Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 22 кастрычніка 0 514 5222783 5219347 2026-10-21T11:57:13Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5222783 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''22 кастрычніка''' — дзвесце дзевяноста пяты (дзвесце дзевяноста шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:First parachute2.jpg|thumb|120px|Першы парашут Гарнерэна]] * [[1702]]: Рускія войскі ўзялі крэпасць [[Шлісельбург|Нотэбург]] падчас [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] * [[1704]]: [[Каралеўскі ваенна-марскі флот Вялікабрытаніі]] страціў чатары караблі ў катастрофе ля вострава [[Сілі]]. * [[1797]]: [[Андрэ Жак Гарнерэн]] здзейсніў першы ў свеце скачок з [[парашут]]ам з лятальнага апарата. * [[1815]]: [[Вялікабрытанія]] анэксавала [[востраў Ушэсця]] * [[1916]]: Адбылося паўстанне салдат, казакаў і матросаў на размеркавальным пункце ў [[Гомель|Гомелі]]. * [[1953]]: [[Лаос]] атрымаў незалежнасць. * [[1962]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Джон Кенэдзі]] абвясціў марскую і паветраную блакаду [[Куба|Кубы]]. * [[1988]]: У [[Вільня|Вільне]] пачаўся ўстаноўчы з’езд Літоўскага руху за перабудову («[[Саюдзіс]]»). * [[2010]]: Апублікавана «[[Іракскае дасье]]» міжнароднай некамерцыйнай арганізацыі [[WikiLeaks]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Catherine Deneuve 1995.jpg|thumb|left|120px|Катрын Дэнёў]] * [[741]]: [[Карл Мартэл]], мажардом франкаў * [[1071]]: [[Гільём IX (герцаг Аквітаніі)|Гільём IX, герцаг Аквітаніі]] * [[1689]]: [[Жуан V]], кароль Партугаліі * [[1801]]: [[Карл Якаб Сундэваль]], шведскі заолаг * [[1811]]: [[Ферэнц Ліст]], венгерскі [[кампазітар]] * [[1844]]: [[Сара Бернар]], французская актрыса * [[1865]]: [[Крысцьян Раўд]], эстонскі мастак * [[1870]]: [[Іван Аляксеевіч Бунін|Іван Бунін]], рускі пісьменнік і [[паэт]] * [[1883]]: [[Атакар Кубін]], чэшскі мастак * [[1885]]: [[Станіслаў Кот]], польскі гісторык культуры, палітычны дзеяч (пам. 26.12.1975) * [[1894]]: [[Мэй Ланьфан]], кітайскі акцёр * [[1917]]: [[Джаан Фантэйн]], амерыканская актрыса * [[1918]]: [[Алесь Бажко]], беларускі пісьменнік, перакладчык * [[1935]]: [[Барыс Ільіч Алейнік]], украінскі паэт * [[1938]]: [[Майкл Берыдж]], брытанскі фізіёлаг * [[1938]]: [[Дэрэк Джэкабі]], англійскі акцёр * [[1943]]: [[Катрын Дэнёў]], французская актрыса * [[1958]]: [[Аляксандр Кузьміч Касцючэнка|Аляксандр Касцючэнка]], беларускі мастак-жывапісец == Памерлі == [[Файл:Portrait de l'artiste, par Paul Cézanne, FWN 434.jpg|thumb|120px|right|Поль Сезан]] * [[1615]]: [[Бенедыкт Война]], рэлігійны і дзяржаўны дзеяч у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] * [[1856]]: [[Рамуальд Андрэевіч Падбярэскі|Рамуальд Падбярэскі]], беларускі выдавец, публіцыст, краязнавец і фалькларыст * [[1869]]: [[Мікаэль Сарс]], нарвежскі заолаг * [[1883]]: [[Томас Майн Рыд|Майн Рыд]], брытанскі [[пісьменнік]] * [[1906]]: [[Поль Сезан]], французскі [[мастак]] (нар. 17.1.1839) * [[1928]]: [[Эндру Фішэр]], 5-ы прэм’ер-міністр Аўстраліі * [[1937]]: [[Лукаш Калюга]], беларускі пісьменнік * [[1941]]: [[Луі Маркусі]], французскі мастак * [[1976]]: [[Эдвард Бара]], англійскі мастак * [[1976]]: [[Карл Абен]], эстонскі і латышскі мовазнавец * [[1983]]: [[Эльфрыдэ Саарык]], эстонская танцоўшчыца і актрыса * [[1987]]: [[Ліна Вентура]], французскі акцёр * [[1990]]: [[Каміль Лотак]], чэшскі мастак * [[2001]]: [[Георгій Віцын]], акцёр тэатру і кіно (нар. 18.4.1917) * [[2005]]: [[Арман (мастак)|Арман]], мастак * [[2018]]: [[Фёдар Данілавіч Клімчук|Фёдар Клімчук]], беларускі мовазнавец, дыялектолаг * [[2021]]: [[Рышард Філіпскі]], польскі рэжысёр і акцёр == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К22]] </noinclude> [[Катэгорыя:22 кастрычніка| ]] 1weotrql37z7svglua0xlgnqchteaup 30 красавіка 0 714 5222782 5167803 2026-10-21T11:56:39Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5222782 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''30 красавіка''' — сто дваццаты (сто дваццаць першы ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Image: Constitution of Belarus 1994 1.jpg|thumb|120px|Канстытуцыя Беларусі, 1994]] * [[311]]: Цяжка хваробы [[Галерый]] стварае эдыкт, які спыняе пераследванне хрысціян. [[Хрысціянства|Хрысціянская рэлігія]] становіцца дазволенай. * [[1564]]: [[Тарту|Дэрпцкі]] ваявода [[Андрэй Міхайлавіч Курбскі|Андрэй Курбскі]] збег у [[Вялікае Княства Літоўскае]]. * [[1789]]: У [[Нью-Ёрк]]у, у той час сталіцы [[ЗША]], [[Джордж Вашынгтон]] абраны першым [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнтам ЗША]]. * [[1803]]: [[ЗША]] купілі ў [[Францыя|Францыі]] Луізіяну, па цане 4 [[цэнт]]ы за [[акр]]. * [[1945]]: Пачатак штурму Рэйхстага савецкімі войскамі падчас [[Берлінская аперацыя|Берлiнскай аперацыi]]. * 1945: [[Грос-адмірал]] [[Карл Дзёніц]] узначаліў [[Фленсбургскі ўрад]] яшчэ не акупаванай тэрыторыяй [[Трэці рэйх|Трэцяга Рэйха]]. * [[1975]]: Завяршэнне [[В'етнамская вайна|В’етнамскай вайны]]. * [[1992]]: У [[Жэнева|Жэневе]] абвешчана, што тэхналогія [[World Wide Web]], распрацаваная [[Цім Бернерс-Лі|Цімам Бернерсам-Лі]], будзе бясплатнай. * [[1994]]: Набыла сілу [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь]]. * [[1999]]: [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны банк]] Беларусі ўвёў у абарачэнне банкноту наміналам [[1000000 беларускіх рублёў|1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;рублёў]]. * [[2003]]: [[Ракетныя сані]] ўсталявалі рэкорд хуткасці на Зямлі (10 325 км/г) == Нарадзіліся == [[Файл:Jaroslav Hašek.gif|thumb|120px|left|Яраслаў Гашак]] * [[1245]]: [[Філіп III Смелы]], кароль Францыі * [[1310]]: [[Казімір III Вялікі]], кароль польскі, апошні з дынастыі Пястаў (пам. 5.11.1370) * [[1551]]: [[Якапа Кіменці]], італьянскі мастак * [[1662]]: [[Марыя II (каралева Англіі)|Марыя II, каралева Англіі]] * [[1777]]: [[Карл Фрыдрых Гаўс]], нямецкі [[матэматык]] (пам. 23.2.1855) * [[1835]]: [[Франц фон Дэфрэгер]], аўстрыйскі мастак * [[1848]]: [[Эжэн Сімон]], французскі арахнолаг * [[1861]]: [[Мар'ян Здзяхоўскі]], польскі літаратуразнавец * [[1863]]: [[Макс Складаноўскі]], нямецкі вынаходнік, адзін з стваральнікаў [[кінематограф]]а (пам. [[30 лістапада|30.11]].[[1939]]) * [[1870]]: [[Франц Легар]], аўстрыйскі кампазітар * [[1881]]: [[Янка Журба]], беларускі паэт (пам. 7.1.1964) * [[1883]]: [[Яраслаў Гашак]], чэшскі пісьменнік, стваральнік вобраза Швейка (пам. 3.1.1923) * [[1902]]: [[Тэадор Уільям Шульц]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (1979) * [[1916]]: [[Клод Шэнан]], амерыканскі матэматык і [[інжынер]], стваральнік [[тэорыя інфармацыі|тэорыі інфармацыі]] * [[1929]]: [[Фларыян Няўважны]], літаратуразнавец і перакладчык, у т.л. з [[Беларуская мова|беларускай]] на [[Польская мова|польскую]] мову * [[1939]]: [[Рыгор Сасна]], праваслаўны святар, гісторык праваслаўнай царквы на [[Беласточчына|Беласточчыне]] * [[1940]]: [[Берт Янг]], амерыканскі акцёр * [[1940]]: [[Юла Ыўн]], эстонскі скульптар * [[1947]]: [[Жаумэ Кабрэ]], каталанскі пісьменнік * [[1956]]: [[Ларс фон Трыер]], дацкі кінарэжысёр * 1956: [[Ірына Багдановіч]], беларуская [[паэт]]эса, літаратуразнаўца, крытык * [[1959]]: [[Стывен Джозеф Харпер]], канадскі палітык, прэм’ер-міністр [[Канада|Канады]] * [[1975]]: [[Анніка Страндхел]], шведскі дзяржаўны дзеяч * [[1980]]: [[Марцін Саар]], эстонскі мастак * [[1983]]: [[Таццяна Хюфнер]], нямецкая саначніца * [[1988]]: [[Ана дэ Армас]], кубіна-іспанская актрыса * [[1999]]: [[Джувон Харысан]], амерыканскі лёгкаатлет == Памерлі == [[Файл:Marketa pecet.jpg|thumb|120px|Маргарыта Бургундская]] * [[1030]]: [[Махмуд Газневі]], эмір і падзішах дзяржавы Газневідаў * [[1315]]: [[Маргарыта Бургундская (каралева Францыі)|Маргарыта Бургундская, каралева Францыі]] * [[1555]]: [[Марцэл II|Марцэл II, Папа Рымскі]] * [[1632]]: [[Жыгімонт Ваза]], кароль польскі і вялікі князь літоўскі (1587—1632), кароль шведскі (1592—1599) (нар. 20.6.1566) * [[1655]]: [[Эсташ Лесюэр]], французскі мастак * [[1865]]: [[Роберт Фіцрой]], метэаролаг * [[1883]]: [[Эдуард Манэ]], французскі [[мастак]], адзін з заснавальнікаў [[імпрэсіянізм]]у (нар. 23.1.1832) * [[1934]]: [[Уільям Генры Уэлч]], амерыканскі бактэрыёлаг * [[1945]]: [[Адольф Гітлер]], кіраўнік нацысцкай Германіі (нар. 20.4.1889) * [[1983]]: [[Джордж Баланчын]], амерыканскі харэограф * 1983: [[Мадзі Уотэрс]], амерыканскі блюзмэн * [[1989]]: [[Серджа Леонэ]], італьянскі кінарэжысёр * [[1999]]: [[Альфрэд Эрнст Рамсэй]], брытанскі футбольны трэнер (нар. 22.2.1920) * [[2007]]: [[Грэгары Лемаршаль]], французскі спявак * [[2017]]: [[Барыс Ільіч Алейнік]], украінскі паэт == Святкуюць == * {{Сцяг В'етнама}} [[В'етнам]]: Дзень Перамогі * {{Сцяг Мексікі}} [[Мексіка]]: Дзень дзіцяці * {{Сцяг Нідэрландаў}} [[Нідэрланды]]: Дзень Каралевы * {{Сцяг Тайланда}} [[Тайланд]]: Дзень аховы праў спажывальніка * {{Сцяг Швецыі}} [[Швецыя]]: Дзень Караля <noinclude>{{Храналагічны пералік}} {{commons|Category:30 April}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|430]] </noinclude> [[Катэгорыя:30 красавіка| ]] 9r9i94ydqcf4gkiz7evigxrk6qvq87n Шаблон:Адміністрацыйны падзел Украіны 10 7600 5222615 4705384 2026-10-21T07:22:48Z Ueschar 151377 Замена старонкі на '<includeonly>{{#invoke:Адміністрацыйны падзел Украіны/тэст|main|qid={{{qid|}}}}}</includeonly><noinclude> {{Дакументацыя}} </noinclude>' 5222615 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Адміністрацыйны падзел Украіны/тэст|main|qid={{{qid|}}}}}</includeonly><noinclude> {{Дакументацыя}} </noinclude> 9tp0iwokot9occozu8m1wirmllv4f6y 5222616 5222615 2026-10-21T07:23:23Z Ueschar 151377 5222616 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Адміністрацыйны падзел Украіны|main|qid={{{qid|}}}}}</includeonly><noinclude> {{Дакументацыя}} </noinclude> 9s80vppko85xcwvbm4qv3twzz62wado Чарнігаў 0 11597 5222550 5014863 2026-10-21T05:24:14Z 5222550 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Чарнігаў (значэнні)}} {{НП-Украіна}} '''Чарні́гаў''' ({{lang-uk|Чернігів}}) — горад на поўначы [[Украіна|Украіны]] на рацэ [[Дзясна]], адзін з найстарэйшых гарадоў Украіны (IX ст.). Цэнтр [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]]. Насельніцтва складае каля 300 тыс. чал. (2024). [[Горад-герой Украіны]] (2022)<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/111/2022#Text|title=Про встановлення почесної відзнаки "Місто-герой України"}}</ref>. == Назва == Назва Чарнігаў найімаверней адыменнага (антрапанімічнага) паходжання. Крыніцай тапоніма мог быць засведчаны на Падняпроўі антрапонім Чарніга (Чэрніга). У ім вылучаецца корань, роднасны слову ''чорны''. Антрапанімічны пашыральнік ''-іг-'' таксама ў сучасных прозвішчах у рэгіёне тыпу Брыдзіга, Скаліга, Сувіга, Шэліга і пад. Ад антрапоніма тапонім Чарнігаў утвораны так жа сама, як тапонімы [[Быхаў]], [[Чэрыкаў]] і інш. == Геаграфія == Чарнігаў знаходзіцца ў заходняй частцы [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]]. Размешчаны ў [[Прыдняпроўская нізіна|Прыдняпроўскай нізіны]], на правым беразе ракі [[Дзясна]]. === Клімат === Горад знаходзіцца ў зоне, якая характарызуецца кантынентальным кліматам. Самы цёплы месяц — ліпень са сярэдняй тэмпературай 18,9&nbsp;°C (66&nbsp;°F). Самы халодны месяц — студзень, з сярэдняй тэмпературай −5,6 °C (22 °F). {{Клімат горада |Горад_род=Чарнігава |Крыніца=[http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=53133&cityname=Chernihiv-Ukraine Weatherbase] | Сту_сяр=-5 | Сту_сяр_апад= 42 | Лют_сяр=-5 | Лют_сяр_апад= 36 | Сак_сяр=0 | Сак_сяр_апад= 35 | Кра_сяр=8| Кра_сяр_апад= 42 | Май_сяр=14| Май_сяр_апад= 45 | Чэр_сяр=17 | Чэр_сяр_апад= 79 | Ліп_сяр=18 | Ліп_сяр_апад= 80 | Жні_сяр=17 | Жні_сяр_апад= 67 | Вер_сяр=13 | Вер_сяр_апад= 43 | Кас_сяр=7 | Кас_сяр_апад= 35 | Ліс_сяр=1 | Ліс_сяр_апад= 48 | Сне_сяр=-2 | Сне_сяр_апад= 47 | Год_сяр=7 | Год_сяр_апад= 599 | Сту_сяр_мін=-8 | Сту_сяр_макс= 3 | Лют_сяр_мін=-7 | Лют_сяр_макс= 2 | Сак_сяр_мін=-2 | Сак_сяр_макс= 3 | Кра_сяр_мін=3 | Кра_сяр_макс= 12 | Май_сяр_мін=8 | Май_сяр_макс= 19 | Чэр_сяр_мін=12 | Чэр_сяр_макс= 22 | Ліп_сяр_мін=13| Ліп_сяр_макс= 23 | Жні_сяр_мін=12 | Жні_сяр_макс= 22 | Вер_сяр_мін=8 | Вер_сяр_макс= 17 | Кас_сяр_мін=3 | Кас_сяр_макс= 11 | Ліс_сяр_мін=-1 | Ліс_сяр_макс= 3 | Сне_сяр_мін=-5 | Сне_сяр_макс= 0 | Год_сяр_мін=3 | Год_сяр_макс= 11 |Сту_а_макс=8 |Сту_а_мін= -35 |Лют_а_макс=15 |Лют_а_мін= -27 |Сак_а_макс=21 |Сак_а_мін= -27 |Кра_а_макс=25 |Кра_а_мін= -8 |Май_а_макс=32 |Май_а_мін= 0 |Чэр_а_макс=32 |Чэр_а_мін= 2 |Ліп_а_макс=32 |Ліп_а_мін= 7 |Жні_а_макс=32 |Жні_а_мін= 2 |Вер_а_макс=30 |Вер_а_мін= -3 |Кас_а_макс=25 |Кас_а_мін= -10 |Ліс_а_макс=14 |Ліс_а_мін= -22 |Сне_а_макс=11 |Сне_а_мін= -26 |Год_а_макс=32 |Год_а_мін= -35 | Сту_вада= | Лют_вада= | Сак_вада= | Кра_вада= | Май_вада= | Чэр_вада= | Ліп_вада= | Жні_вада= | Вер_вада= | Кас_вада= | Ліс_вада= | Сне_вада= | Год_вада= |}} == Гісторыя == У IX ст. — цэнтр [[севяране|севяран]]. Упершыню згадваецца ў летапісе пад [[907]] годам. 3 X стагоддзя ў складзе [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]. У 1024—1036 і 1054—1239 гадах эканамічны і палітычны цэнтр [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскага княства]]. У 1239 годзе разбураны мангола-татарскімі войскамі [[Батый|Батыя]]. 3 2-й пал. XIV ст. ў складзе [[ВКЛ]]. У выніку [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім 1500—1503 гадоў]] разам з Чарнігава-Северскай зямлёй адышоў да Расійскай дзяржавы. Паводле [[Дэулінскае перамір’е|Дэулінскага перамір’я]] 1618 года ў складзе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], у 1623 годзе атрымаў [[магдэбургскае права]]. Летам 1648 года горад захоплены паўстанцамі, цэнтр Чарнігаўскага казацкага палка. Паводле Андросаўскага перамір’я 1667 у складзе Расійскай дзяржавы. 3 1679 у Чарнігаве дзейнічала друкарня, з 1700 года — калегіум. 3 1782 года — цэнтр Чарнігаўскага намесніцтва, з 1797 года — Маларасійскай, з 1802 года — [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]. Акупіраваны германскімі войскамі (сакавік 1918 — студзень 1919), арміяй Дзянікіна (кастрычнік—лістапад 1919). 3 1925 года - цэнтр акругі, з 1932 года — вобласці. У Другую сусветную вайну акупаваны (1941) нацысцкай Германіяй, заняты Чырвонай Арміяй у выніку Чарнігаўска-Прыпяцкай аперацыі 1943 года. Станам на сярэдзіну ліпеня 2022 года, адзін з найбольш разбураных гарадоў Украіны пасля падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], шэраг яшчэ больш разбураных населеных пунктаў знаходзіцца на ўсходзе Украіны<ref name=hrw_2022_05_03>{{cite web |url= https://www.0462.ua/news/3382032/10-najbils-zrujnovanih-mist-ukraini-sered-akih-i-misto-geroj-cernigiv-video |title=10 найбільш зруйнованих міст України, серед яких і місто-герой – Чернігів (ВІДЕО) |date=2022-05-03 |publisher=0462}}</ref><ref name=hrw_2022_05_24>{{cite web |url= https://www.bbc.com/russian/news-61554365 |title=Три месяца войны России в Украине: главные события, фотографии и инфографика |date=2022-05-24 |publisher=BBC News, Русская служба}}</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць === {| align="center" border="0" cellspacing="2" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#AAAAFF" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Насельніцтва <small>(асоб)</small> |-bgcolor="#eeeeff" ! 1897 !! 1926 !! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 2001 !! 2017 !2018 |- bgcolor="#f7f9ff" | align=center|27&nbsp;716 | align=center|34&nbsp;359 | align=center|68&nbsp;597 | align=center|89&nbsp;585 | align=center|158&nbsp;873 | align=center|238&nbsp;141 | align=center|296&nbsp;347 | align=center|304&nbsp;994 | align=center|291&nbsp;641 |289 400<ref name=":2">{{Cite web|url=http://cntime.cn.ua/top-novini/item/22907-vzhene300tisyachskilkilyudejzhiveuchernigovi|title=Ўжо не 300 тыс - колькі людзей жыве ў Чарнігаве}}</ref> |} === Мова === {| align="center" border="0" cellspacing="2" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#AAAAFF" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Насельніцтва па роднай мове <small>(2001)</small> |-bgcolor="#eeeeff" ! украінская&nbsp;мова !! руская !! беларуская |- bgcolor="#f7f9ff" | align=center|74,01&nbsp;% | align=center|24,50&nbsp;% | align=center|0,29&nbsp;% |} == Прамысловасць == Лёгкая прамысловасць (шарсцяная, абутковая, швейная), харчовая (мясная, малочная, кандытарская), машынабудаванне і металаапрацоўка, хімічная, паліграфічная, дрэваапрацоўчая прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў. == Транспарт == Вузел чыгунак і аўтадарог, порт на р. Дзясна. У горадзе дзейнічае [[Чарнігаўскі тралейбус|тралейбусная сетка]]. == Культура, адукацыя == 2 тэатры, у т.л. драматычны. Музеі: гістарычны, мастацкі, народнага дэкаратыўнага мастацтва, М. М. Кацюбінскага. * [[Нацыянальны ўніверсітэт «Чарнігаўскі калегіум» імя Т. Р. Шаўчэнкі]] * [[Нацыянальны ўніверсітэт «Чарнігаўская політэхніка»]] == Выдатныя мясціны == Архітэктурна-гістарычны запаведнік: [[Чарнігаўскі Спаса-Праабражэнскі сабор]], Барысаглебскі (XII ст.) сабор; [[Пятніцкая царква (Чарнігаў)|Пятніцкая царква]] (XII—XIII ст.); ансамблі Ялецкага (XVII ст.; з Успенскім саборам, XII ст.) і Троіцкага (XVII—XVIII ст.) манастыроў. == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Чарнігава}} * [[Дзяніс Уладзіміравіч Скепскі]] * [[Ігар Іванавіч Краўчанка]] (нар. 1970) — беларускі палітык. * [[Віталь Іванавіч Секун]] (1935—2004<ref name="нбб">{{bis.nlb.by|139003|Секун Віталь Іванавіч}}</ref>) — вучоны, [[псіхолаг]] і [[сацыёлаг]], [[доктар псіхалагічных навук]]. == Галерэя == <gallery> Файл:AX Chernihiv Pyatnytska Church.jpg|Царква Св. Параскевы Пятніцы Файл:Борисоглебский собор в Чернигове.jpg|Царква Св. Барыса і Глеба Файл:Collegium-dytynets-Chernihiv-1.jpg|Калегіум Файл:St. Catherine Church.jpg|Царква Св. Кацярыны Файл:Спасо-Преображенский собор Чернигова-2.jpg|Царква Праабражэння Гасподняга Файл:Троицкий собор Чернигова.jpg|Царква Св. Тройцы Файл:Chernigov red square.jpg|Красная плошча Файл:Chernigov. Eletsky Monastery.jpg|Ялецкі манастыр </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://szliachta.org/p03_zamiezhzha/czarnigiu01-05/czarnigiu01.html Чарнігаў — старажытны горад на Дзясне ў Юркавым куточку] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111120946/http://szliachta.org/p03_zamiezhzha/czarnigiu01-05/czarnigiu01.html |date=11 студзеня 2012 }} * [https://cn.locator.ua/?l=ru Гарадскі даведнік і анлайн карта Чарнігава] {{Чарнігаўская вобласць}} {{Абласныя цэнтры Украіны}} {{Гарады-героі Украіны}} [[Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Чарнігаў| ]] pqps6fzetxj1b26dhs12ytirj9324gr Ганцавічы 0 16211 5222753 5090396 2026-10-21T11:21:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне: даданне помніка ў гонар заснавання горада ў раздзел Славутасці 5222753 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ганцавічы (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Ганцавічы |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ганцавіцкі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1898]] |ранейшыя назвы = |статус з = 1973 }} '''Га́нцавічы'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Hancavičy}}) — горад у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкага раёна]], на [[Цна (прыток Прыпяці)|р. Цна]]. Чыгуначная станцыя на лініі [[Лунінец]]—[[Баранавічы]]. За 250 км ад [[Брэст]]а. == Назва == На думку В. Жучкевіча, назва горада Ганцавічы вытворная ад прозвішча Ганцавіч<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 67.</ref>. На думку А. Рогалева, Ганцавічы — калектыўная мянушка, якая ў выніку пераносу на месца пасялення пэўнай групы людзей стала назвай. Утварылася мянушка ад імя Ганец, якое суадносіцца з хрысціянскім асабістым імем Яўгеній ці Ганціёл<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 95.</ref>. == Гісторыя == === Першыя згадкі === За 2-й паловы 19 ст. вёска Слуцкага павета Мінскай губерні, уладанне графа С. Чапскага. Назва маёнтка і вёскі пайшла ад [[Фальварак|фальварка]] Ганцавічы, аб якім згадваецца ў архіўных дакументах за 1773 год. Магчыма, фальварак існаваў яшчэ ў кан. 16 — пач. 17 ст., але дакладных звестак няма. === Пасёлак пры чыгунцы === Пасля пачатку будаўніцтва [[Палескія чыгункі|Палескіх чыгунак]] — атрымала статус [[мястэчка]]. 3 адкрыццём руху па Палескіх чыгунках (1884) і будаўніцтвам станцыі Ганцавічы ў яе ваколіцах пачынаецца прамысловая распрацоўка і перапрацоўка лесу, а таксама сыравіны па вытворчасці шкла. У 1888 ва ўрочышчы «Ельня» маёнтка Ганцавічы пры станцыі Ганцавічы пачынае будаўніцтва паравага лесапільнага заводе пінскі купец Вола Веніямін, якому было дазволена арэндаваць у графа Чапскага 1/2 дзесяціны зямлі. Завод размяшчаўся там, дзе цяпер (на 2008 год) у Ганцавічах знаходзіцца аўтобусная станцыя. У 1900—1902 сярэднегадавы гандлёвы абарот ад лясных аперацый і камісіянерскай дзейнасці складаў тут 40 тыс. рублёў. З дакументаў аб зацвярджэнні плана забудовы мястэчка пры станцыі Ганцавічы (24-30.10.1902) можна скласці ўяўленне аб тым дзе размяшчаўся першапачатковы пасёлак — ва ўрочыўшчы «Ельня» пры станцыі Ганцавічы Палескай чыгункі Круговіцкай воласці. Там жа маецца запіс, што пасёлак утварыўся ў 1898 годзе. Прычынай ўзнікнення, гаворыцца ў дакуменце, з’яўляецца пабудова завода Краеўскага і Столя, продаж лесу ў маёнтку Ганцавічы і Круговічы, а таксама ў маёнтку князя Радзівіла, размешчанага паблізу станцыі Ганцавічы і ўрочышча «Ельна». === У пачатку XX ст === {{вікіфікацыя}} У 1899, на тым месцы, дзе цяпер (на 2008 год) размяшчаецца хлебазавод і Дом піянераў і школьнікаў, ужо дзейнічаў шклозавод прамыславікоў [[Вільгельм Краеўскі|Вільгельма Краеўскага]] і [[Юліус Столе|Юліуса Столле]], дзе выраблялася аконнае, люстэркавае і высакаякаснае багемскае шкло. Сярэднегадавы гандлёвы абарот у 1900—1902 гадах склаў тут 35 тысяч рублёў. У Ганцавічах адкрыліся чатыры гуты, якія забяслечвалі шклозавод сыравінай. Толькі ў 1909 завод адправіў спажыўцам 45273 пуды (больш за 700 тон) вырабаў са шкла. У мястэчку працавалі таксама лесазаводы, піларамы, смалакурні і іншыя прадпрыемствы. Але асноўную частку сярод іх займалі дрэваапрацоўчыя заводы, паколькі край быў багаты запасамі высакаякаснай драўніны. На прылягаючай да станцыі тэрыторыі, паблізу ад заводаў, пачалі ўзводзіцца жылыя памяшканні для работнікаў чыгункі, лесапільнага завода, піларам, шклозавода, прадпрыемства сферы абслуговання. Такім чынам, пачало ўтварацца паселішча. У пратаколе Будаўнічага Аддзялення Мінскага Губернскага Праўлення «Аб зацвярджэнні плана праектуемага [[мястэчка]] Ганцавічы» ад 24.10.1902 запісана, што Паліцэйскае Упраўленне прадаставіла «прыгавор домагаспадароў Любашаўскага сельскага таварыства ад 6 чэрвеня 1902 года, якім яны план адобрылі сведчаць, што зямля, на якой мяркуецца адкрыццё мястэчка належыць графу [[Чапскія|Гутэн-Чапскаму]]». I далей у гэтым пратакол даецца тлумачэнне: «Адкрыццё мястэчка пры станцыі Ганцавічы з-за аддаленасці гэтай мясцовасці ад гандлёвых цэнтраў для мясцовага насельніцтва неабходна, бо дае магчымасць насельніцтву Круговіцкай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] і [[Хатынічы|Хатыніцкай]] [[Пінскі павет (Расійская імперыя)|Пінскага павета]] без цяжкасці рабіць збыт сваіх сельскагаспадарчых прадуктаў, жывёлы і набываць патрэбныя ў іх гаспадарцы прадметы лавачнага гандлю і сельскагаспадарчых прылад, а ў цяперашні час з-за адсутнасці ў раёне гэтых валасцей гандлёвага цэнтра жыхарам іх прыходзіцца ездзіць у бліжэйшае мястэчка Ляхавічы, якое стаіць ад станцыі Ганцавічы на адлегласці 40 вёрст, а ад іншых населеных пунктаў у значна далейшай адлегласці, што вясною і восенню вельмі цяжка з-за балоцістай глебы Круговіцкай і Хатыніцкай валасцей, таму адкрыццё мястэчка Ганцавічы з’яўляецца пажаданым, але ажыццяўленне гэтага можа быць дапушчана толькі ў тым выпадку, калі ўладальнік прыме на свой рахунак ўтрыманне ў праектуемым местэчку хаця б пешага ўрадніка, бо без гэтага нагляд за гэтым насельніцтвам будзе вельмі складаны; па-першае, так што там адкрыецца права яўрэйскага пасялення, а затым і таму, што мясцовасць гэтая знаходзіцца на самой ускраіне павета і ўраднік, у раёне якога яна знаходзіцца, загадвае дзвюма валасцямі…» I далей: «…прымаючы пад увагу, што гэты пан быў прад’яўлены мясцоваму сялянскаму таварыству і ўхвалены ім, Будаўнічае Аддзяленне Губернскага Праўлення мяркуе: план праектуемага мястэчка Ганцавічы зацвердзiць, аб чым і зрабіць надпіс на плане…»<ref name="Čapski"/>. Уладальнікам зямлі графам Чапскім пад мястэчка разам з зямлёй пад шклозаводам адводзілася 79 дзесяцін: пад забудову, рынкавую плошчу, вуліцы, агульны выган, могілкі. У паселішчы пры ст. Ганцавічы ў той час жыло 312 чалавек, у т.л. 96 яўрэяў. Займаліся яны рознага роду работамі на чыгунцы і на прадпрыемствах, гандлем дробнымі таварамі і лесаматэрыяламі, а таксама камісіянерствам па адпраўцы грузаў праз станцыю Ганцавічы. Быў у паселішчы адзін каменны і 85 драўляных будынкаў для жылля. === Міжваенная Польшча і СССР === З 1921 у складзе Польшчы. У Ганцавічах быў каталіцкі прыход, драўляны касцёл (1921), згарэўшы з большай часткай мястэчка ў 1934. Праваслаўнае насельніцтва распараджалася вялікай царквой, было дзве сінагогі, пошта, тэлеграф, паліцэйскі пост, урач і фельчар. Меліся гасцініцы Сачалава, Слуцкага, Ганцэвіча, Ліса і Вшэравіцкага (цана пакоя ў суткі ~1,5 злотага), быў рэстаран Красінскага (абед ~1 злоты), кафэ Грамбецкага. З 1939 — у [[БССР]]. Адміністрацыйнае становішча Ганцавічаў змянілася пасля захопу заходняй Беларусі камуністамі. 15 студзеня 1940 года быў утвораны Ганцавіцкі раён з цэнтрам у Ганцавічах, Ганцавічам быў нададзены статус гарадскога пасёлка. З 6 снежня 1973 года Ганцавічы — горад з колькасцю насельніцтва 6,9 тыс. чалавек<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90314.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 6 декабря 1973 г. О преобразовании городского поселка Ганцевичи Ганцевичского района Брестской области в город районного подчинения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190321035308/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90314.htm |date=21 сакавіка 2019 }}</ref>. На поўнач ад Ганцавічаў размешчаная [[РЛС Волга|РЛС «Волга»]]. <gallery widths="150" heights="150" caption="Ганцавічы на старых здымках" class="center"> Hancavičy, Rynak, Kaplica. Ганцавічы, Рынак, Капліца (3.05.1934).jpg|Рынак. Урачыстасці, {{nowrap|3.05.1934 г.}} Hancavičy, Rynak. Ганцавічы, Рынак (3.05.1934).jpg|Рынак. Урачыстасці, {{nowrap|3.05.1934 г.}} Hancavičy. Ганцавічы (1934).jpg|Мястэчка па пажары, 1934 г. Hancavičy, Rynak, Źviestavańnia. Ганцавічы, Рынак, Зьвеставаньня (1934).jpg|Пачатак будавання касцёла, 1934 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Hancavičy, Rynak, Źviestavańnia. Ганцавічы, Рынак, Зьвеставаньня (1935-39).jpg|Касцёл, да 1939 г. Hancavičy, Kaścielnaja. Ганцавічы, Касьцельная (1919-39).jpg|Касцельная вуліца, {{nowrap|да 1939 г.}} Hancavičy, Pieršaja. Ганцавічы, Першая (1930-39).jpg|Першая вуліца, да 1939 г. Hancavičy, Čyhunačnaja. Ганцавічы, Чыгуначная (15.04.1937).jpg|Чыгуначная вуліца, {{nowrap|15.04.1937 г.}} </gallery> == Забудова == === Вуліцы і плошчы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | 17 верасня вуліца || '''Першая''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Гагарына вуліца || '''Другая''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Кастрычніцкая вуліца || '''Касцельная''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Матросава вуліца || '''Шпітальная''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Трэцяя''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чырвонаармейская вуліца || '''Чыгуначная''' вуліца<ref>Татаринов Ю. Города Беларуси в некоторых интересных исторических сведениях. Брестчина. — Минск, 2009.</ref> |} Гістарычны Рынак у наш час не мае афіцыйнай назвы. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:16000 ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1897 from:0 till:633 bar:1909 from:0 till:1026 bar:1935 from:0 till:2300 bar:1959 from:0 till:3500 bar:1973 from:0 till:6900 bar:1995 from:0 till:15600 bar:2006 from:0 till:14700 bar:2015 from:0 till:14043 bar:2016 from:0 till:13887 bar:2017 from:0 till:13925 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * [[XIX стагоддзе]]: [[1897]] — 633 чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * [[XX стагоддзе]]: [[1909]] — 1026 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; [[1935]] — 2300 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; [[1959]] — 3500 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; [[1973]] — 6,9 тыс. чал.; [[1995]] 15,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * [[XXI стагоддзе]]: [[2006]] — 14,7 тыс. чал.; [[2015]] — 14&nbsp;043 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; [[2016]] — 13&nbsp;887 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; [[2017]] — 13&nbsp;925 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў і лясной прамысловасці. Гасцініца. == Культура == * [[Ганцавіцкі краязнаўчы музей]] * [[Ганцавіцкі раённы Дом рамёстваў]] * [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Ганцавічы)|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1999) * [[Свята-Ціханаўская царква (Ганцавічы)|Свята-Ціханаўская царква]] (2000) == СМІ == * Газета [[«Ганцавіцкі час»]]. Недзяржаўнае выданне — інфармацыйнае інтэрнэт-выданне. Уваходзіць у склад «[[Аб’яднаныя Масмедыі|Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі“]]». * Газета «Савецкае Палессе». Орган мясцовых улад. == Славутасці == [[Файл:Ганцавічы. Помнік заснавання (01).jpg|міні|злева|Помнік у гонар заснавання горада]] * [[Помнік Якубу Коласу (Ганцавічы)|Помнік Якубу Коласу]] ([[2011]]) * Помнік у гонар заснавання горада {{Clear}} == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Ганцавічаў}} * [[Максім Лынша]], беларускі лёгкаатлет * [[Віктар Ціханавіч Ерафеенка]] (нар. [[1946]]) — беларускі фізік * [[Яўген Мікалаевіч Добрышаў]] (нар. 1954) — ваенны дзеяч. Ганаровы грамадзянін г. Ашмяны (2006). == Гл. таксама == * [[Гарады Брэсцкай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> <ref name="Čapski">'''Для даведкі''': граф [[Чапскія|Г.-Чапскі]] ў маёнтку Ганцавічы меў ва ўласнасці 5,3 тысячы дзесяцін зямлі (для параўнання: уладальнік маёнтка Агарэвічы Свяжынскі Карл Мацвеевіч меў 17,9 тысячы дзесяцін, а Патоцкая Яніна Тамашаўна, якая валодала Хатынічамі, Малькавічамі і Раздзялавічамі, мела ва ўласнасці 50,3 тысячы дзесяцін зямлі).</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Ганцавічы|206|}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Hancavičy|Ганцавічы}} {{OSM relation|5602434|Ганцавічы}} * [http://www.gants-region.info/ Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210127061347/http://www.gants-region.info/ |date=27 студзеня 2021 }} * [http://ganc-chas.by/ Сайт газеты «Ганцавіцкі час»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210329213707/http://ganc-chas.by/ |date=29 сакавіка 2021 }} {{Ганцавіцкі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ганцавічы| ]] i7ohoc45gvrzijepbge36ji9yrmb38v Іванава 0 16215 5222712 5217026 2026-10-21T10:31:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222712 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Іванава, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Іванава |арыгінальная назва = Іванава |падначаленне = |выява = Panorama Ivanava.JPG |подпіс = Цэнтр горада |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |першае згадванне = XVII ст. |ранейшыя назвы = |статус з = 1971 |OpenStreetMap = 242978906 }} '''Іва́нава'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Ivanava}}, да 1940 г. — '''Я́наў''' або '''Я́нава''') — горад у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]], на [[Самароўка|р. Самароўка]]. За 132 км ад [[Брэст]]а. [[Станцыя Янаў-Палескі|Чыгуначная станцыя Янаў-Палескі]] на лініі Брэст—[[Пінск]]. == Гісторыя == У некаторых выданнях<ref name="TEB"/> можна сустрэць памылковае атаясамленне пачатку гісторыі палескага Янава з вёскай Порхаў, уладаннем [[біскупы луцкія|біскупаў луцкіх]]. На самай справе Порхавым звалася колішняе мястэчка, а цяпер вёска [[Янаў Падляскі]] ў [[Бяльскі павет|Бяльскім павеце]] [[Люблінскае ваяводства|Люблінскага ваяводства]] [[Польшча|Польшчы]]<ref name="evkl-1"/>. Найбольш раннія згадкі пра Янаў-Палескі датуюцца XVII стагоддзем<ref name="evkl-2"/>. === Вялікае Княства Літоўскае === У XVII ст. Янаў меў статус [[мястэчка]] ў [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскім павеце]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]]. У [[Вайна 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовую вайну]] [[16 мая]] [[1657]] паселішча захапілі казакі, якія пасля працяглых катаванняў забілі тут каталіцкага місіянера [[Андрэй Баболя|Андрэя Баболі]]. У [[1678]] [[Ян Кароль Копаць]] заснаваў у мястэчку езуіцкую місію, якая належала да [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінскага калегіума]]. У [[1694]] Янаў перайшоў у валоданне Ганны, дачкі Я. К. Копаця і жонкі князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]], пазней мястэчкам валодаў яе сын Апалоніуш Аляксандр Шуйскі (пам. 1763 г.) і ўнук Ян Непамуцэн Шуйскі. Пасля смерці Яна Непамуцэна Янаў перайшоў да яго сястры Ганны, якая ў 1781 годзе выйшла замуж за Яна Тадэвуша Арэшку<ref name="evkl-2"/>. === У складзе Расійскай імперыі === [[Выява:Catholic church in Janaŭ by Napoleon Orda (5363293).jpg|thumb|злева|Касцёл і помнік Св. [[Андрэй Баболя|Андрэю Баболі]]. Літаграфія з акварэлі [[Напалеон Орда|Н. Орды]], ХІХ ст.]] У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Янава апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе ўвайшло ў [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскі павет]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Цягам XIX ст. мясцовасць знаходзілася ва ўладанні Арэшкаў. У [[1861]] расійскія ўлады раскватаравалі ў Янаве казакоў 31-га Данскога палка для задушэння сялянскіх хваляванняў у мястэчку і ваколіцах. У [[1884]] за 1 км ад Янава прайшла [[Палескія чыгункі|Палеская чыгунка]], адкрылася невялікая станцыя (цяпер Янаў-Палескі) з драўляным вакзалам, складскімі памяшканнямі, рамонтнымі майстэрнямі. Станам на [[1869]] у Янаве існавалі драўляная праваслаўная царква, мураваны рымска-каталіцкі касцёл, капліца ў гонар Св. Андрэя Баболі, станавая кватэра, валасная ўправа, аптэка. Па выніках перапісу ([[1897]]) у мястэчку было 724 будынкі, працавалі народнае вучылішча і царкоўнапрыходская школа, сукнавальная фабрыка, гарбарны і цагельны заводы, маслабойня, 4 млыны. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[ЛітБел ССР]]. === У складзе Польскай Рэспублікі === Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Янава апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Пінскі павет (1921—1940)|Пінскім павеце]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. Станам на [[1935]] тут знаходзіліся гміннае кіраванне, паштова-тэлеграфнае кіраванне, паліцэйскі пастарунак, некалькі прыватных гасцініц, лесапільня «Горбур», паравы млын «Горбур»; дзейнічала польская школа. === Другая сусветная вайна === У [[1939]] Янава ўвайшло ў [[БССР]], [[бальшавікі]] [[Русіфікацыя Беларусі|змянілі гістарычную назву паселішча на рускі лад]] на ''Іванава''. На [[1940]] тут працавалі бальніца (на 50 ложкаў), радзільны дом (на 20 месцаў), паліклініка з 4 кабінетамі, пошта, 20 тэлефонаў, 3 тэлеграфныя апараты; дзейнічалі 7-гадовая беларуская, расійская і яўрэйская школы. [[15 студзеня]] [[1940]] Іванава атрымала афіцыйны статус [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі|гарадскога пасёлка]] і стала цэнтрам раёна. ==== Вялікая Айчынная вайна ==== У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з [[27 чэрвеня]] [[1941]] да [[16 ліпеня]] [[1944]] мястэчка знаходзілася пад [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыяй]]. Некаторы час у горадзе дзейнічаў зборны пункт па адпраўцы мірных жыхароў на працу ў нацысцкую Германію<ref>Справочник о немецко-фашистских лагерях, гетто, других местах принудительного содержания гражданского населения на временно оккупированной территории Беларуси в период Великой Отечественной войны 1941—1945 годов / Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь; [Авторы-составители: В. И. Адамушко, О. В. Бирюкова, М. И. Богдан и др.; Научный редактор В. И. Адамушко]. — Минск: Натако, 1998. — 80 с.: табл. — С. 7. — ISBN 985-6075-10-6. ''Са спасылкай на:'' Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 861. — Воп. 1. — Спр. 11. — Арк. 48, 49, 84.</ref> === Савецкі перыяд === 11 сакавіка [[1971]] года Іванава атрымала статус горада<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 11 сакавіка 1971 г. Аб пераўтварэнні гарадскога пасёлка Іванава Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці ў горад раённага падпарадкавання // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 8 (1310).</ref>. === Сучаснасць === У [[1997]] адбылося ўрачыстае адкрыццё [[Помнік Напалеону Орду|помніка]] мастаку і кампазітару [[Напалеон Орда|Напалеону Ордзе]], ураджэнцу в. [[Варацэвічы]]. [[11 сакавіка]] [[2011]] адбылося афіцыйнае зацвярджэнне гарадскіх сцяга і герба<ref name="pravo"/>. <center><gallery caption="Места на старых фотаздымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Janaŭ-kaplica.jpg|Капліца Св. Андрэя Баболі Выява:Janaŭ, Uzvyšeńnia Śviatoha Kryža. Янаў, Узвышэньня Сьвятога Крыжа (1918-39).jpg|Алтар з рэліквіямі Св. Андрэя Баболі Выява:Janaŭ-carkva.jpg|Царква Выява:Janaŭ-synagoga.jpg|Вуліца мястэчка, справа сінагога </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:20000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1866 from:0 till:809 bar:1885 from:0 till:2437 bar:1897 from:0 till:3041 bar:1905 from:0 till:2939 bar:1924 from:0 till:3068 bar:1940 from:0 till:4918 bar:1956 from:0 till:3000 bar:1971 from:0 till:7100 bar:1991 from:0 till:14600 bar:1995 from:0 till:15800 bar:2006 from:0 till:16400 bar:2009 from:0 till:16086 bar:2017 from:0 till:16465 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1830 — 516 муж., з іх шляхты 10, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 243, мяшчан-хрысціян і сялян 262<ref name="miastečki"/>; 1866 — 809 чал.; 1885 — 2&nbsp;437 чал.; 1897 — 3&nbsp;041 чал.<ref name="ivanovo"/> * '''XX стагоддзе''': 1905 — 2&nbsp;939 чал.; 1924 — 3&nbsp;068 чал., з іх 521 беларус, 289 палякаў, 190 рускіх, 1&nbsp;859 яўрэяў; 1935 — 3,5 тыс. чал.; 1940 — 4&nbsp;918 чал.; 1946 — 2&nbsp;279 чал.; 1956 — 3 тыс. чал.<ref name="NH"/>; 1971 — 7,1 тыс. чал.; 1991 — 14,6 тыс. чал.<ref name="academic"/>; 1994 — 15,6 тыс. чал.<ref name="EHB"/>; 1995 — 15,8 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 — 16,4 тыс. чал.; 2009 — 16&nbsp;086 чал. (перапіс)<ref name="belstat"/>; 2016 — 16&nbsp;450 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 16&nbsp;465 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў, дрэваапрацоўчай прамысловасці. Гасцініца «Пад ліпамі». == Культура == Дзейнічаюць 3 бібліятэкі, дом творчасці дзяцей і юнацтва, школа бандарства. Таксама дзейнічаюць 1 касцёл і 1 праваслаўная царква. == Адукацыя == У Іванаве працуюць гімназія, 3 сярэднія, музычная, дзіцяча-юнацкая спартыўная школы, 6 дашкольных устаноў. Менавіта ў Іванаве знаходзіцца адзіная ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] гарадская беларускамоўная школа, яна ж з музычным ухілам<ref>[https://www.svaboda.org/a/28477650.html У гарадах Берасьцейшчыны засталася адна беларускамоўная школа, у Янаве], 10 травень 2017, [[Радыё Свабода]]</ref>. == Медыцына == Медыцынскія паслугі аказвае гарадская паліклініка. == Турыстычная інфармацыя == Праз места праходзіць турыстычны маршрут «Россып талентаў палескіх». Працуе Іванаўскі музей гісторыі ўтварэння раёна. Спыніцца можна ў гасцініцы «Пад ліпамі». У Іванаве дзейнічае адзіная ў Беларусі [[Іванаўская школа бондарства|школа бондарства]]. === Славутасці === [[Файл:Іванава. Помнік на месцы пахавання Напалеона Орды (01).jpg|міні|Помнік на месцы пахавання Напалеона Орды на старых могілках]] * [[Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Іванава)|Касцёл Узвышэння Святога Крыжа]] (1848) * Помнік ураджэнцу Іванаўскіх ваколіц беларускаму і польскаму мастаку і кампазітару [[Напалеон Орда|Напалеону Ордзе]] ([[1807]]—[[1883]]) * Помнік на месцы пахавання Напалеона Орды на старых могілках * [[Свята-Пакроўская царква (Іванава)|Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы]] (1901) === Страчаная спадчына === * Капліца Святога Андрэя Баболі * Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (XVIII ст.) <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="5"> Выява:Catholic church of Feast of the Cross.JPG|Касцёл Узвышэння Св. Крыжа Выява:Church of Intercession of the Theotokos.JPG|[[Свята-Пакроўская царква (Іванава)|Царква Пакрова Прасв. Багародзіцы]] Выява:Monument of Napoleon Orda in Ivanava.JPG|[[Помнік Напалеону Орду]] Выява:Monument of Lenin in Ivanova.JPG|Помнік [[Уладзімір Ленін|Леніну]] At the entrance to the town בכניסה לעיירה.jpg </gallery></center> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Іванава}} * [[Аляксандр Еўтуховіч]] (нар. 2001) — беларускі [[футбол|футбаліст]], [[нападнік (футбол)|нападнік]]. == Гл. таксама == * [[Лабары]] * [[Гарады Брэсцкай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> <ref name="TEB">[http://dorogiby.info/node/371 Иваново] // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> <ref name="evkl-1">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=781|артыкул=Янаў|аўтар=[[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}}</ref> <ref name="evkl-2">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=782|артыкул=Янаў|аўтар=[[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}}</ref> <ref name="pravo">[http://www.pravo.by/pdf/2011-33/2011-33(009-030).pdf «Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных и территориальных единиц Брестской области». Указ Президента Республики Беларусь от 11.03.2011 г. № 101]{{Ref-ru}}</ref> <ref name="miastečki">{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 413.</ref> <ref name="ivanovo">[http://ivanovo.brest-region.by/content/art-260.html История] на [http://ivanovo.brest-region.by Ивановский районный исполнительный комитет]</ref> <ref name="NH">Іванава // {{Крыніцы/Нашы гарады|к}}</ref> <ref name="academic">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/135634 Иваново] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> <ref name="EHB">Іванава // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 464.</ref> <ref name="belstat">[http://web.archive.org/web/20100918174133/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-1.pdf Перепись населения — 2009. Брестская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Іванава, Янава|342}} * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Иваново}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Ivanava|Іванава}} {{OSM relation|5602706|Іванава}} * [http://vandrouka.by/2011/ivanovo/ Іванава вачыма турыста] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111129193344/http://vandrouka.by/2011/ivanovo/ |date=29 лістапада 2011 }} {{Іванаўскі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Іванава| ]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства]] 22uu6mb4h88fm1n8x2f0rfhx60qyvnu Талачын 0 16255 5222708 5027865 2026-10-21T10:31:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222708 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Талачын |арыгінальная назва = Талачын |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Tałačyn, Belarus.svg |сцяг = Flag of Talačyn and Talačyn Rajon.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Касцёл Святога Антонія Падуанскага ў Талачыне. Галоўны ўваход.jpg |подпіс = Касцёл св. Антонія |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 42|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Талачынскі |сельсавет = Талачынскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1433]] |ранейшыя назвы = |статус з = 1955 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 2136 |паштовы індэкс = 211070 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Talačyn |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 242978975 }} '''Талачы́н'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Talačyn}}), мясцовае '''Талачыно́''' — горад у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Талачынскі раён|Талачынскага раёна]]. [[Талачын (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Мінск]] — [[Масква]]. Размешчаны на рацэ [[Друць]], за 124 км на паўднёвы захад ад [[Віцебск]]а. Праз Талачын праходзіць аўтамабільная дарога Мінск — Масква, а таксама дарогі ў кірунках на [[Круглае]], [[Чашнікі]], [[Сянно]]. Мае аўтобусную сувязь з Мінскам і [[Віцебск]]ам. Насельніцтва {{num|9744}} чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Гісторыя == Упершыню згадваецца пад [[1433]] г. як горад у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], уваходзіў у склад [[Друцкае княства|Друцкага княства]]. З сярэдзіны XVI ст. Талачын з’яўляўся гандлёвым мястэчкам [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскага павета]], з XVII ст. стаў належыць [[Сапегі|Сапегам]]. [[Магдэбургскае права]] атрымаў [[4 кастрычніка]] [[1634]] г. З 1772 г. апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], да 1793 г. — памежны пункт з мытняй. У XVII ст. [[Сангушкі]] адкрылі ў Талачыне [[Ордэн Базыльян|базыльянскі]] манастыр са школай і шпіталем. Французскі пісьменнік [[Альфонс Фарсья дэ Піль]] у час праезду з Расіі ў Польшчу (1792) адзначыў, што дарога ад [[Смаленск]]а да Талачына добрая, абсаджаная дрэвамі, далей — дрэнная. Талачын здаўся яму «вялікай вёскай, якую называюць горадам». Падчас [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]] Талачын быў разбураны; у ліпені і лістападзе тут спыняўся [[Напалеон I Банапарт]]. Падчас адступлення французаў па загадзе Напалеона ў Талачыне былі спаленыя сцягі «Вялікай арміі». У XIX ст. праз Талачын Зарэчны ішоў гандаль збожжам і лесам, мястэчка з’яўлялася валасным цэнтрам [[Сенненскі павет|Сенненскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. 30 чэрвеня 1919 г. уся воласць з Талачынам была перададзена ў склад [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскага павета]]. З 1924 г. Талачын зрабіўся цэнтрам раёна ў складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]], з 1938 г. — у складзе [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У 1938 годзе мястэчка атрымала статус [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі|гарадскога пасёлка]]. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з 8 ліпеня 1941 г. да 26 чэрвеня 1944 г. пасёлак быў акупаваны нямецка-фашысцкімі войскамі<ref name="bel"/>. З [[22 ліпеня]] [[1955]] г. Талачын атрымаў статус [[горад]]а. 4 верасня 2008 года ў гарадскую рысу ўключана вёска [[Зарэчча (Талачынскі сельсавет)|Зарэчча]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-245/2008-245(002-015).pdf&oldDocPage=8 Решение Витебского областного Совета депутатов от 4 сентября 2008 г. № 125 Об изменении границ города Толочина и Толочинского сельсовета]</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;">{{Graph:Chart|width=288|height=128|type=rect|x=1897,1917,1939,1959,1970,1994,2006,2009,2016,2017|y=2614,2181,6100,6500,7400,11600,10300,10300,9761,9744}}</div> * '''XIX стагоддзе''': 1897 год — 2&nbsp;614 чал.<ref name="bel"/>{{sfn|БелЭн|2002}} * '''XX стагоддзе''': 1917 год — 2181 чал.{{sfn|БелЭн|2002}}; 1939 год — 6,1 тыс. чал.<ref name="bel"/>; 1939 год — 6100 чал.{{sfn|БелЭн|2002}}; 1959 год — 6,5 тыс. чал.<ref name="bel"/>; 1970 год — 7,4 тыс. чал.<ref name="bel"/>; 1994 год — 11,6 тыс. чал.<ref name="bel"/>; 2000 год — 10,6 тыс. чал.{{sfn|ЭГБ|2001}} * '''XXI стагоддзе''':2001 год — 10,6 тыс. чал.{{sfn|БелЭн|2002}}; 2006 год — 10,3 тыс. чал.; 2009 год — 10,3 тыс. чал.; 2016 год — 9&nbsp;761 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 9&nbsp;744 чал.<ref name="2017-Estimate"/> ; 2025 — 9 542 чал.<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|title=Wayback Machine|website=www.belstat.gov.by|access-date=2025-04-12|archive-date=30 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330075701/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|url-status=dead}}</ref> == Эканоміка == Эканоміка прадстаўлена прадпрыемствамі першаснай апрацоўкі льну, харчовай прамысловасці. Гасцініца. * УП «[[Талачынскі кансервавы завод]]». * Філіял «Талачынскія сыры» ААТ «[[Аршанскі мясакансервавы камбінат]]». * УП «Талачынскае ПМС». == Культура == * [[Талачынскі гісторыка-краязнаўчы музей]] (у асноўным фондзе больш за 7,5 тыс. экспанатаў). * Дзяржаўная ўстанова дадатковай адукацыі «Талачынскі раённы цэнтр дзяцей і моладзі» Паэт [[Пімен Панчанка|П. Панчанка]] напісаў верш «Ода Талачыну», [[А. Мазур]] верш «Талачын»<ref name="Mazur"/>. == Славутасці == [[Файл:Belarus-Talachyn-Church of Protection of Our Lady-2.jpg|thumb|Талачынская Свята-Пакроўская царква]] [[Файл:Талачын. Каталіцкія могілкі (01).jpg|міні|Каталіцкія могілкі і капліца]] * [[Свята-Пакроўская царква (Талачын)|Талачынская Свята-Пакроўская царква]] * [[Свята-Пакроўская царква (Талачын)|Пакроўскі манастыр]] * Талачынскі манастыр базыльян * [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Талачын)|Талачынскі касцёл святога Антонія]] * Талачынскі парк * [[Юзафполле (парк)|Парк «Юзафполле»]] * [[Брацкая магіла (Талачын)|Брацкая магіла]] * [[Помнік вызвалення (Талачын)|Помнік вызвалення]] * Каталіцкія могілкі з капліцай (пачатак XX ст.) == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Талачына}} * [[Валерый Данілавіч Анісенка]] (нар. 1944) — беларускі тэатральны [[рэжысёр]]. * [[Ірвінг Берлін|Ізраіль (Ізя) Бейлін (Ірвінг Берлін]]; 1888—1989) — амерыканскі кампазітар і паэт-песеннік, аўтар адной з самых вядомых у [[ЗША]] песень і неафіцыйнага гімна краіны — «[[God bless America]]». Біёграфы Берліна нязгодныя ў яго месцы нараджэння, апроч «талачынскай» ёсць версія, што Ізраель Бейлін нарадзіўся ў Цюмені, хоць і ўсе згодны, што сям’я Бейліна жыла ў Талачыне перад ад’ездам ў ЗША. * [[Уладзімір Васільевіч Гарбачоў]] (1926—2019) — беларускі вучоны ў галіне кардыялогіі. * [[Васіль Савельевіч Кудзін]] (1929—1987) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966). * [[Юрый Віктаравіч Палякоў]] (нар. 1954) — беларускі скульптар-мастак. * [[Валерый Інакенцьевіч Пахабаў]] — беларускі вучоны. * [[Спрынца Львоўна Рохкінд]] (1903—2000) — беларускі лінгвіст і педагог. * [[Браніслаў Самойлаў]] (нар. 1985) — беларускі велагоншчык. * [[Адольф Уладзіміравіч Шыдлоўскі]] — мастак. == Гл. таксама == * [[Гарады Віцебскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] * [[Спіс вуліц Талачына]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="bel">{{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыклапедычны даведнік|адказны=Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонак=800|isbn =985-11-0026-9|тыраж=5000}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="Mazur">''Мазур А.'' Талачын: верш // Витьбичи. — 2006. — 19 окт.</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Талачы́н|[[Ганна Іванаўна Дулеба|Дулеба Г. І.]], Хаўратовіч І. П.|398—399}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Талачы́н|[[Ганна Іванаўна Дулеба|Дулеба Г. І.]], Хаўратовіч І. П.|495}} * Талачын // Гарады і гарадскія пасёлкі Беларусі / рэд. Л. К. Калошына. — Мн., 1981. — С. 230—231. * Талачын // Рэспубліка Беларусь: вобласці і раёны: энцыклапедычны даведнік / аўт. — склад. Л. В. Календа. — Мн., 2004. — С. 161—163. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)}} * ''Татаринов, Ю.'' Толочин / Ю. Татаринов // Города Беларуси. Витебщина. — Мн., 2006. — С. 17—18.{{ref-ru}} * Толочин // Путеводитель по городам и районным центрам Республики Беларусь / сост. А. В. Варивончик (и др.). — Мн., 2004. — С. 242—243. * ''Шаўрук Н. В., [[Анатоль Антонавіч Шнэйдар|Шнэйдар А. А.]]'' Старонкі мінулага // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Талачынскага раёна / рэдкал. [[І. П. Шамякін]] (і інш.). — Мн., 1988. — С. 30—34. * ''Шнейдер А. А.'' Толочин: историко-экономический очерк / А. А. Шнейдер. — Мн., 1983. — 62 с.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Talačyn|Талачын}} {{OSM relation|6722347|Талачын}} * [https://www.gismeteo.by/weather-tolochin-4237/ Надвор’е ў горадзе Талачын] {{Талачынскі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Талачын| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства]] 0qtny3cado5n8wn1pwuevduuxrmaixn Вікіпедыя:Да выдалення 4 16411 5222221 5222035 2026-10-20T12:16:40Z Autumndancer 168015 /* Сяло імя Жанкожа батыра */ 5222221 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Сарбулак (Кызылардзінская вобласць)]] == : {{Выдаліць}} пропуск літары. Ёсць яшчэ 3 НП Сарыбулак. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:53, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сяло імя Жанкожа батыра]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне Жалантос батыр і тут жа грувасткая "Сяло імя Жанкожа батыра". Прапаную выдаліць, як і дзясятак рэдырэктаў з "Сяло імя...". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:31, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Айында]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць Аранд'''ы''', а не Аранд'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:17, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Малая Буконь]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць НП пад нармальнай назвай Улкен Бакен, тут відавочная памылка. Перанесена пад слушную назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:55, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Караткуль]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Існавала 2 НП пад слушнай назвай.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:26, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жабаглы]] == : {{Выдаліць}} памылка: пропуск літары. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Аку (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} памылка, знік канчатак слова. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:57, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Естая]] == : {{Выдаліць}} памылка ў рэдырэкце. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:58, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Есентэрэк]] == : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:55, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) :::: Інфармацыю не дадалі: толькі згадка ў спісе ўзнагароджаных званнем з БЭ. Таму прапаную выдаліць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:26, 25 верасня 2026 (+03) :::::шукаем, пакуль у працэссе [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 10:39, 25 верасня 2026 (+03) :::::прашу даць яшчэ час да конца кастрычнiка, есць некаторыя цяжкасцi з дадзеннымi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 18:02, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) :: Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, раз няма ахвотных дапоўніць артыкул, у такім выглядзе значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:10, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} 55xfrgxe7b6ztnme4ckuy4xd53904iu 5222258 5222221 2026-10-20T12:43:03Z Autumndancer 168015 /* */ 5222258 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Акчый (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Перанесены пад правільную назву. У Вікіпедыі 7 НП з карэктнай назвай. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:43, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сарбулак (Кызылардзінская вобласць)]] == : {{Выдаліць}} пропуск літары. Ёсць яшчэ 3 НП Сарыбулак. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:53, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сяло імя Жанкожа батыра]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне Жалантос батыр і тут жа грувасткая "Сяло імя Жанкожа батыра". Прапаную выдаліць, як і дзясятак рэдырэктаў з "Сяло імя...". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:31, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Айында]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць Аранд'''ы''', а не Аранд'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:17, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Малая Буконь]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць НП пад нармальнай назвай Улкен Бакен, тут відавочная памылка. Перанесена пад слушную назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:55, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Караткуль]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Існавала 2 НП пад слушнай назвай.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:26, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жабаглы]] == : {{Выдаліць}} памылка: пропуск літары. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Аку (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} памылка, знік канчатак слова. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:57, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Естая]] == : {{Выдаліць}} памылка ў рэдырэкце. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:58, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Есентэрэк]] == : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:55, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) :::: Інфармацыю не дадалі: толькі згадка ў спісе ўзнагароджаных званнем з БЭ. Таму прапаную выдаліць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:26, 25 верасня 2026 (+03) :::::шукаем, пакуль у працэссе [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 10:39, 25 верасня 2026 (+03) :::::прашу даць яшчэ час да конца кастрычнiка, есць некаторыя цяжкасцi з дадзеннымi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 18:02, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) :: Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, раз няма ахвотных дапоўніць артыкул, у такім выглядзе значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:10, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} ax9ezp2ggu7swh0tmyzj751acinhoas 5222271 5222258 2026-10-20T12:58:30Z Autumndancer 168015 /* */ 5222271 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Правы Усць-Кальжыр]] == : {{Выдаліць}} Тапонімы не перакладаюцца. Нават пры бота-заліўцы НП Казахстана 80% пад правільнымі назвамі. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:58, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Акчый (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Перанесены пад правільную назву. У Вікіпедыі 7 НП з карэктнай назвай. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:43, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сарбулак (Кызылардзінская вобласць)]] == : {{Выдаліць}} пропуск літары. Ёсць яшчэ 3 НП Сарыбулак. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:53, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сяло імя Жанкожа батыра]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне Жалантос батыр і тут жа грувасткая "Сяло імя Жанкожа батыра". Прапаную выдаліць, як і дзясятак рэдырэктаў з "Сяло імя...". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:31, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Айында]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць Аранд'''ы''', а не Аранд'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:17, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Малая Буконь]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць НП пад нармальнай назвай Улкен Бакен, тут відавочная памылка. Перанесена пад слушную назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:55, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Караткуль]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Існавала 2 НП пад слушнай назвай.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:26, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жабаглы]] == : {{Выдаліць}} памылка: пропуск літары. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Аку (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} памылка, знік канчатак слова. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:57, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Естая]] == : {{Выдаліць}} памылка ў рэдырэкце. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:58, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Есентэрэк]] == : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:55, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) :::: Інфармацыю не дадалі: толькі згадка ў спісе ўзнагароджаных званнем з БЭ. Таму прапаную выдаліць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:26, 25 верасня 2026 (+03) :::::шукаем, пакуль у працэссе [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 10:39, 25 верасня 2026 (+03) :::::прашу даць яшчэ час да конца кастрычнiка, есць некаторыя цяжкасцi з дадзеннымi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 18:02, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) :: Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, раз няма ахвотных дапоўніць артыкул, у такім выглядзе значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:10, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} n18frpihqyz6byqltqyx6i4umlti9nv 5222298 5222271 2026-10-20T13:12:54Z Autumndancer 168015 /* */ 5222298 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Булгартабыты]] == : {{Выдаліць}} Памылковая назва, перанесена пад карэктную назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:12, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Правы Усць-Кальжыр]] == : {{Выдаліць}} Тапонімы не перакладаюцца. Нават пры бота-заліўцы НП Казахстана 80% пад правільнымі назвамі. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:58, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Акчый (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Перанесены пад правільную назву. У Вікіпедыі 7 НП з карэктнай назвай. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:43, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сарбулак (Кызылардзінская вобласць)]] == : {{Выдаліць}} пропуск літары. Ёсць яшчэ 3 НП Сарыбулак. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:53, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сяло імя Жанкожа батыра]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне Жалантос батыр і тут жа грувасткая "Сяло імя Жанкожа батыра". Прапаную выдаліць, як і дзясятак рэдырэктаў з "Сяло імя...". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:31, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Айында]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць Аранд'''ы''', а не Аранд'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:17, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Малая Буконь]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць НП пад нармальнай назвай Улкен Бакен, тут відавочная памылка. Перанесена пад слушную назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:55, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Караткуль]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Існавала 2 НП пад слушнай назвай.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:26, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жабаглы]] == : {{Выдаліць}} памылка: пропуск літары. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Аку (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} памылка, знік канчатак слова. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:57, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Естая]] == : {{Выдаліць}} памылка ў рэдырэкце. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:58, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Есентэрэк]] == : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:55, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) :::: Інфармацыю не дадалі: толькі згадка ў спісе ўзнагароджаных званнем з БЭ. Таму прапаную выдаліць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:26, 25 верасня 2026 (+03) :::::шукаем, пакуль у працэссе [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 10:39, 25 верасня 2026 (+03) :::::прашу даць яшчэ час да конца кастрычнiка, есць некаторыя цяжкасцi з дадзеннымi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 18:02, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) :: Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, раз няма ахвотных дапоўніць артыкул, у такім выглядзе значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:10, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} k5c03we1ugy7f7a0bgb7fjqc5cqbi5j 5222315 5222298 2026-10-20T13:23:46Z Autumndancer 168015 /* */ 5222315 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Буран (сяло)]] == : {{Выдаліць}} Верагодна, памылка перакладу з украінскай. Перанесены пад новую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:23, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Булгартабыты]] == : {{Выдаліць}} Памылковая назва, перанесена пад карэктную назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:12, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Правы Усць-Кальжыр]] == : {{Выдаліць}} Тапонімы не перакладаюцца. Нават пры бота-заліўцы НП Казахстана 80% пад правільнымі назвамі. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:58, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Акчый (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Перанесены пад правільную назву. У Вікіпедыі 7 НП з карэктнай назвай. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:43, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сарбулак (Кызылардзінская вобласць)]] == : {{Выдаліць}} пропуск літары. Ёсць яшчэ 3 НП Сарыбулак. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:53, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сяло імя Жанкожа батыра]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне Жалантос батыр і тут жа грувасткая "Сяло імя Жанкожа батыра". Прапаную выдаліць, як і дзясятак рэдырэктаў з "Сяло імя...". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:31, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Айында]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць Аранд'''ы''', а не Аранд'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:17, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Малая Буконь]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць НП пад нармальнай назвай Улкен Бакен, тут відавочная памылка. Перанесена пад слушную назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:55, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Караткуль]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Існавала 2 НП пад слушнай назвай.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:26, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жабаглы]] == : {{Выдаліць}} памылка: пропуск літары. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Аку (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} памылка, знік канчатак слова. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:57, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Естая]] == : {{Выдаліць}} памылка ў рэдырэкце. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:58, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Есентэрэк]] == : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:55, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) :::: Інфармацыю не дадалі: толькі згадка ў спісе ўзнагароджаных званнем з БЭ. Таму прапаную выдаліць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:26, 25 верасня 2026 (+03) :::::шукаем, пакуль у працэссе [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 10:39, 25 верасня 2026 (+03) :::::прашу даць яшчэ час да конца кастрычнiка, есць некаторыя цяжкасцi з дадзеннымi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 18:02, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) :: Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, раз няма ахвотных дапоўніць артыкул, у такім выглядзе значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:10, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} p3lkqruo7dnuqggqln1fxj85iofbuae 5222343 5222315 2026-10-20T13:41:25Z Autumndancer 168015 /* */ 5222343 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Курчумкістауы]] == : {{Выдаліць}} Абракадабра - цэнтр раёна - '''Куршым'''. Перанесены пад новую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:41, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Буран (сяло)]] == : {{Выдаліць}} Верагодна, памылка перакладу з украінскай. Перанесены пад новую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:23, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Булгартабыты]] == : {{Выдаліць}} Памылковая назва, перанесена пад карэктную назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:12, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Правы Усць-Кальжыр]] == : {{Выдаліць}} Тапонімы не перакладаюцца. Нават пры бота-заліўцы НП Казахстана 80% пад правільнымі назвамі. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:58, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Акчый (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Перанесены пад правільную назву. У Вікіпедыі 7 НП з карэктнай назвай. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:43, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сарбулак (Кызылардзінская вобласць)]] == : {{Выдаліць}} пропуск літары. Ёсць яшчэ 3 НП Сарыбулак. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:53, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сяло імя Жанкожа батыра]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне Жалантос батыр і тут жа грувасткая "Сяло імя Жанкожа батыра". Прапаную выдаліць, як і дзясятак рэдырэктаў з "Сяло імя...". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:31, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Айында]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць Аранд'''ы''', а не Аранд'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:17, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Малая Буконь]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць НП пад нармальнай назвай Улкен Бакен, тут відавочная памылка. Перанесена пад слушную назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:55, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Караткуль]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Існавала 2 НП пад слушнай назвай.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:26, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жабаглы]] == : {{Выдаліць}} памылка: пропуск літары. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Аку (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} памылка, знік канчатак слова. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:57, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Естая]] == : {{Выдаліць}} памылка ў рэдырэкце. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:58, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Есентэрэк]] == : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:55, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Зваротны працэс]] == : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц на такую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:47, 10 верасня 2026 (+03) == [[B. В. Шчасная]] == : {{Выдаліць}} Не па-беларуску. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:32, 28 ліпеня 2026 (+03) ::Уважаемые администраторы сайта! Прошу Вашей помощи! К сожалению, не имею ни навыков, ни технической возможности создать статью. Счастная Ольга Васильевна- белорусский филолог и замечательный педагог, имя которого постепенно забывается. Очень хотелось бы в память о ней создать эту статью. Буду благодарен в оказании технической помощи. Все представленные сведения в черновике статьи достоверны [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-42099-27|&#126;2026-42099-27]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-42099-27|размова]]) 14:38, 28 ліпеня 2026 (+03) :::падтрымлiваю! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 16:29, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Для таго, каб напісаць артыкул пра чалавека ў Вікіпедыю, недастаткова толькі Вашага жадання захаваць памяць пра яго. Ёсць правілы, якія дакладна апісваюць падставы і ўмовы для стварэння артыкулаў. Прапаную азнаёміцца: [[Вікіпедыя:Правяральнасць]], [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]], [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. Для Вашай сітуацыі лепш пасуюць асабісты блог або вэб-сайт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:45, 28 ліпеня 2026 (+03) :{{Устрымліваюся}}. Пазначу толькі, што [https://verbum.by/belen/%D0%97%D0%90%D0%A1%D0%9B%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%20%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%8E%D0%9D%D0%86%D0%9A%20%D0%A0%D0%AD%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%86%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%AC ёсць крыніца з БелЭн]. Каб артыкул застаўся на вікі, ўкладальніку трэба займацца пошукам звестак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:36, 20 жніўня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма доказаў значнасці. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:51, 28 ліпеня 2026 (+03) ::доказ значносцi y старонцы са спicaм заслужаных настаунiкау за 1967 год . Указ Верхоунага Савета БССР ад 01.09.1967. Заслужаны наустаунiк Беларусi нiчога не значыць? [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:06, 28 ліпеня 2026 (+03) ::: Пра мужа і ўнука таксама ў спісе заслужаных настаўнікаў можна пачытаць? Ці можа месца пахавання ў спісе заслужаных настаўнікаў адзначана? Хочаце ўшанаваць памяць - стварыце ўласны сайт і там напішыце. Калі пра чалавека няма згадак у газетах, кнігах ці ў ''незалежных'' крыніцах у Інтэрнэце, то і значнасці няма. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:54, 28 ліпеня 2026 (+03) :::: Значнасць, меркавана, ёсць, але. [[Вікіпедыя:Значнасць#Значнасць патрабуе аб’ектыўных доказаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Дык я пра тое і талдычу. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:13, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::Ix убрау з тэкста. У той час не было такiх сродак масавой iнфарцыi. Паспрабую яшчэ пашукаць i дадам калi знайду [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 07:29, 29 ліпеня 2026 (+03) :::::Уважаемые пользователи и модераторы! Не имею технической возможности правильно создать статью. Буду благодарен всем за помощь в её правке, этим Вы сделаете доброе дело. Статья небольшая. Или сделайте шаблон , а дальше я сам всё допишу. С искренней благодарностью! [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:21, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на наступныя артыкулы: [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч]], [[Галіна Раманаўна Кадырка]], [[Галіна Іванаўна Шумская]]. У раздзелах Літаратура ёсць прыклады кніг, якія можна лічыць незалежнымі крыніцамі. Кніга "Памяць" Маладзечанскага раёна была выдадзена ў 2002, то магчыма Вольгу Васільеўну знойдзеце там. Пры наяўнасці такіх крыніц артыкул можна дааформіць, перанесці пад назву ''Вольга Васільеўна Шчасная'' і пакінуць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:45, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Шчыра дзякую, паспрабую [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 23:50, 29 ліпеня 2026 (+03) ::::::Пашукау...няма [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:58, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::::Толькi cсылкi самой гiмназii. Есць фота яе, але Яны не падаiсаны ,што гэта яна [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 13:00, 30 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} зместу практычна няма, адны пышныя эпітэты, такім чынам, не вытрыманы [[Вікіпедыя:Значнасць асоб|Агульны крытэрый значнасці]]. Для такіх выпадкаў дастаткова радка ў спісе Заслужаных настаўнікаў або ў раздзеле "Вядомыя асобы" паселішча нараджэння або працы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:50, 30 ліпеня 2026 (+03) ::Нават не ясна як слушна "Счасная" ці "Шчасная", куды ж асобны артыкул. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:25, 30 ліпеня 2026 (+03) :::Счасная. Так трэба. Але у агульным спicу заслужаных настаунiкау ( артыкул есць) значылася як Шасная, як раз у агульным спiсу! У гэтым вот i справа - пачынаюць забываць ! I гэта не пышныя эпiтэты, гэта час , калi мова нават не вывучался у 60 ыя гады! I дырэктар той самой 6 школы, яki 30 гадоу iм быу- таксама заслужаны настаунiк , яшчэ i ганаровы грамадзянiн Маладзэчна - але а нем не каму напiсаць ужо. Нет артыкула! Яна была Яго намеснiкам. :::Справа не у значначцi , a у адносiнах да памяцi. Калi гэты артыкул не выйдзе- памерлы не пакрыудзiцца ужо. А калi гэта беларуская вiкiпедыя - гэтым i трэба занiмацца , паказваць нашу культурную спадчыну i дасягненнi , гысторыю! - спадзяюся, адмiн гэта прачытае. За "у" якое нескладовае па тэксту прашу прабачэння. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:55, 30 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] дык, шаноўны удзельнік, што ж Вы вымагаеце ад Вікіпедыі, каб нехта нешта рабіў для памяці вартага чалавека. А самі ставіце ў артыкуле пустыя зноскі, на галоўную старонку базы дакументаў, дзе дакумента няма. На сайце школы таксама няма пра тое, што ў артыкуле напісана, толькі адзінкавая згадка, што "О. В. Счастная" "унесла ў капілку". Гэта нармальна? Па-мойму, не. Калі ў Вас ёсць інфармацыя, хай хоць на сайце школы апублікуюць падрабязную нататку пра настаўніцу, схадзіце, пазваніце, напішыце, можа ў школе нешта ведаюць дадатковае. Калі не ведаюць, дапамажыце ім. Хай аўтары-складальнікі падпішуцца пад нататкай, пазначаць крыніцы. А лепей у раённую газету, усё ж Заслужаная настаўніца. Хай гэта будуць нават толькі "успаміны калег і родных", без патэтыкі па фактах, пажада хоць з ускоснай згадкай адкуль факты. Тады можна будзе дадаць гэта ўсё у Вікіпедыю ў нейкай апрацоўцы. Гэта будзе Ваш надзейны уклад у памяць. Пастаўце сабе беларускую раскладку клавіятуры, таксама будзе даніна памяці настаўцы беларускай мовы, калі слушна зразумеў. А пакуль няма ніякай фактуры, пацверджанай хоць якімі крыніцамі, то зместу хапае толькі на пашыраны радок у спісе Заслужаных настаўнікаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:40, 31 ліпеня 2026 (+03) :::::Я нiколi не рабiў нiякiх артыкулаў у Вiкiпедыi. Гэта мая iнiцыятыва. Але мало засталося дадзенных... Шчыра ўдзячны тым удзельнiкам, якiя ўжо палепшылi гэты артыкул. Я таксама працягваю шукаць iнфармацыю , буду яе выкладaць далей. Спадзяюся, што гэтая справа атрымаецца i гэта нужная справа. Працягваю пошук матэрыялу. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:41, 31 ліпеня 2026 (+03) ::::::Паспрабую зрабiць, дзякую за раду. [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 12:46, 31 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, інфармацыі на старонцы не больш чым на элемент спіса. Невядома, дзе атрымала адукацыю. Пра педагагічныя заслугі ніякай канкрэтыкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:53, 9 жніўня 2026 (+03) ::1 верасня будзе яшчэ iнфармацыя на афiцыйным сайце гiмназыi, яе запрасiлi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 15:14, 9 жніўня 2026 (+03) :::: Інфармацыю не дадалі: толькі згадка ў спісе ўзнагароджаных званнем з БЭ. Таму прапаную выдаліць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:26, 25 верасня 2026 (+03) :::::шукаем, пакуль у працэссе [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 10:39, 25 верасня 2026 (+03) :::::прашу даць яшчэ час да конца кастрычнiка, есць некаторыя цяжкасцi з дадзеннымi [[Удзельнік:Petrachkov|Petrachkov]] ([[Размовы з удзельнікам:Petrachkov|размовы]]) 18:02, 14 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дзяніс Валер’евіч Юрчак]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі: кандыдат навук, дацэнт, гал.спец. аблвыканкама. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:28, 27 ліпеня 2026 (+03) :: Пару дадатковых сказаў аб прызнанні асобы ў навуковай супольнасці для пацвярджэння значнасці, думаю, было б дастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 28 ліпеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, раз няма ахвотных дапоўніць артыкул, у такім выглядзе значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:10, 15 кастрычніка 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} cyajs3x7nd04522ime48jsqwuymq9ik Дзяржава Само 0 16489 5222515 4526475 2026-10-20T20:44:20Z DzBar 156353 шаблон 5222515 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава}} '''Дзяржава Само́''' ({{lang-sl|Samova ríša}}, {{lang-sk|Samova država, Samova plemenska zveza}}, {{lang-pl|Państwo Samona}}, {{lang-cs|Sámova říše}}; [[623]]—[[658]]) — першае вядомае палітычнае ўтварэнне [[славяне|славян]], звесткі пра яго стварэнне і гісторыю бедныя і паўлегендарнага характару. Назву атрымала ад заснавальніка — франкскага купца '''[[Само]]'''. У склад дзяржавы ўваходзілі тэрыторыі сучасных [[Чэхія|Чэхіі]], [[Славакія|Славакіі]], часткова [[Германія|Германіі]] (землі [[Лужыцкія сербы|лужыцкіх сербаў]]), [[Польшча|Польшчы]], [[Славенія|Славеніі]] і [[Харватыя|Харватыі]]. Неўзабаве па смерці Само дзяржава распалася. == Крыніцы == Адзіныя крыніцы пра Само і яго дзяржаву — [[Хроніка Фрэдэгара]] (''Gesta Dagoberti I regnis Francorum'') і пазнейшая [[Зальцбургская хроніка]] (''Conversio Bagoariorum et Carantanorum''). Хроніка Фрэдэгара лічыцца больш надзейнай, Зальцбургская хроніка змяшчае значную колькасць паўлегендарных звестак, але, бо звесткі вельмі раннія, таксама лічыцца неабходнай крыніцай пра Самову дзяржаву. == Асоба Само == [[Выява:King Samo.jpg|thumb|Само — кароль славян (''Rex Sclavorum''), выява ў Зноемскай ратондзе (1019—1034)<br />Здымак ва ўльтрафіялетавым святле Францішка Сыселя і Катаржыны Дворжакавай, 1999.]] '''Само́''' ([[Славацкая мова|славацк.]] і [[Славенская мова|славенск.]]: ''Samo'', [[Польская мова|польск.]]: ''Samon'', [[Чэшская мова|чэшск.]]: ''Sámo''; канец VI ст. — 658) — гандляр з [[Франкская імперыя|Франкскай імперыі]], першы пэўна вядомы славянскі ўладар. У [[Хроніка Фрэдэгара|Хроніцы Фрэдэгара]] называецца «''homo nomen Samo, natione Francos, de pago Senonago''» («чалавек на імя Само, франк з вёскі Сенонскай»). ''Senonago'' імаверна тоеснае сённяшняй мясцовасцю Сас (''Sens'') дэпартамента Ён на паўднёвы ўсход ад [[Парыж]]а або Суанье (''Soignies'') у [[Бельгія|Бельгіі]], але ''natione Francos'' можна разумець і як «[[Франкі|франк]] па нацыянальнасці», і як «народжаны ў Франкскай імперыі», і як «падданы/жыхар Франкскай імперыі». Цяпер ёсць дзве гіпотэзы этнічнага паходжання Само. Першая зыходзіць з таго, што ён галараманец, раманізаваны жыхар [[Галія|Галіі]] — былой правінцыі [[Рымская імперыя|Рымскай имперыі]], а імя ''Само'' кельцкага паходжання. Другая, заснаваная на Зальцбургскай хроніцы «Conversio Bagoariorum et Carantanorum», зыходзіць з таго, што слова ''само'' трэба разглядаць як [[Старажытнаславянская мова|старажытнаславянскі]] [[тытул]], у такім разе, ''Само'' значыць ''самаўладзец''. Таксама, у [[Славянскія мовы|славянскіх мовах]] слова ''само'' мае самастойны сэнс і некаторыя даследчыкі лічаць ''Само'' кароткай формай імя ''Самаслаў''. Аднак большасць даследчыкаў аддае перавагу першай гіпотэзе. == Славяне таго часу == Славянскія землі на якіх утварылася дзяржава Само ў канцы VI ст. былі пад уладай [[Аварскі каганат|Аварскага каганата]], вядомыя паўстанні славян супраць [[авары|авараў]]. У 603 года пасля смерці аварскага кагана [[Баян, каган аварскі|Баяна]] ў каганаце пачалася міжусобная барацьба. Славянскія землі пачалі паўстанне за вызваленне ад больш як 50-гадовай залежнасці. == Дзейнасць Само == Каля 620 годзе Само з гандлёвым караванам адправіўся на ўсход. Дасягнуўшы скрыжавання {{нп5|Усходні гандлёвы шлях|Усходняга гандлёвага шляху|ru|Путь из немец в хазары}} з [[Бурштынавы шлях|Бурштынавым]] — Мараўскага поля, сутокі [[Морава (верхні прыток Дуная)|Моравы]] і [[Дунай|Дуная]], Само стаў лагерам. Тут планы змяніліся, ён вырашыў ехаць у Італію і, каб падарожжа стала выгоднейшым, пачаў купляць у славян аварскіх рабоў, на якіх быў вялікі попыт у Ламбардыі. Само ўмацаваў лагер, побач з ім спыняліся драбнейшыя групы купцоў. Само не ведаў славянскай мовай, бо дагэтуль не меў такой патрэбы, і карыстаўся паслугамі тлумачоў. Праз нейкі час да лагера, але на супрацьлеглым беразе, наблізіўся загон аварскай кавалерыі пра які стала вядома папярэдне праз характэрны шум. Каб напасці на купецкі лагер, авары мусілі пераправіцца праз раку, а брод быў даволі далёка і часу на пераправу авары страцілі шмат, таму Само паспеў дамовіцца з славянамі пра супольную абарону і наступны падзел здабычы. Славянскі атрад быў пастаўлены ў засаду, у лясным гушчары на шляху авараў Само паставіў атрады лучнікаў, калі авары прайшлі праз лес і пачалі бой з атрадам Само, яны ўжо былі моцна пабітыя стрэламі. Калі з тылу на авараў рушылі славяне, усё было хутка скончана. Само падзяліў багатую здабычу, пагалоска пра яго поспех разнеслася па навакольных землях, да Само пацягнуліся людзі і яго войска пачала расці. Само цяпер не спяшаўся ў Італію, стаў ахоўваць пераправы праз рэкі і гандлёвыя шляхі, браць за гэта аплату а купцоў. Месца і справа Само спадабаліся. Умацоўваўся фінансавы і вайсковы патэнцыял, калі праз год ён яшчэ раз перамог аварскае войска ў баі, слава Само разнеслася па ўсёй Еўропе. Само стаў уладаром славянскіх зямель, кантраляваная тэрыторыя пашыралася, ваенны поспех не пакідаў. Ад абарончай тактыкі ў барацьбе з аварамі ён перайшоў да наступальнай, нападаў на аварскія атрады і паселішчы. Адно яго Само наводзіла на авараў жах. Пасля паражэнняў авараў ад Само з-пад іх улады вызваліліся харваты і прыальпійскія славяне. Кароль [[Аўстразія|Аўстразіі]] [[Дагаберт I]] сачыў за развіццём падзей на ўсходзе. Ён вырашыў, што землі, спустошаныя жорсткімі войнамі, не акажуць моцнага супраціву яго войску. Агульнай мяжы ў Аўстразіі са славянскімі землямі не было, паміж імі былі шырокія нічыйныя землі. Славяне не нападалі на заходнія каралеўствы, але Дагаберт асцерагаўся гэтага і хацеў нанесці папераджальны ўдар. Пагатоў знайшлася ўдалая нагода. На Мараўскім полі быў разрабаваны нейкі франкскі караван. Купцу пашчасціла выратавацца і ён адправіўся са скаргай да Дагаберта. Кароль абяцаў яму сваю дапамогу і адправіў да Само пасла Сіхарыя, які ведаў славянскую мову. Сіхарый прыбыў да Само і запрасіў сустрэчы, але ведаючы хто такі Само размаўляў і быў апрануты па-франкску. Само, які ўжо вывучыў славянскую мову і трымаўся славянскіх звычаяў, не прыняў пасла. Тады Сіхарый апрануўся па-славянску і прыйшоў да ўладара. Само прыняў Сіхарыя, той паводзіў сябе без павагі і патрабаваў кампенсацыі страт за разрабаваны караван. Само пагадзіўся са справядлівасцю патрабаванняў і пагадзіўся кампенсаваць прычыненую шкоду, калі Дагаберт кампенсуе ўсе страты славянскіх купцоў на тэрыторыі Аўстразіі. Сіхарый не меў такіх паўнамоцтваў і адказваў унікліва, а Само з’едліва высмейваў яго адказы і справа дайшла да сваркі паміж імі, падчас якой Сіхарый дазволіў сабе абразы Само. Уладар паклікаў слуг і загадаў выкінуць пасла за вал лагера, што і было зроблена. Дазнаўшыся пра няўдачу пасольства, Дагаберт каля 630 года сабраў войска і вясной трыма калонамі рушыў на дзяржаву Само. У некалькіх дробных сутычках у памежных землях [[алеманы]] і [[лангабарды]] перамаглі славян. Але на шляху калоны на чале з Дагабертам была памежная крэпасць Вагасцісбург, дзе засеў Само са сваёй [[дружына]]й. Дагаберт аблажыў крэпасць, Само са сваімі людзьмі выйшаў за валы і навязаў франкам бой. Паводле падання бой доўжыўся трое сутак, урэшце франкі збеглі, кінулі свой лагер, харчы і здабычу. Само не абмежаваўся гэтай перамогай і стаў здзяйсняць набегі на заходнія землі, даходзіў да Цюрынгіі. Слава і магутнасць Само настолькі ўзраслі, што сербскі князь Дрэван выйшаў з васальнага падпарадкавання Дагаберту і прызнаў уладу Само. Славяне пачалі напады на землі франкаў і часта перамагалі ў дробных сутычках. У гэтых абставінах, саксы, якія жылі на землях праз якія славяне праходзілі на захад, прапанавалі свае паслугі Дагаберту — за паніжэнне даніны абавязаліся ахоўваць межы Аўстразіі ад набегаў славян і іншых ворагаў. Дагаберт прыняў іх прапанову, але не шмат выйграў, славяне як і раней праходзілі ў яго зямлі і рабавалі іх. Дагаберт не даваў рады славянскаму нашэсцю, але герцаг Цюрынгіі Радульф, які таксама цярпеў ад набегаў ваяроў Само, здолеў разбіць славян і выгнаў іх атрады са ўсіх франкскіх зямель. Неўзабаве Радульф пасварыўся з Дагабертам і абвясціў сябе суверэнным уладаром свайго герцагства, яму спатрэбіліся саюзнікі і славяне былі ці не лепшымі для гэтага. Славянская дзяржава стала саюзнікам і апорай герцагства Цюрынгія. == Спадчына == У апошнія гады жыцця Само не вёў вялікіх войнаў, ворагі баяліся яго войска і вайсковай удачы. Памёр Само ў 658 годзе, пра яго пераемніка нічога не вядома і дзяржава распалася. У Само было 12 жонак-славянак і з імі 22 сыны і 15 дачок. Паводле паданняў, нашчадкамі Само былі [[Майміравічы]] — уладары [[Вялікамараўская дзяржава|Вялікамараўскай дзяржавы]] і [[Пржэмысловічы|Пржэмыславічы]] — уладары [[Чэхія|Чэшскай дзяржавы]]. Пацвярджэнняў гэтаму няма, але гледзячы на шматлікасць сыноў і дачок такое можна дапусціць. Магчыма, яго нашчадкі ўладарылі і ў іншых славянскіх дзяржавах, якія ўтварыліся пасля распаду Дзяржавы Само. == Зноскі == <references /> == Літаратура == * ''Грацианский Н. П.'' Славянское царство Само (К критике известий «Хроники Фредегара») // ИЖ. 1943. № 5-6. * ''Пичета В. Н.'' П. Грацианский и его труды по истории славянских народов // Вопросы истории. 