомутовский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — ра...» 5219703 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Хамутоўскі раён''' ({{lang-ru|Хомутовский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — рабочы пасёлак [[Хамутоўка (Курская вобласць)|Хамутоўка]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Курскай вобласці]] qxbz489ky32dchkfq1tnx79iv1pdeuv 0 817104 5219705 2026-10-16T11:33:43Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Цімскі раён''' ({{lang-ru|Тимский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — рабочы пасё...» 5219705 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Цімскі раён''' ({{lang-ru|Тимский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — рабочы пасёлак [[Цім (Курская вобласць)|Цім]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Курскай вобласці]] mkhm5ckide68bsyqy13pafpyc3byfn8 0 817105 5219707 2026-10-16T11:34:40Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Чарамісінаўскі раён''' ({{lang-ru|Черемисиновский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэ...» 5219707 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Чарамісінаўскі раён''' ({{lang-ru|Черемисиновский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — рабочы пасёлак [[Чарамісінава]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Курскай вобласці]] 0haagtuj4jc11y0ek9s8luywedxei7u 0 817106 5219708 2026-10-16T11:35:34Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Шчыгроўскі раён''' ({{lang-ru|Щигровский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — гор...» 5219708 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Шчыгроўскі раён''' ({{lang-ru|Щигровский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Шчыгры]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Курскай вобласці]] phf7pu127cqo3ako0nnkcclt1l0bqit 0 817107 5219715 2026-10-16T11:48:03Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Рычард Пятровіч Бутвілоўскі''' ({{ДН|22|5|1933}}, г. {{МН|Барысаў||}} — {{ДС|22|12|1977}}) - беларускі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1958, клас М.Аладава). З 1957 года выкладаў у музычным вучылішчы, кансерваторыі, педагагічным інстытуце ў Мін...» 5219715 wikitext text/x-wiki '''Рычард Пятровіч Бутвілоўскі''' ({{ДН|22|5|1933}}, г. {{МН|Барысаў||}} — {{ДС|22|12|1977}}) - беларускі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1958, клас М.Аладава). З 1957 года выкладаў у музычным вучылішчы, кансерваторыі, педагагічным інстытуце ў Мінску. Сярод твораў: балада «Подзвіг маці» на словы І.​Панкевіча для салістаў, хору і аркестра (1975); сімфонія (1961); Канцэрт-казка для фартэпіяна з аркестрам (1965); п’есы для народнага і эстраднага аркестра; фартэпіяннае трыа (1956); хары; рамансы; музыка да драматычных спектакляў, кінафільма «Анюціна дарога» (у сааўт.). mveivamaf4bbpxk5t9ezy64x4ufjvif 5219716 5219715 2026-10-16T11:48:40Z Autumndancer 168015 5219716 wikitext text/x-wiki '''Рычард Пятровіч Бутвілоўскі''' ({{ДН|22|5|1933}}, г. {{МН|Барысаў||}} — {{ДС|22|12|1977}}) — беларускі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1958, клас М.Аладава). З 1957 года выкладаў у музычным вучылішчы, кансерваторыі, педагагічным інстытуце ў Мінску. Сярод твораў: балада «Подзвіг маці» на словы І.​Панкевіча для салістаў, хору і аркестра (1975); сімфонія (1961); Канцэрт-казка для фартэпіяна з аркестрам (1965); п’есы для народнага і эстраднага аркестра; фартэпіяннае трыа (1956); хары; рамансы; музыка да драматычных спектакляў, кінафільма «Анюціна дарога» (у сааўт.). {{DEFAULTSORT:Бытвілоўскі Рычард Пятровіч}} [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] mm4fu0lqabe2zk3ebdnbauezccfeg66 5219720 5219716 2026-10-16T11:49:54Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219720 wikitext text/x-wiki '''Рычард Пятровіч Бутвілоўскі''' ({{ДН|22|5|1933}}, г. {{МН|Барысаў||}} — {{ДС|22|12|1977}}) — беларускі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1958, клас М.Аладава). З 1957 года выкладаў у музычным вучылішчы, кансерваторыі, педагагічным інстытуце ў Мінску. Сярод твораў: балада «Подзвіг маці» на словы І.​Панкевіча для салістаў, хору і аркестра (1975); сімфонія (1961); Канцэрт-казка для фартэпіяна з аркестрам (1965); п’есы для народнага і эстраднага аркестра; фартэпіяннае трыа (1956); хары; рамансы; музыка да драматычных спектакляў, кінафільма «[[Анюціна дарога]]» (у сааўтарстве). {{DEFAULTSORT:Бытвілоўскі Рычард Пятровіч}} [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] 9c27ztlf0ph60zv0fkjc88mx91gcjlp 5219722 5219720 2026-10-16T11:51:19Z Autumndancer 168015 5219722 wikitext text/x-wiki '''Рычард Пятровіч Бутвілоўскі''' ({{ДН|22|5|1933}}, г. {{МН|Барысаў||}} — {{ДС|22|12|1977}}) — беларускі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Скончыў Беларускую кансерваторыю (1958, клас М.Аладава). З 1957 года выкладаў у музычным вучылішчы, кансерваторыі, педагагічным інстытуце ў Мінску. Сярод твораў: балада «Подзвіг маці» на словы І.​Панкевіча для салістаў, хору і аркестра (1975); сімфонія (1961); Канцэрт-казка для фартэпіяна з аркестрам (1965); п’есы для народнага і эстраднага аркестра; фартэпіяннае трыа (1956); хары; рамансы; музыка да драматычных спектакляў, кінафільма «[[Анюціна дарога]]» (у сааўтарстве). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бутвілоўскі Рычард Пятровіч|||}} {{DEFAULTSORT:Бытвілоўскі Рычард Пятровіч}} [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] 9h81tm3tl4oxzqn6hv6yad6ns1fc0jx 5219723 5219722 2026-10-16T11:52:08Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219723 wikitext text/x-wiki '''Рычард Пятровіч Бутвілоўскі''' ({{ДН|22|5|1933}}, г. {{МН|Барысаў||}} — {{ДС|22|12|1977}}) — беларускі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Скончыў [[Беларуская кансерваторыя|Беларускую кансерваторыю]] (1958, клас [[Мікалай Ільіч Аладаў|Мікалая Аладава]]). З 1957 года выкладаў у музычным вучылішчы, кансерваторыі, педагагічным інстытуце ў Мінску. Сярод твораў: балада «Подзвіг маці» на словы І.​Панкевіча для салістаў, хору і аркестра (1975); сімфонія (1961); Канцэрт-казка для фартэпіяна з аркестрам (1965); п’есы для народнага і эстраднага аркестра; фартэпіяннае трыа (1956); хары; рамансы; музыка да драматычных спектакляў, кінафільма «[[Анюціна дарога]]» (у сааўтарстве). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бутвілоўскі Рычард Пятровіч|||}} {{DEFAULTSORT:Бытвілоўскі Рычард Пятровіч}} [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] 8fbl6eedzt7v53v2sun7l3sepc59v4l 5219724 5219723 2026-10-16T11:52:56Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5219724 wikitext text/x-wiki '''Рычард Пятровіч Бутвілоўскі''' ({{ДН|22|5|1933}}, г. {{МН|Барысаў||}} — {{ДС|22|12|1977}}) — беларускі [[кампазітар]]. == Біяграфія == Скончыў [[Беларуская кансерваторыя|Беларускую кансерваторыю]] (1958, клас [[Мікалай Ільіч Аладаў|Мікалая Аладава]]). З 1957 года выкладаў у музычным вучылішчы, кансерваторыі, педагагічным інстытуце ў Мінску. Сярод твораў: балада «Подзвіг маці» на словы [[Ігнат Ігнатавіч Панкевіч (паэт)|Ігната ​Панкевіча]] для салістаў, хору і аркестра (1975); сімфонія (1961); Канцэрт-казка для фартэпіяна з аркестрам (1965); п’есы для народнага і эстраднага аркестра; фартэпіяннае трыа (1956); хары; рамансы; музыка да драматычных спектакляў, кінафільма «[[Анюціна дарога]]» (у сааўтарстве). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бутвілоўскі Рычард Пятровіч|||}} {{DEFAULTSORT:Бытвілоўскі Рычард Пятровіч}} [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] kmkh5oxogrdkdh9z7msjsn3mupe2ye4 0 817108 5219717 2026-10-16T11:49:02Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Рычард Пятровіч Бутвілоўскі]] 5219717 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Рычард Пятровіч Бутвілоўскі]] ibg2npyje19hzhemz8r9rlfoc2ygmiz 0 817109 5219718 2026-10-16T11:49:20Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Рычард Пятровіч Бутвілоўскі]] 5219718 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Рычард Пятровіч Бутвілоўскі]] ibg2npyje19hzhemz8r9rlfoc2ygmiz 0 817110 5219719 2026-10-16T11:49:34Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Рычард Пятровіч Бутвілоўскі]] 5219719 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Рычард Пятровіч Бутвілоўскі]] ibg2npyje19hzhemz8r9rlfoc2ygmiz