1946. № 7. С. 96—99; * ''Mikkola J. J.'' Samo und sein Reich // ASPh. 1928, Bd. 42. * ''Labuda Gerard''. Pierwsze państwo słowiańskie Państwo Samona. — Poznań, 1949. * The fourth book of the Chronicle of Fredegar. Greenwood Press, 1981. ''Глядзіце'': [http://www.vostlit.info/Texts/rus4/Fredegar/frametext.htm аматарскі рускі пераклад] — Эл.рэсурс vostlit.info; [http://students.gf.nsu.ru/medieval/latin/chron-f.html урывак з хронікі на арыгінальнай лаціне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080611052752/http://students.gf.nsu.ru/medieval/latin/chron-f.html |date=11 чэрвеня 2008 }} пра адносіны франкаў з вендамі. == Спасылкі == {{Commonscat|Samo}}{{Вонкавыя спасылкі}}{{DEFAULTSORT:Само}} [[Катэгорыя:Дзяржава Само| ]] [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы]] 5icih4zeahea2fa6jsadcyin4w7dan9 Хакасія 0 16619 5222225 4464329 2026-10-20T12:18:43Z Autumndancer 168015 5222225 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Хакасія''', '''Рэспубліка Хакасія''' — суб’ект [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Размешчана на поўдні [[Усходняя Сібір|Усходняй Сібіры]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Абакан]]. Утворана 20 кастрычніка 1930 года як Хакаская аўтаномная акруга. У 1992 годзе пераназвана ў Рэспубліку Хакасію. Падзяляецца на 8 раёнаў. Уключае пяць гарадоў: [[Абакан]], [[Чарнагорск]], [[Саянагорск]], [[Абаза]], [[Сорск]]. == Геаграфія == Заходнюю частку займаюць усходнія схілы [[Кузнецкі Алатау|Кузнецкага Алатау]] (вышыня да 2178 м, гара [[Верхні Зуб]]) і [[Абаканскі хрыбет]] (вышыня да 1984 м); на поўдні і паўднёвым усходзе паўночныя адгор’і [[Заходні Саян|Заходняга Саяна]] (вышыня да 2930 м, гара Карагош). На ўсходзе [[Мінусінская катлавіна|Мінусінская]] і Чулыма-Енісейская катлавіны. [[Карысныя выкапні]]: [[каменны вугаль]], жалезныя і медна-малібдэнавыя руды, [[золата]], [[гіпс]], [[мармур]]. Клімат рэзка кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня ад −15 да −21 °C, ліпеня 17-20 °C. Ападкаў ад 300 мм у катлавінах да 700 мм у гарах. Галоўныя рэкі — [[Енісей]] (з прытокам [[Абакан (рака)|Абакан]]), Том, [[рака Белы Іюс|Белы]] і [[рака Чорны Іюс|Чорны Іюс]] (басейн [[Об|ракі Об]]). Шматлікія азёры з прэснай вадой (Чорнае, Фыркал, Іткуль) і салёнай (Беле, [[Шыра (возера)|Шыра]]). Глебы чарназёмныя, у гарах дзярнова-падзолістыя, горна-таежныя і горна-тундравыя. Стэпавая расліннасць катлавін змяняецца ў гарах хвойнымі ([[лістоўніца]], [[кедр]], [[хвоя]], [[піхта]]) лясамі, горнымі тундрамі, альпійскімі і субальпійскімі лугамі. Пад лесам 40 % тэрыторыі. Запаведнікі Малы Абакан, Чазы, часткова Алтайскі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.rhlider.ru/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070717025006/http://www.rhlider.ru/ |date=17 ліпеня 2007 }} * [http://www.sayanogorsk.info/ Саяногорск] {{Хакасія}} {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Хакасія| ]] 7tfer4gbgchiffzh3s0s2eem4b2tpb2 Сафія Валадараўна 0 17498 5222241 5222118 2026-10-20T12:32:17Z M.L.Bot 261 /* Спадчына па Бурыслеве */ 5222241 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Сафія Валадараўна''' ({{ВДП}}) — княжна менская, каралева дацкая. == Біяграфія == Паходжанне княжны было дыскусійным, маці Сафіі — [[Рыкса Баляславаўна|Рыкса]], дачка польскага князя [[Баляслаў III Крывавусты|Баляслава Крывавустага]], а бацькам цяпер лічаць менскага князя [[Валадар Глебавіч|Валадара Глебавіча]]. З 1134 годзе Рыкса была ўжо ўдавой па першым мужы — дацкім арыстакраце [[Магнус I Моцны|Магнусе Нільсане]]. Пасля 1134 года выйшла замуж за Валадара, палітычны кантэкст гэтага шлюбу не ясны. Сафія нарадзілася паміж вясной 1142 і вераснем 1145 года, месца яе нараджэння невядома. Неўзабаве шлюб Валадара і Рыксы з невядомых прычын распаўся. Пасля гэтага Рыкса пакінула Русь, вярнулася яна ў Польшчу або паехала ў Данію — не вядома. Прынамсі да 1150 года Рыкса трэці раз выйшла замуж за шведскага караля [[Сверкер I|Сверкера]], а Сафія тым часам была з ёю ў Швецыі. Сына Рыксы з першага шлюбу — [[Кнуд V|Кнуда Магнусана]], у 1146 годзе абралі каралём часткі Даніі. Аднак за каралеўскую ўладу ў Даніі з 1131 года трывала {{Не перакладзена 5|Грамадзянская вайна ў Даніі|ўнутраная вайна|en|Danish Civil Wars}}. У 1153 годзе Кнуд разбіты адным з супернікаў — [[Свен III Гратэ|Свенам]], і вымушаны ўцячы з Даніі. Пры падтрымцы шведскага караля Сверкера і сваёй маці Рыксы Кнуд з выгнання вёў перамовы пра саюз з іншым сваім супернікам — [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмарам]]. На мяжы 1153—1154 гадоў Кнуд і Вальдэмар дамовіліся і замацавалі пагадненне заручынамі Сафіі, адзінаўтробнай сястры Кнуда, з Вальдэмарам. Пасагам Сафіі была 1/3 частка дацкіх уладанняў Кнуда. Заручыны адбыліся недзе вясной 1154 года, летам 1154 года Вальдэмар і Кнуд абвешчаны каралямі ў [[Вібарг]]у. Тым часам Сафія была непаўналетняй, шлюб мусіў адбыцца, калі яна дасягне пэўнага, не названага ў крыніцах, узросту, да гэтага часу дзяўчынку аддавалі на выхаванне арыстакратцы Бодылі (імаверна, крэўнай родзічцы Вальдэмара, пляменніцы {{нп5|Пэдэр Бодыльсен|Пэдэра Бодыльсена|da|Peder Bodilsen}}{{sfn|Heilskov|2015|p=37–52}}). У 1157 годзе ўсе тры прэтэндэнты на каралеўскую ўладу ў Даніі — Вальдэмар, Кнуд і Свен — сустрэліся і дамовіліся ў Роскіле, але адразу па гэтым людзі Свена забілі Кнуда і паранілі Вальдэмара. Вальдэмар уратаваўся і недзе летам або ў верасні 1157 года ўзяў шлюб з Сафіяй у Вібаргу, запісы пра гэта ёсць у крыніцах мяжы XII—XIII ст. — «Дзеях данаў» [[Саксон Граматык|Саксона Граматыка]] і «Славянскай хроніцы» [[Арнольд з Любека|Арнольда з Любека]]. У кастрычніку 1157 года Свен загінуў у бітве, а Вальдэмар стаў адзінаўладным дацкім каралём. Сафія актыўна брала ўдзел у грамадскім жыцці Даніі. Мела двух сыноў і шэсць дачок. Пасля гібелі каля 1172 года малодшага адзінаўтробнага брата, шведскага прынца Бурыслева Сверкерсана, атрымала ў спадчыну яго шведскія маёнткі.{{Пераход|Спадчына па Бурыслеве|pink}} Аўдавела ў 1182 годзе. У 1184 годзе выйшла замуж за Людвіга III, ландграфа цюрынгскага, аднак у 1190 годзе развялася з ім і вярнулася ў Данію. Палітычны кантэкст шлюбу, як і сувязі полацка-менскіх князёў праз Сафію з дынастыямі герцагаў Браўншвейгскіх і ландграфаў Цюрынгскіх, не вывучаны<ref name="Назар">''Назаренко А. В.'' Русско-немецкие связи домонгольского времени (IX — середина XIII в.): Состояние проблемы и перспективы дальнейших исследований // Из истории русской культуры. Т. II. (Киевская и Московская Русь). — М.: ЯСК, 2002. — ISBN 5-7859-0142-0. — С. 56, прим. 7</ref>. Пахавана побач Вальдэмара I у каралеўскай пахавальні [[Рынгстэд (камуна)|Рынгстэда]]. [[Файл:Ringsted kosciol mpazdziora.JPG|thumb|Сабор у Рынгстэдзе, месца пахавання Сафіі.]] == У гістарыяграфіі == Летапісы Сафію не згадваць, яна вядома толькі з заходніх крыніц — «Дзеяў данаў» Саксона Граматыка<ref>Saxo. Lib. XIV. Cap. XIX. P. 408;</ref>, «Сагі пра Кнютлінгаў»<ref>Knýtl. Bls. 242;</ref>, «Генеалогіі дацкіх каралёў»<ref>SmHD. Bd. I. P. 184, 185;</ref>, «Агляду саг пра дацкіх канунгаў»<ref>Ágr. Dan. Bls. 334;</ref>, зводу саг «Прыгожая скура»<ref>Fask. Bls. 300;</ref>, дацкіх аналаў<ref>SRD. Bd. I. P. 340;</ref>. Некаторыя скандынаўскія крыніцы даюць яе імя скажона — ''Суфія'', ''Сіфія''. Гіпотэзу паходжання Сафіі ад Валадара Глебавіча прапанаваў [[Петэр Андрэас Мунк|Петэр Мунк]] у 1850 годзе, найболей аргументавана яе давёў [[Ярл Гален]]<ref>''Gallén J.'' Vem var Valdemar den stores drottning Sofia? // Historisk Tidskrift för Finland. 1976. Årg. 61.</ref>. [[Освальд Марыян Бальцар|Освальд Бальцар]] у 1895 годзе прапанаваў, [[Мікалай Аляксандравіч Баўмгартэн|Мікалай Баўмгартэн]]<ref>''Баумгартен Н. А.'' София Русская, королева датская, а затем ландграфиня тюрингенская // Seminarium Kondakovianum. Prague. T.4, 1931. — C. 95—104; ''Baumgarten N.'' Généalogies et mariages… Table V, № 45.</ref> пазней развіў, а [[Пашута|Уладзімір Пашута]]<ref>''Пашуто В. Т.'' Внешняя политика…. C. 421, генеалогич. табл. 2, № 17.</ref> падтрымаў гіпотэзу, што бацькам Сафіі быў наўгародскім княжыч [[Уладзімір Усеваладавіч (княжыч наўгародскі)|Уладзімір Усеваладавіч]], у такім разе, аднак, трэба дапусціць, што Вальдэмар узяў шлюб з родзічкай у кананічна забароненай пятай ступені сваяцтва («пляменніцай», паводле [[Аляксандр Назарэнка|Аляксандра Назарэнкі]]<ref name="Назар" />), ёсць і іншыя пярэчанні. Падрабязны агляд пунктаў гледжання на паходжанне Сафіі змешчаны ў працах [[Таццяна Мікалаеўна Джаксан|Таццяны Джаксан]]<ref>''Джаксон Т. Н.'' Исландские королевские саги как источник по истории Древней Руси и ее соседей: X—XIII вв. // ДГ, 1988—1989. — М., 1991. — C. 163; ''Джаксон Т. Н.'' Исландские королевские саги о Восточной Европе (середина XI — середина XIII в.). — М., 2000. — С. 180—181.</ref>. Ёсць два пазнейшыя партрэты Сафіі (1580, 1757). У Беларусі асоба дацкай каралевы Сафіі стала шырока вядомай пасля публікацыі «Нашай Нівай» у 2005 годзе артыкула доктара гісторыі [[Андрэй Катлярчук|Андрэя Катлярчука]] «Соф’я Валадароўна, каралева Даніі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/99930|title=Соф’я Валадароўна, каралева Даніі|website=Наша Ніва|date=2005-05-13|access-date=2024-08-31}}</ref>. == Спадчына па Бурыслеве == Пра спадчынныя шведскія ўладанні каралевы Сафіі вядома з кароткага лацінскага запісу ў «Кнізе перапісаў Даніі» (Liber Census Daniæ, fol. 29v), манускрыпце, створаным каля 1231 года пры дацкім каралю Вальдэмары II.{{sfn|Liber Census Daniæ|1873|p=44}}{{sfn|Ericsson|2012|p=289—290}}. Мовазнавец і гісторык Натанаэль Бэкман у артыкуле 1912 года{{sfn|Beckman|1912|p=1–19}} даў памылковы пераклад лацінскага прыназоўніка ''praeter'' як «разам з»{{sfn|Ericsson|2012|p=297—298}}, праз гэта ў навуцы замацавалася ўяўленне, што спадчына каралевы Сафіі па шведскім прынцы Бурыслеве ўваходзіла ў пайменны пералік 11 маёнткаў з 90 {{нп5|Атунг|атунгамі|sv|Attung}} зямлі{{sfn|Ericsson|2012|p=297—298}}{{sfn|Lovén|2014|p=146—147}}, якія кароль Вальдэмар II перадаў свайму пазашлюбнаму сыну, герцагу Кнуду Рэвельскаму{{sfn|Ericsson|2012|p=298}}. Гэта ўяўленне трапіла і ў сучаснае фундаментальнае выданне «Det medeltida Sverige» (Сярэднявечная Швецыя), дзе, напрыклад, маёнтак Істад (Istad) на Эландзе адначасова названы і спадчынай Сігрыд (Sigridlev), і спадчынай Бурыслева (hereditas Bulizlaui){{sfn|Ericsson|2012|p=299, not 139}}. Пазнейшы крыніцазнаўчы і тэксталагічны аналіз запісу 1231 года (Готфрыд Карлсан, 1957{{sfn|Carlsson|1957|p=37-43}}; Б’ярнэ Бэкман, 1958/1961{{sfn|Beckman|1958|p=120–147}}{{sfn|Beckman|1961|p=12–71}}; Альф Эрыксан, 2012{{sfn|Ericsson|2012|p=289—291}}; Рогер Аксельсан, 2013{{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}; Крысціян Лавэн, 2014{{sfn|Lovén|2014|p=146—147}}) паказаў, што прыназоўнік ''praeter'' ужываецца выключна ў значэнні «за выключэннем», «апроч»{{sfn|Ericsson|2012|p=289—290}}{{sfn|Lovén|2014|p=146—147}}. Адпаведна, запіс вылучае два розныя па паходжанні і прававым статусе маёмасныя комплексы: * Спадчыну Вальдэмара II па бацьку (Sigridlev — спадчына Сігрыд): 11 маёнткаў з 90 атунгамі ў розных правінцыях Швецыі (у тым ліку Вібы ў Эстэргётландзе і Істад на Эландзе), якія адносіліся да спадчыны роду [[Стэнкілі|Стэнкіляў]] і перайшлі Вальдэмару I і потым Вальдэмару II{{sfn|Ericsson|2012|p=289—291}}{{sfn|Lovén|2014|p=146—147}}{{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}. * Спадчыну Вальдэмара II па маці (hereditas Bulizlaui — спадчына Бурыслева): маёнткі, якія прынц Бурыслеў спадкаваў па сваім бацьку, шведскім каралю Сверкеры I (Swærco antiquus), а па смерці Бурыслева (каля 1172) спадкавала яго адзінаўтробная сястра каралева Сафія, маці Вальдэмара II (Sophia regina Danica, mater regis Waldemari II){{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}{{sfn|Ericsson|2012|p=290}}{{sfn|Lovén|2014|p=146}}. Завяршальная фраза запісу — «Et sciendum quod omnes predictas possessiones dedimus duci Kanuto preter hereditatem Bulizlaui» («І трэба ведаць, што ўсе вышэйназваныя ўладанні мы далі герцагу Кнуду, за выключэннем спадчыны Бурыслева») — адназначна трактуецца даследчыкамі як акт перадачы 11 маёнткаў з 90 атунгамі герцагу Кнуду са свядомым захаваннем спадчыны Бурыслева за дацкай каронай{{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}{{sfn|Ericsson|2012|p=290}}{{sfn|Lovén|2014|p=146}}. Пры гэтым у рэестры 1231 года спадчына Бурыслева не акрэслена і няма пайменнага пераліку яе маёнткаў{{sfn|Ericsson|2012|p=289—291}}. Дыскусія наконт лакалізацыі асобных названых маёнткаў працягваецца. Так, Альф Эрыксан (2012) лакалізуе Burghær (4 атунгі) са спісу Sigridlev як парафію Борг у Эстэргётландзе{{sfn|Ericsson|2012|p=305—306}}, а Рогер Аксельсан (2013) даводзіць, што Burghær можа быць эландскім Гробаргам{{sfn|Axelsson|2013|p=323—325}}. У кожным разе, незалежна ад лакалізацыі Burghær, ён выразны аддзелены ад спадчыны Бурыслева{{sfn|Ericsson|2012|p=289—290}}{{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}{{sfn|Lovén|2014|p=146}}. == У літаратуры == У 2015 годзе выйшаў гістарычны раман Біргітэ Хамер. * ''Birgitte Hammer'' Sophia — den glemte dronning. — Juli 2015. — 368 s. — ISBN 978-87-93328-30-3 (P-bog), ISBN 978-87-93366-18-3 (E-bog) == Дзеці == * [[Кнуд VI (кароль Даніі)|Кнут VI]] * [[Вальдэмар II Пераможца|Вальдэмар II]] * Хелена * Рыкса * Сафія * Маргарэт * Марыя * [[Інгеборга Дацкая (каралева Францыі)|Інгеборга]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Axelsson|аўтар=Axelsson, R.|загаловак=Från Gråborg till Borgholm – danskt och svenskt på Öland 1150–1300|арыгінал=|спасылка=https://www.academia.edu/11274071/|мова=|адказны=red. M. Lennersand, Å. Karlsson, H. Klackenberg|аўтар выдання=|выданне=Fragment ur arkiven. Festskrift till Jan Brunius|тып=|месца=Stockholm|выдавецтва=Riksarkivet|год=2013|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=319–335|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * {{артыкул|ref = Beckman|аўтар = Beckman, B.|загаловак = Till frågan om Sigridlev|арыгінал = |спасылка = |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Namn och bygd|тып = |месца = Uppsala|выдавецтва = |год = 1958|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 120–147|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} * {{артыкул|ref = Beckman|аўтар = Beckman, B.|загаловак = Till frågan om Sigridlev|арыгінал = |спасылка = |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Namn och bygd|тып = |месца = Uppsala|выдавецтва = |год = 1961|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 12–71|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} * {{артыкул|ref = Beckman|аўтар = Beckman, N.|загаловак = Tre konungaätter och deras jordegendomar i Sverige|арыгінал = |спасылка = |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Personhistorisk tidskrift|тып = |месца = Stockholm|выдавецтва = |год = 1912|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 1–19|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} * {{артыкул|ref = Carlsson|аўтар = Carlsson, G.|загаловак = Sigrid Storråda och Sigridlev|арыгінал = |спасылка = |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Personhistorisk tidskrift|тып = |месца = Stockholm|выдавецтва = |год = 1957|выпуск = |том = 55|нумар = |старонкі = 37–43|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} * {{кніга|ref=Ericsson|аўтар=Ericsson, A.|частка=|загаловак=Terra mediaevalis. Jordvärderingssystem i medeltidens Sverige|арыгінал=|спасылка=https://www.academia.edu/4053316/|адказны=|выданне=|месца=Uppsala|выдавецтва=Swedish University of Agricultural Sciences (SLU)|год=2012|том=|pages=|allpages=448|серыя=Acta Universitatis agriculturae Sueciae, 2012: 81|isbn=978-91-576-7728-0|тыраж=}} * {{кніга|ref = Liber Census Daniæ|аўтар = |частка = |загаловак = Liber Census Daniæ. Kong Valdemar den Andens Jordebog|арыгінал = |спасылка = |адказны = udgivet og oplyst af O. Nielsen|выданне = |месца = København|выдавецтва = G. E. C. Gads Forlag|год = 1873|том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул|ref=Lovén|аўтар=Lovén, C.|загаловак=Sigridlev och godsrikedomen i Stenkilsätten|арыгінал=|спасылка=https://www.academia.edu/10682154/|мова=|адказны=red. Olof Karsvall, Kristofer Jupiter|аўтар выдання=|выданне=Medeltida storgårdar. 15 uppsatser om ett tvärvetenskapligt forskningsproblem|тып=|месца=Uppsala|выдавецтва=Kungl. Gustav Adolfs Akademien för svensk folkkultur|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=145–163|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/31697700/|ref=Heilskov|аўтар=Heilskov, M. V.|загаловак=The Bodil-Family and Saint Peter’s Abbey in Næstved: A Close-Up on Politics, Kinship and Religion in 12th Century Denmark|арыгінал=|год=2015|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Forma. Revista d’Estudis Comparatius d’Art, Literatura i Pensament|выдавецтва=|тып=|том=12|выпуск=|нумар=|старонкі=37–52|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * {{артыкул|спасылка=|ref=Самонова|аўтар=Самонова М. Н.|загаловак=Полоцкое княжество в системе династических связей и политических взаимоотношений Руси со Скандинавией и Польшей в XI – начале XIII в.|арыгінал=|год=2012|адказны=|мова=ru|аўтар выдання=|месца=Минск|выданне=Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы|выдавецтва=РИВШ|тып=науч. сб.|том=|выпуск=Вып. 5|нумар=|старонкі=6—24|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/129187|title=Соф’я Менская, маці двух каралёў|author=Алег Дзярновіч|website=Наша Ніва|date=2014-06-08|access-date=2026-08-31}} * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/99930|title=Соф’я Валадароўна, каралева Даніі|website=Наша Ніва|date=2005-05-13|access-date=2026-08-31}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі менскія]] [[Катэгорыя:Каралі дацкія]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў Данію з Беларусі]] ciww2cuobx9f0uqdo7r5kskqyl1q6sv 5222372 5222241 2026-10-20T14:19:51Z M.L.Bot 261 /* Спадчына па Бурыслеве */ знайшлася і англійская версія 5222372 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Сафія Валадараўна''' ({{ВДП}}) — княжна менская, каралева дацкая. == Біяграфія == Паходжанне княжны было дыскусійным, маці Сафіі — [[Рыкса Баляславаўна|Рыкса]], дачка польскага князя [[Баляслаў III Крывавусты|Баляслава Крывавустага]], а бацькам цяпер лічаць менскага князя [[Валадар Глебавіч|Валадара Глебавіча]]. З 1134 годзе Рыкса была ўжо ўдавой па першым мужы — дацкім арыстакраце [[Магнус I Моцны|Магнусе Нільсане]]. Пасля 1134 года выйшла замуж за Валадара, палітычны кантэкст гэтага шлюбу не ясны. Сафія нарадзілася паміж вясной 1142 і вераснем 1145 года, месца яе нараджэння невядома. Неўзабаве шлюб Валадара і Рыксы з невядомых прычын распаўся. Пасля гэтага Рыкса пакінула Русь, вярнулася яна ў Польшчу або паехала ў Данію — не вядома. Прынамсі да 1150 года Рыкса трэці раз выйшла замуж за шведскага караля [[Сверкер I|Сверкера]], а Сафія тым часам была з ёю ў Швецыі. Сына Рыксы з першага шлюбу — [[Кнуд V|Кнуда Магнусана]], у 1146 годзе абралі каралём часткі Даніі. Аднак за каралеўскую ўладу ў Даніі з 1131 года трывала {{Не перакладзена 5|Грамадзянская вайна ў Даніі|ўнутраная вайна|en|Danish Civil Wars}}. У 1153 годзе Кнуд разбіты адным з супернікаў — [[Свен III Гратэ|Свенам]], і вымушаны ўцячы з Даніі. Пры падтрымцы шведскага караля Сверкера і сваёй маці Рыксы Кнуд з выгнання вёў перамовы пра саюз з іншым сваім супернікам — [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмарам]]. На мяжы 1153—1154 гадоў Кнуд і Вальдэмар дамовіліся і замацавалі пагадненне заручынамі Сафіі, адзінаўтробнай сястры Кнуда, з Вальдэмарам. Пасагам Сафіі была 1/3 частка дацкіх уладанняў Кнуда. Заручыны адбыліся недзе вясной 1154 года, летам 1154 года Вальдэмар і Кнуд абвешчаны каралямі ў [[Вібарг]]у. Тым часам Сафія была непаўналетняй, шлюб мусіў адбыцца, калі яна дасягне пэўнага, не названага ў крыніцах, узросту, да гэтага часу дзяўчынку аддавалі на выхаванне арыстакратцы Бодылі (імаверна, крэўнай родзічцы Вальдэмара, пляменніцы {{нп5|Пэдэр Бодыльсен|Пэдэра Бодыльсена|da|Peder Bodilsen}}{{sfn|Heilskov|2015|p=37–52}}). У 1157 годзе ўсе тры прэтэндэнты на каралеўскую ўладу ў Даніі — Вальдэмар, Кнуд і Свен — сустрэліся і дамовіліся ў Роскіле, але адразу па гэтым людзі Свена забілі Кнуда і паранілі Вальдэмара. Вальдэмар уратаваўся і недзе летам або ў верасні 1157 года ўзяў шлюб з Сафіяй у Вібаргу, запісы пра гэта ёсць у крыніцах мяжы XII—XIII ст. — «Дзеях данаў» [[Саксон Граматык|Саксона Граматыка]] і «Славянскай хроніцы» [[Арнольд з Любека|Арнольда з Любека]]. У кастрычніку 1157 года Свен загінуў у бітве, а Вальдэмар стаў адзінаўладным дацкім каралём. Сафія актыўна брала ўдзел у грамадскім жыцці Даніі. Мела двух сыноў і шэсць дачок. Пасля гібелі каля 1172 года малодшага адзінаўтробнага брата, шведскага прынца Бурыслева Сверкерсана, атрымала ў спадчыну яго шведскія маёнткі.{{Пераход|Спадчына па Бурыслеве|pink}} Аўдавела ў 1182 годзе. У 1184 годзе выйшла замуж за Людвіга III, ландграфа цюрынгскага, аднак у 1190 годзе развялася з ім і вярнулася ў Данію. Палітычны кантэкст шлюбу, як і сувязі полацка-менскіх князёў праз Сафію з дынастыямі герцагаў Браўншвейгскіх і ландграфаў Цюрынгскіх, не вывучаны<ref name="Назар">''Назаренко А. В.'' Русско-немецкие связи домонгольского времени (IX — середина XIII в.): Состояние проблемы и перспективы дальнейших исследований // Из истории русской культуры. Т. II. (Киевская и Московская Русь). — М.: ЯСК, 2002. — ISBN 5-7859-0142-0. — С. 56, прим. 7</ref>. Пахавана побач Вальдэмара I у каралеўскай пахавальні [[Рынгстэд (камуна)|Рынгстэда]]. [[Файл:Ringsted kosciol mpazdziora.JPG|thumb|Сабор у Рынгстэдзе, месца пахавання Сафіі.]] == У гістарыяграфіі == Летапісы Сафію не згадваць, яна вядома толькі з заходніх крыніц — «Дзеяў данаў» Саксона Граматыка<ref>Saxo. Lib. XIV. Cap. XIX. P. 408;</ref>, «Сагі пра Кнютлінгаў»<ref>Knýtl. Bls. 242;</ref>, «Генеалогіі дацкіх каралёў»<ref>SmHD. Bd. I. P. 184, 185;</ref>, «Агляду саг пра дацкіх канунгаў»<ref>Ágr. Dan. Bls. 334;</ref>, зводу саг «Прыгожая скура»<ref>Fask. Bls. 300;</ref>, дацкіх аналаў<ref>SRD. Bd. I. P. 340;</ref>. Некаторыя скандынаўскія крыніцы даюць яе імя скажона — ''Суфія'', ''Сіфія''. Гіпотэзу паходжання Сафіі ад Валадара Глебавіча прапанаваў [[Петэр Андрэас Мунк|Петэр Мунк]] у 1850 годзе, найболей аргументавана яе давёў [[Ярл Гален]]<ref>''Gallén J.'' Vem var Valdemar den stores drottning Sofia? // Historisk Tidskrift för Finland. 1976. Årg. 61.</ref>. [[Освальд Марыян Бальцар|Освальд Бальцар]] у 1895 годзе прапанаваў, [[Мікалай Аляксандравіч Баўмгартэн|Мікалай Баўмгартэн]]<ref>''Баумгартен Н. А.'' София Русская, королева датская, а затем ландграфиня тюрингенская // Seminarium Kondakovianum. Prague. T.4, 1931. — C. 95—104; ''Baumgarten N.'' Généalogies et mariages… Table V, № 45.</ref> пазней развіў, а [[Пашута|Уладзімір Пашута]]<ref>''Пашуто В. Т.'' Внешняя политика…. C. 421, генеалогич. табл. 2, № 17.</ref> падтрымаў гіпотэзу, што бацькам Сафіі быў наўгародскім княжыч [[Уладзімір Усеваладавіч (княжыч наўгародскі)|Уладзімір Усеваладавіч]], у такім разе, аднак, трэба дапусціць, што Вальдэмар узяў шлюб з родзічкай у кананічна забароненай пятай ступені сваяцтва («пляменніцай», паводле [[Аляксандр Назарэнка|Аляксандра Назарэнкі]]<ref name="Назар" />), ёсць і іншыя пярэчанні. Падрабязны агляд пунктаў гледжання на паходжанне Сафіі змешчаны ў працах [[Таццяна Мікалаеўна Джаксан|Таццяны Джаксан]]<ref>''Джаксон Т. Н.'' Исландские королевские саги как источник по истории Древней Руси и ее соседей: X—XIII вв. // ДГ, 1988—1989. — М., 1991. — C. 163; ''Джаксон Т. Н.'' Исландские королевские саги о Восточной Европе (середина XI — середина XIII в.). — М., 2000. — С. 180—181.</ref>. Ёсць два пазнейшыя партрэты Сафіі (1580, 1757). У Беларусі асоба дацкай каралевы Сафіі стала шырока вядомай пасля публікацыі «Нашай Нівай» у 2005 годзе артыкула доктара гісторыі [[Андрэй Катлярчук|Андрэя Катлярчука]] «Соф’я Валадароўна, каралева Даніі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/99930|title=Соф’я Валадароўна, каралева Даніі|website=Наша Ніва|date=2005-05-13|access-date=2024-08-31}}</ref>. == Спадчына па Бурыслеве == Пра спадчынныя шведскія ўладанні каралевы Сафіі вядома з кароткага лацінскага запісу ў «Кнізе перапісаў Даніі» (Liber Census Daniæ, fol. 29v), манускрыпце, створаным каля 1231 года пры дацкім каралю Вальдэмары II.{{sfn|Liber Census Daniæ|1873|p=44}}{{sfn|Ericsson|2012|p=289—290}}. Мовазнавец і гісторык Натанаэль Бэкман у артыкуле 1912 года{{sfn|Beckman|1912|p=1–19}} даў памылковы пераклад лацінскага прыназоўніка ''praeter'' як «разам з»{{sfn|Ericsson|2012|p=297—298}}, праз гэта ў навуцы замацавалася ўяўленне, што спадчына каралевы Сафіі па шведскім прынцы Бурыслеве ўваходзіла ў пайменны пералік 11 маёнткаў з 90 {{нп5|Атунг|атунгамі|en|Åtting}} зямлі{{sfn|Ericsson|2012|p=297—298}}{{sfn|Lovén|2014|p=146—147}}, якія кароль Вальдэмар II перадаў свайму пазашлюбнаму сыну, герцагу Кнуду Рэвельскаму{{sfn|Ericsson|2012|p=298}}. Гэта ўяўленне трапіла і ў сучаснае фундаментальнае выданне «Det medeltida Sverige» (Сярэднявечная Швецыя), дзе, напрыклад, маёнтак Істад (Istad) на Эландзе адначасова названы і спадчынай Сігрыд (Sigridlev), і спадчынай Бурыслева (hereditas Bulizlaui){{sfn|Ericsson|2012|p=299, not 139}}. Пазнейшы крыніцазнаўчы і тэксталагічны аналіз запісу 1231 года (Готфрыд Карлсан, 1957{{sfn|Carlsson|1957|p=37-43}}; Б’ярнэ Бэкман, 1958/1961{{sfn|Beckman|1958|p=120–147}}{{sfn|Beckman|1961|p=12–71}}; Альф Эрыксан, 2012{{sfn|Ericsson|2012|p=289—291}}; Рогер Аксельсан, 2013{{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}; Крысціян Лавэн, 2014{{sfn|Lovén|2014|p=146—147}}) паказаў, што прыназоўнік ''praeter'' ужываецца выключна ў значэнні «за выключэннем», «апроч»{{sfn|Ericsson|2012|p=289—290}}{{sfn|Lovén|2014|p=146—147}}. Адпаведна, запіс вылучае два розныя па паходжанні і прававым статусе маёмасныя комплексы: * Спадчыну Вальдэмара II па бацьку (Sigridlev — спадчына Сігрыд): 11 маёнткаў з 90 атунгамі ў розных правінцыях Швецыі (у тым ліку Вібы ў Эстэргётландзе і Істад на Эландзе), якія адносіліся да спадчыны роду [[Стэнкілі|Стэнкіляў]] і перайшлі Вальдэмару I і потым Вальдэмару II{{sfn|Ericsson|2012|p=289—291}}{{sfn|Lovén|2014|p=146—147}}{{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}. * Спадчыну Вальдэмара II па маці (hereditas Bulizlaui — спадчына Бурыслева): маёнткі, якія прынц Бурыслеў спадкаваў па сваім бацьку, шведскім каралю Сверкеры I (Swærco antiquus), а па смерці Бурыслева (каля 1172) спадкавала яго адзінаўтробная сястра каралева Сафія, маці Вальдэмара II (Sophia regina Danica, mater regis Waldemari II){{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}{{sfn|Ericsson|2012|p=290}}{{sfn|Lovén|2014|p=146}}. Завяршальная фраза запісу — «Et sciendum quod omnes predictas possessiones dedimus duci Kanuto preter hereditatem Bulizlaui» («І трэба ведаць, што ўсе вышэйназваныя ўладанні мы далі герцагу Кнуду, за выключэннем спадчыны Бурыслева») — адназначна трактуецца даследчыкамі як акт перадачы 11 маёнткаў з 90 атунгамі герцагу Кнуду са свядомым захаваннем спадчыны Бурыслева за дацкай каронай{{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}{{sfn|Ericsson|2012|p=290}}{{sfn|Lovén|2014|p=146}}. Пры гэтым у рэестры 1231 года спадчына Бурыслева не акрэслена і няма пайменнага пераліку яе маёнткаў{{sfn|Ericsson|2012|p=289—291}}. Дыскусія наконт лакалізацыі асобных названых маёнткаў працягваецца. Так, Альф Эрыксан (2012) лакалізуе Burghær (4 атунгі) са спісу Sigridlev як парафію Борг у Эстэргётландзе{{sfn|Ericsson|2012|p=305—306}}, а Рогер Аксельсан (2013) даводзіць, што Burghær можа быць эландскім Гробаргам{{sfn|Axelsson|2013|p=323—325}}. У кожным разе, незалежна ад лакалізацыі Burghær, ён выразны аддзелены ад спадчыны Бурыслева{{sfn|Ericsson|2012|p=289—290}}{{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}{{sfn|Lovén|2014|p=146}}. == У літаратуры == У 2015 годзе выйшаў гістарычны раман Біргітэ Хамер. * ''Birgitte Hammer'' Sophia — den glemte dronning. — Juli 2015. — 368 s. — ISBN 978-87-93328-30-3 (P-bog), ISBN 978-87-93366-18-3 (E-bog) == Дзеці == * [[Кнуд VI (кароль Даніі)|Кнут VI]] * [[Вальдэмар II Пераможца|Вальдэмар II]] * Хелена * Рыкса * Сафія * Маргарэт * Марыя * [[Інгеборга Дацкая (каралева Францыі)|Інгеборга]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Axelsson|аўтар=Axelsson, R.|загаловак=Från Gråborg till Borgholm – danskt och svenskt på Öland 1150–1300|арыгінал=|спасылка=https://www.academia.edu/11274071/|мова=|адказны=red. M. Lennersand, Å. Karlsson, H. Klackenberg|аўтар выдання=|выданне=Fragment ur arkiven. Festskrift till Jan Brunius|тып=|месца=Stockholm|выдавецтва=Riksarkivet|год=2013|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=319–335|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * {{артыкул|ref = Beckman|аўтар = Beckman, B.|загаловак = Till frågan om Sigridlev|арыгінал = |спасылка = |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Namn och bygd|тып = |месца = Uppsala|выдавецтва = |год = 1958|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 120–147|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} * {{артыкул|ref = Beckman|аўтар = Beckman, B.|загаловак = Till frågan om Sigridlev|арыгінал = |спасылка = |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Namn och bygd|тып = |месца = Uppsala|выдавецтва = |год = 1961|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 12–71|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} * {{артыкул|ref = Beckman|аўтар = Beckman, N.|загаловак = Tre konungaätter och deras jordegendomar i Sverige|арыгінал = |спасылка = |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Personhistorisk tidskrift|тып = |месца = Stockholm|выдавецтва = |год = 1912|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 1–19|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} * {{артыкул|ref = Carlsson|аўтар = Carlsson, G.|загаловак = Sigrid Storråda och Sigridlev|арыгінал = |спасылка = |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Personhistorisk tidskrift|тып = |месца = Stockholm|выдавецтва = |год = 1957|выпуск = |том = 55|нумар = |старонкі = 37–43|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} * {{кніга|ref=Ericsson|аўтар=Ericsson, A.|частка=|загаловак=Terra mediaevalis. Jordvärderingssystem i medeltidens Sverige|арыгінал=|спасылка=https://www.academia.edu/4053316/|адказны=|выданне=|месца=Uppsala|выдавецтва=Swedish University of Agricultural Sciences (SLU)|год=2012|том=|pages=|allpages=448|серыя=Acta Universitatis agriculturae Sueciae, 2012: 81|isbn=978-91-576-7728-0|тыраж=}} * {{кніга|ref = Liber Census Daniæ|аўтар = |частка = |загаловак = Liber Census Daniæ. Kong Valdemar den Andens Jordebog|арыгінал = |спасылка = |адказны = udgivet og oplyst af O. Nielsen|выданне = |месца = København|выдавецтва = G. E. C. Gads Forlag|год = 1873|том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул|ref=Lovén|аўтар=Lovén, C.|загаловак=Sigridlev och godsrikedomen i Stenkilsätten|арыгінал=|спасылка=https://www.academia.edu/10682154/|мова=|адказны=red. Olof Karsvall, Kristofer Jupiter|аўтар выдання=|выданне=Medeltida storgårdar. 15 uppsatser om ett tvärvetenskapligt forskningsproblem|тып=|месца=Uppsala|выдавецтва=Kungl. Gustav Adolfs Akademien för svensk folkkultur|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=145–163|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/31697700/|ref=Heilskov|аўтар=Heilskov, M. V.|загаловак=The Bodil-Family and Saint Peter’s Abbey in Næstved: A Close-Up on Politics, Kinship and Religion in 12th Century Denmark|арыгінал=|год=2015|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Forma. Revista d’Estudis Comparatius d’Art, Literatura i Pensament|выдавецтва=|тып=|том=12|выпуск=|нумар=|старонкі=37–52|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * {{артыкул|спасылка=|ref=Самонова|аўтар=Самонова М. Н.|загаловак=Полоцкое княжество в системе династических связей и политических взаимоотношений Руси со Скандинавией и Польшей в XI – начале XIII в.|арыгінал=|год=2012|адказны=|мова=ru|аўтар выдання=|месца=Минск|выданне=Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы|выдавецтва=РИВШ|тып=науч. сб.|том=|выпуск=Вып. 5|нумар=|старонкі=6—24|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/129187|title=Соф’я Менская, маці двух каралёў|author=Алег Дзярновіч|website=Наша Ніва|date=2014-06-08|access-date=2026-08-31}} * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/99930|title=Соф’я Валадароўна, каралева Даніі|website=Наша Ніва|date=2005-05-13|access-date=2026-08-31}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі менскія]] [[Катэгорыя:Каралі дацкія]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў Данію з Беларусі]] stzc9oladt1tv0vfkof6fpikwko6gur 5222379 5222372 2026-10-20T14:28:27Z M.L.Bot 261 Адкат праўкі [[Special:Diff/5222372|5222372]] аўтарства [[Special:Contributions/M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[User talk:M.L.Bot|размовы]]) 5222379 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Сафія Валадараўна''' ({{ВДП}}) — княжна менская, каралева дацкая. == Біяграфія == Паходжанне княжны было дыскусійным, маці Сафіі — [[Рыкса Баляславаўна|Рыкса]], дачка польскага князя [[Баляслаў III Крывавусты|Баляслава Крывавустага]], а бацькам цяпер лічаць менскага князя [[Валадар Глебавіч|Валадара Глебавіча]]. З 1134 годзе Рыкса была ўжо ўдавой па першым мужы — дацкім арыстакраце [[Магнус I Моцны|Магнусе Нільсане]]. Пасля 1134 года выйшла замуж за Валадара, палітычны кантэкст гэтага шлюбу не ясны. Сафія нарадзілася паміж вясной 1142 і вераснем 1145 года, месца яе нараджэння невядома. Неўзабаве шлюб Валадара і Рыксы з невядомых прычын распаўся. Пасля гэтага Рыкса пакінула Русь, вярнулася яна ў Польшчу або паехала ў Данію — не вядома. Прынамсі да 1150 года Рыкса трэці раз выйшла замуж за шведскага караля [[Сверкер I|Сверкера]], а Сафія тым часам была з ёю ў Швецыі. Сына Рыксы з першага шлюбу — [[Кнуд V|Кнуда Магнусана]], у 1146 годзе абралі каралём часткі Даніі. Аднак за каралеўскую ўладу ў Даніі з 1131 года трывала {{Не перакладзена 5|Грамадзянская вайна ў Даніі|ўнутраная вайна|en|Danish Civil Wars}}. У 1153 годзе Кнуд разбіты адным з супернікаў — [[Свен III Гратэ|Свенам]], і вымушаны ўцячы з Даніі. Пры падтрымцы шведскага караля Сверкера і сваёй маці Рыксы Кнуд з выгнання вёў перамовы пра саюз з іншым сваім супернікам — [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмарам]]. На мяжы 1153—1154 гадоў Кнуд і Вальдэмар дамовіліся і замацавалі пагадненне заручынамі Сафіі, адзінаўтробнай сястры Кнуда, з Вальдэмарам. Пасагам Сафіі была 1/3 частка дацкіх уладанняў Кнуда. Заручыны адбыліся недзе вясной 1154 года, летам 1154 года Вальдэмар і Кнуд абвешчаны каралямі ў [[Вібарг]]у. Тым часам Сафія была непаўналетняй, шлюб мусіў адбыцца, калі яна дасягне пэўнага, не названага ў крыніцах, узросту, да гэтага часу дзяўчынку аддавалі на выхаванне арыстакратцы Бодылі (імаверна, крэўнай родзічцы Вальдэмара, пляменніцы {{нп5|Пэдэр Бодыльсен|Пэдэра Бодыльсена|da|Peder Bodilsen}}{{sfn|Heilskov|2015|p=37–52}}). У 1157 годзе ўсе тры прэтэндэнты на каралеўскую ўладу ў Даніі — Вальдэмар, Кнуд і Свен — сустрэліся і дамовіліся ў Роскіле, але адразу па гэтым людзі Свена забілі Кнуда і паранілі Вальдэмара. Вальдэмар уратаваўся і недзе летам або ў верасні 1157 года ўзяў шлюб з Сафіяй у Вібаргу, запісы пра гэта ёсць у крыніцах мяжы XII—XIII ст. — «Дзеях данаў» [[Саксон Граматык|Саксона Граматыка]] і «Славянскай хроніцы» [[Арнольд з Любека|Арнольда з Любека]]. У кастрычніку 1157 года Свен загінуў у бітве, а Вальдэмар стаў адзінаўладным дацкім каралём. Сафія актыўна брала ўдзел у грамадскім жыцці Даніі. Мела двух сыноў і шэсць дачок. Пасля гібелі каля 1172 года малодшага адзінаўтробнага брата, шведскага прынца Бурыслева Сверкерсана, атрымала ў спадчыну яго шведскія маёнткі.{{Пераход|Спадчына па Бурыслеве|pink}} Аўдавела ў 1182 годзе. У 1184 годзе выйшла замуж за Людвіга III, ландграфа цюрынгскага, аднак у 1190 годзе развялася з ім і вярнулася ў Данію. Палітычны кантэкст шлюбу, як і сувязі полацка-менскіх князёў праз Сафію з дынастыямі герцагаў Браўншвейгскіх і ландграфаў Цюрынгскіх, не вывучаны<ref name="Назар">''Назаренко А. В.'' Русско-немецкие связи домонгольского времени (IX — середина XIII в.): Состояние проблемы и перспективы дальнейших исследований // Из истории русской культуры. Т. II. (Киевская и Московская Русь). — М.: ЯСК, 2002. — ISBN 5-7859-0142-0. — С. 56, прим. 7</ref>. Пахавана побач Вальдэмара I у каралеўскай пахавальні [[Рынгстэд (камуна)|Рынгстэда]]. [[Файл:Ringsted kosciol mpazdziora.JPG|thumb|Сабор у Рынгстэдзе, месца пахавання Сафіі.]] == У гістарыяграфіі == Летапісы Сафію не згадваць, яна вядома толькі з заходніх крыніц — «Дзеяў данаў» Саксона Граматыка<ref>Saxo. Lib. XIV. Cap. XIX. P. 408;</ref>, «Сагі пра Кнютлінгаў»<ref>Knýtl. Bls. 242;</ref>, «Генеалогіі дацкіх каралёў»<ref>SmHD. Bd. I. P. 184, 185;</ref>, «Агляду саг пра дацкіх канунгаў»<ref>Ágr. Dan. Bls. 334;</ref>, зводу саг «Прыгожая скура»<ref>Fask. Bls. 300;</ref>, дацкіх аналаў<ref>SRD. Bd. I. P. 340;</ref>. Некаторыя скандынаўскія крыніцы даюць яе імя скажона — ''Суфія'', ''Сіфія''. Гіпотэзу паходжання Сафіі ад Валадара Глебавіча прапанаваў [[Петэр Андрэас Мунк|Петэр Мунк]] у 1850 годзе, найболей аргументавана яе давёў [[Ярл Гален]]<ref>''Gallén J.'' Vem var Valdemar den stores drottning Sofia? // Historisk Tidskrift för Finland. 1976. Årg. 61.</ref>. [[Освальд Марыян Бальцар|Освальд Бальцар]] у 1895 годзе прапанаваў, [[Мікалай Аляксандравіч Баўмгартэн|Мікалай Баўмгартэн]]<ref>''Баумгартен Н. А.'' София Русская, королева датская, а затем ландграфиня тюрингенская // Seminarium Kondakovianum. Prague. T.4, 1931. — C. 95—104; ''Baumgarten N.'' Généalogies et mariages… Table V, № 45.</ref> пазней развіў, а [[Пашута|Уладзімір Пашута]]<ref>''Пашуто В. Т.'' Внешняя политика…. C. 421, генеалогич. табл. 2, № 17.</ref> падтрымаў гіпотэзу, што бацькам Сафіі быў наўгародскім княжыч [[Уладзімір Усеваладавіч (княжыч наўгародскі)|Уладзімір Усеваладавіч]], у такім разе, аднак, трэба дапусціць, што Вальдэмар узяў шлюб з родзічкай у кананічна забароненай пятай ступені сваяцтва («пляменніцай», паводле [[Аляксандр Назарэнка|Аляксандра Назарэнкі]]<ref name="Назар" />), ёсць і іншыя пярэчанні. Падрабязны агляд пунктаў гледжання на паходжанне Сафіі змешчаны ў працах [[Таццяна Мікалаеўна Джаксан|Таццяны Джаксан]]<ref>''Джаксон Т. Н.'' Исландские королевские саги как источник по истории Древней Руси и ее соседей: X—XIII вв. // ДГ, 1988—1989. — М., 1991. — C. 163; ''Джаксон Т. Н.'' Исландские королевские саги о Восточной Европе (середина XI — середина XIII в.). — М., 2000. — С. 180—181.</ref>. Ёсць два пазнейшыя партрэты Сафіі (1580, 1757). У Беларусі асоба дацкай каралевы Сафіі стала шырока вядомай пасля публікацыі «Нашай Нівай» у 2005 годзе артыкула доктара гісторыі [[Андрэй Катлярчук|Андрэя Катлярчука]] «Соф’я Валадароўна, каралева Даніі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/99930|title=Соф’я Валадароўна, каралева Даніі|website=Наша Ніва|date=2005-05-13|access-date=2024-08-31}}</ref>. == Спадчына па Бурыслеве == Пра спадчынныя шведскія ўладанні каралевы Сафіі вядома з кароткага лацінскага запісу ў «Кнізе перапісаў Даніі» (Liber Census Daniæ, fol. 29v), манускрыпце, створаным каля 1231 года пры дацкім каралю Вальдэмары II.{{sfn|Liber Census Daniæ|1873|p=44}}{{sfn|Ericsson|2012|p=289—290}}. Мовазнавец і гісторык Натанаэль Бэкман у артыкуле 1912 года{{sfn|Beckman|1912|p=1–19}} даў памылковы пераклад лацінскага прыназоўніка ''praeter'' як «разам з»{{sfn|Ericsson|2012|p=297—298}}, праз гэта ў навуцы замацавалася ўяўленне, што спадчына каралевы Сафіі па шведскім прынцы Бурыслеве ўваходзіла ў пайменны пералік 11 маёнткаў з 90 {{нп5|Атунг|атунгамі|sv|Attung}} зямлі{{sfn|Ericsson|2012|p=297—298}}{{sfn|Lovén|2014|p=146—147}}, якія кароль Вальдэмар II перадаў свайму пазашлюбнаму сыну, герцагу Кнуду Рэвельскаму{{sfn|Ericsson|2012|p=298}}. Гэта ўяўленне трапіла і ў сучаснае фундаментальнае выданне «Det medeltida Sverige» (Сярэднявечная Швецыя), дзе, напрыклад, маёнтак Істад (Istad) на Эландзе адначасова названы і спадчынай Сігрыд (Sigridlev), і спадчынай Бурыслева (hereditas Bulizlaui){{sfn|Ericsson|2012|p=299, not 139}}. Пазнейшы крыніцазнаўчы і тэксталагічны аналіз запісу 1231 года (Готфрыд Карлсан, 1957{{sfn|Carlsson|1957|p=37-43}}; Б’ярнэ Бэкман, 1958/1961{{sfn|Beckman|1958|p=120–147}}{{sfn|Beckman|1961|p=12–71}}; Альф Эрыксан, 2012{{sfn|Ericsson|2012|p=289—291}}; Рогер Аксельсан, 2013{{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}; Крысціян Лавэн, 2014{{sfn|Lovén|2014|p=146—147}}) паказаў, што прыназоўнік ''praeter'' ужываецца выключна ў значэнні «за выключэннем», «апроч»{{sfn|Ericsson|2012|p=289—290}}{{sfn|Lovén|2014|p=146—147}}. Адпаведна, запіс вылучае два розныя па паходжанні і прававым статусе маёмасныя комплексы: * Спадчыну Вальдэмара II па бацьку (Sigridlev — спадчына Сігрыд): 11 маёнткаў з 90 атунгамі ў розных правінцыях Швецыі (у тым ліку Вібы ў Эстэргётландзе і Істад на Эландзе), якія адносіліся да спадчыны роду [[Стэнкілі|Стэнкіляў]] і перайшлі Вальдэмару I і потым Вальдэмару II{{sfn|Ericsson|2012|p=289—291}}{{sfn|Lovén|2014|p=146—147}}{{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}. * Спадчыну Вальдэмара II па маці (hereditas Bulizlaui — спадчына Бурыслева): маёнткі, якія прынц Бурыслеў спадкаваў па сваім бацьку, шведскім каралю Сверкеры I (Swærco antiquus), а па смерці Бурыслева (каля 1172) спадкавала яго адзінаўтробная сястра каралева Сафія, маці Вальдэмара II (Sophia regina Danica, mater regis Waldemari II){{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}{{sfn|Ericsson|2012|p=290}}{{sfn|Lovén|2014|p=146}}. Завяршальная фраза запісу — «Et sciendum quod omnes predictas possessiones dedimus duci Kanuto preter hereditatem Bulizlaui» («І трэба ведаць, што ўсе вышэйназваныя ўладанні мы далі герцагу Кнуду, за выключэннем спадчыны Бурыслева») — адназначна трактуецца даследчыкамі як акт перадачы 11 маёнткаў з 90 атунгамі герцагу Кнуду са свядомым захаваннем спадчыны Бурыслева за дацкай каронай{{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}{{sfn|Ericsson|2012|p=290}}{{sfn|Lovén|2014|p=146}}. Пры гэтым у рэестры 1231 года спадчына Бурыслева не акрэслена і няма пайменнага пераліку яе маёнткаў{{sfn|Ericsson|2012|p=289—291}}. Дыскусія наконт лакалізацыі асобных названых маёнткаў працягваецца. Так, Альф Эрыксан (2012) лакалізуе Burghær (4 атунгі) са спісу Sigridlev як парафію Борг у Эстэргётландзе{{sfn|Ericsson|2012|p=305—306}}, а Рогер Аксельсан (2013) даводзіць, што Burghær можа быць эландскім Гробаргам{{sfn|Axelsson|2013|p=323—325}}. У кожным разе, незалежна ад лакалізацыі Burghær, ён выразны аддзелены ад спадчыны Бурыслева{{sfn|Ericsson|2012|p=289—290}}{{sfn|Axelsson|2013|p=321—322}}{{sfn|Lovén|2014|p=146}}. == У літаратуры == У 2015 годзе выйшаў гістарычны раман Біргітэ Хамер. * ''Birgitte Hammer'' Sophia — den glemte dronning. — Juli 2015. — 368 s. — ISBN 978-87-93328-30-3 (P-bog), ISBN 978-87-93366-18-3 (E-bog) == Дзеці == * [[Кнуд VI (кароль Даніі)|Кнут VI]] * [[Вальдэмар II Пераможца|Вальдэмар II]] * Хелена * Рыкса * Сафія * Маргарэт * Марыя * [[Інгеборга Дацкая (каралева Францыі)|Інгеборга]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Axelsson|аўтар=Axelsson, R.|загаловак=Från Gråborg till Borgholm – danskt och svenskt på Öland 1150–1300|арыгінал=|спасылка=https://www.academia.edu/11274071/|мова=|адказны=red. M. Lennersand, Å. Karlsson, H. Klackenberg|аўтар выдання=|выданне=Fragment ur arkiven. Festskrift till Jan Brunius|тып=|месца=Stockholm|выдавецтва=Riksarkivet|год=2013|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=319–335|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * {{артыкул|ref = Beckman|аўтар = Beckman, B.|загаловак = Till frågan om Sigridlev|арыгінал = |спасылка = |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Namn och bygd|тып = |месца = Uppsala|выдавецтва = |год = 1958|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 120–147|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} * {{артыкул|ref = Beckman|аўтар = Beckman, B.|загаловак = Till frågan om Sigridlev|арыгінал = |спасылка = |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Namn och bygd|тып = |месца = Uppsala|выдавецтва = |год = 1961|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 12–71|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} * {{артыкул|ref = Beckman|аўтар = Beckman, N.|загаловак = Tre konungaätter och deras jordegendomar i Sverige|арыгінал = |спасылка = |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Personhistorisk tidskrift|тып = |месца = Stockholm|выдавецтва = |год = 1912|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 1–19|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} * {{артыкул|ref = Carlsson|аўтар = Carlsson, G.|загаловак = Sigrid Storråda och Sigridlev|арыгінал = |спасылка = |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Personhistorisk tidskrift|тып = |месца = Stockholm|выдавецтва = |год = 1957|выпуск = |том = 55|нумар = |старонкі = 37–43|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} * {{кніга|ref=Ericsson|аўтар=Ericsson, A.|частка=|загаловак=Terra mediaevalis. Jordvärderingssystem i medeltidens Sverige|арыгінал=|спасылка=https://www.academia.edu/4053316/|адказны=|выданне=|месца=Uppsala|выдавецтва=Swedish University of Agricultural Sciences (SLU)|год=2012|том=|pages=|allpages=448|серыя=Acta Universitatis agriculturae Sueciae, 2012: 81|isbn=978-91-576-7728-0|тыраж=}} * {{кніга|ref = Liber Census Daniæ|аўтар = |частка = |загаловак = Liber Census Daniæ. Kong Valdemar den Andens Jordebog|арыгінал = |спасылка = |адказны = udgivet og oplyst af O. Nielsen|выданне = |месца = København|выдавецтва = G. E. C. Gads Forlag|год = 1873|том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул|ref=Lovén|аўтар=Lovén, C.|загаловак=Sigridlev och godsrikedomen i Stenkilsätten|арыгінал=|спасылка=https://www.academia.edu/10682154/|мова=|адказны=red. Olof Karsvall, Kristofer Jupiter|аўтар выдання=|выданне=Medeltida storgårdar. 15 uppsatser om ett tvärvetenskapligt forskningsproblem|тып=|месца=Uppsala|выдавецтва=Kungl. Gustav Adolfs Akademien för svensk folkkultur|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=145–163|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/31697700/|ref=Heilskov|аўтар=Heilskov, M. V.|загаловак=The Bodil-Family and Saint Peter’s Abbey in Næstved: A Close-Up on Politics, Kinship and Religion in 12th Century Denmark|арыгінал=|год=2015|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Forma. Revista d’Estudis Comparatius d’Art, Literatura i Pensament|выдавецтва=|тып=|том=12|выпуск=|нумар=|старонкі=37–52|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} * {{артыкул|спасылка=|ref=Самонова|аўтар=Самонова М. Н.|загаловак=Полоцкое княжество в системе династических связей и политических взаимоотношений Руси со Скандинавией и Польшей в XI – начале XIII в.|арыгінал=|год=2012|адказны=|мова=ru|аўтар выдання=|месца=Минск|выданне=Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы|выдавецтва=РИВШ|тып=науч. сб.|том=|выпуск=Вып. 5|нумар=|старонкі=6—24|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/129187|title=Соф’я Менская, маці двух каралёў|author=Алег Дзярновіч|website=Наша Ніва|date=2014-06-08|access-date=2026-08-31}} * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/99930|title=Соф’я Валадароўна, каралева Даніі|website=Наша Ніва|date=2005-05-13|access-date=2026-08-31}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі менскія]] [[Катэгорыя:Каралі дацкія]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў Данію з Беларусі]] ciww2cuobx9f0uqdo7r5kskqyl1q6sv Апатыты 0 18889 5222228 4912873 2026-10-20T12:21:19Z Autumndancer 168015 5222228 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Апатыты''' ({{lang-ru|Апатиты}}) — горад у [[Мурманская вобласць|Мурманскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Уваходзіць у склад гарадской акругі Апатыты.Размешчаны на [[Кольскі паўвостраў|Кольскім паўвостраве]] паміж возерам [[Імандра]] і горным масівам [[Хібіны]] недалёка ад мяжы з [[Фінляндыя]]й. Чыгуначная станцыя. Ваенная авіябаза Кіраўск/Апатыты. Заснаваны ў [[1935]] годзе, статус горада набыў у [[1966]] годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1}} {{Гарады Мурманскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1926 годзе]] fy5511es9scv6q7wb0143mtrwrmins1 Харкаў 0 26335 5222552 5220089 2026-10-21T05:25:42Z 5222552 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Харкаў | арыгінальная назва = Харків | падначаленне = | выява = {{Photomontage|position=center | photo1a = Kharkiv City Council Building at night.jpg | photo1b = Успенський собор взимку, аерофото.jpg | photo2a = | photo3a = | photo3b = Будинок держпромисловості, Харків DJI 0068.jpg | photo4a = Kharkiv University (cropped).jpg | size = 275 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} | краіна = Украіна | рэгіён = Харкаўская вобласць | рэгіён у табліцы = Харкаўская вобласць{{!}}Харкаўская | від рэгіёна = вобласць | раён = | раён у табліцы = | від раёна = раён | унутранае дзяленне = 9 раёнаў | плошча = 350,05<ref name="GH">[http://www.geohive.com/cntry/ukraine.aspx GeoHive]</ref> | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | клімат = [[умерана-кантынентальны]] | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = {{Падзенне}}1 421 125<ref>https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_Сhuselnist.pdf</ref> | год перапісу = 2022 | шчыльнасць = 4100 | агламерацыя = [[Харкаўская агламерацыя]] 2 109 000 | нацыянальны склад = [[украінцы]], [[рускія]], [[яўрэі]], [[армяне]] | канфесійны склад = }} '''Ха́ркаў''' ({{lang-uk|Харків}}) — [[горад]] ва ўсходняй частцы [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]]; першая сталіца [[Савецкая Украіна|Савецкай Украіны]]. Насельніцтва — 1 421 125 чалавек ([[2022]]). Плошча — 350 км²<ref>{{Cite web |url=https://www.city.kharkov.ua/uk/news/parlament-zatverdiv-novi-mezhi-harkova-15658.html |title=Парламент затвердив нові межі Харкова |access-date=9 студзеня 2023 |archive-date=4 мая 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504040011/http://www.city.kharkov.ua/uk/article/istorichno-geografichniy-naris-46.html |url-status=dead }}</ref>. Гэта самы вялікі горад, які знаходзіцца на 50-й паралелі. [[Горад-герой Украіны]] (2022)<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/111/2022#Text|title=Про встановлення почесної відзнаки "Місто-герой України"|lang=uk}}</ref>. Тэрыторыя Харкава дзеліцца на 9 адміністрацыйных раёнаў, якія кіруюцца раённымі адміністрацыямі{{Пераход|Адміністрацыйны падзел}}. == Паходжанне назвы == На месцы Харкава знаходзіўся старажытны горад Данец, яшчэ з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]. Назва горада паходзіць, імаверна, ад назвы ракі [[Рака Харкаў|Харкаў]] («Хар-Кобе»). Іншыя версіі — ад заснавальніка пасялення казака Харытона (Харка) альбо ад казака Івана Каркача (Харкача). Існуе таксама і Палавецкая версія — ад палавецкага горада Шарукань (Харукань). == Гісторыя == З пачатку XVII стагоддзя Харкаўшчына належала да Маскоўскай дзяржавы, але да [[1650]] года тут не было аселага насельніцтва. Маскоўскія цары імкнуліся выкарыстаць пасяленні ў якасці абарончай лініі супраць [[Крымскія татары|крымскіх татар]] і [[Нагайцы|нагайцаў]]: «белгародская», «ізюмская» і «ўкраінская» лініі. Расійскія «служылыя людзі» не былі сталым насельніцтвам. Буйны навуковы, культурны, індустрыяльны і транспартны цэнтр Украіны, быў трэцім індустрыяльным цэнтрам СССР пасля [[Масква|Масквы]] і [[Ленінград]]а. Горад узнагароджаны ордэнам Леніна (1970) і ордэнам Кастрычніцкай рэвалюцыі (1983). == Геаграфія == === Размяшчэнне === Харкаў размешчаны на водападзельным узвышшы і ў даліне рачок Харкаў, Лопань, Вуды і Немышля, апошнія мелі раней забалочаныя берагі і часам улетку перасыхалі. На тэрыторыі сучаснага горада гэтыя невялікія рачулкі сходзяцца і за горадам зліваюцца праз Вуды ў Северскі Данец. Найвышэйшай кропкай над узроўнем мора — 120 м — з’яўляецца Лесапарк, найніжэйшай — 94 м — Наваселеўка. З гледзішча рэльефу, Харкаў падзяляецца на чатыры нізіны і чатыры ўзвышшы. Вышыні Харкава, пераважна пясчаныя, да нядаўна былі схаваныя [[хваёвыя лясы|хваёвымі]] і [[бярозавыя лясы|бярозавымі]] лясамі. Даўжыня Харкава:<ref>[http://city.kharkov.ua/?page=kharkov/about_geo Геаграфічная даведка, сайт Харкава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131218172805/http://www.city.kharkov.ua/?page=kharkov%2Fabout_geo |date=18 снежня 2013 }}</ref> [[Выява:Lopan River & Cathedrals (Kharkiv).jpg|thumb|250px|Від на раку Лопань і Кафедральны сабор]] * з поўначы на поўдзень — 24,3 км * з захаду на ўсход — 25,2 км === Клімат === Клімат Харкава — лагодна-кантынентальны: зіма халодная і снежная, але зменлівая, лета — спякотнае. Сярэдняя тэмпература года — + 6,9 °C (у студзені — 6,9, у ліпені + 20,3). Сярэдняя колькасць ападкаў за год 513 мм, найбольшая ў [[чэрвень|чэрвені]] і [[ліпень|ліпені]]. Клімат дазваляе займацца гародніцтвам і садоўніцтвам, уключна з вінаградарствам. == Насельніцтва == Пасля рэвалюцыі [[1917]] года, ў [[1920-я]] гады колькасць жыхароў Харкава стала павялічвацца. Паводле перапісу [[1926]] года, ў горадзе пражывала 417.000 чалавек (трэцяе месца пасля [[Кіеў|Кіева]] і [[Адэса|Адэсы]]). Адносную большасць насельніцтва складалі ўкраінцы (38,3 %), далей былі рускія — 38 %, яўрэі — 19,5 % (адсоткі на [[1897]] год: 29,2, 60,0, 6,1 адпаведна). Тэндэнцыя да павелічэння колькасці жыхароў выразна прыкметная і ў 1930-х гадах, галоўным чынам праз прыліў працоўных сіл; у [[1939]] Харкаў меў 833 000 жыхароў. Падчас нямецка-фашысцкай акупацыі колькасць насельніцтва ўпала праз мабілізацыю ў войска, масавага вывазу на працы за мяжу і праз пошук прытулку ў правінцыі, і ў 1942—1943 гадах скарачэнне склала 160—180 000 чалавек. Пасля 1944 года насельніцтва горада пачало хутка расці. Перапіс 1959 года паказаў рост жыхароў Харкава да 953 000 чалавек. Значная частка яго — прамысловыя працаўнікі, служачыя, будаўнікі, а таксама працаўнікі транспарта, гандлю, адукацыі і аховы здароўя. Нацыянальны склад наступны: ўкраінцаў 48 %, рускіх — 40 %, яўрэяў — 9 %. {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == [[Файл:Административное деление Харькова.png|злева|міні|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Харкава|150x150пкс]] Горад складаецца з дзевяці адміністрацыйных раёнаў: # [[Халоднагорскі раён]] # [[Шаўчэнкаўскі раён (Харкаў)|Шаўчэнкаўскі раён]] # [[Кіеўскі раён (Харкаў)|Кіеўскі раён]] # [[Салтаўскі раён]] # [[Немышлянскі раён]] # [[Індустрыяльны раён (Харкаў)|Індустрыяльны раён]] # [[Слабадскі раён (Харкаў)|Слабадскі раён]] # [[Аснавянскі раён (Харкаў)|Аснавянскі раён]] # [[Навабаварскі раён (Харкаў)|Навабаварскі раён]] == Прамысловасць == * Завод імя Малышава — Заснаваны ў [[1895]] як Харкаўскі паравозабудаўнічы завод. Цяпер гэта прадпрыемства транспартнага і энергетычнага машынабудування * Завод Электрацяжмаш. Заснаваны ў [[1946]] як прадпрыемства па вырабу магутных гідрагенератараў, гідрагенератараў-рухавікоў, турбагенератараў * Харкаўскі электрамеханічны завод. ХЭМЗ у [[1915]] з [[Рыга|Рыгі]] быў перадыслацыраваны ў Харкаў. Цяпер гэта шматпрофільнае электратэхнічнае прадпрыемства з шырокім спектрам вырабляемай прадукцыі * Завод Южкабель заснаваны ў [[1943]] годзе. Сёння гэта буйнейшае прадпрыемства па вырабу кабельна-правадніковай прадукцыі ва Украіне. * Харкаўскі падшыпнікавы завод, які забяспечвае сваёй прадукцыяй атамныя і цеплавыя электрастанцыі, нафтавыя радовішчы і вугальныя шахты, метрапалітэны і навабудоўлі, чыгунку і гарадскі транспарт * Турбаатам — галоўная навуковая ўстанова энергамашынабудаўнічага комплексу Украіны. Прадпрыемства вырабляе паравыя, гідраўлічныя, газавыя турбіны для цеплавых, атамных, гідра- электрастанцый * Харкаўскі трактарны завод вырабіў першы трактар [[1 верасня]] [[1931]] года. Цяпер ХТЗ вырабляе трактары, дарожна-будаўнічую тэхніку, прадукцыю для кузнечнай і ліцейнай вытворчасці, запасныя часткі * Харкаўскі прыборабудаўнічы завод імя Шаўчэнкі — шматпрофільнае прадпрыемства * Харкаўскі авіяцыйный завод * ФЭД * Харкаўскі электратэхнічны завод * Харкаўскі вагонарамонтны завод * Харкаўская бісквітная фабрыка == Адукацыя і навука == 60 навукова-даследчых інстытутаў, 90 ВНУ ([[Харкаўскі нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт]], [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна]] і інш. == Культура == 6 музеяў, карцінная галерэя, 8 тэатраў, 80 бібліятэк. == Славутасці горада == Цэнтральная плошча Харкава — помнік архітэктуры плошча Свабоды (да другой паловы 1990-х гг. — плошча Дзяржынскага), другая паводле памераў у Еўропе і сёмая ў свеце. Харкаўскі заапарк — адкрыўся трэцім у Расійскай імперыі. Праз батанічны сад Харкаўскага ўніверсітэта і Парк імя Горкага працягнутая падвясная канатная дарога. У Харкаве знаходзіцца ўпраўленне Паўднёвай украінскай чыгункі і дзіцячая чыгунка. Харкаўскі планетарый імя Ю. А. Гагарына быў адкрыты ў 1957 годзе. == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Харкава|Ганаровыя грамадзяне Харкава}} * [[Сяргей Міхайлавіч Кастраміцкі]] (нар. 1954) — беларускі вучоны ў галіне радыёфізікі. [[Член-карэспандэнт НАН Беларусі|Член-карэспандэнт]] (2014), [[доктар тэхнічных навук]] (1993), [[прафесар]] (1994). * [[Аляксандр Ільіч Казакоў]] — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Павел Фёдаравіч Баціцкі]] — [[Маршал Савецкага Саюза]], [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Яўген Георгіевіч Бранцаў]] (нар. 1946) — украінскі і беларускі [[архітэктар]]. * [[Людміла Маркаўна Гурчанка]], расійская [[актрыса]] тэатра і кіно. * [[Яніна Левандоўская]] (1908—1940) — польская планерыстка і лётчыца-аматарка. * [[Анатоль Барысавіч Жукаў]] (1901—1979) — вучоны-лесавод, акадэмік [[АН СССР]]. Нарадзіўся ў Харкаве<ref name="БЭ6">{{Крыніцы/БелЭн|6}} — С. 444.</ref>. * [[Анатоль Рыгоравіч Марэніч]] (1919—2013) — беларускі архітэктар. * [[Вольга Юр’еўна Панарына]] — прафесійная велагоншчыца, чэмпіёнка свету 2011 года. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Віктар Андрэевіч Скумін]] — савецкі і расійскі навуковец-медык, [[доктар медыцынскіх навук]], [[прафесар]], [[літаратар]], [[аўтар]] сістэмнага падыходу да [[Здароўе|здароўя]] (″[[:en:Yoga in Russia#Skumin's doctrine of culture of health|культура здароўя]]″, 1968).<ref>[http://kult-zdor.ru/?page_id=163 Прафесар В. А. Скумін]</ref> * [[Сашко Ушкалаў]] (нар. 1983) — украінскі паэт, драматург, перакладчык. * [[Сяргей Антонавіч Чуніхін]] (1905—1985) — [[матэматык]], доктар фізіка-матэматычных навук, акадэмік [[АН БССР|Акадэміі навук БССР]], [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]]<ref name="БЕЛ">{{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыкл. даведнік|адказны=Беларуская энцыклапедыя; Рэдкал. [[Барыс Іванавіч Сачанка|Б. І. Сачанка]] (гал. рэд.) і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонкі=760|старонак=800|isbn=985-11-0026-9|тыраж=5000}}</ref>. * [[Валянцін Мікалаевіч Шчарбіна]] (1908—1976) — вучоны, [[геолаг]] і [[геахімік]], член-карэспандэнт [[Акадэмія навук БССР|Акадэміі навук БССР]]. * [[T-DJ Milana]] (Юлія Ігараўна Рысіна; нар. 1989) — украінская дыджэй, кампазітар, танцорка і мадэль, пражывае ў Харкаве. * [[Ларыса Аляксандраўна Пірагова]] (нар. 1952) — урач-неўрапаталог і аднаўленчай медыцыны. Доктар медыцынскіх навук (1997), прафесар (1999). == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} У Мінску ёсць [[Харкаўская вуліца (Мінск)|вуліца Харкаўская]], названая ў гонар Харкава<ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|last=darriuss|date=2013-08-23|lang=ru|title=Районы, кварталы: история жилого района улицы Харьковской - Недвижимость Onlíner|url=https://realt.onliner.by/2013/08/23/kharkiv|website=Onlíner}}</ref>.<!-- Жылыя раёны Харкаўская-1, -2, -3, -4, -5, не названы ў гонар Харкава, гэта наогул умоўныя назвы ад вуліцы. --> == Гл. таксама == * [[ХАДО]] {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Харкаўская вобласць}} {{Абласныя цэнтры Украіны}} {{Гарады-героі Украіны}} [[Катэгорыя:Гарады Харкаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Харкаў| ]] oc55kd09sabqn3npa1rjopyymi8l6fz Аленягорск 0 26447 5222227 4912871 2026-10-20T12:20:29Z Autumndancer 168015 5222227 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Аленягорск''' ({{lang-ru|Оленегорск}}) — горад (з [[1957]] года) у [[Расія|Расіі]], у складзе [[Мурманская вобласць|Мурманскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1916]] годзе. Горад размешчаны на [[Кольскі паўвостраў|Кольскім паўвостраве]], за 112 км ад [[Мурманск]]а. У складзе гарадской акругі Аленягорск знаходзіцца населены пункт [[Высокі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Кацярына Сяргееўна Грыгор’ева]] (нар. 1989) — расійская топ-мадэль {{зноскі}} {{Гарады Мурманскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1949 годзе]] gnpwyt3h3y0xjqhjuqif0iyl3gbj97z Астраўной 0 26448 5222226 4912874 2026-10-20T12:20:00Z Autumndancer 168015 5222226 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Астраўной''' ({{lang-ru|Островной}}) — горад (з [[1981]]) у [[Расія|Расіі]], закрытае адміністрацыйны-тэрытарыяльнае ўтварэнне ў [[Мурманская вобласць|Мурманскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1981]] годзе. Горад размешчаны на ўзбярэжжы [[Баранцава мора]] каля Ёканьгскіх астравоў, за 12 км ад ракі Ёканьга і на захад ад мыса Святы Нос, за 360 км ад [[Мурманск]]а і 430 км ад [[Архангельск]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Гарады Мурманскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласці]] cenehs4mgwrh5fp4vhj41nmq9qu7g1o Севераморск 0 26503 5222229 4912884 2026-10-20T12:21:45Z Autumndancer 168015 5222229 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Севераморск''' ({{lang-ru|Североморск}}) — горад (з [[1951]] года) у [[Расія|Расіі]], закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне ў [[Мурманская вобласць|Мурманскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1896]] годзе. Севераморск размешчаны на [[Кольскі паўвостраў|Кольскім паўвостраве]], за 25 км на паўночны ўсход ад [[Мурманск]]а. Марскі порт на ўсходнім беразе незамярзальнага [[Кольскі заліў|Кольскага заліва]] [[Баранцава мора]]. Звязаны з Мурманскам чыгуначнай лініяй і аўтамагістраллю «[[Аўтамагістраль Кола|Кола]]». Севераморск з’яўляецца асноўным пунктам базавання [[Паўночны флот ВМФ Расіі|паўночнага флоту ВМФ Расіі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Алена Ваенга]] (нар. 1977) — расійская эстрадная спявачка. * [[Ганна Яўгенаўна Аксянчук]] (нар. 1964) — беларускі педагог, мовазнавец. Кандыдат філалагічных навук (1999), дацэнт (2005). {{зноскі}} {{Гарады Мурманскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласці]] 8jvk6qpna2xixykt0qcuw227z939kx3 Янка Маўр 0 26567 5222359 5189676 2026-10-20T13:47:56Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222359 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Маўры}} {{Цёзкі2|Фёдараў}} {{Пісьменнік}} '''Янка Маўр''', сапр.: '''Іван Міхайлавіч Фёдараў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[пісьменнік]], аўтар апавяданняў, аповесцяў і раманаў для дзяцей і моладзі. Адзін з заснавальнікаў беларускай дзіцячай літаратуры<ref name="БСЭ">{{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/янка%20мавр/БСЭ/Мавр%20Янка/}}</ref>, заснавальнік прыгодніцкага і навукова-пазнавальнага жанраў у беларускай літаратуры, стваральнік першай беларускай навукова-фантастычнай аповесці<ref>{{cite web|url=http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru&classId=CD345C7B324C4766A233BDC87BF418C7|title=Виртуальный проект к 130-летию со дня рождения Янки Мавра|work=Информационные ресурсы|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|НББ]]|access-date=30 кастрычніка 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109201538/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru&classId=B94D91E852A04B819939F7D580BCD0FB|archive-date=9 лістапада 2013|url-status=dead}}</ref>. Аўтар кніг для дзяцей, п’ес, перакладаў<ref name="БелТА">{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/articles/dossier/K-130-letiju-so-dnja-rozhdenija-Janki-Mavra_i_688.html|title=К 130-летию со дня рождения Янки Мавра|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенства|БелТА]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220712/http://www.belta.by/ru/articles/dossier/K-130-letiju-so-dnja-rozhdenija-Janki-Mavra_i_688.html|archive-date=4 кастрычніка 2013|access-date=30 кастрычніка 2013}}</ref>. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (1934). Член [[ВКП(б)]] з 1950 года. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларускай ССР ([[1968]]). [[Заслужаны дзеяч культуры БССР]] (1968)<ref name="БСЭ" />. == Біяграфія == === Раннія гады === [[Файл:Я.Маўр – семінарыст Панявежскай настаўніцкай семінарыі (партрэт).jpg|250px|thumb|Я.Маўр — семінарыст Панявежскай настаўніцкай семінарыі]] Нарадзіўся {{ДН|10|5|1883|28|4}} ў [[Лібава|Лібаве]] ў сям’і выхадца з Беларусі (які ў гэтым горадзе апынуўся ў пошуках працы<ref>{{артыкул|аўтар=Гнилозуб В.|загаловак=Мария Мицкевич: «Мои дедушки — Янка Мавр и Якуб Колас»|арыгінал=Марыя Міцкевіч: «Мае дзядулі – Янка Маўр і Якуб Колас»|спасылка=http://www.belniva.by/news_full.php?id_news=56181|выданне=Белорусская Нива|тып=газета|год=10 мая 2013|нумар=84|мова=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004223809/http://www.belniva.by/news_full.php?id_news=56181|archive-date=4 кастрычніка 2013}}</ref>). Яго бацька быў адстаўным салдатам, паходзіў з беззямельных беларускіх сялян<ref name="БелТА" />, працаваў [[сталяр]]ом. Да ваеннай службы ён насіў прозвішча Ільін, а прозвішча Фёдараў з’явілася ў выніку памылкі армейскага пісара, які запісаў Міхаіла Фёдаравіча — Міхаілам Фёдаравым{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=748}}. Іван быў ахрышчаны [[13 мая|1 (13) мая]] ў мясцовым [[Свята-Троіцкі сабор (Ліепая)|Свята-Троіцкім саборы]]<ref name="nashaniva">{{cite web|author = Ф. Раўбіч|date = 2023-05-11|url = https://nashaniva.com/316461|title = Знойдзеная метрыка нараджэння і хрышчэння Янкі Маўра|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |access-date = 2023-05-11|language = be}}</ref>. Бацька рана памёр, і маленькі Іван разам з маці, Наталляй Іванаўнай, пераехаў на яе радзіму — у вёску {{нп3|Вёска Лебенішкяй|Лебянішкі|ru|Лебенишкяй}} (былой [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]). Яны жылі ў беднасці, і толькі дзякуючы намаганням маці, якая ў што бы то ні стала марыла даць адукацыю сыну, у 1895 годзе ён скончыў пачатковую школу, а ў 1899 — [[Каўнас|Ковенскае]] [[Рамеснае вучылішча, Расійская імперыя|рамеснае вучылішча]]. Пасля вучылішча ён паступіў у [[Панявежыс|Панявежскую]] [[Настаўніцкая семінарыя|настаўніцкую семінарыю]]. У канцы 1902 яго выключылі з апошняга, выпускнога класа — за вальнадумства і «за сумневы ў рэлігіі». Тым не менш, у 1903 годзе ён усё ж атрымаў пасведчанне настаўніка пачатковай школы, здаўшы [[экстэрнат|экстэрнам]] экзамены за семінарскі курс{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=748}}. === Педагагічная дзейнасць === [[Файл:Я.Маўр – памочнік настаўніка пачатковай школы ў мястэчку Новае Места (Літва).jpg|thumb|right|250px|Іван Фёдараў — памочнік настаўніка пачатковай школы ў мястэчку Новае Места (Літва)]] Пасля навучання ў настаўніцкай семінарыі Фёдараў пачаў працаваць у школе пад Панявежам у мястэчку {{нп3|Мястэчка Наўямесціс|Наўямесціс|ru|Науяместис (местечко)}}, а потым яго перавялі ў вёску [[Бытча]] на [[Барысаўскі раён|Барысаўшчыне]]. У 1906 годзе ён прыняў удзел у нелегальным педагагічным з’ездзе, які адбыўся на [[Мікалаеўшчынскі сельсавет|Мікалаеўшчыне]]. У гэтым жа з’ездзе прыняў удзел і будучы класік беларускай літаратуры [[Якуб Колас]]. У «Працоўным спісе», які захаваўся ў архіве пісьменніка, адзначаны вынік гэтай падзеі для яго ўдзельніка: «1906. VIII. Звольнены са службы і аддадзены пад суд…»{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=748}}. Разам з [[Якуб Колас|Якубам Коласам]] і іншымі актыўнымі ўдзельнікамі быў аддадзены пад суд, пазбаўлены права выкладаць у школе і ўзяты пад нагляд паліцыі. У 1909 годзе ўступіў у царкоўны шлюб. Пераехаў у в. [[Турэц (Карэліцкі раён)|Турэц]]. Толькі ў 1911 І. Фёдараў уладкаваўся выкладчыкам геаграфіі і гісторыі ў Мінскую прыватную гандлёвую школу. Судовае разбіральніцтва па справе аб настаўніцкім з’ездзе доўжылася амаль два гады. Фёдарава адхілілі ад педагагічнай дзейнасці і ўзялі пад нагляд паліцыі. Толькі праз 5 гадоў, у 1911 годзе, яму ўдалося ўладкавацца выкладчыкам у прыватную гандлёвую школу ў [[Мінск]]у. З восені 1917 года ён уладкаваўся настаўнікам геаграфіі і гісторыі ў мінскую чыгуначную гімназію. Пасля [[Вялікая Кастрычніцкая рэвалюцыя|рэвалюцыі]] ён стаў настаўнікам 25-й чыгуначнай школы імя [[Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў|А. Р. Чарвякова]]. У 1920-я таксама працаваў у Наркамаце асветы Беларусі і ў рэспубліканскім саюзе работнікаў асветы<ref>{{cite web |url= http://www.soyuz.by/ru/print.aspx?guid=145222|title=1883 |date=2013|publisher=Национальный пресс-центр Республики Беларусь |archive-url=http://www.peeep.us/c2099429 |archive-date=2013-09-06 }}</ref>. Працу настаўніка Фёдараў пакінуў толькі ў 1930 годзе, калі перайшоў на працу ў Беларускае дзяржаўнае выдавецтва (дзе прапрацаваў да 1936 года){{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=749}}. З 1930 на творчай працы. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1934). === Вайна і пасляваенныя гады === Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] пісьменнік вымушана апынуўся далёка ад роднай зямлі — спачатку ў [[Новасібірск]]у, затым у [[Алматы|Алма-Аце]]. Гэты час ён перанёс як цяжкае выпрабаванне, нават як «псіхічную траўму», пра што ён прызнаўся ў лісце да [[Хвядос Шынклер|Хвядоса Шынклера]] 2 лютага 1942 г. У 1943 Маўр пераехаў у Маскву, дзе, моцна захварэўшы, трапіў у бальніцу. У родны Мінск ён вярнуўся толькі пасля вызвалення яго ад нямецкіх захопнікаў. Янка Маўр памёр [[3 жніўня]] [[1971]] года. Пахаваны ў [[Мінск]]у на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]<ref>Маўр Янка // Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі; нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 374—375</ref><ref>{{cite web|title= - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/279911283|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020134216/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%2598%25D0%25B2%25D0%25B0%25D0%25BD-%25D0%259C%25D0%25B8%25D1%2585%25D0%25B0%25D0%25B9%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587-%25D0%25A4%25D1%2591%25D0%25B4%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B2/279911283|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title= - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553095|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020134249/https://www.findagrave.com/memorial/321553095/%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D1%84%D1%91%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Творчая дзейнасць == === Проза === Дэбютаваў у 1923 у як [[фельетон|фельетаніст]] ў газеце «[[Советская Белоруссия]]» і ленінградскім часопісе «{{нп3|Бегемот, часопіс|Бегемот|ru|Бегемот (журнал)}}». У [[1925]] годзе ў часопісе «[[Беларускі піянер]]» надрукаваў першую навукова-фантастычную аповесць на [[Беларуская мова|беларускай мове]] «Чалавек ідзе»<ref name="БСЭ" /><ref>Аповесць пра першабытных людзей; першапачаткова задумвалася як своеасаблівы вучэбны дапаможнік, які распавядае пра дагістарычныя часы.</ref>, якая паклала пачатак [[Фантастыка|фантастычнаму]] і [[Прыгодніцкая літаратура|прыгодніцкаму]] жанрам у [[Беларуская літаратура|беларускай літаратуры]]<ref name="КЛЭ">{{кніга|аўтар=[[Юлія Міхайлаўна Канэ|Канэ Ю. М.]]|частка=Мавр, Янка|спасылка частка=http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke4/ke4-4872.htm|загаловак={{нп3|Кароткая літаратурная энцыклапедыя|Краткая литературная энциклопедия|ru|Краткая литературная энциклопедия}}|адказны=Под ред. {{нп3|Аляксей Аляксандравіч Суркоў|А. А. Суркова|ru|Сурков, Алексей Александрович}}|месца=М.|выдавецтва={{нп3|Вялікая Расійская энцыклапедыя, выдавецтва|Сов. энциклопедия|ru|Большая Российская энциклопедия (издательство)}}|год=1967|том=4|старонкі=487}}</ref>. Аповесць надрукаваў пад псеўданімам «Янка Маўр». «Янка» — гэта беларускі аналаг імя «Іван». Як паказвала даследчыца творчасці Янкі Маўра беларуская літаратуразнаўца [[Эсфір Саламонаўна Гурэвіч|Эсфір Гурэвіч]], пісьменнік, захаваўшы сваё сапраўднае імя ў першай частцы псеўданіма, недвухсэнсоўна паказваў на тое, што ён — сын беларускай зямлі. Значэнне псеўданіма «Маўр» шырока адкрыецца ў яго наступных аповесцях: «[[У краіне райскай птушкі]]» (1926), «Сын вады» (1927), у якіх ён паказаў сябе як абаронца правоў каланіяльных і залежных народаў, са спагадай ставіўся да [[Карэнныя народы|карэнных народаў]] Паўночна-Заходняй Афрыкі, і праявіў сябе як інтэрнацыяналіст{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=750}}. Сваю першую аповесць «Чалавек ідзе» Фёдараў напісаў ва ўзросце 44 гадоў, будучы выкладчыкам 25-й мінскай чыгуначнай школы. Пасля чытацкага поспеху твора пісьменнік працягнуў працаваць у жанры дзіцячай прыгодніцкай і навукова-пазнавальнай літаратуры{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=749}} Янка Маўр пісаў пераважна для юных чытачоў. У творах «У краіне райскай птушкі» (1926), «Сын вады» (1928) аўтар пастараўся абвергнуць уяўленне аб тубыльцах як аб крыважэрных людаедах, пазбаўленых элементарных чалавечых пачуццяў, людзях другога гатунку. Аповесць «Чалавек ідзе» акрэсліла тую тэндэнцыю спалучэння пазнавальнасці і прыгодніцтва, якую Маўр развіў потым у наступных сваіх аповесцях і ў рамане «Амок» (1929) — пра {{нп3|Яванская вайна|паўстанні|ru|Яванская война}} 1926 года на востраве [[Востраў Ява|Ява]]. [[Файл:Mawr@Pioners.jpg|thumb|left|220px|Янка Маўр і піянеры сярэдняй школы № 44 Мінска на сустрэчы, прысвечанай 25-годдзю яго літаратурнай дзейнасці]] У 1930-х гадах пісьменнік ад «экзатычнага» іншаземнага матэрыялу, звярнуўся да родных мясцін, да жыццёвай рэальнасці, у якой дзейнічаюць юныя героі. Рушылі ўслед аповесць «[[Палескія рабінзоны (аповесць)|Палескія рабінзоны]]» (1930), якая расказвала пра прыгоды двух падлеткаў у глухім [[Беларускае Палессе|Палессі]], [[утопія|утапічная]] «Аповесць будучых дзён» (1932) пра камуністычную будучыню СССР, «[[ТВТ]]» (1934), у якой з гумарам распавядаецца пра звычайныя справы школьнікаў. Гэтыя творы карысталіся поспехам у юных чытачоў. У аповесці «Палескія рабінзоны» аўтар выкарыстаў [[Рабінзанада|рабінзанаду]], падказаную сусветна вядомым «[[Рабінзон Круза|Рабінзонам Круза]]» [[Даніэль Дэфо|Даніэля Дэфо]]. Маўр, адкінуўшы псеўдарамантыку, захапленне экзотыкай далёкіх заморскіх краін, звярнуўся да свайго роднага краю і яго пазнання. Ён паказаў, што і пад беларускім небам, у далёкіх і блізкіх кутках роднага краю ёсць свая рамантыка і свая прыгажосць, кожны раз новая і нечаканая. [[Файл:ТВТ. Янка Маўр, 1949.jpg|thumb|«ТВТ, або Апавяданне пра тое, як піянеры ўзбунтаваліся супраць уціску рэчаў і здзівілі ўвесь свет, як яны навучыліся бачыць тое, чаго іншыя не бачаць, і як Цыбук здабываў ачкі». 1949. Мастак [[Д. Красільнікаў]]]] Эвалюцыя жанру прыгодніцкай аповесці прасочваецца і ў аповесці «ТВТ» (1934), якая атрымала першую прэмію на ўсебеларускім конкурсе дзіцячай кнігі, пасля чаго ёю зацікавіўся [[Максім Горкі]]<ref>Ліст да А. Тонкеля ад 5 сакавіка 1955 г. // Гос. лит. архив, ф. 290, оп. 1, ед. 3.</ref>. Па просьбе Горкага Янка Маўр перавёў аповесць на рускую мову і адаслаў яму. Гэта было напярэдадні I [[З'езд пісьменнікаў СССР|з’езду пісьменнікаў СССР]]<ref name="Маршак">''[[Самуіл Якаўлевіч Маршак|Маршак С. Я.]]''. О большой литературе для маленьких. — М., 1934. — С. 38.</ref>. Мастацкая навізна гэтай аповесці заключалася ў тым, што так званая тэма працоўнага выхавання загучала натуральна дзякуючы жывому духу гульні, па законах якой і створана таямнічае і загадкавае «Таварыства ваяўнічых тэхнікаў». Праз гульню хлопцы ўключаліся ў жыццё з яго паўсядзённымі клопатамі і дробнымі бытавымі праблемамі. Хлопцы ўласнымі сіламі выпраўляюць усе няспраўнасці, наводзяць парадак і практычна абжываюць гэты свет. На працягу 1946—1948 гадоў Янка Маўр сумесна з [[Пётр Мікалаевіч Рунец|Пятром Рунцом]] займаўся зборам і рэдагаваннем успамінаў беларускіх дзяцей аб вайне для кнігі «[[Ніколі не забудзем]]», якая выйшла ў 1948 годзе з прадмовай [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Выдадзеная кніга атрымала высокую ацэнку не толькі ў Беларусі, але і за яе межамі{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=765}}. Пасля вайны Янка Маўр апублікаваў цыкл апавяданняў аб трагічных выпрабаваннях, якія давялося выпрабаваць дзецям у ваенныя гады («Шчасце», «Дзве праўды», «Максімка»). У 1946 годзе Маўр напісаў апавяданне «Завошта?», у аснову якога лёг рэальны трагічны факт — гібель жонкі і сына пісьменніка [[Міхась Лынькоў|М. Лынькова]]{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=764}}. У 1948 годзе ён напісаў [[Аўтабіяграфія|аўтабіяграфічную]] аповесць «Шлях з цемры». У 1954 году выйшла яго навукова-фантастычная аповесць «Фантамабіль прафесара Цылякоўскага», якая стала трэцяй яго кнігай, напісанай у жанры сацыяльнай утопіі (першая — фантастычная казка «Падарожжа па зорках» (1927) з цыкла «Піянерскія казкі», а потым — «Аповесць будучых дзён» (1932)). [[Файл:СлёзыТубі.jpg|thumb|«[[Слёзы Тубі]]». 1938]] Аўтар кніг аповесцей, апавяданняў «[[Чалавек ідзе]]» (1927), «[[У краіне райскай птушкі]]» (1928, 1983), «[[Сын вады]]» (1928), «[[Палескія рабінзоны (аповесць)|Палескія рабінзоны]]» (1930, аповесць экранізавана ў 1935), «[[Слёзы Тубі]]» (1930), «Аповесць будучых дзён» (1932), «[[ТВТ]]» (1934), «Вакол свету» (1947), «Шлях з цемры» (1948), «Апавяданні» (1951), «Аповесці і апавяданні» (выбранае, 1954), «Фантамабіль прафесара Цылякоўскага» (часопіс «Маладосць», 1954—1955), «Аповесці і апавяданні» (1969), апавядання «Цётка Эмілія» (1954), байкі «Пекла» (1929), рамана «[[Амок]]» (1930). === Некаторыя творы === ==== Чалавек ідзе ==== У аповесці аўтар звярнуўся да жыцця першабытнага чалавека на той стадыі яго развіцця, калі той толькі станавіўся на ногі, яшчэ нічога не ўмеючы, і ўсё, чаго ён дасягаў, — паляванне з прыладамі, атрыманне агню, выкарыстанне каменя ў якасці інструмента — было для яго ўпершыню. Усё ўпершыню — гэты знойдзены аўтарам мастацкі ход адпавядае бачанню і ўспрыманню дзіцяці, яго прадчуванню першаадкрыцця, чакання ім чагосьці новага і незвычайнага. Асновай сюжэту стаў працэс развіцця чалавека, пакутлівы і драматычны, напоўнены барацьбой за сваё жыццё, шлях працяглага і паступовага назапашвання практычнага і духоўнага вопыту. Гэта быў замах пачаткоўца пісьменніка на новы для ўсёй нацыянальнай літаратуры жанр, згодна з ўласным аўтарскім азначэнні — навукова-фантастычнай аповесці, якая ўяўляла сабой спалучэнне навукі і фантазіі{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=749}}. ==== У краіне райскай птушкі ==== {{main|У краіне райскай птушкі}} У аповесці «У краіне райскай птушкі» дзеянне адбываецца на [[Новая Гвінея|Новай Гвінеі]], на тых астравах Ціхага акіяна, на якіх пабываў падарожнік [[Мікалай Мікалаевіч Міклуха-Маклай|Міклуха-Маклай]], даследчык мясцовых жыхароў — [[папуасы|папуасаў]]. Аповесць пабудавана на сацыяльным канфлікце, на прамалёўцы двух варагуючых сіл — прыгнечаных і гаспадароў-каланізатараў. У аповесці «У краіне райскай птушкі» вызначыліся асноўныя асаблівасці мастацкай манеры Я. Маўра — прыгодніка, які здолеў увабраць у сябе энергію, характар ​​і традыцыі заходняй прыгодніцкай класікі. ==== Сын вады ==== {{main|Сын вады}} Аповесць «Сын вады», самая паэтычная ў гэтым цыкле, згодна з прызнаннем самога аўтара, была найбольш яму дарагая. Сюжэтная лінія галоўнага героя, юнага [[вогнезямельцы|вогнезямельца]] Манга, у ёй пабудавана на распаўсюджанай у прыгодніцкай літаратуры схеме: выратаванне белага чалавека ад дзікіх тубыльцаў. Дарэчы, менавіта гэта і не ўспрыняў тагачасны [[Рэцэнзаванне|рэцэнзент]] аповесці на старонках [[Полымя (часопіс)|часопіса «Полымя»]], палічыўшы гэтую гісторыю неапраўданай данінай «нізкаякаснаму прыгодніцтву»{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с = 752}}. ==== Амок ==== Да напісання рамана аўтара падштурхнулі прачытаныя ім мемуары рускага консула на [[Востраў Ява|Яве]] {{нп3|Мадэст Мадэставіч Бакунін|Мадэста Бакуніна|ru|Бакунин, Модест Модестович}}. Для сваёй аповесці Янка Маўр збіраў матэрыялы, вывучаў дакументальную літаратуру па свежых слядах падзей. Многія найбольш важныя матэрыялы (часопісы, газеты, фатаграфіі, выкарыстаныя потым як ілюстрацыі) ён атрымліваў непасрэдна з Явы і з [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] праз настаўнікаў-[[эсперантыст]]аў, з якімі ён вёў перапіску як стары эсперантыст. У прадмове да рамана пісьменнік адзначыў, што «Амок» больш дакументальны «нават у дробязях», чым можа здацца на першы погляд. У рамане «Амок» прыкметнае месца займае пазнавальны матэрыял аб прыродных асаблівасцях вострава, падрабязнасцях побыту, асновах народа. ==== Палескія рабінзоны ==== {{main|Палескія рабінзоны (аповесць)}} Аповесць трымаецца пераважна на дыялогах-спрэчках паміж героямі-студэнтамі, якія пад уражаннем ад кніг аб далёкіх краінах, перш за ўсё ад кніг [[Жуль Верн|Жуля Верна]], [[Томас Майн Рыд|Майн Рыда]] і [[Джэймс Фенімор Купер|Ф. Купера]], адпраўляюцца ў час вясновага [[Разводдзе|разліву]] ў падарожжа па [[Палессе|Палессі]]. Галоўнай ідэяй рабінзанады стала перамога чалавека над стыхіяй. Гэтую стыхію пісьменнік асэнсоўвае ў духу класічнай рускай і беларускай літаратурных традыцый. Прырода для герояў аповесці — не толькі матэрыяльнае, але і духоўнае багацце. Самым яркім перажываннем для герояў стала забойства [[зубр]]а [[Кантрабанда|кантрабандыстамі]], якое яны ўспрынялі з сапраўдным болем і хваляваннем, «як забойства чалавека». Сцэна забойства зубра, паказаная праз стаўленне да гэтага галоўных герояў — Мірона і Віктара, стала ключавой ў разуменні аўтарскіх адносін да праблемы «чалавек і прырода». Мараль аповесці заключаецца ў тым, што прырода — гэта ўвасабленне спакою і ўраўнаважанасці, якія не стасуюцца са злом і чалавечай жорсткасцю, а тыя, хто парушаюць натуральнае жыццё прыроды, сеюць варожасць і нянавісць паміж людзьмі. Варта адзначыць, што аповесць была напісана ў той час, калі актыўна асвойваліся прыродныя багацці Беларусі і калі пераўтварэнні прыроды ўспрымаліся як нешта безумоўна грандыёзнае і карыснае, сведчанне стваральнай сілы чалавека, а трагедыя шкоды, якая наносіцца ёй, яшчэ не ўсведамлялася{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=758—760}}. ==== Шчасце ==== Псіхалагічная мініяцюра «Шчасце» (1945) заснавана на эмацыйным напружанні, на ўнутраным канфлікце. У аповядзе няма знешніх падзей, сюжэт вызначаецца псіхалагічным сутыкненнем свету дзяцінства і свету дарослых на фоне ціхамірнай прыроды. Але ў гэтым невялікім апавяданні адбываюцца поўныя драматызму змены душэўнага стану герояў, унутраны рух іх настрояў і перажыванняў. Псіхалагічная праблема, закранутая аўтарам у аповедзе, паказвае, як узаемадзейнічаюць свет дарослых і свет дзяцінства, якія адносіны існуюць паміж імі, што ўяўляе цікавасць як для дарослай, так і для дзіцячай літаратуры{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=764}}. ==== Максімка ==== У апавяданні «Максімка» (1946) пісьменнік адлюстраваў душу хлапчука, сіраты-дзетдомаўца, у моманты вышэйшага драматычнага напружання, калі ён убачыў у салдаце, які вяртаецца з вайны, свайго бацьку, але раптам усвядоміў сваю горкую памылку. Аўтару ўдалося перадаць душэўны стан маленькага героя. ==== Фантамабіль прафесара Цылякоўскага ==== У аснову сюжэту пакладзена фантастычная ідэя тэхнічнага толку — аб магчымасці выкарыстання энергіі чалавечай думкі: на энергіі дзіцячай фантазіі, якая нашмат большая, чым фантазія дарослых, унукі прафесара Цылякоўскага Святазар і Святлана адпраўляюцца ў далёкае падарожжа — спачатку ў Амерыку, а потым на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] і на [[Марс]]. У аповесці сумешчанае рэальнае і фантастычнае, у ёй прасочваецца апора на традыцыі папярэднікаў, такіх як [[Канстанцін Эдуардавіч Цыялкоўскі|К. Э. Цыялкоўскі]] (як аўтар астранамічных аповесцяў), [[Аляксей Мікалаевіч Талстой|А. М. Талстой]], [[Уладзімір Афанасевіч Обручаў|У. А. Обручаў]], а таксама класікі сусветнай фантастыкі — [[Жуль Верн]], [[Герберт Джордж Уэлс|Г. Уэлс]]; у аповесці ёсць прамыя спасылкі на гэтых аўтараў. Янка Маўр выступіў як празорлівец і прадказальнік (услед за Цыялкоўскім) эры касмічных палётаў. Але яго цікавіла больш не столькі навуковая ідэя, колькі маральна-этычны бок, праблема чалавечых узаемаадносін, будучых кантактаў пры сустрэчы з іншымі цывілізацыямі{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=766}}. === Драматургія і пераклады === Аўтар п’есы «Памылка» (апублікавана і пастаўлена ў 1940), аднаактовак «Хата з краю» (1941), «Балбатун» (1946). Пераклаў на беларускую мову твор юкагірскага пісьменніка {{нп3|Тэкі Адулок|Тэкі Адулока|ru|Спиридонов, Николай Иванович}} «Жыццё Імтэургіна старэйшага» (1935), асобныя творы [[Ханс Крысціян Андэрсен|Г. Х. Андэрсена]], [[Дзмітрый Наркісавіч Мамін-Сібірак|Дз. Маміна-Сібірака]], [[Міхаіл Міхайлавіч Прышвін|М. Прышвіна]], [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. Чэхава]] («Дзетвара» і «Выбраныя творы», 1954), [[Джозеф Рэдзьярд Кіплінг|Р. Кіплінга]], [[Марк Твэн|М. Твэна]] («Прыгоды Тома Сойера», 1939 і «Прынц і жабрак», 1940), [[Жуль Верн|Ж. Верна]] («80 000 кіламетраў пад вадой», 1937), [[Віктор Гюго|В. Гюго]], [[Аркадзь Пятровіч Гайдар|А. Гайдара]], [[Віктар Барысавіч Шклоўскі|В. Шклоўскага]], {{нп3|Аляксандр Цярэнцьевіч Конанаў|А. Конанава|ru|Кононов, Александр Терентьевич}}<ref name="Цнб">{{cite web|url=http://csl.bas-net.by/pdf/2013/may2013/mavr.pdf|title=Да 130-годдзя з дня нараджэння Янкі Маўра, класіка беларускай дзіцячай літаратуры|date=2013|publisher=Центр. науч. биб. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН РБ]]|lang=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020054410/http://csl.bas-net.by/pdf/2013/may2013/mavr.pdf|archive-date=20 кастрычніка 2013|access-date=6 снежня 2013}}</ref>. == Пераклады твораў Я. Маўра на іншыя мовы == Творы Янкі Маўра пераведзены на [[руская мова|рускую]], [[украінская мова|украінскую]], [[армянская мова|армянскую]], [[таджыкская мова|таджыкскую]], [[літоўская мова|літоўскую]], [[польская мова|польскую]] і [[чэшская мова|чэшскую]]<ref name="КЛЭ" /><ref name="Цнб" />, нямецкую і румынскую мовы. Асобныя яго творы выдадзены ў Амерыцы, Англіі, Кітаі і іншых краінах<ref>{{cite web|url=http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=78212&lang=be&rubricId=711|title=Літаратурны вечар, прысвечаны юбілею Янкі Маўра|date=2013-05-13|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|НББ]]|lang=be|access-date=6 снежня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729033911/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=78212&lang=be&rubricId=711|archive-date=29 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. == Захапленні пісьменніка == Янка Маўр быў вядомым [[эсперантыст]]ам<ref name="СБ" />. [[Эсперанта]] ён пачаў вывучаць яшчэ ў 1904 годзе. У 1926 годзе ён вёў перадачу для эсперантыстаў на [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|беларускім радыё]]<ref name="БН">{{артыкул|аўтар=Гнилозуб В. В.|загаловак=Марыя Міцкевіч: «Мае дзядулі – Янка Маўр і Якуб Колас»|спасылка=http://www.belniva.by/news_full.php?id_news=56212|выданне=Белорусская нива|тып=газета|год=2013-05-13|выпуск=85|мова=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005002706/http://www.belniva.by/news_full.php?id_news=56212|archive-date=5 кастрычніка 2013}}</ref>. Свайму зяцю [[Міхась Канстанцінавіч Міцкевіч|Міхасю Міцкевічу]]<ref>Малодшы сын [[Якуб Колас|Я. Коласа]]</ref> ён чытаў «[[Яўген Анегін|Яўгена Анегіна]]» на [[эсперанта]]. Ведучы перапіску з эсперантыстамі свету і атрымліваючы ад іх наўпрост рэдкую інфармацыю, ён напісаў кнігу «Амок»<ref name="Мицкевич">{{артыкул|аўтар=[[Людміла Рублеўская|Рублевская Л. И.]]|загаловак=О цензуре, спиритизме и любви|спасылка=http://wap.sb.by/post/99975/|выданне=[[Советская Белоруссия]]|тып=газета|год=2010-07-05|archive-url=http://www.peeep.us/fef5bb0e|archive-date=2013-08-05}}</ref>. Янка Маўр сабраў вялікую хатнюю бібліятэку, якая была адной з лепшых у даваенныя гады ў Беларусі<ref>{{артыкул|аўтар=[[Ларыса Іванаўна Цімошык|Тимошик Л. И.]]|загаловак=Дед Мавр|арыгінал=Дзед Маўр|спасылка=http://old.zviazda.by/a2ttachments/112006/18may-6.indd.pdf|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=2013-05-18|выпуск=27454|нумар=89|старонкі=6|мова=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113008/http://old.zviazda.by/a2ttachments/112006/18may-6.indd.pdf|archive-date=4 сакавіка 2016}}</ref>. Пісьменнік захапляўся [[спірытызм]]ам<ref name="БН" /><ref name="Мицкевич" />. У яго хаце збіраліся кампаніі, якія практыкавалі выклік духаў. У Маўра быў філасофскі склад розуму, і ў спірытызме ён бачыў не містыку, а недаследаваную прыродную з’яву, і спрабаваў зразумець яго механізм. У пісьменніка былі два тоўстых сшытка, у якія ён запісваў вынікі спірытычных сеансаў, але ў 1938 годзе ён іх спаліў. [[Спірытычны сеанс|Спірытычныя сеансы]] праводзіў пры дапамозе сподка на стале з алфавітам. Вядомы выпадак, калі ён зладзіў нейкаму партыйнаму работніку міні-сеанс спірытызму, падчас якога прымусіў рухацца аловак. На думку Міхася Міцкевіча, Янка Маўр валодаў незвычайнымі здольнасцямі<ref name="Мицкевич" />. Любіў Янка Маўр і язду на веласіпедзе і добра іграў на скрыпцы<ref name="СБ" />. На сваёй дачы пад Мінскам, у [[Ждановічы (Мінскі раён)|Ждановічах]], Янка Маўр пабудаваў будан-кабінет з лазы. На мастках над [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслаччу]] ён паставіў імправізаваны пісьмовы стол, так, што можна было складаць кнігі пра далёкія краіны, звесіўшы ногі ў ваду і уяўляючы сябе на беразе акіяна<ref name="БелТА" />. == Янка Маўр і Якуб Колас == [[Файл:Mavr-kolos.jpg|thumb|right|250px|Якуб Колас і Янка Маўр (справа) на адпачынку. {{нп3|Дом творчасці пісьменнікаў||ru|Дом творчества писателей}}. [[Вёска Каралішчавічы|Каралішчавічы]], 1950]] Янка Маўр знаходзіўся ў сяброўскіх адносінах з класікам беларускай літаратуры [[Якуб Колас|Якубам Коласам]]. Яны абодва вучыліся ў настаўніцкіх семінарыях (дзе таксама атрымалі і музычную адукацыю). Абодва ўдзельнічалі і ў настаўніцкім з’ездзе (на якім яны і пазнаёміліся) у 1906 годзе, пасля якога Якуб Колас быў пасаджаны ў [[Пішчалаўскі замак]], а Янка Маўр (тады яшчэ Іван Фёдараў) аддадзены пад нагляд паліцыі і, акрамя гэтага, пазбаўлены права выкладаць у школе. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] падчас эвакуацыі сям’і Янкі Маўра ў [[Алматы|Алма-Ату]] Маўр вёў сяброўскую перапіску з Якубам Коласам, які, таксама пакінуўшы Беларусь, пражываў у тыя гады ў [[Ташкент|Ташкенце]]. У лістах адзін да аднаго яны жадалі хутчэй вярнуцца ў родную Беларусь: {{цытата|…Ці ўбачым мы нашы беларускія баравічкі пад елкай? Ці застануцца яны пасля паганых немцаў?…<ref name="Письмо">{{cite web|url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1502&mode=print|title=Маўр-Дзя-Дун — «сватку» Якубу: «Здаецца мне, што гэта Колас»|author=Макаренко Т.|publisher=Ред.-изд. учреждение «Культура и искусство». Министерство культуры РБ|lang=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005004901/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1502&mode=print|archive-date=5 кастрычніка 2013|access-date=7 снежня 2013}}</ref>}} Пасля вызвалення Беларусі Маўр вярнуўся ў Мінск. Аднак і пасля вайны перапіска пісьменнікаў не абарвалася, яны перапісваліся і ў 1950-я гады<ref name="Письмо" />. У далейшым Янка Маўр стаў правобразам настаўніка Івана Тадорыка ў трылогіі Коласа «[[На ростанях]]» (1955). Пазней яны парадніліся: дачка Янкі Маўра, Наталля, выйшла замуж за сына Якуба Коласа — Міхася. У [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Дзяржаўным літаратурна-мемарыяльным музеі Якуба Коласа]] захоўваецца скрыпка, на якой іграў Янка Маўр. Якуб Колас таксама любіў граць на гэтым інструменце. Дачка Янкі Маўра, Наталля, часта музіцыравала на пару з бацькам: ён — на скрыпцы, а яна — на фартэпіяна<ref name="СБ">{{артыкул|аўтар=[[Людміла Рублеўская|Рублевская Л. И.]]|загаловак=125 лет Янке Мавру|спасылка=http://www.sb.by/post/68638/|выданне=[[Советская Белоруссия|Сов. Белоруссия]]|тып=газета|год=2008-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224224/http://www.sb.by/post/68638/|archive-date=4 кастрычніка 2013}}</ref>. == Ацэнка і значэнне творчасці == Янка Маўр па праву з’яўляецца «бацькам» беларускай дзіцячай літаратуры<ref name="ЛБ">{{артыкул|аўтар= Гурэвіч Э. С.|загаловак=Художественный космос Янки Мавра |арыгінал=Мастацкі космас Янкі Маўра |спасылка=http://lit-bel.org/assets/files/litbiel_2013_5.pdf |выданне=Лiтаратурная Беларусь |тып=Газета |месца=Мн. |выдавецтва=[[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]] |год=2013-05-31 |выпуск=81 |нумар=5 |старонкі= 1|мова=be }}</ref>{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=747}}. Яго ўклад у беларускую дзіцячую літаратуру каштоўны тым, што ён як першаадкрывальнік і першапраходца вызначыў далейшае яе кірунак і развіццё, стаў стваральнікам новых для яе жанравых формаў — прыгодніцкага і навукова-фантастычнага, з прычыны чаго яму ўдалося пашырыць часавыя і прасторавыя межы беларускай дзіцячай літаратуры. Яго наватарскія пошукі трымаліся на цесных узаемаадносінах з літаратурнымі традыцыямі — нацыянальнай, рускай, заходняй. Ён умела выкарыстаў мастацкія прыёмы такіх класікаў [[прыгодніцкая літаратура|прыгодніцкай літаратуры]], як [[Жуль Верн]], [[Томас Майн Рыд|Майн Рыд]], [[Джэймс Фенімор Купер|Фенімор Купер]]. У яго творчасці мелася нямала [[рэмінісцэнцыя|рэмінісцэнцый]] з твораў [[Даніэль Дэфо|Даніэля Дэфо]], [[Аляксандр Дзюма (бацька)|Аляксандра Дзюма]], {{нп3|Гюстаў Эмар|Гюстава Эмара|ru|Эмар, Гюстав}}, {{нп3|Луі Жаколіа||ru|Жаколио, Луи}}, [[Луі Бусенар]]а, {{нп3|Генры Райдэр Хагард|Генры Хагарда|ru|Хаггард, Генри Райдер}}<ref name="ЛБ" />. Напісаная ім у 1927 году лірычная аповесць «Сын вады» была найбольш дарагая самому аўтару. Аповесць не адрознівалася рэзкасцю і варожасцю сацыяльнага супрацьстаяння. У ёй галоўны канфлікт паміж героямі раскрываецца не ў адкрытым сутыкненні розных сацыяльных сіл, як у яго папярэдняй аповесці «У краіне райскай птушкі», а пераважна ў маральным плане. Янка Маўр пастараўся ў ёй зацвердзіць менавіта каштоўнасць агульначалавечых узаемаадносін незалежна ад сацыяльных перашкод. І менавіта за тое, што аповесць не адлюстравала сацыяльнай барацьбы тубыльцаў супраць каланізатараў, афіцыйная крытыка 1930-х гадоў папракала аўтара за невыразную класавую пазіцыю, апалітычнасць і «''сацыяльную прытупленасць''»<ref>''Селіванава В.'' Некалькі заўваг пра дзіцячую літаратуру // Полымя. І933. № 5. С. 155.</ref>. Пісьменніка абвінавацілі ў тым, што ён не надзяліў паўдзікага жыхара [[Вогненная Зямля|Вогненнай Зямлі]] высокай рэвалюцыйнай свядомасцю, спелым класавым пачуццём, і што ўзаемаадносіны герояў раскрываюцца «''не ў плане барацьбы класаў, а толькі ў плане барацьбы чалавека з прыродай за сваё існаванне''»<ref>''Селіванава В.'' Дзіцячая літаратура патрабуе сур’ёзнай увагі // Звязда. 1933. № 99.</ref>. У той час занятая пошукамі ідэалагічных «зрываў» афіцыйная крытыка і не заўважыла, што Маўр зрабіў сур’ёзны крок наперад у авалоданні сакрэтамі прыгодніцкага жанру і што яго аповесць выгадна адрозніваецца кампазіцыйнай цэласнасцю, якая ствараецца канцэнтрацыяй падзей вакол двух галоўных герояў, што спалучэнне прыгодніцтва і пазнавальнасці мела у ёй нашмат больш арганічны характар​​. Тым не менш, амаль адразу пасля выхаду ў свет «Сына вады» ў часопісе «Працаўнік асветы» (1928, № 13) [[Рэцэнзаванне|рэцэнзент]], які сціпла падпісаўся «''Настаўнік''», адзначыў: «''У нас з’явіўся сапраўдны аўтар дзіцячай прыгодніцкай кніжкі''»<ref name="ЛБ" />. Аўтара «Палескіх рабінзонаў» (1930) папракалі за тое, што прыгоды прыяцеляў не асацыююцца з ідэаламі і жыццём ўсёй рэспублікі — нічога не гаворыцца пра рэканструкцыю і [[Меліярацыя|меліярацыю]] Палесся, што падарожжа герояў аповесці заснавана на непажаданых уплывах М. Рыда, Ж. Верна, Ф. Купера. Неадназначнасць аўтарскай задумы аповесці не была ацэненая тагачаснай крытыкай, якая хацела бачыць у кнізе прамую і выразную сувязь з сучаснасцю, з працэсамі [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|індустрыялізацыі і калектывізацыі]], якія адбываліся ў той час у краіне, або з практычнымі школьнымі праблемамі<ref>Крытыка-бібліяграфічны бюлетэнь. 1934. № 5. С. 21.</ref>{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=760}}. Яго аповесць «ТВТ» (1934), якая атрымала першую прэмію на ўсебеларускім конкурсе дзіцячай кнігі, на I з’ездзе пісьменнікаў СССР адзначыў рускі пісьменнік [[Самуіл Якаўлевіч Маршак|Самуіл Маршак]] ў сваім дакладзе «Аб вялікай літаратуры для маленькіх». Гаворачы аб дасягненнях літаратуры, Маршак сярод іншых адзначыў і «''значную школьную аповесць, напісаную ў Беларусі''»<ref name="Маршак" />. У той жа час у рэспубліканскім Міністэрстве адукацыі да аповесці паставіліся з насцярожанасцю, паколькі арганізацыя «Таварыства ваяўнічых тэхнікаў» не з’яўлялася існай. Міністэрскія чыноўнікі разважалі: {{цытата|Ці ёсць патрэба ў стварэнні нейкіх розных таварыстваў і каманд, калі дзейнасць школьнікаў павінна рэгламентавацца «Правіламі паводзін вучняў»?{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=761—762}}}} Менавіта гэтыя асцярогі і забароны з боку чыноўнікаў адукацыйных устаноў і прыпынілі рух «ТВТ-уцаў», які ў пасляваенныя гады пачаў было разгортвацца ў многіх гарадах Беларусі і былога Савецкага Саюза — у [[Брэст|Брэсце]], [[Пінск]]у, [[Кобрын]]е, [[Калінінград]]зе, [[Іванава|Іванаве]], [[Стаўрапаль|Стаўрапалі]], [[Петразаводск]]у, [[Горад Элекманар|Элекманары]] ([[Алтайскі край]]). У тыя гады «ТВТ» стала адкрытым выклікам афіцыйнай нарматыўнай педагогіцы. Іх прынцып быў: «''Калі не я — то хто?''». Маўр лічыў, што ў грамадстве ўсе людзі паступова павінны станавіцца такімі «ТВТ-уцамі», гэта значыць — сапраўднымі гаспадарамі. Але гэтая ідэя апынулася ілюзіяй{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=763}}. Пры напісанні кніг пісьменніку дапамагалі яго багатыя веды па гісторыі і геаграфіі і выкарыстанне ў творчасці мемуараў і кніг успамінаў навукоўцаў і падарожнікаў. Маўра называлі беларускім Міклуха-Маклаем і Жулем Вернам ў адной асобе. Сапраўдныя вандроўнікі часам дзівіліся дакладнасці дэталяў у апісанні той ці іншай краіны ў яго творах. У сваёй творчасці ён абапіраўся на традыцыі творчасці Жуля Верна, Фенімора Купера, Майна Рыда, пры дапамозе чаго стварыў новы, сацыяльны тып прыгодніцкага рамана і прыгодніцкай аповесці. У аповесцях «Палескія рабінзоны» і «ТВТ» ён адлюстраваў савецкую рэчаіснасць, яму ўдалося ярка і праўдападобна апісаць маладых герояў. У 1934 годзе на экраны выйшаў фільм «Палескія рабінзоны», зняты па сцэнары Янкі Маўра. Яго казка «Вандраванне па Зорку», «Аповесць будучых дзён» і аповесць «Фантамабіль прафесара Цылякоўскага» заклалі асновы навукова-фантастычнага жанру ў беларускай літаратуры<ref name="БелТА"/>. На думку [[П. Васючэнка|П. Васючэнкі]]: «Маўр быў творцам няпростым: ён спрабаваў унікнуць літаратурнага сервілізму, апісваючы краіны, якія ён не бачыў»<ref>[http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/vas1002ec.html?OpenDocument Пятро Васючэнка. Пятрогліфы і філалагемы] // Дзеяслоў 2013 № 9</ref>. == Сям’я == [[Файл:Настаўнік Мінскай прыватнай гандлёвай школы Я.Маўр з жонкай і дзецьмі.jpg|250px|thumb|Настаўнік Мінскай прыватнай гандлёвай школы Я. Маўр з жонкай і дзецьмі]] [[Файл:MawrFamily.jpg|thumb|right|220px|Я. Маўр у сямейным асяроддзі: [[Фёдар Іванавіч Фёдараў|Фёдар]], Арсеній, Наталля, жонка Стэфаніда Аляксандраўна, Аляксандра]] * Жонка — Стэфаніда Аляксандраўна. * Сын — [[акадэмік]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Фёдар Іванавіч Фёдараў|Фёдар Фёдараў]] (19.6.1911, вёска [[Турэц (Карэліцкі раён)|Турэц]], Мінская губерня — 13.10.1994, Мінск). * Сын — Арсеній Іванавіч Фёдараў (23.1.1917 — 13.10.2001), кандыдат тэхнічных навук * Дачка — Аляксандра Іванаўна (Капылова) (1.5.1919 — 03.05.2005) * Дачка — Наталля Іванаўна (Міцкевіч) (27.7.1924 — 22.02.2012, Мінск) — кандыдат тэхнічных навук (1953); замужам (з 1946 года) за сынам [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Міхась Канстанцінавіч Міцкевіч|Міхасём Міцкевічам]]<ref>{{cite web|url=http://www.tvr.by/rus/radiostolperson.asp?pr=person_audio&page=4|title=К 130-летию со Дня рождения Янки Купалы и Якуба Коласа|work=Личность|publisher=[[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Белтелерадиокомпания]]|access-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710211047/http://www.tvr.by/rus/radiostolperson.asp?pr=person_audio&page=4|archive-date=10 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref>. == Узнагароды, ганаровыя званні і прэміі == Янка Маўр быў узнагароджаны трыма ордэнамі, а таксама медалямі<ref name="БСЭ" />. * Заслужаны дзеяч культуры БССР ([[1968]]). * Дзяржаўная прэмія БССР ([[1972]] — ''пасмяротна'') за аповесці «Чалавек ідзе», «У краіне райскай птушкі», «Сын вады», «Палескія рабінзоны», «ТВТ», «Шлях з цемры», раман «Амок». * Два [[ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга]]. * [[Ордэн «Знак Пашаны»]]. == Памяць == * Вуліцы: ** [[Вуліца Янкі Маўры (Барысаў)|Вуліца]], [[1-ы завулак Янкі Маўры (Барысаў)|1-ы]] і [[2-і завулак Янкі Маўра (Барысаў)|2-і завулкі]] Янкі Маўра ў [[Барысаў|Барысаве]]. ** [[Вуліца Янкі Маўра (Мінск)|Вуліца Янкі Маўра (вуліца Маўра)]] у [[Мінск]]у. ** Вуліца Маўра ў [[Пінск]]у. ** Вуліца Янкі Маўра ў [[Фаніпаль|Фаніпалі]]. ** Вуліца Маўра ў [[Гродна]]<ref>{{Cite web|url=https://yandex.by/maps/10274/grodno/geo/1579033103/?ll=23.893430%2C53.713756&source=serp_navig&z=16|title=Гродно. Улица Янки Мавра}}</ref>. * Мінская абласная дзіцячая бібліятэка імя Янкі Маўра<ref name="БелТА" />. * Раённая [[Барысаўскі раён|барысаўская]] школа імя Янкі Маўра. * З 1993 года ў [[Беларусь|Беларусі]] прысуджаецца [[Літаратурная прэмія імя Янкі Маўра|прэмія імя Янкі Маўра]] за лепшыя творы для дзяцей<ref>{{cite web|author=Горевой М.|date=2008-05-13|url=http://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/13/ic_articles_117_157055/|title=В Минске открылась выставка к юбилею Янки Мавра|work=Культура|publisher=[[БелаПАН]]|access-date=2013-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313074844/http://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/13/ic_articles_117_157055/|archive-date=13 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=78196&lang=be&rubricId=895|title=Чараўнік з краіны маленства|date=2013-05-16|work=Книжные выставки НББ|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|НББ]]|access-date=2013-07-23|lang=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729035431/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=78196&lang=be&rubricId=895|archive-date=29 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. * У 2013 годзе РУП «Беларускі відэацэнтр» зняў дакументальны фільм пра жыццё і творчасць пісьменніка «Янка Маўр. Капітан дзіцячых мараў»<ref>{{cite web |url=http://www.kultura.by/page/ab-vyn-kakh-adkrytaga-respubl-kanskaga-konkursu-k-napraekta |title=Неігравыя кінапраекты |work=Аб выніках адкрытага рэспубліканскага конкурсу кінапраектаў |publisher=Министерство культуры РБ |access-date=2013-10-12 |lang=be |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005011/http://www.kultura.by/page/ab-vyn-kakh-adkrytaga-respubl-kanskaga-konkursu-k-napraekta |archive-date=14 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}</ref>. == Бібліяграфія == '''Раманы''' * Амок (1930) '''Аповесці''' * Чалавек ідзе (1927) * У краіне райскай птушкі (1928) * Сын вады (1928) * Палескія рабінзоны (1930) * Аповесць будучых дзён (1932) * ТВТ, або Апавяданне пра тое, як піянеры ўзбунтаваліся супраць уціску рэчаў і здзівілі ўвесь свет, як яны навучыліся бачыць тое, чаго іншыя не бачаць, і як Цыбук здабываў ачкі (1934) * Фантамабіль прафесара Цылякоўскага (1955) * Шлях з цемры (1958) '''Апавяданні''' {| | * Сакрэт вучонага (1926) * Піонэрскія казкі (1927) * У цясніне (1927) * Звяры на караблі (1927) * Лацароні (1927) * Нязвычайная прынада (1927) * Слёзы Тубі (1927) * Полымя смерці (1928) * Помста кошкі (1928) * Сымонка-рызыкант (1929) * Школа ў паходзе (1929) * Савецкая кватэра (1931) * Бяда ад хлеба (1932) * Драўлянае апавяданьне (1932) * Сярод дзікуноў (1932) * Чужаземец (1932) * Што можна зрабіць з яек? (1932) * Казка пра смелага акцябронка Рому (1935) * Мая ёлка (1937) * Бярозавы конь (1939) * Каршун (1939) * Новае жыццё (1939) * Падарожжа ад школы да дому (1939) * Справа пятага "Б" (1939) * Чэснае піянерскае (1939) * Сям'я (1939) | * Начальнік артылерыі (1940) * Як Соня па доктара хадзіла (1941) * На крызе (1941) * Багіра (1945) * Васілёк (1945) * Дзве праўды (1945) * Дом пры дарозе (1945) * Пра самурайскі дух... (1945) * Шчасце (1945) * На парозе будучыні (1946) * Яно (1946) * Драўляная лыжка (1946) * Завошта? (1946) * Максімка (1946) * Байка-быль (1947) * Невядомы герой (1947) * Падарожжа вакол дома (1947) * Віцеў экспанат (1948) * Гісторыя аднаго шэфства (1948) * Пасылка (1948) * Запіска (1950) * Васька Жукаў (1952) * Цётка Эмілія (1952) * Шапка (1952) * Апошні вылет (1954) |} '''Казкі''' * Вандраванне па зорках (1927) * Пекла (1929) * Падарожжа ў пекла (1958) '''П'есы''' * Памылка (1940) * Хата з краю (1941) * Балбатун (1946) '''Выданні збораў твораў''' * Выбраныя творы, 1952; * Збор твораў у 2-х т., 1960; * Збор твораў у 4-х т., 1975—1976. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == === Кнігі === * {{крыніцы/БП 1917-90|Маўр Янка}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Маўр Янка}} * {{кніга|загаловак =Янка Маўр. Наш вечны рабінзон: штрыхі да партрэта |адказны =уклад. [[Марыя Міхайлаўна Міцкевіч|Міцкевіч М.]]|месца = Мн.|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год =2018 |старонак = 127|серыя = Жыццё знакамітых людзей Беларусі|isbn = 978-985-02-1861-2 }} * {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/янка%20мавр/БСЭ/Мавр%20Янка/}} * ''[[Марыя Мікіцічна Барсток|Барсток М. М.]]'' Віднейшы беларускі дзіцячы пісьменнік Янка Маўр. — Мінск, 1958. * Грахоўскі С. «Мудрэц з душою хлапчука» //www.grahouski.org/ (Успаміны. Публіцыстыка) * {{кніга|аўтар=[[Эсфір Саламонаўна Гурэвіч|Гурэвіч Э. С.]]|частка=Янка Маўр|спасылка частка=http://be.convdocs.org/docs/index-1549.html?page=4|загаловак=Гісторыя беларускай літаратуры ХХ стагоддзя : У 4 т.|месца=Минск|год=1999|том=2: 1921—1941|старонкі=747—770|ref=Гурэвіч Э. С.}} * ''Гурэвіч Э. С.'' Янка Маўр : Нарыс жыцця і творчасці / Э. С. Гурэвіч. — 2-е выд., дапрац. изд. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 148 с. * {{кніга|аўтар=[[Юлія Міхайлаўна Канэ|Канэ Ю. М.]]|частка=Мавр, Янка|спасылка частка=http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke4/ke4-4872.htm|загаловак=[[Кароткая літаратурная энцыклапедыя]]|адказны=Под ред. [[Аляксей Аляксандравіч Суркоў|Суркова А. А.]]|месца=М.|выдавецтва=[[Вялікая Расійская энцыклапедыя, выдавецтва|Сов. энциклопедия]]|год=1967|том=4|старонкі=487}} * ''Миронов А.'' Дед Мавр / А. Миронов. — Минск: Мастацкая літаратура, 1979. — 168 с. * Яфімава М. Б. Цэлы свет — дзецям: Творч. партрэт Я. Маўра — Мн., 1983. === Артыкулы === * {{артыкул|аўтар= [[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Грушэцкі А. Л.]]|загаловак=Дзяцей ён выхоўваў у любові да кніг. Пра педагога... Янку Маўра|выданне=[[Настаўніцкая газета (1945)|Настаўніцкая газета]] |тып=газета |месца= Мн.|выдавецтва=Міністэрства адукацыі РБ |год=25 чэрвеня 2015 |выпуск=7680 |нумар=75 |старонкі=16 }} * {{артыкул|аўтар=Гурэвіч Э. С.|загаловак=Художественный космос Янки Мавра|арыгінал=Мастацкі космас Янкі Маўра|спасылка=http://lit-bel.org/assets/files/litbiel_2013_5.pdf|выданне=Лiтаратурная Беларусь|тып=газета|год=2013-05-31|выпуск=81|нумар=5|старонкі=1|мова=be}} * {{артыкул|аўтар=Дроздова З.|загаловак=«Капитану наших первых странствий» — 130! Мой Мавр|спасылка=http://www.lim.by/limbyfiles/nem5_2013.pdf|выданне=[[Нёман (часопіс)|Нёман]]|тып=часопіс|год=2013|нумар=5|старонкі=208—224|archive-url=https://web.archive.org/web/20131124152646/http://www.lim.by/limbyfiles/nem5_2013.pdf|archive-date=24 лістапада 2013}} * {{артыкул|аўтар=[[Людміла Рублеўская|Рублевская Л. И.]]|загаловак=125 лет Янке Мавру|спасылка=http://www.sb.by/post/68638/|выданне=[[Советская Белоруссия]]|тып=газета|год=2008-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224224/http://www.sb.by/post/68638/|archive-date=4 кастрычніка 2013}} * ''[[Маргарыта Барысаўна Яфімава|Яфімава М. Б.]]'' Дзіцячым пісьменнікам трэба нарадзіцца // Полымя. — 2008. — № 5. — С. 161—164. * ''Яфімава М. Б.'' Добры і мудры настаўнік: творчасць Янкі Маўра // Роднае слова. — 1993. — № 5. — С. 7. * ''Яфімава, М. Б.'' Цэлы свет — дзецям : [аб творчасці, наватраскіх пошукаў Я. Маўра] / М. Б. Яфімава. — Мінск: БДУ, 1983. — С. 136. == Спасылкі == {{External media| video1 = [http://www.youtube.com/watch?v=YbcOPBVK8ws Янка Маўр. Фільм з фонду Беларускага дзяржаўнага архіва кінафотафонадакументаў]}} {{Commonscat|Janka Maŭr}} * [http://knihi.com/Janka_Maur/ Творы на knihi.com] * [http://yankamavr.ru/ Сайт Янки Мавра] * [http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru&classId=CD345C7B324C4766A233BDC87BF418C7 Виртуальный проект к 130-летию рождения Янки Мавра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131109201538/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru&classId=B94D91E852A04B819939F7D580BCD0FB |date=9 лістапада 2013 }} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [http://www.belta.by/ru/articles/dossier/K-130-letiju-so-dnja-rozhdenija-Janki-Mavra_i_688.html К 130-летию со дня рождения Янки Мавра] // [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]] * {{fantlab|http://fantlab.ru/autor6880|title=Янка Мавр}} * [http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor93/text93442.htm Постановление Совета Министров РБ от 1 марта 1972 г. № 54 «Об увековечении памяти писателя Янки Мавра»] * [http://library.mogilev.by/exhibition/virtual_exhibition_mavr_gallery.html Галерэя Янкі Маўра] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маўр Янка}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Янка Маўр]] pqmu2bie8iax3me8u0prgdehnjhuxtu 5222366 5222359 2026-10-20T13:52:52Z Skatsubo 169741 Fix link to place of burial 5222366 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Маўры}} {{Цёзкі2|Фёдараў}} {{Пісьменнік}} '''Янка Маўр''', сапр.: '''Іван Міхайлавіч Фёдараў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[пісьменнік]], аўтар апавяданняў, аповесцяў і раманаў для дзяцей і моладзі. Адзін з заснавальнікаў беларускай дзіцячай літаратуры<ref name="БСЭ">{{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/янка%20мавр/БСЭ/Мавр%20Янка/}}</ref>, заснавальнік прыгодніцкага і навукова-пазнавальнага жанраў у беларускай літаратуры, стваральнік першай беларускай навукова-фантастычнай аповесці<ref>{{cite web|url=http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru&classId=CD345C7B324C4766A233BDC87BF418C7|title=Виртуальный проект к 130-летию со дня рождения Янки Мавра|work=Информационные ресурсы|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|НББ]]|access-date=30 кастрычніка 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109201538/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru&classId=B94D91E852A04B819939F7D580BCD0FB|archive-date=9 лістапада 2013|url-status=dead}}</ref>. Аўтар кніг для дзяцей, п’ес, перакладаў<ref name="БелТА">{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/articles/dossier/K-130-letiju-so-dnja-rozhdenija-Janki-Mavra_i_688.html|title=К 130-летию со дня рождения Янки Мавра|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенства|БелТА]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220712/http://www.belta.by/ru/articles/dossier/K-130-letiju-so-dnja-rozhdenija-Janki-Mavra_i_688.html|archive-date=4 кастрычніка 2013|access-date=30 кастрычніка 2013}}</ref>. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (1934). Член [[ВКП(б)]] з 1950 года. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларускай ССР ([[1968]]). [[Заслужаны дзеяч культуры БССР]] (1968)<ref name="БСЭ" />. == Біяграфія == === Раннія гады === [[Файл:Я.Маўр – семінарыст Панявежскай настаўніцкай семінарыі (партрэт).jpg|250px|thumb|Я.Маўр — семінарыст Панявежскай настаўніцкай семінарыі]] Нарадзіўся {{ДН|10|5|1883|28|4}} ў [[Лібава|Лібаве]] ў сям’і выхадца з Беларусі (які ў гэтым горадзе апынуўся ў пошуках працы<ref>{{артыкул|аўтар=Гнилозуб В.|загаловак=Мария Мицкевич: «Мои дедушки — Янка Мавр и Якуб Колас»|арыгінал=Марыя Міцкевіч: «Мае дзядулі – Янка Маўр і Якуб Колас»|спасылка=http://www.belniva.by/news_full.php?id_news=56181|выданне=Белорусская Нива|тып=газета|год=10 мая 2013|нумар=84|мова=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004223809/http://www.belniva.by/news_full.php?id_news=56181|archive-date=4 кастрычніка 2013}}</ref>). Яго бацька быў адстаўным салдатам, паходзіў з беззямельных беларускіх сялян<ref name="БелТА" />, працаваў [[сталяр]]ом. Да ваеннай службы ён насіў прозвішча Ільін, а прозвішча Фёдараў з’явілася ў выніку памылкі армейскага пісара, які запісаў Міхаіла Фёдаравіча — Міхаілам Фёдаравым{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=748}}. Іван быў ахрышчаны [[13 мая|1 (13) мая]] ў мясцовым [[Свята-Троіцкі сабор (Ліепая)|Свята-Троіцкім саборы]]<ref name="nashaniva">{{cite web|author = Ф. Раўбіч|date = 2023-05-11|url = https://nashaniva.com/316461|title = Знойдзеная метрыка нараджэння і хрышчэння Янкі Маўра|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |access-date = 2023-05-11|language = be}}</ref>. Бацька рана памёр, і маленькі Іван разам з маці, Наталляй Іванаўнай, пераехаў на яе радзіму — у вёску {{нп3|Вёска Лебенішкяй|Лебянішкі|ru|Лебенишкяй}} (былой [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]). Яны жылі ў беднасці, і толькі дзякуючы намаганням маці, якая ў што бы то ні стала марыла даць адукацыю сыну, у 1895 годзе ён скончыў пачатковую школу, а ў 1899 — [[Каўнас|Ковенскае]] [[Рамеснае вучылішча, Расійская імперыя|рамеснае вучылішча]]. Пасля вучылішча ён паступіў у [[Панявежыс|Панявежскую]] [[Настаўніцкая семінарыя|настаўніцкую семінарыю]]. У канцы 1902 яго выключылі з апошняга, выпускнога класа — за вальнадумства і «за сумневы ў рэлігіі». Тым не менш, у 1903 годзе ён усё ж атрымаў пасведчанне настаўніка пачатковай школы, здаўшы [[экстэрнат|экстэрнам]] экзамены за семінарскі курс{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=748}}. === Педагагічная дзейнасць === [[Файл:Я.Маўр – памочнік настаўніка пачатковай школы ў мястэчку Новае Места (Літва).jpg|thumb|right|250px|Іван Фёдараў — памочнік настаўніка пачатковай школы ў мястэчку Новае Места (Літва)]] Пасля навучання ў настаўніцкай семінарыі Фёдараў пачаў працаваць у школе пад Панявежам у мястэчку {{нп3|Мястэчка Наўямесціс|Наўямесціс|ru|Науяместис (местечко)}}, а потым яго перавялі ў вёску [[Бытча]] на [[Барысаўскі раён|Барысаўшчыне]]. У 1906 годзе ён прыняў удзел у нелегальным педагагічным з’ездзе, які адбыўся на [[Мікалаеўшчынскі сельсавет|Мікалаеўшчыне]]. У гэтым жа з’ездзе прыняў удзел і будучы класік беларускай літаратуры [[Якуб Колас]]. У «Працоўным спісе», які захаваўся ў архіве пісьменніка, адзначаны вынік гэтай падзеі для яго ўдзельніка: «1906. VIII. Звольнены са службы і аддадзены пад суд…»{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=748}}. Разам з [[Якуб Колас|Якубам Коласам]] і іншымі актыўнымі ўдзельнікамі быў аддадзены пад суд, пазбаўлены права выкладаць у школе і ўзяты пад нагляд паліцыі. У 1909 годзе ўступіў у царкоўны шлюб. Пераехаў у в. [[Турэц (Карэліцкі раён)|Турэц]]. Толькі ў 1911 І. Фёдараў уладкаваўся выкладчыкам геаграфіі і гісторыі ў Мінскую прыватную гандлёвую школу. Судовае разбіральніцтва па справе аб настаўніцкім з’ездзе доўжылася амаль два гады. Фёдарава адхілілі ад педагагічнай дзейнасці і ўзялі пад нагляд паліцыі. Толькі праз 5 гадоў, у 1911 годзе, яму ўдалося ўладкавацца выкладчыкам у прыватную гандлёвую школу ў [[Мінск]]у. З восені 1917 года ён уладкаваўся настаўнікам геаграфіі і гісторыі ў мінскую чыгуначную гімназію. Пасля [[Вялікая Кастрычніцкая рэвалюцыя|рэвалюцыі]] ён стаў настаўнікам 25-й чыгуначнай школы імя [[Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў|А. Р. Чарвякова]]. У 1920-я таксама працаваў у Наркамаце асветы Беларусі і ў рэспубліканскім саюзе работнікаў асветы<ref>{{cite web |url= http://www.soyuz.by/ru/print.aspx?guid=145222|title=1883 |date=2013|publisher=Национальный пресс-центр Республики Беларусь |archive-url=http://www.peeep.us/c2099429 |archive-date=2013-09-06 }}</ref>. Працу настаўніка Фёдараў пакінуў толькі ў 1930 годзе, калі перайшоў на працу ў Беларускае дзяржаўнае выдавецтва (дзе прапрацаваў да 1936 года){{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=749}}. З 1930 на творчай працы. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1934). === Вайна і пасляваенныя гады === Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] пісьменнік вымушана апынуўся далёка ад роднай зямлі — спачатку ў [[Новасібірск]]у, затым у [[Алматы|Алма-Аце]]. Гэты час ён перанёс як цяжкае выпрабаванне, нават як «псіхічную траўму», пра што ён прызнаўся ў лісце да [[Хвядос Шынклер|Хвядоса Шынклера]] 2 лютага 1942 г. У 1943 Маўр пераехаў у Маскву, дзе, моцна захварэўшы, трапіў у бальніцу. У родны Мінск ён вярнуўся толькі пасля вызвалення яго ад нямецкіх захопнікаў. Янка Маўр памёр [[3 жніўня]] [[1971]] года. Пахаваны ў [[Мінск]]у на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]<ref>Маўр Янка // Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі; нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 374—375</ref><ref>{{cite web|title=Иван Михайлович Фёдоров - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/279911283|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020134216/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%2598%25D0%25B2%25D0%25B0%25D0%25BD-%25D0%259C%25D0%25B8%25D1%2585%25D0%25B0%25D0%25B9%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587-%25D0%25A4%25D1%2591%25D0%25B4%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B2/279911283|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Иван Михайлович Фёдоров - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553095|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020134249/https://www.findagrave.com/memorial/321553095/%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D1%84%D1%91%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Творчая дзейнасць == === Проза === Дэбютаваў у 1923 у як [[фельетон|фельетаніст]] ў газеце «[[Советская Белоруссия]]» і ленінградскім часопісе «{{нп3|Бегемот, часопіс|Бегемот|ru|Бегемот (журнал)}}». У [[1925]] годзе ў часопісе «[[Беларускі піянер]]» надрукаваў першую навукова-фантастычную аповесць на [[Беларуская мова|беларускай мове]] «Чалавек ідзе»<ref name="БСЭ" /><ref>Аповесць пра першабытных людзей; першапачаткова задумвалася як своеасаблівы вучэбны дапаможнік, які распавядае пра дагістарычныя часы.</ref>, якая паклала пачатак [[Фантастыка|фантастычнаму]] і [[Прыгодніцкая літаратура|прыгодніцкаму]] жанрам у [[Беларуская літаратура|беларускай літаратуры]]<ref name="КЛЭ">{{кніга|аўтар=[[Юлія Міхайлаўна Канэ|Канэ Ю. М.]]|частка=Мавр, Янка|спасылка частка=http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke4/ke4-4872.htm|загаловак={{нп3|Кароткая літаратурная энцыклапедыя|Краткая литературная энциклопедия|ru|Краткая литературная энциклопедия}}|адказны=Под ред. {{нп3|Аляксей Аляксандравіч Суркоў|А. А. Суркова|ru|Сурков, Алексей Александрович}}|месца=М.|выдавецтва={{нп3|Вялікая Расійская энцыклапедыя, выдавецтва|Сов. энциклопедия|ru|Большая Российская энциклопедия (издательство)}}|год=1967|том=4|старонкі=487}}</ref>. Аповесць надрукаваў пад псеўданімам «Янка Маўр». «Янка» — гэта беларускі аналаг імя «Іван». Як паказвала даследчыца творчасці Янкі Маўра беларуская літаратуразнаўца [[Эсфір Саламонаўна Гурэвіч|Эсфір Гурэвіч]], пісьменнік, захаваўшы сваё сапраўднае імя ў першай частцы псеўданіма, недвухсэнсоўна паказваў на тое, што ён — сын беларускай зямлі. Значэнне псеўданіма «Маўр» шырока адкрыецца ў яго наступных аповесцях: «[[У краіне райскай птушкі]]» (1926), «Сын вады» (1927), у якіх ён паказаў сябе як абаронца правоў каланіяльных і залежных народаў, са спагадай ставіўся да [[Карэнныя народы|карэнных народаў]] Паўночна-Заходняй Афрыкі, і праявіў сябе як інтэрнацыяналіст{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=750}}. Сваю першую аповесць «Чалавек ідзе» Фёдараў напісаў ва ўзросце 44 гадоў, будучы выкладчыкам 25-й мінскай чыгуначнай школы. Пасля чытацкага поспеху твора пісьменнік працягнуў працаваць у жанры дзіцячай прыгодніцкай і навукова-пазнавальнай літаратуры{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=749}} Янка Маўр пісаў пераважна для юных чытачоў. У творах «У краіне райскай птушкі» (1926), «Сын вады» (1928) аўтар пастараўся абвергнуць уяўленне аб тубыльцах як аб крыважэрных людаедах, пазбаўленых элементарных чалавечых пачуццяў, людзях другога гатунку. Аповесць «Чалавек ідзе» акрэсліла тую тэндэнцыю спалучэння пазнавальнасці і прыгодніцтва, якую Маўр развіў потым у наступных сваіх аповесцях і ў рамане «Амок» (1929) — пра {{нп3|Яванская вайна|паўстанні|ru|Яванская война}} 1926 года на востраве [[Востраў Ява|Ява]]. [[Файл:Mawr@Pioners.jpg|thumb|left|220px|Янка Маўр і піянеры сярэдняй школы № 44 Мінска на сустрэчы, прысвечанай 25-годдзю яго літаратурнай дзейнасці]] У 1930-х гадах пісьменнік ад «экзатычнага» іншаземнага матэрыялу, звярнуўся да родных мясцін, да жыццёвай рэальнасці, у якой дзейнічаюць юныя героі. Рушылі ўслед аповесць «[[Палескія рабінзоны (аповесць)|Палескія рабінзоны]]» (1930), якая расказвала пра прыгоды двух падлеткаў у глухім [[Беларускае Палессе|Палессі]], [[утопія|утапічная]] «Аповесць будучых дзён» (1932) пра камуністычную будучыню СССР, «[[ТВТ]]» (1934), у якой з гумарам распавядаецца пра звычайныя справы школьнікаў. Гэтыя творы карысталіся поспехам у юных чытачоў. У аповесці «Палескія рабінзоны» аўтар выкарыстаў [[Рабінзанада|рабінзанаду]], падказаную сусветна вядомым «[[Рабінзон Круза|Рабінзонам Круза]]» [[Даніэль Дэфо|Даніэля Дэфо]]. Маўр, адкінуўшы псеўдарамантыку, захапленне экзотыкай далёкіх заморскіх краін, звярнуўся да свайго роднага краю і яго пазнання. Ён паказаў, што і пад беларускім небам, у далёкіх і блізкіх кутках роднага краю ёсць свая рамантыка і свая прыгажосць, кожны раз новая і нечаканая. [[Файл:ТВТ. Янка Маўр, 1949.jpg|thumb|«ТВТ, або Апавяданне пра тое, як піянеры ўзбунтаваліся супраць уціску рэчаў і здзівілі ўвесь свет, як яны навучыліся бачыць тое, чаго іншыя не бачаць, і як Цыбук здабываў ачкі». 1949. Мастак [[Д. Красільнікаў]]]] Эвалюцыя жанру прыгодніцкай аповесці прасочваецца і ў аповесці «ТВТ» (1934), якая атрымала першую прэмію на ўсебеларускім конкурсе дзіцячай кнігі, пасля чаго ёю зацікавіўся [[Максім Горкі]]<ref>Ліст да А. Тонкеля ад 5 сакавіка 1955 г. // Гос. лит. архив, ф. 290, оп. 1, ед. 3.</ref>. Па просьбе Горкага Янка Маўр перавёў аповесць на рускую мову і адаслаў яму. Гэта было напярэдадні I [[З'езд пісьменнікаў СССР|з’езду пісьменнікаў СССР]]<ref name="Маршак">''[[Самуіл Якаўлевіч Маршак|Маршак С. Я.]]''. О большой литературе для маленьких. — М., 1934. — С. 38.</ref>. Мастацкая навізна гэтай аповесці заключалася ў тым, што так званая тэма працоўнага выхавання загучала натуральна дзякуючы жывому духу гульні, па законах якой і створана таямнічае і загадкавае «Таварыства ваяўнічых тэхнікаў». Праз гульню хлопцы ўключаліся ў жыццё з яго паўсядзённымі клопатамі і дробнымі бытавымі праблемамі. Хлопцы ўласнымі сіламі выпраўляюць усе няспраўнасці, наводзяць парадак і практычна абжываюць гэты свет. На працягу 1946—1948 гадоў Янка Маўр сумесна з [[Пётр Мікалаевіч Рунец|Пятром Рунцом]] займаўся зборам і рэдагаваннем успамінаў беларускіх дзяцей аб вайне для кнігі «[[Ніколі не забудзем]]», якая выйшла ў 1948 годзе з прадмовай [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Выдадзеная кніга атрымала высокую ацэнку не толькі ў Беларусі, але і за яе межамі{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=765}}. Пасля вайны Янка Маўр апублікаваў цыкл апавяданняў аб трагічных выпрабаваннях, якія давялося выпрабаваць дзецям у ваенныя гады («Шчасце», «Дзве праўды», «Максімка»). У 1946 годзе Маўр напісаў апавяданне «Завошта?», у аснову якога лёг рэальны трагічны факт — гібель жонкі і сына пісьменніка [[Міхась Лынькоў|М. Лынькова]]{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=764}}. У 1948 годзе ён напісаў [[Аўтабіяграфія|аўтабіяграфічную]] аповесць «Шлях з цемры». У 1954 году выйшла яго навукова-фантастычная аповесць «Фантамабіль прафесара Цылякоўскага», якая стала трэцяй яго кнігай, напісанай у жанры сацыяльнай утопіі (першая — фантастычная казка «Падарожжа па зорках» (1927) з цыкла «Піянерскія казкі», а потым — «Аповесць будучых дзён» (1932)). [[Файл:СлёзыТубі.jpg|thumb|«[[Слёзы Тубі]]». 1938]] Аўтар кніг аповесцей, апавяданняў «[[Чалавек ідзе]]» (1927), «[[У краіне райскай птушкі]]» (1928, 1983), «[[Сын вады]]» (1928), «[[Палескія рабінзоны (аповесць)|Палескія рабінзоны]]» (1930, аповесць экранізавана ў 1935), «[[Слёзы Тубі]]» (1930), «Аповесць будучых дзён» (1932), «[[ТВТ]]» (1934), «Вакол свету» (1947), «Шлях з цемры» (1948), «Апавяданні» (1951), «Аповесці і апавяданні» (выбранае, 1954), «Фантамабіль прафесара Цылякоўскага» (часопіс «Маладосць», 1954—1955), «Аповесці і апавяданні» (1969), апавядання «Цётка Эмілія» (1954), байкі «Пекла» (1929), рамана «[[Амок]]» (1930). === Некаторыя творы === ==== Чалавек ідзе ==== У аповесці аўтар звярнуўся да жыцця першабытнага чалавека на той стадыі яго развіцця, калі той толькі станавіўся на ногі, яшчэ нічога не ўмеючы, і ўсё, чаго ён дасягаў, — паляванне з прыладамі, атрыманне агню, выкарыстанне каменя ў якасці інструмента — было для яго ўпершыню. Усё ўпершыню — гэты знойдзены аўтарам мастацкі ход адпавядае бачанню і ўспрыманню дзіцяці, яго прадчуванню першаадкрыцця, чакання ім чагосьці новага і незвычайнага. Асновай сюжэту стаў працэс развіцця чалавека, пакутлівы і драматычны, напоўнены барацьбой за сваё жыццё, шлях працяглага і паступовага назапашвання практычнага і духоўнага вопыту. Гэта быў замах пачаткоўца пісьменніка на новы для ўсёй нацыянальнай літаратуры жанр, згодна з ўласным аўтарскім азначэнні — навукова-фантастычнай аповесці, якая ўяўляла сабой спалучэнне навукі і фантазіі{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=749}}. ==== У краіне райскай птушкі ==== {{main|У краіне райскай птушкі}} У аповесці «У краіне райскай птушкі» дзеянне адбываецца на [[Новая Гвінея|Новай Гвінеі]], на тых астравах Ціхага акіяна, на якіх пабываў падарожнік [[Мікалай Мікалаевіч Міклуха-Маклай|Міклуха-Маклай]], даследчык мясцовых жыхароў — [[папуасы|папуасаў]]. Аповесць пабудавана на сацыяльным канфлікце, на прамалёўцы двух варагуючых сіл — прыгнечаных і гаспадароў-каланізатараў. У аповесці «У краіне райскай птушкі» вызначыліся асноўныя асаблівасці мастацкай манеры Я. Маўра — прыгодніка, які здолеў увабраць у сябе энергію, характар ​​і традыцыі заходняй прыгодніцкай класікі. ==== Сын вады ==== {{main|Сын вады}} Аповесць «Сын вады», самая паэтычная ў гэтым цыкле, згодна з прызнаннем самога аўтара, была найбольш яму дарагая. Сюжэтная лінія галоўнага героя, юнага [[вогнезямельцы|вогнезямельца]] Манга, у ёй пабудавана на распаўсюджанай у прыгодніцкай літаратуры схеме: выратаванне белага чалавека ад дзікіх тубыльцаў. Дарэчы, менавіта гэта і не ўспрыняў тагачасны [[Рэцэнзаванне|рэцэнзент]] аповесці на старонках [[Полымя (часопіс)|часопіса «Полымя»]], палічыўшы гэтую гісторыю неапраўданай данінай «нізкаякаснаму прыгодніцтву»{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с = 752}}. ==== Амок ==== Да напісання рамана аўтара падштурхнулі прачытаныя ім мемуары рускага консула на [[Востраў Ява|Яве]] {{нп3|Мадэст Мадэставіч Бакунін|Мадэста Бакуніна|ru|Бакунин, Модест Модестович}}. Для сваёй аповесці Янка Маўр збіраў матэрыялы, вывучаў дакументальную літаратуру па свежых слядах падзей. Многія найбольш важныя матэрыялы (часопісы, газеты, фатаграфіі, выкарыстаныя потым як ілюстрацыі) ён атрымліваў непасрэдна з Явы і з [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] праз настаўнікаў-[[эсперантыст]]аў, з якімі ён вёў перапіску як стары эсперантыст. У прадмове да рамана пісьменнік адзначыў, што «Амок» больш дакументальны «нават у дробязях», чым можа здацца на першы погляд. У рамане «Амок» прыкметнае месца займае пазнавальны матэрыял аб прыродных асаблівасцях вострава, падрабязнасцях побыту, асновах народа. ==== Палескія рабінзоны ==== {{main|Палескія рабінзоны (аповесць)}} Аповесць трымаецца пераважна на дыялогах-спрэчках паміж героямі-студэнтамі, якія пад уражаннем ад кніг аб далёкіх краінах, перш за ўсё ад кніг [[Жуль Верн|Жуля Верна]], [[Томас Майн Рыд|Майн Рыда]] і [[Джэймс Фенімор Купер|Ф. Купера]], адпраўляюцца ў час вясновага [[Разводдзе|разліву]] ў падарожжа па [[Палессе|Палессі]]. Галоўнай ідэяй рабінзанады стала перамога чалавека над стыхіяй. Гэтую стыхію пісьменнік асэнсоўвае ў духу класічнай рускай і беларускай літаратурных традыцый. Прырода для герояў аповесці — не толькі матэрыяльнае, але і духоўнае багацце. Самым яркім перажываннем для герояў стала забойства [[зубр]]а [[Кантрабанда|кантрабандыстамі]], якое яны ўспрынялі з сапраўдным болем і хваляваннем, «як забойства чалавека». Сцэна забойства зубра, паказаная праз стаўленне да гэтага галоўных герояў — Мірона і Віктара, стала ключавой ў разуменні аўтарскіх адносін да праблемы «чалавек і прырода». Мараль аповесці заключаецца ў тым, што прырода — гэта ўвасабленне спакою і ўраўнаважанасці, якія не стасуюцца са злом і чалавечай жорсткасцю, а тыя, хто парушаюць натуральнае жыццё прыроды, сеюць варожасць і нянавісць паміж людзьмі. Варта адзначыць, што аповесць была напісана ў той час, калі актыўна асвойваліся прыродныя багацці Беларусі і калі пераўтварэнні прыроды ўспрымаліся як нешта безумоўна грандыёзнае і карыснае, сведчанне стваральнай сілы чалавека, а трагедыя шкоды, якая наносіцца ёй, яшчэ не ўсведамлялася{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=758—760}}. ==== Шчасце ==== Псіхалагічная мініяцюра «Шчасце» (1945) заснавана на эмацыйным напружанні, на ўнутраным канфлікце. У аповядзе няма знешніх падзей, сюжэт вызначаецца псіхалагічным сутыкненнем свету дзяцінства і свету дарослых на фоне ціхамірнай прыроды. Але ў гэтым невялікім апавяданні адбываюцца поўныя драматызму змены душэўнага стану герояў, унутраны рух іх настрояў і перажыванняў. Псіхалагічная праблема, закранутая аўтарам у аповедзе, паказвае, як узаемадзейнічаюць свет дарослых і свет дзяцінства, якія адносіны існуюць паміж імі, што ўяўляе цікавасць як для дарослай, так і для дзіцячай літаратуры{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=764}}. ==== Максімка ==== У апавяданні «Максімка» (1946) пісьменнік адлюстраваў душу хлапчука, сіраты-дзетдомаўца, у моманты вышэйшага драматычнага напружання, калі ён убачыў у салдаце, які вяртаецца з вайны, свайго бацьку, але раптам усвядоміў сваю горкую памылку. Аўтару ўдалося перадаць душэўны стан маленькага героя. ==== Фантамабіль прафесара Цылякоўскага ==== У аснову сюжэту пакладзена фантастычная ідэя тэхнічнага толку — аб магчымасці выкарыстання энергіі чалавечай думкі: на энергіі дзіцячай фантазіі, якая нашмат большая, чым фантазія дарослых, унукі прафесара Цылякоўскага Святазар і Святлана адпраўляюцца ў далёкае падарожжа — спачатку ў Амерыку, а потым на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] і на [[Марс]]. У аповесці сумешчанае рэальнае і фантастычнае, у ёй прасочваецца апора на традыцыі папярэднікаў, такіх як [[Канстанцін Эдуардавіч Цыялкоўскі|К. Э. Цыялкоўскі]] (як аўтар астранамічных аповесцяў), [[Аляксей Мікалаевіч Талстой|А. М. Талстой]], [[Уладзімір Афанасевіч Обручаў|У. А. Обручаў]], а таксама класікі сусветнай фантастыкі — [[Жуль Верн]], [[Герберт Джордж Уэлс|Г. Уэлс]]; у аповесці ёсць прамыя спасылкі на гэтых аўтараў. Янка Маўр выступіў як празорлівец і прадказальнік (услед за Цыялкоўскім) эры касмічных палётаў. Але яго цікавіла больш не столькі навуковая ідэя, колькі маральна-этычны бок, праблема чалавечых узаемаадносін, будучых кантактаў пры сустрэчы з іншымі цывілізацыямі{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=766}}. === Драматургія і пераклады === Аўтар п’есы «Памылка» (апублікавана і пастаўлена ў 1940), аднаактовак «Хата з краю» (1941), «Балбатун» (1946). Пераклаў на беларускую мову твор юкагірскага пісьменніка {{нп3|Тэкі Адулок|Тэкі Адулока|ru|Спиридонов, Николай Иванович}} «Жыццё Імтэургіна старэйшага» (1935), асобныя творы [[Ханс Крысціян Андэрсен|Г. Х. Андэрсена]], [[Дзмітрый Наркісавіч Мамін-Сібірак|Дз. Маміна-Сібірака]], [[Міхаіл Міхайлавіч Прышвін|М. Прышвіна]], [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. Чэхава]] («Дзетвара» і «Выбраныя творы», 1954), [[Джозеф Рэдзьярд Кіплінг|Р. Кіплінга]], [[Марк Твэн|М. Твэна]] («Прыгоды Тома Сойера», 1939 і «Прынц і жабрак», 1940), [[Жуль Верн|Ж. Верна]] («80 000 кіламетраў пад вадой», 1937), [[Віктор Гюго|В. Гюго]], [[Аркадзь Пятровіч Гайдар|А. Гайдара]], [[Віктар Барысавіч Шклоўскі|В. Шклоўскага]], {{нп3|Аляксандр Цярэнцьевіч Конанаў|А. Конанава|ru|Кононов, Александр Терентьевич}}<ref name="Цнб">{{cite web|url=http://csl.bas-net.by/pdf/2013/may2013/mavr.pdf|title=Да 130-годдзя з дня нараджэння Янкі Маўра, класіка беларускай дзіцячай літаратуры|date=2013|publisher=Центр. науч. биб. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН РБ]]|lang=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020054410/http://csl.bas-net.by/pdf/2013/may2013/mavr.pdf|archive-date=20 кастрычніка 2013|access-date=6 снежня 2013}}</ref>. == Пераклады твораў Я. Маўра на іншыя мовы == Творы Янкі Маўра пераведзены на [[руская мова|рускую]], [[украінская мова|украінскую]], [[армянская мова|армянскую]], [[таджыкская мова|таджыкскую]], [[літоўская мова|літоўскую]], [[польская мова|польскую]] і [[чэшская мова|чэшскую]]<ref name="КЛЭ" /><ref name="Цнб" />, нямецкую і румынскую мовы. Асобныя яго творы выдадзены ў Амерыцы, Англіі, Кітаі і іншых краінах<ref>{{cite web|url=http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=78212&lang=be&rubricId=711|title=Літаратурны вечар, прысвечаны юбілею Янкі Маўра|date=2013-05-13|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|НББ]]|lang=be|access-date=6 снежня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729033911/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=78212&lang=be&rubricId=711|archive-date=29 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. == Захапленні пісьменніка == Янка Маўр быў вядомым [[эсперантыст]]ам<ref name="СБ" />. [[Эсперанта]] ён пачаў вывучаць яшчэ ў 1904 годзе. У 1926 годзе ён вёў перадачу для эсперантыстаў на [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|беларускім радыё]]<ref name="БН">{{артыкул|аўтар=Гнилозуб В. В.|загаловак=Марыя Міцкевіч: «Мае дзядулі – Янка Маўр і Якуб Колас»|спасылка=http://www.belniva.by/news_full.php?id_news=56212|выданне=Белорусская нива|тып=газета|год=2013-05-13|выпуск=85|мова=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005002706/http://www.belniva.by/news_full.php?id_news=56212|archive-date=5 кастрычніка 2013}}</ref>. Свайму зяцю [[Міхась Канстанцінавіч Міцкевіч|Міхасю Міцкевічу]]<ref>Малодшы сын [[Якуб Колас|Я. Коласа]]</ref> ён чытаў «[[Яўген Анегін|Яўгена Анегіна]]» на [[эсперанта]]. Ведучы перапіску з эсперантыстамі свету і атрымліваючы ад іх наўпрост рэдкую інфармацыю, ён напісаў кнігу «Амок»<ref name="Мицкевич">{{артыкул|аўтар=[[Людміла Рублеўская|Рублевская Л. И.]]|загаловак=О цензуре, спиритизме и любви|спасылка=http://wap.sb.by/post/99975/|выданне=[[Советская Белоруссия]]|тып=газета|год=2010-07-05|archive-url=http://www.peeep.us/fef5bb0e|archive-date=2013-08-05}}</ref>. Янка Маўр сабраў вялікую хатнюю бібліятэку, якая была адной з лепшых у даваенныя гады ў Беларусі<ref>{{артыкул|аўтар=[[Ларыса Іванаўна Цімошык|Тимошик Л. И.]]|загаловак=Дед Мавр|арыгінал=Дзед Маўр|спасылка=http://old.zviazda.by/a2ttachments/112006/18may-6.indd.pdf|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=2013-05-18|выпуск=27454|нумар=89|старонкі=6|мова=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113008/http://old.zviazda.by/a2ttachments/112006/18may-6.indd.pdf|archive-date=4 сакавіка 2016}}</ref>. Пісьменнік захапляўся [[спірытызм]]ам<ref name="БН" /><ref name="Мицкевич" />. У яго хаце збіраліся кампаніі, якія практыкавалі выклік духаў. У Маўра быў філасофскі склад розуму, і ў спірытызме ён бачыў не містыку, а недаследаваную прыродную з’яву, і спрабаваў зразумець яго механізм. У пісьменніка былі два тоўстых сшытка, у якія ён запісваў вынікі спірытычных сеансаў, але ў 1938 годзе ён іх спаліў. [[Спірытычны сеанс|Спірытычныя сеансы]] праводзіў пры дапамозе сподка на стале з алфавітам. Вядомы выпадак, калі ён зладзіў нейкаму партыйнаму работніку міні-сеанс спірытызму, падчас якога прымусіў рухацца аловак. На думку Міхася Міцкевіча, Янка Маўр валодаў незвычайнымі здольнасцямі<ref name="Мицкевич" />. Любіў Янка Маўр і язду на веласіпедзе і добра іграў на скрыпцы<ref name="СБ" />. На сваёй дачы пад Мінскам, у [[Ждановічы (Мінскі раён)|Ждановічах]], Янка Маўр пабудаваў будан-кабінет з лазы. На мастках над [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслаччу]] ён паставіў імправізаваны пісьмовы стол, так, што можна было складаць кнігі пра далёкія краіны, звесіўшы ногі ў ваду і уяўляючы сябе на беразе акіяна<ref name="БелТА" />. == Янка Маўр і Якуб Колас == [[Файл:Mavr-kolos.jpg|thumb|right|250px|Якуб Колас і Янка Маўр (справа) на адпачынку. {{нп3|Дом творчасці пісьменнікаў||ru|Дом творчества писателей}}. [[Вёска Каралішчавічы|Каралішчавічы]], 1950]] Янка Маўр знаходзіўся ў сяброўскіх адносінах з класікам беларускай літаратуры [[Якуб Колас|Якубам Коласам]]. Яны абодва вучыліся ў настаўніцкіх семінарыях (дзе таксама атрымалі і музычную адукацыю). Абодва ўдзельнічалі і ў настаўніцкім з’ездзе (на якім яны і пазнаёміліся) у 1906 годзе, пасля якога Якуб Колас быў пасаджаны ў [[Пішчалаўскі замак]], а Янка Маўр (тады яшчэ Іван Фёдараў) аддадзены пад нагляд паліцыі і, акрамя гэтага, пазбаўлены права выкладаць у школе. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] падчас эвакуацыі сям’і Янкі Маўра ў [[Алматы|Алма-Ату]] Маўр вёў сяброўскую перапіску з Якубам Коласам, які, таксама пакінуўшы Беларусь, пражываў у тыя гады ў [[Ташкент|Ташкенце]]. У лістах адзін да аднаго яны жадалі хутчэй вярнуцца ў родную Беларусь: {{цытата|…Ці ўбачым мы нашы беларускія баравічкі пад елкай? Ці застануцца яны пасля паганых немцаў?…<ref name="Письмо">{{cite web|url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1502&mode=print|title=Маўр-Дзя-Дун — «сватку» Якубу: «Здаецца мне, што гэта Колас»|author=Макаренко Т.|publisher=Ред.-изд. учреждение «Культура и искусство». Министерство культуры РБ|lang=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005004901/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1502&mode=print|archive-date=5 кастрычніка 2013|access-date=7 снежня 2013}}</ref>}} Пасля вызвалення Беларусі Маўр вярнуўся ў Мінск. Аднак і пасля вайны перапіска пісьменнікаў не абарвалася, яны перапісваліся і ў 1950-я гады<ref name="Письмо" />. У далейшым Янка Маўр стаў правобразам настаўніка Івана Тадорыка ў трылогіі Коласа «[[На ростанях]]» (1955). Пазней яны парадніліся: дачка Янкі Маўра, Наталля, выйшла замуж за сына Якуба Коласа — Міхася. У [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Дзяржаўным літаратурна-мемарыяльным музеі Якуба Коласа]] захоўваецца скрыпка, на якой іграў Янка Маўр. Якуб Колас таксама любіў граць на гэтым інструменце. Дачка Янкі Маўра, Наталля, часта музіцыравала на пару з бацькам: ён — на скрыпцы, а яна — на фартэпіяна<ref name="СБ">{{артыкул|аўтар=[[Людміла Рублеўская|Рублевская Л. И.]]|загаловак=125 лет Янке Мавру|спасылка=http://www.sb.by/post/68638/|выданне=[[Советская Белоруссия|Сов. Белоруссия]]|тып=газета|год=2008-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224224/http://www.sb.by/post/68638/|archive-date=4 кастрычніка 2013}}</ref>. == Ацэнка і значэнне творчасці == Янка Маўр па праву з’яўляецца «бацькам» беларускай дзіцячай літаратуры<ref name="ЛБ">{{артыкул|аўтар= Гурэвіч Э. С.|загаловак=Художественный космос Янки Мавра |арыгінал=Мастацкі космас Янкі Маўра |спасылка=http://lit-bel.org/assets/files/litbiel_2013_5.pdf |выданне=Лiтаратурная Беларусь |тып=Газета |месца=Мн. |выдавецтва=[[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]] |год=2013-05-31 |выпуск=81 |нумар=5 |старонкі= 1|мова=be }}</ref>{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=747}}. Яго ўклад у беларускую дзіцячую літаратуру каштоўны тым, што ён як першаадкрывальнік і першапраходца вызначыў далейшае яе кірунак і развіццё, стаў стваральнікам новых для яе жанравых формаў — прыгодніцкага і навукова-фантастычнага, з прычыны чаго яму ўдалося пашырыць часавыя і прасторавыя межы беларускай дзіцячай літаратуры. Яго наватарскія пошукі трымаліся на цесных узаемаадносінах з літаратурнымі традыцыямі — нацыянальнай, рускай, заходняй. Ён умела выкарыстаў мастацкія прыёмы такіх класікаў [[прыгодніцкая літаратура|прыгодніцкай літаратуры]], як [[Жуль Верн]], [[Томас Майн Рыд|Майн Рыд]], [[Джэймс Фенімор Купер|Фенімор Купер]]. У яго творчасці мелася нямала [[рэмінісцэнцыя|рэмінісцэнцый]] з твораў [[Даніэль Дэфо|Даніэля Дэфо]], [[Аляксандр Дзюма (бацька)|Аляксандра Дзюма]], {{нп3|Гюстаў Эмар|Гюстава Эмара|ru|Эмар, Гюстав}}, {{нп3|Луі Жаколіа||ru|Жаколио, Луи}}, [[Луі Бусенар]]а, {{нп3|Генры Райдэр Хагард|Генры Хагарда|ru|Хаггард, Генри Райдер}}<ref name="ЛБ" />. Напісаная ім у 1927 году лірычная аповесць «Сын вады» была найбольш дарагая самому аўтару. Аповесць не адрознівалася рэзкасцю і варожасцю сацыяльнага супрацьстаяння. У ёй галоўны канфлікт паміж героямі раскрываецца не ў адкрытым сутыкненні розных сацыяльных сіл, як у яго папярэдняй аповесці «У краіне райскай птушкі», а пераважна ў маральным плане. Янка Маўр пастараўся ў ёй зацвердзіць менавіта каштоўнасць агульначалавечых узаемаадносін незалежна ад сацыяльных перашкод. І менавіта за тое, што аповесць не адлюстравала сацыяльнай барацьбы тубыльцаў супраць каланізатараў, афіцыйная крытыка 1930-х гадоў папракала аўтара за невыразную класавую пазіцыю, апалітычнасць і «''сацыяльную прытупленасць''»<ref>''Селіванава В.'' Некалькі заўваг пра дзіцячую літаратуру // Полымя. І933. № 5. С. 155.</ref>. Пісьменніка абвінавацілі ў тым, што ён не надзяліў паўдзікага жыхара [[Вогненная Зямля|Вогненнай Зямлі]] высокай рэвалюцыйнай свядомасцю, спелым класавым пачуццём, і што ўзаемаадносіны герояў раскрываюцца «''не ў плане барацьбы класаў, а толькі ў плане барацьбы чалавека з прыродай за сваё існаванне''»<ref>''Селіванава В.'' Дзіцячая літаратура патрабуе сур’ёзнай увагі // Звязда. 1933. № 99.</ref>. У той час занятая пошукамі ідэалагічных «зрываў» афіцыйная крытыка і не заўважыла, што Маўр зрабіў сур’ёзны крок наперад у авалоданні сакрэтамі прыгодніцкага жанру і што яго аповесць выгадна адрозніваецца кампазіцыйнай цэласнасцю, якая ствараецца канцэнтрацыяй падзей вакол двух галоўных герояў, што спалучэнне прыгодніцтва і пазнавальнасці мела у ёй нашмат больш арганічны характар​​. Тым не менш, амаль адразу пасля выхаду ў свет «Сына вады» ў часопісе «Працаўнік асветы» (1928, № 13) [[Рэцэнзаванне|рэцэнзент]], які сціпла падпісаўся «''Настаўнік''», адзначыў: «''У нас з’явіўся сапраўдны аўтар дзіцячай прыгодніцкай кніжкі''»<ref name="ЛБ" />. Аўтара «Палескіх рабінзонаў» (1930) папракалі за тое, што прыгоды прыяцеляў не асацыююцца з ідэаламі і жыццём ўсёй рэспублікі — нічога не гаворыцца пра рэканструкцыю і [[Меліярацыя|меліярацыю]] Палесся, што падарожжа герояў аповесці заснавана на непажаданых уплывах М. Рыда, Ж. Верна, Ф. Купера. Неадназначнасць аўтарскай задумы аповесці не была ацэненая тагачаснай крытыкай, якая хацела бачыць у кнізе прамую і выразную сувязь з сучаснасцю, з працэсамі [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|індустрыялізацыі і калектывізацыі]], якія адбываліся ў той час у краіне, або з практычнымі школьнымі праблемамі<ref>Крытыка-бібліяграфічны бюлетэнь. 1934. № 5. С. 21.</ref>{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=760}}. Яго аповесць «ТВТ» (1934), якая атрымала першую прэмію на ўсебеларускім конкурсе дзіцячай кнігі, на I з’ездзе пісьменнікаў СССР адзначыў рускі пісьменнік [[Самуіл Якаўлевіч Маршак|Самуіл Маршак]] ў сваім дакладзе «Аб вялікай літаратуры для маленькіх». Гаворачы аб дасягненнях літаратуры, Маршак сярод іншых адзначыў і «''значную школьную аповесць, напісаную ў Беларусі''»<ref name="Маршак" />. У той жа час у рэспубліканскім Міністэрстве адукацыі да аповесці паставіліся з насцярожанасцю, паколькі арганізацыя «Таварыства ваяўнічых тэхнікаў» не з’яўлялася існай. Міністэрскія чыноўнікі разважалі: {{цытата|Ці ёсць патрэба ў стварэнні нейкіх розных таварыстваў і каманд, калі дзейнасць школьнікаў павінна рэгламентавацца «Правіламі паводзін вучняў»?{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=761—762}}}} Менавіта гэтыя асцярогі і забароны з боку чыноўнікаў адукацыйных устаноў і прыпынілі рух «ТВТ-уцаў», які ў пасляваенныя гады пачаў было разгортвацца ў многіх гарадах Беларусі і былога Савецкага Саюза — у [[Брэст|Брэсце]], [[Пінск]]у, [[Кобрын]]е, [[Калінінград]]зе, [[Іванава|Іванаве]], [[Стаўрапаль|Стаўрапалі]], [[Петразаводск]]у, [[Горад Элекманар|Элекманары]] ([[Алтайскі край]]). У тыя гады «ТВТ» стала адкрытым выклікам афіцыйнай нарматыўнай педагогіцы. Іх прынцып быў: «''Калі не я — то хто?''». Маўр лічыў, што ў грамадстве ўсе людзі паступова павінны станавіцца такімі «ТВТ-уцамі», гэта значыць — сапраўднымі гаспадарамі. Але гэтая ідэя апынулася ілюзіяй{{sfn|Гурэвіч Э. С.|1999|с=763}}. Пры напісанні кніг пісьменніку дапамагалі яго багатыя веды па гісторыі і геаграфіі і выкарыстанне ў творчасці мемуараў і кніг успамінаў навукоўцаў і падарожнікаў. Маўра называлі беларускім Міклуха-Маклаем і Жулем Вернам ў адной асобе. Сапраўдныя вандроўнікі часам дзівіліся дакладнасці дэталяў у апісанні той ці іншай краіны ў яго творах. У сваёй творчасці ён абапіраўся на традыцыі творчасці Жуля Верна, Фенімора Купера, Майна Рыда, пры дапамозе чаго стварыў новы, сацыяльны тып прыгодніцкага рамана і прыгодніцкай аповесці. У аповесцях «Палескія рабінзоны» і «ТВТ» ён адлюстраваў савецкую рэчаіснасць, яму ўдалося ярка і праўдападобна апісаць маладых герояў. У 1934 годзе на экраны выйшаў фільм «Палескія рабінзоны», зняты па сцэнары Янкі Маўра. Яго казка «Вандраванне па Зорку», «Аповесць будучых дзён» і аповесць «Фантамабіль прафесара Цылякоўскага» заклалі асновы навукова-фантастычнага жанру ў беларускай літаратуры<ref name="БелТА"/>. На думку [[П. Васючэнка|П. Васючэнкі]]: «Маўр быў творцам няпростым: ён спрабаваў унікнуць літаратурнага сервілізму, апісваючы краіны, якія ён не бачыў»<ref>[http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/vas1002ec.html?OpenDocument Пятро Васючэнка. Пятрогліфы і філалагемы] // Дзеяслоў 2013 № 9</ref>. == Сям’я == [[Файл:Настаўнік Мінскай прыватнай гандлёвай школы Я.Маўр з жонкай і дзецьмі.jpg|250px|thumb|Настаўнік Мінскай прыватнай гандлёвай школы Я. Маўр з жонкай і дзецьмі]] [[Файл:MawrFamily.jpg|thumb|right|220px|Я. Маўр у сямейным асяроддзі: [[Фёдар Іванавіч Фёдараў|Фёдар]], Арсеній, Наталля, жонка Стэфаніда Аляксандраўна, Аляксандра]] * Жонка — Стэфаніда Аляксандраўна. * Сын — [[акадэмік]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Фёдар Іванавіч Фёдараў|Фёдар Фёдараў]] (19.6.1911, вёска [[Турэц (Карэліцкі раён)|Турэц]], Мінская губерня — 13.10.1994, Мінск). * Сын — Арсеній Іванавіч Фёдараў (23.1.1917 — 13.10.2001), кандыдат тэхнічных навук * Дачка — Аляксандра Іванаўна (Капылова) (1.5.1919 — 03.05.2005) * Дачка — Наталля Іванаўна (Міцкевіч) (27.7.1924 — 22.02.2012, Мінск) — кандыдат тэхнічных навук (1953); замужам (з 1946 года) за сынам [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Міхась Канстанцінавіч Міцкевіч|Міхасём Міцкевічам]]<ref>{{cite web|url=http://www.tvr.by/rus/radiostolperson.asp?pr=person_audio&page=4|title=К 130-летию со Дня рождения Янки Купалы и Якуба Коласа|work=Личность|publisher=[[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Белтелерадиокомпания]]|access-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710211047/http://www.tvr.by/rus/radiostolperson.asp?pr=person_audio&page=4|archive-date=10 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref>. == Узнагароды, ганаровыя званні і прэміі == Янка Маўр быў узнагароджаны трыма ордэнамі, а таксама медалямі<ref name="БСЭ" />. * Заслужаны дзеяч культуры БССР ([[1968]]). * Дзяржаўная прэмія БССР ([[1972]] — ''пасмяротна'') за аповесці «Чалавек ідзе», «У краіне райскай птушкі», «Сын вады», «Палескія рабінзоны», «ТВТ», «Шлях з цемры», раман «Амок». * Два [[ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга]]. * [[Ордэн «Знак Пашаны»]]. == Памяць == * Вуліцы: ** [[Вуліца Янкі Маўры (Барысаў)|Вуліца]], [[1-ы завулак Янкі Маўры (Барысаў)|1-ы]] і [[2-і завулак Янкі Маўра (Барысаў)|2-і завулкі]] Янкі Маўра ў [[Барысаў|Барысаве]]. ** [[Вуліца Янкі Маўра (Мінск)|Вуліца Янкі Маўра (вуліца Маўра)]] у [[Мінск]]у. ** Вуліца Маўра ў [[Пінск]]у. ** Вуліца Янкі Маўра ў [[Фаніпаль|Фаніпалі]]. ** Вуліца Маўра ў [[Гродна]]<ref>{{Cite web|url=https://yandex.by/maps/10274/grodno/geo/1579033103/?ll=23.893430%2C53.713756&source=serp_navig&z=16|title=Гродно. Улица Янки Мавра}}</ref>. * Мінская абласная дзіцячая бібліятэка імя Янкі Маўра<ref name="БелТА" />. * Раённая [[Барысаўскі раён|барысаўская]] школа імя Янкі Маўра. * З 1993 года ў [[Беларусь|Беларусі]] прысуджаецца [[Літаратурная прэмія імя Янкі Маўра|прэмія імя Янкі Маўра]] за лепшыя творы для дзяцей<ref>{{cite web|author=Горевой М.|date=2008-05-13|url=http://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/13/ic_articles_117_157055/|title=В Минске открылась выставка к юбилею Янки Мавра|work=Культура|publisher=[[БелаПАН]]|access-date=2013-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313074844/http://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/13/ic_articles_117_157055/|archive-date=13 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=78196&lang=be&rubricId=895|title=Чараўнік з краіны маленства|date=2013-05-16|work=Книжные выставки НББ|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|НББ]]|access-date=2013-07-23|lang=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729035431/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=78196&lang=be&rubricId=895|archive-date=29 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. * У 2013 годзе РУП «Беларускі відэацэнтр» зняў дакументальны фільм пра жыццё і творчасць пісьменніка «Янка Маўр. Капітан дзіцячых мараў»<ref>{{cite web |url=http://www.kultura.by/page/ab-vyn-kakh-adkrytaga-respubl-kanskaga-konkursu-k-napraekta |title=Неігравыя кінапраекты |work=Аб выніках адкрытага рэспубліканскага конкурсу кінапраектаў |publisher=Министерство культуры РБ |access-date=2013-10-12 |lang=be |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005011/http://www.kultura.by/page/ab-vyn-kakh-adkrytaga-respubl-kanskaga-konkursu-k-napraekta |archive-date=14 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}</ref>. == Бібліяграфія == '''Раманы''' * Амок (1930) '''Аповесці''' * Чалавек ідзе (1927) * У краіне райскай птушкі (1928) * Сын вады (1928) * Палескія рабінзоны (1930) * Аповесць будучых дзён (1932) * ТВТ, або Апавяданне пра тое, як піянеры ўзбунтаваліся супраць уціску рэчаў і здзівілі ўвесь свет, як яны навучыліся бачыць тое, чаго іншыя не бачаць, і як Цыбук здабываў ачкі (1934) * Фантамабіль прафесара Цылякоўскага (1955) * Шлях з цемры (1958) '''Апавяданні''' {| | * Сакрэт вучонага (1926) * Піонэрскія казкі (1927) * У цясніне (1927) * Звяры на караблі (1927) * Лацароні (1927) * Нязвычайная прынада (1927) * Слёзы Тубі (1927) * Полымя смерці (1928) * Помста кошкі (1928) * Сымонка-рызыкант (1929) * Школа ў паходзе (1929) * Савецкая кватэра (1931) * Бяда ад хлеба (1932) * Драўлянае апавяданьне (1932) * Сярод дзікуноў (1932) * Чужаземец (1932) * Што можна зрабіць з яек? (1932) * Казка пра смелага акцябронка Рому (1935) * Мая ёлка (1937) * Бярозавы конь (1939) * Каршун (1939) * Новае жыццё (1939) * Падарожжа ад школы да дому (1939) * Справа пятага "Б" (1939) * Чэснае піянерскае (1939) * Сям'я (1939) | * Начальнік артылерыі (1940) * Як Соня па доктара хадзіла (1941) * На крызе (1941) * Багіра (1945) * Васілёк (1945) * Дзве праўды (1945) * Дом пры дарозе (1945) * Пра самурайскі дух... (1945) * Шчасце (1945) * На парозе будучыні (1946) * Яно (1946) * Драўляная лыжка (1946) * Завошта? (1946) * Максімка (1946) * Байка-быль (1947) * Невядомы герой (1947) * Падарожжа вакол дома (1947) * Віцеў экспанат (1948) * Гісторыя аднаго шэфства (1948) * Пасылка (1948) * Запіска (1950) * Васька Жукаў (1952) * Цётка Эмілія (1952) * Шапка (1952) * Апошні вылет (1954) |} '''Казкі''' * Вандраванне па зорках (1927) * Пекла (1929) * Падарожжа ў пекла (1958) '''П'есы''' * Памылка (1940) * Хата з краю (1941) * Балбатун (1946) '''Выданні збораў твораў''' * Выбраныя творы, 1952; * Збор твораў у 2-х т., 1960; * Збор твораў у 4-х т., 1975—1976. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == === Кнігі === * {{крыніцы/БП 1917-90|Маўр Янка}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Маўр Янка}} * {{кніга|загаловак =Янка Маўр. Наш вечны рабінзон: штрыхі да партрэта |адказны =уклад. [[Марыя Міхайлаўна Міцкевіч|Міцкевіч М.]]|месца = Мн.|выдавецтва = [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год =2018 |старонак = 127|серыя = Жыццё знакамітых людзей Беларусі|isbn = 978-985-02-1861-2 }} * {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/янка%20мавр/БСЭ/Мавр%20Янка/}} * ''[[Марыя Мікіцічна Барсток|Барсток М. М.]]'' Віднейшы беларускі дзіцячы пісьменнік Янка Маўр. — Мінск, 1958. * Грахоўскі С. «Мудрэц з душою хлапчука» //www.grahouski.org/ (Успаміны. Публіцыстыка) * {{кніга|аўтар=[[Эсфір Саламонаўна Гурэвіч|Гурэвіч Э. С.]]|частка=Янка Маўр|спасылка частка=http://be.convdocs.org/docs/index-1549.html?page=4|загаловак=Гісторыя беларускай літаратуры ХХ стагоддзя : У 4 т.|месца=Минск|год=1999|том=2: 1921—1941|старонкі=747—770|ref=Гурэвіч Э. С.}} * ''Гурэвіч Э. С.'' Янка Маўр : Нарыс жыцця і творчасці / Э. С. Гурэвіч. — 2-е выд., дапрац. изд. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 148 с. * {{кніга|аўтар=[[Юлія Міхайлаўна Канэ|Канэ Ю. М.]]|частка=Мавр, Янка|спасылка частка=http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke4/ke4-4872.htm|загаловак=[[Кароткая літаратурная энцыклапедыя]]|адказны=Под ред. [[Аляксей Аляксандравіч Суркоў|Суркова А. А.]]|месца=М.|выдавецтва=[[Вялікая Расійская энцыклапедыя, выдавецтва|Сов. энциклопедия]]|год=1967|том=4|старонкі=487}} * ''Миронов А.'' Дед Мавр / А. Миронов. — Минск: Мастацкая літаратура, 1979. — 168 с. * Яфімава М. Б. Цэлы свет — дзецям: Творч. партрэт Я. Маўра — Мн., 1983. === Артыкулы === * {{артыкул|аўтар= [[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Грушэцкі А. Л.]]|загаловак=Дзяцей ён выхоўваў у любові да кніг. Пра педагога... Янку Маўра|выданне=[[Настаўніцкая газета (1945)|Настаўніцкая газета]] |тып=газета |месца= Мн.|выдавецтва=Міністэрства адукацыі РБ |год=25 чэрвеня 2015 |выпуск=7680 |нумар=75 |старонкі=16 }} * {{артыкул|аўтар=Гурэвіч Э. С.|загаловак=Художественный космос Янки Мавра|арыгінал=Мастацкі космас Янкі Маўра|спасылка=http://lit-bel.org/assets/files/litbiel_2013_5.pdf|выданне=Лiтаратурная Беларусь|тып=газета|год=2013-05-31|выпуск=81|нумар=5|старонкі=1|мова=be}} * {{артыкул|аўтар=Дроздова З.|загаловак=«Капитану наших первых странствий» — 130! Мой Мавр|спасылка=http://www.lim.by/limbyfiles/nem5_2013.pdf|выданне=[[Нёман (часопіс)|Нёман]]|тып=часопіс|год=2013|нумар=5|старонкі=208—224|archive-url=https://web.archive.org/web/20131124152646/http://www.lim.by/limbyfiles/nem5_2013.pdf|archive-date=24 лістапада 2013}} * {{артыкул|аўтар=[[Людміла Рублеўская|Рублевская Л. И.]]|загаловак=125 лет Янке Мавру|спасылка=http://www.sb.by/post/68638/|выданне=[[Советская Белоруссия]]|тып=газета|год=2008-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224224/http://www.sb.by/post/68638/|archive-date=4 кастрычніка 2013}} * ''[[Маргарыта Барысаўна Яфімава|Яфімава М. Б.]]'' Дзіцячым пісьменнікам трэба нарадзіцца // Полымя. — 2008. — № 5. — С. 161—164. * ''Яфімава М. Б.'' Добры і мудры настаўнік: творчасць Янкі Маўра // Роднае слова. — 1993. — № 5. — С. 7. * ''Яфімава, М. Б.'' Цэлы свет — дзецям : [аб творчасці, наватраскіх пошукаў Я. Маўра] / М. Б. Яфімава. — Мінск: БДУ, 1983. — С. 136. == Спасылкі == {{External media| video1 = [http://www.youtube.com/watch?v=YbcOPBVK8ws Янка Маўр. Фільм з фонду Беларускага дзяржаўнага архіва кінафотафонадакументаў]}} {{Commonscat|Janka Maŭr}} * [http://knihi.com/Janka_Maur/ Творы на knihi.com] * [http://yankamavr.ru/ Сайт Янки Мавра] * [http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru&classId=CD345C7B324C4766A233BDC87BF418C7 Виртуальный проект к 130-летию рождения Янки Мавра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131109201538/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/content?lang=ru&classId=B94D91E852A04B819939F7D580BCD0FB |date=9 лістапада 2013 }} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [http://www.belta.by/ru/articles/dossier/K-130-letiju-so-dnja-rozhdenija-Janki-Mavra_i_688.html К 130-летию со дня рождения Янки Мавра] // [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]] * {{fantlab|http://fantlab.ru/autor6880|title=Янка Мавр}} * [http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor93/text93442.htm Постановление Совета Министров РБ от 1 марта 1972 г. № 54 «Об увековечении памяти писателя Янки Мавра»] * [http://library.mogilev.by/exhibition/virtual_exhibition_mavr_gallery.html Галерэя Янкі Маўра] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маўр Янка}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Янка Маўр]] s85hoaze9wdl1odl8t2ij3r7qr5gwhf Аляксандр Карлавіч Ельскі 0 27605 5222217 5146627 2026-10-20T12:08:05Z Aliaksei Lastouski 75892 5222217 wikitext text/x-wiki {{ДД | беларускае імя = Аляксандр Ельскі | поўнае імя =Аляксандр Вінцэнт Ельскі | арыгінальнае імя = | партрэт = Aliaksandar Jeĺski.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = Партрэт Аляксандра Ельскага, 1888 г. Мастак [[Ігнат Урублеўскі]] | герб= | шырыня герба = | подпіс герба= | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | род = | бацька =[[Караль Станіслававіч Ельскі]] (1780—1855)<ref name="Pierzyńska-Jelska, E. 1999">''Pierzyńska-Jelska, E.'' Non omnos moralis // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 42.</ref> | маці = Людвіка (Луіза) Андрэеўна Штэйнберг (1808—1881)<ref name="Pierzyńska-Jelska, E. 1999">''Pierzyńska-Jelska, E.'' Non omnos moralis // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 42.</ref> | муж = | жонка = Гелена Калячынская (1838—1901) | дзеці = 1) Аляксандра Ельская (1860—1899); 2) Ян (Ян-Банавентура-Станіслаў) Ельскі (1864—1930-я). | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons =Aliaksandr Jeĺski | Rodovid= }} {{Цёзкі2|Ельскі}} '''Алякса́ндр Ка́рлавіч Е́льскі''' ({{lang-pl|Aleksander Jelski}}, {{lang-ru|Александр Карлович Ельский}}; {{ДН|16|6|1834|4}}<ref>''Pierzyńska-Jelska, E.'' Non omnos moralis // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 39; ''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 53.</ref>, маёнтак [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]], [[Ігуменскі павет]], [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|10|9|1916}}, маёнтак [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосце]], [[Ігуменскі павет]], [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]]) — беларускі [[гісторык]], літаратуразнавец, [[краязнавец]], {{публіцыст|Расійскай імперыі|Беларусі}}, {{паэт|Расійскай імперыі|Беларусі}}, {{перакладчык|Расійскай імперыі|Беларусі|з польскай мовы|на беларускую мову}}, {{паэт|Расійскай імперыі|Беларусі}}, {{празаік|Расійскай імперыі|Беларусі}}. Адзін з першых гісторыкаў [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]] і збіральнікаў беларускіх [[рукапіс]]аў. Патрыярх прафесійнага [[беларусазнаўства]] ў канцы XIX — пачатку XX ст. Карыстаўся літаратурнымі псеўданімамі ''«Bocian z nad Ptyczy»'' (''«Бацян з-над Пцічы»''), ''«Litwin-obywatel»'' (''«Літвін-грамадзянін»'') і ''«A. J.»''<ref name="энцык">{{кніга|частка = Ельскі Аляксандр Карлавіч|загаловак = Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|адказны = [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Пашкоў, Г. П.]]|месца = Мінск|выдавецтва = БелЭН|год = 1996|том = 3|старонкі = 349|старонак = 527|isbn = 985-11-0041-2|тыраж = 10000}}</ref><ref>{{cite web|url = http://libcat.bas-net.by/opac/pls/dict.dic_tst_first?tu=r&l_siz=20&name_view=va_all&a_001=BY-NLB-ar2327924|title = Электронны каталог ЦНБ НАН Беларусі|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20160819105424/http://libcat.bas-net.by/opac/pls/dict.dic_tst_first?tu=r&l_siz=20&name_view=va_all&a_001=BY-NLB-ar2327924|archive-date = 19 жніўня 2016|access-date = 31 снежня 2015|url-status = dead}}</ref><ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 444.</ref><ref>''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 63.</ref>. == Паходжанне і сям’я == Належаў да [[каталіцызм|каталіцкага]] [[род Ельскіх|роду Ельскіх]] (герба «Пелеш»), які адносіўся да сярэднезаможнай [[шляхта|шляхты]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. [[Файл:Stanislaŭ Jeĺski.png|thumb|злева|Скарбовы камісар (1792—1793) Рэчы Паспалітай [[Станіслаў Уладзіслававіч Ельскі|Станіслаў Ельскі]] (?—1829) — дзед Аляксандра Ельскага (1834—1916)]] Дзед — [[Станіслаў Уладзіслававіч Ельскі|Станіслаў Ельскі]], пяцігорскі палкоўнік у часы караля і вялікага князя [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]], быў шлюбе з графіняй Розай з [[род Прозараў|Прозараў]], дачкой віцебскага ваяводы. Бацька — [[Караль Станіслававіч Ельскі|Караль Ельскі]], уладальнік маёнткаў Дудзічы і Замосце ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]], выпускнік медыцынскага факультэта [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]<ref name="ReferenceA">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 53.</ref>, скрыпач-аматар, атрымаў у свой час прафесійную падрыхтоўку ў вядомых музыкантаў Кіфелінга і Дашчынскага, напісаў некалькі твораў для [[скрыпка|скрыпкі]], цяпер вядомы адзіны «Паланэз 1837 года»<ref name="ReferenceA"/>, выбраны дваранствам Ігуменскага павета ігуменскім павятовым харужым<ref>''Кісялёў, У.'' Ельскія на Беларусі // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 29.</ref>. Маёнтак Дудзічы Караля Ельскага, паводле інвентара ад 1844 года, быў даволі значны — 407 душ мужчынскага і 411 жаночага полу, 1656 дзесяцін зямлі; маёнтак Замосце — 1372 дзесяціны<ref>''Киштымов, А.'' Ельские: опыт сельских хозяев (19 — начало 20 вв.) // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 103, 104.</ref>. Маці Аляксандра Ельскага—Людвіка Штэйнберг (1808—1881), немка, якая да шлюбу была гувернанткай у маёнтку Ельскіх. У гэтым шлюбе таксама нарадзіліся [[Міхал Ксаверы Зыгмунт Ельскі]] (1831—1904) — [[музыкант]] і [[кампазітар]], спадчыннік Дудзіч; Юзаф Зыгмунт Караль Ельскі — маладым памёр у 1885 г. у [[Сібір]]ы на службе ў расійскай арміі; Станіслава Ельская (1828—1860) — жонка [[Міхаіл Рудольфавіч Грушвіцкі|Міхала Грушвіцкага]]<ref name="ReferenceB">''Pierzyńska-Jelska, E.'' Non omnos moralis // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 42.</ref>. Пры хросце паводле [[каталіцтва|каталіцкага абраду]] ў 1834 годзе ў [[Смілавічы|смілавіцкім]] касцёле атрымаў поўнае імя ''Аляксандр Вінцэнт''<ref>''Кісялёў, У.'' Ельскія на Беларусі // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 29; ''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 53.</ref>. [[Файл:Aliena Jeĺskaja.png|thumb|злева|Гелена Калячынская (1838—1901) — жонка Аляксандра Ельскага (1834—1916)]] [[Файл:Aliaksandar Jeĺski z dačkoj Aliesiaj.png|thumb|Аляксандр Ельскі са сваёй дачкой Аляксандрай («Алесяй»)]] У 1858 г.<ref name="ReferenceC">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 54.</ref> Аляксандр Ельскі ажаніўся з Геленай Калячынскай (25.06.1838—17.04.1901)<ref>''Pierzyńska-Jelska, E.'' Non omnos moralis // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 39.</ref>, з якой меў двух дзяцей<ref name="ReferenceD">''Кісялёў, У.'' Ельскія на Беларусі // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 30.</ref>—Аляксандру Ельскую (1860—1899), жонку вядомага польскага этнографа [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] (1845—1910)<ref name="ReferenceD" />, і Яна Банавентуру-Станіслава Ельскага (1864—1930-я), адваката ў Мінску і [[Гродна|Гродне]]<ref name="ReferenceD" />, — у якога ў шлюбе з Марыяй Пахнеўскай быў сын Генрык Ельскі (каля 1890—1939). Аляксандр Ельскі быў шчаслівы ў сямейным жыцці, дзяцей выхоўваў у павазе да бацькоў і касцёла<ref name="ReferenceE">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 57.</ref>. Любімая дачка, якую ў сям’і называлі Алесяй, некалькі гадоў выхоўвалася ў каталіцкім кляштары ў [[Версаль (горад)|Версалі]], свабодна ведала [[французская мова|французскай мовай]], мела літаратурныя здольнасці, вельмі рана пачала дапамагаць бацьку ў апісанні музейных калекцый у Замосці. Алеся Ельская напісала цікавы нарыс пра маёнтак Дудзічы і яго ўладальнікаў у мінулым з шляхецкіх родаў Заранкаў, Букатых, Прозараў, Ельскіх<ref>''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 57, 58.</ref>. Муж Алесі — [[Зыгмунт Глогер]], быў добрым сябрам Аляксандра Ельскага, яны шмат ліставаліся, наведваў маёнтак Замосце<ref name="ReferenceF">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 58.</ref>. Ва ўзросце 39 гадоў Алеся памерла ад запалення лёгкіх, пакінуўшы дваіх дзяцей — Яніну і Станіслава<ref name="ReferenceF"/>, якія не раз прыязджалі з [[Варшава|Варшавы]] да свайго дзеда ў Замосце<ref name="ReferenceF"/>. == Адукацыя == [[Файл:Ex-building of Minsk provincial gymnasium - 2008 AD.JPG|злева|thumb|Былы будынак [[Мінская губернская гімназія|мінскай гімназіі]], дзе вучыўся Аляксандр Ельскі. Фота 2008 г.]] Пачатковую адукацыю атрымаў у нямецкай гімназіі Лаздэна ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]], на думку [[Уладзімір Іосіфавіч Мархель|Уладзіміра Мархеля]], імаверна, у Лаздэне жылі сваякі аляксандравай маці-[[немцы|немкі]] — Людвікі (Луізы)<ref name="ReferenceA"/>. Пазней скончыў [[Мінская губернская гімназія|Мінскую класічную гімназію]] ([[1852]])<ref name="ReferenceC" />. == Службовая дзейнасць == Служыў у 1852—1856 гадах у расійскай арміі<ref name="ReferenceG">Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 445.</ref>, браў удзел у [[Крымская вайна|Крымскай вайне (1853—1856)]]. Пайшоў у адстаўку ў званні [[паручнік]]а<ref name="ReferenceG"/>. Быў міравым суддзёй Ігуменскага павета (з 1861 г.)<ref name="ReferenceG"/>. У 1880 г. у Мінску быў урачыста адкрыты новы будынак [[Мінская губернская гімназія|мінскай рэальнай гімназіі]], на пабудову якога дваранства [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] выдаткавала 50 тыс. расійскіх рублёў. У апякунскай радзе мінскай рэальнай гімназіі ўвайшлі тры куратары, даўнія знаёмыя — [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]], Ян Кукевіч і Аляксандр Ельскі<ref>''Войнилович, Э.'' [http://pawet.net/files/woynillowicz.pdf Воспоминания]… С. 79.</ref>. Аляксандр Ельскі быў членам апякунскай рады ў 1882—1887 гадах<ref name="ReferenceG"/>. == Маёнтак == {{Асноўны артыкул|Сядзібна-паркавы комплекс Ельскіх, Замосце}} [[Файл:Zamoście, siadzibny dom Aliaksandra Jeĺskaha.png|thumb|[[Сядзібна-паркавы комплекс Ельскіх (Замосце)|Сядзібны палац у маёнтку Замосце]], фота пачатку XX ст.]] [[Файл:Zamoście, Jelski. Замосьце, Ельскі (1916).jpg|міні|злева|Маёнтак у 1916 годзе]] Родавы маёнтак [[Сядзібна-паркавы комплекс Ельскіх (Замосце)|Замосце]] Аляксандр Ельскі атрымаў у 1857 годзе, у спадчыну пасля смерці бацькі<ref name="ReferenceG"/>. У 1860-я гады пабудаваў у Замосці новы аднапавярховы драўляны палац. У палацы была дамовая [[капліца]], дзе прыезджыя святары таемна ад расійскіх улад хрысцілі і вянчалі мясцовых сялян ва [[уніяцтва|ўніяцтва]], за што пры выкрыцці Аляксандр Ельскі мог страціць маёнтак і быць асуджаны да катаргі<ref>''Федорук, А.'' Старинные усадьбы Ельских на Минщине // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 124.</ref>. Пасля смерці Аляксандра Ельскага ў 1916 г. маёнтак Замосце перайшоў у валоданне яго сына — Яна, які працаваў адвакатам у Мінску, а пазней у Гродне<ref name="ReferenceH">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 67.</ref>. == Гаспадарчая дзейнасць == Аляксандр Ельскі шмат увагі і намаганняў аддаваў паляпшэнню культуры жывёлагадоўлі і земляробства, догляду лесу, меліярацыі, мерам павышэння ўрадлівасці глебы. Паспяхова займаўся садоўніцтвам, агародніцтвам, рыбаводствам, займаўся добраўпарадкаваннем [[парк]]а, дзе заклаў унікальную травяную паляну. Пабудаваў цагельню. Меў узорную прыбытковую гаспадарку; у сваёй біяграфіі не без гонару напісаў ''«не маю нават гроша доўгу за маёнткам»''<ref name="ReferenceI">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 64.</ref>. Быў членам [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]]<ref>''Jurkowski, R.'' Polacy-mińszczanie z kręgu Mińskiego Towarzystwa Rolniczego… С. 86.</ref>. У 1885 годзе стаў членам расійскага Імператарскага Вольнага эканамічнага таварыства ў [[Санкт-Пецярбург]]у<ref name="ReferenceJ">Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 447.</ref><ref name="ReferenceK">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 65.</ref>. У 1901 г. Ельскі стаў ганаровым куратарам ігуменскага павятовага Таварыства ўзаемастрахавання ад пажару<ref>''Карлюкевіч, А.'' Традыцыі Аляксандра Ельскага ў пухавіцкім краязнаўстве // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 145.</ref>. Добраахвотна і бескарысліва доўгія гады з канца 1860-х гг. займаўся пасрэдніцтвам пры ўладкаванні людзей на працу ў розныя прыватныя маёнткі: атрымліваў ад маянткоўцаў заяўкі на вакансіі і падбіраў кандыдатаў на пасады леснікоў, аканомаў, вінакураў, прыслугі і г.д., — для чаго ўласнаруч пісаў на працягу года да 3000 лістоў, стараючыся кожны раз узняць маральнасць абодвух бакоў<ref name="ReferenceL">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 66.</ref>. Ельскі высылаў кандыдатам на вакансію друкаваную анкету, дзе заўсёды пытаўся, ці п’е алкаголь і [[картачная гульня|гуляе ў карты]] кандыдат<ref name="ReferenceL"/>. Працаваў усё жыццё, бо праца была для яго, як сам адзначыў у лісце да свайго сябра [[Ян Карловіч|Яна Карловіча]] ў [[1901]] г. пасля смерці яго дарагой жонкі Гелены, «звычкай»<ref>''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 66, 67.</ref>. == Беларусазнаўства == === Публіцыстычная, навуковая і літаратарская дзейнасць === Пісаць пачаў з маладосці, на [[Беларуская мова|беларускай]], [[руская мова|рускай]] і [[польская мова|польскай мовах]]. Добра ведаў [[французская мова|французскую]] і [[нямецкая мова|нямецкую мовы]]. Літаратурна-публіцыстычная дзейнасць Аляксандра Ельскага пачалася ў 1860 г. з допісаў у газету «[[Kurier Wileński (1840)|Виленский вестник]]», прысвечаных пераважна вызваленню сялян ад прыгону, і падпісваўся літаратурнымі псеўданімамі ''«Bocian z nad Ptyczy»'' (''«Бацян з-над Пцічы»'') і ''«Litwin-obywatel»'' (''«Літвін-грамадзянін»'')<ref name="энцык"/><ref name="ReferenceC"/><ref name="мальдзіс">{{кніга|аўтар = [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Мальдзіс, А. І.]]|загаловак = Падарожжа ў XIX стагоддзе. З гісторыі беларускай літаратуры, мастацтва і культуры|спасылка = http://kamunikat.org/download.php?item=25679-1.pdf&pubref=25679|месца = Мінск|выдавецтва = Народная асвета|год = 1969|старонкі = 169}}</ref>. У публіцыстычных допісах ён стараўся аб паляпшэнне сялянскай долі; па руках мясцовых маянткоўцаў хадзілі і сатырычныя вершы Ельскага на маянткоўцаў, якія прыціскалі сялян<ref name="ReferenceC"/>. Быў чалавекам [[лібералізм|ліберальна-буржуазных поглядаў]], часамі станавіўся на [[кансерватызм|кансерватыўныя пазіцыі]]. У часы [[Студзеньскае паўстанне|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]] Аляксандр Ельскі знаходзіўся пад наглядам расійскай паліцыі<ref name="Аляксандр Ельскі">''Мархель, У.'' [http://karotkizmest.by/беларуская-літаратура/іншае/літаратары-хіх-стагоддзя/аляксандр-ельскі.html Аляксандр Ельскі]</ref><ref name="ReferenceM">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 55.</ref>. Родная сястра яго жонкі (Сафія Калячынская) была замужам за яго блізкім сваяком — Уладзімірам Людвікавічам Ельскім (1820—1875), уласнікам маёнтка [[Ігнацічы]] ў Мінскім павеце Мінскай губерні, які не падпісаў пасля падаўлення Студзеньскага паўстання вернападданы адрас расійскаму цару, а таму быў арыштаваны і сасланы ў [[Чалябінск]]<ref name="ReferenceM"/>. Аляксандр Ельскі ўсё жыццё апекаваўся дзецьмі Уладзіміра Ельскага — [[Вільгельм Ельскі|Вільгельмам Ельскім]] (1867—1919), Уладзіславам, Пятром і Кларай<ref name="ReferenceM"/>. {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 25%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''Здароў, Вінцэсь, айцец «Гапона»!''<br /> ''Табе паклон ад [[гара Гелікон|Гелікона]]''<br /> ''За «Вечарніцы» і за «Дудара»''<br /> ''І за «Навума» — сяла гаспадара,<ref>«Гапон», «Вечарніцы», «Дудар беларускі» і «Быліцы, расказы Навума» — гэта вершаваныя творы [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]].</ref>''<br /> ''Бо твае песні гладкі і лоўкі <…>'' ''А вось табе, сумленны дзед,''<br /> ''Наш стары лірнік і паэт,''<br /> ''Слаўцо із сэрца я кладу,''<br /> ''Ты толькі нам заграй: ду-ду!''<br /> ''Бо ўжо вельмі сумна стала,''<br /> ''Як твая песня замаўчала.''<br /> |- | style="text-align: left;" | Аляксандр Ельскі «Вінцуку Дуніну-Марцінкевічу, беларускаму паэту» (1872)<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 458—459.</ref> |} [[27 чэрвеня]] [[1872]] г. Аляксандр Ельскі ў вершаваным пасланні «Вінцуку Дуніну-Марцінкевічу, беларускаму паэту» дзякаваў паэту за яго творчасць, заклікаў Марцінкевіча працягваць літаратарскую дзейнасць і казаў пра мажлівасць выдання твораў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] за межамі [[Расійская Імперыя|Расійскай Імперыі]] (у [[Лейпцыг]]у)<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 536.</ref>. Сведчаннем высокай ацэнкі паэтычнай творчасці Марцінкевіча і павагі былі выкарыстаныя Ельскім выразы «паклон ад [[гара Гелікон|Гелікона]]» (славутай сядзібы муз), «[[лірнікі|стары лірнік]]» і «дзед»<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 458, 459.</ref>. Аднак гэты верш быў упершыню надрукаваны толькі ў 1920 г. [[Рамуальд Зямкевіч|Рамуальдам Зямкевічам]] у артыкуле «Стары Мінск у беларускіх успамінах»<ref name="ReferenceN">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 61.</ref>. Дзейнасць Аляксандра Ельскага праходзіла ў змрочныя часы рэакцыі (1863—1905) у беларускіх землях [[Расійская Імперыя|Расійскай Імперыі]] пасля падаўлення [[Студзеньскае паўстанне|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]]: насаджэнне рускага землеўладання, дыскрымінацыя католікаў, русіфікацыя сістэмы адукацыі і грамадскага жыцця, адсутнасць у [[Паўночна-Заходні край|беларуска-літоўскіх губернях]] вышэйшых навучальных устаноў, панаванне ідэалогіі [[заходнерусізм]]у, фактычная забарона беларускамоўнага друку, невыкладанне беларускай мовы ў школах і інш.<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 110, 111, 117.</ref> З 1880-х гг. Аляксандр Ельскі пачынае пісаць шмат прац на польскай і рускай мовах, якія прысвечаны мінуламу [[Беларусь|Беларусі]], яе гісторыі, літаратуры, эканоміцы, народу. З 1882 г. быў журналістам кансерватыўнага польскамоўнага санкт-пецярбургскага часопіса «[[Kraj]]» (1882), дзе апублікаваў шмат грунтоўных артыкулаў па беларускай праблематыцы: найбольш значныя і цікавыя з іх — «Пра беларускую гаворку» (1885), «З беларускай літаратуры» (1889), «Да пытання аб храналогіі беларускай літаратуры» (1889), «Аб беларускай этнаграфіі» (1889), «„Марыя“ Мальчэўскага ў перакладах маларускім і беларускім» (1889)<ref name="ReferenceO">Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 446.</ref>. Часопіс «Kraj» называў Аляксандра Ельскага «найкампетэнтнейшым знаўцам беларускіх спраў»<ref>''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 50.</ref>. Менавіта ў 1880-я гг. яго журналісцкая дзейнасць найболей актыўная — супрацоўнічаў больш як у 20 перыядычных выданнях<ref name="ReferenceF"/><ref name="Аляксандр Ельскі"/>. Да значных артыкулаў таго перыяду таксама адносяцца «Слоўца аб старым Заслаўі», «Нататкі аб падарожжы па Мінскай губерні», «Адам Міцкевіч на Беларусі», «Слоўца аб матэрыялах, якія служаць для даследавання беларускай гаворкі, этнаграфіі і літаратуры» (артыкул з нязначнымі зменамі змешчаны ў сёмым томе польскай «Вялікай усеагульнай ілюстраванай энцыклапедыі» (1892)), «Гістарычныя звесткі пра радзівілаўскую ткальню паясоў у Слуцку» (1893), «Гістарычныя звесткі пра фабрыку шкла і аздобных люстэрак ва Урэччы Радзівілаўскім на Літве» (1899)<ref name="Аляксандр Ельскі"/>. Аляксандр Ельскі стаў першым сапраўдным беларускім энцыклапедыстам: напісаў з 1890-ых гг. звыш 10 тыс. гістарычна-краязнаўчых артыкулаў пра Беларусь для грунтоўных і шматтыражных польскіх «Геаграфічнага слоўніка Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краін» (1880—1902) і «Вялікай усеагульнай ілюстраванай энцыклапедыі», у тым ліку такія грунтоўныя і аб’ёмістыя артыкулы ў сёмым томе (1892 г.) «Вялікай усеагульнай ілюстраванай энцыклапедыі» як «Беларусь», «Беларуская мова» і «Беларуская літаратура і бібліяграфія»<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 450; ''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 59.</ref>. Свае нарысы па гісторыі беларускай літаратуры пачынаў ад пражскіх выданняў [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]] ў XVI ст.<ref>''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 60.</ref> Менавіта Аляксандр Ельскі першы ў [[Расійская імперыя|Расійскай Імперыі]] заняўся ўсебаковым і сапраўды навуковым даследаваннем адначасова гісторыі, мовы, літаратуры, матэрыяльнай культуры, сельскай гаспадаркі, прамысловасці, этнаграфіі [[Беларусы|беларусаў]] як самастойнага народа ў славянскім свеце — усебакова асэнсаваў развіццё беларускай мовы і літаратуры, папулярызаваў развіццё беларускамоўнай культуры, стаў сапраўдным аўтарам ідэалогіі суб’ектнасці [[Беларусы|беларусаў]] і беларусацэнтрычнай канцэпцыі гісторыі народа<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 448, 450—453, 456, 457, 462.</ref><ref name="ReferenceP">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 59.</ref>. Ён прысвяціў гэтым даследаванням больш чым паўстагоддзя і стаў сапраўдным патрыярхам прафесійнага [[беларусазнаўства]] ў канцы XIX — пачатку XX ст.<ref name="ReferenceQ">Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 448.</ref> [[Файл:Dokšycy, Rynak, Trajecki. Докшыцы, Рынак, Траецкі (A. Jelski, 1891).jpg|thumb|Выява званіцы ў [[Докшыцы|Докшыцах]] — аўтар Аляксандр Ельскі. Надрукаваны ў 1909 г. у кнізе [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] «Драўлянае будаўніцтва і вырабы з дрэва ў былой Польшчы»]] З 1880-ых гг. Аляксандр Ельскі настойліва наладжваў і выкарыстоўваў кантакты для збору помнікаў беларускага і беларускамоўнага пісьменства. Аляксандр Ельскі быў сябрам і першым біёграфам пісьменніка [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]] (апублікаваў у часопісе «Kraj» першую падрабязную біяграфію Марцінкевіча)<ref name="ReferenceN"/>. Менавіта ў Ельскага аказалася захаваная частка архіва Дуніна-Марцінкевіча — рукапісы са славутага [[куфар|куфра]] (які ў доме Дуніна-Марцінкевіча бачыў у час вучобы [[Ядвігін Ш.]]), у тым ліку рукапісы камедый «Залёты» і «[[Пінская шляхта]]»<ref name="ReferenceO"/>. Ельскі перапісваўся з многімі пісьменнікамі і журналістамі (напрыклад, захавалася каля 5000 лістоў ад [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]] да Ельскага<ref name="ReferenceR">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 56.</ref>). Пра сваю мэтанакіраванасць пошукаў і збораў помнікаў беларускамоўнага пісьменства Ельскі, напрыклад, адзначыў у сваім лісце ад 18 (30) ліпеня 1884 г. да [[Вінцэнт Каратынскі|Вінцэнта Каратынскага]]: ''«Я збіраю ўсе творы [[Беларуская літаратура|нашай літаратуры]], напісаныя на [[Беларуская мова|беларускай гаворцы]], а ў сувязі з тым, што не маю прыгожага верша Вашага з года 1858 у гонар [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]]<ref>У 1858 г. расійскі імператар [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандр II]] наведаў [[Вільнюс|Вільню]], куды з той нагоды прыехала шмат мясцовых каталіцкіх дваран на сустрэчу.</ref> <…>, перадайце мне яго, за што застануся Вам удзячны назаўсёды»''<ref name="ReferenceO"/>. Быў знаёмы з арыгінальнай паэзіяй і перакладамі [[Янка Лучына|Янкі Лучыны]]<ref name="Аляксандр Ельскі"/><ref name="ReferenceN"/>. У маёнтку Аляксандра Ельскага ў Замосці бывалі ў свой час славутыя тады вучоныя браты Катарбінскія, [[Марыян Здзяхоўскі]], [[Міхал Адольфавіч Федароўскі|Міхал Федароўскі]], антраполаг [[Юліян Талька-Грынцэвіч]], мастак [[Генрых Уладзіслававіч Вейсенгоф|Генрых Вейсенгоф]] і інш. На адрас Аляксандра Ельскага ішлі лісты, пасылкі, бандэролі з многіх гарадоў. Сучаснікі ўспаміналі, што Ельскі праводзіў за пісьменным сталом па 12 гадзін у суткі, быў педантам ва ўсім, нумаруючы нават уласную шматлікую карэспандэнцыю<ref name="ReferenceE"/>. Шмат год вёў свой дзённік<ref name="ReferenceK"/>. У канцы 1880 — пачатку 1890 гг. паміж Аляксандрам Ельскім і маладым [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафанам Доўнар-Запольскім]] наладзіліся кантакты ў гісторыка-даследчай сферы, бо Мітрафан Доўнар-Запольскі рабіў спробы стварэння «беларускага кола» і хацеў рэалізаваць ідэю выдання беларускага часопіса, навуковага таварыства і публічнай бібліятэкі ў [[Мінск]]у<ref>''Довнар-Запольский, М. В.'' История Белоруссии. — Минск : Беларусь, 2003. — С. 3—4.</ref>, аднак ідэя не была рэалізавана. Пазней Мітрафан Доўнар-Запольскі ахарактарызуе ў сваёй «Гісторыі Беларусі» Аляксандра Ельскага як «беларуса польскай культуры, але цалкам адданага беларускай справе»<ref>''Довнар-Запольский, М. В.'' История Белоруссии. — Минск : Беларусь, 2003. — С. 460.</ref>. У сваім лісце да [[Ян Карловіч|Яна Карловіча]] Аляксандр Ельскі пахваліў Доўнар-Запольскага за першае выданне часопіса-даведніка «Северо-Западный календарь» (1888)<ref>''Мархель, У.'' «Кніга для запісу…», або 234 аўтографы // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 13.</ref>. Доўнар-Запольскі хацеў таксама апублікаваць фарс-вадэвіль «[[Пінская шляхта]]» у часопісе «Северо-Западный календарь» на 1890 год, але атрымаў адмову ў царскага цэнзара. У 1891 г. у часопісе «Kraj» Аляксандр Ельскі апублікаваў сваю рэцэнзію на працу Мітрафана Доўнар-Запольскага «Очерки истории Кривичской и Дреговичской земель до конца XII столетия»<ref name="ReferenceO"/> і нататку пра фалькларыстычную працу Доўнар-Запольскага «Женская доля в песнях пинчуков», а пасля наведвання ў 1892 г. Доўнар-Запольскім маёнтка і музея ў Замосці (Ігуменскі павет) адзначыў паважліва пра Доўнар-Запольскага ў нататцы ў часопісе «Kraj» у 1892 г.: ''«Пан Запольскі, вядомы ўжо некалькімі сур’ёзнымі этнаграфічна-гістарычнымі працамі, заглянуўшы цяпер і ў нашу старонку, здабыў цікавы этнаграфічны матэрыял з вуснаў вясковых казачнікаў, лірнікаў і спявачак»''<ref>''Мархель, У.'' «Кніга для запісу…», або 234 аўтографы // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 11—12.</ref>. Па сваёй ініцыятыве Аляксандр Ельскі наладзіў кантакты і перапіску з маладым журналістам часопіса «Kraj» [[Францішак Багушэвіч|Францішкам Багушэвічам]]<ref name="ReferenceO"/>. Ельскі ў сваім лісце ад 16 (28) лютага 1890 г. да свайго сябра [[Ян Карловіч|Яна Карловіча]] выказаўся аб будучым беларускага народа: ''«Свет знаходзіцца напярэдадні катаклізмаў, пасля якіх павінны прыйсці новыя грамадскія групоўкі. Ад гэтага паваротнага пункта пачнецца свабодны нацыянальны рух, дык і некалькімільённы [[Беларусы|беларускі народ]] разаўе свой дух у натуральным кірунку. Прыгадаем, у якіх фатальных акалічнасцях знаходзілася да нядаўняга часу [[чэшская мова]]: без літаратуры, амаль без мінулага і будучыні, а сёння — зіхаціць сярод першарадных моў свету і мае цудоўную параўнальна літаратуру і прэсу. <…> Беларусь дачакаецца яшчэ свайго [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Шаўчэнкі]]»''<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 446; ''Ліс, А.'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 18—19.</ref>. Менавіта сябар Ельскага [[Ян Карловіч]] у хуткім часе возьмецца за арганізацыю надрукавання ў 1891 г. у [[Кракаў|Кракаве]] першага зборніка [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]] «[[Дудка беларуская]]», які стаў маніфестам беларускага нацыянальна-культурнага адраджэння і моцным штуршком развіцця прафесійнай беларускамоўнай культуры. Паміж допісамі, нататкамі, артыкуламі ў часопісы, газеты і энцыклапедыі Аляксандр Ельскі працаваў над сваімі грунтоўнымі [[польская мова|польскамоўнымі]] даследаваннямі «Нарыс развіцця краёвай гаспадаркі ў супастаўленні са звычаямі народа ад першабытных часоў да апошняга часу» (1893—1897, два тамы) і «Замалёўкі звычаяў шляхты ў супастаўленні з эканомікай і лёсам народа ў Польшчы і [[Паўночна-Заходні край|Літве]]<ref>Пад „Літвой“ меліся на ўвазе землі былога [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага]] — тагачасныя землі [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]] Расійскай Імперыі.</ref>» (два тамы), якія былі надрукаваны ў 1890-я гады ў [[Кракаў|Кракаве]] ([[Аўстра-Венгрыя]])<ref name="ReferenceP"/>. [[Файл:List2.jpg|thumb|Пачатак першага ліста [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]] да Аляксандра Ельскага ад 24 лютага 1905 г. у справе беларускага кнігавыдавецтва]] У 1890 г. Аляксандр Ельскі зрабіў вершаваны пераклад на [[беларуская мова|беларускую мову]] першай часткі польскамоўнай паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]» і надрукаваў яго ў 1893 г. (на вокладцы — 1892 г.) у [[Львоў|Львове]] ([[Аўстра-Венгрыя]])<ref name="ReferenceN"/>. Ельскі ў сваім лісце ад 16 (28) лютага 1890 г. да свайго сябра [[Ян Карловіч|Яна Карловіча]] не без гонару засведчыў, што яму самому вельмі падабаецца пераклад, гэтак жа як і мясцовым беларускім сялянам, якім Ельскі ўласна чытаў вершаваныя беларускамоўныя радкі: ''«Не прымайце маіх слоў за пахвальбу, бо прызнаюся вам, што народ, калі я чытаю, разумее такога „Пана Тадэвуша“, і слёзы стаяць у яго вачах»''<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 461.</ref>. Ельскі таксама пераклаў на беларускую мову санет Адама Міцкевіча «Бура на моры»: каштоўнасць перакладу была ў тым, што ўпершыню ў беларускамоўнай паэзіі з’явілася новая форма — [[санет]]<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 462.</ref>. Аляксандр Ельскі таксама збіраў сам і запісваў беларускі фальклор (песні, паданні, легенды, казкі і прымаўкі)<ref name="ReferenceR"/>. У Вільні выйшаў беларускамоўны зборнік Ельскага «100 прымавак, загадак, прыдумак і гавендаў для пажытку беларускага (крывіцкага) народа» (1908, Вільня). У 1895 г. Аляксандр Ельскі са свайго архіву перадаў [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафану Доўнар-Запольскаму]] для апублікавання рукапісны экземпляр беларускамоўнай ананімнай паэмы «[[Тарас на Парнасе]]», зроблены ўласна рукой Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча і падпісаны Марцінкевічам адным са сваіх псеўданімаў ''«Навум»''<ref name="ReferenceS">''Мархель, У.'' «Кніга для запісу…», або 234 аўтографы // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 14.</ref>. Ельскі быў упэўнены, што аўтарам гэтай паэмы з’яўляецца [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]<ref name="ReferenceS"/>. Запольскі падтрымаў гэтую версію аўтарства паэмы і апублікаваў паэму і свой артыкул «Дунін-Марцікевіч і яго паэма „Тарас на Парнасе“» у газеце «[[Витебские губернские ведомости]]» дзвюма часткамі ў 1895 і 1896 г., а пазней у 1896 г. асобным выданнем у [[Віцебск]]у, дзе выказаў падзяку Ельскаму за прадстаўлены рукапіс<ref name="ReferenceS"/>. (Цяпер у беларускім літаратуразнаўстве лічыцца, што ўсё ж Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч не быў аўтарам паэмы «[[Тарас на Парнасе]]», а толькі зрабіў копію). Аляксандр Ельскі быў занепакоены маральным і матэрыяльным станам [[сялянства]] ў Беларусі: апублікаваў свой артыкул «Заўвагі аб сялянскім пытанні» (1884); рабіў захады, каб арганізаваць адукацыйныя папулярныя выданні для сялянства на ўзор перакладзенай ім на беларускую мову работы польскага эканаміста Ю. Супінскага «Сем вечароў» (рукапіс Ельскага з перакладам работы Супінскага згубіўся<ref name="ReferenceN"/>)<ref name="Аляксандр Ельскі"/>. Вёў настойлівую барацьбу супраць п’янства, заганных з’яў у паводзінах і побыце людзей<ref name="ReferenceG"/>. Аляксандр Ельскі марыў, каб у кожнай [[вёска|вёсцы]] замест [[карчма|карчмы]] з [[гарэлка]]й з’явіліся корчмы, дзе можна будзе вяскоўцу-гаспадару вольным часам добра паесці, папіць [[піва]], пачытаць [[газета|газеты]] і кніжкі і пагаманіць з сувяскоўцамі аб патрэбах вёскі; хацеў, каб вясковы люд імкнуўся «рупіцца», «больш цывілізавацца»<ref name="ReferenceI"/>. Пераклаў з польскай на рускую мову даследаванні польскага філосафа Ю. Ахаровіча «Каханне, злачынства і мараль» (1876), «Пра асноўныя супярэчнасці ў нашых ведах пра сусвет» (1877)<ref name="Аляксандр Ельскі"/>. Аляксандру Ельскаму належыць некалькі ўласных вершаваных і празаічных брашур на беларускай мове — «Сынок» (1895, Санкт-Пецярбург), «Выбіраймася ў прочкі» (1896, Санкт-Пецярбург і Віцебск), «Слова аб праклятай гарэлцы і аб жыцці і смерці п’яніцы» (1900, Санкт-Пецярбург). Усе гэтыя творы вытрыманы ў духу асветніцтва (з аўтара клопатам пра маральнае жыццё вёскі і аптымістычным поглядам у будучыню), хоць яны не вельмі дасканалыя па свайму мастацкаму ўзроўню. Ельскі распаўсюджваў гэтыя брашуры сярод беларускіх дваран і сялян у літаграфаваным выглядзе. У сваім лісце ад [[12 мая]] [[1896]] г. [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] (галоўны лідар Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі) дзякаваў Аляксандру Ельскаму за прысылку беларускамоўных кніг і паабяцаў распаўсюдзіць іх сярод маянткоўцаў на пасяджэнні [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]], прызнаючыся ў любові да той мовы: ''«Кожнаму гэтая мова мілая, кожны з нас засынаў у калысцы пад народныя песні нашых нянек, кожны на гэтай мове размаўляе з мясцовым сялянствам, а ўсе старажытныя родавыя дакументы<ref>Маюцца на ўвазе старажытныя дакументы роду Вайніловічаў, якія зберагаліся ў родавым архіве Вайніловічаў у Савічах.</ref> звычайна напісаныя [[беларуская мова|па-беларуску]]<ref>Вайніловіч выкарыстоўвае сучасны тэрмін, бо ў XVI ст. старабеларуская мова называлася „рускай мовай“.</ref>»''<ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 105, 127.</ref>. У [[1906]] г. суполка «[[Загляне сонца і ў наша ваконца]]» прапанавала Аляксандру Ельскаму напісаць папулярную кнігу пра [[Беларусь]], якую суполка меркавала выдаць, але Ельскі саступіў напісанне такой кнігі [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]], аднак Канстанцыя Скірмунт не згадзілася напісаць такую кнігу<ref>''Куль-Сяльверстава, С.'' Лісты Канстанцыі Скірмунт да Аляксандра Ельскага // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 72.</ref>. У сваім творы «Гутарка аб тым, якая мае быць „Зямля і Воля“<ref>„[[Зямля і воля]]“ — гэта назва расійскай тэрарыстычна-рэвалюцыйнай арганізацыі [[народнікі|народнікаў]], якая пазней пераўтаварылася ў расійскую [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|партыю сацыялістаў-рэвалюцыянераў (эсэраў)]] і патрабавала правядзення канфіскацыйнай зямельнай рэформы без кампенсацыі былым зямельным уласнікам.</ref> сельскаму народу. Праўдзівы абразок, жыўцом зняты з цяперашняга жыцця вёскі на Белай Русі, даўняй Крывічызне» (1906, [[Вільнюс|Вільня]]) разважаў адносна вырашэння аграрнага пытання ў Беларусі і асуджаў асобныя маральныя заганы тагачаснага грамадства: заклікаў да рэформ і рацыянальнага вядзення гаспадаркі, але выступаў супраць [[сацыялізм]]у (з яго ідэяй нацыяналізацыі зямлі) і апраўдваў сацыяльную няроўнасць<ref name="Аляксандр Ельскі"/>. У 1892 г. Аляксандр Ельскі стаў правадзейным членам Гістарычнай камісіі і Камісіі гісторыі мастацтва філалагічнага аддзялення Акадэміі навук у Кракаве (Аўстра-Венгрыя)<ref name="ReferenceJ"/>. Быў абраны адным з трох старшынь на III з’ездзе польскіх гісторыкаў у [[Кракаў|Кракаве]] ([[Аўстра-Венгрыя]]). Ельскі таксама прыняў удзел у [[Расійская Імперыя|Расійскай Імперыі]] ў археалагічных з’ездах у [[Вільнюс|Вільні]] (1893) і [[Рыга|Рызе]] (1896)<ref name="ReferenceJ"/>. Сам Ельскі выказваўся, што ніколі не імкнуўся да высокіх навуковых пасад і званняў, а сваю дзейнасць называў парывам душы — «працай з ласкі Божай»<ref name="ReferenceQ"/>. === Прыватны музей у Замосці === У [[1864]] г. у сваім маёнтку Замосце (Ігуменскі павет) Аляксандр Ельскі з родавых архіваў і збораў каштоўнасцей і цікавостак стварыў прыватны літаратурна-краязнаўчы музей, для якога збіраў экспанаты на працягу свайго жыцця, а таксама набываў кнігі для ўласнай бібліятэкі. Аб маштабах збіральніцкай дзейнасці Ельскага сведчаць яго лісты, адрасаваныя вядомаму раманісту [[Юзаф Крашэўскі|Юзафу Крашэўскаму]], якія захоўваюцца ў бібліятэцы [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]]. У сваім набытку Ельскі меў звыш 2000 гравюр, эскізаў і малюнкаў галандскіх, англійскіх, польскіх і айчынных мастакоў; каля 60 карцін; каштоўныя калекцыі [[фарфор]]у, манет, шкла, [[слуцкі пояс|слуцкіх паясоў]]; бібліятэку ў 10 тыс. тамоў XVII—XIX стст. — у тым ліку старадрукі з XVII ст., амаль усе польскія і літоўска-беларускія хронікі, старажытныя юрыдычныя дакументы, [[дыярыюш]]ы, розныя біяграфічныя [[даведнік]]і, [[энцыклапедыя|энцыклапедыі]], атласы, уніяцкія рэлігійныя выданні, першыя выданні твораў [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], вопісы архіваў, матэрыялы паўстанняў XIX ст. у Беларусі і франка-расійскай вайны 1812 года, багатыя іншыя матэрыялы па [[беларусазнаўства|беларусазнаўстве]]; каля 20 тыс. аўтографаў і дакументаў — у тым ліку расійскага цара [[Пётр I (імператар расійскі)|Пятра I]], расійскага цара [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]], французскага караля [[Людовік XVI|Людовіка XVI]] і яго жонкі [[Марыя Антуанета|Марыі-Антуанэты]], [[Напалеон I Банапарт|Напалеона I Банапарта]], [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]], [[Джордж Вашынгтон|Джорджа Вашынгтона]], [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]] і інш.; асабістыя рэчы многіх вядомых асоб; археалагічныя экспанаты<ref name="Аляксандр Ельскі"/><ref name="ReferenceO"/><ref name="ReferenceR"/>. Музей і бібліятэка былі адкрыты для наведнікаў, і зборамі Аляксандра Ельскага карысталіся мясцовыя і замежныя вучоныя ([[Тадэвуш Корзан]], [[Уладзімір Данілавіч Спасовіч|Уладзімір Спасовіч]], [[Зыгмунт Глогер]] і інш.), Кракаўская акадэмія, Маскоўскае этнаграфічнае таварыства, музей Румянцава ў Маскве, бібліятэка імя Асалінскіх «Асалінэум» ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]]<ref name="Аляксандр Ельскі"/><ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 446, 447.</ref>. З той прычыны маёнтак Замосце стаў сапраўдным культурным цэнтрам у [[Паўночна-Заходні край|беларуска-літоўскім краі]]<ref name="ReferenceM"/>. У [[1882]] г. Аляксандр Ельскі завёў спецыяльную кнігу наведнікаў свайго музея ў Замосці («Кніга для запісу асоб, якія аглядаюць зборы ў Замосці, пачатая ў 1882 годзе»), першы запіс у якой быў зроблены 16 (28) ліпеня 1882 г.<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 538.</ref> У кнізе наведнікаў ёсць аўтаграфічныя запісы наведнікаў на беларускай, польскай, рускай, нямецкай, французскай і нават [[дацкая мова|дацкай мовах]] — сукупна 234 аўтографы<ref name="ReferenceT">''Мархель, У.'' «Кніга для запісу…», або 234 аўтографы // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 6.</ref>: [[Якуб Наркевіч-Ёдка]] (запіс ад 1883 г.), [[Марыян Здзяхоўскі]] (1886, 1902), антраполаг [[Юліян Талька-Грынцэвіч]] (1891), [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]] (14 ліпеня 1892 г.), гіполаг Леў Францішак Ельскі (12 верасня 1892 г.), [[Напалеон Казіміравіч Чарноцкі|Напалеон Чарноцкі]] (1901), [[Міхал Федароўскі]] (1902), дырэктар збораў імя Асалінскіх [[Войцех Кантшынскі]], нумізмат граф [[Эмерык Каралевіч Чапскі|Эмерык Чапскі]], доктар філасофіі [[Стэфан Суржыцкі]], Зыгмунт Каўроўскі, прафесар [[Томаш Семірадскі]], літаратуразнавец Тадэвуш Грабоўскі, журналіст і калекцыянер [[Люцыян Узенбла]], фатограф [[Ян Булгак]], мастак [[Генрых Уладзіслававіч Вейсенгоф|Генрых Вейсенгоф]], мастак [[Ігнат Урублеўскі]], [[ігуменскі павятовы маршалак]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Сталяроў]], княгіня Радзівіл, сваякі і маянткоўцы-суседзі (Ельскія, Ратынскія, Ваньковічы, Грушвіцкія, Уняхоўскія і г.д.) і інш.<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 447, 539.</ref><ref>''Мархель, У.'' «Кніга для запісу…», або 234 аўтографы // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 6—25.</ref> Пераважаюць аўтаграфічныя запісы на польскай мове<ref>''Мархель, У.'' «Кніга для запісу…», або 234 аўтографы // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 10.</ref>. На беларускай мове пакінулі запісы толькі дзве асобы — [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]] і Леў Францішак Ельскі (траюрадны брат Аляксандра Ельскага)<ref>''Мархель, У.'' «Кніга для запісу…», або 234 аўтографы // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 11, 15.</ref>. Апошні запіс у «Кнігу для запісу…» зроблены 15 жніўня 1915 г.<ref>''Мархель, У.'' «Кніга для запісу…», або 234 аўтографы // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 22.</ref> Цяпер гэтая кніга знаходзіцца ў Нацыянальнай бібліятэцы ў Варшаве ў аддзеле рукапісаў<ref>''Мархель, У.'' «Кніга для запісу…», або 234 аўтографы // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 5.</ref>. Многія знакамітыя наведнікі музея азнаёміліся з музейнай калекцыяй яшчэ да з’яўлення «Кнігі для запісу…», таму іх аўтографы адсутнічаюць: [[Тадэвуш Корзан]], [[Уладзімір Данілавіч Спасовіч|Уладзімір Спасовіч]], Бялінскі, Дубецкі, Сакалоўскі, Меет, Роле, Дыкштэйн<ref name="ReferenceT"/>. Музей, аднак, не захаваўся да нашага часу, бо большая частка збору загінула ў часы грамадзянскай вайны ў 1917—1921 гг. у беларускіх землях<ref name="ReferenceJ"/>. Зберагліся толькі тыя рукапісы, экспанаты і малюнкі, якія ў 1900 г. сам Ельскі падараваў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскаму ўніверсітэту]] ў [[Кракаў|Кракаве]], — каля 20 000 адзінак<ref name="ReferenceJ"/>. Зберагліся некаторыя рукапісы, якія Ельскі падараваў у 1907 г. архіву Таварыства сяброў навук у [[Вільнюс|Вільні]] (эпісталярная спадчына [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]])<ref name="ReferenceJ"/>. Частка рукапісных і кніжных збораў трапіла ў музеі і архівы [[Мінск]]а (у [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва]] ёсць невялічкі фонд Ельскага, матэрыялы якога былі перададзены пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] з [[Масква|Масквы]]) і [[Варшава|Варшавы]] (фонд Прозараў і Ельскіх у Галоўным архіве старажытных актаў)<ref name="Аляксандр Ельскі"/><ref name="ReferenceU">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 68.</ref>. Частка рукапісаў Ельскага знаходзіцца ў фондзе папер Мітрафана Доўнар-Запольскага ў Цэнтральным гістарычным архіве Украіны ў Кіеве, а рукапіс Ельскага «Паведамленне пра беларускія казанні» — у Цэнтральным гістарычным архіве Украіны ў Львове<ref name="ReferenceU"/>. Сярод ідэйных спадкаемцаў, якіх паспеў выхаваць Аляксандр Ельскі, быў і яго пляменнік — [[Вільгельм Ельскі]] (1867—1919), сын Уладзіміра Людвікавіча Ельскага (1820—1875), — які добра гаспадарыў у маёнтку Ігнацічы ([[Мінская губерня]]) і вывеў у маёнтку новую пароду кароў, назваўшы яе «літоўска-беларускай»<ref name="ReferenceV">''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 69.</ref>. Вільгельм Ельскі з прыбыткаў свайго маёнтка запланаваў пабудаваць музей у [[Мінск]]у, праект якога ўжо быў выкананы ў [[1919]] г. мастаком [[Ігнат Урублеўскі|Ігнатам Урублеўскім]]. Аднак рэалізаваць праект пабудовы музея ў [[Мінск]]у перашкодзілі падзеі грамадзянскай вайны ў Беларусі ў 1917—1921 гг. і смерць Вільгельма Ельскага ў 1919 г.<ref name="ReferenceV"/> == Смерць і пахаванне == [[Файл:Aliaksandar Jeĺski, Dudzičy. Аляксандар Ельскі, Дудзічы (1).jpg|thumb|left|Помнік (магільная пліта) на магіле Аляксандра Ельскага на сямейным пахаванні Ельскіх ва ўрочышчы [[Вёска Дудзічы, Пухавіцкі раён#.D0.9C.D0.BE.D0.B3.D1.96.D0.BB.D0.BA.D1.96|Кобань]]. Фота 2014 г.]] [[Файл:Pomnik Alene Jelskaj.JPG|thumb|Помнік (магільная пліта) на магіле Гелены Ельскай (з роду Калячынскіх) на сямейным пахаванні Ельскіх ва ўрочышчы Кобань. Фота 2014 г.]] Перад смерцю Аляксандр Ельскі цяжка захварэў, але прасіў, каб лекара не звалі, кажучы: ''«Ніводзін Ельскі не пражыў болей чым 82 гады»''<ref name="ReferenceH"/>. Прасіў, каб пахавалі сціпла, без марнатраўства<ref name="ReferenceH"/>. Невядома, ці захаваўся тэстамент Аляксандра Ельскага. Вядома толькі, што Ельскі шкадаваў, што расійскія законы не дазваляюць яму споўніць сваю старую задуму: усе свае грошы памясціць такім спосабам, каб за іх пасля смерці Ельскага можна было наладзіць карысную для вакольных вёсак установу — ратунковы камітэт, бальніцу ці іншую дапаможную грамадскую ўстанову<ref>''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 68, 69.</ref> Памёр 27 жніўня (10 верасня) 1916 г. у сваім маёнтку [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосце]] ([[Ігуменскі павет]], [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]]) і быў пахаваны на сямейным пахаванні сям’і Ельскіх ва ўрочышчы [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Кобань]] (каля [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|вёскі Дудзічы]]), дзе знаходзяцца магілы ў тым ліку бацькоў Аляксандра Ельскага — Караля Ельскага і яго жонкі Гелены<ref name="ReferenceB"/>. У апошні шлях нястомнага гаспадара маёнтка Замосце праводзіў у большасці сваёй мясцовы люд<ref name="ReferenceH"/>. З цягам часу дакладнае месца пахавання Аляксандра Ельскага на ўзгорку ва ўрочышчы Кобань згубілася і не знойдзена дагэтуль; магільная пліта была зрушана і не адпавядае месцу пачатковага пахавання Аляксандра Ельскага<ref>''Pierzyńska-Jelska, E.'' Non omnos moralis // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 39, 42.</ref> == Ушанаванне памяці == [[Файл:Memorial plaque on ex-building of Minsk provincial gymnasium - 2008 AD.JPG|150px|thumb|Мемарыяльная дошка на былым будынку [[Мінская губернская гімназія|мінскай гімназіі]], дзе вучыўся Аляксандр Ельскі. Фота 2008 г.]] Мастак [[Ігнат Урублеўскі]] зрабіў у [[1888]] г. прыжыццёвы малюнак-партрэт Аляксандра Ельскага. З гэтага малюнка пазней быў адліты памятны медаль Аляксандра Ельскага<ref name="Аляксандр Ельскі"/>. Пасля смерці Аляксандра Ельскага [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]] апублікаваў у канцы [[1916]] г. у [[Вільнюс|віленскай]] беларускай газеце [[Гоман (1916)|''«Homan»'' («Гоман»)]] свой некралог «Аляксандр Ельскі», у якім пахвальна ацаніў дзейнасць Ельскага і падзякаваў за маральную і фінансавую падтрымку новаму пакаленню дзеячоў беларускамоўнай культуры: ''«Ельскі шчыра кахаў родны край і лічыў, што павіннасць жыхароў нашай зямліцы — працаваць дзеля лепшай долі гэтай апошняй. Яшчэ ў 80-х і 90-х гадах ён пісаў аб гэтым у стаццях, друкаваных у пецярбурскай польскай газеце „Kraj“. <…> не маючы прылучыць свае слабеючыя сілы да работы „маладых“, ён у пастаяннай перапісцы з імі пасылаў ім свае ўвагі і рады, прызываючы да асцярожнасці, разважлівасці і хрысціянскага мілавання нават сваіх ворагаў. Калі ж для грамадкі беларускіх працаўнікоў наступалі цяжкія моманты, ён спяшаўся і з матэрыяльнай помаччу, давяраючы ім свае зберажоныя грошы»''<ref>''Луцкевіч, А.'' [http://kamunikat.org/download.php?item=10103-1.pdf&pubref=10103 Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва]{{Недаступная спасылка}}… С. 4, 31—32.</ref>. [[Рамуальд Зямкевіч]] у [[1919]] г. напісаў пра значнасць асобы Аляксандра Ельскага: ''«Будучы гісторык краю, калі будзе штудзіраваць заняпад [[Беларусы|беларускага народа]] ў часе цёмнай цемры рэакцыі, ад [[1861]] да [[1905]] г., не можа абмінуць ніводнага друкаванага радка Ельскага. Гэта быў у поўным значэнні маянтковец-грамадзянін, светлая памяць якога асабліва павінна быць шанавана [[Беларусы|беларусамі]]»''<ref>''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 51—52.</ref>. Бо толькі [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года]], выдадзены [[Мікалай II (імператар расійскі)|расійскім імператарам]] у ходзе [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|агульнарасійскай рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]], прадаставіў свабоду выкарыстання любой мовы і свабоду друку ў [[Расійская Імперыя|Расійскай Імперыі]], што значна паскорыла працэс фарміравання прафесійнай беларускамоўнай мастацкай культуры. Выйшлі ўспаміны пляменніка Аляксандра Ельскага — Уладзіслава Ельскага (1859—1946) «На зямлі продкаў»<ref>''Ельскі У.'' На зямлі продкаў / Уклад. Уладзімір Мархель, перакл. з польск. Ірыны Марачкінай // Шляхам гадоў. — Мінск, 1993. (''Успаміны захоўваліся ў нашчадкаў Ельскіх, ніколі не выдаваліся.'')</ref>, дзе між іншым згадваецца Аляксандр Ельскі, падрабязнасці яго жыцця і дзейнасці, і ўзнаўляецца радавод Ельскіх. Апублікаваны рэестр (зроблены ў асноўным па памяці ўнукам пісьменніка — Генрыхам Ельскім) калекцый Аляксандра Ельскага<ref>Шляхам гадоў. № 1, 1990.</ref>. У наш час беларускае прыватнае выдавецтва надрукавала два нотныя зборнікі пад назвай «Музыка сям’і Ельскіх» (Караля, Міхала і Аляксандра Ельскіх), а пазней была запісана і аўдыёкасета «Музыка сям’і Ельскіх»<ref>''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 70, 71.</ref>. У [[Мінск]]у ([[Беларусь]]) на будынку былой [[Мінская губернская гімназія|мінскай класічнай гімназіі]] размешчана мемарыяльная дошка з пералікам знакамітых навучэнцаў, дзе ёсць і імя Аляксандра Ельскага<ref>''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 71.</ref>. == Музей «[[Дудуткі]]» == У цяперашняй [[Беларусь|Беларусі]] жыццё і творчасць Аляксандра Ельскага звычайна цікавіла толькі спецыялістаў і аматараў, але апошнім часам, з ростам папулярнасці [[музей матэрыяльнай культуры «Дудуткі»|музея матэрыяльнай культуры «Дудуткі»]] (старадаўняя назва маёнтка Дудзічы), Аляксандрам Ельскім сталі цікавіцца болей<ref>''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 70.</ref>. == Выказванні Аляксандра Ельскага == * «Родная мова ў дакладным значэнні ёсць самая любімая спадчына нацыі; праз яе пасрэдніцтва лягчэй за ўсё пранікнуць у душу нацыі, закрануць пачуцці, праясніць розум, падштурхнуць адпаведную думку, заклікаць да дзеяння, змагацца са страсцямі, стварыць дабрачыннасці!»<ref>''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця // Дзеля блізкіх і прышласці. — Мінск, 1999. — С. 52.</ref>. == Бібліяграфія == * ''Ельскі, А.'' Аберагаючы памяць народа (Скарбы Замосця) / А. Ельскі // Беларусіка — Albaruthenica. Кн. 20. — Мінск, 2001. * ''Ельскі, А.'' Нарыс па гісторыі Мінскай дыяцэзіі / А. Ельскі // «Наша вера». — 2002. — № 4 (22). * ''Ельскі, А.'' Выбранае / А. Ельскі. — Мінск : Беларускі кнігазбор, 2004. — 496 с. * ''Ельскі, А.'' Выбранае / А. Ельскі // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4. — 2005. — № 2. == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2000—2012. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.) / М. Біч [і інш.]. — 2005. — 519 с. * Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў: у 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — 582 с. * Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — 156 с. * ''[[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Довнар-Запольский, М. В.]]'' История Белоруссии / М. В. Довнар-Запольский. — Минск : Беларусь, 2003. — 680 с. * ''Дрозд, Д. М.'' Землевладельцы Минской губернии, 1861—1900 : справочник / Д. М. Дрозд. — Минск : Медисонт, 2010. — 672 с. * ''Дрозд, Д. М.'' Землевладельцы Минской губернии, 1900—1917 / Дмитрий Дрозд. — Минск : Медисонт, 2013. — 694 с. * ''[[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Карлюкевіч, А.]]'' Традыцыі Аляксандра Ельскага ў пухавіцкім краязнаўстве / А. Карлюкевіч // Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — С. 140—149. * ''[[Святлана Яўгенаўна Куль-Сяльверстава|Куль-Сяльверстава, С.]]'' Лісты Канстанцыі Скірмунт да Аляксандра Ельскага / С. Куль-Сяльверстава, [[Віталь Уладзіміравіч Скалабан|В. Скалабан]] // Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — С. 71—75. * ''[[Уладзімір Мікалаевіч Кісялёў|Кісялёў, У.]]'' Ельскія на Беларусі / У. Кісялёў // Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — С. 26—32. * ''[[Андрэй Кіштымаў|Киштымов, А.]]'' Ельские: опыт сельских хозяев (19 — начало 20 вв.) / А. Киштымов // Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — С. 102—118. * ''[[Арсень Ліс|Ліс, А.]]'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 3—27. * ''[[Антон Іванавіч Луцкевіч|Луцкевіч, А.]]'' [http://kamunikat.org/download.php?item=10103-1.pdf&pubref=10103 Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва]{{Недаступная спасылка}} / Антон Луцкевіч; уклад., прадм. , камэнт., індэкс імёнаў, пер. з пол. і ням. А. Сідарэвіча. — Мінск : Кнігазбор, 2006. — 460 с. * ''Марачкіна, І.'' Руплівец з Замосця / І. Марачкіна // Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — С. 50—71. * ''[[Уладзімір Іосіфавіч Мархель|Мархель, У.]]'' «Кніга для запісу…», або 234 аўтографы / У. Мархель // Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — С. 5—26. * ''Пугачова, С.'' Невядомы зборнік А. К. Ельскага з асабістай бібліятэкі Э. Ажэшкі ў фондах Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі / С. Пугачова // Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — С. 85—91. * ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_26.pdf Чэшскі вопыт адраджэння ў асэнсаванні каталіцкіх дваран-кансерватараў Беларусі ў канцы ХІХ — пачатку ХХ ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2019. — Вып. 26. — С. 307—312. * ''Сільнова, Л.'' Ельскі, Ельскага, Ельскаму… / Л. Сільнова // Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — С. 76—85. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — Санкт-Пецярбург : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * ''[[Анатоль Тарасавіч Федарук|Федорук, А.]]'' Старинные усадьбы Ельских на Минщине / А. Федорук // Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — С. 119—129. * ''[[Захар Васільевіч Шыбека|Шыбека, З.]]'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — 490 с. * ''[[Раман Юркоўскі|Jurkowski, R.]]'' Polacy-mińszczanie z kręgu Mińskiego Towarzystwa Rolniczego / R. Jurkowski // Знакамітыя мінчане : Матэрыялы VI Беларуска-польскай навук. канф., Мінск, 9 лістап. 2005 г. / Бел. дзярж. пед. ун-т імя М. Танка; рэдкал. А. Вялікі [і інш.]; навук. рэд. А. Вялікі і З. Вінніцкі. — Мінск: БДПУ, 2005. — С. 80—108. * ''Pierzyńska-Jelska, E.'' Non omnos moralis / E. Pierzyńska-Jelska // Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — С. 36—42. * ''[[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Woyniłłowicz, E.]]'' Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — Cz. 1. — 368 s. * ''[[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Войнилович, Э.]]'' [http://pawet.net/files/woynillowicz.pdf Воспоминания / Э. Войниллович; пер. с польск., общ. ред. В. Завальнюка.] — Мн.: Издание Минской римо-католической парафии св. Симона и Елены, 2007. — 380 с. — 250 экз. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://zviazda.by/ru/news/20210428/1619622952-velikiy-kollekcioner-zemli-belorusskoy-aleksandr-elskiy ''Алесь КАРЛЮКЕВИЧ'' Великий коллекционер земли белорусской: Александр Ельский] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230616075127/https://zviazda.by/ru/news/20210428/1619622952-velikiy-kollekcioner-zemli-belorusskoy-aleksandr-elskiy |date=16 чэрвеня 2023 }}{{ref-ru}}{{v|16|6|2023}} // [[СБ. Беларусь сегодня]] * [https://www.sb.by/articles/sobiratel-iz-dudutok.html 180 лет со дня рождения первого белорусского энциклопедиста Александра Ельского // Советская Белоруссия, № 96 (24479). Суббота, 24 мая 2014 года]{{ref-ru}}{{v|16|6|2023}} * ''[[Уладзімір Іосіфавіч Мархель|Уладзімір Мархель]]''. [http://karotkizmest.by/беларуская-літаратура/іншае/літаратары-хіх-стагоддзя/аляксандр-ельскі.html Аляксандр Ельскі] // karotkizmest.by * [http://adradjency.narod.ru/zmagary/elski.html ЕЛЬСКІ Аляксандр Карлавіч] // adradjency.narod.ru * [https://belarusianheroes.com/alyaksandr.elski Аляксандр Ельскі] // belarusianheroes.com * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/elski/Ельскі_А._З_Геаграфічнага_слоўніка.html Ельскі А. З Геаграфічнага слоўніка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220328064847/http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/elski/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%90._%D0%97_%D0%93%D0%B5%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0.html |date=28 сакавіка 2022 }} // pawet.net * {{Cite web|url=https://zviazda.by/be/news/20230626/1687787084-tayamnicy-fondu-alyaksandra-elskaga|title=Таямніцы фонду Аляксандра Ельскага|author=Ганна Запартыка|website=zviazda.by|date=23-6-2023}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ельскі Аляксандр Карлавіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Расіі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Ельскія|Аляксандр Каралевіч]] [[Катэгорыя:Члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры манет]] bjipsxpkw2tbkwcv9tcojn4v7eggcn1 Анатоль Пятровіч Грыцкевіч 0 32193 5222384 5155787 2026-10-20T14:50:35Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222384 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Грыцкевіч}} {{Навуковец |Імя = Анатоль Грыцкевіч |Арыгінал імя = Анатоль Пятровіч Грыцкевіч |Фота = |Вікікрыніцы = }} '''Анато́ль Пятро́віч Грыцке́віч''' ([[31 студзеня]] [[1929]], [[Мінск|Менск]] — [[20 студзеня]] [[2015]]) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]] (1986), прафесар (1987). Акадэмік [[Міжнародная Акадэмія Навук Еўразіі|Міжнароднай АН Еўразіі]] (1999). Даследчык гісторыі Беларусі перыяду [[феадалізм]]у. == Біяграфія == У 1950 годзе скончыў [[Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут]]. У 1955 годзе — [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў]], у 1958 годзе — [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]. Працаваў лекарам<ref>{{Крыніцы/ЭГБ|3|Грыцкевіч Анатоль Пятровіч||165}}</ref>. З 1959 года ў [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі]] [[АН БССР]]. З 1975 года — загадчык кафедры [[Мінскі інстытут культуры|Мінскага інстытута культуры]] (з 1993 года — Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры). Адначасова ў 1996—2000 гадах дырэктар [[НДІ Цэнтральнай і Усходняй Еўропы]] (у Мінску). Член Савета заснавальнікаў Грамадскага навукова-аналітычнага цэнтра «[[Беларуская перспектыва]]»<ref name=":02">[https://vytoki.net/content/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%8B%D0%B2%D0%B01.pdf Грамадскі навукова-аналітычны цэнтр «Беларуская перспектыва»]</ref>. У 2001—2005 гадах быў прэзідэнтам [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|МГА Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»]], пасля ганаровым старшынёй «Бацькаўшчыны». Памёр [[20 студзеня]] [[2015]] года<ref name="nn">[http://nn.by/?c=ar&i=142680 Памёр гісторык Анатоль Грыцкевіч]</ref> ў Мінску. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/26837692.html Анатоль Грыцкевіч, ваяр і лекар]</ref><ref>{{cite web|title=Анатоль Пятровіч Грыцкевіч - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/279922572|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020144422/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%2590%25D0%25BD%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25BE%25D0%25BB%25D1%258C-%25D0%259F%25D1%258F%25D1%2582%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B2%25D1%2596%25D1%2587-%25D0%2593%25D1%2580%25D1%258B%25D1%2586%25D0%25BA%25D0%25B5%25D0%25B2%25D1%2596%25D1%2587/279922572|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Анатоль Пятровіч Грыцкевіч - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553128|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020144525/https://www.findagrave.com/memorial/321553128/%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C-%D0%BF%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87-%D0%B3%D1%80%D1%8B%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Працы == У манаграфіях «Частновладельческие города Белоруссии в XVI—XVIII вв.» (1975), «Социальная борьба горожан Белоруссии в XVI—XVIII вв.» (1979) вызначыў колькасць прыватнаўласніцкіх гарадоў, іх тыпы, узровень эканамічнага развіцця, сістэму кіравання, іх ролю як ваеннай апоры, грунтоўна прааналізваў [[Магдэбургскае права]]<ref>Белазаровіч В. А. Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я.Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. С. 277.</ref>. Аўтар публікацый па гісторыі [[шляхта|шляхецкага стану]], генеалогіі [[шляхта|шляхты]] і выбранцаў. У 2013 годзе выйшла яго кніга «Выбранае» ў «Кнігазборы», а ўвосень 2014 г. «Сцягі Оршы», прысвечаная 500-годдзю бітвы пад Оршай<ref name="nn"/>. == Публікацыі == * «Древний город на Случи». — Мн.: Полымя, 1985. 158 ст. * Вакол «Слуцкага паўстання» (Барацьба з контррэвалюцыяй у Беларусі ў апошні перыяд грамадзянскай вайны). — Мн., 1987. — 64 с. * Якой быць беларускай гістарычнай навуцы // Полымя. — 1992. — № 5. — С. 202—228. * Бітва пад Оршай 8 верасня 1514 г. // Спадчына, 1992. — № 6. * Шляхта Вялікага княства Літоўскага да Люблінскай уніі 1569 году // Годнасьць. — 1993. — № 1. — С. 16—27. * Грыцкевіч А. Слуцкае паўстанне 1920 г. — збройны чын у барацьбе за незалежнасць Беларусі // Спадчына. — 1993. — № 2. — С. 2-1. * Як выйсці з крызісу // Беларускі гістарычны часопіс. — 1993. — № 4. — С. 117—119. * Погляды Усевалада Ігнатоўскага на гісторыю Беларусі феадальнага перыяду // Беларусика = Albaruthenika: Кн. 3: Нацыянальныя і рэгіянальныя культуры, іх узаемадзеянне. — Мн.: Навука і тэхніка, 1994. — С. 64—70. * Актуальныя праблемы беларускай гістарычнай навукі і адукацыі // Наш Радавод. — Кн. 6. — Ч.1. — Гродна, 1994. — С. 7—21. * Сённяшнія клопаты беларускай гістарыяграфіі // Белорусский сб. — Вып. 1. — СПб., 1998. — С. 7—15. * Заняпад беларускай мовы ў Беларуска-Літоўскім гаспадарстве ў XVIII стагоддзі // [http://knihi.com/mova/aniamiennie/aniamiennie1.html Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080719185010/http://knihi.com/mova/aniamiennie/aniamiennie1.html |date=19 ліпеня 2008 }} — Вільня: Gudas, 2000. * Каранацыя Міндоўга як дзяржаўны акт // Даклад на круглым стале «Каранацыя Міндоўга на караля і ўтварэнне новай дзяржавы на тэрыторыі Беларусі» / Скарынаўскі Цэнтр, 27 чэрвеня 2003. * Дзень беларускай вайсковай славы // Наша слова. — 2003. — 3 верасня. * [http://www.jivebelarus.net/history/gistografia/orsha-battle-1514.html Аршанская бітва 1514 года і яе ўдзельнікі] // Наша слова. — 2005. — 31 жніўня. * [http://budzma.org/projects/booksreview/anatol-hryckyevich-staronki-nashay-minwshchyny.html Старонкі нашай мінуўшчыны] — Мн.: Кнігазбор, 2009. — 468 с. * [http://kamunikat.org/download.php?item=14912-1.pdf&pubref=14912 Грунвальд напамін, што мы нацыя рыцараў і асілкаў]{{Недаступная спасылка}} // «[[Брылёўскі летапіс]]» — № 15, травень 2010. — стар. 2-3. === Артыкулы ў слоўніках, даведніках і энцыклапедыях === * {{Крыніцы/ЭГБ|2|Бельскі прывілей|Грыцкевіч А. П.|10}} * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1|артыкул=Бельскі прывілей 1564|аўтар=Грыцкевіч А.|старонкі=310}} {{Зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Белазаровіч Гістарыяграфія}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Грыцке́віч Анатоль Пятровіч|254}} * Грицкевич Анатолий (Петрович) // Кто есть кто в Беларуси. — Москва: Книжный дом «Университет». 1999.{{ref-ru }} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|130433|Грыцкевіч Анатоль Пятровіч}} * {{bis.nlb.by|171896|Грыцкевіч Анатоль Пятровіч, доктар гістарычных навук}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грыцкевіч Анатоль Пятровіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] puaiqiv41tzmkzl59jayojem193367k 5222469 5222384 2026-10-20T17:48:37Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5222469 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Грыцкевіч}} {{Навуковец |Імя = Анатоль Грыцкевіч |Арыгінал імя = Анатоль Пятровіч Грыцкевіч |Фота = |Вікікрыніцы = }} '''Анато́ль Пятро́віч Грыцке́віч''' ([[31 студзеня]] [[1929]], [[Мінск|Менск]] — [[20 студзеня]] [[2015]]) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]] (1986), прафесар (1987). Акадэмік [[Міжнародная Акадэмія Навук Еўразіі|Міжнароднай АН Еўразіі]] (1999). Даследчык гісторыі Беларусі перыяду [[феадалізм]]у. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1929 годзе ў [[Менск]]у. У 1950 годзе скончыў [[Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут]]. У 1955 годзе — [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў]], у 1958 годзе — [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]. Працаваў лекарам<ref>{{Крыніцы/ЭГБ|3|Грыцкевіч Анатоль Пятровіч||165}}</ref>. З 1959 года ў [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі]] [[АН БССР]]. З 1975 года — загадчык кафедры [[Мінскі інстытут культуры|Мінскага інстытута культуры]] (з 1993 года — Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры). Адначасова ў 1996—2000 гадах дырэктар [[НДІ Цэнтральнай і Усходняй Еўропы]] (у Мінску). Член Савета заснавальнікаў Грамадскага навукова-аналітычнага цэнтра «[[Беларуская перспектыва]]»<ref name=":02">[https://vytoki.net/content/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%8B%D0%B2%D0%B01.pdf Грамадскі навукова-аналітычны цэнтр «Беларуская перспектыва»]</ref>. У 2001—2005 гадах быў прэзідэнтам [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|МГА Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»]], пасля ганаровым старшынёй «Бацькаўшчыны». Памёр у 2015 годзе<ref name="nn">[http://nn.by/?c=ar&i=142680 Памёр гісторык Анатоль Грыцкевіч]</ref> ў Мінску. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/26837692.html Анатоль Грыцкевіч, ваяр і лекар]</ref><ref>{{cite web|title=Анатоль Пятровіч Грыцкевіч - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/279922572|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020144422/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%2590%25D0%25BD%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25BE%25D0%25BB%25D1%258C-%25D0%259F%25D1%258F%25D1%2582%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B2%25D1%2596%25D1%2587-%25D0%2593%25D1%2580%25D1%258B%25D1%2586%25D0%25BA%25D0%25B5%25D0%25B2%25D1%2596%25D1%2587/279922572|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Анатоль Пятровіч Грыцкевіч - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553128|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020144525/https://www.findagrave.com/memorial/321553128/%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C-%D0%BF%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87-%D0%B3%D1%80%D1%8B%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Працы == У манаграфіях «Частновладельческие города Белоруссии в XVI—XVIII вв.» (1975), «Социальная борьба горожан Белоруссии в XVI—XVIII вв.» (1979) вызначыў колькасць прыватнаўласніцкіх гарадоў, іх тыпы, узровень эканамічнага развіцця, сістэму кіравання, іх ролю як ваеннай апоры, грунтоўна прааналізваў [[Магдэбургскае права]]<ref>Белазаровіч В. А. Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я.Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. С. 277.</ref>. Аўтар публікацый па гісторыі [[шляхта|шляхецкага стану]], генеалогіі [[шляхта|шляхты]] і выбранцаў. У 2013 годзе выйшла яго кніга «Выбранае» ў «Кнігазборы», а ўвосень 2014 г. «Сцягі Оршы», прысвечаная 500-годдзю бітвы пад Оршай<ref name="nn"/>. == Публікацыі == * «Древний город на Случи». — Мн.: Полымя, 1985. 158 ст. * Вакол «Слуцкага паўстання» (Барацьба з контррэвалюцыяй у Беларусі ў апошні перыяд грамадзянскай вайны). — Мн., 1987. — 64 с. * Якой быць беларускай гістарычнай навуцы // Полымя. — 1992. — № 5. — С. 202—228. * Бітва пад Оршай 8 верасня 1514 г. // Спадчына, 1992. — № 6. * Шляхта Вялікага княства Літоўскага да Люблінскай уніі 1569 году // Годнасьць. — 1993. — № 1. — С. 16—27. * Грыцкевіч А. Слуцкае паўстанне 1920 г. — збройны чын у барацьбе за незалежнасць Беларусі // Спадчына. — 1993. — № 2. — С. 2-1. * Як выйсці з крызісу // Беларускі гістарычны часопіс. — 1993. — № 4. — С. 117—119. * Погляды Усевалада Ігнатоўскага на гісторыю Беларусі феадальнага перыяду // Беларусика = Albaruthenika: Кн. 3: Нацыянальныя і рэгіянальныя культуры, іх узаемадзеянне. — Мн.: Навука і тэхніка, 1994. — С. 64—70. * Актуальныя праблемы беларускай гістарычнай навукі і адукацыі // Наш Радавод. — Кн. 6. — Ч.1. — Гродна, 1994. — С. 7—21. * Сённяшнія клопаты беларускай гістарыяграфіі // Белорусский сб. — Вып. 1. — СПб., 1998. — С. 7—15. * Заняпад беларускай мовы ў Беларуска-Літоўскім гаспадарстве ў XVIII стагоддзі // [http://knihi.com/mova/aniamiennie/aniamiennie1.html Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080719185010/http://knihi.com/mova/aniamiennie/aniamiennie1.html |date=19 ліпеня 2008 }} — Вільня: Gudas, 2000. * Каранацыя Міндоўга як дзяржаўны акт // Даклад на круглым стале «Каранацыя Міндоўга на караля і ўтварэнне новай дзяржавы на тэрыторыі Беларусі» / Скарынаўскі Цэнтр, 27 чэрвеня 2003. * Дзень беларускай вайсковай славы // Наша слова. — 2003. — 3 верасня. * [http://www.jivebelarus.net/history/gistografia/orsha-battle-1514.html Аршанская бітва 1514 года і яе ўдзельнікі] // Наша слова. — 2005. — 31 жніўня. * [http://budzma.org/projects/booksreview/anatol-hryckyevich-staronki-nashay-minwshchyny.html Старонкі нашай мінуўшчыны] — Мн.: Кнігазбор, 2009. — 468 с. * [http://kamunikat.org/download.php?item=14912-1.pdf&pubref=14912 Грунвальд напамін, што мы нацыя рыцараў і асілкаў]{{Недаступная спасылка}} // «[[Брылёўскі летапіс]]» — № 15, травень 2010. — стар. 2-3. === Артыкулы ў слоўніках, даведніках і энцыклапедыях === * {{Крыніцы/ЭГБ|2|Бельскі прывілей|Грыцкевіч А. П.|10}} * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1|артыкул=Бельскі прывілей 1564|аўтар=Грыцкевіч А.|старонкі=310}} {{Зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Белазаровіч Гістарыяграфія}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Грыцке́віч Анатоль Пятровіч|254}} * Грицкевич Анатолий (Петрович) // Кто есть кто в Беларуси. — Москва: Книжный дом «Университет». 1999.{{ref-ru }} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|130433|Грыцкевіч Анатоль Пятровіч}} * {{bis.nlb.by|171896|Грыцкевіч Анатоль Пятровіч, доктар гістарычных навук}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грыцкевіч Анатоль Пятровіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] ogbr577kurw7ttl1zpilrs3cb97yyeg Непал 0 34860 5222533 5188101 2026-10-21T00:41:14Z Alofi Niue 175795 Official name change in 2020, as per https://unterm.un.org/unterm2/en/view/3922e336-a0f8-4780-b597-d9485555160e 5222533 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава | Беларуская назва = Непал | Арыгінальная назва = नेपाल<br/><small>Nepāl</small> | Родны склон = Непала | Частка = | Сцяг = Flag of Nepal.svg | Герб = Emblem of Nepal.svg | Замест герба = | Дэвіз = जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी | Пераклад дэвізу = Маці і Бацькаўшчына даражэй за Нябёсы | Назва гімна = सयौं थुँगा फूलका | Аўдыё = | Форма кіравання = [[Федэрацыя|Федэратыўная]] [[парламенцкая рэспубліка]] | Дзяржаўная рэлігія = | lat_dir = N | lat_deg = 28 | lat_min = 4 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 84 | lon_min = 17 | lon_sec = 0 | region = NP | CoordScale = 4000000 | На карце = Nepal (orthographic projection).svg | На карце2 = | Мова = [[непальская мова|Непальская]] | Заснавана = [[1768]] | Дата незалежнасці = [[21 снежня]] [[1923]] | Незалежнасць ад = [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] | Сталіца = [[Катманду]] | Найбуйнейшыя гарады = [[Катманду]], [[Біратнагар]], [[Покхара]], [[Лалітпур (Непал)|Лалітпур]] | Пасады кіраўнікоў = [[Прэзідэнт Непала|Прэзідэнт]] <br/> [[Віцэ-прэзідэнт Непала|Віцэ-прэзідэнт]] <br/> [[Прэм’ер-міністр Непала|Прэм’ер-міністр]] | Кіраўнікі = [[Рам Чандра Паудэл]] <br/> [[Нанда Кішор Пун]] <br/> вакансія | Месца па плошчы = 95 | Плошча = 147.181 | Працэнт вады = 2,8 | Этнахаронім = [[Непальцы]] | Месца па насельніцтву = | Насельніцтва = {{рост}}29.640.448 | Год ацэнкі = 2022 | Насельніцтва па перапісу = | Год перапісу = | Шчыльнасць насельніцтва = 180 | Месца па шчыльнасці = 62 | ВУП (ППЗ) = 62,384 млрд | Год разліку ВУП (ППЗ) = 2013 | Месца па ВУП (ППЗ) = | ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = 2.310 | Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = | ВУП (намінал) = 19,921 млрд | Год разліку ВУП (намінал) = 2012 | Месца па ВУП (намінал) = | ВУП (намінал) на душу насельніцтва = 743 | Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва = | ІРЧП = {{рост}}0,540 | Год разліку ІРЧП = 2014 | Месца па ІРЧП = 145 | Узровень ІРЧП = нізкі | Авіякампанія = | Валюта = [[Непальская рупія]] (Rs, NPR) | Дамен = [[.np]] | ISO = NP | Тэлефонны код = 977 | Часавы пояс = +5:45 | Заўвагі = <!-- |Без сцяга і герба=* --> <!-- |Без гімна=* -->}} '''Непа́л''' ({{lang-ne|नेपाल}} {{IPA|[neˈpaːl]}}) — краіна ў цэнтральнай частцы [[Азія|Азіі]], без выхаду да мораў, мяжуе з [[Індыя]]й і [[Кітай|Кітаем]]. Плошча — 140 тысяч км². Насельніцтва — 29 млн чал. (2009). Сталіца — [[Катманду]]. На мяжы Непала з Кітаем знаходзіцца найвышэйшая вяршыня свету — [[гара Джамалунгма]] (Эверэст, 8848 м). Непал — член [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] (1955), [[Міжнародны валютны фонд|МВФ]] (1961), [[Міжнародны банк рэканструкцыі і развіцця|МБРР]] (1961), [[Сусветная гандлёвая арганізацыя|СГА]] (2004)<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://old.bigenc.ru/geography/text/2260947|title=НЕПАЛ • Большая российская энциклопедия - электронная версия|website=old.bigenc.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250601180638/https://old.bigenc.ru/geography/text/2260947|archive-date=2025-06-01|access-date=2025-07-03|url-status=live}}</ref>. == Геаграфія == Тэрыторыя Непала размешчана на паўднёвым схіле цэнтральнай частцы [[Гімалаі|Гімалаяў]] і ў перадгор’ях. На мяжы Непала і Кітая найвышэйшыя вяршыня Зямлі — г. [[Джамалунгма]]. На крайнім Пд краіны — вузкая паласа алювіяльнай нізіны — тэраі (частка [[Інда-Гангская раўніна|Інда-Гангскай раўніны]]). У Гімалаях вылучаюцца 3 паралельныя хрыбты: Вялікія Гімалаі (сярэднія вышыня 5000—6000 м), Малыя Гімалаі (вышыня каля 3000 м), хрыбет [[Сівалік]] (700—900 м). Паміж хрыбтамі — міжгорныя даліны на вышынёй 1000—1500 м, найбольшая з іх Катманду. Ёсць невялікія радовішчы каменнага вугалю, сланцаў, жалезных, медных, свінцова-цынкавых руд, [[золата]], серабра і інш. Клімат трапічны, мусонны, залежыць ад выш. над узр. мора. У студзені тэмпературы ў ніжняй зоне 15 °C, у сярэдняй каля 0 °C; у ліпені адпаведна 30 і 21 °C. На вышыні больш за 4500—5000 м тэмпературы ўвесь год адмоўныя, вышэй 5000—5900 м — вечныя снягі і ледавікі. [[ападкі|Ападкаў]] 1000—3000 мм, месцамі больш. Рэкі горныя, багатыя гідраэнергіяй, належаць басейну [[Ганг]]а, найбуйнейшыя — [[Карналі]], [[Гандак]], [[Арун (прыток Косі)|Арун]]. У ніжняй зоне забалочаныя вечназялёныя субтрапічныя і трапічныя лясы, у сярэдняй — лістападныя шыракалістыя з дамешкам вечназялёных дрэў, на вышыні 3500—4500 м — хвойныя, вышэй — хмызнякі і альпійскія лугі. Пад лесам і хмызнякамі 42 % тэрыторыі краіны. У джунглях трапляюцца сланы, тыгры, леапарды, насарогі, дзікі, у гарах — гімалайскія мядзведзі, снежныя барсы, горныя бараны, дзікія козы. Нацыянальныя паркі — Чытаўэн, Сагарматха (разам з далінай Катманду ўключаны ЮНЕСКА у спіс Сусветнай спадчыны) і іншыя, некалькі запаведнікаў. [[Гара Кутанг]]. == Насельніцтва == [[Файл:Kathmandu.children.JPG|thumb|left|Дзеці ў Катманду]] Больш за 80 % складаюць народы індаарыйскай групы: [[непальцы]], або гуркхі — каля 13,4 млн чал., [[біхарцы]] — каля 4,3 млн чалавек, тхару, хіндустанцы, [[бенгальцы]]. Жывуць таксама народы сіна-тыбецкай сям’і (разам больш за 4 млн чалавек): [[таманг]], [[невары]], [[магары (народ)|магары]], [[раі (народ)|раі]], [[таму]], [[лімбу (народ)|лімбу]], [[бхотыя]], [[шэрпы]] і іншыя. Каля 90 % вернікаў вызнаюць [[індуізм]], 5 % — [[будызм]] (пераважна ламаізм), 3 % — [[іслам]]. Сярэднегадавы прырост 2,5 % (1998). Сярэдняя шчыльнасць 172,6 чал./1 км². Найбольш шчыльна заселены міжгорныя даліны, асабліва даліна Катманду, дзе на 1 км прыпадае больш за 1 тыс. чалавек. Шчыльна населены тэраі — да 200—300 чал. на 1 км². У гарадах жыве 11 % насельніцтва (1998). Найбуйнейшыя гарады: [[Катманду]] — 535, [[Лалітпур (Непал)|Лалітпур]] — 190, [[Бхактапур]] — 132. У [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]] заняты 81 % эканамічна актыўнага насельніцтва, у [[прамысловасць|прамысловасці]] — 3 %, у абслуговых галінах — 16 %. == Гісторыя == З 1996 года мааісцкая апазіцыя Непала прыступіла да актыўных дзеянняў, і ў Непале пачалася [[Грамадзянская вайна ў Непале|грамадзянская вайна]]. Урад не даў рады з ростам эканамічных праблем, высокай карупцыяй службоўцаў, і час ад часу краіна скаланалася ад крызісаў, звязаных з разрухай і голадам на аддаленых тэрыторыях. Высокі наплыў замежных турыстаў, які меў месца ў сярэдзіне 1990-х гадоў, стаў скарачацца, і да 2005 года зменшыўся ў дзесяць разоў, што яшчэ больш ударыла па эканоміцы Непала. 1 чэрвеня 2001 года спадчынны прынц Дыпендра на традыцыйным абедзе, прысвечаным сустрэчы ўсёй каралеўскай сям’і, расстраляў усіх прысутных, а потым застрэліўся сам. Пры гэтым загінуў кароль Бірэндра і амаль усе члены каралеўскай сям’і. На трон уступіў яго дзядзька Г’янэндра. Спрабуючы стабілізаваць становішча, Г’янэндра пайшоў на шэраг непапулярных захадаў — да забароны палітычных партый і роспуску ўрада, перамяжоўваючы актыўныя ваенныя дзеянні супраць мааістаў з перамовамі. У той самы час мааісты ўзялі пад свой кантроль значную частку тэрыторыі Непала, тады як урадавыя войскі ўтрымлівалі даліну [[Катманду]], наваколлі Покхары, найбольш населеную частку тэраяў і раёны асноўных турысцкіх маршрутаў у наваколлях [[Эверэст]]а і Анапурны. У 2005 годзе кароль фактычна распусціў парламент. Выступаючы супраць аўтарытарных захадаў з боку караля, кіруючыя палітычныя партыі ўступілі ў саюз з мааістамі. [[11 ліпеня]] 2006 парламент Непала пазбавіў караля Г’янэндру права накладваць вета на законы і законапраекты. За месяц да гэтага дэпутаты аднадушна адабралі ў караля пасаду вярхоўнага галоўнакамандуючага войскам, пазбавілі імунітэту (з гэтага часу яго можна аддаць пад суд), а таксама абавязалі плаціць падаткі. Акрамя таго, дэпутаты пастанавілі з гэтага часу лічыць Непал — адзінае ў свеце цалкам індуісцкае каралеўства — «свецкай дзяржавай», адабраўшы такім чынам у Г’янендры тытул інкарнацыі [[Вішну]]. Быў сфармаваны кааліцыйны ўрад. 21 лістапада 2006 года ўрад з сямі партый заключыў мір з мааістамі, абвясціўшы аб завяршэнні грамадзянскай вайны. Па ўмовах гэтай угоды мааісты пагадзіліся скласці зброю. За гэта прэм’ер-міністр Гірыджа Прасад Койрала, яі ў маі 2006 стаў кіраўніком краіны, паабяцаў аддаць мааістам 73 з 330 дэпутацкіх месцаў у новым парламенце. 14 студзеня 2007 года парламент прыняў часовую канстытуцыю, па якой кароль пазбаўляецца статуту ачольніка дзяржавы і ўладныя функцыі перадаюцца прэм’ер-міністру. Пры гэтым мааісты дамагліся павелічэнні прадстаўніцтва ў парламенце да 83 месцаў, сталі самай буйной апазіцыйнай партыяй і атрымалі месцы ў кабінеце міністраў. Непальскі нацыянальны кангрэс на чале з прэм’ер-міністрам атрымаў 85 месцаў. Былі прызначаныя выбары ў Канстытуцыйную Асамблею. Адначасова на поўначы Непала ўзброеныя атрады мааістаў пачалі здаваць зброю ў адмысловыя сховішчы, якія будуць кантралявацца міжнароднымі назіральнікамі. Прыём зброі ажыццяўляе адмысловая камісія з супрацоўнікаў ААН і ветэранаў брытанскіх каланіяльных войскаў з ліку непальскіх горцаў-гуркхаў. Пазней аднак выбары былі перанесены на больш позні тэрмін. 28 снежня 2007 года часовы парламент абвясціў Непал дэмакратычнай федэратыўнай рэспублікай. Рашэнне падлягае зацвярджэнню Канстытуцыйнай Асамблеі пасля выбараў. У 2026 годзе адбылася [[Паводка ў Непале і Кітаі (2026)|паводка на мяжы з Кітаем]]. == Эканоміка == Аснова непальскай эканомікі — [[турызм]], унутраны [[гандаль]], [[сельская гаспадарка]]. На поўдні краіны існуюць мясцовыя прадпрыемствы індыйскіх прамысловых кампаній. Грашовая адзінка — [[непальская рупія]]. Курс рупіі складае прыкладна 70 рупій за адзін [[долар ЗША]]. Абмен валюты — вольны. Грошы можна абмяняць як у банках, так і ў шматлікіх абменных пунктах. <br /><gallery class="center" caption="Непал"> Kathmandu-Durbar Square-30-Maju Dega-Narayana-Shiva Parvati Mandir-2007-gje.jpg|Катманду Budhanilkantha-Vishnu-42-Priester-2007-gje.jpg|Будханілкантха Bhaktapur-Menschen-34-Taumadhi Tole-Frau im Sari-2014-gje.jpg|Бхактапур Patan-Palastplatz-04-2007-gje.jpg|Патан Lobuche to Gorak Shep-42-Pass-Rueckblick-2007-gje.jpg|Гімалаі Mustang-Ghami to Tsarang-58-Tsarang La-Rueckblick-2015-gje.jpg|Мустанг Pokhara-Tansen-06-Adler-2013-gje.jpg|Арол Pokhara-Tansen-48-Terrassen-Gehoefte-2013-gje.jpg|Тэрасы </gallery> == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Commons}} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=406 Glacial Lakes and Glacial Lake Outburst Floods in Nepal. — International Centre for Integrated Mountain Development, Kathmandu, March 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110901073151/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=406 |date=1 верасня 2011 }} {{Непал у тэмах}} {{Паўднёвая Азія}} {{SAARC}} {{Азія}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Непал| ]] [[Катэгорыя:Федэратыўныя дзяржавы]] [[Катэгорыя:Краіны, якія не маюць выхаду да мора]] d5yf9qxe5xl9dubzkucxwhfuv1myqut Расійска-турэцкая вайна (1806—1812) 0 44409 5222714 5081982 2026-10-21T10:33:39Z Ueschar 151377 удакладненне 5222714 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт | канфлікт = Расійска-турэцкая вайна 1806–1812 | частка = [[Расійска-турэцкія войны|Расійска-турэцкія]] і [[Напалеонаўскія войны]] | выява = Athosbattle.jpg | загаловак = А. П. Багалюбаў. «Рускі флот пасля [[Афонская бітва|Афонскай бітвы]]» | дата = [[1806]]–[[1812]] | месца = [[Малдова]], [[Валахія]], [[Арменія]] | вынік = перамога Расійскай імперыі | змены = [[Бухарэсцкі мірны дагавор (1812)]] | праціўнік1 = {{Сцяг |Расійская імперыя}} [[Расійская імперыя]] * [[Выява:Geo odishi.PNG|border|15px]] [[Мегрэльскае княства]] <small>(васал)</small> * [[Выява:Banner of Guria.svg|border|15px]] [[Гурыйскае княства]] <small>(васал)</small> * [[Выява:Flag of Principality of Abkhazia.jpg|border|15px]] [[Абхазскае княства]] <small>(васал)</small> <small>(1810—1812)</small> [[Выява:Naval Ensign of Wallachia.svg|border|22px]] [[Княства Валахія]]<br /> [[Выява:Flag of the Prince-Bishopric of Montenegro.svg|border|22px]] [[Уладыкат Чарнагорыя]]<br /> [[Выява:Serbian flag 1807.svg|border|22px]] [[Першае сербскае паўстанне|Сербскія паўстанцы]] | праціўнік2 = {{Сцяг|Асманская імперыя|1798}} [[Асманская імперыя]] * [[Буджацкая арда]]<ref>[http://blackseafleet-21.com/news/25-05-2012_vasilij-kashirin-vstuplenie-russkih-vojsk-v-bessarabiju-i-likvidatsija-budzhakskoj-tatars Васіль Кашырын: Уступ расійскіх войскаў у Бесарабію і ліквідацыя Буджацкай татарскай арды напачатку расійска-турэцкай вайны 1806-1812 гг.]</ref> <small>(васал)</small> * [[Выява:Flag of Principality of Abkhazia.jpg|border|15px]] [[Абхазскае княства]] <small>(васал)</small> <small>(1808—1810)</small> [[Выява:War Flag of Fath Ali Shah.svg|border|22px]] [[Каджары|Персія]] <br /> [[Выява:Geo imereti.JPG|border|15px]] [[Імерэцінскае царства]]<ref>[http://krotov.info/lib_sec/04_g/ruz/ia_kr4.htm ИСТОРИЯ ГРУЗИИ]. Мераб Вачнадзе, Вахтанг Гурули, Михаил Александрович Бахтадзе</ref> | камандзір1 = {{Сцяг |Расійская імперыя}} [[Іван Іванавіч Міхельсон|І. І. Міхельсон]] (1806)<br /> {{Сцяг |Расійская імперыя}} [[Аляксандр Аляксандравіч Празароўскі|А. А. Празароўскі]] (1807)<br /> {{Сцяг |Расійская імперыя}} [[Пётр Іванавіч Баграціён|П. І. Баграціён]] (1809)<br /> {{Сцяг |Расійская імперыя}} [[Мікалай Міхайлавіч Каменскі|М. М. Каменскі]] (1810)<br /> {{Сцяг |Расійская імперыя}} [[Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў|М. І. Кутузаў]] (1811)<br /> {{Андрэеўскі сцяг}} [[Дзмітрый Мікалаевіч Сянявін|Д. М. Сянявін]]<br /> [[Выява:Geo odishi.PNG|border|15px]] [[Леван V Дадыяні]]<br /> [[Выява:Banner of Guria.png|border|15px]] [[Маміа V (VII) Гурыелі]]<br /> [[Выява:Flag of Principality of Abkhazia.jpg|border|15px]] [[Сафарбей Келешбеевіч Шэрвашыдзэ|Георгій II Шэрвашыдзэ]] <br /> [[Выява:Naval Ensign of Wallachia.svg|border|22px]] [[Канстанцін Іпсіланці]]<br /> [[Выява:Flag of the Prince-Bishopric of Montenegro.svg|border|22px]] [[Пётр I Пятровіч]]<br /> [[Выява:Serbian flag 1807.svg|border|22px]] [[Карагеоргій]] | камандзір2 = {{Сцяг|Асманская імперыя|1798}} [[Селім III]] †<br /> {{Сцяг|Асманская імперыя|1798}} [[Мустафа IV]] †<br /> {{Сцяг|Асманская імперыя|1798}} [[Махмуд II]]<br /> [[Батыр Гірэй]]<br /> [[Выява:Flag of Principality of Abkhazia.jpg|border|15px]] [[Аслан-бей Шэрвашыдзэ]]<br /> [[Выява:Geo imereti.JPG|border|15px]] [[Саламон II]] | сілы1 = | сілы2 = | страты1 = | страты2 = }} {{Руска-турэцкія войны}} {{Напалеонаўскія войны}} '''Расійска-турэцкая вайна 1806—1812''' — вайна паміж [[Расійская імперыя|Расійскай]] і [[Асманская імперыя|Асманскай]] імперымі. Праходзіла на тэрыторыі Малдавіі, Валахіі, Арменіі, а таксама на [[Чорнае мора|Чорным]] і [[Міжземнае мора|Міжземным]] марах. Вайна скончылася перамогай Расіі, да якой перайшла Малдавія. Мяжа ў Еўропе была перанесена з ракі Днестр на раку Прут, дя яго злучэння з Дунаем. Расійскія ўладанні таксама пашырыліся ў Закаўказзі. Сербіі была дадзена большая аўтаномія. == Гл. таксама == * [[Беларускі 7-ы гусарскі полк]] * [[Афонская бітва]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Войны XIX стагоддзя}} [[Катэгорыя:Руска-турэцкая вайна (1806—1812)| ]] [[Катэгорыя:Асманская Грэцыя]] [[Катэгорыя:Руска-турэцкія войны]] jfqh1443zubhfuli3ioh72lwjfuv7cu Дунайчыцы 0 48088 5222703 4780429 2026-10-21T10:31:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222703 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дунайчыцы |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Кухчыцкі }} '''Дуна́йчыцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dunajčycy}}, {{lang-ru|Дунайчицы}}) — [[вёска]] ў [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кухчыцкі сельсавет|Кухчыцкага сельсавета]]. == Гісторыя == У часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] вёска адносілася да [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]], а пасля [[падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] стала ўваходзіць у склад [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. [[File:Pavał Jalenski. Павал Яленскі (XVIII).jpg|thumb|Павел Тэадоравіч Яленскі, польны стражнік ВКЛ]]На працягу стагоддзяў вёска Дунайчыцы (каля [[Клецк|Клецка]]) амаль бесперапынна была ўладаннем (да [[1939]]) старажытнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Яленскія|роду Яленскіх]] гербу «[[Корчак (герб)|Корчак]]», якія паводле сямейных паданняў адносілі факт атрымання вёскі ў канец XIV ст., як бы жадаючы падкрэсліць укаранёнасць роду. Аднак у сапраўднасці дзесьці ў пачатку [[1630]]-х упершыню ва ўладанне роду вёскі Дунайчыцы і [[Туча]] набыў польны стражнік Вялікага Княства Літоўскага [[Павел Тэадоравіч Яленскі]]. Маёнтак Дунайчыцы (разам з [[Капаткевічы|Капаткевічамі]], [[Людзяневічы|Людзяневічамі]] і [[Лучыцы (Петрыкаўскі раён)|Лучыцамі]]) стаў адной з галоўных і любімых сядзіб Яленскіх, якія мелі значныя маёнткі ў [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]] і [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]], дзе займалі высокія земскія пасады і адосіліся да рэгіянальнай эліты. Пасля Паўла Яленскага вёскі Дунайчыцы і Туча перайшлі да яго сына [[Ян Паўлавіч Яленскі|Яна Паўлавіча Яленскага]], мазырскага земскага пісара, а пасля мазырскага земскага суддзі, які выбіраўся ад Мазырскага павета паслом на элекцыйныя соймы (1669, 1674) і дэпутатам (1726) у Трыбунал ВКЛ. Ад Яна вёскі перайшлі да яго сына [[Антон Даджыбог Янавіч Яленскі|Антона-Даджыбога Янавіча Яленскага]], мазырскага падчашага (1702—1731), а пасля да ўнука — [[Кашталяны новагародскія|новагародскага кашталяна]] (1780—1795) [[Гедэон Антонавіч Яленскі|Гедэона Антонавіча Яленскага]] (1712—1798), які пабудаваў у Дунайчыцах (побач са старым і маленькім мураваным, атрымаўшым пазней назву «кашталянка») новы драўляны атынкаваны і пакрыты гонтай класіцыстычны [[палац]], з порцікам, упрыгожаным чатырма [[дарычны ордар|дарычнымі]] калонамі. Цэнтральнай часткай палаца з васьмі пакояў была галоўная зала з мураваным комінам у стылі [[класіцызм]]. За палацам быў разбіты [[парк]] на 8 га, які выходзіў на [[Лань (рака)|раку Лань]]. Невядома, каму з Яленскіх належала вёска пазней: верагодна, яна перайшла да брата Гедэона — [[Кашталяны новагародскія|новагародскага кашталяна]] (1773—1780) [[Рафал Юзаф Антонавіч Яленскі|Рафала-Юзафа Антонавіча Яленскага]] (альбо яго дзяцей), бо вядома, што Дунайчыцамі сталі валодаць нашчадкі Рафала. У прыватнасці, дакладна вядома, што вёскай, дзе паводле рэвізій у [[1844]]—[[1850]] мелася каля 1 500 дзесяцін зямлі, валодалі ўнукі Рафала — супольна падсудак мазырскага павятовага суда (1805—1808) і засядацель (1811—1814) Угалоўнай палаты Галоўнага суда [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] [[Рамуальд Янавіч Яленскі]] (1781—пасля 1856) і мазырскі павятовы харунжы (1811—1812), старшыня мазырскага павятовага гранічнага (межавага) суда (1814—1817), старшыня мазырскага павятовага суда (1817—1820) [[Павел Янавіч Яленскі]] (1776—1842). Пасля маёнтак пераходзіць да [[Антон Яленскі|Антона Яленскага]] (1818—1874), сына Паўла Янавіча Яленскага і Барбары Лянкевіч. [[File:Antoni Jelenski 300.jpg|left|thumb|[[Антон Паўлавіч Яленскі]] (1818—1874)]] Антон Яленскі быў адным з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], уваходзіўшы ў групоўку «белых». За ўдзел у паўстанні расійскія ўлады канфіскавалі ўсе яго маёнткі (маёнтак [[Капаткевічы]] і частка маёнтка [[Людзяневічы]] ў [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскім павеце]], маёнтак Дунайчыцы ў [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]], маёнтак Меляховічы ў [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] і маёнтак Акніста ў [[Вількамірскі павет (Расійская імперыя)|Вількамірскім павеце]] [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]), якія пасля планавалася прадаць альбо ўзнагародзіць бясплатна расійскіх афіцэраў, што прымалі ўдзел у падаўленні паўстання. Продаж альбо перадача маёнткаў Антона Яленскага зацягнуліся да [[1869]], бо не былі зроблены папярэднія ацэнкі іх кошта. Жонка Антона Сабіна Леапольдаўна Яленская (1820—1912), з [[род Дыбоўскіх|роду Дыбоўскіх]], зрабіла ўсе намаганні, каб канфіскаваны ўладамі родавы маёнтак Дунайчыцы ў Слуцкім павеце набыў з таргоў найстаршы сын Антона Яленскага Павел, якому ўлады дазволілі прымаць удзел у аўкцыёне. Калі сабраныя на аўкцыён дваране даведаліся, што будзе ўдзельнічаць і сын паўстанца, ухіліліся ад таргоў, каб даць мажлівасць Паўлу набыць канфіскаваны родавы маёнтак па найніжэйшым кошце. [[File:Sabina Jelenska z Dybowsklch.jpg|thumb|Сабіна Леапольдаўна Яленская (з роду Дыбоўскіх)]] У далейшым маёнтак перайшоў ва ўладанне брата Паўла — [[Эдвард Антоніевіч Яленскі|Эдварда Антоніевіча Яленскага]] (1853—1920), хросным бацькам якога быў [[Напалеон Феліксавіч Яленскі]] (1810—1883), маянтковец [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]], адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], стрыечны брат Антона Яленскага. Эдвард Яленскі прыбудаваў да палаца з дзесяццю пакоямі і сенцамі яшчэ два пакоі і кухню. Каля палаца мелася капліца, а перад палацам — вялікі газон з клумбай кветак у цэнтры. У палацы мелася шмат старажытнай мэблі, якая перайшла ад ранейшых пакаленняў. Пасля [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) Дунайчыцы апынуліся ў складзе [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]]. Пасля Эдварда апошнімі ўладальнікамі вёскі (да [[1939]] — пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]) сталі дочкі яго брата Вітальда Антоніевіча Яленскага (1843—1879) — Канстанцыя і Антаніна. У тыя часы маёнтак меў толькі каля 400 га зямлі. У [[1939]] вёска, як і іншая тэрыторыя паўночна-ўсходніх ваяводстваў Другой Рэчы Паспалітай (Заходняя Беларусь), увайшла ў склад [[БССР]], маёнтак быў канфіскаваны савецкай уладай. Да 1966 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ліскаўскі сельсавет (Клецкі раён)|Ліскаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 студзеня і 26 лютага 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 9 (1129).</ref>. Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Тучанскі сельсавет|Тучанскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. 28 снежня 2007 года ў склад вёскі ўключана вёска [[Панач-Мураванка]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2008-203/2008_203_9_14727.pdf Решение Клецкого районного Совета депутатов от 28 декабря 2007 г. № 50 Об упразднении сельских населенных пунктов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200920230437/https://www.pravo.by/pdf/2008-203/2008_203_9_14727.pdf|date=20 верасня 2020}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Дунайчыцы. Сядзіба Яленскіх (01).jpg|міні|злева|Былы сядзібны дом Яленскіх]] * [[Сядзіба Яленскіх (Дунайчыцы)|Рэшткі сядзібы Яленскіх]] (другая палова XIX ст.) {{Clear}} == Вядомыя асобы == * [[Гедэон Антонавіч Яленскі]] (1712—1798) — [[Кашталяны новагародскія|новагародскі кашталян]] (1780—1795) * [[Антон Паўлавіч Яленскі]] (1818—1874) — грамадскі дзеяч, адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] * [[Хведар Шыбут]] (1900/1901—1900) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, прыхільнік [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]] на эміграцыі. {{зноскі}} == Літаратура == * [[Раман Афтаназы|''Aftanazy, R.'']] Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im. Ossolinskich Wyd-wo, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — 474 s. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://globustut.by/dunajchicy/index.htm Глобус Беларусі: Дунайчыцы] * [http://www.radzima.org/be/miesca/dunaychycy.html Радзіма.орг: Дунайчыцы] {{Кухчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Кухчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Яленскія]] ssjsdisptxwv1xnuec3ymp6vpyggtu1 Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет) 0 48135 5222695 5211071 2026-10-21T10:30:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222695 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Янавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 0|lat_sec =29.4 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 38|lon_sec = 45.6 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Красназвёздаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 833 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1793 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Janavičy, Klieck District |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = }} {{значэнні}} '''Я́навічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Янаві́чы'''</ref> ({{lang-be-trans|Janavičy}}, {{lang-ru|Яновичи}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908n0015550&q_id=7157929|title=Решение Клецкого районного Совета депутатов от 5 февраля 2008 года № 57 «О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки»}}</ref> у [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Красназвёздаўскі сельсавет|Красназвёздаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1966 годзе вёска перададзена з [[Бабаевіцкі сельсавет|Бабаевіцкага сельсавета]] ў склад [[Тучанскі сельсавет|Тучанскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 студзеня і 26 лютага 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 9 (1129).</ref>. У 1973—1984 гадах цэнтр [[Янавіцкі сельсавет (Клецкі раён)|Янавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 жніўня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 27 (1401).</ref><ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 ліпеня 1984 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1984, № 26 (1796).</ref>. Да 21 студзеня 2004 года Янавічы ўваходзілі ў склад [[Тучанскі сельсавет|Тучанскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-29/2004-29(003-049).pdf&oldDocPage=14 Решение Минского областного Совета депутатов от 21 января 2004 г. № 47 Об изменении границ Тучанского и Краснозвездовского сельсоветов Клецкого района]{{Ref-ru}}</ref>. 28 снежня 2017 года ў межы Янавіч уключана вёска [[Стралкава]]<ref>[[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-203/2008_203_9_14727.pdf&oldDocPage=1 Решение Клецкого районного Совета депутатов от 28 декабря 2007 г. № 50 Об упразднении сельских населенных пунктов]</ref>. == Насельніцтва == * 2010 год — 833 чалавекі * 1999 год — 904 чалавекі == Славутасці == [[Файл:Янавічы. Сядзіба Бжазоўскіх (01).jpg|міні|злева|Сядзібны дом Бжазоўскіх]] * [[Сядзібна-паркавы ансамбль (Янавічы)|Сядзібна-паркавы ансамбль Бжазоўскіх (Яленскіх)]] (1-я палова XIX стагоддзя) — {{ГККРБ 4|613Г000214}}. {{Clear}} == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Канстанцін Адамавіч Шастак]] (1935—2013) — Герой Сацыялістычнай Працы (1988). {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Janavičy, Klieck District}} {{Красназвёздаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Красназвёздаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет)| ]] 5bxrkskh3prsja50byw1o8tudquf2ro Херсон 0 54367 5222551 5052043 2026-10-21T05:25:00Z 5222551 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Херсо́н''' ({{lang-uk|Херсон}}) — [[горад]] абласнога значэння на поўдні [[Украіна|Украіны]], у нізоўі [[Дняпро|Дняпра]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]]. [[Горад-герой Украіны]] (2022)<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/111/2022#Text|title=Про встановлення почесної відзнаки "Місто-герой України"|lang=uk}}</ref>. == Геаграфія == Знаходзіцца на правым беразе ракі [[Дняпро]], каля яго ўпадзення ў [[Дняпроўскі ліман]] [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. == Гісторыя == Заснаваны ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў 1778 годзе на месцы ваеннага ўмацавання, вядомага з 1743 года. [[Файл:Map of the area around Kherson.svg|thumb|left|Херсон і наваколле]] == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Асвета == * [[Херсонскі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт]] * [[Херсонскі дзяржаўны ўніверсітэт]] * [[Херсонскі дзяржаўны аграрна-эканамічны ўніверсітэт]] * [[Херсонская дзяржаўная марская акадэмія]] == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} == Вядомыя асобы == {{гл. таксама|Катэгорыя:Нарадзіліся ў Херсоне}} * [[Барыс Андрэевіч Лаўранёў]] * [[Леанід Леанідавіч Вінер]], [[Герой Савецкага Саюза]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Херсон}} * {{Крыніцы/БСГН|Херсо́н|704}} * {{Крыніцы/ГЭС (1989)|Херсо́н|527}} {{Херсонскі гарадскі савет}} {{Херсонская вобласць}} {{Абласныя цэнтры Украіны}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Гарады-героі Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Херсонскай вобласці]] [[Катэгорыя:Херсон| ]] [[Катэгорыя:Парты Украіны]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1778 годзе]] m62ol6znrxess99ycnmpw7crs1kms6m Спарышы 0 54731 5222482 5189610 2026-10-20T17:54:35Z Ciepiersia 162280 −[[Катэгорыя:Ганчарства]]; −[[Катэгорыя:Этнаграфія]]; −[[Катэгорыя:Ёмістасці]]; ±[[Катэгорыя:Посуд]]→[[Катэгорыя:Гліняны посуд]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]], афармленне 5222482 wikitext text/x-wiki [[Файл:2026.03.15 Folk Belarusian Pottery in the Interior of the House from Volieva, Sparyš.jpg|міні|Спарышы ў [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускім дзяржаўным музеі народнай архітэктуры і побыту]].]] '''Спарышы''', '''блізняты''', '''двайнікі'''<ref name="ПЛЦК">[http://local.polotsk.museum.by/be/node/40922 Спарыш («блізняты», «двайнічкі»)]{{Недаступная спасылка}} // [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік]]</ref> — [[ганчарства|ганчарны]] выраб. [[Кераміка|Керамічны]] посуд з двух або трох [[гаршчок|гаршчкоў]] (радзей [[сальніца|сальніц]]) аднолькавага або рознага памеру, змацаваных паміж сабой ручкай (да гаршчкоў рабілі [[накрыўка|накрыўкі]]). У спарышах насілі ежу на поле ў [[сенакос]] або [[жніво]]. == Паходжанне назвы == Спачатку «спарышам» называлі двайное зерне або [[колас]] — сімвал урадлівасці. У міфалогіі [[Усходнія славяне|ўсходніх славян]] Спарыш — дух жніва, здольны забяспечыць «спор», то-бок ураджай і багацце, дастатак і шчасце агулам<ref name="ПЛЦК" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Спарышы́||104}} == Спасылкі == {{commonscat}} * [https://mijory.by/gistoryya-krayu/11408-selfi-ekskursiya-v-miorskom-istoriko-etnograficheskom-muzee.html Незвычайная экскурсія ў Міёрскім гісторыка-этнаграфічным музеі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201124155940/https://mijory.by/gistoryya-krayu/11408-selfi-ekskursiya-v-miorskom-istoriko-etnograficheskom-muzee.html |date=24 лістапада 2020 }} // Афіцыйны сайт раённай газеты «Міёрскі навіны» * [http://local.polotsk.museum.by/be/node/40922 Спарыш («блізняты», «двайнічкі»)]{{Недаступная спасылка}} // [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гліняны посуд]] azq74xpji0bw9chrp8av6fan7yhuia8 Ноўгарад-Северскі 0 55255 5222648 5137395 2026-10-21T09:14:56Z Zadorenko V 175157 5222648 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = горад |беларуская назва = Ноўгарад-Северскі |арыгінальная назва = Новгород-Сіверський |вобласць = Чарнігаўская вобласць |раён = Ноўгарад-Северскі раён }} '''Но́ўгарад-Се́верскі''' ({{lang-uk|Новгород-Сіверський}}) — горад у [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], цэнтр раёна. Размешчаны на правым беразе ракі [[Дзясна|Дзясны]]. == Гісторыя == Вядомы з [[1044]] года. Узнік паселішча [[севяране|севяран]]. У 1068 і 1080 разбураны [[полаўцы|полаўцамі]]. 3 1096 сталіца [[Северскае княства|Северскага княства]]. Паход ноўгарад-северскага князя [[Ігар Святаславіч|Ігара Святаславіча]] на полаўцаў ([[1185]]) апісаны ў [[Слова аб палку Ігаравым|«Слове аб палку Ігаравым»]]. Пасля разбурэння мангола-татарамі ([[1239]]) страціў былое значэнне. У 13 — 1-й пал. 14 ст. ў складзе [[Бранскае княства|Бранскага княства]]. У 2-й пал. 14 — 15 ст. ўваходзіў у [[Вялікае Княства Літоўскае]]. 3 1503 належаў Расійскай дзяржаве. Паводле Дэулінскага перамір'я ([[1618]]) адышоў да [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Паводле [[Андросаўскае перамір’е|Андросаўскага перамір'я]] ([[1667]]) замацаваны за Расіяй. 3 1782 цэнтр Ноўгарад-Северскага намесніцтва, з 1797 павятовы горад Маларасійскай, з 1802 — [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]] губерняў. У 1-ю сусветную вайну акупіраваны нямецкімі войскамі (красавік—снежань 1918). Моцна пацярпеў у час нямецка-фашысцкай акупацыі (1941—43). == Насельніцтва == * 2007 год — 14,4 тыс. чал. {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Прадпрыемствы лёгкай прамысловасці і інш. == Транспарт == Чыгуначная станцыя. Прыстань на р. Дзясна. == Славутасці == * [[Спаса-Праабражэнскі манастыр (Ноўгарад-Северскі)|Спаса-Праабражэнскі манастыр]] == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|11}} {{Населеныя пункты Ноўгарад-Сівэрскага раёна}} {{Населеныя пункты Чарнігаўскай вобласці}} {{Населеныя пункты на Дзясне}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Русі]] [[Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Ноўгарад-Северскі| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ноўгарад-Сівэрскага раёна]] 46b4oe7sjqmy626b8ny12gg8bb2v7vi Сейны 0 55585 5222634 5134463 2026-10-21T08:59:04Z Ueschar 151377 афармленне 5222634 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус = Горад |беларуская назва = Сейны |арыгінальная назва = Sejny |ваяводства = Падляскае |павет = Сэйнэнскі }} '''Се́йны'''<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/search?q=site:niva.bialystok.pl%20%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D1%8B&aic=0&sclient=gws-wiz-serp|title=niva.bialystok.pl Сейны|website=www.google.com|access-date=2026-01-17}}</ref><ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 87.</ref> ({{lang-pl|Sejny}}, {{lang-lt|Seinai}}) — горад на паўночным усходзе [[Польшча|Польшчы]], адміністрацыйны цэнтр [[Сэйнэнскі павет|Сэйнэнскага павета]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]. Утварае гарадскую гміну, таксама ёсць сядзібай вясковай [[Сэйны (гміна)|гміны Сэйны]]. == Становішча і агульная характарыстыка == Горад знаходзіцца недалёка ад літоўска-польскага пагранічнага пункта [[Лаздзея]] — [[Агроднікі]]. Звязаны шашы з [[Сувалкі|Сувалкамі]] і [[Аўгустаў|Аўгуставам]]. Рэзідэнцыя Таварыства літоўцаў у Польшчы («Stoważyszenie Litwinów w Polsce»). Тут жа знаходзіцца рэдакцыя літоўскага часопіса «Aušra» («Аушра», г. зн. ''«Золак»'') і консульства [[Літва|Літоўскай Рэспублікі]]. == Гісторыя == [[Файл:Poland Sejny - synagogue.jpg|thumb|left|Сінагога]] У пісьмовых дакументах упершыню згадваецца ў [[1522]]. Гарадскія правы надзаднены ў [[1563]]. Росту горада садзейнічала дзейнасць [[дамініканцы|дамініканцаў]]. Да [[1915]] павятовы горад Сувалкскай губернi. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.sejny.gsi.pl/ Старонка аб горадзе (pl)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050725232007/http://www.sejny.gsi.pl/ |date=25 ліпеня 2005 }} * [http://www.sejny.home.pl/sejny/sejny_en/se_en.htm Старонка аб горадзе (pl)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070313081358/http://www.sejny.home.pl/sejny/sejny_en/se_en.htm |date=13 сакавіка 2007 }} {{Сэйнэнскі павет}} {{Падляскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Сэйны| ]] ree104uq8e09cwmfbpfa03jmkfbxhc8 Іллінецкі раён 0 62179 5222374 4996380 2026-10-20T14:25:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222374 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Іллінецкі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Іллінецький район}} |Герб = Coat_of_Arms_Illineckyi_Rajon.png |Сцяг = Flag of Illineczky raion in Vinnytsia oblast.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Іллінецкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Іллінецкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Вінніцкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />22 сельскія саветы |Сталіца = [[Іллінці]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 37866 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 42,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 910 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Illintsivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 521200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4345 |Паштовыя індэксы = 22700—22756 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Іллінецкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Іллінецький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Іллінці]]<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Іллінці}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 37866 чалавек, плошча — 910&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 лютага 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 22 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 5 пасёлкаў сельскага тыпу і 47 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Іллінецкі раён}} {{Вінніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Вінніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Іллінецкі раён| ]] q3ek572ocpjprvq4py5oykmkvrm7b5m Трасцянэцкі раён (Вінніцкая вобласць) 0 62664 5222660 5220079 2026-10-21T09:27:31Z Zadorenko V 175157 5222660 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Трасцянэцкі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Тростянецький район}} |Герб = Coat of Arms of Trostianets raion in Vinnytsia oblast.png |Сцяг = Прапор_Тростянецького_району_Вн.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Трасцянэцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Трасцянэцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Вінніцкая вобласць]] |Уключае = 1 пасялковы савет<br />17 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Трасцянэць (пасёлак гарадскога тыпу)|Трасцянэць]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 36170 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 43,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 860 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Trostyanetskyi-Vin-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 524100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4343 |Паштовыя індэксы = 24300—24361 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }}{{Іншыя значэнні|Спасылка=Трасцянэцкі раён}}'''Трасцянэцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Тростянецький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Трасцянэць (пасёлак гарадскога тыпу)|Трасцянэць]]<ref name="ТКП" />. Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 36170 чалавек, плошча — 860&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=2 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 17 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 8 пасёлкаў сельскага тыпу і 28 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Трасцянэцкі раён (Вінніцкая вобласць)}} {{Вінніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Вінніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Трасцянэцкі раён (Вінніцкая вобласць)| ]] dvjdsdf9e39wf2hmczk0mxewvqv5c1c Катэгорыя:Посуд 14 62838 5222460 1582870 2026-10-20T17:43:58Z Ciepiersia 162280 дададзена [[Катэгорыя:Кантэйнеры]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222460 wikitext text/x-wiki {{Catmain}} {{Commonscat|Kitchen utensils}} [[Катэгорыя:Прадметы побыту]] [[Катэгорыя:Кухонныя прылады]] [[Катэгорыя:Кантэйнеры]] 3t1tgai57rb3zi43z1h19xwctyk230k 5222462 5222460 2026-10-20T17:44:40Z Ciepiersia 162280 дададзена [[Катэгорыя:Ёмістасці]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222462 wikitext text/x-wiki {{Catmain}} {{Commonscat|Kitchen utensils}} [[Катэгорыя:Прадметы побыту]] [[Катэгорыя:Кухонныя прылады]] [[Катэгорыя:Кантэйнеры]] [[Катэгорыя:Ёмістасці]] 3d4xrvaqm45omwr84yv9pufqx0gevcf Адольф Міхайлавіч Янушкевіч 0 63238 5222709 5120494 2026-10-21T10:31:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222709 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Янушкевіч}} {{пісьменнік}} '''Адольф Міхайлавіч Янушкевіч''' або '''Адольф Міхал Валяр’ян Юліян Янушкевіч''' ({{ДН|9|6|1803}}, {{МН|Нясвіж||горад Нясвіж}} — {{ДС|19|6|1857}}, маёнтак Дзягільня Мінскага пав. Мінскай губ., цяпер в. [[Дзягільна]], [[Дзяржынскі раён]], [[Мінская вобласць]]) — беларускі і польскі [[паэт]], [[падарожнік]], [[пісьменнік]]. Пісаў на [[польская мова|польскай мове]]. == Біяграфія == Брат [[Яўстафій Янушкевіч|Яўстафія Янушкевіча]]. Вучыўся ў дамініканскай школе ў Нясвіжы. У 1823 г. скончыў філалагічны факультэт [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Быў членам [[Таварыства блакітных]], блізкага да [[Таварыства філарэтаў|філарэтаў]]. У студэнцкія гады пісаў па-польску вершы ў сентыментальнай стылістыцы (дума «Мелітон і Эвеліна», 1821). У 1823—1826 г. жыў у [[Камянец-Падольскі|Камянцы-Падольскім]], быў дэпутатам цывільнай палаты ў Галоўным судзе. Шмат падарожнічаў па Еўропе; сустракаўся з [[Адам Міцкевіч|А. Міцкевічам]], [[Ю. Славацкі]]м, [[І. Гётэ]]. Адам Міцкевіч выкарыстаў асобу А. Янушкевіча ў паэме «Дзяды» ў якасці прататыпа героя Адольфа. Вярнуўся на радзіму ў 1830 годзе, удзельнічаў у [[Паўстанне 1830-1831|паўстанні 1830—1831 гадоў]], адзін з кіраўнікоў паўстанцкага легіёна. Арыштаваны ў сакавіку 1831 года. У 1832 годзе сасланы ў [[Сібір]]. У ссылцы А. Янушкевіч пасябраваў з рускім пісьменнікам [[Аляксандр Адоеўскі|Аляксандрам Адоеўскім]], які прысвяціў яму свае вершы. Пераклаў «Гісторыю заваявання Англіі нарманамі» [[Агюстэн Цьеры|А. Цьеры]]. Падарожнічаў па Сібіры, [[Казахстан]]е, [[Кіргізія|Кіргізіі]]. Пасля [[Амністыя 1841 года|амністыі 1841 года]], у жніўні пераехаў з [[Ішым]]а ў [[Омск]], дзе яму дазволілі паступіць на дзяржаўную службу з прысваеннем чыну «калежскі рэгістратар». [[Файл:Дзягільна. Магілы Янушкевічаў (01).jpg|міні|Магіла Адольфа Янушкевіча ў вёсцы Дзягільна]] Вярнуўся ў Беларусь у 1856 годзе, пасля чарговай амністыі, і пасяліўся ў родавым маёнтку Дзягільня, дзе жыла яго маці. Памёр ад сухотаў {{ДС|19|6|1857}} года. Пахаваны на фамільных могілках у маёнтку. == Творчасць == Пісаў на польскай мове. У студэнцкія гады ствараў сентыментальныя вершы (дума «Мелітон і Эвеліна», 1821), у ссылцы перакладаў «Гісторыю заваявання Англіі нарманамі» А. Цьеры. Яго падарожныя нататкі сабраў брат Яўстафій, апублікаваў [[Ф. Вратноўскі]] пад назвай «Жыццё Адольфа Янушкевіча і яго лісты з кіргізскіх стэпаў» (Парыж. 1861. Кн. 1—2). У дзённікавых запісах і лістах раскрыўся як таленавіты апавядальнік, даследчык. Паказаў побыт [[казахі|казахаў]], іх духоўную культуру. == Памяць == А. М. Янушкевіч быў прататыпам рэвалюцыянера Адольфа ў паэме [[А. Міцкевіч]]а «[[Дзяды (паэма)|Дзяды]]». У [[Астана|Астане]], [[Алма-Ата|Алма-Аце]] і [[Усць-Каменагорск]]у<ref>https://ustinka.kz/kazakhstan/ust-kamenogorsk/41592.html{{Недаступная спасылка}}</ref> імем Адольфа Янушкевіча названы вуліцы, у [[Семей|Семеі]] — вуліца Паўднёвая-Янушкевіча. == Творы == * [http://tonkoblako-9.net/docs/lmwkl/AJanuszkiewicz.pdf Жыццё Адольфа Янушкевіча і яго Лісты з кіргіскіх стэпаў. I том. Радзінна-прыяцельскі дар] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140903105408/http://tonkoblako-9.net/docs/lmwkl/AJanuszkiewicz.pdf |date=3 верасня 2014 }} Пераклад з польскай мовы, прадмова і каментары: Г. Суднік-Матусэвіч. — Мн., Медисонт, 2008. * Рус. пер.: Дневники и письма из путешествия по казахским степям. Алма-Ата, 1966. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Мальдзіс А. Падарожжа ў ХІХ стагоддзе. Мн., 1969; АЗБ. * Dawni pisarze polscy do początków piśmiennictwa do Młodej Polski, przewodnik biograficzny i bibliograficzny, tom drugi I-Me, ISBN 83-02-08101-9, str. 30. * Trynkowski, Jan. Adolf Januszkiewicz na zesłaniu. \\ Stanisław Ciesielski, Antoni Kuczyński (рэдактары). Polacy w Kazachstanie. Acta Universitatis Wratislaviensis (Выпуск 1819), Uniwersytet Wrocławski, 1996. ISBN 83-229-1311-7, 9788322913116 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Янушкевіч Адольф}} [[Катэгорыя:Падарожнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Падарожнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Казахстана]] [[Катэгорыя:Філаматы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Дзяржынскім раёне]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Дзяржынскім раёне]] ljmeazqty72tbpejfv5ggjg03a1l4wp Ізер (дэпартамент) 0 65282 5222371 4645640 2026-10-20T14:04:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222371 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Ізер}} {{Дэпартамент Францыі| Дэпартамент= Ізер | Дэпартамент-Фр=Isère| нумар= 38| рэгіён=[[Авернь — Рона-Альпы]]| Прэфектура=[[Грэнобаль]]| насельніцтва= 1,094 млн| год=1999| месца= 16 | шчыльнасць= 147 | плошча=7431 | акругі=3 | кантоны= 58| камуны= 533| pres_party= | img_coa=Blason département fr Isère.svg }} '''Ізер''' ({{lang-fr|Isere}}) — дэпартамент на паўднёвым усходзе [[Францыя|Францыі]], адзін з дэпартаментаў рэгіёна [[Авернь — Рона-Альпы]]. Парадкавы нумар 38. Адміністрацыйны цэнтр — [[Грэнобль]]. Насельніцтва 1,094 млн чалавек (16-е месца сярод дэпартаментаў, даныя [[1999]] г.). Плошча тэрыторыі 7431 км². Праз дэпартамент працякае рака [[Ізер]]. Дэпартамент уключае 3 акругі, 58 кантонаў і 533 камуны. Ізер — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку [[1790]] г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі [[Дафінэ]]. Назва паходзіць ад ракі Ізер. Вылучаная дэпартаменту першапачатковая тэрыторыя затым двойчы падзялалася — у [[1852]] і [[1967]] г. == Вядомыя асобы == * [[Гектар Берліёз]] * [[Грэгары Лемаршаль]] == Спасылкі == {{Commons|}} * [https://web.archive.org/web/20070608173930/http://www.cg38.fr/ Conseil General website] {{ref-fr}} * [https://web.archive.org/web/20051226094904/http://www.isere.pref.gouv.fr/ Prefecture website] {{ref-fr}} {{Рона - Альпы}} {{Дэпартаменты Францыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ізер (дэпартамент)| ]] jbo10fibbrggu0jf6sft1pewj5m8x1f Размовы:Галоўная старонка 1 68384 5222655 5082513 2026-10-21T09:25:36Z Vitaly Zdanevich 16158 /* Пампую шмат сканаў з Нацыянальнай Бібліятэкі - калі ласка стаўце катэгорыі */ новы падраздзел 5222655 wikitext text/x-wiki == Дзень у гісторыі == Калегі, ёсць прапанова зрабіць гэты блок больш лаканічным, штосці такога кшталту, як зараз на ГС. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:08, 23 жніўня 2017 (MSK) : Згодны з прапановай. Не па тэме: мяркую, трэба вярнуць раздел «Вікітыдзень» на ГС — свежых ідэй не будзе, калі ніхто і не бачыць, што такая тэма існуе. <font face="Century Gothic">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 13:19, 23 жніўня 2017 (MSK) :: Акурат можаце яго аярнуць са сваёй свежай ідэяй :-) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:31, 23 жніўня 2017 (MSK) ::: Добрая ідэя ўжо [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Кандыдаты|была прапанована]], я галасаваў, але ж далей справа не пайшла. <font face="Century Gothic">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 14:08, 23 жніўня 2017 (MSK) :::: Вікістужку і Вікітыдзень можна у правы бок перанесці (змясціць пад раздзелам Дзень у гісторыі) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:26, 23 жніўня 2017 (MSK) == Добрыя і выдатныя == Прверце, калі ласка, ці належным чынам працуюць шаблоны цяперашні добры і цяперашні выдатны артыкулы. Здаецца, яны не змяняюцца (з чатырох апошніх і там, і там паказваецца на ГС статычна толькі адзін).--[[Удзельнік:Mr. Sрock|Mr. Sрock]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Sрock|размовы]]) 08:29, 28 верасня 2013 (UTC) : Змяняюцца. Я праверыў. --<Font face="Impact">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]]</Font> 09:40, 28 верасня 2013 (UTC) == Сьпіс найбуйнешых разьдзелаў Вікіпэдыі == Прапаную дадаць блёк з найбуйнейшымі моўнымі разьдзеламі Вікіпэдыі. Яго ня трэба абнаўляць: ён будзе аўтаматычна абнаўляцца разам з {{tl|NUMBEROF/data}}. [[:be-x-old:Шаблён:Галоўная старонка/Іншыя Вікіпэдыі|Рэалізацыя ў разьдзеле тарашкевіцай]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 12:35, 24 верасня 2013 (UTC) : Давайце спачатку з Добрымі артыкуламі разбяромся. --<Font face="Impact">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]]</Font> 12:52, 24 верасня 2013 (UTC) :: Цяпер у галоўнай старонцы дзьве асноўныя хібы: «дзень у гісторыі», які ўключае цэлую старонку ня вельмі патрэбнай інфы, і «тэмы» — проста шмат прасторы займае, але чорт зь ім. Вось «дзень у гісторыі» — ня проста хіба... тут словы складана падабраць. Цяпер паміж левай і правай часткамі няма балянсу (левы бок пераважае). Трэба скараціць «дзень у гісторыі» і перанесьці яго ў правы бок, пры гэтым стварыўшы блёк для добрых артыкулаў. Далей можна думаць: выяву дня перанесьці ў левы бок пад выдатны і добры, тэмы перакампанаваць і перанесьці ў левы бок (або ўвогуле ў шапку: гадзіньнік і каляндар у кожнага ёсьць на руцэ, кампутары або тэлефоне, а з-за кэшаваньня час актуальны толькі адну хвіліну пасьля абнаўленьня кэшу старонкі). :: P.S. з-за незвычайнай джэдайскай вёрсткі высокія выявы выпаўзаюць за межы блёку выдатнага артыкула: http://cropme.ru/s/d/9/o/07346675.png — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:15, 24 верасня 2013 (UTC) ::: Спасылкі на іншыя раздзелы, мабыць, лепш пакінуць як ёсць. Каму трэба, той зазірне ў табліцу з поўным пералікам. Дадаваць жа вікіпедыі на малавядомых мовах (хай сабе і вялікія) сэнсу не бачу. ::: Што да выгляду ГС, лічу, што Добрыя артыкулы (разам з Выдатнымі) абавязкова павінны быць на ГС. Магчыма, Вам будуць карысныя мой [[Галоўная старонка/Пясочніца|чарнавік]] (праўце смела) і [[Вікіпедыя:Форум#Галоўная старонка|гэта абмеркаванне]]. Заўважу таксама, што не за гарамі [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы|абранне Выдатных спісаў]]. --[[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 08:34, 25 верасня 2013 (UTC) == Інтэрвікі на Галоўнай старонцы? == Ці не варта абмежаваць пералік інтэрвік на ГС? Калі варта, то прапаную такую формулу "Тарашкевіцкая"+"Краіны_суседзі"+"Раздзелы<500.000". Можа будуць яшчэ якія прапановы? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 06:37, 24 сакавіка 2013 (UTC) :Цалкам падтрымліваю прапанову абмежаваць спіс моўных раздзелаў на галоўнай старонцы, з прапанаваным наборам таксама згодзен. Акрамя таго, прапаную ўнізе спіса дабавіць спасылку на старонку з поўным спісам (як на ГС расійскай вікіпедыі). -- [[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 11:36, 24 сакавіка 2013 (UTC) :: Зрабіў новы пералік, можа будуць яшчэ якія прапановы ўдзельнікаў. Заадно выявілася, што ў нас нешта працуе не як ва ўсіх, што пакуль не разабраўся. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:19, 24 сакавіка 2013 (UTC) :: Здаецца, усё атрымалася. Па мовах прапановы прымаюцца. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:05, 25 сакавіка 2013 (UTC) : Як наконт таго, каб дадаць найбуйнейшыя славянскія мовы? Чэшскую, славацкую, балгарскую, сербскую, напрыклад. Усё-ткі мовы, блізкія да беларускай. А таксама эсперанта як універсальную сусветную мову. — [[Удзельнік:Sir Ksandr|Sir Ksandr]] ([[Размовы з удзельнікам:Sir Ksandr|размовы]]) 11:55, 4 траўня 2013 (UTC) :: Трэба нейкі крытэрый буйнейшасці, мабыць, тады ўжо ўсе славянскія? Можа, варта дапісаць 10-ку буйнейшых моў наогул? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:29, 4 мая 2013 (UTC) ::: Мяркую, усе славянскія мовы дадаваць не трэба. Толькі тыя, якія маюць дзяржаўны ўзровень выкарыстання. Магчыма, яшчэ не хапае арабскай і хіндзі. — [[Удзельнік:Sir Ksandr|Sir Ksandr]] ([[Размовы з удзельнікам:Sir Ksandr|размовы]]) 12:52, 4 траўня 2013 (UTC) ==Аб'яднанне Беларускай Вікі== Заклік у першую чаргу да адміністратараў і удзельнікаў-праграмістаў! Зірніце калі ласка галоўную старонку сербскай вікіпедыі - [[sr:| Сербская Вікі]]. У іх, як бачыце, рэалізавана магчымасць змянення інтэрфэйса з кірыліцы на лацінку. Як стварыць нешта падобнае і ў нас (маю на ўвазе супярэчнасці з класічным і акадэмічным правапісамі)? Не таямніца, шмат удзельнікаў падтрымлівае ідэю аб'яднання ў адзіную Беларускую Вікіпедыю, справа толькі за тэхнічным бокам. Можа спрыяльны час ужо настаў?! Дзякую! --[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 10:00, 25 снежня 2012 (UTC) : Пан Дзмітрый, пры тэхнічнай магчымасці гэтага, Вікіпедыі не раздзяліліся б, нават пры наяўнасці зусім не правапісных праблем. У свой час, нават быў створаны трэніровачны Вікіраздзел, дзе аптымісты спрабавалі ствараць і выпрабоўвалі беларуска<->тарашкевіцкі транслятар. Хоць ім (тэхнічным аптымістам) адразу казалі, што стварэнне транслятара тэарытычна не магчыма. Яны (тэхнічныя аптымісты) нават прасілі пачакаць з падзелам, пакуль свае спробы робяць, і іх чакалі, пакуль яны на практыцы не пацвердзілі немагчымасць вядомую з тэорыі. Беларускі выпадак не кітайскі, не сербскі і не нарвежскі, ён зусім іншы. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:14, 25 снежня 2012 (UTC) А чаму нельга аб'яднацца па простаму прынцыпу: ў якіх артыкулах інфармацыі больш- тыя і застаюцца. Хай будзе і то і гэта. І далей напісанне таксама- "хто паспеў- той і з'еў". 15/02/13 Head Ёсць яшчэ таксама наступная прапанова: пры напісанні новага артыкулу на любым варыянце паведамляць пра гэты "іншы бок" каб той "бок" пісаў сваім правапісам- адпаведна прывесці ў такое становішча ўсе існуючыя артыкулы. Напрыклад, калі б я пісаў артыкул, то абавязкова ў абедзьвух раздзелах. 15/02/13 Head ::: Спецыяльна для Head: Асабіста я не ведаю тарашк. правапіс, таму не здолею напісаць у два раздзелы, калі нехта прыйдзе да мяне і папросіць «перакласці» з тарвікі, то я перакладу - раз, два, тры, а потым скажу "вікі справа дабравольная, і мне цікавей марнаваць час на тое, што мне хочацца, а не на тое, што трэба некаму", новаствораныя артыкулы - не сакрэт, іх можна бачыць у '''любым''' моўным раздзеле па спасылцы ''Special:NewPages'', калі ласка, перакладайце.---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 12:59, 15 лютага 2013 (UTC) :: Блін, прашу прабачэння за жорсткасць, але сапраўды дастала ўжо. Па-першае, дастала гэтае вечнае "а давайце" - зрабіце транслятар, які не проста будзе мяккія знакі прыбіраць/дадаваць, а і выпраўляць варыянты кшталту Афіны-Атэны, па-другое, правядзіце шырокае апытанне ў двух раздзелах, каб вызначыць, ці ёсць наогул кансэнсус на аб'яднанне, трэццім крокам стане вырашэнне праблемы катэгорый (нагадаю, у моўных раздзелах не працуе перанакіраванне ў катэгорыях, таму некаму прыйдзецца саступіць у вырашэнні пытання, якому правапісу аддаць перавагу), чацвёртае, трэба будзе вырашыць пытанне з правапісам усіх службовых паведамленняў (пакуль яны ўсе на 100% не перакладзены на мову ніводным правапісам, праца прасунулася крыху больш у тарашкевічаў, а ў нас гэтым зараз наогул '''ніхто''' не займаецца - таму, напрыклад, на старонцы "Новыя старонкі" бывае праскаквае нешта такое - 09:58, 15 лютага 2013 ‎Міжнародная прэмія Гайрднер (гіст.) ‎[2 250 байтаў] ‎178.124.24.116 (размова | заблакаваць) (Новая старонка: ''''Міжнародная прэмія Гайрднер''' (анг.Gairdner Foundation International Award) — штогадовая навуковая прэмія...') '''originally created as''' "МІжнародная прэмія Гайрднер") Можна працягваць доўга, але я магу сказаць асабіста за сябе: калі будзе рэалізаваны прынцып "хто першы ўстаў, таго і тапкі" (хто больш правіў, той і выбірае правапіс пэўнага артыкулу), то я кіну гэтую справу. Гэта не пагроза, проста факт. Я паклала многа сіл, каб гэты раздзел быў класным, уніфікаваным, як мага лепшым, таму я не хачу тут бачыць ніякай неадназначнасці. Не хачу ствараць аб'яднаную мову, якая возьме лепшае ад двух правапісаў, хачу пісаць на той мове, у якой норма '''пэўна вызначана''', хачу, каб у раздзеле не ўзнікалі пытанні "а як напісаць, а як сказаць?" Мова змяняецца, правапісы яўна ідуць да збліжэння, гэта на вікісустрэчы адзначалі і тарашкевічы. Натуральным шляхам гадоў праз 10-20, ці болей, правапіс стане агульным для ўсіх, вось тады і можна будзе аб'яднацца, але хачу, каб гэта было '''натуральна''', а не "мы вырашылі і аб'ядналі"---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 12:59, 15 лютага 2013 (UTC) ==Старая англійская== Да тэмы '''адмысловага афармлення''' [[ang:| <big>''галоўная старонка Вікі на старажытнай англійскай мове''</big>]] ''--[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 08:37, 21 верасня 2012 (UTC)''<br /> :І? Усё крывое, маска на палову старонкі не нясе ніякай інфарматыўнасці, а толькі займае месца. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:44, 21 верасня 2012 (UTC) :: Там добра відаць, што рабілася без прыцягнення вялікіх рэсурсаў---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:08, 21 верасня 2012 (UTC) == Адмысловае афармленне == Выпадкова патрапіў на тытульную старноку вікіпедыі на лаціне і быў проста ўражаны двума рэчамі:<br /> <big>1)</big> ''па-першае'': на мёртвай мове старажытных рымлянаў створана артыкулаў больш, чым на абедзвюх варыянтах правапісу беларускай <big>=(</big><br /> <big>2)</big> ''па-другое'', я ў захапленні ад адмысловага афармлення іхняй галоўнай старонкі, выглядае эфектна, грунтоўна і адначасова стылістычна завершана! Вось спасылка [[la:| <big>''вікіпедыя на лаціне''</big>]]<br /> І калі першы пункт - праца не аднаго дню, то ў сувязі з другім узнікла прапанова, ці, хутчэй, пажаданне - а ці не ўзяць на ўзбраенне лацінскі досвед і ці не зрабіць галоўную старонку бел-вікі больш адметнай? (не ведаю: фарбы, шрыфт, стылізацыя пад нацыянальны каларыт, падглядзець што-небудзь/сцягнуць з іншых моўных раздзелаў)<br /> Не прэтэндую на экспертнасць у дадзеным пытанні, але мне здаецца што тэма далёка не такая легкаважная, як можа здавацца. Сярод іншых моўных раздзелаў бе-лвікі, на жаль, далёка не на першым месцы. I каб зацікавіць, у першую чаргу сваіх суайчыннікаў, '''<big>нашай</big>''' працай трэба рабіць прынамсі такое, чаго нямае, хаця б, у рускім сегменце вікіпедыі. У каго якiя думкi? <br /> З павагай ''--[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 07:00, 13 верасня 2012 (UTC)'' : Пан Дзмітрый, на лаціне такая колькасць матэрыялаў у грамадскім набытку, што беларускай не снілася ў ружовых марах -- капіруй і будзе табе шчасце, але пры гэтым сярэдні памер артыкула ў іх значна саступае нашаму. Так, нашай ГС не хапае рукі вэб-дызайнера, гэта праўда, трэба шукаць і прасіць. Аднак, не моцна яна і розняцца ад лацінскай, тая самая структура, адно што манахром -- мне таксама падабаецца, прычым я таксама за шэра/чорна-белы. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 07:31, 13 верасня 2012 (UTC) : Дарэчы, зверху старонкі змешчана просьба дадаваць новыя тэмы зверху. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 07:34, 13 верасня 2012 (UTC) - Выпраўляюся ''--[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 14:11, 13 верасня 2012 (UTC)''<br /> ==== Памер артыкулаў ==== Спадар, Максім, памер артыкула — хіба ж гэта паказчык (дарэчы таксама цікавая тэма для абмеркавання)? На беларускай ёсць нямала артыкулаў вялікіх (і не вельмі). Але ў гэтым мала суцешнага, бо прыстойная іх частка — дрэнны капіпаст рускамоўных (перакладзеныя на мову, вядома). Ці ёсць плён ад такой працы? — нулявы, 99,9 % нашых суайчыннікаў (і я таксама, думаю, што і Вы) лепш ужо прачытаюць рускамоўны арыгінал. У гэтым, мяркую, праблема № 1 бел-вікі — яе другагатункавая рэпутацыя(((Падсумую — па-мойму куды лепей невялікі, але самародны артыкул (ці, хай ужо, пераклад, але не з рускай, бо яе валоданне насельніцтвам, горкая праўда, куды вышэй за валоданне роднай мовы). Можа, памыляюся ''--[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 14:11, 13 верасня 2012 (UTC)''<br /> : Вы ж самі адзначылі, што ў Лацінскай болей артыкулаў за дзве Беларускія разам, па мне гэта не паказчык, але да размова нельга не прыгадаць і пра сярэдні памер, для поўнай карціны. Цяпер мне цікава хто вызначыў гатунак нашай Вікіпедыі, якія былі крытэрыі ацэнкі, метады і г.д.? Бо, калі за сябе адказваць, пішу артыкулы за якія мне не сорамна, а напісаў іх мусіць каля {{nobr|2 000}} і чужыя перапісваю, дапісваю, афармляю. Удзельнікі розныя, у іх розныя мэты тут, адпаведна, розны ўклад і яго якасць, але на гэтым этапе, па-мойму, трэба дзякаваць за кожны шчыры ўклад і імкнуцца паправіць што і дзе можна. Для гэтага ў нас [[ВП:Догляд]] ёсць і дагледжана ўжо болей за 65 % артыкулаў. А з Вамі, вядома, згодны — лепей малы, але самапісаны, праўда, як сума нейкіх крыніц, а не з дуба вецце. З другога боку, добры варыянт і «мала артыкулаў, але вялікія і якасныя», але ўсё гэтыя падыходы ўжо не актуальныя, бо маем што маем і працаваць трэба з гэтым. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:06, 13 верасня 2012 (UTC) <br /> Адхіляемся ў лірычны бок: галоўны паказчык, мяркую - адносіны колькасці наведванняў дадзенага моўнага раздзелу на колькасць, у нашым выпадку, карыстальнікаў-беларусаў ([[удзельная велічыня]] наведванняў нашымі суграмадзянамі). Усё на паверхні: сітуацыя з вікіпедыяй - адбітак моўнай сітуацыі ў краіне. Інфармацыя да размышлення: міні-даследванне <big>[http://www.belaruspartisan.org/opinions/215023/ Википедия на белорусском или Как увеличить количество пользователей белорусского языка за один день в пять раз?]</big>. Несуцяшальная карціна - сярод суайчыннікаў беларускі раздел нават не на другім месцы па наведваннях. ''--[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 18:42, 13 верасня 2012 (UTC)'' * Паказальныя каментары да спасыланага артыкула.''--[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 18:58, 13 верасня 2012 (UTC)'' ** Раней, колькасць праглядаў з Беларусі БелВікі была і таго меньшая - недзе 28%, цяпер амаль 50%. Будуць артыкулы, будуць прагляды. Трэба пачакаць. А каментарыі пад артыкулам, усміхнулі, асабліва, першы. Працуем далей. Калі па колькасці і якасці артыкулаў мы перасягнём 18 томнік Беларускай Энцыклапедыі, то і чытач з'явіцца, а пакуль мы не набралі і на палову. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 19:11, 13 верасня 2012 (UTC) : Дзе тут нечаканае, з вядомай колькасцю рэальна беларускамоўных? Вы хочаце каб рускамоўныя пачалі карыстацца Беларускай Вікіпедыяй, дык гэтага не будзе ніколі. Адно можна спадзявацца, што калі будзем развіваць беларускую тэматыку, то за ёю могуць і беларускія рускамоўныя прыйсці, але і толькі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:07, 13 верасня 2012 (UTC) == Лічыльнік да 40000 на ГС? == Ці не перанесці лічыльнік "да 40000" да Вікістужкі? Дасягненне лічбаў не з'яўляецца мэтай Вікіпедыі наогул, а таксама "рэшта" да 40 тыс. вынікае з лічыльніка, які ёсць. Або, як варыянт, з самага верху перанесці да раздзелу "Артыкулы". --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 13:48, 3 лютага 2012 (UTC) == [[Шаблон:Выява дня]] == [[Шаблон:Выява дня 2010]] - есть. [[Шаблон:Выява дня 2011]] - нет.--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 18:13, 1 студзеня 2011 (UTC) : Коллега, нельзя ли поставить нам на Главную страницу шаблон прямо с Гл.стр. Коммонз, он называется Potd? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 20:01, 1 студзеня 2011 (UTC) :*Не знаю. Надо разбираться с кодами и шаблонами. Напрямую, наверное, не получится - {{:commons:Template:Potd}}.--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 20:20, 1 студзеня 2011 (UTC) :*Посмотрел интервики. Под ваше описание (из просмотренных мной) болше всего подходит [[:bg:Шаблон:Картинка на деня в Общомедия]]--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 20:41, 1 студзеня 2011 (UTC) == Міжнародныя адзнакі выдачы беларускай пошты == Добры вечар. Цяпер я не ведаю, з'яўляюся я тут на правільным месцы. Але я шукаю для асабістага праекта ў рамках Нямецкай пошты ўсе ужывальныя ў Беларусі міжнародныя адзнакі выдачы. Гэта значыць, усе прычыны, чаму паштовае адпраўленне не магло дастаўляцца. Як прыклад была б нямецкая зваротная адзнака канца: Не атрымана (па-французску Non reclamé) згаданы. Адказы ахвотна могуць пісацца на маёй дыскусійнай старонцы. Вялікае дзякуй і выбачайце, калі ласка, мой дрэнны беларускую мову. -- [[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 22:47, 30 студзеня 2011 (UTC) :Добрай раніцы, у мяне ёсць пытанне: У каго я магу адзначацца адносна міжнародных паштовых адзнак? --[[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 23:35, 1 лютага 2011 (UTC) ::Добрый вечер. На моей пользовательской нижней стороне на немецкоязычной Википедии я представил теперь употребительные международные почтовые отметки. Теперь они охотно могут переводиться на другие языки! Спасибо и дорогие приветы --[[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 22:47, 13 лютага 2011 (UTC) ([[de:Benutzer:Hardcore-Mike/Internationale Auslieferungsvermerke|Тут ніжнюю бок з паштовымі адзнакамі.]]) ::: Добры вечар. Ці існуе партал, які займаецца паштовымі справамі ў гэтай Вікіпедыі? --[[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 23:33, 18 лютага 2011 (UTC) :::Скорее всего - нет.--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 23:37, 18 лютага 2011 (UTC) ::::Тогда я нахожу это очень печальным, что не существует никакой такой портал! --[[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 01:57, 19 лютага 2011 (UTC) ::::: Was genau brauchen Sie? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 07:23, 19 лютага 2011 (UTC) :::::: Ich brauche die postalischen Vermerke der Post in Weißrussland. Die häufigsten internationalen Vermerke habe ich unter [[de:Benutzer:Hardcore-Mike/Internationale Auslieferungsvermerke]] angelegt. Diese Tabelle kann um die weißrussischen Vermerke ergänzt werden. :::::: Wenn Sie die Zeit haben, einmal auf ein Postamt zu gehen und sich dort die entsprechenden Aufkleber (diese sind in der Farbe rosa) zu holen, dann können Sie gern diese Begriffe in meine Tabelle einfügen. Gruß, --[[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 14:15, 19 лютага 2011 (UTC) ::::::: Ich werde versuchen, die weißrussische Postvermerken finden. Aber die Suche ist nicht garantiert. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 15:06, 19 лютага 2011 (UTC) :::::::: Ich danke dennoch vielmals! --[[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 22:04, 3 сакавіка 2011 (UTC) == Wikipedia in Tatar == Dear friends, may I ask you to add a hyperlink to our Tatar Wikipedia (http://tt.wikipedia.org) to yourr Front page. Tatars — are turkic nation living in Tatarstan Republic, second biggest nation in Russian Federation. hope to hear from you soon. sincerely yours, [[Удзельнік:Muhtac|Muhtac]] 20:51, 20 сакавіка 2011 (UTC) Здравствуйте, уважаемые коллеги. Просим вас добваить нашу википедию на татарском языке (http://tt.wikipedia.org) в ваш список языков на главной странице. Татары — нация живущая в Республике Татарстан и за пределами ее, вторая самая многочисленная нация на территории РФ. буду признателен за помощь. С уважением [[Удзельнік:Muhtac|Muhtac]] : Здравствуйте, я сейчас добавлю, но и вы в ответ окажите такую же любезность :)---[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]] / [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]] 21:49, 28 сакавіка 2011 (UTC) ==Harry Mulisch== Can someone "transtate" [[be-x-old:Гары Муліш]] from the old ortography into the new? :: The article is ready. See here: [[be:Гары Муліш]]. Thank you for your request. --[[Адмысловае:Contributions/178.124.224.117|178.124.224.117]] 04:34, 23 чэрвеня 2011 (UTC) ==Article request== Hi! Would you mind creating an article about [[:en:Interstate Aviation Committee]] in Belarusian? Thank you, [[Удзельнік:WhisperToMe|WhisperToMe]] 00:17, 23 чэрвеня 2011 (UTC) :: The article [[be:Міждзяржаўны авіяцыйны камітэт]] is ready. {{Зроблена}} Thank you for your request. --[[Адмысловае:Contributions/178.124.224.117|178.124.224.117]] 04:56, 23 чэрвеня 2011 (UTC) ::: Thank you so much :) [[Удзельнік:WhisperToMe|WhisperToMe]] 17:21, 23 чэрвеня 2011 (UTC) ==New article request== Hi! Would anyone be interested in writing an article about: * [[:en:Belavia Flight 1834]] ? It involved a Belarusian airliner that got into an accident in Armenia Thank you [[Удзельнік:WhisperToMe|WhisperToMe]] 21:03, 25 снежня 2011 (UTC) ==Photo request== Also, is anybody in Minsk interested in photographing the Belavia headquarters? They are at: * 220004, Мінск, вуліца Няміга, 14 [http://by.belavia.by/webroot/delivery/images/map-belavia_by1.gif Belarusian map] Thanks [[Удзельнік:WhisperToMe|WhisperToMe]] 21:13, 25 снежня 2011 (UTC) == Шаблон: Музыка == У тарашкевіцкім інтэрфейсе ёсць, а тут - няма... : маецца на ўвазе [[Шаблон:Музыка]], ці што??? [[Удзельнік:Vit Koz|Віталь]] 16:41, 8 ліпеня 2016 (MSK) == Wikivoyage (Віківандроўка) == Можа пачаць ствараць [http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wy/be/Галоўная_старонка Віківандроўку] на беларускай мове? Калі цікава, глядзіце [http://en.wikivoyage.org Віківандроўку на ангельскай мове], [http://ru.wikivoyage.org на рускай мове] == Добрыя артыкулы? == Я нешта прапусціла? чаму відаць толькі выдатныя?---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 14:01, 13 верасня 2013 (UTC) : Хтосьці так замяніў. --[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] ([[Размовы з удзельнікам:Artificial123|размовы]]) 14:19, 13 верасня 2013 (UTC) :: Асабіста я лічу, што добрыя артыкулы таксама павінны быць адлюстраваны на ГС. Прыкладна [[Галоўная старонка/Пясочніца|так]]. Вось [[Вікіпедыя:Форум#Галоўная старонка|тут]] яшчэ абмеркаванне. Калі што, [[Галоўная старонка/Пясочніца|чарнавік]] праўце смела. --[[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 06:03, 14 верасня 2013 (UTC) == Памылкі == Не стовасьмідзЕсяты, але стовасьмідзЯсяты. Пра дзень па каляндары. Не змог выправіць, бо там гэта праз нейкую праграму ці шаблон адлюстроўваецца. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 23:41, 29 чэрвеня 2014 (FET) :Галоўная старонка выклікае змест артыкула пра пэўную дату - менавіта ў ім і трэба выпраўляць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:50, 29 чэрвеня 2014 (FET) == [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Today%27s_articles_for_improvement Today's articles for improvement project] == On the English Wikipedia, we started a project called [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Today%27s_articles_for_improvement TAFI]. Each week we identify underdeveloped articles that require improvement. Our goal is to use widespread collaborative editing to improve articles to Good article, Featured article or Featured list quality over a short time frame. This is all about improving important articles in a collaborative manner, and also inspiring readers of Wikipedia to also try editing. We think it is a very important and interesting idea that will make Wikipedia a better place to work. It has been [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Today%27s_articles_for_improvement/Accomplishments very successful so far], and the concept has [https://translate.google.com/translate?sl=auto&tl=en&js=y&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&u=https%3A%2F%2Fhi.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25E0%25A4%25B5%25E0%25A4%25BF%25E0%25A4%2595%25E0%25A4%25BF%25E0%25A4%25AA%25E0%25A5%2580%25E0%25A4%25A1%25E0%25A4%25BF%25E0%25A4%25AF%25E0%25A4%25BE%3A%25E0%25A4%2587%25E0%25A4%25B8_%25E0%25A4%25B8%25E0%25A4%25AA%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25B9_%25E0%25A4%2595%25E0%25A4%25BE_%25E0%25A4%25B8%25E0%25A5%2581%25E0%25A4%25A7%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25B0_%25E0%25A4%25B9%25E0%25A5%2587%25E0%25A4%25A4%25E0%25A5%2581_%25E0%25A4%25B2%25E0%25A5%2587%25E0%25A4%2596&edit-text=&act=url spread to the Hindi Wikipedia] where it has been well received. We wanted to know if your Wikipedia was interested in setting up its own version of TAFI. Please contact us [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:Today%27s_articles_for_improvement on our talk page] or here if you are interested.--[[User:Coin945|Coin945]] ([[User talk:Coin945|talk]]) 17:48, 2 September 2014 (UTC) == Wikimania 2015 scholarships == Dear Wikimedians, Wikimedia Polska Association will fund up to two international scholarships to this year's Wikimania conference, to take place in Mexico City, on July 15-19, 2015, covering air fare, conference fee, accomodation and insurance. See [https://pl.wikimedia.org/wiki/Wikimania_2015/regulamin/en here] for information on how to apply for the scholarship, what the requirements are and how to contact us. Feel free to distribute this message to any relevant Wiki pages and mailing lists. On behalf of the WIkimedia Polska Scholarship Commitee, [[Удзельнік:Wpedzich|Wpedzich]] ([[Размовы з удзельнікам:Wpedzich|размовы]]) 22:11, 24 лютага 2015 (MSK) :Dear Wikimedians, Wikimedia Polska Association has made a decision to fund two more scholarships for this year’s Wikimania, to be hosted in Mexico City 15-19 July 2015. The procedure is identical to the one described [[:pl:chapter: Wikimania 2015/regulamin/en|here]], so if you have not applied, but meet the criteria and would like to attend WIkimedia’s biggest international event, please submit your application until April 23, midnight. Kind regards, [[Удзельнік:Wpedzich|Wpedzich]] ([[Размовы з удзельнікам:Wpedzich|размовы]]) 11:00, 19 красавіка 2015 (MSK) ::Pardon, but not everybody know English. You can use Google Translate to translate from English or Polish to Belarussian or Russian. Thank you. [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 21:40, 2 жніўня 2015 (MSK). == Абнаўленьне галоўнай старонкі == Добрага часу сутак, калегі, прапаную асвяжыць верх галоўнай старонкі. Праект такі ж і ў ангельскай вікіпедыі: [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 13:35, 8 жніўня 2015 (MSK). <!--Баннер--> <div class="mp-panel" id="mp-topbanner" style="padding: 0;"> <div id="mp-topbanner-inner" style="padding: 1em;"> <!-- "ДОБРО ПОЖАЛОВАТЬ" --> {| style="text-align:center; border:0; margin-top:1.2em; margin-bottom:2ex; background-color:#fcfcfc; width:100%; clear:both;" cellpadding="0" cellspacing="0" | colspan="2" class="globegris" style="border:1px solid #ccc; background-color:#fcfcfc; background-repeat:no-repeat; background-position:-40px −14px; -webkit-border-radius:7px; -moz-border-radius:7px; border-radius:7px" | {| style="width:100%; margin-top:.7em; background:transparent; border:0px solid #ccc" | style="width:70%; color:#000; text-align:center; background:transparent;"| {| style="width:100%; border:solid 0px; background:transparent" |- <div class="center" id="mp-topbannerleft" style="float: left; width: 300px; height: 5em;"> <span id="mp-welcometo">'''[[Вікіпедыя:Спрошчаныя правілы|Вітаем]] у Вікіпедыi'''</span><br>[[File:Wikipedia's W.svg|100px|alt=Вікіпедыя|link=]]</div> <div id="mp-topbannerright"> ''[[Вікіпедыя]] — шматмоўная, свабодная інтэрнэт-энцыклапедыя, якая ствараецца ў супрацоўніцтве ахвотнікаў і каардынуецца некамерцыйнай арганізацыяй Фондам Вікімедыя, якую можа правіць кожны.''</div><div class="plainlinks" id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:100%"> <small>праект у альтэрнатыўнай літаратурнай норме беларускай мовы («тарашкевіца») знаходзіцца [[:be-x-old:|тут]]</small>. <div style="font-size:95%"> Зараз у Вікіпедыі '''[[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}} {{plural:{{NUMBEROFARTICLES}}|артыкул|артыкулы|артыкулаў}}]] на беларускай мове'''. </div> <div style="clear: both;"></div> |} |} {| cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-top:1px solid #ccc; text-align:center; margin-bottom: 8px; background:transparent; width:98%; border:0;" | style="width:10%" | {{Кнопка 2|Вікіпедыя:Як ствараць артыкул|Як ствараць артыкулы|class=mw-ui-progressive}} {{Кнопка 2|Вікіпедыя:Палітыкі і звычаі|Палітыкі і звычаі}} {{Кнопка 2|Вікіпедыя:Пачаць новы артыкул|Стварыць новы артыкул}} {{Кнопка 2|Даведка:Змест/Першыя крокі|Першыя крокі}} |} |} : Памылкі адразу выпраўце. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:39, 8 жніўня 2015 (MSK) ::[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]], якія? Я ўсе скапіяваў з дзеючай плашки. [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 15:02, 8 жніўня 2015 (MSK). ::: "Абнаўленне", "англійскай", "артыкулаў", "плашкі". --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:38, 8 жніўня 2015 (MSK) ::::Так гэта ж не адносіцца да шаблоне. [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 15:44, 8 жніўня 2015 (MSK). ::::: Асабліва "артыкулов". --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:46, 8 жніўня 2015 (MSK) ::::::ок. Далей што? [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 16:08, 8 жніўня 2015 (MSK). ::::::: Чакайце, калі супольнасць звярне ўвагу. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 16:20, 8 жніўня 2015 (MSK) : Лепш "Wikipedia" усё ж па-беларуску напісаць. І неяк пакінуць спасылку на тарашкевічны раздзел.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:26, 8 жніўня 2015 (MSK) ::[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], поправим, однако "Wikipedia" - это бренд. (извините за русский, здесь нет клавиатуры). [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 16:32, 8 жніўня 2015 (MSK).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 17:43, 8 жніўня 2015 (MSK) ::: З "W" — згодны, на самой справе брэнд. Першая кнопка "Ствараць артыкул" — гэта "Як ствараць артыкул" або "Стварыць артыкул?"--<small>Гэты каментар пакінуў, але не падпісаўся [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]])</small> ::::Націсніце і даведаецеся:) Калі ласка, падпісвайцеся! [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 17:32, 8 жніўня 2015 (MSK). ::::: Выправіў кнопку. Прабачце, падпісацца быў забыўся.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 17:43, 8 жніўня 2015 (MSK) ::::::Дзякуй! [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 17:45, 8 жніўня 2015 (MSK). : Выправіў назвы кнопак. Лічу, што такая панэль выглядае значна прывабней, чым тое, што ўжо ёсць і дапамагае новым карыстальнікам прасцей увайсці ў супольнасць. Таксама дадаў інфармацыю пра тарашкевіце. Адзінае, што гэты шаблон трэба перакласці на беларускую. + дадаць інфармацыю пра сённяшні дзень. --[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:55, 7 кастрычніка 2022 (MSK) * Шчыра скажу, мне надзвычай падабаецца той стыль, які мы маем зараз. Але дзякую за ініцыятыву. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 17:21, 12 жніўня 2015 (MSK) ::Дзякуй за ваш каментар! [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 17:30, 12 жніўня 2015 (MSK). == Belarusian is missing == Belarusian is missing from this page:<br /> https://meta.wikimedia.org/wiki/There_is_also_a_Wikipedia_in_your_language<br /> Thank you, [[Удзельнік:Varlaam|Varlaam]] ([[Размовы з удзельнікам:Varlaam|размовы]]) 21:40, 19 студзеня 2016 (MSK) :Thanks very much. [[Удзельнік:Varlaam|Varlaam]] ([[Размовы з удзельнікам:Varlaam|размовы]]) 00:41, 20 студзеня 2016 (MSK) == Wikimania 2016 scholarships == Dear Wikimedians (sorry for posting in English); As every year, Wikimedia Polska Association is accepting scholarship requests for this year’s Wikimania, to be held at the Italian town of Esino Lario, June 22-28. The scholarship encompasses travel expenses, accomodation, insurance and the possible conference fee. Please submit your requests by email to wikimania@wikimedia.pl from March 14, 00:00:01 (CET) by March 27, 23:59:59 (CET). Up to two international scholarships will be funded. The scholarship request, submitted in English or Polish, ought to contain: * short description of your activity within the Wikimedia movement, your real name, your global username or local usernames, Wikimedia activity outside project editing (including local chapter activity), prior input into the Wikimedia conferences, especially international ones; * information about your desired participation in the conference: planned or submitted lectures or other activities during Wikimania or its associated events; * information about your forecast activity in pre- and post-conference activities, with the justification for participating in these non-core conference activities; * declaration of your command of English sufficient to actively participate in the conference; * information about the international airport closest to your place of residence; * declaration of being 18 years or older; in case of younger applicants, 16-18, a scan of a parent’s or legal guardian’s consent to the participation in the conference; * the information on citizenship(s) held; * agreement to provide and process your personal data (name, address, bank account details, passport number) if the scholarship is granted. '''Please, do not provide these personal details in the application itself, apart from your real name.''' On the behalf of the Scholarship Commitee, [[Удзельнік:Wpedzich|Wpedzich]] ([[Размовы з удзельнікам:Wpedzich|размовы]]) 22:52, 13 сакавіка 2016 (MSK) == Вики-Пайрем-2017 == Здравствуйте, уважаемые коллеги! Мы, рабочая группа форума [https://ru.wikimedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BC_2017/ Вики-Пайрем], который состоится в июне 2017 года в столице Республики [[Марий Эл]] - в прекрасном городе [[Йошкар-Ола]], хотим пригласить Вас на наше мероприятие. Международный форум будет посвящён развитию проектов Викимедиа на языках народов России и проблемам создания и распространения свободных знаний в целом. О своем решении просим написать на [https://ru.wikimedia.org/wiki/%D0%9E%D0%B1%D1%81%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5:%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BC_2017/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8/ этой странице]. Будем рады видеть Вас на форуме! С уважением, [[У:Palezik|Palezik]] ([[ОУ:Palezik|обс.]]) - участник [https://udm.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BC/ Удмуртской Википедии] ==Wikimania 2017 scholarship programme== Following the tradition of previous years, Wikimedia Polska Association has launched the ’’’Wikimania 2017’’’ scholarship programme. One international scholarship will be awarded this year, for the conference which will take place in Montreal, Canada, August 9-13. If you meet the requirements described in the [[:pl:chapter:UZ 2017-15/załącznik/en|ruleset]], you may submit your application by April 7, 2017 to the email address provided in the ruleset. With kind regards, [[Удзельнік:Wojciech Pędzich|Wojciech Pędzich]] ([[Размовы з удзельнікам:Wojciech Pędzich|размовы]]) 20:27, 21 сакавіка 2017 (+03) == Катэгорыі на галоўнай старонцы == Прапаную нешта зрабіць з гэтым непатрэбным з’яўленнем катэгорый на ГС: {{цытата|Катэгорыі: Асобы l Нарадзіліся 19 чэрвеня l Нарадзіліся ў 1983 годзе l Нарадзіліся ў Лестэры l Беларуская Вікіпедыя}} Як я разумею, катэгорый на ГС увогуле быць не павінна? <font face="Century Gothic">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 14:59, 21 верасня 2017 (MSK) : Ну, па меншай меры такіх катэгорый не павінна быць. Думаю, справа ва ўжыванні шаблонаў {{Ш|ДН}}, {{Ш|ДС}}, {{Ш|МН}}, {{Ш|МС}} на [[Шаблон:Бягучы выдатны артыкул|гэтай старонцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:15, 21 верасня 2017 (MSK) == Артыкулы года == Варта разкаментаваць секцыю аб'явы аб конкурсе "Артыкулы года". --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:44, 29 лістапада 2017 (MSK) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:01, 29 лістапада 2017 (MSK) == Неправеранныя змены == Чаму на ГС існуе закладка «Неправеранныя змены»? Што тут не праверана, не магу зразумець? Ці можа не маю нейкіх правой доступу... Тады чаму ніхто з тых, хто мае не пацвердзіць, альбо не адкрочыць? Бо неяк не салідна выглядае ГС с такой укладкай. <font face="Comic Sans MS">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 15:15, 14 верасня 2018 (MSK) : Думаю таму што недагледжаныя змены ёсць у шаблонах {{Ш|Адзін з добрых артыкулаў}} і {{Ш|Адзін з выдатных артыкулаў}}, якія ўключаюцца ў галоўныю старонку.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:23, 14 верасня 2018 (MSK) == Namensschreibung == Hallo, kann mal jemand klären, wie die korrekte Schreibung ist: "Раман Петрушэнка" oder "Раман Пятрушэнка". Im belorussischen WP-Artikel kommen beide Schreibweisen vor. Benutzer:HeBB (deutsche Wikipedia) 15.09.2019 : "Раман Петрушэнка" ist korrekte. "Раман Пятрушэнка" ist ein Fehler.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:50, 15 верасня 2019 (MSK) :: Danke. HeBB, 13:50, 16 верасня 2019 == Час на ГС == Мгчыма замест UTS лепш прывязацца да паяснога часу — выкарыстоўваць LOCALTIME то бок. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:32, 1 кастрычніка 2019 (+03) : Улічваючы что Новыя артыкулы і Апошнія змены выкарыстоўваюць беларускі час — так. Можна даць і беларускі, і UTS.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 17:22, 5 кастрычніка 2019 (+03) Хачу зноў узняць гэтую тэму. Чаму б проста не зрабіць мінскі час +3? <tt>LOCALTIME</tt> не пасуе, бо ў кэш пойдзе нечый <tt>LOCALTIME</tt>, а не той, што мае візітар. Хіба што можна праз JS па-над статычным +3 надбудаваць лакальны час паводле браўзера ці наладаў MediaWiki, але я ўжо не памятаю, ці можна чытаць налады карыстальніка праз JS. :) — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 09:06, 31 снежня 2020 (+03) == Літоўская шляхта == Калі ласка, падумайце аб перакладзе англамоўнага артыкула пра [[Літоўская шляхта]] і дапаўненні да англамоўнай версіі (Lithuanian nobility). --[[Адмысловае:Contributions/211.237.218.83|211.237.218.83]] 12:25, 11 лютага 2022 (+03) == Пераклад інтэрфейсу Вікіпедыі == Шаноўнае спадарства! Пераклад карыстальніцкага інтэрфейсу беларускай Вікіпедыі патрабуе сур’ёзнай працы з боку дасведчаных перакладчыкаў ПЗ. У мяне ў галаве не ўкладваецца, чаму ў нашай файнай Вікіпедыі такі няякасны пераклад інтэрфейсу. «Настройкі», «Прылады» замест інструментаў, «хатняя старонка» і іншае. Гэта ўсё — непрафесійна, неакадэмічна і неадпавядае той тэрміналогіі, якой карыстаюцца найлепшыя з беларускіх перакладчыкаў. Некаторыя памылкі школьнага ўзроўню і непрымальны для такога буйнога і ўплывовага праекта. Я чалавек новы ў Вікіпедыі, але з пэўным досведам у тэхнічным перакладзе і быў бы вельмі рады, калі б людзі, якія разбіраюцца ва ўладкаванні праекту, падзяліліся са мной ведамі, як зарганізаваны пераклад інтэрфейсу ў Вікіпедыі, і як можна зрабіць свой унёсак. --[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:42, 7 кастрычніка 2022 (+03) : Пераклад большай часткі паведамленняў інтэрфейсу можна зрабіць на https://translatewiki.net/ звычайнаму ўдзельніку, там неабавязкова мець нейкія адмысловыя правы. Так, згодны, што пераклады могуць быць не найлепшыя, бо іх рабілі розныя людзі (і часцей за ўсё не прафесіяналы ў перакладзе) у розныя часы. Калі маеце час і жаданне, то будзем удзячны ўнёску па перакладзе.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 17:10, 7 кастрычніка 2022 (+03) :: Дзякуй! Ужо пачаў працэс верыфікацыі на праекце. Пастараюся зрабіць свой унёсак! Калі хтосьці жадае кааперавацца, то пішыце мне, падзялюся сваімі матэрыяламі, гласарыямі і іншым. Я б нават зрабіў нейкі раздзел для перакладчыкаў, або дапоўніў існуючы, калі такі ёсць. --[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:29, 8 кастрычніка 2022 (+03) ::: Ёсць старонка [[Вікіпедыя:Цяжкія словы]], дзе спрабавалі падобнае рабіць (хоць больш па арфаграфіі), можаце дапаўняць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 08:58, 8 кастрычніка 2022 (+03) ==Выдатны артыкул 20.04.2023== Выдатны артыкул — пра Яна Чачота, але спасылка «далей» вядзе на артыкул пра Юпітар. Хтота штота пераблытаў. --[[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 09:32, 20 красавіка 2023 (+03) : Дзякуй за заўвагу, паправіў.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:22, 20 красавіка 2023 (+03) == Зрабіць мову бліжэй да народнай == Вітаю вас! Нядаўна найшоў на артыкул https://knihi.com/Jan_Skryhan/Dumki_ab_movie.html, дзе Ян Скрыган крытыкуе слова "атрымлівацца": ''Калі натуральна і ўпэўнена адчувае сябе слова «трымаць» (і яго паплечнікі «затрымаць», «падтрымаць», «утрымаць» і г. д.), дык затое «'''атрымліваецца'''» не мае такое ўпэўненасці. Мы нават не ведаем, як правільна яго пісаць: атрымліваецца ці атрымоўваецца. Яно захапіла функцыі другіх слоў і жывую гаворку робіць падобнай на калькавы пераклад. Мы пішам: «З-пад яго рук усё атрымліваецца (або атрымоўваецца) вельмі зграбна», «З навукаю ў яго нічога не атрымліваецца» (або не атрымоўваецца). А жывая гаворка скажа: «З-пад яго рук усё '''выходзіць''' вельмі зграбна», «З навукай у яго нічога не '''выходзіць'''». Або нават іначай: «З навукай у яго нічога не ладзіцца».'' Тамсама можна адшукаць яшчэ парады про мову. Ці дазволіце мне паправіць Вікі паводле таго артыкулу? Калі "так", то парайце спосаб рабіць масавыя змены. [[Удзельнік:Vianieda|Vianieda]] ([[Размовы з удзельнікам:Vianieda|размовы]]) 09:08, 15 верасня 2023 (+03) : Па-першае, '''такога кшталту пытанні задавайце, калі ласка, на адмысловай старонцы ([[Вікіпедыя:Форум]])'''. : Па-другое, мноства артыкулаў патрабуюць розных стылёвых правак. Іх могуць свабодна рабіць усе, хто мае адчуванне беларускай мовы і яе стылістыкі. Наконт замены ўсіх выпадкаў ужывання «атрымлівацца» у мяне няма упэўненнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:03, 15 верасня 2023 (+03) == [[Шаблон:Выбраны змест/Беларусь]] == На галоўнай старонцы вісіць паламаны шаблон. Трэба выправіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 09:52, 15 сакавіка 2024 (+03) == Спасылка на раздзел тарашкевіцай == У самым версе вісіць спасылка на раздзел тарашкевіцай. Пры гэты, зайшоўшы ў раздзел тарашкевіцай я не пабачыў спасылкі на гэты раздзел. Прапаную выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:36, 2 чэрвеня 2024 (+03) : [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B%3A%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0%2F%D0%BF%D1%8F%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0&diff=4681198&oldid=4681195 Папярэдні раз], здэцца, калега [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] такую ідэю не падтрымаў. Але кансэнсус можа змяняцца з часам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:53, 2 чэрвеня 2024 (+03) :: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 10 чэрвеня 2024 (+03) == Пампую тысячы фатаздымкаў Глобуса Беларусі (ва ўзгадненні з аўтарам) - калі ласка стаўце катэгорыі == Прывітаначкі, спачатку я сам ставіў катэгорыі, але часу ў мяне на ўсё не хапае :( Таксама можаце ставіць файлам нармальныя назвы, ўстаўляць у артыкулы. Калі катэгорыі паставілі - выдаляйце з часовай катэгорыі TODO. Дзякуй. https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:ListFiles/Globustut&ilshowall=1 https://quarry.wmcloud.org/query/100891 [[Удзельнік:Vitaly Zdanevich|Vitaly Zdanevich]] ([[Размовы з удзельнікам:Vitaly Zdanevich|размовы]]) 02:03, 16 студзеня 2026 (+03) : Варта прадубляваць на [[Вікіпедыя:Форум]] [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:06, 16 студзеня 2026 (+03) == Пампую шмат сканаў з Нацыянальнай Бібліятэкі - калі ласка стаўце катэгорыі == https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Elib.nlb.by Пампую сваім скрыптом https://github.com/vitaly-zdanevich/nlb Калі ён дрэнна нешта робіць - кажыце мне. [[Удзельнік:Vitaly Zdanevich|Vitaly Zdanevich]] ([[Размовы з удзельнікам:Vitaly Zdanevich|размовы]]) 12:25, 21 кастрычніка 2026 (+03) 9dqdxepb6hfoh863a869851p7yilg7w 5222664 5222655 2026-10-21T09:31:38Z Vitaly Zdanevich 16158 /* Пампую шмат сканаў з Нацыянальнай Бібліятэкі - калі ласка стаўце катэгорыі */ дадаў https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:TODO_от_Globustut_проставить_категории_-_061-065 5222664 wikitext text/x-wiki == Дзень у гісторыі == Калегі, ёсць прапанова зрабіць гэты блок больш лаканічным, штосці такога кшталту, як зараз на ГС. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:08, 23 жніўня 2017 (MSK) : Згодны з прапановай. Не па тэме: мяркую, трэба вярнуць раздел «Вікітыдзень» на ГС — свежых ідэй не будзе, калі ніхто і не бачыць, што такая тэма існуе. <font face="Century Gothic">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 13:19, 23 жніўня 2017 (MSK) :: Акурат можаце яго аярнуць са сваёй свежай ідэяй :-) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:31, 23 жніўня 2017 (MSK) ::: Добрая ідэя ўжо [[Вікіпедыя:Праект:Вікітыдзень/Кандыдаты|была прапанована]], я галасаваў, але ж далей справа не пайшла. <font face="Century Gothic">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 14:08, 23 жніўня 2017 (MSK) :::: Вікістужку і Вікітыдзень можна у правы бок перанесці (змясціць пад раздзелам Дзень у гісторыі) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:26, 23 жніўня 2017 (MSK) == Добрыя і выдатныя == Прверце, калі ласка, ці належным чынам працуюць шаблоны цяперашні добры і цяперашні выдатны артыкулы. Здаецца, яны не змяняюцца (з чатырох апошніх і там, і там паказваецца на ГС статычна толькі адзін).--[[Удзельнік:Mr. Sрock|Mr. Sрock]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Sрock|размовы]]) 08:29, 28 верасня 2013 (UTC) : Змяняюцца. Я праверыў. --<Font face="Impact">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]]</Font> 09:40, 28 верасня 2013 (UTC) == Сьпіс найбуйнешых разьдзелаў Вікіпэдыі == Прапаную дадаць блёк з найбуйнейшымі моўнымі разьдзеламі Вікіпэдыі. Яго ня трэба абнаўляць: ён будзе аўтаматычна абнаўляцца разам з {{tl|NUMBEROF/data}}. [[:be-x-old:Шаблён:Галоўная старонка/Іншыя Вікіпэдыі|Рэалізацыя ў разьдзеле тарашкевіцай]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 12:35, 24 верасня 2013 (UTC) : Давайце спачатку з Добрымі артыкуламі разбяромся. --<Font face="Impact">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]]</Font> 12:52, 24 верасня 2013 (UTC) :: Цяпер у галоўнай старонцы дзьве асноўныя хібы: «дзень у гісторыі», які ўключае цэлую старонку ня вельмі патрэбнай інфы, і «тэмы» — проста шмат прасторы займае, але чорт зь ім. Вось «дзень у гісторыі» — ня проста хіба... тут словы складана падабраць. Цяпер паміж левай і правай часткамі няма балянсу (левы бок пераважае). Трэба скараціць «дзень у гісторыі» і перанесьці яго ў правы бок, пры гэтым стварыўшы блёк для добрых артыкулаў. Далей можна думаць: выяву дня перанесьці ў левы бок пад выдатны і добры, тэмы перакампанаваць і перанесьці ў левы бок (або ўвогуле ў шапку: гадзіньнік і каляндар у кожнага ёсьць на руцэ, кампутары або тэлефоне, а з-за кэшаваньня час актуальны толькі адну хвіліну пасьля абнаўленьня кэшу старонкі). :: P.S. з-за незвычайнай джэдайскай вёрсткі высокія выявы выпаўзаюць за межы блёку выдатнага артыкула: http://cropme.ru/s/d/9/o/07346675.png — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:15, 24 верасня 2013 (UTC) ::: Спасылкі на іншыя раздзелы, мабыць, лепш пакінуць як ёсць. Каму трэба, той зазірне ў табліцу з поўным пералікам. Дадаваць жа вікіпедыі на малавядомых мовах (хай сабе і вялікія) сэнсу не бачу. ::: Што да выгляду ГС, лічу, што Добрыя артыкулы (разам з Выдатнымі) абавязкова павінны быць на ГС. Магчыма, Вам будуць карысныя мой [[Галоўная старонка/Пясочніца|чарнавік]] (праўце смела) і [[Вікіпедыя:Форум#Галоўная старонка|гэта абмеркаванне]]. Заўважу таксама, што не за гарамі [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы|абранне Выдатных спісаў]]. --[[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 08:34, 25 верасня 2013 (UTC) == Інтэрвікі на Галоўнай старонцы? == Ці не варта абмежаваць пералік інтэрвік на ГС? Калі варта, то прапаную такую формулу "Тарашкевіцкая"+"Краіны_суседзі"+"Раздзелы<500.000". Можа будуць яшчэ якія прапановы? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 06:37, 24 сакавіка 2013 (UTC) :Цалкам падтрымліваю прапанову абмежаваць спіс моўных раздзелаў на галоўнай старонцы, з прапанаваным наборам таксама згодзен. Акрамя таго, прапаную ўнізе спіса дабавіць спасылку на старонку з поўным спісам (як на ГС расійскай вікіпедыі). -- [[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 11:36, 24 сакавіка 2013 (UTC) :: Зрабіў новы пералік, можа будуць яшчэ якія прапановы ўдзельнікаў. Заадно выявілася, што ў нас нешта працуе не як ва ўсіх, што пакуль не разабраўся. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:19, 24 сакавіка 2013 (UTC) :: Здаецца, усё атрымалася. Па мовах прапановы прымаюцца. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:05, 25 сакавіка 2013 (UTC) : Як наконт таго, каб дадаць найбуйнейшыя славянскія мовы? Чэшскую, славацкую, балгарскую, сербскую, напрыклад. Усё-ткі мовы, блізкія да беларускай. А таксама эсперанта як універсальную сусветную мову. — [[Удзельнік:Sir Ksandr|Sir Ksandr]] ([[Размовы з удзельнікам:Sir Ksandr|размовы]]) 11:55, 4 траўня 2013 (UTC) :: Трэба нейкі крытэрый буйнейшасці, мабыць, тады ўжо ўсе славянскія? Можа, варта дапісаць 10-ку буйнейшых моў наогул? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:29, 4 мая 2013 (UTC) ::: Мяркую, усе славянскія мовы дадаваць не трэба. Толькі тыя, якія маюць дзяржаўны ўзровень выкарыстання. Магчыма, яшчэ не хапае арабскай і хіндзі. — [[Удзельнік:Sir Ksandr|Sir Ksandr]] ([[Размовы з удзельнікам:Sir Ksandr|размовы]]) 12:52, 4 траўня 2013 (UTC) ==Аб'яднанне Беларускай Вікі== Заклік у першую чаргу да адміністратараў і удзельнікаў-праграмістаў! Зірніце калі ласка галоўную старонку сербскай вікіпедыі - [[sr:| Сербская Вікі]]. У іх, як бачыце, рэалізавана магчымасць змянення інтэрфэйса з кірыліцы на лацінку. Як стварыць нешта падобнае і ў нас (маю на ўвазе супярэчнасці з класічным і акадэмічным правапісамі)? Не таямніца, шмат удзельнікаў падтрымлівае ідэю аб'яднання ў адзіную Беларускую Вікіпедыю, справа толькі за тэхнічным бокам. Можа спрыяльны час ужо настаў?! Дзякую! --[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 10:00, 25 снежня 2012 (UTC) : Пан Дзмітрый, пры тэхнічнай магчымасці гэтага, Вікіпедыі не раздзяліліся б, нават пры наяўнасці зусім не правапісных праблем. У свой час, нават быў створаны трэніровачны Вікіраздзел, дзе аптымісты спрабавалі ствараць і выпрабоўвалі беларуска<->тарашкевіцкі транслятар. Хоць ім (тэхнічным аптымістам) адразу казалі, што стварэнне транслятара тэарытычна не магчыма. Яны (тэхнічныя аптымісты) нават прасілі пачакаць з падзелам, пакуль свае спробы робяць, і іх чакалі, пакуль яны на практыцы не пацвердзілі немагчымасць вядомую з тэорыі. Беларускі выпадак не кітайскі, не сербскі і не нарвежскі, ён зусім іншы. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:14, 25 снежня 2012 (UTC) А чаму нельга аб'яднацца па простаму прынцыпу: ў якіх артыкулах інфармацыі больш- тыя і застаюцца. Хай будзе і то і гэта. І далей напісанне таксама- "хто паспеў- той і з'еў". 15/02/13 Head Ёсць яшчэ таксама наступная прапанова: пры напісанні новага артыкулу на любым варыянце паведамляць пра гэты "іншы бок" каб той "бок" пісаў сваім правапісам- адпаведна прывесці ў такое становішча ўсе існуючыя артыкулы. Напрыклад, калі б я пісаў артыкул, то абавязкова ў абедзьвух раздзелах. 15/02/13 Head ::: Спецыяльна для Head: Асабіста я не ведаю тарашк. правапіс, таму не здолею напісаць у два раздзелы, калі нехта прыйдзе да мяне і папросіць «перакласці» з тарвікі, то я перакладу - раз, два, тры, а потым скажу "вікі справа дабравольная, і мне цікавей марнаваць час на тое, што мне хочацца, а не на тое, што трэба некаму", новаствораныя артыкулы - не сакрэт, іх можна бачыць у '''любым''' моўным раздзеле па спасылцы ''Special:NewPages'', калі ласка, перакладайце.---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 12:59, 15 лютага 2013 (UTC) :: Блін, прашу прабачэння за жорсткасць, але сапраўды дастала ўжо. Па-першае, дастала гэтае вечнае "а давайце" - зрабіце транслятар, які не проста будзе мяккія знакі прыбіраць/дадаваць, а і выпраўляць варыянты кшталту Афіны-Атэны, па-другое, правядзіце шырокае апытанне ў двух раздзелах, каб вызначыць, ці ёсць наогул кансэнсус на аб'яднанне, трэццім крокам стане вырашэнне праблемы катэгорый (нагадаю, у моўных раздзелах не працуе перанакіраванне ў катэгорыях, таму некаму прыйдзецца саступіць у вырашэнні пытання, якому правапісу аддаць перавагу), чацвёртае, трэба будзе вырашыць пытанне з правапісам усіх службовых паведамленняў (пакуль яны ўсе на 100% не перакладзены на мову ніводным правапісам, праца прасунулася крыху больш у тарашкевічаў, а ў нас гэтым зараз наогул '''ніхто''' не займаецца - таму, напрыклад, на старонцы "Новыя старонкі" бывае праскаквае нешта такое - 09:58, 15 лютага 2013 ‎Міжнародная прэмія Гайрднер (гіст.) ‎[2 250 байтаў] ‎178.124.24.116 (размова | заблакаваць) (Новая старонка: ''''Міжнародная прэмія Гайрднер''' (анг.Gairdner Foundation International Award) — штогадовая навуковая прэмія...') '''originally created as''' "МІжнародная прэмія Гайрднер") Можна працягваць доўга, але я магу сказаць асабіста за сябе: калі будзе рэалізаваны прынцып "хто першы ўстаў, таго і тапкі" (хто больш правіў, той і выбірае правапіс пэўнага артыкулу), то я кіну гэтую справу. Гэта не пагроза, проста факт. Я паклала многа сіл, каб гэты раздзел быў класным, уніфікаваным, як мага лепшым, таму я не хачу тут бачыць ніякай неадназначнасці. Не хачу ствараць аб'яднаную мову, якая возьме лепшае ад двух правапісаў, хачу пісаць на той мове, у якой норма '''пэўна вызначана''', хачу, каб у раздзеле не ўзнікалі пытанні "а як напісаць, а як сказаць?" Мова змяняецца, правапісы яўна ідуць да збліжэння, гэта на вікісустрэчы адзначалі і тарашкевічы. Натуральным шляхам гадоў праз 10-20, ці болей, правапіс стане агульным для ўсіх, вось тады і можна будзе аб'яднацца, але хачу, каб гэта было '''натуральна''', а не "мы вырашылі і аб'ядналі"---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 12:59, 15 лютага 2013 (UTC) ==Старая англійская== Да тэмы '''адмысловага афармлення''' [[ang:| <big>''галоўная старонка Вікі на старажытнай англійскай мове''</big>]] ''--[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 08:37, 21 верасня 2012 (UTC)''<br /> :І? Усё крывое, маска на палову старонкі не нясе ніякай інфарматыўнасці, а толькі займае месца. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:44, 21 верасня 2012 (UTC) :: Там добра відаць, што рабілася без прыцягнення вялікіх рэсурсаў---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 09:08, 21 верасня 2012 (UTC) == Адмысловае афармленне == Выпадкова патрапіў на тытульную старноку вікіпедыі на лаціне і быў проста ўражаны двума рэчамі:<br /> <big>1)</big> ''па-першае'': на мёртвай мове старажытных рымлянаў створана артыкулаў больш, чым на абедзвюх варыянтах правапісу беларускай <big>=(</big><br /> <big>2)</big> ''па-другое'', я ў захапленні ад адмысловага афармлення іхняй галоўнай старонкі, выглядае эфектна, грунтоўна і адначасова стылістычна завершана! Вось спасылка [[la:| <big>''вікіпедыя на лаціне''</big>]]<br /> І калі першы пункт - праца не аднаго дню, то ў сувязі з другім узнікла прапанова, ці, хутчэй, пажаданне - а ці не ўзяць на ўзбраенне лацінскі досвед і ці не зрабіць галоўную старонку бел-вікі больш адметнай? (не ведаю: фарбы, шрыфт, стылізацыя пад нацыянальны каларыт, падглядзець што-небудзь/сцягнуць з іншых моўных раздзелаў)<br /> Не прэтэндую на экспертнасць у дадзеным пытанні, але мне здаецца што тэма далёка не такая легкаважная, як можа здавацца. Сярод іншых моўных раздзелаў бе-лвікі, на жаль, далёка не на першым месцы. I каб зацікавіць, у першую чаргу сваіх суайчыннікаў, '''<big>нашай</big>''' працай трэба рабіць прынамсі такое, чаго нямае, хаця б, у рускім сегменце вікіпедыі. У каго якiя думкi? <br /> З павагай ''--[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 07:00, 13 верасня 2012 (UTC)'' : Пан Дзмітрый, на лаціне такая колькасць матэрыялаў у грамадскім набытку, што беларускай не снілася ў ружовых марах -- капіруй і будзе табе шчасце, але пры гэтым сярэдні памер артыкула ў іх значна саступае нашаму. Так, нашай ГС не хапае рукі вэб-дызайнера, гэта праўда, трэба шукаць і прасіць. Аднак, не моцна яна і розняцца ад лацінскай, тая самая структура, адно што манахром -- мне таксама падабаецца, прычым я таксама за шэра/чорна-белы. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 07:31, 13 верасня 2012 (UTC) : Дарэчы, зверху старонкі змешчана просьба дадаваць новыя тэмы зверху. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 07:34, 13 верасня 2012 (UTC) - Выпраўляюся ''--[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 14:11, 13 верасня 2012 (UTC)''<br /> ==== Памер артыкулаў ==== Спадар, Максім, памер артыкула — хіба ж гэта паказчык (дарэчы таксама цікавая тэма для абмеркавання)? На беларускай ёсць нямала артыкулаў вялікіх (і не вельмі). Але ў гэтым мала суцешнага, бо прыстойная іх частка — дрэнны капіпаст рускамоўных (перакладзеныя на мову, вядома). Ці ёсць плён ад такой працы? — нулявы, 99,9 % нашых суайчыннікаў (і я таксама, думаю, што і Вы) лепш ужо прачытаюць рускамоўны арыгінал. У гэтым, мяркую, праблема № 1 бел-вікі — яе другагатункавая рэпутацыя(((Падсумую — па-мойму куды лепей невялікі, але самародны артыкул (ці, хай ужо, пераклад, але не з рускай, бо яе валоданне насельніцтвам, горкая праўда, куды вышэй за валоданне роднай мовы). Можа, памыляюся ''--[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 14:11, 13 верасня 2012 (UTC)''<br /> : Вы ж самі адзначылі, што ў Лацінскай болей артыкулаў за дзве Беларускія разам, па мне гэта не паказчык, але да размова нельга не прыгадаць і пра сярэдні памер, для поўнай карціны. Цяпер мне цікава хто вызначыў гатунак нашай Вікіпедыі, якія былі крытэрыі ацэнкі, метады і г.д.? Бо, калі за сябе адказваць, пішу артыкулы за якія мне не сорамна, а напісаў іх мусіць каля {{nobr|2 000}} і чужыя перапісваю, дапісваю, афармляю. Удзельнікі розныя, у іх розныя мэты тут, адпаведна, розны ўклад і яго якасць, але на гэтым этапе, па-мойму, трэба дзякаваць за кожны шчыры ўклад і імкнуцца паправіць што і дзе можна. Для гэтага ў нас [[ВП:Догляд]] ёсць і дагледжана ўжо болей за 65 % артыкулаў. А з Вамі, вядома, згодны — лепей малы, але самапісаны, праўда, як сума нейкіх крыніц, а не з дуба вецце. З другога боку, добры варыянт і «мала артыкулаў, але вялікія і якасныя», але ўсё гэтыя падыходы ўжо не актуальныя, бо маем што маем і працаваць трэба з гэтым. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:06, 13 верасня 2012 (UTC) <br /> Адхіляемся ў лірычны бок: галоўны паказчык, мяркую - адносіны колькасці наведванняў дадзенага моўнага раздзелу на колькасць, у нашым выпадку, карыстальнікаў-беларусаў ([[удзельная велічыня]] наведванняў нашымі суграмадзянамі). Усё на паверхні: сітуацыя з вікіпедыяй - адбітак моўнай сітуацыі ў краіне. Інфармацыя да размышлення: міні-даследванне <big>[http://www.belaruspartisan.org/opinions/215023/ Википедия на белорусском или Как увеличить количество пользователей белорусского языка за один день в пять раз?]</big>. Несуцяшальная карціна - сярод суайчыннікаў беларускі раздел нават не на другім месцы па наведваннях. ''--[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 18:42, 13 верасня 2012 (UTC)'' * Паказальныя каментары да спасыланага артыкула.''--[[Удзельнік:Zmicier P.|Zmicier P.]] ([[Размовы з удзельнікам:Zmicier P.|размовы]]) 18:58, 13 верасня 2012 (UTC)'' ** Раней, колькасць праглядаў з Беларусі БелВікі была і таго меньшая - недзе 28%, цяпер амаль 50%. Будуць артыкулы, будуць прагляды. Трэба пачакаць. А каментарыі пад артыкулам, усміхнулі, асабліва, першы. Працуем далей. Калі па колькасці і якасці артыкулаў мы перасягнём 18 томнік Беларускай Энцыклапедыі, то і чытач з'явіцца, а пакуль мы не набралі і на палову. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 19:11, 13 верасня 2012 (UTC) : Дзе тут нечаканае, з вядомай колькасцю рэальна беларускамоўных? Вы хочаце каб рускамоўныя пачалі карыстацца Беларускай Вікіпедыяй, дык гэтага не будзе ніколі. Адно можна спадзявацца, што калі будзем развіваць беларускую тэматыку, то за ёю могуць і беларускія рускамоўныя прыйсці, але і толькі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:07, 13 верасня 2012 (UTC) == Лічыльнік да 40000 на ГС? == Ці не перанесці лічыльнік "да 40000" да Вікістужкі? Дасягненне лічбаў не з'яўляецца мэтай Вікіпедыі наогул, а таксама "рэшта" да 40 тыс. вынікае з лічыльніка, які ёсць. Або, як варыянт, з самага верху перанесці да раздзелу "Артыкулы". --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 13:48, 3 лютага 2012 (UTC) == [[Шаблон:Выява дня]] == [[Шаблон:Выява дня 2010]] - есть. [[Шаблон:Выява дня 2011]] - нет.--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 18:13, 1 студзеня 2011 (UTC) : Коллега, нельзя ли поставить нам на Главную страницу шаблон прямо с Гл.стр. Коммонз, он называется Potd? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 20:01, 1 студзеня 2011 (UTC) :*Не знаю. Надо разбираться с кодами и шаблонами. Напрямую, наверное, не получится - {{:commons:Template:Potd}}.--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 20:20, 1 студзеня 2011 (UTC) :*Посмотрел интервики. Под ваше описание (из просмотренных мной) болше всего подходит [[:bg:Шаблон:Картинка на деня в Общомедия]]--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 20:41, 1 студзеня 2011 (UTC) == Міжнародныя адзнакі выдачы беларускай пошты == Добры вечар. Цяпер я не ведаю, з'яўляюся я тут на правільным месцы. Але я шукаю для асабістага праекта ў рамках Нямецкай пошты ўсе ужывальныя ў Беларусі міжнародныя адзнакі выдачы. Гэта значыць, усе прычыны, чаму паштовае адпраўленне не магло дастаўляцца. Як прыклад была б нямецкая зваротная адзнака канца: Не атрымана (па-французску Non reclamé) згаданы. Адказы ахвотна могуць пісацца на маёй дыскусійнай старонцы. Вялікае дзякуй і выбачайце, калі ласка, мой дрэнны беларускую мову. -- [[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 22:47, 30 студзеня 2011 (UTC) :Добрай раніцы, у мяне ёсць пытанне: У каго я магу адзначацца адносна міжнародных паштовых адзнак? --[[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 23:35, 1 лютага 2011 (UTC) ::Добрый вечер. На моей пользовательской нижней стороне на немецкоязычной Википедии я представил теперь употребительные международные почтовые отметки. Теперь они охотно могут переводиться на другие языки! Спасибо и дорогие приветы --[[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 22:47, 13 лютага 2011 (UTC) ([[de:Benutzer:Hardcore-Mike/Internationale Auslieferungsvermerke|Тут ніжнюю бок з паштовымі адзнакамі.]]) ::: Добры вечар. Ці існуе партал, які займаецца паштовымі справамі ў гэтай Вікіпедыі? --[[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 23:33, 18 лютага 2011 (UTC) :::Скорее всего - нет.--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 23:37, 18 лютага 2011 (UTC) ::::Тогда я нахожу это очень печальным, что не существует никакой такой портал! --[[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 01:57, 19 лютага 2011 (UTC) ::::: Was genau brauchen Sie? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 07:23, 19 лютага 2011 (UTC) :::::: Ich brauche die postalischen Vermerke der Post in Weißrussland. Die häufigsten internationalen Vermerke habe ich unter [[de:Benutzer:Hardcore-Mike/Internationale Auslieferungsvermerke]] angelegt. Diese Tabelle kann um die weißrussischen Vermerke ergänzt werden. :::::: Wenn Sie die Zeit haben, einmal auf ein Postamt zu gehen und sich dort die entsprechenden Aufkleber (diese sind in der Farbe rosa) zu holen, dann können Sie gern diese Begriffe in meine Tabelle einfügen. Gruß, --[[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 14:15, 19 лютага 2011 (UTC) ::::::: Ich werde versuchen, die weißrussische Postvermerken finden. Aber die Suche ist nicht garantiert. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 15:06, 19 лютага 2011 (UTC) :::::::: Ich danke dennoch vielmals! --[[Удзельнік:Hardcore-Mike|Hardcore-Mike]] 22:04, 3 сакавіка 2011 (UTC) == Wikipedia in Tatar == Dear friends, may I ask you to add a hyperlink to our Tatar Wikipedia (http://tt.wikipedia.org) to yourr Front page. Tatars — are turkic nation living in Tatarstan Republic, second biggest nation in Russian Federation. hope to hear from you soon. sincerely yours, [[Удзельнік:Muhtac|Muhtac]] 20:51, 20 сакавіка 2011 (UTC) Здравствуйте, уважаемые коллеги. Просим вас добваить нашу википедию на татарском языке (http://tt.wikipedia.org) в ваш список языков на главной странице. Татары — нация живущая в Республике Татарстан и за пределами ее, вторая самая многочисленная нация на территории РФ. буду признателен за помощь. С уважением [[Удзельнік:Muhtac|Muhtac]] : Здравствуйте, я сейчас добавлю, но и вы в ответ окажите такую же любезность :)---[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]] / [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]] 21:49, 28 сакавіка 2011 (UTC) ==Harry Mulisch== Can someone "transtate" [[be-x-old:Гары Муліш]] from the old ortography into the new? :: The article is ready. See here: [[be:Гары Муліш]]. Thank you for your request. --[[Адмысловае:Contributions/178.124.224.117|178.124.224.117]] 04:34, 23 чэрвеня 2011 (UTC) ==Article request== Hi! Would you mind creating an article about [[:en:Interstate Aviation Committee]] in Belarusian? Thank you, [[Удзельнік:WhisperToMe|WhisperToMe]] 00:17, 23 чэрвеня 2011 (UTC) :: The article [[be:Міждзяржаўны авіяцыйны камітэт]] is ready. {{Зроблена}} Thank you for your request. --[[Адмысловае:Contributions/178.124.224.117|178.124.224.117]] 04:56, 23 чэрвеня 2011 (UTC) ::: Thank you so much :) [[Удзельнік:WhisperToMe|WhisperToMe]] 17:21, 23 чэрвеня 2011 (UTC) ==New article request== Hi! Would anyone be interested in writing an article about: * [[:en:Belavia Flight 1834]] ? It involved a Belarusian airliner that got into an accident in Armenia Thank you [[Удзельнік:WhisperToMe|WhisperToMe]] 21:03, 25 снежня 2011 (UTC) ==Photo request== Also, is anybody in Minsk interested in photographing the Belavia headquarters? They are at: * 220004, Мінск, вуліца Няміга, 14 [http://by.belavia.by/webroot/delivery/images/map-belavia_by1.gif Belarusian map] Thanks [[Удзельнік:WhisperToMe|WhisperToMe]] 21:13, 25 снежня 2011 (UTC) == Шаблон: Музыка == У тарашкевіцкім інтэрфейсе ёсць, а тут - няма... : маецца на ўвазе [[Шаблон:Музыка]], ці што??? [[Удзельнік:Vit Koz|Віталь]] 16:41, 8 ліпеня 2016 (MSK) == Wikivoyage (Віківандроўка) == Можа пачаць ствараць [http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wy/be/Галоўная_старонка Віківандроўку] на беларускай мове? Калі цікава, глядзіце [http://en.wikivoyage.org Віківандроўку на ангельскай мове], [http://ru.wikivoyage.org на рускай мове] == Добрыя артыкулы? == Я нешта прапусціла? чаму відаць толькі выдатныя?---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 14:01, 13 верасня 2013 (UTC) : Хтосьці так замяніў. --[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] ([[Размовы з удзельнікам:Artificial123|размовы]]) 14:19, 13 верасня 2013 (UTC) :: Асабіста я лічу, што добрыя артыкулы таксама павінны быць адлюстраваны на ГС. Прыкладна [[Галоўная старонка/Пясочніца|так]]. Вось [[Вікіпедыя:Форум#Галоўная старонка|тут]] яшчэ абмеркаванне. Калі што, [[Галоўная старонка/Пясочніца|чарнавік]] праўце смела. --[[Удзельнік:Дзяніс Тутэйшы|Дзяніс Тутэйшы]] ([[Размовы з удзельнікам:Дзяніс Тутэйшы|размовы]]) 06:03, 14 верасня 2013 (UTC) == Памылкі == Не стовасьмідзЕсяты, але стовасьмідзЯсяты. Пра дзень па каляндары. Не змог выправіць, бо там гэта праз нейкую праграму ці шаблон адлюстроўваецца. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 23:41, 29 чэрвеня 2014 (FET) :Галоўная старонка выклікае змест артыкула пра пэўную дату - менавіта ў ім і трэба выпраўляць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:50, 29 чэрвеня 2014 (FET) == [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Today%27s_articles_for_improvement Today's articles for improvement project] == On the English Wikipedia, we started a project called [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Today%27s_articles_for_improvement TAFI]. Each week we identify underdeveloped articles that require improvement. Our goal is to use widespread collaborative editing to improve articles to Good article, Featured article or Featured list quality over a short time frame. This is all about improving important articles in a collaborative manner, and also inspiring readers of Wikipedia to also try editing. We think it is a very important and interesting idea that will make Wikipedia a better place to work. It has been [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Today%27s_articles_for_improvement/Accomplishments very successful so far], and the concept has [https://translate.google.com/translate?sl=auto&tl=en&js=y&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&u=https%3A%2F%2Fhi.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25E0%25A4%25B5%25E0%25A4%25BF%25E0%25A4%2595%25E0%25A4%25BF%25E0%25A4%25AA%25E0%25A5%2580%25E0%25A4%25A1%25E0%25A4%25BF%25E0%25A4%25AF%25E0%25A4%25BE%3A%25E0%25A4%2587%25E0%25A4%25B8_%25E0%25A4%25B8%25E0%25A4%25AA%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25B9_%25E0%25A4%2595%25E0%25A4%25BE_%25E0%25A4%25B8%25E0%25A5%2581%25E0%25A4%25A7%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25B0_%25E0%25A4%25B9%25E0%25A5%2587%25E0%25A4%25A4%25E0%25A5%2581_%25E0%25A4%25B2%25E0%25A5%2587%25E0%25A4%2596&edit-text=&act=url spread to the Hindi Wikipedia] where it has been well received. We wanted to know if your Wikipedia was interested in setting up its own version of TAFI. Please contact us [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:Today%27s_articles_for_improvement on our talk page] or here if you are interested.--[[User:Coin945|Coin945]] ([[User talk:Coin945|talk]]) 17:48, 2 September 2014 (UTC) == Wikimania 2015 scholarships == Dear Wikimedians, Wikimedia Polska Association will fund up to two international scholarships to this year's Wikimania conference, to take place in Mexico City, on July 15-19, 2015, covering air fare, conference fee, accomodation and insurance. See [https://pl.wikimedia.org/wiki/Wikimania_2015/regulamin/en here] for information on how to apply for the scholarship, what the requirements are and how to contact us. Feel free to distribute this message to any relevant Wiki pages and mailing lists. On behalf of the WIkimedia Polska Scholarship Commitee, [[Удзельнік:Wpedzich|Wpedzich]] ([[Размовы з удзельнікам:Wpedzich|размовы]]) 22:11, 24 лютага 2015 (MSK) :Dear Wikimedians, Wikimedia Polska Association has made a decision to fund two more scholarships for this year’s Wikimania, to be hosted in Mexico City 15-19 July 2015. The procedure is identical to the one described [[:pl:chapter: Wikimania 2015/regulamin/en|here]], so if you have not applied, but meet the criteria and would like to attend WIkimedia’s biggest international event, please submit your application until April 23, midnight. Kind regards, [[Удзельнік:Wpedzich|Wpedzich]] ([[Размовы з удзельнікам:Wpedzich|размовы]]) 11:00, 19 красавіка 2015 (MSK) ::Pardon, but not everybody know English. You can use Google Translate to translate from English or Polish to Belarussian or Russian. Thank you. [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 21:40, 2 жніўня 2015 (MSK). == Абнаўленьне галоўнай старонкі == Добрага часу сутак, калегі, прапаную асвяжыць верх галоўнай старонкі. Праект такі ж і ў ангельскай вікіпедыі: [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 13:35, 8 жніўня 2015 (MSK). <!--Баннер--> <div class="mp-panel" id="mp-topbanner" style="padding: 0;"> <div id="mp-topbanner-inner" style="padding: 1em;"> <!-- "ДОБРО ПОЖАЛОВАТЬ" --> {| style="text-align:center; border:0; margin-top:1.2em; margin-bottom:2ex; background-color:#fcfcfc; width:100%; clear:both;" cellpadding="0" cellspacing="0" | colspan="2" class="globegris" style="border:1px solid #ccc; background-color:#fcfcfc; background-repeat:no-repeat; background-position:-40px −14px; -webkit-border-radius:7px; -moz-border-radius:7px; border-radius:7px" | {| style="width:100%; margin-top:.7em; background:transparent; border:0px solid #ccc" | style="width:70%; color:#000; text-align:center; background:transparent;"| {| style="width:100%; border:solid 0px; background:transparent" |- <div class="center" id="mp-topbannerleft" style="float: left; width: 300px; height: 5em;"> <span id="mp-welcometo">'''[[Вікіпедыя:Спрошчаныя правілы|Вітаем]] у Вікіпедыi'''</span><br>[[File:Wikipedia's W.svg|100px|alt=Вікіпедыя|link=]]</div> <div id="mp-topbannerright"> ''[[Вікіпедыя]] — шматмоўная, свабодная інтэрнэт-энцыклапедыя, якая ствараецца ў супрацоўніцтве ахвотнікаў і каардынуецца некамерцыйнай арганізацыяй Фондам Вікімедыя, якую можа правіць кожны.''</div><div class="plainlinks" id="articlecount" style="width:100%; text-align:center; font-size:100%"> <small>праект у альтэрнатыўнай літаратурнай норме беларускай мовы («тарашкевіца») знаходзіцца [[:be-x-old:|тут]]</small>. <div style="font-size:95%"> Зараз у Вікіпедыі '''[[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}} {{plural:{{NUMBEROFARTICLES}}|артыкул|артыкулы|артыкулаў}}]] на беларускай мове'''. </div> <div style="clear: both;"></div> |} |} {| cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-top:1px solid #ccc; text-align:center; margin-bottom: 8px; background:transparent; width:98%; border:0;" | style="width:10%" | {{Кнопка 2|Вікіпедыя:Як ствараць артыкул|Як ствараць артыкулы|class=mw-ui-progressive}} {{Кнопка 2|Вікіпедыя:Палітыкі і звычаі|Палітыкі і звычаі}} {{Кнопка 2|Вікіпедыя:Пачаць новы артыкул|Стварыць новы артыкул}} {{Кнопка 2|Даведка:Змест/Першыя крокі|Першыя крокі}} |} |} : Памылкі адразу выпраўце. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:39, 8 жніўня 2015 (MSK) ::[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]], якія? Я ўсе скапіяваў з дзеючай плашки. [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 15:02, 8 жніўня 2015 (MSK). ::: "Абнаўленне", "англійскай", "артыкулаў", "плашкі". --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:38, 8 жніўня 2015 (MSK) ::::Так гэта ж не адносіцца да шаблоне. [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 15:44, 8 жніўня 2015 (MSK). ::::: Асабліва "артыкулов". --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:46, 8 жніўня 2015 (MSK) ::::::ок. Далей што? [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 16:08, 8 жніўня 2015 (MSK). ::::::: Чакайце, калі супольнасць звярне ўвагу. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 16:20, 8 жніўня 2015 (MSK) : Лепш "Wikipedia" усё ж па-беларуску напісаць. І неяк пакінуць спасылку на тарашкевічны раздзел.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:26, 8 жніўня 2015 (MSK) ::[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], поправим, однако "Wikipedia" - это бренд. (извините за русский, здесь нет клавиатуры). [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 16:32, 8 жніўня 2015 (MSK).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 17:43, 8 жніўня 2015 (MSK) ::: З "W" — згодны, на самой справе брэнд. Першая кнопка "Ствараць артыкул" — гэта "Як ствараць артыкул" або "Стварыць артыкул?"--<small>Гэты каментар пакінуў, але не падпісаўся [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]])</small> ::::Націсніце і даведаецеся:) Калі ласка, падпісвайцеся! [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 17:32, 8 жніўня 2015 (MSK). ::::: Выправіў кнопку. Прабачце, падпісацца быў забыўся.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 17:43, 8 жніўня 2015 (MSK) ::::::Дзякуй! [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 17:45, 8 жніўня 2015 (MSK). : Выправіў назвы кнопак. Лічу, што такая панэль выглядае значна прывабней, чым тое, што ўжо ёсць і дапамагае новым карыстальнікам прасцей увайсці ў супольнасць. Таксама дадаў інфармацыю пра тарашкевіце. Адзінае, што гэты шаблон трэба перакласці на беларускую. + дадаць інфармацыю пра сённяшні дзень. --[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:55, 7 кастрычніка 2022 (MSK) * Шчыра скажу, мне надзвычай падабаецца той стыль, які мы маем зараз. Але дзякую за ініцыятыву. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 17:21, 12 жніўня 2015 (MSK) ::Дзякуй за ваш каментар! [[Удзельнік:Илья Драконов|Ілья Драконаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Илья Драконов|размовы]]) 17:30, 12 жніўня 2015 (MSK). == Belarusian is missing == Belarusian is missing from this page:<br /> https://meta.wikimedia.org/wiki/There_is_also_a_Wikipedia_in_your_language<br /> Thank you, [[Удзельнік:Varlaam|Varlaam]] ([[Размовы з удзельнікам:Varlaam|размовы]]) 21:40, 19 студзеня 2016 (MSK) :Thanks very much. [[Удзельнік:Varlaam|Varlaam]] ([[Размовы з удзельнікам:Varlaam|размовы]]) 00:41, 20 студзеня 2016 (MSK) == Wikimania 2016 scholarships == Dear Wikimedians (sorry for posting in English); As every year, Wikimedia Polska Association is accepting scholarship requests for this year’s Wikimania, to be held at the Italian town of Esino Lario, June 22-28. The scholarship encompasses travel expenses, accomodation, insurance and the possible conference fee. Please submit your requests by email to wikimania@wikimedia.pl from March 14, 00:00:01 (CET) by March 27, 23:59:59 (CET). Up to two international scholarships will be funded. The scholarship request, submitted in English or Polish, ought to contain: * short description of your activity within the Wikimedia movement, your real name, your global username or local usernames, Wikimedia activity outside project editing (including local chapter activity), prior input into the Wikimedia conferences, especially international ones; * information about your desired participation in the conference: planned or submitted lectures or other activities during Wikimania or its associated events; * information about your forecast activity in pre- and post-conference activities, with the justification for participating in these non-core conference activities; * declaration of your command of English sufficient to actively participate in the conference; * information about the international airport closest to your place of residence; * declaration of being 18 years or older; in case of younger applicants, 16-18, a scan of a parent’s or legal guardian’s consent to the participation in the conference; * the information on citizenship(s) held; * agreement to provide and process your personal data (name, address, bank account details, passport number) if the scholarship is granted. '''Please, do not provide these personal details in the application itself, apart from your real name.''' On the behalf of the Scholarship Commitee, [[Удзельнік:Wpedzich|Wpedzich]] ([[Размовы з удзельнікам:Wpedzich|размовы]]) 22:52, 13 сакавіка 2016 (MSK) == Вики-Пайрем-2017 == Здравствуйте, уважаемые коллеги! Мы, рабочая группа форума [https://ru.wikimedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BC_2017/ Вики-Пайрем], который состоится в июне 2017 года в столице Республики [[Марий Эл]] - в прекрасном городе [[Йошкар-Ола]], хотим пригласить Вас на наше мероприятие. Международный форум будет посвящён развитию проектов Викимедиа на языках народов России и проблемам создания и распространения свободных знаний в целом. О своем решении просим написать на [https://ru.wikimedia.org/wiki/%D0%9E%D0%B1%D1%81%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5:%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BC_2017/%D0%A3%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8/ этой странице]. Будем рады видеть Вас на форуме! С уважением, [[У:Palezik|Palezik]] ([[ОУ:Palezik|обс.]]) - участник [https://udm.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BC/ Удмуртской Википедии] ==Wikimania 2017 scholarship programme== Following the tradition of previous years, Wikimedia Polska Association has launched the ’’’Wikimania 2017’’’ scholarship programme. One international scholarship will be awarded this year, for the conference which will take place in Montreal, Canada, August 9-13. If you meet the requirements described in the [[:pl:chapter:UZ 2017-15/załącznik/en|ruleset]], you may submit your application by April 7, 2017 to the email address provided in the ruleset. With kind regards, [[Удзельнік:Wojciech Pędzich|Wojciech Pędzich]] ([[Размовы з удзельнікам:Wojciech Pędzich|размовы]]) 20:27, 21 сакавіка 2017 (+03) == Катэгорыі на галоўнай старонцы == Прапаную нешта зрабіць з гэтым непатрэбным з’яўленнем катэгорый на ГС: {{цытата|Катэгорыі: Асобы l Нарадзіліся 19 чэрвеня l Нарадзіліся ў 1983 годзе l Нарадзіліся ў Лестэры l Беларуская Вікіпедыя}} Як я разумею, катэгорый на ГС увогуле быць не павінна? <font face="Century Gothic">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 14:59, 21 верасня 2017 (MSK) : Ну, па меншай меры такіх катэгорый не павінна быць. Думаю, справа ва ўжыванні шаблонаў {{Ш|ДН}}, {{Ш|ДС}}, {{Ш|МН}}, {{Ш|МС}} на [[Шаблон:Бягучы выдатны артыкул|гэтай старонцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:15, 21 верасня 2017 (MSK) == Артыкулы года == Варта разкаментаваць секцыю аб'явы аб конкурсе "Артыкулы года". --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:44, 29 лістапада 2017 (MSK) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:01, 29 лістапада 2017 (MSK) == Неправеранныя змены == Чаму на ГС існуе закладка «Неправеранныя змены»? Што тут не праверана, не магу зразумець? Ці можа не маю нейкіх правой доступу... Тады чаму ніхто з тых, хто мае не пацвердзіць, альбо не адкрочыць? Бо неяк не салідна выглядае ГС с такой укладкай. <font face="Comic Sans MS">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 15:15, 14 верасня 2018 (MSK) : Думаю таму што недагледжаныя змены ёсць у шаблонах {{Ш|Адзін з добрых артыкулаў}} і {{Ш|Адзін з выдатных артыкулаў}}, якія ўключаюцца ў галоўныю старонку.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:23, 14 верасня 2018 (MSK) == Namensschreibung == Hallo, kann mal jemand klären, wie die korrekte Schreibung ist: "Раман Петрушэнка" oder "Раман Пятрушэнка". Im belorussischen WP-Artikel kommen beide Schreibweisen vor. Benutzer:HeBB (deutsche Wikipedia) 15.09.2019 : "Раман Петрушэнка" ist korrekte. "Раман Пятрушэнка" ist ein Fehler.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:50, 15 верасня 2019 (MSK) :: Danke. HeBB, 13:50, 16 верасня 2019 == Час на ГС == Мгчыма замест UTS лепш прывязацца да паяснога часу — выкарыстоўваць LOCALTIME то бок. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:32, 1 кастрычніка 2019 (+03) : Улічваючы что Новыя артыкулы і Апошнія змены выкарыстоўваюць беларускі час — так. Можна даць і беларускі, і UTS.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 17:22, 5 кастрычніка 2019 (+03) Хачу зноў узняць гэтую тэму. Чаму б проста не зрабіць мінскі час +3? <tt>LOCALTIME</tt> не пасуе, бо ў кэш пойдзе нечый <tt>LOCALTIME</tt>, а не той, што мае візітар. Хіба што можна праз JS па-над статычным +3 надбудаваць лакальны час паводле браўзера ці наладаў MediaWiki, але я ўжо не памятаю, ці можна чытаць налады карыстальніка праз JS. :) — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 09:06, 31 снежня 2020 (+03) == Літоўская шляхта == Калі ласка, падумайце аб перакладзе англамоўнага артыкула пра [[Літоўская шляхта]] і дапаўненні да англамоўнай версіі (Lithuanian nobility). --[[Адмысловае:Contributions/211.237.218.83|211.237.218.83]] 12:25, 11 лютага 2022 (+03) == Пераклад інтэрфейсу Вікіпедыі == Шаноўнае спадарства! Пераклад карыстальніцкага інтэрфейсу беларускай Вікіпедыі патрабуе сур’ёзнай працы з боку дасведчаных перакладчыкаў ПЗ. У мяне ў галаве не ўкладваецца, чаму ў нашай файнай Вікіпедыі такі няякасны пераклад інтэрфейсу. «Настройкі», «Прылады» замест інструментаў, «хатняя старонка» і іншае. Гэта ўсё — непрафесійна, неакадэмічна і неадпавядае той тэрміналогіі, якой карыстаюцца найлепшыя з беларускіх перакладчыкаў. Некаторыя памылкі школьнага ўзроўню і непрымальны для такога буйнога і ўплывовага праекта. Я чалавек новы ў Вікіпедыі, але з пэўным досведам у тэхнічным перакладзе і быў бы вельмі рады, калі б людзі, якія разбіраюцца ва ўладкаванні праекту, падзяліліся са мной ведамі, як зарганізаваны пераклад інтэрфейсу ў Вікіпедыі, і як можна зрабіць свой унёсак. --[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:42, 7 кастрычніка 2022 (+03) : Пераклад большай часткі паведамленняў інтэрфейсу можна зрабіць на https://translatewiki.net/ звычайнаму ўдзельніку, там неабавязкова мець нейкія адмысловыя правы. Так, згодны, што пераклады могуць быць не найлепшыя, бо іх рабілі розныя людзі (і часцей за ўсё не прафесіяналы ў перакладзе) у розныя часы. Калі маеце час і жаданне, то будзем удзячны ўнёску па перакладзе.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 17:10, 7 кастрычніка 2022 (+03) :: Дзякуй! Ужо пачаў працэс верыфікацыі на праекце. Пастараюся зрабіць свой унёсак! Калі хтосьці жадае кааперавацца, то пішыце мне, падзялюся сваімі матэрыяламі, гласарыямі і іншым. Я б нават зрабіў нейкі раздзел для перакладчыкаў, або дапоўніў існуючы, калі такі ёсць. --[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:29, 8 кастрычніка 2022 (+03) ::: Ёсць старонка [[Вікіпедыя:Цяжкія словы]], дзе спрабавалі падобнае рабіць (хоць больш па арфаграфіі), можаце дапаўняць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 08:58, 8 кастрычніка 2022 (+03) ==Выдатны артыкул 20.04.2023== Выдатны артыкул — пра Яна Чачота, але спасылка «далей» вядзе на артыкул пра Юпітар. Хтота штота пераблытаў. --[[Удзельнік:Gabix|Gabix]] ([[Размовы з удзельнікам:Gabix|размовы]]) 09:32, 20 красавіка 2023 (+03) : Дзякуй за заўвагу, паправіў.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:22, 20 красавіка 2023 (+03) == Зрабіць мову бліжэй да народнай == Вітаю вас! Нядаўна найшоў на артыкул https://knihi.com/Jan_Skryhan/Dumki_ab_movie.html, дзе Ян Скрыган крытыкуе слова "атрымлівацца": ''Калі натуральна і ўпэўнена адчувае сябе слова «трымаць» (і яго паплечнікі «затрымаць», «падтрымаць», «утрымаць» і г. д.), дык затое «'''атрымліваецца'''» не мае такое ўпэўненасці. Мы нават не ведаем, як правільна яго пісаць: атрымліваецца ці атрымоўваецца. Яно захапіла функцыі другіх слоў і жывую гаворку робіць падобнай на калькавы пераклад. Мы пішам: «З-пад яго рук усё атрымліваецца (або атрымоўваецца) вельмі зграбна», «З навукаю ў яго нічога не атрымліваецца» (або не атрымоўваецца). А жывая гаворка скажа: «З-пад яго рук усё '''выходзіць''' вельмі зграбна», «З навукай у яго нічога не '''выходзіць'''». Або нават іначай: «З навукай у яго нічога не ладзіцца».'' Тамсама можна адшукаць яшчэ парады про мову. Ці дазволіце мне паправіць Вікі паводле таго артыкулу? Калі "так", то парайце спосаб рабіць масавыя змены. [[Удзельнік:Vianieda|Vianieda]] ([[Размовы з удзельнікам:Vianieda|размовы]]) 09:08, 15 верасня 2023 (+03) : Па-першае, '''такога кшталту пытанні задавайце, калі ласка, на адмысловай старонцы ([[Вікіпедыя:Форум]])'''. : Па-другое, мноства артыкулаў патрабуюць розных стылёвых правак. Іх могуць свабодна рабіць усе, хто мае адчуванне беларускай мовы і яе стылістыкі. Наконт замены ўсіх выпадкаў ужывання «атрымлівацца» у мяне няма упэўненнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:03, 15 верасня 2023 (+03) == [[Шаблон:Выбраны змест/Беларусь]] == На галоўнай старонцы вісіць паламаны шаблон. Трэба выправіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 09:52, 15 сакавіка 2024 (+03) == Спасылка на раздзел тарашкевіцай == У самым версе вісіць спасылка на раздзел тарашкевіцай. Пры гэты, зайшоўшы ў раздзел тарашкевіцай я не пабачыў спасылкі на гэты раздзел. Прапаную выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:36, 2 чэрвеня 2024 (+03) : [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B%3A%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0%2F%D0%BF%D1%8F%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0&diff=4681198&oldid=4681195 Папярэдні раз], здэцца, калега [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] такую ідэю не падтрымаў. Але кансэнсус можа змяняцца з часам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:53, 2 чэрвеня 2024 (+03) :: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 10 чэрвеня 2024 (+03) == Пампую тысячы фатаздымкаў Глобуса Беларусі (ва ўзгадненні з аўтарам) - калі ласка стаўце катэгорыі == Прывітаначкі, спачатку я сам ставіў катэгорыі, але часу ў мяне на ўсё не хапае :( Таксама можаце ставіць файлам нармальныя назвы, ўстаўляць у артыкулы. Калі катэгорыі паставілі - выдаляйце з часовай катэгорыі TODO. Дзякуй. https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:ListFiles/Globustut&ilshowall=1 https://quarry.wmcloud.org/query/100891 [[Удзельнік:Vitaly Zdanevich|Vitaly Zdanevich]] ([[Размовы з удзельнікам:Vitaly Zdanevich|размовы]]) 02:03, 16 студзеня 2026 (+03) : Варта прадубляваць на [[Вікіпедыя:Форум]] [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:06, 16 студзеня 2026 (+03) == Пампую шмат сканаў з Нацыянальнай Бібліятэкі - калі ласка стаўце катэгорыі == https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Elib.nlb.by Пампую сваім скрыптом https://github.com/vitaly-zdanevich/nlb Калі ён дрэнна нешта робіць - кажыце мне. Таксама трэба адпрацаваць https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:TODO_от_Globustut_проставить_категории_-_061-065 [[Удзельнік:Vitaly Zdanevich|Vitaly Zdanevich]] ([[Размовы з удзельнікам:Vitaly Zdanevich|размовы]]) 12:25, 21 кастрычніка 2026 (+03) m8758izwzoatixdrzydfno6ht532agp Цім Бернерс-Лі 0 69809 5222539 5182480 2026-10-21T01:35:49Z Odags 103628 арфаграфія 5222539 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Цім Бернерс-Лі |Арыгінал імя = {{lang-en|Timothy John «Tim» Berners-Lee}} |выява = Sir Tim Berners-Lee.jpg |шырыня= 240px |апісанне выявы= Тим Бернерс-Ли |месца нараджэння = {{месца нараджэння|Лондан}}, [[Англія]] |месца смерці = |Навуковая сфера = [[інфармацыйныя тэхналогіі]] |Месца працы = Кансорцыум Сусветнай павуціны |Альма-матэр = [[The Queen’s College]] |Вядомы як = вынаходца [[Сусветная павуціна|Сусветнай павуціны]] |Награды и премии = {{Ордэн Брытанскай імперыі|грамадзянскі|KBE}} |Сайт = [http://www.w3.org/People/Berners-Lee Tim Berners-Lee] }} Сэр '''Ці́маці Джон «Цім» Бе́рнерс-Лі́''' ({{lang-en|Timothy John "Tim" Berners-Lee}}; {{ДН|8|6|1955}}, {{МН|Лондан||}}, [[Вялікабрытанія]])<ref name="bio_w3c">[http://www.w3.org/People/Berners-Lee/Longer.html Біяграфія на сайце W3C] {{ref-en}}</ref> — брытанскі інжынер, камп'ютарны спецыяліст і прафесар [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|МТІ]], імя якога звязваюць са стварэннем [[Сусветнае павуцінне|Сусветнага павуціння]], першыя прапановы па якім з’явіліся ў сакавіку [[1989]] года.<ref name="100people">[http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/bernerslee.html «Tim Berners Lee — Time 100 People of the Century»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110203163437/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/bernerslee.html |date=3 лютага 2011 }}. ''[[Time]]'': ''«He wove the World Wide Web and created a mass medium for the 21st century. The World Wide Web is Berners-Lee's alone. He designed it. He loosed it on the world. And he more than anyone else has fought to keep it open, nonproprietary and free».'' {{ref-en}}</ref> [[25 снежня]] [[1990]] года з дапамогай [[Роберт Каё|Роберта Каё]] і маладых студэнтаў у [[CERN]] ён ажыццявіў першае злучэнне [[HTTP]]-кліента з [[Вэб-сервер|серверам]] праз [[Інтэрнэт]]. Цім Бернерс-Лі з’яўляецца дырэктарам [[Кансорцыум Сусветнага павуціння|Кансорцыума Сусветнага павуціння]] (W3C; {{lang-en|World Wide Web Consortium}}), які працуе з мэтай далейшага развіцця Сеціва. Паралельна ён з’яўляецца заснавальнікам [[Фонд Сусветнага павуціння|Фонда Сусветнага павуціння]] ({{lang-en|[[:en:World Wide Web Foundation|World Wide Web Foundation]]}}), старэйшым даследчыкам у [[3Com]] і галавой Лабараторыі інфарматыкі і штучнага інтэлекта ў МТІ ([[CSAIL]]).<ref name="mit_ai">[http://web.mit.edu/newsoffice/2007/draper-prize.html «Draper Prize»]. ''[[Масачусецкі тэхналагічны інстытут]]'' {{ref-en}}</ref> У красавіку [[2009]] года быў абраны членам [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]], што ў [[Вашынгтон]]е.<ref name="elected_academy">[http://www.ddj.com/217200450 «Timothy Berners-Lee Elected to National Academy of Sciences»]. ''[[Dr. Dobb's Journal]]'' {{ref-en}}</ref> == Біяграфія == Цім Бернерс-Лі нарадзіўся ў Лондане (Англія). Яго бацькі, Конуэй Бернерс-Лі і Мэры Лі Вудс, абодва былі матэматыкамі і працавалі над стварэннем «Марка I», аднаго з першых камп'ютараў. Цім вучыўся ў школе Эмануэль ў Уондсуэрте, затым у Каралеўскім каледжы ў Оксфардзе. Там ён сабраў свой першы камп'ютар на базе працэсара M6800 з тэлевізарам замест манітора. Адзін раз Цім і яго сябар былі злоўлены пры правядзенні хакерскай атакі, за гэта яны былі пазбаўленыя права карыстацца ўніверсітэцкімі камп'ютарамі. Пасля заканчэння Оксфардскага універсітэта ў 1976 годзе Бернерс-Лі паступіў на працу ў кампанію «Plessey Telecommunications Ltd» у графстве Дорсет, дзе прапрацаваў два гады, займаючыся ў асноўным сістэмамі размеркаваных трансакцый. У 1978 годзе Бернерс-Лі перайшоў у кампанію «DG Nash Ltd», дзе займаўся праграмамі для друкарак, і стварыў падабенства шматзадачнай аперацыйнай сістэмы. Затым ён паўтара года прапрацаваў у Еўрапейскай лабараторыі па ядзерных даследаваннях ЦЕРН (Жэнева, Швейцарыя) кансультантам па праграмным забеспячэнні. Менавіта там ён для ўласных патрэб напісаў праграму Enquire, якая выкарыстала выпадковыя асацыяцыі і заклала канцэптуальную аснову для Сусветнай павуціны. З 1981 па 1984 год Цім Бернерс-Лі працаваў у кампаніі «Image Computer Systems Ltd» сістэмным архітэктарам. У 1984 годзе ён атрымаў стыпендыю ў CERN і заняўся там распрацоўкай размеркаваных сістэм для збору навуковых дадзеных. У гэты час ён працаваў над сістэмай «FASTBUS» і распрацаваў сваю сістэму Remote Procedure Call. У 1989 годзе, працуючы ў CERN над унутранай сістэмай абмену дакументаў Enquire, Бернерс-Лі прапанаваў глабальны гіпертэкставы праект, цяпер вядомы як Сусветная павуціна. Праект быў зацверджаны і рэалізаваны. З 1991 па 1993 год Цім Бернерс-Лі працягваў працу над Сусветным павуціннем. Ён збіраў водгукі ад карыстальнікаў і каардынаваў працу Павуціння. Тады ён упершыню прапанаваў для шырокага абмеркавання свае першыя спецыфікацыі URI, HTTP і HTML. У 1994 годзе Бернерс-Лі стаў кіраўніком кафедры Заснавальнікаў 3Com у Лабараторыі інфарматыкі MIT і з’яўляецца вядучым даследчыкам кафедры на дадзены момант. Пасля зліцця Лабараторыі інфарматыкі з Лабараторыяй штучнага інтэлекту ў MIT ўтварылася Лабараторыя інфарматыкі і штучнага інтэлекту. У 1994 годзе ён заснаваў Кансорцыум Сусветнай павуціны пры Лабараторыі інфарматыкі (англ. Laboratory for Computer Science, LCS) MIT. З тых часоў і па гэты дзень Цім Бернерс-Лі ўзначальвае гэты кансорцыум. Кансорцыум займаецца распрацоўкай і ўкараненнем стандартаў для інтэрнэту. Кансорцыум ставіць перад сабой задачу цалкам раскрыць патэнцыял Сусветнай павуціны, спалучаючы стабільнасць стандартаў з іх хуткай эвалюцыяй. У снежні 2004 года Цім Бернерс-Лі стаў прафесарам Саўтгемптанскага ўніверсітэта. Пры сур'ёзнай падтрымцы універсітэта ён спадзяецца ажыццявіць праект семантычнага павуціння. Зараз сэр Цім жыве ў прыгарадзе Бостана з жонкай і двума дзецьмі, часта бывае ў раз'ездах па ўсім свеце. == Вынаходкі == У 1989 годзе, працуючы ў CERN, Бернерс-Лі прапанаваў праект, вядомы як Сусветная павуціна (англ. World Wide Web). Праект меў на ўвазе публікацыю гіпертэкставых дакументаў, звязаных паміж сабой гіперспасылкамі, што палегчыла б пошук і кансалідацыю інфармацыі. Праект Павуціння быў прызначаны для навукоўцаў CERN і першапачаткова выкарыстоўваўся ва ўнутранай сеткі CERN. Для ажыццяўлення праекта Цімам Бернерсам-Лі (сумесна з яго памочнікамі) былі вынайдзены ідэнтыфікатары URI (і, як прыватны выпадак, URL), пратакол HTTP і мова HTML. Гэтыя тэхналогіі ляглі ў аснову сучаснай Сусветнай павуціны. У перыяд з 1991 па 1993 год Бернерс-Лі ўдасканаліў тэхнічныя спецыфікацыі стандартаў і апублікаваў іх. У рамках праекта Бернерс-Лі напісаў першы ў свеце вэб-сервер «httpd» і першы ў свеце гіпертэкставы вэб-браўзэр для камп'ютара NeXT, які называўся «WorldWideWeb» (пазней «Nexus», каб пазбегнуць блытаніны паміж назвай тэхналогіі («Сусветная сетка») і назвай браўзэра). Гэты браўзэр быў адначасова і WYSIWYG-рэдактарам (англ. WYSIWYG ад What You See Is What You Get, «што бачыш, то і атрымаеш»), яго распрацоўка вялася з кастрычніка па снежань 1990 года. Праграма працавала ў асяроддзі «NeXTStep» і пачала распаўсюджвацца па Інтэрнэце летам 1991 года. Першы ў свеце вэб-сайт Бернерс-Лі стварыў па адрасе http://info.cern.ch (цяпер сайт захоўваецца ў архіве). Гэты сайт з’явіўся анлайн у Інтэрнэце 6 жніўня 1991 года. На гэтым сайце апісвалася, што такое Сусветная павуціна, як усталяваць вэб-сервер, як займець браўзэр і т. п. Гэты сайт таксама з’яўляўся першым у свеце інтэрнэт-каталогам, таму што пазней Цім Бернерс-Лі размясціў і падтрымліваў там спіс спасылак на іншыя сайты. Галоўны літаратурная праца Бернерса-Лі — гэта кніга «Пляця павуціну: вытокі і будучыня Сусветнай павуціны» ({{lang-en|Weaving the Web: Origins and Future of the World Wide Web, Texere Publishing, 1999, ISBN 0-7528-2090-7}}). У гэтай кнізе ён распавядае пра працэс стварэння павуціны, яе канцэпцыі і сваім бачанні развіцця Інтэрнэту. У гэтай асноватворнай працы аўтар кажа пра некалькі важных прынцыпаў: * Магчымасць рэдагаваць інфармацыю павуціны не менш важная, чым магчымасць проста лазіць па ёй. У гэтым сэнсе Бернерс-Лі вельмі разлічвае на канцэпцыю WYSIWYG, хоць Wiki — гэта таксама крок у патрэбным кірунку. * Камп'ютары могуць быць выкарыстаны для «фонавых працэсаў», якія дапамагаюць людзям працаваць разам. * Кожны аспект Інтэрнэту павінен працаваць як павуціна, а не як іерархія. У гэтым сэнсе вельмі непрыемным выключэннем з’яўляецца сістэма імёнаў даменаў ({{lang-en|Domain Name System, DNS}}), кіраваная арганізацыяй ICANN. * Навукоўцы-камп'ютарнікі нясуць не толькі тэхнічную адказнасць, але і маральную. Бернерс-Лі напісаў ўступленне да кнігі «пасмы семантычную павуціну: поўнае раскрыццё патэнцыялу Сусветнай павуціны» ({{lang-en|Spinning the Semantic Web: Bringing the World Wide Web to Its Full Potential, The MIT Press, 2005, ISBN 0-262-56212 -X}}), дзе раскрывае канцэпцыю семантычнай павуціння, у якой ён бачыць будучыню Інтэрнэту. Семантычная павуціна — гэта надбудова над існуючай Сусветнай павуціннем, якая закліканая зрабіць размешчаную ў сетцы інфармацыю больш зразумелай для камп'ютараў. Пры гэтым кожны рэсурс на чалавечай мове быў бы забяспечаны апісаннем, зразумелым камп'ютару. Семантычная павуціна адкрывае доступ да выразна структураванай інфармацыі для любых прыкладанняў, незалежна ад платформы і незалежна ад моў праграмавання. Праграмы змогуць самі знаходзіць патрэбныя рэсурсы, класіфікаваць дадзеныя, выяўляць лагічныя сувязі, рабіць высновы і нават прымаць рашэнні на аснове гэтых высноў. Пры шырокім распаўсюдзе і пісьменным укараненні сэмантычная павуціна можа выклікаць рэвалюцыю ў Інтэрнэце. == Званні == * У 1994 годзе Бернерс-Лі стаў адным з шасці чалавек, уведзеных ў Залу славы Сусветнай павуціны<ref>{{cite web|title=The World-Wide Web Hall of Fame|url=http://botw.org/1994/awards/fame.html|publisher=[[Best of the Web Directory]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GWCjcRbT?url=http://botw.org/1994/awards/fame.html|archivedate=10 мая 2013|accessdate=11 студзеня 2015|url-status=live}}</ref>. * У 1997 годзе быў абвешчаны афіцэрам [[Ордэн Брытанскай імперыі|Ордэна Брытанскай імперыі]] (OBE) «за службу на карысць глабальных камп'ютэрных сеткавых камунікацый»<ref>{{London Gazette |issue=54794 |date=13 June 1997 |startpage=24 |endpage=25 |supp=yes |accessdate=28 July 2012}}</ref>. * У 1999 годзе быў уключаны часопісам «Time magazine» у спіс «100 найвялікшых розумаў стагоддзя»<ref name=AFP>{{cite news |title = Tim Berners Lee—Time 100 People of the Century |url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990627,00.html |work = Time Magazine |quote = He wove the World Wide Web and created a mass medium for the 21st century. The World Wide Web is Berners-Lee's alone. He designed it. He loosed it on the world. And he more than anyone else has fought to keep it open, nonproprietary and free. |first = Joshua |last = Quittner |date = 29 March 1999 |accessdate = 11 студзеня 2015 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070815090521/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |archivedate = 15 жніўня 2007 |url-status = dead }}</ref>. * У 2001 годзе ўвайшоў у спіс 100 найвялікшых брытанцаў па версіі BBC, сфарміраваны паводле вынікаў агульнанацыянальнага галасавання<ref>{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-134458/100-great-Britons--A-complete-list.html |title=100 great Britons – A complete list |work=Daily Mail |date=21 August 2002 |accessdate=2 August 2012}}</ref>. * 16 ліпеня 2004 года Каралева Вялікабрытаніі [[Лізавета II|Елізавета II]] зрабіла Ціма Бернерса-Лі Рыцарам-камандорам (KBE, FRS, FRAEng.) За «службу на карысць глабальнага развіцця Інтэрнэту»<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/3357073.stm|title=Web’s inventor gets a knighthood|date=31 декабря 2003|publisher=[[BBC]]|lang=en|accessdate=2010-05-27}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/3899723.stm|title=Creator of the web turns knight|date=16 июля 2004|publisher=[[BBC]]|accessdate=2010-05-27}}</ref>. * У 2005 годзе быў абвешчаны найвялікшым брытанцам 2004 года за свае дасягненні і за «праяву галоўных брытанскіх рыс характару»<ref>{{cite news | title =Three loud cheers for the father of the web |work=The Daily Telegraph |location=London |date=28 January 2005 | url =http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1482211/Three-loud-cheers-for-the-father-of-the-web.html | accessdate=25 May 2008 }}</ref>. * У 2007 годзе разам з Альбертам Хофманам узначаліў спіс найвялікшых геніяў з ліку тых, хто жыве па версіі выдання Daily Telegraph<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1567544/Top-100-living-geniuses.html |title="Top 100 living geniuses" '&#39;The Daily Telegraph'&#39; 28 October 2007 |work=The Daily Telegraph |date=30 October 2007 |accessdate=21 December 2011}}</ref>. * У 2011 годзе быў уведзены ў Залу славы штучнага інтэлекту IEEE за «значны ўклад у сферу штучнага інтэлекту і інтэлектуальных сістэм»<ref>{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/pr/399442|title=IEEE Computer Society Magazine Honors Artificial Intelligence Leaders|newspaper=[[DigitalJournal.com]]|date={{Start date|df=yes|2011|8|24}}|accessdate={{Start date|2011|9|18|df=yes}}}} Press release source: ''[[PRWeb]]'' ([[Vocus]]).</ref>. * У 2012 годзе быў уведзены Таварыствам Інтэрнэта ў Залу славы Інтэрнэта<ref>[http://www.internethalloffame.org/inductees/year/2012 2012 Inductees] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121213033309/http://internethalloffame.org/inductees/year/2012|date=13 снежня 2012}}, [[Internet Hall of Fame]] website. Retrieved 24 April 2012</ref>. Сэр Тымаці Джон Бернерс-Лі з’яўляецца ганаровым прафесарам наступных універсітэтаў: * Школа дызайну Парсонса, Нью-Ёрк (DFA, 1996) * Саўтгемптанскі універсітэт (D.Sc., 1996) * Эсэкскі ўніверсітэт (DU, 1998)<ref>{{cite web|title=Honorary Graduates of University of Essex|url=http://www.essex.ac.uk/honorary_graduates/hg/profiles/1998/t-berners-lee.aspx|accessdate=2011-12-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GWCk9684?url=http://www.essex.ac.uk/honorary_graduates/hg/profiles/1998/t-berners-lee.aspx|archivedate=10 мая 2013|url-status=dead}}</ref>* Універсітэт Паўднёвага Крыжа (1998) * Адкрыты ўніверсітэт (Вялікабрытанія) (DU, 2000)<ref>{{cite news|title=Open University's online graduation|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/696176.stm |work = [[BBC]] NEWS |date = 31. March 2000 |accessdate =22 September 2010}}</ref> * [[Калумбійскі ўніверсітэт]] (D.Law, 2001) * [[Оксфардскі ўніверсітэт]] (2001) * Універсітэт Порт-Элізабэт (D.Sc., 2002) * Універсітэт Ланкастэра (D.Sc, 2004)<ref>{{cite web |title = Lancaster University Honorary Degrees, July&nbsp;2004 |publisher = [[Lancaster University]] |url = http://domino.lancs.ac.uk/info/lunews.nsf/I/2768F56EB38B32F780256ECC00404E69 |accessdate = 2008-05-25 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6GWCltoZf?url=http://news.lancs.ac.uk/Web/News/Pages/2768F56EB38B32F780256ECC00404E69.aspx |archivedate = 10 мая 2013 |url-status = dead }}</ref> * Універсітэт Манчэстэра (2008)<ref>{{Cite news |title=Scientific pioneers honoured by The University of Manchester |url=http://www.manchester.ac.uk/aboutus/news/display/?id=4216 |work=manchester.ac.uk |date=2 December 2008 |accessdate=10 October 2011 |archive-date=22 кастрычніка 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022073226/http://www.manchester.ac.uk/aboutus/news/display/?id=4216 |url-status=dead }} {{Cite web |url=http://www.manchester.ac.uk/aboutus/news/display/?id=4216 |title=Архіўная копія |access-date=11 студзеня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022073226/http://www.manchester.ac.uk/aboutus/news/display/?id=4216 |archivedate=22 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}</ref> * Адкрыты ўніверсітэт Каталоніі (2008)<ref>[http://www.uoc.edu/hc/berners-lee/esp/index.html Honoris Causa: Sir Timothy Berners-Lee]</ref> * Політэхнічны ўніверсітэт Мадрыда (2009)<ref>{{cite web|url=http://www2.upm.es/portal/site/institucional/menuitem.fa77d63875fa4490b99bfa04dffb46a8/?vgnextoid=c5d0492bf33c0210VgnVCM10000009c7648aRCRD|title=Universidad Politécnica de Madrid: Berners-Lee y Vinton G. Cerf—Doctores Honoris Causa por la UPM|accessdate=2010-08-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GWCmsB6m?url=http://www.upm.es/portal/site/institucional/menuitem.fa77d63875fa4490b99bfa04dffb46a8/?vgnextoid=c5d0492bf33c0210VgnVCM10000009c7648aRCRD|archivedate=10 мая 2013|url-status=dead}}</ref> * Амстэрдамскі свабодны ўніверсітэт (2009)<ref>{{cite web |language = Dutch |url = http://www.vu.nl/nl/Images/pb%2009.082%20Eredoctoraat_tcm9-94528.pdf |title = Uitvinder World Wide Web krijgt eredoctoraat Vrije Universiteit |accessdate = 2009-07-22 |author = Vrije Universiteit Amsterdam |date = 2008-07-22 |authorlink = Vrije Universiteit Amsterdam |archiveurl = https://www.webcitation.org/6GWCox5uP?url=http://www.vu.nl/nl/Images/pb%2009.082%20Eredoctoraat_tcm9-94528.pdf |archivedate = 10 мая 2013 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |language = Dutch |url = http://www.nu.nl/internet/2046688/bedenker-wereldwijd-web-krijgt-eredoctoraat-vu.html |title = 'Bedenker' wereldwijd web krijgt eredoctoraat VU |accessdate = 2009-07-22 |author = NU.nl |date = 2008-07-22 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6GWCpS4SQ?url=http://www.nu.nl/internet/2046688/bedenker-wereldwijd-web-krijgt-eredoctoraat-vu.html |archivedate = 10 мая 2013 |url-status = live }}</ref> * Льежскі ўніверсітэт (D.Sc., 2009)<ref>[http://www.ulg.ac.be/cms/c_268662/fr/seance-de-rentree-academique-2009 Université de Liège — Séance de rentrée académique 2009]</ref> * Гарвардскі ўніверсітэт (D.Sc., 2011)<ref>[http://news.harvard.edu/gazette/story/2011/05/harvard-to-award-nine-honorary-degrees/#berners-lee Harvard awards 9 honorary degrees] ''news.harvard.edu'' Retrieved 11 June 2011</ref> * Сэнт-Эндрускі ўніверсітэт (D.Sc., 2013)<ref>{{Cite web |title=Graduation ceremony {{!}} 600th Anniversary {{!}} University of St Andrews — 1413—2013 |url=http://www.st-andrews.ac.uk/600/events/celebration/graduation/ |accessdate=11 студзеня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923170741/https://www.st-andrews.ac.uk/600/events/celebration/graduation/ |archivedate=23 верасня 2015 |url-status=dead }}</ref> Цім Бернерс-Лі таксама з’яўляецца Выдатным членам Брытанскага камп'ютарнага грамадства, Ганаровым членам Інстытута электраінжынераў, Ганаровым членам Таварыства тэхнічных камунікацый, членам Фонду Гільерма Марконі, членам Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук<ref name=AAAS>{{cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter B|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterB.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=2011-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060618085806/http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterB.pdf|archivedate=18 чэрвеня 2006|url-status=dead}}</ref>, членам Каралеўскага таварыства (2001) і Каралеўскай інжынернай акадэміі, членам амерыканскага філасофскага таварыства, замежным членам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2009). == Узнагароды == Цім Бернерс-Лі адзначаны мноствам узнагарод самага рознага, у тым ліку і міжнароднага, ўзроўню. Ніжэй пералічаны некаторыя з іх. * Прэмія Фонду Кілбі «Малады інаватар года» (1995)<ref name="W3Bio">{{cite web|url=http://www.w3.org/People/Berners-Lee/Longer.html|title=Berners-Lee Longer Biography|publisher=World Wide Web Consortium|accessdate=2011-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515224533/http://www.w3.org/People/Berners-Lee/Longer.html|archivedate=15 мая 2013|url-status=dead}}</ref> * Прэмія арганізацыі Ars Electronica (1995) * Прэмія праграмных сістэм Асацыяцыі вылічальнай тэхнікі (АСМ) (1995)<ref name=acmaward>{{cite web |publisher=[[Association for Computing Machinery]] |url=http://awards.acm.org/homepage.cfm?srt=all&awd=149 |work=ACM Awards |title=Software System Award |accessdate={{Start date|2011|10|25|df=yes}} |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402203501/http://awards.acm.org/homepage.cfm?srt=all&awd=149 |archivedate=2 красавіка 2012 |url-status=dead }}</ref> * C & C Prize (1996) * Медаль Маўнтбетэна (1996) * Прэмія Уолеса Макдауэла (1996) ад IEEE * Медаль Дудэла ад Інстытута фізікі (1997) * Стыпендыя Мак-Артура (1998) * Каралеўскі медаль (2000) * Прэмія Японіі ад Фонду навукі і тэхналогіі Японіі (2002) * Медаль прагрэсу і ганаровае сяброўства ад Каралеўскага фатаграфічнага грамадства ў знак прызнання вынаходкі, даследаванні, публікацыі або іншай формы ўкладу ў навуку, вынікам якой стаў істотны прагрэс у навуковым або тэхнічным развіцці фатаграфіі або сродкаў прадстаўлення малюнкаў у шырокім сэнсе слова (2003)<ref>[http://www.rps.org/annual-awards/Progress-Medal Royal Photographic Society’s Centenary Award] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120822030453/http://www.rps.org/annual-awards/Progress-Medal |date=22 жніўня 2012 }} Retrieved 13 August 2012</ref> * Прэмія Музея камп’ютарнай гісторыі за ўклад у развіццё Сусветнай павуціны (2003)<ref>{{cite web|url=http://www.computerhistory.org/fellowawards/index.php?id=88|title=Fellow Awards &#124; Fellows Home|publisher=Computerhistory.org|date=2010-01-11|accessdate=2010-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130505151405/http://www.computerhistory.org/fellowawards/index.php?id=88|archivedate=5 мая 2013|url-status=dead}}</ref> * Першы ўладальнік прэміі «Тэхналогія тысячагоддзя» (у памеры 1 000 000 еўра), які быў уручаны прэзідэнтам Фінляндыі Тар'яй Халонен (2004)ref>{{cite web | title =Millennium Technology Prize 2004 awarded to inventor of World Wide Web | publisher =[[Millennium Technology Prize]] | url =http://www.technologyawards.org/index.php?m=2&s=1&id=16&sm=4 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070830111145/http://www.technologyawards.org/index.php?m=2&s=1&id=16&sm=4 | archivedate =30 жніўня 2007 | accessdate =25 May 2008 | url-status =live }}</ref> * Узнагарода брытанскай Садружнасці за выдатны ўклад у справу масавых камунікацый (2005) * Прэмія «Квадрыга» з фармулёўкай «Сетка ведаў» (2005)<ref>{{cite web|url=http://www.diequadriga.com/|title=Официальный сайт премии "Квадрига"|accessdate=2011-07-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/618alDyQA?url=http://www.diequadriga.com/|archivedate=22 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> * Прэзідэнцкі медаль ад Інстытута фізікі<ref>[http://www.iop.org/about/awards/president/medallists/page_38416.html President’s medal recipients] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170706142520/http://www.iop.org/about/awards/president/medallists/page_38416.html |date=6 ліпеня 2017 }}</ref> * Медаль Лаўлейс ад Брытанскага камп'ютарнага грамадства (2007) * Прэмія амерыканскай Акадэміі дасягненняў (2007) * Прэмія Чарльза Старка Дрэйпера (2007) * Ордэн заслуг (2007)<ref>{{cite news|accessdate=25 May 2008|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/6750395.stm|title=Web inventor gets Queen's honour|publisher=BBC |date=13 June 2007}}</ref> * Прэмія Вульфсана і Дж. К. Максвела (IEEE/RSE) за развіццё Сусветнай павуціны (2008)<ref>{{cite web|url=http://www.ieee.org/documents/maxwell_rl.pdf|title=IEEE/RSE Wolfson James Clerk Maxwell Award Recipients|publisher=IEEE|accessdate={{Start date|2011|10|4|df=yes}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130705172837/http://www.ieee.org/documents/maxwell_rl.pdf|archivedate=5 ліпеня 2013|url-status=dead}}</ref> * Прэмія Webby ў намінацыі «Дасягненне ўсяго жыцця» (2009)<ref>[http://www.webbyawards.com/press/press-release.php?id=187 Press Release: Sir Tim Berners Lee, Inventor of the World Wide Web, to receive Webby Lifetime Award At the 13th Annual Webby Awards] ''Webby Awards.com'' Retrieved 21 January 2011</ref> * Прэмія М. С. Гарбачова, у намінацыі «Перабудова» - «Чалавек, які змяніў свет» за ўклад у развіццё цывілізацыі (2011)<ref>{{cite news |title=Gorbachev honours 'world changers' |url=http://www.google.com/hostednews/ukpress/article/ALeqM5jummRWAweyuH44pHVFYaq6rzCpDQ?docId=N0315631301520820555A |publisher=[[Press Association]] |date=31 March 2011 |accessdate=11 August 2012 }}{{Недаступная спасылка}}</ref> * Ордэн культуры, навукі і мастацтваў Амана (2012)<ref>{{cite web|last=Times of Oman|title=HM order for Web inventor|url=http://main.omanobserver.om/node/131793|accessdate=2012-12-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GWCv4eyZ?url=http://main.omanobserver.om/node/131793|archivedate=10 мая 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Al Shabiba Newspaper|title=جلالته يمنح وسام السلطان قابوس للثقافة والعلوم والفنون للسير تيم بيرنيرز لي [ARABIC]|url=http://shabiba.com/News/Article-10743.aspx|accessdate=2012-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140308153520/http://shabiba.com/News/Article-10743.aspx|archivedate=8 сакавіка 2014|url-status=dead}}</ref> * Прэмія ў галіне камп'ютараў і камунікацый імя Кодзі Кабаясі ад IEEE * Узнагарода ад часопіса «PC Magazine» за «Шматгадовы ўклад у тэхнічную дасканаласць» * Узнагарода першапраходцу ад Electronic Frontier Foundation * Прэмія прынца Астурыйскага за навуковыя і тэхнічныя даследаванні (сумесна з Ларай Робертс, Робам Канам і Вітнам Серфам) * Спецыяльная ўзнагарода ад Амерыканскага таварыства інфармацыйнай навукі і тэхналогіі * Медаль Нільса Бора ад ЮНЕСКА (2010) * Прыз за інжынерныя дасягненні Каралевы Елізаветы (2013)<ref>[http://www.bbc.com/news/science-environment-21831916 BBC News — Internet pioneers win engineering prize]</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * Сэр Тимоти Джон Бернерс-Ли{{ref-ru}} // [https://izobretatel.by/wp-content/uploads/2017/04/izobretatel-2016-04.pdf Часопіс «Изобретатель». № 4 (196) 2016.] — С. 18. == Спасылкі == {{вікіцытатнік}} * [http://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Цім Бернерс-Лі на сайце W3C] {{ref-en}} * [http://twitter.com/timberners_lee Цім Бернерс-Лі ў Twitter] {{ref-en}} * [http://dig.csail.mit.edu/breadcrumbs/blog/4 Блог Тима Бернерса-Ли, открытый в декабре 2005-го] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051224001905/http://dig.csail.mit.edu/breadcrumbs/blog/4 |date=24 снежня 2005 }} * [http://www.w3.org/History/1989/proposal.html Историческое предложение Бернерса-Ли для CERN] * [http://www.w3.org/People/Berners-Lee/Weaving/Overview.html Знаменитая книга «Плетя паутину: истоки и будущее Всемирной паутины» онлайн] * [http://www.w3.org/History/19921103-hypertext/hypertext/WWW/TheProject.html Первый в мире веб-сайт (архив)] * [http://www.w3.org/ Официальный сайт Консорциума Всемирной паутины (W3C)] * [http://www.egovernment.ru/newstext.php?news_id=31094 Изобретатель WWW получил орден «За заслуги»] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вучоныя Вялікабрытаніі]] bfs5q2henpbas4m31n3p0pu2vnsu7ao 5222544 5222539 2026-10-21T01:47:37Z Odags 103628 арфаграфія 5222544 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Цім Бернерс-Лі |Арыгінал імя = {{lang-en|Timothy John «Tim» Berners-Lee}} |выява = Sir Tim Berners-Lee.jpg |шырыня= 240px |апісанне выявы= Тим Бернерс-Ли |месца нараджэння = {{месца нараджэння|Лондан}}, [[Англія]] |месца смерці = |Навуковая сфера = [[інфармацыйныя тэхналогіі]] |Месца працы = Кансорцыум Сусветнай павуціны |Альма-матэр = [[The Queen’s College]] |Вядомы як = вынаходца [[Сусветная павуціна|Сусветнай павуціны]] |Награды и премии = {{Ордэн Брытанскай імперыі|грамадзянскі|KBE}} |Сайт = [http://www.w3.org/People/Berners-Lee Tim Berners-Lee] }} Сэр '''Ці́маці Джон «Цім» Бе́рнерс-Лі́''' ({{lang-en|Timothy John "Tim" Berners-Lee}}; {{ДН|8|6|1955}}, {{МН|Лондан||}}, [[Вялікабрытанія]])<ref name="bio_w3c">[http://www.w3.org/People/Berners-Lee/Longer.html Біяграфія на сайце W3C] {{ref-en}}</ref> — брытанскі інжынер, камп'ютарны спецыяліст і прафесар [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|МТІ]], імя якога звязваюць са стварэннем [[Сусветнае павуцінне|Сусветнага павуціння]], першыя прапановы па якім з’явіліся ў сакавіку [[1989]] года.<ref name="100people">[http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/bernerslee.html «Tim Berners Lee — Time 100 People of the Century»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110203163437/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/bernerslee.html |date=3 лютага 2011 }}. ''[[Time]]'': ''«He wove the World Wide Web and created a mass medium for the 21st century. The World Wide Web is Berners-Lee's alone. He designed it. He loosed it on the world. And he more than anyone else has fought to keep it open, nonproprietary and free».'' {{ref-en}}</ref> [[25 снежня]] [[1990]] года з дапамогай [[Роберт Каё|Роберта Каё]] і маладых студэнтаў у [[CERN]] ён ажыццявіў першае злучэнне [[HTTP]]-кліента з [[Вэб-сервер|серверам]] праз [[Інтэрнэт]]. Цім Бернерс-Лі з’яўляецца дырэктарам [[Кансорцыум Сусветнага павуціння|Кансорцыума Сусветнага павуціння]] (W3C; {{lang-en|World Wide Web Consortium}}), які працуе з мэтай далейшага развіцця Сеціва. Паралельна ён з’яўляецца заснавальнікам [[Фонд Сусветнага павуціння|Фонда Сусветнага павуціння]] ({{lang-en|[[:en:World Wide Web Foundation|World Wide Web Foundation]]}}), старэйшым даследчыкам у [[3Com]] і галавой Лабараторыі інфарматыкі і штучнага інтэлекта ў МТІ ([[CSAIL]]).<ref name="mit_ai">[http://web.mit.edu/newsoffice/2007/draper-prize.html «Draper Prize»]. ''[[Масачусецкі тэхналагічны інстытут]]'' {{ref-en}}</ref> У красавіку [[2009]] года быў абраны членам [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]], што ў [[Вашынгтон]]е.<ref name="elected_academy">[http://www.ddj.com/217200450 «Timothy Berners-Lee Elected to National Academy of Sciences»]. ''[[Dr. Dobb's Journal]]'' {{ref-en}}</ref> == Біяграфія == Цім Бернерс-Лі нарадзіўся ў Лондане (Англія). Яго бацькі, Конуэй Бернерс-Лі і Мэры Лі Вудс, абодва былі матэматыкамі і працавалі над стварэннем «Марка I», аднаго з першых камп'ютараў. Цім вучыўся ў школе Эмануэль ў Уондсуэрте, затым у Каралеўскім каледжы ў Оксфардзе. Там ён сабраў свой першы камп'ютар на базе працэсара M6800 з тэлевізарам замест манітора. Адзін раз Цім і яго сябар былі злоўлены пры правядзенні хакерскай атакі, за гэта яны былі пазбаўленыя права карыстацца ўніверсітэцкімі камп'ютарамі. Пасля заканчэння Оксфардскага універсітэта ў 1976 годзе Бернерс-Лі паступіў на працу ў кампанію «Plessey Telecommunications Ltd» у графстве Дорсет, дзе прапрацаваў два гады, займаючыся ў асноўным сістэмамі размеркаваных трансакцый. У 1978 годзе Бернерс-Лі перайшоў у кампанію «DG Nash Ltd», дзе займаўся праграмамі для друкарак, і стварыў падабенства шматзадачнай аперацыйнай сістэмы. Затым ён паўтара года прапрацаваў у Еўрапейскай лабараторыі па ядзерных даследаваннях ЦЕРН (Жэнева, Швейцарыя) кансультантам па праграмным забеспячэнні. Менавіта там ён для ўласных патрэб напісаў праграму Enquire, якая выкарыстала выпадковыя асацыяцыі і заклала канцэптуальную аснову для Сусветнай павуціны. З 1981 па 1984 год Цім Бернерс-Лі працаваў у кампаніі «Image Computer Systems Ltd» сістэмным архітэктарам. У 1984 годзе ён атрымаў стыпендыю ў CERN і заняўся там распрацоўкай размеркаваных сістэм для збору навуковых даных. У гэты час ён працаваў над сістэмай «FASTBUS» і распрацаваў сваю сістэму Remote Procedure Call. У 1989 годзе, працуючы ў CERN над унутранай сістэмай абмену дакументаў Enquire, Бернерс-Лі прапанаваў глабальны гіпертэкставы праект, цяпер вядомы як Сусветная павуціна. Праект быў зацверджаны і рэалізаваны. З 1991 па 1993 год Цім Бернерс-Лі працягваў працу над Сусветным павуціннем. Ён збіраў водгукі ад карыстальнікаў і каардынаваў працу Павуціння. Тады ён упершыню прапанаваў для шырокага абмеркавання свае першыя спецыфікацыі URI, HTTP і HTML. У 1994 годзе Бернерс-Лі стаў кіраўніком кафедры Заснавальнікаў 3Com у Лабараторыі інфарматыкі MIT і з’яўляецца вядучым даследчыкам кафедры на цяперашні момант. Пасля зліцця Лабараторыі інфарматыкі з Лабараторыяй штучнага інтэлекту ў MIT ўтварылася Лабараторыя інфарматыкі і штучнага інтэлекту. У 1994 годзе ён заснаваў Кансорцыум Сусветнай павуціны пры Лабараторыі інфарматыкі (англ. Laboratory for Computer Science, LCS) MIT. З тых часоў і па гэты дзень Цім Бернерс-Лі ўзначальвае гэты кансорцыум. Кансорцыум займаецца распрацоўкай і ўкараненнем стандартаў для інтэрнэту. Кансорцыум ставіць перад сабой задачу цалкам раскрыць патэнцыял Сусветнай павуціны, спалучаючы стабільнасць стандартаў з іх хуткай эвалюцыяй. У снежні 2004 года Цім Бернерс-Лі стаў прафесарам Саўтгемптанскага ўніверсітэта. Пры сур'ёзнай падтрымцы універсітэта ён спадзяецца ажыццявіць праект семантычнага павуціння. Зараз сэр Цім жыве ў прыгарадзе Бостана з жонкай і двума дзецьмі, часта бывае ў раз'ездах па ўсім свеце. == Вынаходкі == У 1989 годзе, працуючы ў CERN, Бернерс-Лі прапанаваў праект, вядомы як Сусветная павуціна (англ. World Wide Web). Праект меў на ўвазе публікацыю гіпертэкставых дакументаў, звязаных паміж сабой гіперспасылкамі, што палегчыла б пошук і кансалідацыю інфармацыі. Праект Павуціння быў прызначаны для навукоўцаў CERN і першапачаткова выкарыстоўваўся ва ўнутранай сеткі CERN. Для ажыццяўлення праекта Цімам Бернерсам-Лі (сумесна з яго памочнікамі) былі вынайдзены ідэнтыфікатары URI (і, як прыватны выпадак, URL), пратакол HTTP і мова HTML. Гэтыя тэхналогіі ляглі ў аснову сучаснай Сусветнай павуціны. У перыяд з 1991 па 1993 год Бернерс-Лі ўдасканаліў тэхнічныя спецыфікацыі стандартаў і апублікаваў іх. У рамках праекта Бернерс-Лі напісаў першы ў свеце вэб-сервер «httpd» і першы ў свеце гіпертэкставы вэб-браўзэр для камп'ютара NeXT, які называўся «WorldWideWeb» (пазней «Nexus», каб пазбегнуць блытаніны паміж назвай тэхналогіі («Сусветная сетка») і назвай браўзэра). Гэты браўзэр быў адначасова і WYSIWYG-рэдактарам (англ. WYSIWYG ад What You See Is What You Get, «што бачыш, то і атрымаеш»), яго распрацоўка вялася з кастрычніка па снежань 1990 года. Праграма працавала ў асяроддзі «NeXTStep» і пачала распаўсюджвацца па Інтэрнэце летам 1991 года. Першы ў свеце вэб-сайт Бернерс-Лі стварыў па адрасе http://info.cern.ch (цяпер сайт захоўваецца ў архіве). Гэты сайт з’явіўся анлайн у Інтэрнэце 6 жніўня 1991 года. На гэтым сайце апісвалася, што такое Сусветная павуціна, як усталяваць вэб-сервер, як займець браўзэр і т. п. Гэты сайт таксама з’яўляўся першым у свеце інтэрнэт-каталогам, таму што пазней Цім Бернерс-Лі размясціў і падтрымліваў там спіс спасылак на іншыя сайты. Галоўны літаратурная праца Бернерса-Лі — гэта кніга «Пляця павуціну: вытокі і будучыня Сусветнай павуціны» ({{lang-en|Weaving the Web: Origins and Future of the World Wide Web, Texere Publishing, 1999, ISBN 0-7528-2090-7}}). У гэтай кнізе ён распавядае пра працэс стварэння павуціны, яе канцэпцыі і сваім бачанні развіцця Інтэрнэту. У гэтай асноватворнай працы аўтар кажа пра некалькі важных прынцыпаў: * Магчымасць рэдагаваць інфармацыю павуціны не менш важная, чым магчымасць проста лазіць па ёй. У гэтым сэнсе Бернерс-Лі вельмі разлічвае на канцэпцыю WYSIWYG, хоць Wiki — гэта таксама крок у патрэбным кірунку. * Камп'ютары могуць быць выкарыстаны для «фонавых працэсаў», якія дапамагаюць людзям працаваць разам. * Кожны аспект Інтэрнэту павінен працаваць як павуціна, а не як іерархія. У гэтым сэнсе вельмі непрыемным выключэннем з’яўляецца сістэма імёнаў даменаў ({{lang-en|Domain Name System, DNS}}), кіраваная арганізацыяй ICANN. * Навукоўцы-камп'ютарнікі нясуць не толькі тэхнічную адказнасць, але і маральную. Бернерс-Лі напісаў ўступленне да кнігі «пасмы семантычную павуціну: поўнае раскрыццё патэнцыялу Сусветнай павуціны» ({{lang-en|Spinning the Semantic Web: Bringing the World Wide Web to Its Full Potential, The MIT Press, 2005, ISBN 0-262-56212 -X}}), дзе раскрывае канцэпцыю семантычнай павуціння, у якой ён бачыць будучыню Інтэрнэту. Семантычная павуціна — гэта надбудова над існуючай Сусветнай павуціннем, якая закліканая зрабіць размешчаную ў сетцы інфармацыю больш зразумелай для камп'ютараў. Пры гэтым кожны рэсурс на чалавечай мове быў бы забяспечаны апісаннем, зразумелым камп'ютару. Семантычная павуціна адкрывае доступ да выразна структураванай інфармацыі для любых праграм, незалежна ад платформы і незалежна ад моў праграмавання. Праграмы змогуць самі знаходзіць патрэбныя рэсурсы, класіфікаваць даныя, выяўляць лагічныя сувязі, рабіць высновы і нават прымаць рашэнні на аснове гэтых высноў. Пры шырокім распаўсюдзе і пісьменным укараненні сэмантычная павуціна можа выклікаць рэвалюцыю ў Інтэрнэце. == Званні == * У 1994 годзе Бернерс-Лі стаў адным з шасці чалавек, уведзеных ў Залу славы Сусветнай павуціны<ref>{{cite web|title=The World-Wide Web Hall of Fame|url=http://botw.org/1994/awards/fame.html|publisher=[[Best of the Web Directory]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GWCjcRbT?url=http://botw.org/1994/awards/fame.html|archivedate=10 мая 2013|accessdate=11 студзеня 2015|url-status=live}}</ref>. * У 1997 годзе быў абвешчаны афіцэрам [[Ордэн Брытанскай імперыі|Ордэна Брытанскай імперыі]] (OBE) «за службу на карысць глабальных камп'ютэрных сеткавых камунікацый»<ref>{{London Gazette |issue=54794 |date=13 June 1997 |startpage=24 |endpage=25 |supp=yes |accessdate=28 July 2012}}</ref>. * У 1999 годзе быў уключаны часопісам «Time magazine» у спіс «100 найвялікшых розумаў стагоддзя»<ref name=AFP>{{cite news |title = Tim Berners Lee—Time 100 People of the Century |url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990627,00.html |work = Time Magazine |quote = He wove the World Wide Web and created a mass medium for the 21st century. The World Wide Web is Berners-Lee's alone. He designed it. He loosed it on the world. And he more than anyone else has fought to keep it open, nonproprietary and free. |first = Joshua |last = Quittner |date = 29 March 1999 |accessdate = 11 студзеня 2015 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070815090521/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C990627%2C00.html |archivedate = 15 жніўня 2007 |url-status = dead }}</ref>. * У 2001 годзе ўвайшоў у спіс 100 найвялікшых брытанцаў па версіі BBC, сфарміраваны паводле вынікаў агульнанацыянальнага галасавання<ref>{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-134458/100-great-Britons--A-complete-list.html |title=100 great Britons – A complete list |work=Daily Mail |date=21 August 2002 |accessdate=2 August 2012}}</ref>. * 16 ліпеня 2004 года Каралева Вялікабрытаніі [[Лізавета II|Елізавета II]] зрабіла Ціма Бернерса-Лі Рыцарам-камандорам (KBE, FRS, FRAEng.) За «службу на карысць глабальнага развіцця Інтэрнэту»<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/3357073.stm|title=Web’s inventor gets a knighthood|date=31 декабря 2003|publisher=[[BBC]]|lang=en|accessdate=2010-05-27}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/3899723.stm|title=Creator of the web turns knight|date=16 июля 2004|publisher=[[BBC]]|accessdate=2010-05-27}}</ref>. * У 2005 годзе быў абвешчаны найвялікшым брытанцам 2004 года за свае дасягненні і за «праяву галоўных брытанскіх рыс характару»<ref>{{cite news | title =Three loud cheers for the father of the web |work=The Daily Telegraph |location=London |date=28 January 2005 | url =http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1482211/Three-loud-cheers-for-the-father-of-the-web.html | accessdate=25 May 2008 }}</ref>. * У 2007 годзе разам з Альбертам Хофманам узначаліў спіс найвялікшых геніяў з ліку тых, хто жыве па версіі выдання Daily Telegraph<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1567544/Top-100-living-geniuses.html |title="Top 100 living geniuses" '&#39;The Daily Telegraph'&#39; 28 October 2007 |work=The Daily Telegraph |date=30 October 2007 |accessdate=21 December 2011}}</ref>. * У 2011 годзе быў уведзены ў Залу славы штучнага інтэлекту IEEE за «значны ўклад у сферу штучнага інтэлекту і інтэлектуальных сістэм»<ref>{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/pr/399442|title=IEEE Computer Society Magazine Honors Artificial Intelligence Leaders|newspaper=[[DigitalJournal.com]]|date={{Start date|df=yes|2011|8|24}}|accessdate={{Start date|2011|9|18|df=yes}}}} Press release source: ''[[PRWeb]]'' ([[Vocus]]).</ref>. * У 2012 годзе быў уведзены Таварыствам Інтэрнэта ў Залу славы Інтэрнэта<ref>[http://www.internethalloffame.org/inductees/year/2012 2012 Inductees] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121213033309/http://internethalloffame.org/inductees/year/2012|date=13 снежня 2012}}, [[Internet Hall of Fame]] website. Retrieved 24 April 2012</ref>. Сэр Тымаці Джон Бернерс-Лі з’яўляецца ганаровым прафесарам наступных універсітэтаў: * Школа дызайну Парсонса, Нью-Ёрк (DFA, 1996) * Саўтгемптанскі універсітэт (D.Sc., 1996) * Эсэкскі ўніверсітэт (DU, 1998)<ref>{{cite web|title=Honorary Graduates of University of Essex|url=http://www.essex.ac.uk/honorary_graduates/hg/profiles/1998/t-berners-lee.aspx|accessdate=2011-12-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GWCk9684?url=http://www.essex.ac.uk/honorary_graduates/hg/profiles/1998/t-berners-lee.aspx|archivedate=10 мая 2013|url-status=dead}}</ref>* Універсітэт Паўднёвага Крыжа (1998) * Адкрыты ўніверсітэт (Вялікабрытанія) (DU, 2000)<ref>{{cite news|title=Open University's online graduation|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/696176.stm |work = [[BBC]] NEWS |date = 31. March 2000 |accessdate =22 September 2010}}</ref> * [[Калумбійскі ўніверсітэт]] (D.Law, 2001) * [[Оксфардскі ўніверсітэт]] (2001) * Універсітэт Порт-Элізабэт (D.Sc., 2002) * Універсітэт Ланкастэра (D.Sc, 2004)<ref>{{cite web |title = Lancaster University Honorary Degrees, July&nbsp;2004 |publisher = [[Lancaster University]] |url = http://domino.lancs.ac.uk/info/lunews.nsf/I/2768F56EB38B32F780256ECC00404E69 |accessdate = 2008-05-25 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6GWCltoZf?url=http://news.lancs.ac.uk/Web/News/Pages/2768F56EB38B32F780256ECC00404E69.aspx |archivedate = 10 мая 2013 |url-status = dead }}</ref> * Універсітэт Манчэстэра (2008)<ref>{{Cite news |title=Scientific pioneers honoured by The University of Manchester |url=http://www.manchester.ac.uk/aboutus/news/display/?id=4216 |work=manchester.ac.uk |date=2 December 2008 |accessdate=10 October 2011 |archive-date=22 кастрычніка 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022073226/http://www.manchester.ac.uk/aboutus/news/display/?id=4216 |url-status=dead }} {{Cite web |url=http://www.manchester.ac.uk/aboutus/news/display/?id=4216 |title=Архіўная копія |access-date=11 студзеня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022073226/http://www.manchester.ac.uk/aboutus/news/display/?id=4216 |archivedate=22 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}</ref> * Адкрыты ўніверсітэт Каталоніі (2008)<ref>[http://www.uoc.edu/hc/berners-lee/esp/index.html Honoris Causa: Sir Timothy Berners-Lee]</ref> * Політэхнічны ўніверсітэт Мадрыда (2009)<ref>{{cite web|url=http://www2.upm.es/portal/site/institucional/menuitem.fa77d63875fa4490b99bfa04dffb46a8/?vgnextoid=c5d0492bf33c0210VgnVCM10000009c7648aRCRD|title=Universidad Politécnica de Madrid: Berners-Lee y Vinton G. Cerf—Doctores Honoris Causa por la UPM|accessdate=2010-08-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GWCmsB6m?url=http://www.upm.es/portal/site/institucional/menuitem.fa77d63875fa4490b99bfa04dffb46a8/?vgnextoid=c5d0492bf33c0210VgnVCM10000009c7648aRCRD|archivedate=10 мая 2013|url-status=dead}}</ref> * Амстэрдамскі свабодны ўніверсітэт (2009)<ref>{{cite web |language = Dutch |url = http://www.vu.nl/nl/Images/pb%2009.082%20Eredoctoraat_tcm9-94528.pdf |title = Uitvinder World Wide Web krijgt eredoctoraat Vrije Universiteit |accessdate = 2009-07-22 |author = Vrije Universiteit Amsterdam |date = 2008-07-22 |authorlink = Vrije Universiteit Amsterdam |archiveurl = https://www.webcitation.org/6GWCox5uP?url=http://www.vu.nl/nl/Images/pb%2009.082%20Eredoctoraat_tcm9-94528.pdf |archivedate = 10 мая 2013 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |language = Dutch |url = http://www.nu.nl/internet/2046688/bedenker-wereldwijd-web-krijgt-eredoctoraat-vu.html |title = 'Bedenker' wereldwijd web krijgt eredoctoraat VU |accessdate = 2009-07-22 |author = NU.nl |date = 2008-07-22 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6GWCpS4SQ?url=http://www.nu.nl/internet/2046688/bedenker-wereldwijd-web-krijgt-eredoctoraat-vu.html |archivedate = 10 мая 2013 |url-status = live }}</ref> * Льежскі ўніверсітэт (D.Sc., 2009)<ref>[http://www.ulg.ac.be/cms/c_268662/fr/seance-de-rentree-academique-2009 Université de Liège — Séance de rentrée académique 2009]</ref> * Гарвардскі ўніверсітэт (D.Sc., 2011)<ref>[http://news.harvard.edu/gazette/story/2011/05/harvard-to-award-nine-honorary-degrees/#berners-lee Harvard awards 9 honorary degrees] ''news.harvard.edu'' Retrieved 11 June 2011</ref> * Сэнт-Эндрускі ўніверсітэт (D.Sc., 2013)<ref>{{Cite web |title=Graduation ceremony {{!}} 600th Anniversary {{!}} University of St Andrews — 1413—2013 |url=http://www.st-andrews.ac.uk/600/events/celebration/graduation/ |accessdate=11 студзеня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923170741/https://www.st-andrews.ac.uk/600/events/celebration/graduation/ |archivedate=23 верасня 2015 |url-status=dead }}</ref> Цім Бернерс-Лі таксама з’яўляецца Выдатным членам Брытанскага камп'ютарнага грамадства, Ганаровым членам Інстытута электраінжынераў, Ганаровым членам Таварыства тэхнічных камунікацый, членам Фонду Гільерма Марконі, членам Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук<ref name=AAAS>{{cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter B|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterB.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=2011-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060618085806/http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterB.pdf|archivedate=18 чэрвеня 2006|url-status=dead}}</ref>, членам Каралеўскага таварыства (2001) і Каралеўскай інжынернай акадэміі, членам амерыканскага філасофскага таварыства, замежным членам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2009). == Узнагароды == Цім Бернерс-Лі адзначаны мноствам узнагарод самага рознага, у тым ліку і міжнароднага, ўзроўню. Ніжэй пералічаны некаторыя з іх. * Прэмія Фонду Кілбі «Малады інаватар года» (1995)<ref name="W3Bio">{{cite web|url=http://www.w3.org/People/Berners-Lee/Longer.html|title=Berners-Lee Longer Biography|publisher=World Wide Web Consortium|accessdate=2011-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515224533/http://www.w3.org/People/Berners-Lee/Longer.html|archivedate=15 мая 2013|url-status=dead}}</ref> * Прэмія арганізацыі Ars Electronica (1995) * Прэмія праграмных сістэм Асацыяцыі вылічальнай тэхнікі (АСМ) (1995)<ref name=acmaward>{{cite web |publisher=[[Association for Computing Machinery]] |url=http://awards.acm.org/homepage.cfm?srt=all&awd=149 |work=ACM Awards |title=Software System Award |accessdate={{Start date|2011|10|25|df=yes}} |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402203501/http://awards.acm.org/homepage.cfm?srt=all&awd=149 |archivedate=2 красавіка 2012 |url-status=dead }}</ref> * C & C Prize (1996) * Медаль Маўнтбетэна (1996) * Прэмія Уолеса Макдауэла (1996) ад IEEE * Медаль Дудэла ад Інстытута фізікі (1997) * Стыпендыя Мак-Артура (1998) * Каралеўскі медаль (2000) * Прэмія Японіі ад Фонду навукі і тэхналогіі Японіі (2002) * Медаль прагрэсу і ганаровае сяброўства ад Каралеўскага фатаграфічнага грамадства ў знак прызнання вынаходкі, даследаванні, публікацыі або іншай формы ўкладу ў навуку, вынікам якой стаў істотны прагрэс у навуковым або тэхнічным развіцці фатаграфіі або сродкаў прадстаўлення малюнкаў у шырокім сэнсе слова (2003)<ref>[http://www.rps.org/annual-awards/Progress-Medal Royal Photographic Society’s Centenary Award] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120822030453/http://www.rps.org/annual-awards/Progress-Medal |date=22 жніўня 2012 }} Retrieved 13 August 2012</ref> * Прэмія Музея камп’ютарнай гісторыі за ўклад у развіццё Сусветнай павуціны (2003)<ref>{{cite web|url=http://www.computerhistory.org/fellowawards/index.php?id=88|title=Fellow Awards &#124; Fellows Home|publisher=Computerhistory.org|date=2010-01-11|accessdate=2010-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130505151405/http://www.computerhistory.org/fellowawards/index.php?id=88|archivedate=5 мая 2013|url-status=dead}}</ref> * Першы ўладальнік прэміі «Тэхналогія тысячагоддзя» (у памеры 1 000 000 еўра), які быў уручаны прэзідэнтам Фінляндыі Тар'яй Халонен (2004)ref>{{cite web | title =Millennium Technology Prize 2004 awarded to inventor of World Wide Web | publisher =[[Millennium Technology Prize]] | url =http://www.technologyawards.org/index.php?m=2&s=1&id=16&sm=4 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070830111145/http://www.technologyawards.org/index.php?m=2&s=1&id=16&sm=4 | archivedate =30 жніўня 2007 | accessdate =25 May 2008 | url-status =live }}</ref> * Узнагарода брытанскай Садружнасці за выдатны ўклад у справу масавых камунікацый (2005) * Прэмія «Квадрыга» з фармулёўкай «Сетка ведаў» (2005)<ref>{{cite web|url=http://www.diequadriga.com/|title=Официальный сайт премии "Квадрига"|accessdate=2011-07-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/618alDyQA?url=http://www.diequadriga.com/|archivedate=22 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> * Прэзідэнцкі медаль ад Інстытута фізікі<ref>[http://www.iop.org/about/awards/president/medallists/page_38416.html President’s medal recipients] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170706142520/http://www.iop.org/about/awards/president/medallists/page_38416.html |date=6 ліпеня 2017 }}</ref> * Медаль Лаўлейс ад Брытанскага камп'ютарнага грамадства (2007) * Прэмія амерыканскай Акадэміі дасягненняў (2007) * Прэмія Чарльза Старка Дрэйпера (2007) * Ордэн заслуг (2007)<ref>{{cite news|accessdate=25 May 2008|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/6750395.stm|title=Web inventor gets Queen's honour|publisher=BBC |date=13 June 2007}}</ref> * Прэмія Вульфсана і Дж. К. Максвела (IEEE/RSE) за развіццё Сусветнай павуціны (2008)<ref>{{cite web|url=http://www.ieee.org/documents/maxwell_rl.pdf|title=IEEE/RSE Wolfson James Clerk Maxwell Award Recipients|publisher=IEEE|accessdate={{Start date|2011|10|4|df=yes}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130705172837/http://www.ieee.org/documents/maxwell_rl.pdf|archivedate=5 ліпеня 2013|url-status=dead}}</ref> * Прэмія Webby ў намінацыі «Дасягненне ўсяго жыцця» (2009)<ref>[http://www.webbyawards.com/press/press-release.php?id=187 Press Release: Sir Tim Berners Lee, Inventor of the World Wide Web, to receive Webby Lifetime Award At the 13th Annual Webby Awards] ''Webby Awards.com'' Retrieved 21 January 2011</ref> * Прэмія М. С. Гарбачова, у намінацыі «Перабудова» - «Чалавек, які змяніў свет» за ўклад у развіццё цывілізацыі (2011)<ref>{{cite news |title=Gorbachev honours 'world changers' |url=http://www.google.com/hostednews/ukpress/article/ALeqM5jummRWAweyuH44pHVFYaq6rzCpDQ?docId=N0315631301520820555A |publisher=[[Press Association]] |date=31 March 2011 |accessdate=11 August 2012 }}{{Недаступная спасылка}}</ref> * Ордэн культуры, навукі і мастацтваў Амана (2012)<ref>{{cite web|last=Times of Oman|title=HM order for Web inventor|url=http://main.omanobserver.om/node/131793|accessdate=2012-12-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GWCv4eyZ?url=http://main.omanobserver.om/node/131793|archivedate=10 мая 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Al Shabiba Newspaper|title=جلالته يمنح وسام السلطان قابوس للثقافة والعلوم والفنون للسير تيم بيرنيرز لي [ARABIC]|url=http://shabiba.com/News/Article-10743.aspx|accessdate=2012-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140308153520/http://shabiba.com/News/Article-10743.aspx|archivedate=8 сакавіка 2014|url-status=dead}}</ref> * Прэмія ў галіне камп'ютараў і камунікацый імя Кодзі Кабаясі ад IEEE * Узнагарода ад часопіса «PC Magazine» за «Шматгадовы ўклад у тэхнічную дасканаласць» * Узнагарода першапраходцу ад Electronic Frontier Foundation * Прэмія прынца Астурыйскага за навуковыя і тэхнічныя даследаванні (сумесна з Ларай Робертс, Робам Канам і Вітнам Серфам) * Спецыяльная ўзнагарода ад Амерыканскага таварыства інфармацыйнай навукі і тэхналогіі * Медаль Нільса Бора ад ЮНЕСКА (2010) * Прыз за інжынерныя дасягненні Каралевы Елізаветы (2013)<ref>[http://www.bbc.com/news/science-environment-21831916 BBC News — Internet pioneers win engineering prize]</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * Сэр Тимоти Джон Бернерс-Ли{{ref-ru}} // [https://izobretatel.by/wp-content/uploads/2017/04/izobretatel-2016-04.pdf Часопіс «Изобретатель». № 4 (196) 2016.] — С. 18. == Спасылкі == {{вікіцытатнік}} * [http://www.w3.org/People/Berners-Lee/ Цім Бернерс-Лі на сайце W3C] {{ref-en}} * [http://twitter.com/timberners_lee Цім Бернерс-Лі ў Twitter] {{ref-en}} * [http://dig.csail.mit.edu/breadcrumbs/blog/4 Блог Тима Бернерса-Ли, открытый в декабре 2005-го] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051224001905/http://dig.csail.mit.edu/breadcrumbs/blog/4 |date=24 снежня 2005 }} * [http://www.w3.org/History/1989/proposal.html Историческое предложение Бернерса-Ли для CERN] * [http://www.w3.org/People/Berners-Lee/Weaving/Overview.html Знаменитая книга «Плетя паутину: истоки и будущее Всемирной паутины» онлайн] * [http://www.w3.org/History/19921103-hypertext/hypertext/WWW/TheProject.html Первый в мире веб-сайт (архив)] * [http://www.w3.org/ Официальный сайт Консорциума Всемирной паутины (W3C)] * [http://www.egovernment.ru/newstext.php?news_id=31094 Изобретатель WWW получил орден «За заслуги»] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вучоныя Вялікабрытаніі]] jgkebnbwrp3fnck0v6noxxzbnegizlz Шаблон:Літаратурны твор 10 70434 5222252 5031848 2026-10-20T12:35:35Z DzBar 156353 5222252 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Літаратурны твор |клас_цела = vevent |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}}} |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |клас_уверсе = summary |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{Назва-арыгінал|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}|size={{{Шырыня|}}}|caption={{{Подпіс|{{{Подпіс выявы|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Жанр |тэкст1 = {{#ifeq:{{{Жанр|}}}|-|-|{{#ifexist:{{{Жанр|}}}|[[{{{Жанр}}}]]|{{{Жанр|}}}}}}} |вікіданыя1 = P136 |метка2 = Аўтар |тэкст2 = {{wikidata|p50|{{#ifexist:{{{Аўтар|}}}|[[{{{Аўтар|}}}]]|{{{Аўтар|}}}}}}} |метка3 = Мова арыгінала |тэкст3 = {{wikidata|P407|{{#if:{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}|[[{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}} мова|{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}]]|}}}} |метка4 = Дата напісання |тэкст4 = {{wikidata|p571|{{{Напісаны|}}}}} |класс4 = dtstart |метка5 = Дата першай публікацыі |тэкст5 = {{wikidata|p577|{{{Публікацыя|}}}}} |метка6 = Апублікаваны ў |тэкст6 = {{wikidata|p1433|{{{Апублікаваны ў|}}}}} |метка7 = Асобнае выданне |тэкст7 = {{{Асобнае выданне|}}} |метка8 = Выдавецтва |тэкст8 = {{wikidata|p123|{{{Выдавецтва|}}}}} |метка9 = Месца публікацыі |тэкст9 = {{{Месца публікацыі|}}} |вікіданыя9 = P291 |метка10 = Цыкл |тэкст10 = {{wikidata|p179|{{{Цыкл|{{{Серыя|}}}}}}}} |метка11 = Колькасць старонак |тэкст11 = {{wikidata|p1104|{{{Колькасць старонак|}}}}} |метка12 = Ілюстратар |тэкст12 = {{wikidata|p110|{{{Ілюстратар|}}}}} |метка13 = Афармленне |тэкст13 = {{{Афармленне|}}} |метка14 = Прысвечаны |тэкст14 = {{{Прысвечаны|}}} |вікіданыя14 = P825 |метка15 = Пераклад на беларускую |тэкст15 = {{{Пераклад|}}} |метка16 = Перакладчык |тэкст16 = {{{Перакладчык|}}} |метка17 = Носьбіт |тэкст17 = {{{Носьбіт|}}} |метка18 = Папярэдні |тэкст18 = {{#ifeq: {{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p155|{{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}}}}} |метка19 = Наступны |тэкст19 = {{#ifeq: {{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p156|{{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}}}}} |тэкст20 = {{#if:{{{Электронная версія|}}}|[{{{Электронная версія}}} Электронная версія]}} |метка21 = [[Міжнародны стандартны нумар кнігі|ISBN]] |тэкст21 = {{#if:{{{ISBN|}}}|{{#iferror: {{#expr:{{{ISBN|}}}}} | {{{ISBN|}}} | [[Special:Booksources/{{{ISBN|}}}|{{{ISBN|}}}]] }}}} |метка22 = Персанажы |тэкст22 = {{{Персанажы|}}} |вікіданыя22 = P674 |метка23 = Продажы |тэкст23 = {{{Продажы|}}} |вікіданыя23 = P2664 |стыль_унізе = background-color:#EEE;border-top:1px solid #DDD; |унізе = {{картка/Вікікрыніцы|{{{Вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{Вікікрыніцы|}}}{{{вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{вікікрыніцы|}}}|Тэкст твора}} |унізе2 = {{картка/Вікіцытатнік|{{{Вікіцытатнік|}}}{{{вікіцытатнік|}}}|Цытаты}} |унізе3 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}{{{Commons|}}}{{{вікісховішча|}}}{{{commons|}}}|Медыяфайлы}} }}<includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}||<!-- -->[[Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта]]<!-- -->}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> sa1ulasrtov9kwvmmbbhommes0x7ckh Катэгорыя:Кераміка 14 72740 5222467 1535534 2026-10-20T17:46:52Z Ciepiersia 162280 нанова 5222467 wikitext text/x-wiki {{Catmain}} {{Commonscat|Ceramics}} [[Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] [[Катэгорыя:Народныя промыслы]] [[Катэгорыя:Ізаляцыйныя матэрыялы]] 3vdmq6qtg9s17hsvqef1whtpp870vta Сакольскі павет (Польшча) 0 76102 5222588 5221435 2026-10-21T06:29:34Z Ueschar 151377 Выдалена дубляванне звестак 5222588 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Сакольскі павет |Арыгінальная назва = Powiat sokólski |Герб = POL powiat sokólski COA.svg |Сцяг = POL powiat sokólski flag.svg |Ваяводства = Падляскае |Цэнтр = [[Саколка]] }} '''Сакольскі павет''' ({{lang-pl|Powiat sokólski}}) — павет у [[Падляскае ваяводства|Падляскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]], створаны ў [[1999]] годзе падчас адміністрацыйнай рэформы. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Саколка]]. Акрамя палякаў, тут у значнай колькасці жывуць беларусы і татары. == Насельніцтва == {{Wikidata/Насельніцтва}} == Вядомыя асобы == * [[Язэп Варонка]] (1891, [[Кузніца]] — 1952) — беларускі палітычны дзеяч, журналіст, публіцыст. Першы старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага сакратарыята]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. * [[Янка Геніюш]] (1902, [[Крынкі]] — 1979) — беларускі грамадскі дзеяч, ахвяра палітычных рэпрэсій, муж паэткі [[Ларыса Геніюш|Ларысы Геніюш]]. * [[Мікола Антонавіч Чарнецкі|Мікола Чарнецкі]] (1899, в. Малыя Азяраны — 1944) — беларускі [[Грамадскі дзеяч|грамадскі]] і [[Палітык|палітычны дзеяч]], [[Публіцыстыка|публіцыст]], [[педагог]]. {{зноскі}} {{Сакольскі павет}} {{Падляскае ваяводства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сакольскі павет| ]] 2uo10e4v5txuvfs5y3tozhkqtuz4z43 Шата Руставелі 0 80648 5222685 4280632 2026-10-21T10:11:53Z DerFuchs 22053 5222685 wikitext text/x-wiki {{redirect|Руставелі}} {{Пісьменнік |Імя = Шата Руставелі |Арыгінал імя = შოთა რუსთაველი |Выява = Shota Rustaveli fresco in the Monastery of the Cross in Jerusalem.jpg |Шырыня = 250px |Апісанне выявы = Выява Шаты Руставелі на старажытнай фрэсцы з [[Іерусалім]]а |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Род дзейнасці = [[Грузія|грузінскі]] дзяржаўны дзеяч і {{Паэт|Грузіі}} |Гады актыўнасці = |Кірунак = |Жанр = |Мова твораў = |Вікісховішча = |Вікікрыніца = }} '''Шата Руставелі'''<ref name=pr>Напісанне імя і прозвішча '''Шата Руставелі''' ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.13., Мн., 2001, С.472.</ref> ({{lang-ka|შოთა რუსთაველი}}, 1160-1166?-[[1216]]) — [[Грузія|грузінскі]] дзяржаўны дзеяч і [[паэт]] XII стагоддзя, аўтар хрэстаматыйнай эпічнай [[паэма|паэмы]] «[[Віцязь у тыгравай шкуры]]». == Біяграфія == Біяграфічныя звесткі пра паэта вельмі бедныя. Мянушку «Руставелі» ён, відавочна, атрымаў па месцы свайго нараджэння ў сяле Руставі. Геаграфічных пунктаў з назвай Руставі ў тую эпоху існавала некалькі. Па некаторых дадзеных, паэт належаў да знакамітага роду і быў уладароў Рустаўскага маярату. == Пераклады == Поўныя пераклады «Віцязя ў тыгравай шкуры» ёсць на нямецкай (Leist, «Der Mann im Tigerfelle», Лейпцыг, 1880), французскай («La peau de léopard», 1885), англійскай, арабскай, азербайджанскай, армянскай, іспанскай, італьянскай, кітайскай, курдскай, персідскай, японскай, чувашскай (2008, у перакладзе Юхма Мішы), на іўрыце, хіндзі і інш. На беларускую мову паэму пераклалі [[Алесь Звонак]] і [[Мікола Хведаровіч]], яна выйшла асобным выданнем у 1996 годзе. На рускую мову сярод іншых перакладаў [[Сяргей Антонавіч Клычкоў|С. А. Клычкоў]]. {{зноскі}} == Літаратура == [[File:Sjota Roestaveli - De ridder in het pantervel.jpg|thumb|250px|[[Горад Лейдэн|Лейдэн]] ]] * [[Віцязь у тыгравай шкуры]]. Мн., 1996, (Перакладчыкі А.Звонак і М.Хведаровіч) == Спасылкі == {{Commons|Category:Shota Rustaveli}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Руставелі}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Грузіі]] [[Катэгорыя:Паэты XII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Паэты XIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Паэты Грузіі]] [[Катэгорыя:Грузінамоўныя паэты]] i56yz28o9ewixqqks2ul75lcbvjwqd2 Катэгорыя:Фарфор 14 87966 5222472 1584794 2026-10-20T17:49:28Z Ciepiersia 162280 дададзена [[Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222472 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Porcelain}} {{catmain}} [[Катэгорыя:Кераміка]] [[Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] 96y5vja1jpaazbam6cw68lhdz25gmxn Вялікія Матыкалы 0 93409 5222702 5122340 2026-10-21T10:31:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222702 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Вялікія Матыкалы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = carkva-vialikiya-matykaly.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 11|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 34|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vialikija Matykaly |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979360 }} '''Вялі́кія Матыка́лы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Matykaly}}, {{lang-ru|Великие Мотыкалы}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчаны за 18 км ад абласнога цэнтра, на аўтадарозе [[Брэст]]-Высокае. [[Матыкалы Вялікія|Аднайменная чыгуначная станцыя]] на лініі Брэст-Высока-Літоўск. == Насельніцтва == * 84 мужчыны, 97 жанчын (1866) * 59 двароў, 345 жыхароў (1876) * 22 двары, 214 жыхароў (1886) * 368 жыхароў (1905) * 32 двары, 181 жыхар (1921) * 52 двары, 154 жыхары (1940) * 2213 жыхароў (1996) * 714 гаспадарак, 2190 жыхароў (1997) * 82 гаспадаркі, 2423 жыхары (2005) == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 стагоддзя як шляхецкая ўласнасць у [[Берасцейскі павет|Берасцейскім павеце]] і ваяводстве [[ВКЛ]]. З 1566 года Матыкалы — уладанне зямян Афанаса і Мацея Бекішаў у Камянецкім павеце, Берасцейскага староства, з 1597 года — пана Івана Матыкальскага. У 1672 годзе — цэнтр гміны, уласнасць Марціна Матусевіча, у 1788 годзе — кашталяна брэсцкага Юзафа Шчыта. У 1788 годзе дзейнічала паштовая станцыя паміж Брэстам і Высокім. Пасля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Слонімскай, з 1797 года — [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1861 годзе ў вёсцы адбыліся сялянскія хваляванні. Для ўстанаўлення парадку былі выкарастаны салдаты. У 1866 годзе маёнткам валодаў Уладкоў. У 1867 годзе адкрыта народнае вучылішча. У 1869 годзе на сродкі ўрада і жыхароў вёскі была пабудавана царква. У 1876 годзе сяло. У 1886 годзе была валасная ўправа, царкоўна-прыходская школа, карчма; у маёнтку Матыкалы працавалі цагельны завод, ветраны млын. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], цэнтр Матыкальскай гміны Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Матыкальскага сельсавета. == Інфраструктура == * Цэнтральная сядзіба сельскагаспадарчага прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр «Заходні» * Сярэдняя і музычная школы. Кафэ. Аптэка. Амбулаторыя. Дом культуры. Бібліятэка. Аддзяленне сувязі. == Славутасці == [[Файл:Вялікія Матыкалы. Дом пуцявога абходчыка (01).jpg|міні|злева|Дом чыгуначнага абходчыка]] * [[Свята-Дабравешчанская царква (Вялікія Матыкалы)|Свята-Дабравешчанская царква]] * Помнік жыхарам, загінулым у гады Вялікай Айчыннай вайны (2015) <ref>Дмитрий Пай: [https://vb.by/society/v-bolshih-motykalah-otkryt-pamyatnik-zhitelyam-pogibshim-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojny.html «В Больших Мотыкалах открыт памятник жителям, погибшим во время Великой Отечественной войны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221015173321/https://vb.by/society/v-bolshih-motykalah-otkryt-pamyatnik-zhitelyam-pogibshim-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojny.html |date=15 кастрычніка 2022 }} // Вечерний Брест. 2015. 9 мая.</ref> * Дом чыгуначнага (пуцявога) абходчыка (пачатак XX ст.) {{Clear}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Аляксандр Мікалаевіч Біч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4}}, С.388 * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Vialikija Matykaly}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікія Матыкалы| ]] q7ca169mzvgji0strjgv3q58b278b24 5222744 5222702 2026-10-21T11:15:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выпраўленне: замена карты на рэальнае фота дома пуцявога абходчыка 5222744 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Вялікія Матыкалы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = carkva-vialikiya-matykaly.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 11|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 34|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vialikija Matykaly |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979360 }} '''Вялі́кія Матыка́лы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Matykaly}}, {{lang-ru|Великие Мотыкалы}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчаны за 18 км ад абласнога цэнтра, на аўтадарозе [[Брэст]]-Высокае. [[Матыкалы Вялікія|Аднайменная чыгуначная станцыя]] на лініі Брэст-Высока-Літоўск. == Насельніцтва == * 84 мужчыны, 97 жанчын (1866) * 59 двароў, 345 жыхароў (1876) * 22 двары, 214 жыхароў (1886) * 368 жыхароў (1905) * 32 двары, 181 жыхар (1921) * 52 двары, 154 жыхары (1940) * 2213 жыхароў (1996) * 714 гаспадарак, 2190 жыхароў (1997) * 82 гаспадаркі, 2423 жыхары (2005) == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 стагоддзя як шляхецкая ўласнасць у [[Берасцейскі павет|Берасцейскім павеце]] і ваяводстве [[ВКЛ]]. З 1566 года Матыкалы — уладанне зямян Афанаса і Мацея Бекішаў у Камянецкім павеце, Берасцейскага староства, з 1597 года — пана Івана Матыкальскага. У 1672 годзе — цэнтр гміны, уласнасць Марціна Матусевіча, у 1788 годзе — кашталяна брэсцкага Юзафа Шчыта. У 1788 годзе дзейнічала паштовая станцыя паміж Брэстам і Высокім. Пасля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Слонімскай, з 1797 года — [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1861 годзе ў вёсцы адбыліся сялянскія хваляванні. Для ўстанаўлення парадку былі выкарастаны салдаты. У 1866 годзе маёнткам валодаў Уладкоў. У 1867 годзе адкрыта народнае вучылішча. У 1869 годзе на сродкі ўрада і жыхароў вёскі была пабудавана царква. У 1876 годзе сяло. У 1886 годзе была валасная ўправа, царкоўна-прыходская школа, карчма; у маёнтку Матыкалы працавалі цагельны завод, ветраны млын. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], цэнтр Матыкальскай гміны Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Матыкальскага сельсавета. == Інфраструктура == * Цэнтральная сядзіба сельскагаспадарчага прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр «Заходні» * Сярэдняя і музычная школы. Кафэ. Аптэка. Амбулаторыя. Дом культуры. Бібліятэка. Аддзяленне сувязі. == Славутасці == [[Файл:Вялікія Матыкалы. Дом пуцявога абходчыка (02).jpg|міні|злева|Дом чыгуначнага абходчыка]] * [[Свята-Дабравешчанская царква (Вялікія Матыкалы)|Свята-Дабравешчанская царква]] * Помнік жыхарам, загінулым у гады Вялікай Айчыннай вайны (2015) <ref>Дмитрий Пай: [https://vb.by/society/v-bolshih-motykalah-otkryt-pamyatnik-zhitelyam-pogibshim-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojny.html «В Больших Мотыкалах открыт памятник жителям, погибшим во время Великой Отечественной войны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221015173321/https://vb.by/society/v-bolshih-motykalah-otkryt-pamyatnik-zhitelyam-pogibshim-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojny.html |date=15 кастрычніка 2022 }} // Вечерний Брест. 2015. 9 мая.</ref> * Дом чыгуначнага (пуцявога) абходчыка (пачатак XX ст.) {{Clear}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Аляксандр Мікалаевіч Біч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4}}, С.388 * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Vialikija Matykaly}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікія Матыкалы| ]] lhpokvt5ssfteq549a3kunqhdv0vr3d 5222758 5222744 2026-10-21T11:25:05Z Autumndancer 168015 /* Славутасці */ удакладненне 5222758 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Вялікія Матыкалы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = carkva-vialikiya-matykaly.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 11|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 34|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vialikija Matykaly |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979360 }} '''Вялі́кія Матыка́лы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Matykaly}}, {{lang-ru|Великие Мотыкалы}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчаны за 18 км ад абласнога цэнтра, на аўтадарозе [[Брэст]]-Высокае. [[Матыкалы Вялікія|Аднайменная чыгуначная станцыя]] на лініі Брэст-Высока-Літоўск. == Насельніцтва == * 84 мужчыны, 97 жанчын (1866) * 59 двароў, 345 жыхароў (1876) * 22 двары, 214 жыхароў (1886) * 368 жыхароў (1905) * 32 двары, 181 жыхар (1921) * 52 двары, 154 жыхары (1940) * 2213 жыхароў (1996) * 714 гаспадарак, 2190 жыхароў (1997) * 82 гаспадаркі, 2423 жыхары (2005) == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 стагоддзя як шляхецкая ўласнасць у [[Берасцейскі павет|Берасцейскім павеце]] і ваяводстве [[ВКЛ]]. З 1566 года Матыкалы — уладанне зямян Афанаса і Мацея Бекішаў у Камянецкім павеце, Берасцейскага староства, з 1597 года — пана Івана Матыкальскага. У 1672 годзе — цэнтр гміны, уласнасць Марціна Матусевіча, у 1788 годзе — кашталяна брэсцкага Юзафа Шчыта. У 1788 годзе дзейнічала паштовая станцыя паміж Брэстам і Высокім. Пасля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Слонімскай, з 1797 года — [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1861 годзе ў вёсцы адбыліся сялянскія хваляванні. Для ўстанаўлення парадку былі выкарастаны салдаты. У 1866 годзе маёнткам валодаў Уладкоў. У 1867 годзе адкрыта народнае вучылішча. У 1869 годзе на сродкі ўрада і жыхароў вёскі была пабудавана царква. У 1876 годзе сяло. У 1886 годзе была валасная ўправа, царкоўна-прыходская школа, карчма; у маёнтку Матыкалы працавалі цагельны завод, ветраны млын. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], цэнтр Матыкальскай гміны Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Матыкальскага сельсавета. == Інфраструктура == * Цэнтральная сядзіба сельскагаспадарчага прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр «Заходні» * Сярэдняя і музычная школы. Кафэ. Аптэка. Амбулаторыя. Дом культуры. Бібліятэка. Аддзяленне сувязі. == Славутасці == [[Файл:Вялікія Матыкалы. Дом пуцявога абходчыка (02).jpg|міні|злева|Дом чыгуначнага абходчыка (да перабудовы)]] * [[Свята-Дабравешчанская царква (Вялікія Матыкалы)|Свята-Дабравешчанская царква]] * Помнік жыхарам, загінулым у гады Вялікай Айчыннай вайны (2015) <ref>Дмитрий Пай: [https://vb.by/society/v-bolshih-motykalah-otkryt-pamyatnik-zhitelyam-pogibshim-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojny.html «В Больших Мотыкалах открыт памятник жителям, погибшим во время Великой Отечественной войны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221015173321/https://vb.by/society/v-bolshih-motykalah-otkryt-pamyatnik-zhitelyam-pogibshim-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojny.html |date=15 кастрычніка 2022 }} // Вечерний Брест. 2015. 9 мая.</ref> * Дом чыгуначнага (пуцявога) абходчыка (пачатак XX ст.) {{Clear}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Аляксандр Мікалаевіч Біч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4}}, С.388 * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Vialikija Matykaly}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікія Матыкалы| ]] jbf7ftrsjbady6pncinsv5tv8eimgtp Шаблон:Не блытаць/Дакументацыя 10 94153 5222759 4142936 2026-10-21T11:25:58Z Ueschar 151377 5222759 wikitext text/x-wiki {{docpage}}Выкарыстанне: : <code><nowiki>{{</nowiki>не блытаць|''назва старонкі''}}</code> : <code><nowiki>{{</nowiki>не блытаць|''назва старонкі''|''назва старонкі для паказу''}}</code> : <code><nowiki>{{</nowiki>не блытаць|''назва старонкі''|''назва старонкі для паказу''|''тлумачэнне чаму і з чым не блытаць''}}</code> : <code><nowiki>{{</nowiki>не блытаць|''назва старонкі''|са=''1''}}</code> Другі і трэці параметры не абавязковыя. Параметр <code>са</code> дазваляе вывадзіць тэкст «Не блытаць са» замест звычайнага «Не блытаць з» (можа быць патрэбна перад некаторымі словамі). == Прыклады == : <code><nowiki>{{не блытаць|Эльбрус}}</nowiki></code> → {{не блытаць|Эльбрус}} : <code><nowiki>{{не блытаць|Эльбрус|Эльбрусам}}</nowiki></code> → {{не блытаць|Эльбрус|Эльбрусам}} : <code><nowiki>{{не блытаць|Эльбрус|Эльбрусам|гарой}}</nowiki></code> → {{не блытаць|Эльбрус|Эльбрусам|гарой}} : <code><nowiki>{{Не блытаць|Вяршкі|смятанкай|другой назвай вяршкоў|са=1}}</nowiki></code> → {{Не блытаць|Вяршкі|смятанкай|другой назвай вяршкоў|са=1}} == TemplateData == <templatedata> { "description": "Шаблон для папярэджання пра магчымую блытаніну паміж паняццямі, назвамі або асобамі з падобнымі найменнямі. Размяшчаецца ў пачатку артыкула.", "params": { "1": { "label": "Назва артыкула", "description": "Назва артыкула, з якім не варта блытаць прадмет гэтага артыкула.", "type": "wiki-page-name", "required": true, "example": "Эльбрус" }, "2": { "label": "Тэкст спасылкі", "description": "Тэкст спасылкі на першы артыкул, пры неабходнасці ў адпаведным склоне.", "type": "string", "suggested": false, "example": "Эльбрусам" }, "3": { "label": "Тлумачэнне", "description": "Кароткае тлумачэнне, з чым менавіта не варта блытаць прадмет артыкула.", "type": "string", "example": "гарой" }, "4": { "label": "Другі артыкул", "description": "Назва другога артыкула, з якім не варта блытаць прадмет гэтага артыкула.", "type": "wiki-page-name" }, "5": { "label": "Тэкст другой спасылкі", "description": "Тэкст спасылкі на другі артыкул.", "type": "string" }, "6": { "label": "Другое тлумачэнне", "description": "Кароткае тлумачэнне да другога артыкула.", "type": "string" }, "7": { "label": "Трэці артыкул", "description": "Назва трэцяга артыкула, з якім не варта блытаць прадмет гэтага артыкула.", "type": "wiki-page-name" }, "8": { "label": "Тэкст трэцяй спасылкі", "description": "Тэкст спасылкі на трэці артыкул.", "type": "string" }, "9": { "label": "Трэцяе тлумачэнне", "description": "Кароткае тлумачэнне да трэцяга артыкула.", "type": "string" }, "са": { "label": "Прыназоўнік «са»", "description": "Калі зададзена «1», замест «Не блытаць з» выводзіцца «Не блытаць са».", "type": "boolean", "default": "0", "example": "1" } }, "paramOrder": [ "1", "2", "3", "4", "5", "6", "7", "8", "9", "са" ], "format": "inline" } </templatedata> == Гл. таксама == * [[Шаблон:Значэнні]] oolheoaqx13awyy5mlnmg3bxj7179bd Балашыха 0 94599 5222224 5023694 2026-10-20T12:18:06Z Zadorenko V 175157 5222224 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Балашыха |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Герб Балашихи.svg |сцяг = Flag of Balashikha (Moscow oblast).png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 37|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1830 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 38,72<ref name="Числ_населения">{{cite web|last=Федеральная служба государственной статистики|url=http://www.gks.ru/doc_2007/region/town.zip|title=Регионы России. Основные социально-экономические показатели городов. 2007. Центральный федеральный округ. Города Московской области. Стр. 53.|accessdate=2008-07-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/61AVAS40U?url=http://www.gks.ru/doc_2007/region/town.zip|archivedate=24 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Рост}} 215 353 <ref>[http://msko.fsgs.ru/Perepis/webpages/Итоги%20ВПН%202010.aspx?PageView=Shared Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010а по Московской области.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120915123209/http://msko.fsgs.ru/Perepis/webpages/%D0%98%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8%20%D0%92%D0%9F%D0%9D%202010.aspx?PageView=Shared |date=15 верасня 2012 }}</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = 5562 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 495, 496, 498 |паштовы індэкс = 143900 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Balashikha |сайт = http://balashiha.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Балашыха''' ({{Lang-ru|Балашиха}}) — горад (заснаваны ў 1830 годзе) у [[Расія|Расіі]], у цэнтры [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], найбуйнейшы горад Маскоўскай вобласці і найбуйнейшы населены пункт гарадской акругі Балашыха. Пасля пашырэння ў 2003—2004 гадах горад займае шырокую тэрыторыю на ўсход ад Масквы, працягваючыся з поўначы на поўдзень на 11 км, а з захаду на ўсход на 15 км. Горад размешчаны на рэках [[Пяхорка]] і [[Чорная (прыток Пяхоркі)|Чорнай]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Памятныя мясціны == * [[Спаса-Праабражэнскі сабор (Балашыха)]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Гарады Маскоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Балашыха| ]] 6clfxwwtii3avegfdd9vd00y6e8qh9s Пап’е-машэ 0 96136 5222475 3700849 2026-10-20T17:50:30Z Ciepiersia 162280 выдалена [[Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва]]; дададзена [[Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222475 wikitext text/x-wiki [[Выява:Silla Segundo Imperio.jpg|thumb|Фатэль з '''пап’е-машэ''', інкрустацыя перламутрам]] '''Пап’е-машэ''' (франц. papier-mâché «жаваная папера») — маса, якая лёгка паддаецца фармоўцы і атрымліваецца з сумесі кудзелістых матэрыялаў (паперы, кардону) з клейкімі рэчывамі, [[крухмал]]ам, [[гіпс]]ам і г. д. Пап’е-машэ вынайшлі ў пачатку 16 стагоддзя у [[Францыя|Францыі]] і выкарыстоўвалі першапачаткова для вырабу лялек. Вялізная цікавасць публікі да імпартных кітайскіх і японскіх лакаваных дэкаратыўных вырабаў прыкладна ў 70-х гадах 17 стагоддзя была штуршком да развіцця вытворчасці ў Еўропе вырабаў з пап’е-машэ. З пап’е-машэ робяць муляжы, [[маска|маскі]], навучальныя дапаможнікі, цацкі, тэатральную бутафорыю, скрыначкі. У асобных выпадках з пап’е-машэ вырабляюць нават мэблю і свяцільні. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Папера]] [[Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] [[Катэгорыя:Скульптурныя матэрыялы]] [[Катэгорыя:Папяровае мастацтва]] farxudfofgm89es6mhj27l6jrts0mxg Антон Нічыпаравіч Сеўчанка 0 96293 5222489 4846924 2026-10-20T17:59:56Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222489 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Антон Нічыпаравіч Сеўчанка | Арыгінал імя = | Выява = Sevchenko.jpg | Шырыня = 200px | Месца працы = * [[Дзяржаўны аптычны інстытут]] * [[Інстытут фізікі АН БССР]] * [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] | Вядомы як =адзін з заснавальнікаў беларускай школы фізікі }} {{Цёзкі2|Сеўчанка}} '''Анто́н Нічы́паравіч Се́ўчанка''' ({{ДН|22|2|1903}}, вёска [[Дзяніскавічы (Жлобінскі раён)|Дзяніскавічы]], цяпер {{МН|Жлобінскі раён|ў Жлобінскім раёне|}} — {{ДС|26|9|1978}}) — беларускі [[фізік]], [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1953), [[прафесар]] (1953), акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук БССР]] (1953). [[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь|Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1967). [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1971). Адзін з заснавальнікаў беларускай школы фізікі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы Дзяніскавічы (цяпер у [[Жлобінскі раён|Жлобінскім раёне]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]) у сялянскай сям’і. У 1926 годзе ён скончыў [[Рагачоў]]скі педагагічны тэхнікум, некаторы час працаваў настаўнікам, а затым паступіў у [[БДУ|Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]], які скончыў у 1931 годзе. Навуковая дзейнасць Сеўчанкі пачалася ў наступным годзе пад кіраўніцтвам С. І. Вавілава ў [[ФІАН]], а затым працягнулася ў Дзяржаўным аптычным інстытуце, дзе ён працаваў да 1952 года. У 1953 годзе Сеўчанка быў абраны акадэмікам Акадэміі навук БССР і пераехаў у [[Мінск]], дзе працаваў спачатку ў [[Фізіка-тэхнічны інстытут НАН Беларусі|Фізіка-тэхнічным інстытуце АН БССР]], а з 1955 па 1957 год — дырэктарам у новаўтвораным [[Інстытут фізікі і матэматыкі АН БССР|Інстытуце фізікі і матэматыкі АН БССР]]. У 1957—1972 гадах Сеўчанка займаў пасаду рэктара [[БДУ]], а з 1973 года — дырэктара Інстытута прыкладных фізічных праблем пры БДУ. У 1957—1973 гадах ён быў членам Прэзідыума АН БССР. У 1958—1962 гадах А. Н. Сеўчанка абіраўся дэпутатам [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]], у 1955—1959 і 1963—1975 гадах — дэпутатам [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]]. Ён прымаў удзел у якасці дэлегата ад [[БССР]] у рабоце арганізацый [[ААН]] і, у прыватнасці, у працы [[МАГАТЭ|Агенцтва па мірнаму выкарыстанню атамнай энергіі]]. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] Мінска разам з жонкай Матронай Рыгораўнай (1904—1978)<ref>{{cite web|title=Антон Никифорович Севченко - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/282684870|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020175340/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%2590%25D0%25BD%25D1%2582%25D0%25BE%25D0%25BD-%25D0%259D%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%25D1%2584%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587-%25D0%25A1%25D0%25B5%25D0%25B2%25D1%2587%25D0%25B5%25D0%25BD%25D0%25BA%25D0%25BE/282684870|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Антон Никифорович Севченко - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553115|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020175311/https://www.findagrave.com/memorial/321553115/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D1%81%D0%B5%D0%B2%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Навуковы і практычны ўклад == Даследаванні па [[спектраскапія|спектраскапіі]] [[Уран (хімічны элемент)|уранілавых]] злучэнняў, [[люмінесцэнцыя|люмінесцэнцыі]] [[рэдказямельныя элементы|рэдказямельных элементаў]], спектраскапіі і [[фотахімія|фотахіміі]] парфірынаў і біялагічна актыўных злучэнняў. Выявіў [[палярызацыя|палярызацыю]] флуарэсцэнцыі ўранілавых злучэнняў, расшыфраваў складаную структуру іх спектраў, устанавіў заканамернасць згасання люмінесцэнцыі раствораў рэдкіх зямель, вывучыў міграцыю энергіі ў комплексах, [[анізатрапія|анізатрапіі]] вымушанага выпраменьвання раствораў [[Арганічныя злучэнні|арганічных злучэнняў]]. Аўтар больш за 230 навуковых прац, у тым ліку 2 [[Манаграфія|манаграфій]]. Пры навуковай кансультацыі Сеўчанкі 10 чалавек сталі дактарамі фізіка-матэматычных навук (з іх чацвёра абраныя акадэмікамі і двое членамі-карэспандэнтамі НАН Беларусі), звыш 40 яго вучняў абаранілі кандыдацкія дысертацыі. Імя Сеўчанкі прысвоена НДІ прыкладных фізічных праблем БДУ. == Асноўныя працы == * Спектроскопия хлорофилла и родственных соединений. — Мн., 1968 (разам з [[Георгій Паўлавіч Гурыновіч|Г. П. Гурыновічам]], [[Канстанцін Мікалаевіч Салаўёў|К. М. Салаўёвым]]). * Анизотропия поглощения и испускания света молекулами. — Мн., 1971 (разам з [[Аляксандр Міхайлавіч Саржэўскі|А. М. Саржэўскім]]). * Исследование механизма твердотельных реакций с участием окислов РЗЭ люминесцентным методом (в соавт.) // Доклады АН СССР. 1977. Т.233, № 5. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Се́ўчанка Антон Нічыпаравіч|659—660}} * {{Крыніцы/БелЭн|14|Се́ўчанка Антон Нічыпаравіч||357}} * Се́вченко Антон Никифорович{{ref-ru}} // Часопіс «Изобретатель». № 4 (196) 2016. — С. 42. == Спасылкі == * {{warheroes|20598}} * [http://nasb.gov.by/rus/members/academicians/sevchenko.php Антон Нічыпаравіч Сеўчанка] — гістарычная даведка на сайце НАН Беларусі. * [https://csl.bas-net.by/personalii/68548/sevchenko-anton-nikiforovich/ Антон Нічыпаравіч Сеўчанка] ў базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [http://time.bsu.by/by/rectors/1005-anton-nichyparavich-seuchanka.html Антон Нічыпаравіч Сеўчанка // Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт] * {{bis.nlb.by|128464|Сеўчанка Антон Нічыпаравіч (Нікіфаравіч)}} * {{bis.nlb.by|171878|Сеўчанка Антон Нічыпаравіч, доктар фізіка-матэматычных навук}} {{Рэктары БДУ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сеўчанка Антон Нічыпаравіч}} [[Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэктары БДУ]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі ІФ НАНБ]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Рэвізійнай камісіі КПБ]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] pevj7awtpf334zjdvp3fs77o2pehjgq Марыупаль 0 99433 5222553 5161014 2026-10-21T05:26:28Z 5222553 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Марыупаль (значэнні)}} {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Марыупаль | арыгінальная назва = {{lang-uk|Маріуполь}} | падначаленне = | краіна = Украіна | герб = Mariupol coat.svg | сцяг = Flag of Mariupol.svg | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = Mariupol collage.png | подпіс = | lat = | long = | lat_dir = | lat_deg = 47 | lat_min = 07 | lat_sec = 50 | lon_dir = | lon_deg = 37 | lon_min = 33 | lon_sec = 50 | CoordAddon = | CoordScale = 30000 | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | від рэгіёна = Вобласць | рэгіён = Данецкая вобласць | від раёна = Раён | раён = Марыупальскі раён | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = | ранейшыя імёны = | статус з = | плошча = 244,0 | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = | год перапісу = | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = +380 629 | паштовы індэкс = | паштовыя індэксы = 87500—87590 | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Mariupol | сайт = http://www.marsovet.org.ua | мова сайта = ru | мова сайта 2 = | мова сайта 3 = | мова сайта 4 = | мова сайта 5 = | add1n = | add1 = | add2n = | add2 = | add3n = | add3 = }} '''Марыупаль'''<ref name=pr>Напісанне '''Марыупаль''' у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах., Т.10. Мн., 2000, С.159</ref> ({{lang-uk|Маріуполь}}) — горад у [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] на беразе [[Азоўскае мора|Азоўскага мора]] ў вусці рэк Кальміўс і Кальчык. Насельніцтва — 440 367 чалавек (2019). Раён кампактнага пражывання [[грэкі|грэкаў]]. [[Горад-герой Украіны]] (2022)<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/111/2022#Text|title=Про встановлення почесної відзнаки "Місто-герой України"|lang=uk}}</ref>. Уваходзіць у дзясятку буйнейшых гарадоў Украіны, з’яўляецца найважнейшым прамысловым і эканамічным цэнтрам краіны. Адзін з найвялікшых вялікіх цэнтраў [[Металургія|металургіі]] і [[Машынабудаванне|машынабудавання]], тут вырабляецца найбольшая колькасць чыгуну і сталі ў краіне, працуе найбуйнейшы машынабудаўнічы завод Украіны. Буйны марскі порт. Кліматычны і [[Бальнеалогія|бальнеалагічны]] курорт. Марыупаль у канцы XX — пачатку XXI стст. сутыкнуўся з экалагічнымі і эканамічнымі праблемамі. З 20 мая 2022 года Марыупаль знаходзіцца пад поўнай расійскай акупацыяй. == Назва == Сучасная назва ўтворана з асабістага імя ''Марыя'' і грэчаскага слова ''поліс'' ({{lang-grc|πόλις}} — «горад») і значыць «Горад Марыі», у гонар Марыі Фёдараўны — спадчынніцы расійскага імператарскага прастола. == Гісторыя == Марыупаль быў заснаваны ў XVI стагоддзі як [[Казацтва|казацкі]] вартавы пост («зымовнык») спачатку пад назвай «Дамаха», а пазней як казацкая крэпасць пад назвай «Кальміўс» (па назве размешчанай тут ракі). У 1611 годзе стаў адміністрацыйным цэнтрам «Кальміўскай Паланкі» — адміністрацыйнай адзінкі ўкраінскіх казакоў. З 1774 года тэрыторыя сучаснага горада стала належыць [[Расійская імперыя|Расійскай Імперыі]], згодна з Кючук-Кайнарджыйскім мірным дагаворам. У 1778 годзе тут быў заснаваны першы на тэрыторыі сучаснага [[Данецкі каменнавугальны басейн|Данбаса]] горад — Паўлаўск, з’явілася першая царква. Праз год расійскі царскі ўрад вырашыў перасяліць сюды 18408 грэкаў з [[Крым]]а. Перасяленнем грэкаў з Крыма кіраваў мітрапаліт [[Ігнат Марыупальскі|Ігнат]], які затым доўгі час кіраваў горадам. З 29 верасня 1779 года горад мае цяперашнюю назву — Марыупаль. Доўгі час Марыупаль з’яўляўся месцам выключнага пражывання грэкаў, развіваўся як буйны цэнтр гандлю і рыбнай лоўлі. У XIX стагоддзі горад стаў цэнтрам Марыупальскага павета — адміністрацыйнай адзінкі Расійскай Імперыі. У 1882 годзе пабудавана чыгунка, якая злучыла Марыупаль з Данецкам. 29 жніўня 1889 года адкрыты марскі порт. Пачала развівацца цяжкая прамысловасць — 1 лютага 1897 года пабудаваны завод Нікапаль-Марыупальскага горнага і металургічнага таварыства, а ў 1899 пабудаваны завод «Рускі Провіданс» (цяпер гэтыя два заводы ўваходзяць у склад Марыупальскага металургічнага камбіната імя Ілліча). Да 1920 года горад стаў адным з найбуйнейшых металургічных цэнтраў дзяржавы. Савецкая ўлада ў горадзе была ўстаноўлена 30 снежня 1917 года ў выніку ўзброенага паўстання, але практычна без ахвяр. З 7 сакавіка 1923 года па 27 лютага 1932 года горад быў цэнтрам Марыупальскай акругі — адміністрацыйнай адзінкі [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]], а з 17 ліпеня 1932 года ўвайшоў у склад [[Сталінская вобласць|Сталінскай вобласці]]. У савецкі перыяд гісторыі горада Марыупаль значна павялічыўся, насельніцтва горада павялічылася больш чым у дзесяць разоў, з’явіліся першыя шматпавярховікі, унутрыгарадскі транспарт (трамваі і тралейбусы), з’явіліся новыя прамысловыя прадпрыемствы, у тым ліку металургічны завод «Азоўсталь» (11 жніўня 1933 года), коксахімічны завод «Маркохім» (27 верасня 1935 г.) і машынабудаўнічы завод «Азоўмаш» (28 красавіка 1958). Вялікія страты горад панёс у выніку [[Галадаморы (Украіна)|галадамораў]] 1921—1922, 1932—1933, 1946—1947 гадоў, [[Рэпрэсіі ў СССР|сталінскіх рэпрэсій]] 1933 і 1937 гадоў, генацыду грэчаскага народа сіламі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] у 1937 годзе, а таксама ў часы [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і нямецкай акупацыі горада ў 1941—1943 гг. Аднак жыхары Марыупаля хутка аднавілі разбураныя падчас вайны заводы і жылыя кварталы горада. З 22 кастрычніка 1948 года па 13 студзеня 1989 года горад меў назву Жданаў (у гонар савецкага палітычнага дзеяча). === Расійска-ўкраінская вайна === {{Гл. таксама|Баі пад Марыупалем (2014—2022)}} {{Гл. таксама|Баі за Марыупаль (2022)}} {{Гл. таксама|Генацыд у Марыупалі}} Увесну 2014 года ў Марыупалі адбывалася процістаянне [[Сепаратызм|прарасійскіх элементаў]] і ўкраінскіх сілавікоў. Урэшце, горад застаўся падкантрольным Украіне. 24 студзеня 2015 года ў выніку [[Абстрэл Марыупаля 24 студзеня 2015 года|абстрэла горада]] сіламі [[ДНР]] загінула 30, паранена 97 чалавек. З 1 сакавіка 2022 года горад знаходзіўся ў блакадзе расійскіх войскаў. Паводле звестак Марыупальскага гарсавета, на 14 сакавіка колькасць загінулых мірных жыхароў у сувязі з [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскім уварваннем ва Украіну]] складала больш за 2300 чалавек. Расійскія войскі выкарыстоўвалі акружную тактыку, каб заблакіраваць дастаўку гуманітарнай дапамогі жыхарам горада. Расійская армія падчас блакады горада неаднаразова праводзіла авіяўдары па цывільных аб’ектах, сярод іх удар па радзільнаму дому № 2, а гэтак жа ўдар па [[Данецкі акадэмічны абласны драматычны тэатр|драматычнаму тэатру]] 16 сакавіка, які выкарыстоўвалі ў якасці прытулку мірных жыхароў і бежанцаў. {{Гл. таксама|Баі за Азоўсталь}} 10 красавіка, больш чым праз месяц пасля пачатку ўварвання, расійскім войскам удалося цалкам акружыць апошніх украінскіх вайскоўцаў на тэрыторыі завода «[[Азоўсталь]]», які меў складаную сістэму глыбокіх падземных сховішчаў і камунікацый. Дзеянні расійскіх войскаў на тэрыторыі «Азоўсталі» выклікалі гуманітарную катастрофу: украінскія вайскоўцы, якія апынуліся замкнутымі ў падзямеллях комплексу разам з цывільнымі, адчувалі востры недахоп вады, ежы, лекавых сродкаў, боепрыпасаў. З 20 мая 2022 года Марыупаль знаходзіцца пад поўнай расійскай акупацыяй. == Насельніцтва == Насельніцтва Марыупаля складае 440 367 чалавек (2019). Максімальная колькасць насельніцтва — 529.000 чалавек назіралася ў 1989 годзе. Нацыянальны склад: украінцы каля 48 %, рускія — 43 %, грэкі — 7 %, а таксама беларусы, яўрэі, армяне, балгары і іншыя народы. Абсалютная большасць насельніцтва (каля 87 %) размаўляе на рускай мове, украінскай мовай карыстаецца менш за 10 % насельніцтва. Адметнай асаблівасцю горада з’яўляюцца мясцовыя грэчаскія мовы (мовы «грэкаў Прыазоўя»): румейская мова (грэка-элінская) і ўрумская мова (грэка-татарская). На мясцовых грэчаскіх мовах размаўляюць 2 % насельніцтва. == Прамысловасць == У горадзе маецца вялікая колькасць буйных прамысловых прадпрыемстваў, у тым ліку найбуйнейшае прадпрыемства Данбаса — Марыупальскі металургічны камбінат імя Ілліча, а таксама металургічны завод «Азоўсталь», машынабудаўнічы завод-гігант «Азоўмаш», суднарамонтны завод, прадпрыемствы хімічнай, коксахімічнай, харчовай і лёгкай прамысловасці. Найбуйнейшыя транспартныя прадпрыемствы: гандлёвы марскі порт, аэрапорт, чыгуначны вакзал, аўтавакзалы і ўнутрыгарадскі транспарт (трамвай, тралейбус, аўтобус, маршрутныя таксі). == Адміністрацыйны падзел == Марыупаль падзяляецца на чатыры адміністрацыйных раёны з колькасцю насельніцтва больш за 100 000 чалавек: Цэнтральны (самы вялікі па насельніцтве), Кальміўскі, Левабярэжны, Прыморскі. Акрамя таго, гарадскім уладам падпарадкаваныя побач размешчаныя пасёлкі: Сартана, Стары Крым і Талакоўка. == Кіраўніцтва == Жыццём горада кіруе гарадскі савет Марыупаля, які складаецца з 76 дэпутатаў. На чале гарадскога савета знаходзіцца [[мэр]] горада («гарадскі галава»). У 1998 годзе мэрам горада быў Юрый Хатлубей. Раней абсалютная большасць дэпутатаў прадстаўлялі палітычную Партыю рэгіёнаў Украіны, меліся таксама дэпутаты камуністычнай, сацыялістычнай і іншых партый. == Архітэктура == Цэнтральная частка горада прадстаўлена пераважна пяціпавярховымі дамамі. Новыя жылыя кварталы, забудаваныя дамамі ў 10 і 12 паверхаў, размешчаны па перыферыі і ўдалечыні ад прамысловых прадпрыемстваў. Каля паловы жылой забудовы прыходзіцца на аднапавярховыя сядзібныя хаты. Значная тэрыторыя занята прамысловымі прадпрыемствамі. == Экалогія == Марыупаль з’яўляецца адным з самых забруджаных гарадоў Украіны з-за вялікай колькасці выкіданых прамысловых газаў і пылу. Самай вялікай крыніцай [[Забруджванне|забруджвання]] экалогіі з’яўляюцца металургічныя і коксахімічныя прадпрыемствы. Цэнтральная частка горада размешчана на шляху ветру ад металургічнага завода «Азоўсталь», пабудаванага ў 1933 годзе ў самым цэнтры горада на беразе Азоўскага мора. Акрамя таго, важнай крыніцай забруджвання з’яўляецца перагрузка небяспечных грузаў у марскім порце. == Адукацыя == У Марыупалі знаходзяцца каля шасцідзесяці школ, некалькі тэхнікумаў, каледжаў, ліцэяў. Вышэйшыя навучальныя ўстановы: * [[Марыупальскі дзяржаўны ўніверсітэт]] * [[Прыазоўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт]] == Культура == У горадзе маецца рускі драматычны тэатр, мноства кінатэатраў, забаўляльных цэнтраў, тры музеі і выставачныя залы. Выпускаюцца дзясяткі газет, маецца 4 тэлекампаніі. == Спорт == Марыупаль з’яўляецца спартыўным цэнтрам рэгіёна: моцная школа бокса, грэка-рымскай барацьбы, маюцца футбольныя, ватэрпольныя і баскетбольныя каманды, якія ўдзельнічаюць у чэмпіянатах Украіны. У горадзе дзейнічаюць лядовы комплекс «Айсберг» (парк імя Пятроўскага), плавальны басейн «Няптун» (праспект Металургаў), гарналыжны спуск «Аляска» (штучны), стадыёны «Ільічавец», «Азоўсталь» і іншыя. == Ахова здароўя == Марыупаль — буйны медыцынскі цэнтр на поўдні Данецкай вобласці. Спіс дзяржаўных бальніц (2021): * Марыупальская абласная бальніца інтэнсіўнага лячэння * Марыупальская гарадская бальніца № 1 * Марыупальская гарадская бальніца № 4 * Марыупальская гарадская бальніца № 9 == Славутасці == Асноўныя славутасці горада: краязнаўчы і мастацкія музеі (вул. Георгіеўская), парк «Гарадскі сад», луна-парк «Экстрым-Парк», плавальны басейн «Няптун» (праспект Металургаў), гарадскія марскія пляжы, старая ваданапорная вежа (вуліца Варганава), жылыя дамы са шпілямі і будынак тэатра (Тэатральная плошча), палац культуры «Маладзёжны» (вуліца Харлампіеўская), корпус Індустрыяльнага тэхнікума (вуліца Георгіеўская), помнікі Уладзіміру Высоцкаму, Архіпу Куінджы (нарадзіўся ў Марыупалі), мітрапаліту Ігнату, Тарасу Шаўчэнку. Таксама ёсць праваслаўныя і мусульманскія храмы. Побач з горадам размешчаны запаведнікі «Каменныя магілы» і «Хамутоўскі стэп» з унікальнай мясцовай флорай і фаўнай. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == {{main|Вядомыя асобы Марыупаля}} * [[Сяргей Валянцінавіч Войчанка|Сяргей Войчанка]] (1955—2004) — беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]], [[жывапіс]]ец, [[Скульптура|скульптар]], [[дызайн]]ер. * [[Ніна Іванаўна Гуд]] (нар. 1955) — беларускі фалькларыстка, рэжысёр, сцэнарыстка, педагог. * [[Іван Дзмітрыевіч Мішэнін]] (1899—1974) — вучоны, [[тэрапеўт]], [[доктар медыцынскіх навук]] (1941), [[прафесар]] (1964), акадэмік [[НАНБ|Акадэміі навук БССР]] (1966), [[Заслужаны ўрач РСФСР]] (1945), [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1964)<ref name="Бел">{{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=|старонкі=499}}</ref>. * [[Таісія Аляксееўна Шчарбакова]] (1932—2015) — беларускі музыказнавец, педагог. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.mariupol.com.ua Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070411050426/http://www.mariupol.com.ua/ |date=11 красавіка 2007 }} {{Марыупальскі гарадскі савет}} {{Данецкая вобласць}} {{Гарады-героі Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Марыупаль| ]] k9ydqewsmy2fqbbazd7x3h288thwqxp Алесь Пальчэўскі 0 100345 5222360 4570898 2026-10-20T13:48:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5222360 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік | Выява = Ales Palcheuski (1927).jpg | Подпіс = Алесь Пальчэўскі. 1927 г. }} {{цёзкі2|Пальчэўскі}} '''Алесь (Аляксандр Восіпавіч) Пальчэўскі''' ({{ДН|16|1|1905}}, [[Прусінава|в. Прусінава]], {{МН|Уздзенскі раён|ва Уздзенскім раёне|}}, [[Мінская вобласць]] — {{ДС|26|4|1979}}) — беларускі [[пісьменнік]]. == Біяграфічныя звесткі == Скончыў [[БДУ]] (1931). Працаваў у часопісе «[[Іскры Ільіча]]». У 1936 г. быў рэпрэсіраваны. Пакаранне адбываў у [[Ніжагародская вобласць|Ніжагародскай воб]]ласці. У 1946-48 гг. настаўнічаў на Міншчыне. У 1949 быў зноў незаконна асуджаны і высланы ў [[Краснаярскі край]]. Там ён пазнаёміўся з рэпрэсаванай грузінскай артысткай [[Тамара Цулукідзэ|Тамарай Цулукідзэ]]. Рэабілітаваны ў 1954 г. 3 1955 г. пасяліўся ў [[Мінск]]у. У 1955-57 гг. працаваў рэдактарам мастацкай літаратуры ў [[Дзяржвыдавецтва БССР|Дзяржвыдавецтве БССР]]. З 1957 г. — літсупрацоўнік, у 1961-71 гг. — адказны сакратар часопіса [[Вясёлка (1957)|«Вясёлка»]]. Член [[СП Беларусі]] з 1956 г. Пахаваны ў в. [[Прусінава]]. == Творчасць == Друкаваўся з 1924 г. Зборнікі апавяданняў: * «Родныя берагі» (1958), * «Разбітае люстэрка» (1965), * «Былі ў маці сыны» (1968), Зборнікі аповесцей і апавяданняў: * «Жнівеньская раніца» (1963), * «Запознены пасаг» (1973), * «Ноч на вахце» (1979). Кнігі для дзяцей (п’есы і апавяданні): * «Беражанкі» (1958), * «Аля і Галя» (1961), * «Дым над лесам» (1964), * «Таемная крушня» (1969), * «Аднавокі сом» (1974). Аповесці для дзяцей: * «Ты не адзін» (1959), * «Данеўцы — нашы знаёмыя» (1965), * «Тайна аднаго звяна» (1970), * «Сцежкі» (1976). Асноўныя рысы яго творчасці: улюбёнасць у родны край, добрае веданне псіхалогіі селяніна, сялянскага побыту, жыцця дзяцей і юнацтва. Перакладаў на беларускую мову творы рускіх, украінскіх і грузінскіх пісьменнікаў. == Бібліяграфія == * Выбр. творы. Т. 1—2. Мн., 1975; * Выбр. творы. Т. 1—2. Мн., 1980. {{зноскі}} == Літаратура == * Грахоўскі С. Чаго не паспеў сказаць // Маладосць. 1980. № 1; * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}}; * Цулукідзе Т. Памяць // Маладосць. 1985. № 1. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пальчэўскі Алесь}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] bx7bmyr2crpk6pvl02w0anv7saa03v6 5222362 5222360 2026-10-20T13:50:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфічныя звесткі */ 5222362 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік | Выява = Ales Palcheuski (1927).jpg | Подпіс = Алесь Пальчэўскі. 1927 г. }} {{цёзкі2|Пальчэўскі}} '''Алесь (Аляксандр Восіпавіч) Пальчэўскі''' ({{ДН|16|1|1905}}, [[Прусінава|в. Прусінава]], {{МН|Уздзенскі раён|ва Уздзенскім раёне|}}, [[Мінская вобласць]] — {{ДС|26|4|1979}}) — беларускі [[пісьменнік]]. == Біяграфічныя звесткі == [[Файл:Editorial board of Holas rabfakaŭca wall newspaper with Ales Palcheuski (1927-1928).jpg|злева|міні|<bdi>Рэдкалегія насценнай газеты «Голас рабфакаўца»</bdi><bdi>. Алесь Пальчэўскі сядзіць у першым прадзе злева.</bdi>]] Скончыў [[БДУ]] (1931). Працаваў у часопісе «[[Іскры Ільіча]]». У 1936 г. быў рэпрэсіраваны. Пакаранне адбываў у [[Ніжагародская вобласць|Ніжагародскай воб]]ласці. У 1946-48 гг. настаўнічаў на Міншчыне. У 1949 быў зноў незаконна асуджаны і высланы ў [[Краснаярскі край]]. Там ён пазнаёміўся з рэпрэсаванай грузінскай артысткай [[Тамара Цулукідзэ|Тамарай Цулукідзэ]]. Рэабілітаваны ў 1954 г. 3 1955 г. пасяліўся ў [[Мінск]]у. У 1955-57 гг. працаваў рэдактарам мастацкай літаратуры ў [[Дзяржвыдавецтва БССР|Дзяржвыдавецтве БССР]]. З 1957 г. — літсупрацоўнік, у 1961-71 гг. — адказны сакратар часопіса [[Вясёлка (1957)|«Вясёлка»]]. Член [[СП Беларусі]] з 1956 г. Пахаваны ў в. [[Прусінава]]. == Творчасць == Друкаваўся з 1924 г. Зборнікі апавяданняў: * «Родныя берагі» (1958), * «Разбітае люстэрка» (1965), * «Былі ў маці сыны» (1968), Зборнікі аповесцей і апавяданняў: * «Жнівеньская раніца» (1963), * «Запознены пасаг» (1973), * «Ноч на вахце» (1979). Кнігі для дзяцей (п’есы і апавяданні): * «Беражанкі» (1958), * «Аля і Галя» (1961), * «Дым над лесам» (1964), * «Таемная крушня» (1969), * «Аднавокі сом» (1974). Аповесці для дзяцей: * «Ты не адзін» (1959), * «Данеўцы — нашы знаёмыя» (1965), * «Тайна аднаго звяна» (1970), * «Сцежкі» (1976). Асноўныя рысы яго творчасці: улюбёнасць у родны край, добрае веданне псіхалогіі селяніна, сялянскага побыту, жыцця дзяцей і юнацтва. Перакладаў на беларускую мову творы рускіх, украінскіх і грузінскіх пісьменнікаў. == Бібліяграфія == * Выбр. творы. Т. 1—2. Мн., 1975; * Выбр. творы. Т. 1—2. Мн., 1980. {{зноскі}} == Літаратура == * Грахоўскі С. Чаго не паспеў сказаць // Маладосць. 1980. № 1; * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}}; * Цулукідзе Т. Памяць // Маладосць. 1985. № 1. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пальчэўскі Алесь}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] mbc5w3yzajwhg3z19mf73sb3yocthry Катэгорыя:Фларыстыка 14 100980 5222474 1627471 2026-10-20T17:49:41Z Ciepiersia 162280 выдалена [[Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва]]; дададзена [[Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222474 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Flowers}} {{Catmain|Фларыстыка, дызайн}} [[Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] [[Катэгорыя:Кветкаводства]] bt9jeckxtcgp7o7avux92vul4virhb8 Праспект Ветэранаў (станцыя метро) 0 101399 5222249 5213987 2026-10-20T12:34:29Z Zadorenko V 175157 5222249 wikitext text/x-wiki {{Станцыя метро |Колер шрыфта = white |Колер шрыфта2 = |Колер = #{{Пецярбургскі метрапалітэн/колер лініі|1}} |Колер2 = |Назва = Праспект Ветэранаў |Іншамоўная назва ={{lang-ru|Проспект Ветеранов}} |Лінія = Кіраўска-Выбаргская лінія |Лінія2 = |Метрапалітэн = Пецярбургскі метрапалітэн |Выява = Metro SPB Line1 Prospekt Veteranov (img1).jpg |Шырыня выявы = 290 |Подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 59|lat_min = 50|lat_sec = 29.72 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 15|lon_sec = 13.42 |region = RU |CoordScale = 3000 |Каардынаты платформаў = |Каардынаты вестыбюляў = |lat_dir_dot = |lat_deg_dot = |lat_min_dot = |lat_sec_dot = |lon_dir_dot = |lon_deg_dot = |lon_min_dot = |lon_sec_dot = |Дата адкрыцця = [[5 кастрычніка]] [[1977]] |Дата зачынення = |Праектная назва = «Вуліца Трэцяга Інтэрнацыяналу»<ref>[http://podzemka.pro/txt/4/ Апісанне схемы Ленінградскага метрапалітэна 1974 года]</ref><ref>[http://podzemka.pro/history/43/ Схема Ленінградскага метрапалітэна, 1976]</ref> |Старыя назвы = |Праекты пераназвання = |Раён = [[Кіраўскі раён, Санкт-Пецярбург|Кіраўскі]] |Акруга = [[Дачнае, акруга Санкт-Пецярбурга|Дачнае]] |Тып канструкцыі = [[Калонная станцыя мелкага залажэння|калонная, трохпралётная, мелкага залажэння]] |Глыбіня залажэння = ≈ 8 |Архітэктары платформы = В. Р. Хільчанка |Архітэктары вестыбюля = |Скульптар = |Інжынеры-канструктары вестыбюля = |Інжынеры-канструктары платформы = С. П. Шчукін |Лік платформаў = 1 |Тып платформы = астраўная |Форма платформы = прамая |Даўжыня платформы = |Шырыня платформы = |Будаўнічая арганізацыя = |Выхад да = [[Бульвар Наватараў, Санкт-Пецярбург|бульвар Наватараў]],<br /> [[Дачны праспект, Санкт-Пецярбург|Дачны праспект]] |Размяшчэнне = |Перасадка на станцыі = |Наземны транспарт = |Час адкрыцця = |Час зачынення = |Сотавая сувязь = «[[МегаФон]]», «[[Мабільныя ТэлеСістэмы|МТС]]», <br />«[[Вымпел-Камунікацыі|Білайн]]», «[[Tele2]]» |Пасажыраплынь = 2226 тыс/мес |Тарыфная зона = |Код станцыі = ВТ |Катэгорыя на Вікісховішчы = }}{{Іншыя значэнні|Спасылка=Праспект Ветэранаў}} '''«Праспект Ветэранаў»''' ({{Lang-ru|Проспект Ветеранов}}) — станцыя [[Санкт-Пецярбургскі метрапалітэн|Пецярбургскага метрапалітэна]]. Канцавая станцыя паўднёвай часткі [[Кіраўска-Выбаргская лінія|Кіраўска-Выбаргскай лініі]]. Рух на станцыі быў адкрыты [[5 кастрычніка]] [[1977 год у гісторыі метрапалітэна|1977]] года у складзе ўчастка «[[Аўтава (станцыя метро)|Аўтава]]» — «Праспект Ветэранаў» (святочныя мерапрыемствы адбыліся раней — 29 верасня 1977). Названая з-за размяшчэння паблізу аднайменнай гарадской магістралі. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://metro.vpeterburge.ru/stations/1/veteranov/ «Праспект Ветэранаў» на metro.vpeterburge.ru] * [http://ometro.net/lines-1-1.php «Праспект Ветэранаў» на ometro.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130818144655/http://ometro.net/lines-1-1.php |date=18 жніўня 2013 }} * [http://www.metro.nwd.ru/viewtopic.php?t=3037 «Праспект Ветэранаў» на форуме metro.nwd.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090625215626/http://www.metro.nwd.ru/viewtopic.php?t=3037 |date=25 чэрвеня 2009 }} * [http://encyc.mir-x.ru/slovo.asp?id=185532 Санкт-Пецярбург. Петраград. Ленінград: Энцыклапедычны даведнік. «Праспект Ветэранаў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928064336/http://encyc.mir-x.ru/slovo.asp?id=185532 |date=28 верасня 2007 }} * [http://www.gov.spb.ru/law?d&nd=8467872&nh=0&header=010000000600#I0 Канцэпцыя развіцця метрапалітэна і іншых відаў хуткаснага па-завулічнага транспартам у Санкт-Пецярбургу на перыяд да 2020 года] [[Катэгорыя:Станцыі метрапалітэна паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Станцыі Пецярбургскага метрапалітэна]] [[Катэгорыя:Кіраўска-Выбаргская лінія метрапалітэна]] [[Катэгорыя:Калонныя станцыі мелкага залажэння]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1977 годзе]] mi83edil8t0hv48x7vwyg4m6jjppoys Адзінцова 0 104252 5222219 4806456 2026-10-20T12:13:29Z Zadorenko V 175157 5222219 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Адзінцова''' ({{Lang-ru|Одинцово}}) — [[горад]] (з 1957 года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Адзінцоўскі раён|Адзінцоўскага раёна]] [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], найбуйнейшы населены пункт гарадскога паселішча Адзінцова і ўсяго Адзінцоўскага раёна. Праз Адзінцова праходзіць Мажайская шаша (траса А100), на поўдні да межаў горада прымыкае федэральная аўтадарога М1 «Беларусь» (Мінская шаша) (4 км ад [[Маскоўская кальцавая аўтамабільная дарога|МКАД]]). Насельніцтва — 189,7 тыс. чал. (2025). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарады Маскоўскай вобласці}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Адзінцова| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1470 годзе]] lp7p0ud161x5fkgl14gdqktq6h3u7rt Апрэлеўка 0 104281 5222222 4793944 2026-10-20T12:17:24Z Zadorenko V 175157 5222222 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Апрэлеўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Gerb_Aprelevka.gif |сцяг = Flag of Aprelevka.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 37|lon_min = 3|lon_sec = |CoordAddon = type:city(18400)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 13{{Няма АК|26|06|2011}} |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 190 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{рост}} 18 701<ref name="gks2010">[http://web.archive.org/web/20090828062338/http://www.gks.ru/wps/PA_1_0_S5/Documents/jsp/Detail_default.jsp?category=1112178611292&elementId=1140096199984 Численность населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2010а]</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 496 345 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 143360, 143362, 143363, 143369 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = http://www.апрелевка.рф |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Апрэлеўка''' ({{Lang-ru|Апрелеевка}}) — [[горад]] у [[Расія|Расіі]] (з 1961) у Нара-Фамінскім раёне [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]; найбуйнейшы населены пункт муніцыпальнага ўтварэння «Гарадское паселішча Апрэлеўка». Насельніцтва горада — 38,9 тыс. чал. (2025). Апрэлеўка знаходзіцца на беразе [[Дзясна|ракі Дзясна]], за 25 км на паўднёвы захад ад [[Масква|Масквы]] і за 28 км да паўночны ўсход ад [[Нара-Фамінск|Нара-Фамінска]]. == Гісторыя == 27 верасня 1899 года была адкрыта станцыя [[Апрэлеўка (станцыя)|Апрэлеўка]] Маскоўска-Кіеўска-Варонежскай чыгункі. Назву станцыі дала аднайменная сядзіба, якая належала пісьменніку [[Мікалай Мікалаевіч Златаўрацкі|Мікалаю Мікалаевічу Златаўрацкаму]] (1845—1911). Сядзіба, у сваю чаргу, была названа ад рэчкі Апрэлеўкі. Рэчка значылася на карце з 1850 года і называлася «Апрэлаўка», назва звязана са словам «прэлы». У 1935 годзе Апрэлеўцы прысвоены статус рабочага пасёлка. У 1961 годзе Апрэлеўка стала горадам раённага падпарадкавання. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарады Маскоўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1899 годзе]] 18mxgjt3jdh0v5efaz8xieesvib0sza Кропля 0 104721 5222500 3764823 2026-10-20T18:51:56Z Антон 740 76022 удакладненне 5222500 wikitext text/x-wiki [[Выява:Water drop animation.gif|thumb|Кропля]] '''Кро́пля''' — невялікі аб’ём [[вадкасць|вадкасці]], абмежаваны паверхняй кручэння або блізкай да яе. Форма кроплі вызначаецца дзеяннем сіл паверхневага нацяжэння і знешніх сіл. Кропля ў стане бязважкасці мае форму [[шар]]а{{sfn|БелЭн|1999|с=477}}. Кроплі ўтвараюцца{{sfn|БелЭн|1999|с=477}}: * пры сцяканні вадкасці з краю паверхні або з малых адтулін; * пры [[Кандэнсацыя|кандэнсацыі]] пара: ** на цвёрдай нязмочвальнай паверхні; ** на цэнтрах кандэнсацыі; * пры распыленні вадкасці (гл. [[Аэразоль]]); * эмульгаванні. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|Кропля||477}} == Спасылкі == {{commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вада]] [[Катэгорыя:Адзінкі вымярэння аб’ёму]] 2g88eexkhsyucrt43lght7d57dx2zk0 Азёры (Маскоўская вобласць) 0 105914 5222220 5023686 2026-10-20T12:15:37Z Zadorenko V 175157 5222220 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Азёры}} {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Азёры |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat of Arms of Ozyory (Moscow oblast).jpg |сцяг = Flag of Ozyory (Moscow oblast).png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 38|lon_min = 33|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 12 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 120 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}} 25 739 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 49670 |паштовы індэкс = 140560, 140563 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Ozyory |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Азёры''' ({{Lang-ru|Озёры}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр Азёрскага раёна [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. Горад размешчаны за 125 км на паўднёвы ўсход ад Масквы (па аўтадарозе М5 — 126 км ад МКАД і 132 па М4), у невялікай катлавіне на левым беразе [[Ака|Акі]] ў раёне Окска-Маскоўскай раўніны, выцягнуты ўздоўж Акі на 6 км і акружаны натуральнымі іглічнымі і змяшанымі лясамі. У наваколлі шмат дробных азёр, рэчак і сажалак. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Гарады Маскоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці]] m35e88ia6r6m1jpnp5xnb42wqlfjnmj Бона (канал) 0 108695 5222711 4847594 2026-10-21T10:31:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222711 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Бона}} {{Канал |Назва = Бона |Арыгінальная назва = |Выява = Kanal Bona vozle Lyahchitsy.jpg |Подпіс = Канал Бона каля вёскі [[Ляхчыцы]] |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 34 |Максімальная глыбіня = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Уваход = за 2 км ад вёскі [[Заор’е]] |Месцазнаходжанне ўваходу = |Вышыня ўваходу = |s_lat_dir =N|s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir =E|s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Вусце = |Месцазнаходжанне вусця = у [[Кобрын]]е |Вышыня вусця = |m_lat_dir =N|m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir =E|m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |Ухіл канала = |Краіна = [[Беларусь]] |Рэгіён = [[Брэсцкая вобласць]] |Катэгорыя на Вікісховішчы= }} '''Бона''' — [[Меліярацыя|меліярацыйны]] [[Канал (гідраграфія)|канал]] у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], левы прыток [[Мухавец|Мухаўца]]. Даўжыня складае 34 км. Канал з’яўляецца найстаражытным падобным збудаваннем на тэрыторыі Беларусі. Пачынаецца за 2 км ад вёскі [[Заор’е]] [[Маларыцкі раён|Маларыцкага раёна]], працякае па [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]] і ўпадае ў раку [[Мухавец]] у горадзе [[Кобрын]]е. == Гісторыя будаўніцтва == [[Файл:Кобрын. Канал Бона (01).jpg|міні|Канал у межах Кобрына]] Будаўніцтва канала было пачата па загаду ўладальніцы [[Кобрынская эканомія|Кобрынскай эканоміі]] каралевы польскай і вялікай княгіні літоўскай [[Бона Сфорца|Боны Сфорца]]. З 1550-х гадоў Бона пачала актыўную дзейнасць па правядзенню маштабнай аграрнай рэформы на землях, якія належалі ёй. У ходзе рэформы, якая атрымала назву [[валочная памера]], праводзіліся абмер зямель і дзяленне іх на стандартныя ўчасткі — [[Валока (мера плошчы)|валокі]]. Акрамя таго, праводзілася [[Рэвізіі ў Вялікім княстве Літоўскім|рэвізія]], у ходзе якой збіраліся дадзеныя аб стане зямель. Правядзенне зямельнай рэформы, засяленне раней неабжытых зямель зрабілі неабходным правядзенне работ па меліярацыі. Акрамя будаўніцтва канала, названага ў гонар Боны, ёю была прадпрынятая таксама спроба асушэння балота паўднёвей Кобрына, а таксама, па некаторых дадзеных, будаўніцтва іншага канала — ад [[Пінскі замак|Пінскага замка]] да вёскі [[Стытычэва]] (за 5 км ад [[Пінск]]а), дзе знаходзілася вялікакняжацкая рэзідэнцыя. У 1939—1940 гадах канал быў працягнуты ад вёскі [[Хідры (Кобрынскі раён)|Хідры]] да вёскі Заор’е. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Памяць: Кобрынскі раён / Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск: БЕЛТА, 2002. * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{Крыніцы/Блакітная}} == Спасылкі == {{Commons-inline|Bona (canal)}} [[Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Кобрынскага раёна]] 2zx5lph8lwz5v9ck1kzaqfxzxjvv0fz Катэгорыя:Папяровае мастацтва 14 110213 5222470 1594913 2026-10-20T17:48:54Z Ciepiersia 162280 выдалена [[Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва]]; дададзена [[Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222470 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Paper art}} [[Катэгорыя:Папера]] [[Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] k7z0ar61dsw8oi6sannbj2cy93trm9m Валянцін Пятровіч Грыцкевіч 0 111756 5222388 4821437 2026-10-20T15:01:56Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222388 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{Цёзкі2|Грыцкевіч}} '''Валянцін Пятровіч Грыцкевіч''' ({{ДН|30|3|1933}}, {{МН|Мінск||}} — {{ДС|5|3|2013}}, {{МС|Санкт-Пецярбург||}}) — беларускі [[урач|ўрач]], [[гісторык]], грамадскі дзеяч [[Беларускае грамадска-культурнае таварыства (Санкт-Пецярбург)|беларускага згуртавання]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у. [[Кандыдат медыцынскіх навук]] (1963). [[Доктар культуралогіі]] (2003)<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/persons/h/hryckjevich-valjancin.html|title=Грыцкевіч Валянцін – Белліт|date=2023-10-08|access-date=2024-08-17}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся {{ДН|30|3|1933}} года ў Менску ў сям’і настаўніка і медыка. Скончыў у 1950 годзе сярэднюю школу ў Мінску, пасля ў 1955 годзе [[Мінскі інстытут замежных моў|Інстытут замежных моў]], у 1956 годзе [[Мінскі медыцынскі інстытут]], у 1957 годзе [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]<ref name=":0" />. У 1956—1957 гг. працаваў лекарам ва [[Узляны|Узлянах]] [[Рудзенскі раён|Рудзенскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У1957—1969 гг. — лекарам у [[Мінск|Мінску]], у 1969—1971 гг. — у [[Ленінград|Ленінградзе]]. У 1971—1995 гг. старшы навуковы супрацоўнік [[Ваенна-медыцынскі музей|Ваенна-медыцынскага музея]] ў [[Ленінград|Ленінградзе]]. З 1980 г. выкладаў таксама гісторыю ў [[Ленінградскі ўніверсітэт культуры|Ленінградскім універсітэце культуры]], з 1988 г. дацэнт, потым прафесар кафедры музеязнаўства гэтага ж інстытута<ref name=":0" />. Памёр {{ДС|5|3|2013}} года ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх (Маскоўскіх) могілках]]<ref name=":0" /><ref>{{cite web|title=Валянцін Пятровіч Грыцкевіч - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/279921000|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020145625/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%2592%25D0%25B0%25D0%25BB%25D1%258F%25D0%25BD%25D1%2586%25D1%2596%25D0%25BD-%25D0%259F%25D1%258F%25D1%2582%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B2%25D1%2596%25D1%2587-%25D0%2593%25D1%2580%25D1%258B%25D1%2586%25D0%25BA%25D0%25B5%25D0%25B2%25D1%2596%25D1%2587/279921000|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Валянцін Пятровіч Грыцкевіч - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553098|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020145658/https://www.findagrave.com/memorial/321553098/%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%BD-%D0%BF%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87-%D0%B3%D1%80%D1%8B%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя даследаванні В. Грыцкевіча прысвечаны гісторыі беларускай медыцыны (кандыдацкая дысертацыя была абароненая ў 1963 г.) — кнігі «З факелам Гіпакрата», «Адысея наваградскай лекаркі: Саламея Русецкая», а таксама біяграфістыцы, у першую чаргу беларускай інтэлігенцыі ў замежжы — «Падарожжы нашых землякоў», «Дзесяць шляхоў з Вільні», «Нашы славутыя землякі», «Ад Нёмана да берагоў Ціхага акіяна», «Эдуард Пякарскі», у тым ліку біяграфістыцы медыкаў — «Успаміны і дзённікі ў фондах ваенна‑медыцынскага музея: Анатаваны каталог», «Ваенныя медыкі — кавалеры ордэна Славы трох ступеняў»; апісанням падарожжаў як гістарычнай крыніцы — «Шляхі вялі праз Беларусь». Працы ў галіне крыніцазнаўства, музеязнаўства і гісторыі турызму (доктарская дысертацыя на тэму «История музейного дела в мире: До конца XVIII в.» абаронена ў 2003 г.): «История туризма в древности», М.-СПб, 2005; «История музейного дела конца XVIII — начала ХХ вв.», СПб, 2007; «История и теория источниковедения», Мн.: БГУ, 2008 (у сааўтарстве). == Грамадская дзейнасць == В. Грыцкевіч — адзін з арганізатараў і неадменны старшыня [[Беларускае грамадска-культурнае таварыства (Санкт-Пецярбург)|Беларускага грамадска‑культурнага таварыства ў Пецярбургу]] (з 1989), член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі|Саюза пісьменнікаў Беларусі]], [[Міжнародны ПЭН‑цэнтр|Міжнароднага ПЭН‑цэнтра]], ганаровы член [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]], член [[Рускае геаграфічнае таварыства|Рускага геаграфічнага таварыства]], [[Пецярбургскае таварыства гісторыкаў медыцыны|Пецярбургскага таварыства гісторыкаў медыцыны]], замежны член [[Беларускае таварыства гісторыкаў медыцыны|Беларускага таварыства гісторыкаў медыцыны]], член Вялікай Рады [[Згуртаванне беларусаў свету "Бацькаўшчына"|Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына»]]<ref name=":0" />. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Грыцке́віч Валянцін Пятровіч|254}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|129725|Грыцкевіч Валянцін Пятровіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грыцкевіч Валянцін Пятровіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Медыкі СССР]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] eczw4uj0rq5ewqqlecjqp4h95xqg0po Яд ва-Шэм 0 112468 5222729 5168038 2026-10-21T10:50:19Z ~2026-56497-47 175814 5222729 wikitext text/x-wiki {{музей |назва = «Яд ва-Шэм» <br /> Нацыянальны мемарыял Катастрофы і Гераічнасці |sort = |арыгінал = {{lang-he|יד ושם}} |выява = Yad Vashem Hall of Names by David Shankbone.jpg |памер = 200 |подпіс = |заснаваны = [[1953]] |месцазнаходжанне = [[ГАРА ГЕРЦЛЯ]], [[Іерусалім]], 91034. пашт. скрыня 3477 |наведвальнікі = |дырэктар = |праезд = Аўтобусамі №№ 1, 13, 16, 17, 17А, 18, 20, 21, 23, 24, 26, 27, 33, 39 |адкрыты = нядз-чц 9.00-17.00, пт і перадсвяточныя дні 9.00-14.00 |квіток = уваход бясплатны |спасылка = [https://www.yadvashem.org/ru.html Сайт] |Commons = Yad Vashem }} '''Яд ва-Шэм''' ({{lang-he|יד ושם}}) — нацыянальны мемарыял Катастрофы ([[Халакост]]а) і гераізму. Знаходзіцца ў [[Іерусалім]]е на Хар ха-Зікарон (Гара Памяці). Мемарыял быў заснаваны ў [[1953]] годзе па рашэнню Кнесета з мэтай увекавечыць памяць аб [[яўрэі|яўрэях]] — ахвярах [[нацызм]]у ў 1933—1945 гадах, разбураных яўрэйскіх абшчынах, а таксама аддаць даніну павагі змагарам супраць фашызму і праведнікам свету, якія ратавалі яўрэяў, рызыкуючы ўласным жыццём. Мемарыял штогод наведвае больш за мільён чалавек. Назва комплексу — «рука і імя», «памяць і імя» або «месца і імя» — паходзіць ад слоў прарока Ісаі: «І дам Я ім у доме Маім і ў сценах Маіх памяць і імя лепшае, чым сынам і дачкам; дам яму вечнае імя, якое не вынішчыцца.» (Іс.56: 5) Знішчэнне яўрэяў у гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў многіх мовах атрымала назву «Халакост». У іўрыце, аднак, існуе іншы тэрмін — Шаа (השואה — бедства, катастрофа). {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{Афіцыйны сайт}} * [http://www.austria.yad-vashem.net Сайт арганізацыі «Аўстрыйскія сябры Яд ва-Шэм»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120503025740/http://www.austria.yad-vashem.net/ |date=3 мая 2012 }} {{ref-de}} * [http://www.ilmuseums.com/museum_rus.asp?id=15 Музей Яд ва-Шэм] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070603085446/http://www.ilmuseums.com/museum_rus.asp?id=15 |date=3 чэрвеня 2007 }} на сайце ilMuseums.com * {{Youtube user|yadvashemrussian}} {{Праведнікі народаў свету}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Даследаванні Халакоста]] [[Катэгорыя:Музеі Іерусаліма]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Ізраіля]] r659x0fzqxbuagtrvv4t7pii5ovz1ht Паўлаград 0 114514 5222735 5018025 2026-10-21T10:57:53Z Zadorenko V 175157 5222735 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Паўлаград |арыгінальная назва = Павлоград |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = |lat_deg = 48|lat_min = 31|lat_sec = 12 |lon_dir = |lon_deg = 35|lon_min = 52|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1784 |плошча = 59,3 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 110 644<ref>Государственный комитет статистики Украины. Сборник: Численность наличного населения Украины на 1 января 2011. Киев 2011. Ответственная за выпуск Тимошенко Г. В.</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 5632 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 51400 — 51413 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Pavlograd |сайт = http://pavlograd-official.org |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Паўлаград''' ({{Lang-uk|Павлоград}}) — горад у [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], раённы цэнтр [[Паўлаградскі раён|Паўлаградскага раёна]]. Плошча горада — 5,93 тыс. га. Размешчаны на рацэ Воўчай (басейн [[Дняпро|Дняпра]]). Насельніцтва горада — 110 000 чал. (2024) Атрымаў статус горада ў 1784 годзе. З'яўляецца цэнтрам Заходняга Данбаса — каменнавугальнага басейна. Значная частка валавога прадукту прыпадае на здабычу вугалю. Прывабны сваім выгадным геаграфічным становішчам. Размешчаны на трасе [[Кіеў]] — [[Луганск]] — Ізварына, паміж [[Днепрапятроўск]]ам і [[Данецк]]ам. Аддаленасць ад абласных цэнтраў у межах 200 км: [[Дніпро|Дняпро]] — 75 км; [[Запарожжа]] — 102 км; [[Данецк]] — 194 км; [[Харкаў]] — 197 км; [[Палтава]] — 215 км. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Іван Сяргеевіч Перахода]] (1907—1943) — [[Герой Савецкага Саюза]] * [[Уладзімір Сяргеевіч Смятанін]] (1917—1944) — удзельнік [[Другая сусветная вайна|Другай сусветнай вайны]], Герой Савецкага Саюза (1945)<ref name="nav">{{кніга|загаловак=Навечно в сердце народном: Справочник|адказны=Главный ред. И. П. Шамякин|выданне=3-е изд., испр. и доп|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1984|старонак=607|тыраж=65&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} {{Днепрапятроўская вобласць}} [[Катэгорыя:Паўлаград| ]] [[Катэгорыя:Гарады Днепрапятроўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Паўлаградскага раёна]] i0g5ng6xcvao9zkupd59k93po7vi98y Malleus Maleficarum 0 121181 5222386 4402755 2026-10-20T14:59:21Z DzBar 156353 шаблон 5222386 wikitext text/x-wiki {{Твор сярэднявечнай літаратуры |Выява=Sprenger - Malleus maleficarum, 1669 - BEIC 9477645.tiff |Подпіс да выявы=Тытульная старонка "Malleus maleficarum", Ліён (1669) |Аўтар=[[Генрых Крамер]], [[Якаб Шпрэнгер]] |Дата=1486 |Арыгінальная назва=Malleus Maleficarum}} '''Malleus Maleficarum''' — вядомы трактат па дэманалогіі, напісаны двума германскімі манахамі, дамініканскі інквізітарамі Генрыхам Крамерам (лаціназаваны варыянт імя - Генрыкус Інстыторыс) і Якабам Шпрэнгерам, і апублікаваны ў горадзе [[Шпаер|Шпаеры]] ў [[1486]] годзе. У першай частцы абмяркоўваецца неабходнасць глыбокага ўсведамлення службовымі асобамі гнюсоты вядзьмарства, якое ўключае адрачэнне ад каталіцкай веры, адданасць і пакланенне д'яблу, ахвяраванне яму нехрышчоных дзяцей і плоцкія зносіны з інкубам або сукубам. У другой частцы устанаўлiваюцца тры тыпы злачынстваў, якія здзяйсняліся ведзьмамі, і процідзеянне кожнаму з іх. Трэцяя частка ўтрымоўвала фармальныя правілы для ўзбуджэння судовага іску супраць ведзьмы, забеспячэння яе асуджэння і вынясення прысуду. == Літаратура == * Heinrich Kramer (Institoris): Der Hexenhammer. Malleus maleficarum. 3. revidierte Auflage. Dtv, München 2003, ISBN 3-423-30780-3, (Kommentierte Neuübersetzung von Günter Jerouschek und Wolfgang Behringer) {{Навігацыя}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сярэдневяковая літаратура]] [[Катэгорыя:Інквізіцыя]] [[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]] qlkq4xfbpqh8wzii3sgsw2bt1n5w0e1 Фаянс 0 121752 5222477 5083580 2026-10-20T17:51:18Z Ciepiersia 162280 выдалена [[Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва]]; дададзена [[Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222477 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Faience-luneville-saint-clement.jpg|thumb|right|250px|Фаянс de Luneville]] '''Фаянс''' ({{lang-fr|faience}}, ад назвы італьянскага горада [[Фаэнца]], дзе вырабляўся фаянс), [[кераміка|керамічныя]] вырабы (абліцавальныя пліткі, архітэктурныя дэталі, [[посуд]], [[рукамыйніца|рукамыйніцы]], [[унітаз]]ы і іншае), якія маюць шчыльны мелкасітавы чарапок (звычайна белы), пакрытыя празрыстай ці глухой (непразрыстай) [[Глазура (кераміка)|глазурай (палівай)]]. Для вырабу фаянсу ўжываюцца тыя ж матэрыялы, што і для вытворчасці [[фарфор]]у (змяняецца толькі суадносіны кампанентаў), і падобная тэхналогія (адрозненні ў рэжыме [[абпал]]у). Вышэйшым сортам фаянсу лічыцца Апак. У асноўным складаецца з SiO2, Al2O3 і K2O. == Гісторыя фаянсу == Лічаць, што фаянс з’явіўся ў [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]] ў [[Старажытны Егіпет|Старажытным Егіпце]]. Там цанілі блакітныя і сінія [[Каштоўныя камяні|напаўкаштоўныя камяні]]. Попыт на іх выклікаў з’яўленне танных замяняльнікаў з абпаленай керамікі, пакрытай непразрыстым блакітнымі палівамі. Са Старажытнага Егіпта рамяство выпрацоўкі фаянсу распаўсюдзілася ў [[Вавілон]], [[Малая Азія|Малую]] і [[Пярэдняя Азія|Пярэднюю Азію]], [[Персія|Персію]]. У Персіі ўзнік свой спосаб дэкарыравання керамікі — роспіс люстэркам залацістых адценняў. Паводле легенды, [[Каран]] забараняў мусульманам выкарыстанне залатога пасуду, але вельмі хацелася. Танным і незабароненым замяняльнікам стаў фаянс, пакрыты залацістым люстэркам. Керамічныя вырабы з фаянсу распаўсюдзіліся па ўсім [[Іслам|мусульманскім]] рэгіёне ад [[Індыя|Індыі]] да [[маўры]]танскай [[Іспанія|Іспаніі]]. Фаянсавыя вырабы маўрытанскай Іспаніі капіравалі ў горадзе Фаэнца, ад якога пайшла сучасная назва гэтых вырабаў. === Еўрапейскі фаянс === Асаблівую вядомасць атрымалі іранскія вырабы з роспісам каляровымі эмалямі па крэмавай паліве. У Еўропе фаянс пачалі выпускаць у сярэдзіне [[XVI]] стагоддзі ў [[Францыя|Францыі]], гэта былі вырабы са шматколернімі або сінімі кобальтавымі падпаліўнымі роспісамі. У XVIII—XX стст. высокай якасці фаянсавыя вырабы выраблялі керамісты [[Англія|Англіі]], [[Германія|Германіі]], [[Расія|Расіі]]. Вызначыліся характэрныя рысы мастацкага фаянсу: мяккасць ліній, абагульненасць форм, разнастайнасць спосабаў упрыгожвання — роспісам, рэльефам, каляровымі палівамі. == Гл. таксама == * [[Фарфор]] * [[Маёліка]] * [[Тэракота]] == Спасылкі == {{Commons|Category:Faience}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Віды керамікі]] [[Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] [[Катэгорыя:Ізаляцыйныя матэрыялы]] 02n74hum7juvbzx6piiubpealdggcua Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы 100 121975 5222401 5221701 2026-10-20T15:51:28Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5222401 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Альфонс Дунін Баркоўскі|2026-10-20T12:23:22Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Міхаіл Якаўлевіч Ручко|2026-10-19T21:18:46Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Амністыя 1856 года ў Расійскай імперыі|2026-10-19T18:26:09Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юльян Цітыюс|2026-10-19T17:58:02Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Аліса (графіня Бургундыі)|2026-10-19T13:04:07Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Дзмітрый Аляксандравіч Агрэнеў-Славянскі|2026-10-19T07:37:28Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Палет Дзюбо|2026-10-19T06:56:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Антон Дарэўскі-Вярыга|2026-10-18T18:35:57Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Францішак Ксаверый Зубоўскі|2026-10-18T17:58:24Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Павел Пясецкі|2026-10-18T17:01:36Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Каятан Красоўскі|2026-10-18T13:05:09Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Віктар Пятровіч Кірысюк|2026-10-18T08:18:28Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Ігнат Фонберг|2026-10-17T13:49:20Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Марыля Радовіч|2026-10-16T21:19:46Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Бенядзікт Барсук|2026-10-16T21:16:25Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Андрэй Стрэцкі|2026-10-16T19:00:56Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Антоні Прозар|2026-10-16T17:57:35Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ёган Петэр Франк|2026-10-16T17:30:14Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Баляслаў Раманоўскі|2026-10-16T17:15:51Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Баляслаў Палкоўскі|2026-10-16T17:06:12Z|Змітрок Бядуля}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> h9hvn4fnv3a0lc0moh1pvxu32yy97sn Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі 0 124823 5222497 5180967 2026-10-20T18:41:43Z 5222497 wikitext text/x-wiki {{картка тэатра |назва = Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі |месцазнаходжанне = [[Вуліца Крапоткіна (Мінск)|вул. Крапоткіна]] д. 44. Мінск, Беларусь<ref>{{Cite web |url=http://rtbd.by/pages/show/contacts |title=Адрас |access-date=4 жніўня 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110713102106/http://rtbd.by/pages/show/contacts |archivedate=13 ліпеня 2011 |url-status=dead }}</ref> |lat_dir = |lat_deg = 53.916725 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 27.557535 |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |дырэктар = Святлана Навуменка |мастацкі кіраўнік = <nowiki/> |ранейшыя назвы = «Вольная сцэна» |заснаваны = 1990 (1992) |фота = Photo-RTBD1.jpg |памер = |подпіс = |Commons = }} '''Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі''' ('''РТБД''') — беларускі драматычны тэатр у [[Мінск|Мінску]]. == Гісторыя == === «Вольная сцэна» === У снежні 1990 года [[Савет Міністраў БССР]] прыняў пастанову аб стварэнні ў Мінску Дзяржаўнага тэатра-лабараторыі нацыянальнай драматургіі «Вольная сцэна»<ref name="minsknews">[https://minsknews.by/teatru-belorusskoy-dramaturgii-25-o-zhizni-rtbd-za-chetvert-veka/ Театру белорусской драматургии — 25. Как прошли эти годы, рассказывают старожилы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201119204712/https://minsknews.by/teatru-belorusskoy-dramaturgii-25-o-zhizni-rtbd-za-chetvert-veka/ |date=19 лістапада 2020 }}</ref>, які пэўны час існаваў як структурнае падраздзяленне [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Беларускага тэатра імя Янкі Купалы]]. Канцэпцыяй новага тэатра была падтрымка нацыянальнай драматургіі, адкрыццё новых імён беларускіх аўтараў. Тэатр узначаліў заслужаны дзеяч мастацтваў, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь [[Валерый Яўгенавіч Мазынскі|Валерый Мазынскі]]. Трупа была сфарміраваная з ягоных вучняў, выпускнікоў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута]]. Пачаў працу ў 1991 годзе на Малой сцэне Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы ([[Вуліца Энгельса (Мінск)|вул. Энгельса]], 12)<ref name="minsknews" />. Першая прэм’ера адбылася 1 лютага 1992 года. П’есу «Ку-ку» [[Мікола Арахоўскі|Міколы Арахоўскага]] паставіў рэжысёр [[Андрэй Гузій]]. 1 лютага 1992 года РТБД лічыць пачаткам дзейнасці тэатра. === РТБД === У лістападзе 1993 года пераехаў ва ўласнае памяшканне па [[вуліца Крапоткіна (Мінск)|вул. Крапоткіна]], 44, атрымаў статус рэспубліканскага тэатра і сучасную назву. З маладымі драматургамі праводзілася скрупулёзная праца. Абавязковай была прысутнасць аўтара пры чытцы п’есы акцёрамі, удзел у рэпетыцыях. Цягам першага дзесяцігоддзя ў рэпертуары з’явіліся спектаклі паводле твораў Міколы Арахоўскага, [[Уладзімір Уладзіміравіч Сауліч|Уладзіміра Сауліча]], [[Ігар Хведаравіч Сідарук|Ігара Сідарука]], [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максіма Клімковіча]], [[Міраслаў Адамчык|Міраслава Адамчыка]], [[Раіса Андрэеўна Баравікова|Раісы Баравіковай]], [[Алена Папова|Алены Паповай]], [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргея Кавалёва]] і іншых. Акцэнт быў зроблены на спектаклях метафарычнага і абсурдысцкага кірунку. Тэатр браў актыўны ўдзел у фестывалях. Са спектаклямі «Рычард» і «Макбет» паводле [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]] двойчы з поспехам удзельнічаў у Эдынбугскім тэатральным фестывалі Фрындж. З 2000 па 2012 год Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі ўзначальваў рэжысёр [[Валерый Данілавіч Анісенка|Валерый Анісенка]]. Новая трупа была сфарміравана з выпускнікоў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Універсітэта культуры і мастацтваў]], вучняў рэжысёра. Асаблівая ўвага ў гэты час надавалася атмасферы студыйнасці, прафесійнаму росту маладых акцёраў, творчай дысцыпліне, духоўнаму мікраклімату. Тэатр-дом абраны як аснова прафесійнай мадэлі. Мастацкія прыярытэты былі аддадзены псіхалагічнаму тэатру. У гэты час РТБД далучаецца да міжнароднага тэатральнага руху, атрымлівае запрашэнні на міжнародныя фестывалі. Спектаклі «Жанчыны Бергмана» [[Мікалай Віктаравіч Рудкоўскі|Мікалая Рудкоўскага]], «[[Адвечная песня (спектакль)|Адвечная песня]]» Янкі Купалы (рэжысёр [[Сяргей Кавальчык]]), «Чарнобыльская малітва» паводле твора Святланы Алексіевіч мелі міжнародныя ўзнагароды. Быў наладжаны шэраг сумесных міжнародных праектаў з тэатральнымі дзеячамі Францыі, Ізраіля, Расіі, ЗША, Сербіі. У РТБД значна палепшыліся ўмовы для творчасці, да тэатра далучылі другі паверх суседняга будынку. У 2007 годзе пры тэатры быў створаны Цэнтр беларускай драматургіі. У трупе ў гэты час працавалі 33 акцёры, у рэпертуары — 33 спектакля. У 2010 годзе тэатру нададзена ганаровае званне [[Заслужаны калектыў Рэспублікі Беларусь]]. У 2012 годзе мастацкім кіраўніком тэатра прызначаны рэжысёр [[Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў|Аляксандр Гарцуеў]], у 2014-м дырэктарам тэатра становіцца [[Уладзімір Карачэўскі]]. Значнымі спектаклямі гэтага перыяду лічацца «[[Раскіданае гняздо (спектакль, Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі)|Раскіданае гняздо]]» паводле [[Янка Купала|Янкі Купалы]] (рэж. Аляксандр Гарцуеў), «Пелікан» паводле [[Юхан Аўгуст Стрындберг|Аўгуста Стрындберга]] (рэж. Аляксандр Гарцуеў), «Гэта ўсё яна» паводле Андрэя Іванова (рэж. [[Моніка Дубраўлянска]]), «Сіндром Медэі» паводле [[Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская|Юліі Чарняўскай]] (рэж. [[Кацярына Аверкава]]), «[[Кар’ера доктара Рауса]]» паводле [[Віктар Марціновіч|Віктара Марціновіча]] (рэж. Аляксандр Гарцуеў), «Бетон» [[Яўген Карняг|Яўгена Карняга]], эксперыментальныя спектаклі рэжысёра [[Аляксандр Анатолевіч Марчанка|Аляксандра Марчанкі]] «Мабыць?», «Беларусь. Дыдактыка». У 2015 годзе РТБД стаў арганізатарам ІІ Маладзёжнага тэатральнага форуму краін СНД, Балтыі, Грузіі. === Пасля 2020 года === Пасля пачатку [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага крызісу 2020 года]] ў тэатры адбываліся рэпрэсіі. У час пратэстаў супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў і гвалту, 16 жніўня 2020 года калектыў тэатра запісаў відэазварот да ўладаў, у якім заклікаў спыніць гвалт і правесці новыя выбары<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://volkovysk.eu/kultura/teatr-belorusskoj-dramaturgii-zapisal-videoo-k-vlastyam.html|title=Театр белорусской драматургии записал видеообращение к властям {{!}} Волковыск.BY|website=volkovysk.eu|access-date=2023-10-01}}</ref>. Таксама было абвешчана, што тэатр не адкрые новы сезон 18 жніўня праз палітычную абстаноўку ў краіне. Адкрыццё сезона было перанесена на 2 верасня<ref name=":0" />. 20 жніўня супрацоўнікі тэатра падтрымалі агульнанацыянальную забастоўку, а таксама выказалі падтрымку акцёрам разгромленага [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Купалаўскага тэатра]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2020/8/20/390275/|title=Театр белорусской драматургии поддержал купаловцев|website=charter97.org|access-date=2023-10-01}}</ref>. У кастрычніку 2020 года з тэатра звольніўся акцёр [[Андрэй Новік]], заявіўшы, што «''не мае маральных сіл выходзіць на сцэну дзяржаўнага тэатра''»<ref>{{Cite web|url=https://old.tuzinfm.by/zhamerun/4634/andrej-novik-zvolniusia-z-teatra-bielaruskaj.html|title=Андрэй Новік звольніўся з тэатра беларускай драматургіі|website=https://old.tuzinfm.by|access-date=2023-10-01|archive-date=23 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023002525/https://old.tuzinfm.by/zhamerun/4634/andrej-novik-zvolniusia-z-teatra-bielaruskaj.html|url-status=dead}}</ref>. 15 лістапада 2020 года быў затрыманы і жорстка збіты акцёр тэатра [[Ілья Ясінскі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=262497|title=«На каталцы вазіў супрацоўнік РУУСа». Збіты пры затрыманні акцёр фільма «Купала» з пераломам ляжыць у бальніцы|website=Наша Ніва|access-date=2023-10-01}}</ref>. 16 лістапада адбыўся паказ «[[Кар’ера Доктара Рауса|Кар’еры Доктара Рауса]]», у якім Ясінскі іграў ролю Біскупа, замест акцёра на сцэне стаяла пустое крэсла, голас з дынамікаў чытаў тэкст<ref name="vicmartinovich">[https://twitter.com/vicmartinovich/status/1328429467325386753 Адбыўся паказ «Кар’еры Доктара Рауса»]</ref>. Ясінскі быў вымушаны нелегальна бегчы ў Літву ад крымінальнага пераследу<ref>{{Cite web |url=https://telegraf.by/showbiz/kino/ya-v-litve-a-vot-granica-akter-yasinskij-snyal-na-video-kak-nelegalno-bezhal-v-litvu-iz-belarusi/ |title=«Я в Литве, а вот граница» — Актер Ясинский снял на видео, как нелегально бежал в Литву из Беларуси |access-date=24 снежня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211224150054/https://telegraf.by/showbiz/kino/ya-v-litve-a-vot-granica-akter-yasinskij-snyal-na-video-kak-nelegalno-bezhal-v-litvu-iz-belarusi/ |archivedate=24 снежня 2021 |url-status=dead }}</ref>. 16 лістапада ў знак пратэсту супраць цэнзуры з боку дзяржавы звольніўся [[Мікалай Стонька]], у відэазвароце ён падтрымаў пратэсты<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2020/11/17/400920/|title=Из театра белорусской драматургии в знак протеста ушел еще один актер|website=charter97.org|access-date=2023-10-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32552088.html|title=«Лёс краіны важнейшы за лёс тэатру». Вялікая размова з акторам Мікалаем Стонькам|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2023-08-18|access-date=2023-10-01}}</ref>. У канцы снежня 2021 года ў рамках маштабных палітычных чыстак быў звольнены мастацкі кіраўнік тэатра [[Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў|Аляксандр Гарцуеў]]<ref name="svaboda2021">[https://www.svaboda.org/a/31624707.html Звольнілі кіраўніка Рэспубліканскага тэатру беларускай драматургіі Аляксандра Гарцуева. 24 снежань 2021]</ref>. 27 лютага 2022 года на антываеннай акцыі ў часе правядзення [[Рэферэндум у Беларусі (2022)|рэферэндуму]] быў затрыманы акцёр [[Максім Шышко]], пасля адміністрацыйнага арышту ён быў высланы з краіны і звольнены з тэатра<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/31791354.html|title=Рэспубліканскі тэатар беларускай драматургіі пакінулі яшчэ чатыры акторы, аднаго выслалі зь Беларусі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2022-04-07|access-date=2023-10-01}}</ref>. Увесну таго ж года з палітычных прычын звольнены акцёркі [[Марына Здаранкова]], [[Марыя Пятровіч]] і [[Алена Баярава]]<ref name=":1" />. У пачатку 2024 года за ўдзел у [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстах 2020 года]] быў затрыманы і звольнены з тэатра [[Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын|Уладзіслаў Наздрын]], у красавіку ён разам з жонкай і акцёркай тэатра [[Гражына Наздрына-Быкава|Гражынай Наздрыной-Быкавай]] былі асуджаны да 2,6 гадоў «хатняй хіміі»<ref>{{Cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/uladzislau-valeryevich-nazdryn|title=Уладзіслаў Наздрын — Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2024-11-13}}</ref>. У жніўні 2024 года новай дырэктаркай тэатра прызначана Святлана Навуменка. У кастрычніку 2024 года адбыліся чарговыя палітычныя затрыманні акцёраў тэатра, праз арышты былі заменены спектаклі з удзелам арыштаваных акцёраў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/353940|title=Сталі вядомыя новыя дэталі затрымання акцёраў РТБД|website=Наша Ніва|date=2024-10-23|access-date=2024-10-23}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/353752|title=У РТБД пасля затрымання акцёраў адмяняюць самыя касавыя спектаклі|website=Наша Ніва|date=2024-10-20|access-date=2024-10-23}}</ref>. Пасля адбыцця адміністрацыйных арыштаў з тэатра былі звольнены акцёры [[Максім Віктаравіч Брагінец|Максім Брагінец]], [[Арцём Мікалаевіч Курэнь|Арцём Курэнь]] і [[Дзмітрый Вячаслававіч Давідовіч|Дзмітрый Давідовіч]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/354496|title=Трох самых зорных акцёраў РТБД звольнілі з тэатра|website=Наша Ніва|date=2024-11-01|access-date=2024-11-13}}</ref>, таксама склад пакінуў малады акцёр [[Павел Шыкуноў]], пазней была звольнена [[Ганна Семяняка]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/82526.html|title=Из РТБД, который громят власти, ушла очередная актриса, одна из главных звезд труппы|website=Зеркало|date=2024-11-05|access-date=2024-11-13}}</ref>. Пасля 14 лістапада звольніўся акцёр [[Дзяніс Аўхарэнка]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/355400|title=Шэрагі РТБД працягваюць радзець: сыходзіць чарговы акцёр|website=Наша Ніва|date=2024-11-16|access-date=2024-11-18}}</ref>. == Кіраўніцтва == === Дырэктары === * [[Валерый Данілавіч Анісенка|Валерый Анісенка]], дырэктар-мастацкі кіраўнік (2000—2012) * [[Ігар Аляксеевіч Сігаў|Ігар Сігаў]] (2012—2014) * [[Уладзімір Міхайлавіч Карачэўскі|Уладзімір Карачэўскі]] (2014—2018) * [[Святлана Валянцінаўна Карукіна|Святлана Карукіна]] (2018—2024) * [[Святлана Навуменка]] (з 1 жніўня 2024)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://rtbd.by/history/|title=Гісторыя тэатра - РТБД|website=rtbd.by|access-date=2024-10-23|archive-date=17 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241217192040/https://rtbd.by/history/|url-status=dead}}</ref> === Мастацкія кіраўнікі === * [[Валерый Яўгенавіч Мазынскі|Валерый Мазынскі]] (1993—2000) * [[Валерый Данілавіч Анісенка|Валерый Анісенка]], дырэктар-мастацкі кіраўнік (2000—2012) * [[Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў|Аляксандр Гарцуеў]] (2012—2021) === Кіраўнікі Цэнтра беларускай драматургі і=== * [[Аляксандр Анатолевіч Марчанка|Аляксандр Марчанка]] (2009—2018){{удакладніць}} * [[Анастасія Васілевіч]] (з 2020) == Некаторыя спектаклі == * [[Адвечная песня (спектакль)|Адвечная песня]] * [[Бегчы з Эльсінора, альбо Гамлет навыварат]] * [[Дажыць да прэм’еры]] * [[Мабыць?]] * [[Раскіданае гняздо (спектакль, Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі)|Раскіданае гняздо]] * [[Сталіца Эраўнд]] * [[Усе мышы любяць цырк]] * [[Янка Купала. Кругі раю (спектакль)]] == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://rtbd.by Сайт Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171019002720/http://rtbd.by/ |date=19 кастрычніка 2017 }} {{Тэатры Беларусі}} {{Тэатры Мінска}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэатры Мінска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:1993 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Праспект Машэрава (Мінск)]] [[Катэгорыя:Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі| ]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва]] s5vw2nqbjseia4j5v7fbpbkojoymb81 Мікалаеў 0 141600 5222558 5220727 2026-10-21T05:36:29Z 5222558 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{значэнні|Мікалаеў (значэнні)}} {{НП-Украіна}} '''Мікала́еў''' ({{lang-uk|Миколаїв}}) — [[горад]] на поўдні [[Украіна|Украіны]], на сутоках рэк [[Паўднёвы Буг]] і [[Інгул]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]], [[Вітаўскі раён|Жаўтнэвага]] і [[Мікалаеўскі раён|Мікалаеўскага]] раёнаў. [[Горад-герой Украіны]] (2022)<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/documents/1642022-41797|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №164/2022|lang=uk}}</ref>. За 65 км ад [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. Праз горад праходзяць аўтамабільная дарога еўрапейскага значэння {{таблічка-eu|58}}: [[Вена]] — [[Браціслава]] — Кашчыцэ — [[Ужгарад]] — Бая-Марэ — Ясі — [[Кішынёў]] — [[Адэса]] — Мікалаеў — [[Марыупаль]] — [[Растоў-на-Доне]], а таксама рэгіянальны аўтамабільны шлях [[Кіраваград]] — Мікалаеў. Вузел чыгуначных ліній на [[Адэса|Адэсу]], [[Херсон]], [[Снігураўка|Снігураўку]], [[Далінская|Далінскую]]. Аэрапорт. У 1399 годзе вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] заснаваў на месцы сучаснага Мікалаева горада '''Вітаўку''' як памежную фартэцыю [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].<ref>Добровольський О. А. Литовська топоніміка на Миколаївщині (XV ст.) [http://bibl.kma.mk.ua/pdf/naukpraci/history/1999/4-1-2.pdf]{{Недаступная спасылка}} // Наукові праці. Науково-методичний журнал. Випуск: 1, Том: 4. ISSN 1609-7742</ref> == Гісторыя == === Вітаўка === Старажытная гісторыя мясцовасці, дзе цяпер знаходзіцца Мікалаеў, звязаная з падзеямі ў паўднёвай частцы сучаснага горада — Вітаўцы. Уласна сваю назву гістарычная мясцовасць атрымала ад вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а, які ўзвёў тут у 1399 годзе Вітаўтаўскі замак (фартэцыю) і мытню для кантролю гандлю з татарамі. Пазней, пасля экспансіі [[Турцыя|Турцыі]], назва горада ўскладнілася турэцкім словам «гамані», якое мае значэння «лазня», «купальня», «фантан». Згодна з Кючук-Кайнарджыйскім мірным дагаворам 1774 года гэтыя землі ўвайшлі ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], назва Вітальд-Гамані была скарочаная і прыстасавана да расійскай і ўкраінскай моў — Вітаўка. У 1789 годзе Вітаўку перайменавалі ў Богаяўленскае (з 1938 года — Кастрычніцкае, з 1962 года — Жаўтнэвае). === Мікалаеў === У 1789 годзе князь [[Рыгор Аляксандравіч Пацёмкін|Рыгор Пацёмкін]] непадалёк ад Вітаўкі, на паўвостраве пры сутоках [[Інгул]] і [[Паўднёвы Буг|Паўднёвага Буга]], заснаваў флоцкі і карабельны горад. Першым грамадзянінам Мікалаева быў прадпрымальнік, ваенны дзеяч і будаўнік [[Міхаіл Фалееў|М. Фалееў]]. Менавіта ордар № 1065 ад 9 верасня 1789 года для яго і ёсць першай дакументальнай згадкай сучаснай назвы горада: {{цытата|Фабераву дачу называць Спаскім, а Вітаўку — Богаяўленскім, а новую верф, якая ўзводзіцца на Інгуле — горадам Мікалаевам...}} Існуе версія, што горада атрымала сваю назву ў гонар перамогі расійскіх войск 1788 годзе падчас узяцця турэцкай фартэцыі [[Ачакаў]], якая супала з [[Дзень Святога Мікалая|Днём Св. Мікалая]].<ref>Nikołajew // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/149 149]</ref> Будаваўся горад паводле спецыяльна складзенага расійскім архітэктарам [[Іван Староў|І. Старовым]] плану — з [[простая лінія|простымі]] вуліцамі і кварталамі правільнай формы. Жыццё Мікалаева цалкам падпарадкоўвалася [[Суднабудаванне|суднабудаванню]] і флоту. Амаль сто гадоў тут знаходзіўся штаб [[Чарнаморскі флот Расійскай імперыі|Чарнаморскага флоту]]. Падчас губернатарства [[Аляксей Грэйг|А. Грэйга]] ў 1-й траціне XIX ст. у Мікалаеве ўпершыню паспрабавалі пабудаваць [[вадаправод]], на вуліцах з’явіўся брук, азеляненне. У 1862 годзе ў горадзе адкрыўся камерцыйны порт, што паслужыла штуршком да пераўтварэння Мікалаева ў значны эканамічны і гандлёвы цэнтр. Ужо ў канцы XIX ст. Мікалаеўскі порт займаў трэцяе месца пасля [[Пецярбург]]у і [[Адэса|Адэсы]] па аб’ёмах гандлю з замежнымі дзяржавамі, а паводле [[экспарт]]у збожжа, галоўнымі пастаўнікамі якога былі стэпавыя губерні, — першае месца ў Расійскай імперыі. [[Файл:Duma building, Nikolaev, c. 1900.jpg|thumb|200px|Будынак гарадской думы (не захаваўся)]] У 1918 годзе ў Мікалаеве знаходзіліся хаўрусныя войскі гетмана [[Паўло Скарападскі|П. Скарападскага]]. Савецкая ўлада на Мікалаеўшчыне ўстаноўлена толькі ў 1920 годзе. У часы [[галадамор]]у 1932—1933 гадоў у Мікалаеве, як вялікім прамысловым асяродку, прымаліся пэўныя захады па барацьбе з бедствам, тады як сяляне вобласці засталіся без дапамогі і цярпелі ад голаду.<ref>Голодомор 1932—1933 років. Документи Державного архіву Миколаївської області свідчать [http://mk.archives.gov.ua/public/serdinsky/1.php] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081015134345/http://mk.archives.gov.ua/public/serdinsky/1.php|date=15 кастрычніка 2008}} // Державний архів Миколаївської області</ref> З 1942 да 28 сакавіка 1944 года горад знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У паваенны час Мікалаеў стаў адным з найбольшых цэнтраў суднабудавання ў [[СССР]]. == Геаграфія == [[Файл:Вид сверху на Николаев.jpg|thumb|200px|Выгляд Мікалаева з вышыні каля 10 км]] Мікалаеў размяшчаецца на поўдні Украіны, у межах [[Прычарнаморская нізіна|Прычарнаморскай нізіны]]. Места знаходзіцца каля Бугскага ліману на сутоках рэчак [[Паўднёвы Буг]] і [[Інгул]], у сухастэпавай зоне.<ref>Атлас. География Украины. 2001 год. 9 класс. Издательство «Освіта».</ref> Клімат Мікалаева [[умерана-кантынентальны клімат|ўмерана-кантынентальны]], засушлівы, [[стэп]]авы, з гарачым сонечным летам і мяккай зімой. Сярэдняя тэмпература [[Студзень|студзеня]] складае −3&nbsp;°C, [[зіма]] мяккая, маласнегавая, з частымі [[Адліга (надвор'е)|адлігамі]], зменлівая, [[Адліга (надвор'е)|адлігі]] змяняюцца пахаладаннямі. Уначы [[замаразкі]] практычна штодзень. На [[клімат]] горада значна ўплывае размешчанае паблізу [[Чорнае мора]]. У сувязі з гэтым [[сакавік]] і [[красавік]] параўнальна халодныя, а восень параўнальна цёплая. Лета спякотнае, сонечнае, сярэдняя тэмпература ліпеня складае 22&nbsp;°C, пры паступленні гарачага паветра з [[Сахара|Сахары]], які добра выграваецца ўлетку ва ўмовах яснага неба тэмпература нярэдка даходзіць і да +40&nbsp;°C у цені. На працягу апошніх гадоў, з прычыны [[Глабальнае пацяпленне|глабальнага пацяплення]] тэмпература дасягала вельмі высокіх для поўдня [[Украіна|Украіны]] значэнняў. Сярэднегадавая колькасць ападкаў 450—500 міліметраў. Выпаральнасць дасягае амаль 1000 міліметраў ападкаў у рок. У сувязі з гэтым клімат Мікалаева і вобласці вельмі засушлівы. Ападкі выпадаюць даволі раўнамерна, але галоўным чынам у летні перыяд пасля [[навальніца|навальніц]] і ўзімку ў выглядзе [[снег]]у <!-- {{Клімат мясцовасці | Горад_род = Мікалаева | Крыніца = [http://www.meteoprog.ua/ua/climate/Mikolaiv/ Клімат Миколаєва] // www.meteoprog.ua <!-- сярэдняя тэмпература --> <!--| Сту_сяр = −3.1 | Лют_сяр = −1.8 | Сак_сяр = 2.6 | Кра_сяр = 10.2 | Май_сяр = 16.5 | Чэр_сяр = 20.4 | Ліп_сяр = 22.3 | Жні_сяр = 21.8 | Вер_сяр = 16.9 | Кас_сяр = 10.3 | Ліс_сяр = 4.4 | Сне_сяр = −0.1 | Год_сяр = 10.0--> <!-- колькасць ападкаў --> <!--| Сту_сяр_апад = 36 | Лют_сяр_апад = 35 | Сак_сяр_апад = 30 | Кра_сяр_апад = 32 | Май_сяр_апад = 44 | Чэр_сяр_апад = 54 | Ліп_сяр_апад = 58 | Жні_сяр_апад = 41 | Вер_сяр_апад = 39 | Кас_сяр_апад = 22 | Ліс_сяр_апад = 36 | Сне_сяр_апад = 45 | Год_сяр_апад = 472--> <!-- вільготнасць --><!--| Сту_вада = 84 | Лют_вада = 83 | Сак_вада = 78 | Кра_вада = 69 | Май_вада = 64 | Чэр_вада = 63 | Ліп_вада = 62 | Жні_вада = 60 | Вер_вада = 66 | Кас_вада = 75 | Ліс_вада = 84 | Сне_вада = 86 | Год_вада = 73 }}--> == Насельніцтва == [[Файл:Bat'kivshchina Cinema, Mykolaiv.jpg|thumb|200px|Кінатэатр «Радзіма»]] [[Файл:City Center, Mykolaiv.jpg|thumb|200px|Гандлёва-забаўляльны комплекс City Center]] [[Файл:Hypermarket, Mykolaiv.JPG|thumb|200px|Гіпермаркет «Вялікая Кішэня»]] * [[1897]] — 92 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/113874/Николаев Херсонская губерния (дополнение к статье)] // {{Крыніцы/ЭСБЕ}}</ref> * [[1911]] — 105 тыс. чал. * [[1939]] — 174 тыс. чал. * [[1959]] — 226 тыс. чал. * [[1970]] — 331 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/113874/Николаев Николаев (центр Николаевской обл. УССР)] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> * [[1991]] — 512 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/212942 Николаев] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> * [[2001]] — 514,1 тыс. чал. * [[2006]] — 507 тыс. чал. * [[2008]] — 506,4 тыс. чал. * [[2024]] — 430 тыс. чал. == Эканоміка == У структуры прамысловасці Мікалаева галоўнае месца займае машынабудаванне і металаапрацоўка, сярод якіх асабліва вылучаюцца галіны суднабудавання і энергетычнага машынабудавання. Прамысловыя прадпрыемствы горада забяспечваюць да 50 % аб’ёмаў прадукцыі суднабудавання Украіны, звыш 90 % дзяржаўнай вытворчасці газавых турбін, 80 % гліназёму. Апроч цяжкай, у месце развітая харчовая прамысловасць (асаблівы ўзрост якой адбыўся пасля [[1991]] года дзякуючы замежным інвестыцыям) — так, ува Украіне і за яе межамі нязменная папулярнасцю карыстаецца прадукцыя ТАА «Сандора», ЗАТ «Лакталіс-Украіна», піўзавода «Янтар» і інш. Найбольшыя мікалаеўскія прадпрыемствы: * Акцыянерная холдынгавая кампанія «Чарнаморскі суднабудаўнічы завод» (найбольшае суднабудаўнічае прадпрыемства ва Украіне і адно з магутнейшых у Еўропе); * дзяржаўнае прадпрыемства «Суднабудаўнічы завод імя 61 камунара»; * ААТ «Дамен Шыпьярдс Акіян» (суднабудаўнічая кампанія); * «Мікалаеўскі гліназёмны завод» (найбольшы вытворца гліназёму ў Еўропе); * Мікалаеўскі авіярамонтны завод «НАРП»; * дзяржаўнае прадпрыемства «Мікалаеўскі марскі гандлёвы порт»; * піўзавод «Янтар»; * ЗАТ «Лакталіс-Україна»; * ТАА «Сандора». == Асвета == * [[Чарнаморскі нацыянальны ўніверсітэт імя Пятра Магілы]] * [[Мікалаеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. А. Сухамлінскага]] * [[Нацыянальны ўніверсітэт караблебудавання імя адмірала Макарава]] * [[Мікалаеўскі нацыянальны аграрны ўніверсітэт]] * [[Міжнародны тэхналагічны ўніверсітэт «Мікалаеўская політэхніка»]] == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Римско-католический костёл святого Иосифа.jpg|thumb|130px|Касцёл Св. Іосіфа]] У Мікалаеве знаходзіцца адзін з найлепшых ва Украіне і найвядомейшых у Еўропе [[Мікалаеўскі заапарк|заапаркаў]]. У горадзе дзейнічае шэраг музеяў, у тым ліку мастацкі музей імя [[Васіль Верашчагін|Васіля Верашчагіна]]. Да ліку прыкметных архітэктурна-гістарычных помнікаў горада належаць: * Абсерваторыя Чарнаморскага флоту ([[1827]]) — цяпер гэта Мікалаеўская астранамічная абсерваторыя; * Афіцэрскі сход ([[1824]]); * Кафедральны сабор Каспераўскай іконы Маці Божай ([[1908]]) [[УПЦ Кіеўскага патрыярхату]]; * Кафедральны Свята-Раства-Багародзіцкі сабор ([[1800]]—[[1828]]) [[УПЦ Маскоўскага патрыярхату]]; * Касцёл Св. Іосіфа ([[1886]]); * Лютэранская кірха ([[1852]]); * Штаб камандуючага Чарнаморскім флотам ([[1793]]) — цяпер гэта Музей суднабудавання і флоту; * Яхт-клуб ([[1904]]). == Галерэя == <center><gallery widths="150" heights="150"> Выява:Кафедральный собор Рождества Божьей матери-2.jpg|Кафедральны Свята-Раства-Багародзіцкі сабор Выява:Кафедральный собор Касперовской иконы Божьей Матери.JPG|Кафедральны сабор Каспераўскай іконы Маці Божай Выява:The chapel of Saint Nicholas.jpg|Капліца Св. Мікалая Выява:All Saints Church, Mykolaiv necropolis.jpg|Усіхсвяцкая царква Выява:Museum of shipbuilding and fleet.jpg|Штаб камандуючага Чарнаморскім флотам Выява:Street in Mykolaiv 1.jpg|Справа ўдалечыні — гарадскі тэатр Выява:Street in Mykolaiv.jpg|У цэнтры горада Выява:Lutheran Church of Christ the Redeemer, Mykolaiv.jpg|Лютэранская кірха </gallery></center> == Гарады-сябры == * {{Сцяг Турцыі}} [[Бурса (горад)|Бурса]], [[Турцыя]];<ref>[http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/bursi.ua Договір про співробітництво між меріями міст Бурси (Туреччина) і Миколаєва (Україна)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120407124506/http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/bursi.ua |date=7 красавіка 2012 }}</ref> * {{Сцяг Румыніі}} [[Галац]], [[Румынія]] ([[24 кастрычніка]] [[2003]]);<ref>[http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/galac.ua Договір про співробітництво між виконавчим комітетом міської ради м. Миколаїв (Україна) та мерією м. Галац (Румунія)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110817101723/http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/galac.ua |date=17 жніўня 2011 }}</ref> * {{Сцяг Балгарыі}} [[Малка-Тырнава]], [[Балгарыя]];<ref>[http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/malko_ternovo.ua Договір про встановлення партнерських стосунків на офіційному сайті Миколаївської міськради] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050424150422/http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/malko_ternovo.ua |date=24 красавіка 2005 }}</ref> * {{Сцяг Расіі}} [[Масква]], [[Расія]] ([[2001]]);<ref>[http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/moscow.ua Протокол про дружбу та співробітництво між Москвою та Миколаєвом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110809151358/http://www.gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/moscow.ua |date=9 жніўня 2011 }}</ref> * {{Сцяг Расіі}} [[Петразаводск]], [[Расія]] ([[24 сакавіка]] [[2002]]);<ref>[http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/petrozavodsk.ua Угода про співробітництво між адміністрацією міста Петрозаводська (Республіка Карелія, Росія) та виконавчим комітетом Миколаївської міської Ради (Україна)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120325221526/http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/petrozavodsk.ua |date=25 сакавіка 2012 }}</ref> * {{Сцяг Расіі}} [[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]] ([[26 мая]] [[2003]]);<ref>[http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/piter.ua Угода між Адміністрацією Санкт-Петербурга Російської Федерації та виконавчим комітетом Миколаївської міської ради України про співробітництво в торгово-економічній, науково-технічній, гуманітарній і культурній галузях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120325221535/http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/piter.ua |date=25 сакавіка 2012 }}</ref> * {{Сцяг Італіі}} [[Трыест]], [[Італія]];<ref>[http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/trest.ua Договір про встановлення партнерських стосунків на офіційному сайті Миколаївської міськради] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050425122001/http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/trest.ua |date=25 красавіка 2005 }}</ref> * {{Сцяг Кітая}} [[Цяньцзінь]]. [[Кітай]] ([[2001]]).<ref>[http://gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/tan.ua Угода між виконавчим комітетом Миколаївської міської ради (Україна) та Адміністрацію нового регіону Примор’я м. Тяньцзінь (Китайська Народна Республіка) про співробітництво в торгово-економічній, науково-технічній, гуманітарній і культурній галузях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110809074045/http://www.gorsovet.mk.ua/foreing_affairs/tan.ua |date=9 жніўня 2011 }}</ref> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Мікалаева}} * [[Мікола Аркас]] (1853—1909) — украінскі [[гісторык]] і [[кампазітар]]. * [[Юрый Байко-Блахін]] (1909—2002) — украінскі [[літаратуразнавец]]. * [[Іосіф Васілевіч Бертэнсон]] (1833—1895) — расійскі ўрач, гігіеніст, доктар медыцыны, [[тайны саветнік]]. * [[Фёдар Брадыхін]] (1831—1904) — расійскі [[астраном]]. * [[Пімен Рыгоравіч Калеснікаў]] (1906—1996) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Валерый Аляксандравіч Кучынскі]] (1947—2016) — [[спявак]] (лірычны барытон). * [[Ганна Рыгораўна Лісянская]] (1917—1999) — украінская і расійская [[актрыса]] тэатра і кіно. * [[Сцяпан Макараў]] (1848—1904) — расійскі [[адмірал]]. * [[Міхаіл Васільевіч Машчанка]] (1940—2012) — [[фізіёлаг]]. Доктар біялагічных навук (1986), прафесар (1987). * [[Вікторыя Валер'еўна Шабуня]] (нар. 1974) — беларуская суддзя. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.gorsovet.mk.ua/home.ua Мікалаеўская гарадская рада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120816065439/http://www.gorsovet.mk.ua/home.ua |date=16 жніўня 2012 }} * [https://mk.locator.ua/?l=ru Даведнік паслуг Мікалаеў] {{Абласныя цэнтры Украіны}} {{Гарады-героі Украіны}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)| ]] [[Катэгорыя:Гарады Мікалаеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Парты Украіны]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1789 годзе]] d7ghaizu0algvjqm2l50r85r173wu27 Альбрэхт Радзівіл (1558—1592) 0 141957 5222748 4407774 2026-10-21T11:19:03Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5222748 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч |беларускае імя = Альбрэхт Радзівіл |поўнае імя = |арыгінальнае імя = |партрэт = Albrecht Radziwiłł.PNG |шырыня партрэта = |подпіс = Альбрэхт Радзівіл. Невядомы мастак, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] |герб = POL COA Radziwiłł Książę Ia.svg |шырыня герба = 120px |подпіс герба = [[Трубы (герб)|Герб «Трубы»]] |тытул = [[Вялікі маршалак літоўскі]] |парадак = |перыядпачатак = 1586 |перыядканец = 1592 |перыяд праўлення = |папярэднік = [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка]] |пераемнік = [[Станіслаў Радзівіл (1559—1599)|Станіслаў Радзівіл]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |пахаваны = |род = |бацька = |маці = |жонка = |дзеці = |рэлігія = |узнагароды = |аўтограф = |Commons = Albrecht Radziwiłł |Rodovid = }} '''Альбрэхт Радзівіл''' ([[8 сакавіка]] [[1558]], [[Вільня]] — [[13 чэрвеня]] [[1592]], [[Кракаў]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. [[Маршалак надворны літоўскі|Маршалак надворны]] ([[1579]]—[[1586]]) і [[маршалак вялікі літоўскі|вялікі літоўскі]] (з [[1586]]). Валодаў [[Клецкае княства|Клецкім]] і [[Давыд-Гарадоцкае княства|Давыд-Гарадоцкім]] княствамі, маёнткамі [[Лебедзева (Мёрскі раён)|Лебедзева]], [[Хажова]], [[Суботнікі|Геранёны]] і [[Лаздуны]] ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Трымаў [[Ковенскае староства]] (з [[1579]]). I ардынат [[клецк]]і (з [[1586]]). == Біяграфія == [[Выява:Albrecht Radzivił Justynijan. Альбрэхт Радзівіл Юстыніян (H. Lajbovič, 1758, 1875).jpg|міні|150px|злева|Альбрэхт Радзівіл. З альбома «Выявы роду Радзівілаў». [[Нясвіж]], [[1758]]]] З нясвіжскай лініі роду [[Радзівілы|Радзівілаў]] герба [[Трубы (герб)|«Трубы»]], сын [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Чорнага]], [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера вялікага літоўскага]], і [[Альжбета Радзівіл (Шыдлавецкая)|Альжбеты]] з Шыдлавецкіх. Меў братоў [[Станіслаў Радзівіл (1559—1599)|Станіслава]], [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юрыя]], [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка|Мікалая]]. Навучаўся ў [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскім універсітэце]] ([[1570]]—[[1573]]) і ў [[Рым]]е ([[1575]]—[[1576]]). У [[1574]] годзе ў Вільні перайшоў з [[кальвінізм]]у ў [[каталіцтва]]. У [[1579]]—[[1581]] удзельнічаў у [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайне]] ([[1558]]—[[1582]]), за ўдзел у вызваленні [[Полацк]]у атрымаў пасаду надворнага маршалка. Браў удзел у складанні [[Ям-Запольскі мір|Ям-Запольскага міру]] ([[1582]]). У [[Клецк]]у збудаваў мураваны касцёл, фундаваў шпіталь<ref>Радзівіл Альбрыхт // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 52.</ref>. Ажаніўся з [[Ганна Радзівіл (1567—1617)|Ганнай Кетлер]], герцагіняй курляндскай. У гонар гэтага шлюбу [[Гальяш Пельгрымоўскі]] напісаў панегірык «На шлюб найсвятлейшага князя і гаспадара Альберта Радзівіла» ([[Вільня]], [[1585]])<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 482</ref>. Меў дачок Ганну, Кацярыну і Барбару; сына [[Ян Альбрэхт Радзівіл|Яна Альбрэхта]] ([[1591]]—[[1626]]), II ардыната клецкага. З восені 1591 г. быў афіцыйным удзельнікам вясельнага пасольства ад караля Рэчы Паспалітай ў [[Прага|Прагу]] па абмеркаванні дэталяў шлюба свайго манарха з прадстаўніцай штырыйскіх [[Габсбургі|Габсбургаў]], а 3 траўня 1592 стаў сімвалічным прадстаўніком жаніха - [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] на зашлюбінах з [[Ганна Аўстрыйская (1573—1598)|Ганнай Аўстрыйскай]]<ref>{{Кніга|загаловак=Barwicka-Makula A. Od wrogości do przyjażni. Habsburgowie austiaccy wobec Polski w latach 1587 – 1592. Katowice: Wydawnictwo uniwersytetu Sląskiego, 2019. – с.331-337}}</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=486|артыкул=Радзівіл Альбрыхт|аўтар=}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-1}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Вялікія маршалкі літоўскія}} {{Надворныя маршалкі літоўскія}} {{DEFAULTSORT:Радзівіл Альбрэхт, 1558—1592}} [[Катэгорыя:Радзівілы|Альбрэхт, 1558—1592)]] [[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія]] [[Катэгорыя:Старосты ковенскія]] [[Катэгорыя:Ардынаты клецкія|Альбрэхт Радзівіл]] 6q1ij840bhl72dio36nxnza3xvkokg4 5222761 5222748 2026-10-21T11:31:35Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5222761 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч |беларускае імя = Альбрэхт Радзівіл |поўнае імя = |арыгінальнае імя = |партрэт = Albrecht Radziwiłł.PNG |шырыня партрэта = |подпіс = Альбрэхт Радзівіл. Невядомы мастак, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] |герб = POL COA Radziwiłł Książę Ia.svg |шырыня герба = 120px |подпіс герба = [[Трубы (герб)|Герб «Трубы»]] |тытул = [[Вялікі маршалак літоўскі]] |парадак = |перыядпачатак = 1586 |перыядканец = 1592 |перыяд праўлення = |папярэднік = [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка]] |пераемнік = [[Станіслаў Радзівіл (1559—1599)|Станіслаў Радзівіл]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |пахаваны = |род = |бацька = |маці = |жонка = |дзеці = |рэлігія = |узнагароды = |аўтограф = |Commons = Albrecht Radziwiłł |Rodovid = }} '''Альбрэхт Радзівіл''' ([[8 сакавіка]] [[1558]], [[Вільня]] — [[13 чэрвеня]] [[1592]], [[Кракаў]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. [[Маршалак надворны літоўскі|Маршалак надворны]] ([[1579]]—[[1586]]) і [[маршалак вялікі літоўскі|вялікі літоўскі]] (з [[1586]]). Валодаў [[Клецкае княства|Клецкім]] і [[Давыд-Гарадоцкае княства|Давыд-Гарадоцкім]] княствамі, маёнткамі [[Лебедзева (Мёрскі раён)|Лебедзева]], [[Хажова]], [[Суботнікі|Геранёны]] і [[Лаздуны]] ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Трымаў [[Ковенскае староства]] (з [[1579]]). I ардынат [[клецк]]і (з [[1586]]). == Біяграфія == [[Выява:Albrecht Radzivił Justynijan. Альбрэхт Радзівіл Юстыніян (H. Lajbovič, 1758, 1875).jpg|міні|150px|злева|Альбрэхт Радзівіл. З альбома «Выявы роду Радзівілаў». [[Нясвіж]], [[1758]]]] З нясвіжскай лініі роду [[Радзівілы|Радзівілаў]] герба [[Трубы (герб)|«Трубы»]], сын [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Чорнага]], [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера вялікага літоўскага]], і [[Альжбета Радзівіл (Шыдлавецкая)|Альжбеты]] з Шыдлавецкіх. Меў братоў [[Станіслаў Радзівіл (1559—1599)|Станіслава]], [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юрыя]], [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка|Мікалая]]. Навучаўся ў [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскім універсітэце]] ([[1570]]—[[1573]]) і ў [[Рым]]е ([[1575]]—[[1576]]). У [[1574]] годзе ў Вільні перайшоў з [[кальвінізм]]у ў [[каталіцтва]]. У [[1579]]—[[1581]] удзельнічаў у [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайне]] ([[1558]]—[[1582]]), за ўдзел у вызваленні [[Полацк]]у атрымаў пасаду надворнага маршалка. Браў удзел у складанні [[Ям-Запольскі мір|Ям-Запольскага міру]] ([[1582]]). У [[Клецк]]у збудаваў мураваны касцёл, фундаваў шпіталь<ref>Радзівіл Альбрыхт // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 52.</ref>. Ажаніўся з [[Ганна Радзівіл (1567—1617)|Ганнай Кетлер]], герцагіняй курляндскай. У гонар гэтага шлюбу [[Гальяш Пельгрымоўскі]] напісаў панегірык «На шлюб найсвятлейшага князя і гаспадара Альберта Радзівіла» ([[Вільня]], [[1585]])<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 482</ref>. Меў дачок Ганну, Кацярыну і Барбару; сына [[Ян Альбрэхт Радзівіл|Яна Альбрэхта]] ([[1591]]—[[1626]]), II ардыната клецкага. З восені 1591 г. быў разам з куяўскім біскупам Г. Разражоўскім прызначаны кіраўніком вясельнага пасольства ад караля Рэчы Паспалітай ў [[Прага|Прагу]] па абмеркаванні дэталяў шлюба свайго манарха з прадстаўніцай штырыйскіх [[Габсбургі|Габсбургаў]]. У красавіку паслы прыехалі ў Прагу 3 траўня 1592 стаў сімвалічным прадстаўніком жаніха - [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] на зашлюбінах perprocura з [[Ганна Аўстрыйская (1573—1598)|Ганнай Аўстрыйскай]]<ref>{{Кніга|загаловак=Barwicka-Makula A. Od wrogości do przyjażni. Habsburgowie austiaccy wobec Polski w latach 1587 – 1592. Katowice: Wydawnictwo uniwersytetu Sląskiego, 2019. – с.331-337}}</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=486|артыкул=Радзівіл Альбрыхт|аўтар=}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-1}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Вялікія маршалкі літоўскія}} {{Надворныя маршалкі літоўскія}} {{DEFAULTSORT:Радзівіл Альбрэхт, 1558—1592}} [[Катэгорыя:Радзівілы|Альбрэхт, 1558—1592)]] [[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія]] [[Катэгорыя:Старосты ковенскія]] [[Катэгорыя:Ардынаты клецкія|Альбрэхт Радзівіл]] 6ize7lom5gwitau8g7hr28dvxjpirim 5222763 5222761 2026-10-21T11:33:22Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5222763 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч |беларускае імя = Альбрэхт Радзівіл |поўнае імя = |арыгінальнае імя = |партрэт = Albrecht Radziwiłł.PNG |шырыня партрэта = |подпіс = Альбрэхт Радзівіл. Невядомы мастак, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] |герб = POL COA Radziwiłł Książę Ia.svg |шырыня герба = 120px |подпіс герба = [[Трубы (герб)|Герб «Трубы»]] |тытул = [[Вялікі маршалак літоўскі]] |парадак = |перыядпачатак = 1586 |перыядканец = 1592 |перыяд праўлення = |папярэднік = [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка]] |пераемнік = [[Станіслаў Радзівіл (1559—1599)|Станіслаў Радзівіл]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |пахаваны = |род = |бацька = |маці = |жонка = |дзеці = |рэлігія = |узнагароды = |аўтограф = |Commons = Albrecht Radziwiłł |Rodovid = }} '''Альбрэхт Радзівіл''' ([[8 сакавіка]] [[1558]], [[Вільня]] — [[13 чэрвеня]] [[1592]], [[Кракаў]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. [[Маршалак надворны літоўскі|Маршалак надворны]] ([[1579]]—[[1586]]) і [[маршалак вялікі літоўскі|вялікі літоўскі]] (з [[1586]]). Валодаў [[Клецкае княства|Клецкім]] і [[Давыд-Гарадоцкае княства|Давыд-Гарадоцкім]] княствамі, маёнткамі [[Лебедзева (Мёрскі раён)|Лебедзева]], [[Хажова]], [[Суботнікі|Геранёны]] і [[Лаздуны]] ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Трымаў [[Ковенскае староства]] (з [[1579]]). I ардынат [[клецк]]і (з [[1586]]). == Біяграфія == [[Выява:Albrecht Radzivił Justynijan. Альбрэхт Радзівіл Юстыніян (H. Lajbovič, 1758, 1875).jpg|міні|150px|злева|Альбрэхт Радзівіл. З альбома «Выявы роду Радзівілаў». [[Нясвіж]], [[1758]]]] З нясвіжскай лініі роду [[Радзівілы|Радзівілаў]] герба [[Трубы (герб)|«Трубы»]], сын [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Чорнага]], [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера вялікага літоўскага]], і [[Альжбета Радзівіл (Шыдлавецкая)|Альжбеты]] з Шыдлавецкіх. Меў братоў [[Станіслаў Радзівіл (1559—1599)|Станіслава]], [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юрыя]], [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка|Мікалая]]. Навучаўся ў [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскім універсітэце]] ([[1570]]—[[1573]]) і ў [[Рым]]е ([[1575]]—[[1576]]). У [[1574]] годзе ў Вільні перайшоў з [[кальвінізм]]у ў [[каталіцтва]]. У [[1579]]—[[1581]] удзельнічаў у [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайне]] ([[1558]]—[[1582]]), за ўдзел у вызваленні [[Полацк]]у атрымаў пасаду надворнага маршалка. Браў удзел у складанні [[Ям-Запольскі мір|Ям-Запольскага міру]] ([[1582]]). У [[Клецк]]у збудаваў мураваны касцёл, фундаваў шпіталь<ref>Радзівіл Альбрыхт // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 52.</ref>. Ажаніўся з [[Ганна Радзівіл (1567—1617)|Ганнай Кетлер]], герцагіняй курляндскай. У гонар гэтага шлюбу [[Гальяш Пельгрымоўскі]] напісаў панегірык «На шлюб найсвятлейшага князя і гаспадара Альберта Радзівіла» ([[Вільня]], [[1585]])<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 482</ref>. Меў дачок Ганну, Кацярыну і Барбару; сына [[Ян Альбрэхт Радзівіл|Яна Альбрэхта]] ([[1591]]—[[1626]]), II ардыната клецкага. З восені 1591 г. быў разам з куяўскім біскупам Г. Разражоўскім прызначаны кіраўніком вясельнага пасольства ад караля Рэчы Паспалітай ў [[Прага|Прагу]] па абмеркаванні дэталяў шлюба свайго манарха з прадстаўніцай штырыйскіх [[Габсбургі|Габсбургаў]]. У красавіку паслы прыехалі ў Прагу, а 3 траўня 1592 ён стаў сімвалічным прадстаўніком жаніха - [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] на зашлюбінах - шлюбе per procura з [[Ганна Аўстрыйская (1573—1598)|Ганнай Аўстрыйскай]]<ref>{{Кніга|загаловак=Barwicka-Makula A. Od wrogości do przyjażni. Habsburgowie austiaccy wobec Polski w latach 1587 – 1592. Katowice: Wydawnictwo uniwersytetu Sląskiego, 2019. – с.331-337}}</ref>. Суправаджаў маладую і у вясельным паяздзе да Кракава дзе і памер. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=486|артыкул=Радзівіл Альбрыхт|аўтар=}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-1}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Вялікія маршалкі літоўскія}} {{Надворныя маршалкі літоўскія}} {{DEFAULTSORT:Радзівіл Альбрэхт, 1558—1592}} [[Катэгорыя:Радзівілы|Альбрэхт, 1558—1592)]] [[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія]] [[Катэгорыя:Старосты ковенскія]] [[Катэгорыя:Ардынаты клецкія|Альбрэхт Радзівіл]] l7ssii28dngn57bwyw6gxxdwor9q3tb 5222764 5222763 2026-10-21T11:34:05Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5222764 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч |беларускае імя = Альбрэхт Радзівіл |поўнае імя = |арыгінальнае імя = |партрэт = Albrecht Radziwiłł.PNG |шырыня партрэта = |подпіс = Альбрэхт Радзівіл. Невядомы мастак, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] |герб = POL COA Radziwiłł Książę Ia.svg |шырыня герба = 120px |подпіс герба = [[Трубы (герб)|Герб «Трубы»]] |тытул = [[Вялікі маршалак літоўскі]] |парадак = |перыядпачатак = 1586 |перыядканец = 1592 |перыяд праўлення = |папярэднік = [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка]] |пераемнік = [[Станіслаў Радзівіл (1559—1599)|Станіслаў Радзівіл]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |пахаваны = |род = |бацька = |маці = |жонка = |дзеці = |рэлігія = |узнагароды = |аўтограф = |Commons = Albrecht Radziwiłł |Rodovid = }} '''Альбрэхт Радзівіл''' ([[8 сакавіка]] [[1558]], [[Вільня]] — [[13 чэрвеня]] [[1592]], [[Кракаў]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. [[Маршалак надворны літоўскі|Маршалак надворны]] ([[1579]]—[[1586]]) і [[маршалак вялікі літоўскі|вялікі літоўскі]] (з [[1586]]). Валодаў [[Клецкае княства|Клецкім]] і [[Давыд-Гарадоцкае княства|Давыд-Гарадоцкім]] княствамі, маёнткамі [[Лебедзева (Мёрскі раён)|Лебедзева]], [[Хажова]], [[Суботнікі|Геранёны]] і [[Лаздуны]] ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Трымаў [[Ковенскае староства]] (з [[1579]]). I ардынат [[клецк]]і (з [[1586]]). == Біяграфія == [[Выява:Albrecht Radzivił Justynijan. Альбрэхт Радзівіл Юстыніян (H. Lajbovič, 1758, 1875).jpg|міні|150px|злева|Альбрэхт Радзівіл. З альбома «Выявы роду Радзівілаў». [[Нясвіж]], [[1758]]]] З нясвіжскай лініі роду [[Радзівілы|Радзівілаў]] герба [[Трубы (герб)|«Трубы»]], сын [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Чорнага]], [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера вялікага літоўскага]], і [[Альжбета Радзівіл (Шыдлавецкая)|Альжбеты]] з Шыдлавецкіх. Меў братоў [[Станіслаў Радзівіл (1559—1599)|Станіслава]], [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юрыя]], [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка|Мікалая]]. Навучаўся ў [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскім універсітэце]] ([[1570]]—[[1573]]) і ў [[Рым]]е ([[1575]]—[[1576]]). У [[1574]] годзе ў Вільні перайшоў з [[кальвінізм]]у ў [[каталіцтва]]. У [[1579]]—[[1581]] удзельнічаў у [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайне]] ([[1558]]—[[1582]]), за ўдзел у вызваленні [[Полацк]]у атрымаў пасаду надворнага маршалка. Браў удзел у складанні [[Ям-Запольскі мір|Ям-Запольскага міру]] ([[1582]]). У [[Клецк]]у збудаваў мураваны касцёл, фундаваў шпіталь<ref>Радзівіл Альбрыхт // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 52.</ref>. Ажаніўся з [[Ганна Радзівіл (1567—1617)|Ганнай Кетлер]], герцагіняй курляндскай. У гонар гэтага шлюбу [[Гальяш Пельгрымоўскі]] напісаў панегірык «На шлюб найсвятлейшага князя і гаспадара Альберта Радзівіла» ([[Вільня]], [[1585]])<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 482</ref>. Меў дачок Ганну, Кацярыну і Барбару; сына [[Ян Альбрэхт Радзівіл|Яна Альбрэхта]] ([[1591]]—[[1626]]), II ардыната клецкага. З восені 1591 г. быў разам з куяўскім біскупам Г. Разражоўскім прызначаны кіраўніком вясельнага пасольства ад караля Рэчы Паспалітай ў [[Прага|Прагу]] па абмеркаванні дэталяў шлюба свайго манарха з прадстаўніцай штырыйскіх [[Габсбургі|Габсбургаў]]. У красавіку паслы прыехалі ў Прагу, а 3 траўня 1592 ён стаў сімвалічным прадстаўніком жаніха - [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] на зашлюбінах - шлюбе per procura з [[Ганна Аўстрыйская (1573—1598)|Ганнай Аўстрыйскай]]<ref>{{Кніга|загаловак=Barwicka-Makula A. Od wrogości do przyjażni. Habsburgowie austiaccy wobec Polski w latach 1587 – 1592. Katowice: Wydawnictwo uniwersytetu Sląskiego, 2019. – с.331-337}}</ref>. Суправаджаў маладую ў вясельным паяздзе да Кракава дзе і памер. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=486|артыкул=Радзівіл Альбрыхт|аўтар=}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-1}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Вялікія маршалкі літоўскія}} {{Надворныя маршалкі літоўскія}} {{DEFAULTSORT:Радзівіл Альбрэхт, 1558—1592}} [[Катэгорыя:Радзівілы|Альбрэхт, 1558—1592)]] [[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія]] [[Катэгорыя:Старосты ковенскія]] [[Катэгорыя:Ардынаты клецкія|Альбрэхт Радзівіл]] 99jus6q9t6a7tljjhgj4uywzjda9ddc 5222776 5222764 2026-10-21T11:52:37Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5222776 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч |беларускае імя = Альбрэхт Радзівіл |поўнае імя = |арыгінальнае імя = |партрэт = Albrecht Radziwiłł.PNG |шырыня партрэта = |подпіс = Альбрэхт Радзівіл. Невядомы мастак, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] |герб = POL COA Radziwiłł Książę Ia.svg |шырыня герба = 120px |подпіс герба = [[Трубы (герб)|Герб «Трубы»]] |тытул = [[Вялікі маршалак літоўскі]] |парадак = |перыядпачатак = 1586 |перыядканец = 1592 |перыяд праўлення = |папярэднік = [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка]] |пераемнік = [[Станіслаў Радзівіл (1559—1599)|Станіслаў Радзівіл]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |пахаваны = |род = |бацька = |маці = |жонка = |дзеці = |рэлігія = |узнагароды = |аўтограф = |Commons = Albrecht Radziwiłł |Rodovid = }} '''Альбрэхт Радзівіл''' ([[8 сакавіка]] [[1558]], [[Вільня]] — [[13 чэрвеня]] [[1592]], [[Кракаў]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. [[Маршалак надворны літоўскі|Маршалак надворны]] ([[1579]]—[[1586]]) і [[маршалак вялікі літоўскі|вялікі літоўскі]] (з [[1586]]). Валодаў [[Клецкае княства|Клецкім]] і [[Давыд-Гарадоцкае княства|Давыд-Гарадоцкім]] княствамі, маёнткамі [[Лебедзева (Мёрскі раён)|Лебедзева]], [[Хажова]], [[Суботнікі|Геранёны]] і [[Лаздуны]] ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Трымаў [[Ковенскае староства]] (з [[1579]]). I ардынат [[клецк]]і (з [[1586]]). == Біяграфія == [[Выява:Albrecht Radzivił Justynijan. Альбрэхт Радзівіл Юстыніян (H. Lajbovič, 1758, 1875).jpg|міні|150px|злева|Альбрэхт Радзівіл. З альбома «Выявы роду Радзівілаў». [[Нясвіж]], [[1758]]]] З нясвіжскай лініі роду [[Радзівілы|Радзівілаў]] герба [[Трубы (герб)|«Трубы»]], сын [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Чорнага]], [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера вялікага літоўскага]], і [[Альжбета Радзівіл (Шыдлавецкая)|Альжбеты]] з Шыдлавецкіх. Меў братоў [[Станіслаў Радзівіл (1559—1599)|Станіслава]], [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юрыя]], [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка|Мікалая]]. Навучаўся ў [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскім універсітэце]] ([[1570]]—[[1573]]) і ў [[Рым]]е ([[1575]]—[[1576]]). У [[1574]] годзе ў Вільні перайшоў з [[кальвінізм]]у ў [[каталіцтва]]. У [[1579]]—[[1581]] удзельнічаў у [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайне]] ([[1558]]—[[1582]]), за ўдзел у вызваленні [[Полацк]]у атрымаў пасаду надворнага маршалка. Браў удзел у складанні [[Ям-Запольскі мір|Ям-Запольскага міру]] ([[1582]]). У [[Клецк]]у збудаваў мураваны касцёл, фундаваў шпіталь<ref>Радзівіл Альбрыхт // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 52.</ref>. Ажаніўся з [[Ганна Радзівіл (1567—1617)|Ганнай Кетлер]], герцагіняй курляндскай. У гонар гэтага шлюбу [[Гальяш Пельгрымоўскі]] напісаў панегірык «На шлюб найсвятлейшага князя і гаспадара Альберта Радзівіла» ([[Вільня]], [[1585]])<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 482</ref>. Меў дачок Ганну, Кацярыну і Барбару; сына [[Ян Альбрэхт Радзівіл|Яна Альбрэхта]] ([[1591]]—[[1626]]), II ардыната клецкага. З восені 1591 г. быў разам з куяўскім біскупам Г. Разражоўскім прызначаны кіраўніком вясельнага пасольства ад караля Рэчы Паспалітай ў [[Прага|Прагу]] па абмеркаванні дэталяў шлюба свайго манарха з прадстаўніцай штырыйскіх [[Габсбургі|Габсбургаў]]. У красавіку паслы прыехалі ў Прагу, а 3 траўня 1592 ён стаў сімвалічным прадстаўніком жаніха - [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] на зашлюбінах - шлюбе per procura з [[Ганна Аўстрыйская (1573—1598)|Ганнай Аўстрыйскай]]<ref>{{Кніга|загаловак=Barwicka-Makula A. Od wrogości do przyjażni. Habsburgowie austiaccy wobec Polski w latach 1587 – 1592. Katowice: Wydawnictwo uniwersytetu Sląskiego, 2019. – с.331-337}}</ref>. Суправаджаў маладую ў вясельным паяздзе да Кракава дзе, неўзабаве пасля завяршэння абрадаў каралеўскага вяселля памёр. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=486|артыкул=Радзівіл Альбрыхт|аўтар=}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-1}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Вялікія маршалкі літоўскія}} {{Надворныя маршалкі літоўскія}} {{DEFAULTSORT:Радзівіл Альбрэхт, 1558—1592}} [[Катэгорыя:Радзівілы|Альбрэхт, 1558—1592)]] [[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія]] [[Катэгорыя:Старосты ковенскія]] [[Катэгорыя:Ардынаты клецкія|Альбрэхт Радзівіл]] lg867chzd7l0khix0idkg163kj0xkq1 Старадаўнія чэшскія легенды 0 142741 5222218 5199827 2026-10-20T12:09:51Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1894 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:Кнігі 1894 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222218 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=верасень 2026}} {{Літаратурны твор |Назва = Старадаўнія чэшскія легенды |Назва-арыгінал = Staré pověsti české |Выява = |Памер = |Подпіс выявы = |Жанр = апавяданне, легенда |Аўтар = [[Алаіс Ірасек]] |Мова арыгіналу = чэшская |Напісаны = |Публікацыя = [[1894]] / [[2007]] |Асобнае выданне = |Выдавецтва = |Серыя = |Колькасць старонак = 348 / 288 |Ілюстратар = Венцэслаў Чорны Мікалаш Алеш |Афармленне = |Пераклад = |Перакладчык = |Носьбіт = |Папярэдні твор = |Наступны твор = |ISBN = --- / 978-80-00-01213-1 |Электронная версія = |Вікікрыніцы-тэкст = :cs:s:Staré pověsti české }} '''«Старадаўнія чэшскія легенды»''' ({{Іншамоўны тэкст|чэшская|Staré pověsti české}}) — кніга [[Алаіс Ірасек|Алаіса Ірасека]], якая ўпершыню выйшла ў [[Прага|пражскім]] выдавецтве «Бібліятэка падрастаючай моладзі» ў [[1894]] годзе і ўяўляе сабой шэраг легенд і апавяданняў, якія адлюстроўваюць падзеі чэшскай гісторыі са старажытных часоў аж да канца XVIII ст<ref>{{Кніга |аўтар = Борис Шуплецов. |частка = Комментарии. Старинные чешские сказания |загаловак = Ирасек, Алоис. Сочинения в восьми томах. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Художественная литература |год = 1955 |том = I |старонкі = 575 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = 90 000 }}</ref>. Паводле гэтай кнігі ў [[1952]] годзе быў зняты аднайменны анімацыйны фільм даўжынёй у 91 хвіліну, рэжысёр Іржы Трнка<ref>[http://www.csfd.cz/film/28460-stare-povesti-ceske/ Staré pověsti české (1952)], ČSFD</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons category|Staré pověsti české}} {{Ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Творы Алаіса Ірасека]] [[Катэгорыя:Кнігі 1894 года]] 94dnebe1yyfu5sd3j40zbxi837deo8f Абарыгены Тасманіі 0 144170 5222525 5174616 2026-10-20T22:10:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222525 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Абарыгены Тасманіі <br /> (''Palawah'') | image = [[Выява:Last of the Tasmanians Woodcut 2 and 3 - Tasmanians.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab">Малюнак 1870 г.<small> | poptime = каля 19 тыс. | popplace = [[Аўстралія]] | langs = палава | rels = [[хрысціянства]], [[анімізм]], [[магія]] | related = }} '''Абарыгены Тасманіі''' (сучасная саманазва ''Palawah'') — карэннае насельніцтва [[Тасманія|Тасманіі]]. Да пачатку [[Вялікабрытанія|брытанскай]] каланізацыі [[Аўстралія|Аўстраліі]] яны складалі некалькі [[мова|моўных]] і [[этнас|этнічных]] супольнасцей. У выніку [[генацыд]]у, які адбыўся ў [[XIX стагоддзе|XIX]] ст., чыстакроўных тасманійцаў не захавалася. Практычна зніклі іх мовы. Аднак у Тасманіі засталіся тыя, хто мае змешанае паходжанне і працягваюць лічыць сябе карэннымі тасманійцамі. У [[2001]] г. налічвалася 15 773 такія асобы<ref>[http://books.google.by/books/about/Encyclopedia_of_the_Peoples_of_Asia_and.html?id=pCiNqFj3MQsC&redir_esc=y West B. A. Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania. - New York, 2009] P.18</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2002/oct/14/australia.features11 Richard Flanagan, The lost tribe]</ref>. Згодна [[Перапіс насельніцтва|перапісу]] [[2021]] г., у Тасманіі пражывала 31 140 абарыгенаў<ref>[https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians]</ref>, хаця трэба мець на ўвазе, што гэтая лічба ўключае таксама [[Абарыгены Аўстраліі|абарыгенаў Аўстраліі]], а не толькі асабіста Тасманіі. ==Паходжанне== Па меркаванню [[навука|вучоных]], [[Тасманія]] была населена каля 35 тысяч гадоў таму. Да гэтага часу належыць найстаражытнейшая з пакуль знойдзеных [[археалогія|археолагамі]] на востраве стаянак <ref>[http://www.aboriginalartonline.com/regions/tasmania.php Tasmanian Aboriginal People and History] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110409171454/http://www.aboriginalartonline.com/regions/tasmania.php |date=9 красавіка 2011 }}</ref>. Некаторыя даследчыкі адсоўваюць гэтую дату да 40 тысячагоддзя да н.э. Характар знойдзеных ранніх прадметаў, а таксама супастаўленне [[мова|моў]] абарыгенаў Цэнтральнай і Усходняй Тасманіі з мовай [[Абарыгены Аўстраліі|аўстралійскіх абарыгенаў]] [[Новы Паўднёвы Уэльс|Новага Паўднёвага Уэльса]] сведчаць пра тое, што перасяленне адбылося з [[Мацярык Аўстралія|Аўстраліі]]<ref>переселеніе [http://www.utas.edu.au/library/companion_to_tasmanian_history/A/Aboriginal%20languages.htm John A Taylor, PALAWA (ABORIGINAL) LANGUAGES]</ref><ref>[http://www.janesoceania.com/australia_aborigines_firstsettlers/index1.htm The Peopling Of Australia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130331020553/http://www.janesoceania.com/australia_aborigines_firstsettlers/index1.htm |date=31 сакавіка 2013 }}</ref>. Хаця міграцыя людзей сучаснага тыпу з [[Азія|Азіі]] ў Аўстралію патрабавала наяўнасці навыкаў мараплаўства, большасць вучоных схіляецца да думкі, што перасяленне з Аўстраліі ў Тасманію адбывалася па сушы, паколькі няма доказаў, што тасманійцы да прыходу еўрапейцаў умелі вырабляць судны, годныя для плавання на вялікія адлегласці. У перыяд апошняга [[ледавіковы перыяд|ледавіковага перыяду]] ўзровень [[акіян]]у быў значна ніжэйшы, і на месцы сучаснага [[Басаў праліў|Басава праліва]] існаваў сухапутны мост. Відавочна, ён быў пакрыты вадой не пазней за 8 тысячагоддзе да н.э. Прыкладна ў гэты час у Аўстралію трапілі сабакі [[дынга]], але ў Тасманію яны перабрацца не здолелі<ref>[http://www.andaman.org/BOOK/chapter52/8-Tasmania-ancient/archaeology.htm Archaeology and the Oldest Tasmanians] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121116024655/http://www.andaman.org/BOOK/chapter52/8-Tasmania-ancient/archaeology.htm |date=16 лістапада 2012 }}</ref>. Такім чынам, асаблівая [[культура]] карэнных насельнікаў Тасманіі развівалася ў сувязі з яе ізаляцыяй. Лад жыцця [[паляванне|паляўнічых]] і [[збіральніцтва|збіральнікаў]] рабіў абарыгенаў вельмі залежнымі ад зменаў [[клімат]]у і пераўтварэнняў у навакольнай [[прырода|прыродзе]]. ==Культура== [[File:Last of the Tasmanians Woodcut 6 - Wooreddy.jpg|thumb|left|Тасманіец (мал. 1870 г.)]] [[File:Thomas Baines c.1855 Aboriginal Canoes.jpg|thumb|left|Судна абарыгенаў, мал. 1855 г.]] Абарыгены Тасманіі вялі лад жыцця, заснаваны на прысвойванні [[прырода|прыродных]] рэсурсаў. Галоўнымі заняткамі да прыходу еўрапейцаў былі [[паляванне]] і [[збіральніцтва]]. Яны не ведалі [[метал]]аў, амаль не апрацоўвалі [[Ракавіна малюскаў|ракавіны]] і [[Косць|косткі]] жывёлін (хаця карысталіся імі), а метады апрацоўкі [[Прыродны камень|каменю]] заставаліся надзвычай прымітыўнымі. Большасць каменных прылад ''тэра-вата'' атрымоўвалі з дапамогай звычайнага адбівання сколаў. Такая тэхніка нагадвае апрацоўку каменю, вядомую ў іншых частках свету ў перыяд [[мезаліт]]у і нават [[палеаліт]]у. ''Тэра-вата'' мелі ўніверсальны характар. Імі разбіралі дзічыну, завастралі дзіды, рэзалі трыснёг і г. д. Палявалі на [[кенгуру]] і [[вамбат]]аў, розных [[птушкі|птушак]]. Ужывалі шмат рознай [[расліны|расліннай]] ежы, [[грыбы|грыбоў]]. Перажаваныя [[ягада|ягады]] ферментавалі і пазней пілі як [[Алкагольныя напоі|алкагольны напой]]. Жыхары ўзбярэжжаў забівалі [[пінгвіны|пінгвінаў]] і [[ластаногія|ластаногіх]], збіралі [[Малюскі|малюскаў]]. [[рыба|Рыбу]] па невядомай прычыне яны не елі<ref>[http://epress.anu.edu.au/wp-content/uploads/2011/05/ch0154.pdf Rebe Taylor, The polemics of eating fish in Tasmania: the historical evidence revisited]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Падобнае жыццезабеспячэнне занадта абмяжоўвала іх колькасць. Па прыкладных падліках, на Тасманіі магло адначасова існаваць да 6 тысяч чалавек<ref>[http://publ.lib.ru/ARCHIVES/N/%27%27Narody_mira._Etnograficheskie_ocherki%27%27/_%27%27Narody_mira%27%27.html#09 Народы Австралии и Океании. / Под ред. С. А. Токорева, С. П. Толстова. - М.: Издательство Академии наук СССР, 1956] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120926123817/http://publ.lib.ru/ARCHIVES/N/%27%27Narody_mira._Etnograficheskie_ocherki%27%27/_%27%27Narody_mira%27%27.html#09 |date=26 верасня 2012 }} С. 272</ref>. Тым не менш, большасць назіральнікаў у канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII]] — пачатку [[XIX стагоддзе|XIX]] ст. адзначала, што абарыгены не галадалі і выглядалі здаровымі<ref>[http://www.utas.edu.au/library/companion_to_tasmanian_history/A/Aboriginal%20traditional%20diet.htm David Woodward, ABORIGINAL TRADITIONAL DIET]</ref>. Матэрыяльная культура карэнных тасманійцаў можа падацца надзвычай простай. Аснову баявой і паляўнічай зброі складалі дзіды і булавы. Дзіды прадстаўлялі сабою доўгія завостраныя калы, 2 - 3, а часам да 4 метраў у даўжыню. Жыхары поўначы карысталіся дзідамі з вышчэрбленымі канцамі. Навершы маглі атручваць трупным ядам. Булавы з'яўляліся завостранымі з абодвух бакоў кароткімі каламі, на якіх рабілі толькі насяканні для зручнага трымання ў руцэ. Абарыгены кідалі дзіды да 40 м. Булаву пры кіданні трымалі гарызантальна, прычым у палёце яна круцілася. Тасманійцы не ведалі ткацтва, але асвоілі спіральна-валікавую тэхніку пляцення. [[Вопратка]]й служылі скуры кенгуру. Іх завязвалі як фартух наперадзе або накідвалі на плечы. Нават у прахалоднае надвор'е многія хадзілі голымі. Абарыгенам прыходзілася стала змяняць месца паселішча, таму замест капітальных жытлаў яны рабілі навесы, але часам узводзілі круглыя драўляныя хаціны. Судны для перамяшчэння па вадзе былі невялікімі, умяшчалі некалькі чалавек. Яны нагадвалі гібрыд [[лодка|лодкі]] з [[плыт]]ом. Майстраваліся з доўгіх трубак скручанай кары розных відаў [[эўкаліпт]]аў, сплеценых з дапамогай звычайнай травы. Рабілі ўпрыгожванні з ракавін (звычайна кара́лі), шаравалі цела і валасы [[охра]]й<ref>[http://www.utas.edu.au/library/companion_to_tasmanian_history/S/Shell%20necklaces.htm Patsy Cameron, SHELL NECKLACES]</ref>, наносілі сабе шрамы. Захаваліся [[пятрогліф]]ы абарыгенаў, высечаныя на камянях. Складаных сацыяльных аб'яднанняў накшталт племені ў абарыгенаў не было. Яны аб'ядноўваліся ў групы, якія складаліся з [[сям'я|сем'яў]] рознага ўзросту, не абавязкова сваяцкіх. Колькасць сем'яў у групе рэдка перавышала 3 - 4, але ўзгадваліся групы да 48 чалавек. Групы вандравалі па пэўнай тэрыторыі, стала мелі кантакт і абмен з іншымі групамі, перш за ўсё тымі, хто размаўляў на блізкім дыялекце <ref>[http://books.google.by/books/about/Encyclopedia_of_the_Peoples_of_Asia_and.html?id=pCiNqFj3MQsC&redir_esc=y West B. A. Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania. - New York, 2009] P.17</ref>. Усяго налічвалася каля 20 вялікіх дыялектных груп. Сучасны тасманійскі гісторык Ліндал Раян на аснове супастаўлення археалагічных знаходак і сведчанняў відавочцаў сцвярджае, што на Тасманіі існавала 9 кантактных тэрыторый, для якіх былі характэрныя больш-менш агульная культура і сталыя ўзаемасувязі паміж рознымі групамі<ref name="anzlitlovers.com">{{Cite web |url=http://anzlitlovers.com/2012/05/13/tasmanian-aborigines-a-history-since-1803-by-lyndall-ryan/ |title=Tasmanian Aborigines: A History since 1803, by Lyndall Ryan |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728005218/http://anzlitlovers.com/2012/05/13/tasmanian-aborigines-a-history-since-1803-by-lyndall-ryan/ |archive-date=28 ліпеня 2014 |access-date=2 снежня 2012 |url-status=dead}}</ref>. Сапраўдных правадыроў не было, але ў [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] пад час сутычак з брытанцамі з'явіліся тыя, хто кіраваў іншымі ўзброенымі мужчынамі. Іх улада была вельмі абмежаванай. Пра [[рэлігія|рэлігійныя]] вераванні вядома мала. Назіральнікамі ўзгадваліся вера ў начныя і дзённыя духі, свяшчэнныя камяні і простыя [[магія|магічныя]] рытуалы. Прыродным [[шкло]]м і косткамі памерлых сваякоў карысталіся як абярэгамі. Часам каля нябожчыкаў клалі хворых, каб тыя прагналі злых духаў і вылечылі хваробу. Памерлых хавалі ў пячорах, дуплах дрэў або спальвалі. Верылі, што пасля смерці душа трапляе ў іншы свет, багаты дзічынай<ref>[http://publ.lib.ru/ARCHIVES/N/%27%27Narody_mira._Etnograficheskie_ocherki%27%27/_%27%27Narody_mira%27%27.html#09 Народы Австралии и Океании. / Под ред. С. А. Токорева, С. П. Толстова. - М.: Издательство Академии наук СССР, 1956] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120926123817/http://publ.lib.ru/ARCHIVES/N/%27%27Narody_mira._Etnograficheskie_ocherki%27%27/_%27%27Narody_mira%27%27.html#09 |date=26 верасня 2012 }} С. 277 - 279</ref>. ==Генацыд== [[File:Last of the Tasmanians Plate 2 - Attack on a Settlers Hut.jpg|thumb|left|Бой паміж абарыгенамі і пасяленцамі]] [[File:Governor Thomas Davey 1816 proclamation to aborigines.jpg|thumb|Пракламацыя для абарыгенаў, 1816 г.]] У [[1803]] г. пачалася каланізацыя [[Тасманія|Тасманіі]] [[Вялікабрытанія]]й. Брытанцы лічылі, што ў абарыгенаў няма правоў на іх зямлю, а, значыцца, няма сэнсу заключаць з імі якія-небудзь пагадненні. Абарыгены не лічыліся брытанскімі паддадзенымі, а, значыцца, не мелі роўных юрыдычных [[права|правоў]] з каланістамі. Казус выявіўся ўжо ў [[1804]] г., калі ў маі таго года адбылася першая ўзброеная сутычка паміж абарыгенамі і пасяленцамі. Суддзя канстатаваў немагчымасць прыцягнення карэнных тасманійцаў да [[суд]]овай адказнасці<ref name="anzlitlovers.com"/>. Гэта стала адной з прычын наступнага апраўдання пераследу абарыгенаў без санкцый суда і "ачысткі" ад іх прылеглых да калоній земляў. Прыніжэнню падвяргаліся нават тыя з іх, хто жыў далёка ад брытанцаў. Справа ў тым, што каланіяльная адміністрацыя выкарыстоўвала [[Аўстралія|аўстралійскі]] досвед стварэння [[катарга|катаржных]] паселішчаў, прычым першапачаткова ў Тасманію накіроўвалі катаржнікаў з самой Аўстраліі, якія караліся мінімум у другі раз. У [[1804]] — [[1853]] гг. было ўвезена больш за 70 тысяч зняволеных<ref>[http://www.linc.tas.gov.au/tasmaniasheritage/popular/convicts Convicts in Tasmania] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140529145152/http://www.linc.tas.gov.au/tasmaniasheritage/popular/convicts |date=29 мая 2014 }}</ref><ref>[http://www.discovertasmania.com/activities__and__attractions/heritage__and__culture/convict_history__and__genealogy Convict History and Genealogy] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130820020923/http://www.discovertasmania.com/activities__and__attractions/heritage__and__culture/convict_history__and__genealogy |date=20 жніўня 2013 }}</ref>. Умовы ўтрымання зняволеных былі вельмі цяжкімі, таму збеглыя злачынцы і вызваленыя катаржнікі імкнуліся падаліцца ад калоніі. Яны адрозніваліся жорсткасцю нават ва ўзаемных адносінах. Хаця існавалі прыклады мірнага суіснавання абарыгенаў і катаржнікаў, многія тубыльцы станавіліся ахвярамі вандроўных злачынцаў. Таксама пагрозу ўяўлялі кітабоі, што займаліся здабычай у [[Басаў праліў|Басавым праліве]]. Яны выкрадалі і эксплуатавалі жанчын, распаўсюджвалі інфекцыі<ref>[http://epress.anu.edu.au/aborig_history/axe/html/ch11.html The Chaotic Years]</ref>. Канфлікты часта ўзнікалі з-за непаразуменняў. Напрыклад, калі абарыгены палявалі хатнюю жывёлу брытанцаў. На пераслед з боку пасяленцаў тасманійцы адказвалі не менш жорсткімі нападамі, забівалі жанчын і дзяцей<ref>[http://archive.org/stream/aboriginestasma00garsgoog/aboriginestasma00garsgoog_djvu.txt Roth, H. Ling (Henry Ling), Butler, Marion E; Garson, J. G. The aborigines of Tasmania. - London, K. Paul, Trench, Trübner & co, 1890]. Р. 91 - 95</ref>. Вострай праблемай сталі [[хвароба|хваробы]], завезеныя еўрапейцамі. Ізаляваныя шмат тысячагоддзяў ад астатняга свету, карэнныя тасманійцы не мелі [[імунітэт]]у супраць звыклых для белых людзей захворванняў. Такім чынам, да пачатку 1830-ых гг. засталося ўсяго некалькі соцень абарыгенаў<ref>[http://www.assatashakur.org/forum/breaking-down-understanding-our-enemies/16811-genocidal-history-tasmanian-aboriginies.html Genocidal History Of The Tasmanian Aboriginies] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160307074136/http://assatashakur.org/forum/breaking-down-understanding-our-enemies/16811-genocidal-history-tasmanian-aboriginies.html |date=7 сакавіка 2016 }}</ref>. Канчаткова "праблему" абарыгенаў Тасманіі вырашыла так званая "Чорная вайна". У лістападзе [[1828]] г. у адказ на патрабаванні пасяленцаў пакараць "дзікуноў" за напады было ўведзена ваеннае становішча. Яго асноўнай мэтай было пазбаўленне ад тых абарыгенаў, што працягвалі традыцыйны лад жыцця і быццам бы прадстаўлялі пагрозу для каланістаў. Дазвалялася страляць у любога тубыльца. Ваеннае становішча працягвалася да [[1832]] г. і скончылася амаль поўным знішчэннем абарыгенаў. [[гісторыя|Гісторык]] Джарэд Дайманд апавядае пра дзеянні брытанцаў наступнае: "Тактыка палявання на Тасманіі складалася ў стральбе, седзячы вярхом на [[Конь свойскі|кані]], растаноўцы пастак і [[Яд|атручанай]] [[мука|мукі]] ў месцах, дзе абарыгены маглі знайсці яе. Пастухі адразалі палавыя органы мужчын і глядзелі як тыя беглі кароткую адлегласць, пакуль не падалі і паміралі. На пагорцы, названым [[гара]] Перамогі, пасяленцы забілі 70 тасманійцаў і кінулі іх целы са [[скала|скалы]]. Аднойчы паліцыя забіла 70 тасманійцаў, так што ў дзяцей выляцелі [[Мозг|мазгі]]"<ref>Цыт.: [http://www.english.illinois.edu/maps/poets/m_r/rose/tasmania.html Runko Rashidi, Black War: The Destruction of the Tasmanian Aborigines] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140625090355/http://www.english.illinois.edu/maps/poets/m_r/rose/tasmania.html |date=25 чэрвеня 2014 }}</ref>. ==Перасяленне на Фліндэрс== Частка грамадскасці была занепакоена вынішчэннем абарыгенаў. Меркавалася, што тубыльцы могуць быць "цывілізаваны" і больш не стануць пагражаць калоніі. Сярод такіх дзеячаў быў Джордж Огастэс Робінсан ([[1791]] — [[1866]] гг.), просты брытанскі будаўнік з [[Англія|Англіі]], які пераехаў у [[Тасманія|Тасманію]] ў [[1824]] г. У [[1829]] г., калі стала зразумелым, што нават пасля распраў дастатковая колькасць тубыльцаў працягвае хавацца ў [[лес|лясах]], улады прынялі яго прапанову стаць пасрэднікам у перагаворах. Робінсан спадзяваўся згуртаваць выжылых абарыгенаў у адным месцы і выхоўваць іх згодна [[хрысціянства|хрысціянскім]] прынцыпам. Ён пакінуў [[Хобарт]] і даследаваў лукавіны Вялікай ракі (''Great River'') і Ойстэр-Коўв (''Oyster Cove''), дзе знайшоў рэшткі мясцовых груп і ўгаварыў іх прыняць удзел у праекце перасялення. Вяртанне Робінсана жывым разам з абарыгенамі ўпэўніла грамадскасць у яго добрасумленнасці, і ён атрымаў далейшую падтрымку. Дж. О. Робінсан здзейсніў яшчэ некалькі вандровак па Тасманіі ў суправаджэнні сваіх сыноў і далучаных да яго місіі абарыгенаў. Ён вёў падрабязныя дзённікі, а таксама вывучаў [[мова|мову]] і [[культура|культуру]] карэнных тасманійцаў. За кожнага абарыгена, што пагаджаўся далучыцца да яго, брытанец атрымоўваў шчодрую ўрадавую ўзнагароду. Такім чынам, у 1830 - 1833 гг. ён знайшоў і пераправіў на новае месца жыхарства на [[востраў Фліндэрс|востраве Фліндэрс]] у [[Басаў праліў|Басавым праліве]] 167 чалавек. Аднак пераселеныя абарыгены апынуліся ў цяжкіх умовах. Іх новае месца жыхарства не зусім адпавядала звыклым умовам, не хапала ежы (перасяленцы адмаўляліся есці прапанаваныя ім [[бульба|бульбу]] і [[авёс]]), да таго ж брытанская ахова больш нагадвала турэмшчыкаў. Сярод абарыгенаў пачаліся голад і хваробы. У кастрычніку [[1835]] г. Робінсан у якасці афіцыйнага абаронцы карэнных тасманійцаў узначаліў калонію і ўрэгуляваў яе забеспячэнне. Яго дзейнасць шырока асвятлялася [[сродкі масавай інфармацыі|сродкамі масавай інфармацыі]]. Аднак прыхільнікі мірнага перасялення зусім не збіраліся захоўваць традыцыйны лад жыцця абарыгенаў. Перасяленцаў вымушалі апранаць еўрапейскае [[вопратка|адзенне]], наведваць [[Царква (збудаванне)|касцёл]] і школу, у якой выкладалі настаўнікі-брытанцы, займацца [[земляробства]]м і [[гандаль|гандляваць]]. Але абарыгены не маглі прыстасавацца да новых умоў. Хваробы і адчай прывялі да значнай смяротнасці. У [[1839]] г. Робінсан, які атрымаў прапанову заняцца падобнай дзейнасцю ў Аўстраліі, пакінуў Фліндэрс. У [[1852]] г. ён вярнуўся на радзіму багатым і знакамітым чалавекам<ref>[http://adb.anu.edu.au/biography/robinson-george-augustus-2596 Robinson, George Augustus (1791–1866)]</ref>. Улады працягвалі апекаваць яго праект. Але ў [[1847]] г. шэсць абарыгенаў прадставілі петыцыю да [[Вікторыя (каралева брытанская)|каралевы Вікторыі]] з просьбай вярнуць іх у Тасманію. Па яе наказу 47 выжылых тасманійцаў (14 мужчын, 23 жанчыны і 10 дзяцей) былі перавезены на станцыю Ойстэр-Коўв на поўдзень ад Хобарта<ref>[http://www.utas.edu.au/library/companion_to_tasmanian_history/O/Oyster%20Cove.htm Julie Gough, OYSTER COVE]</ref>. Станцыя знаходзілася на месцы былой турмы, аднак перасяленцам прапаноўваліся лепшыя ўмовы, чым на востраве. [[8 мая]] [[1876]] г. памерла Труганіні, апошняя жыхарка партыі выратаваных з Фліндэрс. Трагедыя перасяленцаў, якія пагадзіліся на прапанову Робінсана, выклікала да жыцця [[міф]] аб поўным знішчэнні тубыльцаў Тасманіі. Але, як паказаў гісторык Ліндал Раян, Труганіні нават не была апошняй чыстакроўнай абарыгенкай. Міф пра знікненне карэнных тасманійцаў распаўсюджваўся таму, што гэтага жадалі ўлады і грамадскасць. Сапраўдная апошняя чыстакроўная абарыгенка Фані Кохрэйн Сміт памерла толькі ў [[1905]] г. Яна, як і многія іншыя абарыгены, не далучылася да Робінсана. Акрамя таго, захаваліся шматлікія нашчадкі ад сумесных [[шлюб]]аў брытанскіх перасяленцаў, чарнаскурых выхадцаў з [[Вест-Індыя|Вест-Індыі]], кітабояў з розных краін і жанчын-абарыгенак з Паўночнай і Усходняй Тасманіі. Яны склалі аснову сучасных абарыгенаў Тасманіі<ref name="anzlitlovers.com"/>. <gallery align=center> Image:George a robinson.jpg|Джордж Огастэс Робінсан Image:Trugannini 1866.jpg|Труганіні Image:Oyster cove mob.jpg|Апошнія абарыгены Ойстэр-Коўв </gallery> ==Сучасныя абарыгены Тасманіі== Сучасныя абарыгены [[Тасманія|Тасманіі]] — нашчадкі ад сумесных [[шлюб]]аў чыстакроўных жанчын-абарыгенаў з перасяленцамі, кітабоямі і маракамі з іншых краін (галоўным чынам з [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]). Яны згубілі родную [[мова|мову]] і традыцыйную [[культура|культуру]], прынялі [[хрысціянства]], але ніколі не ўсведамляліся як паўнавартасныя члены белага грамадства. За імі замацаваліся мянушкі ''бунг'' ({{lang-en|boong}}) і ''кун'' ({{lang-en|coon}}, літаральна "[[яноты|янот]]"). Толькі ў 1960 - 1970-ых гг. сярод іх пачалося адраджэнне цікавасці да сваіх каранёў<ref>[http://www.utas.edu.au/library/companion_to_tasmanian_history/A/Aboriginality.htm Jim Everett, ABORIGINALITY]</ref>. Гэтаму садзейнічала далучэнне Тасманіі ў [[1967]] г. да руху за паляпшэнне правоў [[абарыгены Аўстраліі|карэнных жыхароў]] [[Аўстралія|Аўстраліі]]. У [[1972]] г. быў адчынены Тасманійскі цэнтр абарыгенаў. У [[1976]] г. адбылася першая гучная акцыя абарыгенаў Тасманіі, якія пахавалі рэшткі Труганіні паводле яе запавету ў [[мора|моры]]. У [[1997]] г. штат Тасманія афіцыйна папытаў прабачэнне ў абарыгеннага насельніцтва. У чэрвені [[2005]] г. было заканадаўча пацверджана, што абарыгенам у Тасманіі можа лічыцца той, хто мае паходжанне ад абарыгенаў, усведамляе сябе як абарыген і вызнаецца іншымі як абарыген. У лістападзе [[2006]] г. прынята рашэнне аб значнай фінансавай кампенсацыі абарыгенам Тасманіі за прынесеную ім у мінулым шкоду. Аднак дзейнасць абарыгенаў і законы, накіраваныя на маральную кампенсацыю, выклікалі не толькі станоўчы, але і адмоўны рэзананс. Прыкладам таму з'яўляецца дзейнасць аўстралійскага пісьменніка Кейта Віндсчатла, які апублікаваў у [[2002]] г. кнігу, якая адмаўляла [[генацыд]] абарыгенаў Тасманіі. Кейт Віндсчатл лічыць, што выміранне абарыгенаў адбылося ў выніку [[эпідэмія|эпідэмій]], а не наўмыснай дзейнасці перасяленцаў і ўлад, што ваенныя сутычкі з абарыгенамі мелі лакальны характар, і, што [[гісторыя]] вымірання абарыгенаў была наўмысна скажоная [[лібералізм|ліберальнымі]] гісторыкамі. Кніга і артыкулы пісьменніка шырока абмяркоўваліся ў сродках масавай інфармацыі, што ў далейшым прывяло да абвінавачвання сучасных абарыгенаў у фальсіфікацыі правоў на спадчыну сваіх продкаў для атрымання кампенсацыі. Гісторыкі Тасманіі абвяргаюць яго погляды<ref>[http://www.abc.net.au/pm/stories/s746130.htm Historian dismisses Tasmanian aboriginal genocide "myth"]</ref><ref>[http://www.utas.edu.au/library/companion_to_tasmanian_history/F/Fabrication.htm James Boyce, THE FABRICATION OF ABORIGINAL HISTORY?]</ref>. ==Цэнтры захавання культуры абарыгенаў Тасманіі== *[http://www.tmag.tas.gov.au Тасманійскі музей і мастацкая галерэя] ў [[Хобарт|Хобарце]] (сталая экспазіцыя культуры абарыгенаў) *[http://www.devonporttasmania.travel/tiagarra.html Культурны цэнтр абарыгенаў Тыягара] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130321165632/http://www.devonporttasmania.travel/tiagarra.html |date=21 сакавіка 2013 }} (каменныя надмагіллі і выстаўка мастацтва абарыгенаў) *[http://www.pleasetakemeto.com/australia/northern-tasmania/jahadi-indigenous-experiences-with-spirit-9036265 Цэнтр вопыту карэнных народаў Джахадзі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111003031241/http://www.pleasetakemeto.com/australia/northern-tasmania/jahadi-indigenous-experiences-with-spirit-9036265 |date=3 кастрычніка 2011 }} прапануе тэматычныя экскурсіі ==Арганізацыі абарыгенаў Тасманіі== *[http://www.tasmanianaboriginal.com.au/ Manuta Tunapee Puggalugglia] (Гістарычныя Службы Абарыгенаў Тасманіі) *[http://www.accc.gov.au/content/index.phtml/itemId/289251/fromItemId/341540 Тасманійскі цэнтр абарыгенаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120322171602/http://www.accc.gov.au/content/index.phtml/itemId/289251/fromItemId/341540 |date=22 сакавіка 2012 }} ==Зноскі== {{reflist|2}} [[Катэгорыя:Народы Аўстраліі і Акіяніі]] [[Катэгорыя:Тасманія]] [[Катэгорыя:Абарыгены Аўстраліі]] qgyunu3pmiar9r5rupgapxcieuygh91 Доўск 0 145766 5222517 5221229 2026-10-20T20:57:03Z IshaBarnes 124956 удакладненне 5222517 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Доўск |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Доўскі |выява = Царква Покрыва Прысвятой Багародзіцы ў Доўску. Галоўны фасад.jpg |подпіс = Царква Покрыва Прысвятой Багародзіцы }} '''Доўск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Doŭsk}}, {{lang-ru|Довск}}) — [[аграгарадок]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Доўскі сельсавет|Доўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Аграгарадок знаходзіцца за 31 км на паўночны ўсход ад горада [[Рагачоў]], за 90 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Праз яго праходзяць буйныя аўтамагістралі [[Магілёў]] — [[Гомель]] ({{Таблічка-by|М|8}}, {{Таблічка-eu|95}}) і [[Бабруйск]] — [[Слаўгарад]] ({{Таблічка-by|Р|43}}).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны могільнік сведчыць аб засяленні гэтых мясцін з далёкай старажытнасці. Па пісьмовых крыніцах Доўск вядомы з 18 стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1850 годзе праз вёску прайшла шаша Пецярбург — Кіеў. У 1858 годзе уладанне памешчыка Д. П. Турчанінава. У 1864 годзе ў цэнтры вёскі на месцы старой царквы (вядома з 1836) пабудавана мураваная [[Свята-Пакроўская царква (Доўск)|Свята-Пакроўская царква]] (цяпер помнік архітэктуры). З 1876 года дзейнічала прадпрыемства па вырабе цукру. Памешчык валодаў тут 829 дзесяцінамі зямлі і карчмой. З 1879 года працавалі [[крупарушка]] і хлебазапасны магазін. Цэнтр Доўскай воласці да 9.5.1923 года. У 1898 годзе Рагачоўскае павятовае сельска-гаспадарчае таварыства арганізавала ў Доўску выставу жарабцоў (170 экзэмпляраў, 50 з якіх адзначаны медалямі). У 1909 годзе непадалёку была паштовая станцыя і сядзіба Новы Свет, дзе размяшчалася Доўскае валасное ўпраўленне. Дзейнічалі 4 вінакурні, паштова-тэлеграфны пункт, школа, прыёмны пакой, вінная крама. З лютага 1918 года [[Рагачоў]] быў акупіраваны войскамі [[Германская імперыя|кайзераўскай Германіі]]. Лінія фронту прайшла па Дняпры, а потым праз вёску [[Гадзілавічы]] паміж вёскамі [[Гарадзец (Рагачоўскі раён)|Гарадзец]] і [[Вялікія Стралкі]]. Задняпроўскія воласці Рагачоўскага павета не былі акупіраваны, органы Савецкай улады эвакуіраваліся ў Доўск.<ref name="pamyat">[[Памяць (энцыклапедычнае выданне)|Памяць]]: Гісторыка-дакументальная хроніка Рагачоўскага раёна, с. 68</ref> 7.6.1918 года агульны сход Доўскай воласці прыняў пастанову аб арганізацыі рэвалюцыйнага палка для абароны рэвалюцыі ад нямецкай інтэрвенцыі. У баі супраць польскіх войск у сакавіку 1919 года загінулі 12 чырвонаармейцаў (пахаваны ў 2 брацкіх магілах на могілках).<ref name="pamyat"/> З 3.3.1924 года ў [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акрузе]] [[БССР]]. З 20.8.1924 года цэнтр [[Доўскі сельсавет|Доўскага сельсавет]] [[Журавіцкі раён|Журавіцкага]], з 8.7.1931 года [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага]], з 12.2.1935 года [[Доўскі раён|Доўскага]], з 5.4.1935 года Журавіцкага, з 17.12.1956 года Рагачоўскага раёнаў Магілёўскай (да 26.7.1930) акругі, з 20.2.1938 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас імя К. Я. Варашылава, працавала кузня. 14.8.1941 года нямецкія акупанты захапілі вёску. Яны стварылі 2 лагеры ваеннапалонных, а ў будынку былой машынна-трактарнай станцыі размясцілі перыферыйную каманду тайнай паліцыі. Партызаны вызвалілі рабочую каманду лагера ваеннапалонных у Новым Доўску, а ў баі супраць гарнізона [[Стары Доўск|Старога Доўска]] захапілі З кулямёты, 26 вінтовак і вызвалілі 48 палонных. У сакавіку 1943 года карнікі загубілі 59 жыхароў Доўска і суседніх вёсак (пахаваны на могілках ахвяр фашызму ў цэнтры вёскі), а ў лістападзе 1943 года спалілі 12 двароў, забілі 116 жыхароў. У баях за вёску і наваколле загінулі 138 воінаў, у іх ліку Герой Савецкага Саюза [[Пётр Аляксеевіч Данілаў]] (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). 46 вяскоўцаў не вярнуліся з фронту. У 1975 годзе ў вёску перасяліліся жыхары суседняга пасёлка Янаўка. == Насельніцтва == * 1858 год — 180 жыхароў, 26 двароў.<ref name="hvb"/> * 1909 год — 489 жыхароў, 62 двары.<ref name="hvb"/> * 1997 год — 1893 жыхары, 769 двароў{{sfn|БелЭн|1998}}. * 2004 год — 1841 жыхар, 731 гаспадарка.<ref name="hvb"/> * 2010 год — 1732 чалавек<ref>{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |accessdate=16 мая 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |archivedate=11 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}</ref>. * 2019 год — 1505 чал. == Эканоміка == У вёсцы дзейнічае [[сельская гаспадарка|сельскагаспадарчае]] ўнітарнае прадпрыемства «Эксперыментальная база „Доўск“». Размешчаны Рагачоўская міжраённая станцыя штучнага асемянення жывёлы, асфальтабітумны, цагельны і малочны заводы, хлебазавод, цэх безалкагольных напіткаў Доўскага спажывецкага таварыства, аўтазаправачная станцыя, швейная і шавецкая майстэрні, бальніца, аптэка, З аддзяленні сувязі, 8 магазінаў, З сталовыя, 2 кафэ, рэстаран, гасцініца.<ref name="hvb"/> == Славутасці == * [[Свята-Пакроўская царква (Доўск)|Свята-Пакроўская царква]] (1863—1864 гг.) — {{ГККРБ 4|313Г000617}} == Вядомыя асобы == * [[Яўген Аляксандравіч Казлоўскі]] (1929—2022) — савецкі і расійскі вучоны, геолаг, акадэмік, Міністр геалогіі СССР (1975—1989), першаадкрывальнік шэрагу радовішчаў карысных выкапняў. * [[Ларыса Васільеўна Лагодзіч]] (нар. 1967) — беларускі эканаміст, маркетолаг, выкладчык вышэйшай школы. * [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў]] (нар. 1965) — бард (гітара), літаратар. * [[Міхаіл Макаравіч Міхеенка]] (1937—1998) — правазнаўца. Доктар юрыдычных навук, прафесар<ref>https://esu.com.ua/article-65021</ref>. * [[Міхаіл Міхайлавіч Мятлікаў]] (нар. 1964) — беларускі дыпламат. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|6|До́ўск||189}} * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.radzima.org/pub/miesta.php?lang=by&miesta_id1=horadous Доўск] на [[Radzima.org]] * [http://pda.weather-in.by/by/gomel%27skaja/763 Прагноз надвор’я ў в. Доўск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200814053415/https://pda.weather-in.by/by/gomel%27skaja/763 |date=14 жніўня 2020 }} {{Доўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Доўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Доўск| ]] 7cq27i15ku244lieqfzn1l5xe1lraw5 Макотра 0 146047 5222479 5217600 2026-10-20T17:53:36Z Ciepiersia 162280 выдалена [[Катэгорыя:Посуд]]; дададзена [[Катэгорыя:Гліняны посуд]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222479 wikitext text/x-wiki [[Файл:Makutra.jpg|thumb|250px|right|Макацёр]] '''Макотра''' або '''макацёр''' — ганчарны [[посуд]] у выглядзе перавернутага ўсечанага конуса, прызначаны для расцірання маку, гатавання ежы ў печы. Выраблялі з шэрай або чырвонай [[Гліна|гліны]] з дамешкам пяску і [[жарства|жарствы]]. Вядомы па раскопках [[Віцебск]]а, [[Мінск]]а, [[Мсціслаў|Мсціслава]], [[Ракаў|Ракава]], паселішча [[Сямёнавічы]] [[Уздзенскі раён|Уздзенскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і інш. Цэлыя макотры пачатку 17 ст. выяўлены на [[Віцебскі Верхні замак|Віцебскім Верхнім замку]] (выш. 16 см, дыяметр донца 17 см, вусця 21 см, таўшчыня сценак 1 см, аб’ём 4 л) і ў [[Крычаў|Крычаве]] (вышыня 8,5 см, дыяметр донца 11,5 см, вусця 13,5 см, аб’ём 1,5 л). Вядомы [[паліваны посуд|паліваныя]] макотры 17 ст., якія выкарыстоўваліся для заквашвання цеста і інш. У рускіх пісьмовых крыніцах з 16 ст. пад назвай «''маковницы''», упамінаюцца ў беларускіх крыніцах пачатку 17 ст. У традыцыйным побыце беларусаў захоўваліся да пачатку 20 ст. == Літаратура == * ''[[Л. У. Калядзінскі|Калядзінскі Л. У.]]'', Макотра // Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя. У 2 т. Том 2. Л-Я. — Мн, 2011. — 464 с. — С. 56. {{Беларуская кераміка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гліняны посуд]] [[Катэгорыя:Кераміка]] mwpmqs3d1sh2kz7p94rjby1mcv92djs 5222480 5222479 2026-10-20T17:54:01Z Ciepiersia 162280 выдалена [[Катэгорыя:Кераміка]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222480 wikitext text/x-wiki [[Файл:Makutra.jpg|thumb|250px|right|Макацёр]] '''Макотра''' або '''макацёр''' — ганчарны [[посуд]] у выглядзе перавернутага ўсечанага конуса, прызначаны для расцірання маку, гатавання ежы ў печы. Выраблялі з шэрай або чырвонай [[Гліна|гліны]] з дамешкам пяску і [[жарства|жарствы]]. Вядомы па раскопках [[Віцебск]]а, [[Мінск]]а, [[Мсціслаў|Мсціслава]], [[Ракаў|Ракава]], паселішча [[Сямёнавічы]] [[Уздзенскі раён|Уздзенскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і інш. Цэлыя макотры пачатку 17 ст. выяўлены на [[Віцебскі Верхні замак|Віцебскім Верхнім замку]] (выш. 16 см, дыяметр донца 17 см, вусця 21 см, таўшчыня сценак 1 см, аб’ём 4 л) і ў [[Крычаў|Крычаве]] (вышыня 8,5 см, дыяметр донца 11,5 см, вусця 13,5 см, аб’ём 1,5 л). Вядомы [[паліваны посуд|паліваныя]] макотры 17 ст., якія выкарыстоўваліся для заквашвання цеста і інш. У рускіх пісьмовых крыніцах з 16 ст. пад назвай «''маковницы''», упамінаюцца ў беларускіх крыніцах пачатку 17 ст. У традыцыйным побыце беларусаў захоўваліся да пачатку 20 ст. == Літаратура == * ''[[Л. У. Калядзінскі|Калядзінскі Л. У.]]'', Макотра // Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя. У 2 т. Том 2. Л-Я. — Мн, 2011. — 464 с. — С. 56. {{Беларуская кераміка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гліняны посуд]] ec30heq0xvurnlizts5wufd0lzmphia Рынка 0 146065 5222466 5222132 2026-10-20T17:46:32Z Ciepiersia 162280 афармленне 5222466 wikitext text/x-wiki [[Файл:2026.02.27 Belarusian Traditional Ceramics and Wooden Utensils in Interior of Rajca Manor Museum.jpg|250px|міні|У цэнтры выявы дзве плыткія рынкі]] '''Рынка''' (ад {{lang-de|Rina}} — трохногі гліняны гаршчок, тыгель) — [[гліна|гліняная]] пасудзіна для смажання. Былі круглыя, плоскія, на трох ножках з полым дзяржаннем, у якое ўстаўлялася драўляная ручка, або мелі два вушкі. У Беларусі першыя непаліваныя рынкі, вылепленыя на ручным ганчарным крузе, датуюцца 15 ст. (Лідскі, Крэўскі замкі, г. Мсціслаў). Ручка — полы ляпны цыліндр дыяметрам да 5 см. У 16-18 ст. рынкі фармавалі на нажным коле, унутраную паверхню амаль заўсёды пакрывалі зялёнай ці карычневай палівай. Дзяржанне выраблялі з адным ці двума валікамі на канцы, ножкі ляпілі асобна. Рынкі мелі круглае (найчасцей) або плоскае донца. Па памерах і форме вылучаюць дзве разнавіднасці рынкі: * плыткія (глыбінёю 3-6 см з дыяметрам вянца 16-21 см і полым дзяржаннем) * глыбокія (глыбінёю 10-13 см, дыяметрам да 34 см, ножкі вышынёю да 10 см двума петлепадобнымі ручкамі) Апошнія фармаваліся на аснове [[макотра|макотры]]. Глыбокія рынкі 2-й пал. 17 ст. вядомы з раскопак Мірскага, Гальшанскага замкаў, г. Мсціслаў. Плыткія рынкі часам упрыгожвалі штампаваным сеткавым арнаментам ці з дапамогай шматраднага грабеньчыка. На рынках з Лідскага замка абавязкова ёсць адбітак пальца майстра. Са з’яўленнем фаерычных печаў вытворчасць рынак паступова заняпала, замест іх з’явіліся патэльні з плоскім донцам без ножак. Аднак на захадзе Беларусі (г.п. Поразава Свіслацкага раёна) рынкі рабілі да пачатку 20 ст. == Літаратура == * Здановіч Н. І., Трусаў А. А., Рынка // Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя. У 2 т. Том 2. Л-Я. — Мн, 2011. — 464 с. — С. 269. {{Беларуская кераміка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Посуд]] c0l4dipoydw432s1ttnzve55a8p7b7s 5222481 5222466 2026-10-20T17:54:03Z Ciepiersia 162280 выдалена [[Катэгорыя:Посуд]]; дададзена [[Катэгорыя:Гліняны посуд]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222481 wikitext text/x-wiki [[Файл:2026.02.27 Belarusian Traditional Ceramics and Wooden Utensils in Interior of Rajca Manor Museum.jpg|250px|міні|У цэнтры выявы дзве плыткія рынкі]] '''Рынка''' (ад {{lang-de|Rina}} — трохногі гліняны гаршчок, тыгель) — [[гліна|гліняная]] пасудзіна для смажання. Былі круглыя, плоскія, на трох ножках з полым дзяржаннем, у якое ўстаўлялася драўляная ручка, або мелі два вушкі. У Беларусі першыя непаліваныя рынкі, вылепленыя на ручным ганчарным крузе, датуюцца 15 ст. (Лідскі, Крэўскі замкі, г. Мсціслаў). Ручка — полы ляпны цыліндр дыяметрам да 5 см. У 16-18 ст. рынкі фармавалі на нажным коле, унутраную паверхню амаль заўсёды пакрывалі зялёнай ці карычневай палівай. Дзяржанне выраблялі з адным ці двума валікамі на канцы, ножкі ляпілі асобна. Рынкі мелі круглае (найчасцей) або плоскае донца. Па памерах і форме вылучаюць дзве разнавіднасці рынкі: * плыткія (глыбінёю 3-6 см з дыяметрам вянца 16-21 см і полым дзяржаннем) * глыбокія (глыбінёю 10-13 см, дыяметрам да 34 см, ножкі вышынёю да 10 см двума петлепадобнымі ручкамі) Апошнія фармаваліся на аснове [[макотра|макотры]]. Глыбокія рынкі 2-й пал. 17 ст. вядомы з раскопак Мірскага, Гальшанскага замкаў, г. Мсціслаў. Плыткія рынкі часам упрыгожвалі штампаваным сеткавым арнаментам ці з дапамогай шматраднага грабеньчыка. На рынках з Лідскага замка абавязкова ёсць адбітак пальца майстра. Са з’яўленнем фаерычных печаў вытворчасць рынак паступова заняпала, замест іх з’явіліся патэльні з плоскім донцам без ножак. Аднак на захадзе Беларусі (г.п. Поразава Свіслацкага раёна) рынкі рабілі да пачатку 20 ст. == Літаратура == * Здановіч Н. І., Трусаў А. А., Рынка // Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя. У 2 т. Том 2. Л-Я. — Мн, 2011. — 464 с. — С. 269. {{Беларуская кераміка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гліняны посуд]] ouwjsfsjthb7ctwrv39b37y4mg7m558 5222490 5222481 2026-10-20T18:02:24Z M.L.Bot 261 5222490 wikitext text/x-wiki [[Файл:2026.02.27 Belarusian Traditional Ceramics and Wooden Utensils in Interior of Rajca Manor Museum.jpg|250px|міні|У цэнтры выявы дзве плыткія рынкі.]] '''Рынка''' (ад {{lang-de|Rina}} — трохногі гліняны гаршчок, тыгель) — [[гліна|гліняная]] пасудзіна для смажання. Былі круглыя, плоскія, на трох ножках з полым дзяржаннем, у якое ўстаўлялася драўляная ручка, або мелі два вушкі. У Беларусі першыя непаліваныя рынкі, вылепленыя на ручным ганчарным крузе, датуюцца 15 ст. (Лідскі замак, Крэўскі замкі, Мсціслаў). Ручка — полы ляпны цыліндр дыяметрам да 5 см. У 16-18 ст. рынкі фармавалі на нажным коле, унутраную паверхню амаль заўсёды пакрывалі зялёнай ці карычневай палівай. Дзяржанне выраблялі з адным ці двума валікамі на канцы, ножкі ляпілі асобна. Рынкі мелі круглае (найчасцей) або плоскае донца. Па памерах і форме вылучаюць дзве разнавіднасці рынкі: * плыткія (глыбінёю 3-6 см з дыяметрам вянца 16-21 см і полым дзяржаннем) * глыбокія (глыбінёю 10-13 см, дыяметрам да 34 см, ножкі вышынёю да 10 см двума петлепадобнымі ручкамі) Апошнія фармаваліся на аснове [[макотра|макотры]]. Глыбокія рынкі 2-й пал. 17 ст. вядомы з раскопак Мірскага, Гальшанскага замкаў, г. Мсціслаў. Плыткія рынкі часам упрыгожвалі штампаваным сеткавым арнаментам ці з дапамогай шматраднага грабеньчыка. На рынках з Лідскага замка абавязкова ёсць адбітак пальца майстра. Са з’яўленнем фаерычных печаў вытворчасць рынак паступова заняпала, замест іх з’явіліся патэльні з плоскім донцам без ножак. Аднак на захадзе Беларусі (г.п. Поразава Свіслацкага раёна) рынкі рабілі да пачатку 20 ст. == Літаратура == * ''Здановіч Н. І.'', ''Трусаў А. А.'' Рынка // Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя. У 2 т. Том 2. Л-Я. — Мн, 2011. — 464 с. — С. 269. {{Беларуская кераміка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гліняны посуд]] 33kci726cxftn5v5qah02p8fn4q9x67 Крыштаф Зяновіч (ваявода берасцейскі) 0 150509 5222393 4545321 2026-10-20T15:21:14Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5222393 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Зяновіч|Крыштаф}} {{Шляхціч |беларускае імя=Крыштаф Зяновіч |поўнае імя= |арыгінальнае імя= |партрэт= |шырыня партрэта= |подпіс= |герб=POL COA Deszpot.svg |шырыня герба=120px |подпіс герба=[[Герб «Дэспат»]] |тытул=[[Ваявода берасцейскі]] |парадак=4 |парадак-жан= |пад імем= |сцяг= |перыядпачатак=1588 |перыядканец=1614 |перыяд праўлення= |папярэднік=[[Мікалай Паўлавіч Сапега|Мікалай Сапега]] |пераемнік=[[Ян Яўстах Тышкевіч]] |каментар= |дата нараджэння=каля 1540 |месца нараджэння= |дата смерці=1614 |месца смерці= |пахаваны= |пахаваная= |род=[[Зяновічы]] |бацька= [[Юрый Мікалаевіч Зяновіч]] |маці= |муж= |жонка= Фядора [[Валовічы|Валовіч]] |дзеці=[[Мікалай Багуслаў Зяновіч|Мікалай Багуслаў]], Соф'я |рэлігія= |узнагароды= |аўтограф= |Commons= |Rodovid= }} '''Крыштаф Зяновіч''' (каля [[1540]] — [[1614]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. [[кашталяны берасцейскія|Кашталян]] (1585—1588) і [[ваявода берасцейскі]] (з [[1588]]). Таксама быў старостам [[Чачэрскае староства|чачэрскім]] і [[Прапойскае староства|прапойскім]] (з 1577). == Біяграфія == Вучыўся ва ўніверсітэце [[Цюрых]]а. Падчас бескаралеўя ў 1586 годзе быў прыхільнікам групоўкі [[Астафій Валовіч|Астафія Валовіча]] і кандыдатуры [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]]. З'яўляўся адзіным камісарам - прадстаўніком ВКЛ што даехаў на Бытамска-Бэндзенскія перамовы з Габсбургамі зімы 1588-1589 г., якія прадухілілі вялікую вайну паміж Рэччу Паспалітай і [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыяй]]<ref>{{Кніга|загаловак=Barwicka-Makula A., Od wrogości do przyjaźni. Habsburgowie austriaccy wobec Polski w latach 1587–1592, Katowice 2019. с.237,244-246, 251}}</ref>. Быў актыўным прыхільнікам [[кальвінізм]]у. У 1599 г. прымаў удзел у Віленскай канфедэрацыі праваслаўных і пратэстантаў, напраўленай супраць [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]] і [[Берасцейская унія|Берасцейскай уніі]]. Падчас [[Смутны час|Смуты]] ў Маскоўскай дзяржаве як стараста памежных [[Слаўгарад|Прапойска]] і [[Чэрыкаў|Чэрыкава]] быў адным з адказных перад каралем за кантроль усходняй мяжы ВКЛ. У снежні 1606 г. яго людзі схапілі і дэпартавалі з [[Копысь|Копысі]] назад у Маскву [[:ru:Илейко_Муромец|Ілжэпятра]]. У студзені 1607 г. яго людзі злавілі ў [[Слаўгарад|Прапойску]] будучага [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдзмітрыя ІІ]], стараста арганізаваў допыт, магчыма абвучэнне і ў траўні 1607 г. выправіў самазванца, пасля дамовы з [[Іван Балотнікаў|І. Балотнікавым]] у Маскоўскую дзяржаву<ref>{{Кніга|спасылка=http://psw.uw.edu.pl/wp-content/uploads/sites/199/2025/01/1_Yakubau.pdf|загаловак=Якубаў В. У. Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608—1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni.- № 9, Warszawa, 2024. — s. 9-49}}</ref> Зрабіў сваёй галоўнай рэзідэнцыяй [[Смаргонь]], дзе ў 1606—1612 гг. збудаваў [[Касцёл Святога Міхаіла (Смаргонь)|кальвінскі збор]]. Таксама заклаў у Смаргоні паперню. Крыштаф Зяновіч быў аўтарам рукапіснага твора на польскай мове «Трагедыя, альбо Пачатак значнага ўпадку ў доме княства Літоўскага», у якім апісана сварка паміж віленскім ваяводам [[Крыштоф Радзівіл Пярун|Крыштафам Радзівілам]] і віленскім кашталянам [[Геранім Юр’евіч Хадкевіч|Геранімам Хадкевічам]] з-за спадчыны згаслага роду [[Алелькавічы|Алелькавічаў]]. == Сям'я == З шляхецкага роду [[Зяновічы|Зяновічаў]] герба [[Герб «Дэспат»|«Дэспат»]], сын [[Юрый Мікалаевіч Зяновіч|Юрыя Мікалаевіча]] (невядома, ад якой з яго дзвюх жонак — Соф'і Глябовіч або Ганны Слушкі). Быў жанаты з Фядорай Валовіч, дачкой новагародскага кашталяна [[Рыгор Грынькавіч Валовіч|Рыгора]]. Меў сына [[Мікалай Багуслаў Зяновіч|Мікалая Багуслава]] і дачку Соф'ю (жонка [[Станіслаў Кішка (біскуп жамойцкі)|Станіслава Кішкі]], а потым [[Аляксандр Слушка|Аляксандра Слушкі]]). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=661|артыкул=Зяновічы|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}} == Спасылкі == * [http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.25230.4 Wielka Genealogia Minakowskiego] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Зяновіч Крыштаф, ваявода берасцейскі}} [[Катэгорыя:Зяновічы|Крыштаф, ваявода берасцейскі]] [[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія]] [[Катэгорыя:Кашталяны берасцейскія]] [[Катэгорыя:Старосты прапойскія]] [[Катэгорыя:Старосты чачэрскія]] i7og1h7qc5m7fe6b0ij7cp65mjn7epc 5222394 5222393 2026-10-20T15:23:38Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5222394 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Зяновіч|Крыштаф}} {{Шляхціч |беларускае імя=Крыштаф Зяновіч |поўнае імя= |арыгінальнае імя= |партрэт= |шырыня партрэта= |подпіс= |герб=POL COA Deszpot.svg |шырыня герба=120px |подпіс герба=[[Герб «Дэспат»]] |тытул=[[Ваявода берасцейскі]] |парадак=4 |парадак-жан= |пад імем= |сцяг= |перыядпачатак=1588 |перыядканец=1614 |перыяд праўлення= |папярэднік=[[Мікалай Паўлавіч Сапега|Мікалай Сапега]] |пераемнік=[[Ян Яўстах Тышкевіч]] |каментар= |дата нараджэння=каля 1540 |месца нараджэння= |дата смерці=1614 |месца смерці= |пахаваны= |пахаваная= |род=[[Зяновічы]] |бацька= [[Юрый Мікалаевіч Зяновіч]] |маці= |муж= |жонка= Фядора [[Валовічы|Валовіч]] |дзеці=[[Мікалай Багуслаў Зяновіч|Мікалай Багуслаў]], Соф'я |рэлігія= |узнагароды= |аўтограф= |Commons= |Rodovid= }} '''Крыштаф Зяновіч''' (каля [[1540]] — [[1614]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. [[кашталяны берасцейскія|Кашталян]] (1585—1588) і [[ваявода берасцейскі]] (з [[1588]]). Таксама быў старостам [[Чачэрскае староства|чачэрскім]] і [[Прапойскае староства|прапойскім]] (з 1577). == Біяграфія == Вучыўся ва ўніверсітэце [[Цюрых]]а. Падчас бескаралеўя ў 1586 годзе быў прыхільнікам групоўкі [[Астафій Валовіч|Астафія Валовіча]] і кандыдатуры [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]]. З'яўляўся адзіным камісарам - прадстаўніком ВКЛ што даехаў на Бытамска-Бэндзенскія перамовы з Габсбургамі зімы 1588-1589 г., якія прадухілілі вялікую вайну паміж Рэччу Паспалітай і [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыяй]]<ref>{{Кніга|загаловак=Barwicka-Makula A., Od wrogości do przyjaźni. Habsburgowie austriaccy wobec Polski w latach 1587–1592, Katowice 2019. с.237,244-246, 251}}</ref>. Быў актыўным прыхільнікам [[кальвінізм]]у. У 1599 г. прымаў удзел у Віленскай канфедэрацыі праваслаўных і пратэстантаў, напраўленай супраць [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]] і [[Берасцейская унія|Берасцейскай уніі]]. Падчас [[Смутны час|Смуты]] ў Маскоўскай дзяржаве як стараста памежных [[Слаўгарад|Прапойска]] і [[Чэрыкаў|Чэрыкава]] быў адным з адказных перад каралем за кантроль усходняй мяжы ВКЛ. У снежні 1606 г. яго людзі схапілі і дэпартавалі з [[Копысь|Копысі]] назад у Маскву [[:ru:Илейко_Муромец|Ілжэпятра]]. У студзені 1607 г. яго людзі злавілі ў [[Слаўгарад|Прапойску]] будучага [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдзмітрыя ІІ]], стараста арганізаваў допыт, магчыма абвучэнне і ў траўні 1607 г. выправіў самазванца, пасля дамовы з [[Іван Балотнікаў|І. Балотнікавым]] назад у Маскоўскую дзяржаву<ref>{{Кніга|спасылка=http://psw.uw.edu.pl/wp-content/uploads/sites/199/2025/01/1_Yakubau.pdf|загаловак=Якубаў В. У. Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608—1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni.- № 9, Warszawa, 2024. — s. 9-49}}</ref> Зрабіў сваёй галоўнай рэзідэнцыяй [[Смаргонь]], дзе ў 1606—1612 гг. збудаваў [[Касцёл Святога Міхаіла (Смаргонь)|кальвінскі збор]]. Таксама заклаў у Смаргоні паперню. Крыштаф Зяновіч быў аўтарам рукапіснага твора на польскай мове «Трагедыя, альбо Пачатак значнага ўпадку ў доме княства Літоўскага», у якім апісана сварка паміж віленскім ваяводам [[Крыштоф Радзівіл Пярун|Крыштафам Радзівілам]] і віленскім кашталянам [[Геранім Юр’евіч Хадкевіч|Геранімам Хадкевічам]] з-за спадчыны згаслага роду [[Алелькавічы|Алелькавічаў]]. == Сям'я == З шляхецкага роду [[Зяновічы|Зяновічаў]] герба [[Герб «Дэспат»|«Дэспат»]], сын [[Юрый Мікалаевіч Зяновіч|Юрыя Мікалаевіча]] (невядома, ад якой з яго дзвюх жонак — Соф'і Глябовіч або Ганны Слушкі). Быў жанаты з Фядорай Валовіч, дачкой новагародскага кашталяна [[Рыгор Грынькавіч Валовіч|Рыгора]]. Меў сына [[Мікалай Багуслаў Зяновіч|Мікалая Багуслава]] і дачку Соф'ю (жонка [[Станіслаў Кішка (біскуп жамойцкі)|Станіслава Кішкі]], а потым [[Аляксандр Слушка|Аляксандра Слушкі]]). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=661|артыкул=Зяновічы|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}} == Спасылкі == * [http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.25230.4 Wielka Genealogia Minakowskiego] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Зяновіч Крыштаф, ваявода берасцейскі}} [[Катэгорыя:Зяновічы|Крыштаф, ваявода берасцейскі]] [[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія]] [[Катэгорыя:Кашталяны берасцейскія]] [[Катэгорыя:Старосты прапойскія]] [[Катэгорыя:Старосты чачэрскія]] rxvppu2dr7jtww583phcfo31uep8lby Алег Мікалаевіч Коратцаў 0 154196 5222570 3661459 2026-10-21T05:57:30Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ вікіфікацыя 5222570 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Алег Мікалаевіч Коратцаў''' (нар. {{ДН|||1922}}, {{МН|Слаўгарад||горад Слаўгарад}}, [[Магілёўская вобласць]]) — расійскі геадэзіст і астраном. Правадзейны член Астранома-геадэзічнага таварыства Расійскай АН (1946). == Біяграфія == Скончыў [[Маскоўскі інстытут інжынераў землеўпарадкавання]] (1954). У 1962—1984 гг. у Ленінградскім планетарыі. Ініцыятар стварэння касмічнага мемарыяла герояў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайн]]ы, імёнамі якіх названы малыя планеты. Яго імем названа малая планета [[(3501) Алегія|Алегія]] (астэроід № 3501) — зорная велічыня +11,7, дыяметр 17 км. {{зноскі}} == Літаратура == * Коратцаў А. М.//Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.: т. 8: Канто-Кулі/Гал. рэд.: Г. П. Пашкоў і інш.-Мн., 1999.-С. 417. {{DEFAULTSORT:Коратцаў}} [[Катэгорыя:Географы Расіі]] [[Катэгорыя:Астраномы Расіі]] te2omih2v8df7ig2r2kse45cjvttapj 5222572 5222570 2026-10-21T06:00:23Z Autumndancer 168015 5222572 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Алег Мікалаевіч Коратцаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі геадэзіст і астраном. Правадзейны член Астранома-геадэзічнага таварыства Расійскай АН (1946). == Біяграфія == Скончыў [[Маскоўскі інстытут інжынераў землеўпарадкавання]] (1954). У 1962—1984 гг. у Ленінградскім планетарыі. Ініцыятар стварэння касмічнага мемарыяла герояў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайн]]ы, імёнамі якіх названы малыя планеты. Яго імем названа малая планета [[(3501) Алегія|Алегія]] (астэроід № 3501) — зорная велічыня +11,7, дыяметр 17 км. {{зноскі}} == Літаратура == * Коратцаў А. М.//Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.: т. 8: Канто-Кулі/Гал. рэд.: Г. П. Пашкоў і інш.-Мн., 1999.-С. 417. {{DEFAULTSORT:Коратцаў}} [[Катэгорыя:Географы Расіі]] [[Катэгорыя:Астраномы Расіі]] dc7iiueqnlq7fl7disy08jtuhwwi1qz Цюхінічы 0 164457 5222704 5142254 2026-10-21T10:31:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222704 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Цюхінічы |выява = Ciuchiničy_(1).jpg |подпіс = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Матыкальскі }} '''Цюхі́нічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ciuchiničy}}, {{lang-ru|Тюхиничи}}) — [[вёска]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Матыкальскі сельсавет|Матыкальскага сельсавета]]. Размешчаны за 8 кіламетраў на поўнач ад [[Брэст]]а, 8 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Цэнтральны]]. Каля вёскі размешчана плаціна на рацэ [[Лясная (рака)|Лясной]]. == Насельніцтва == * 170 гаспадарак, 414 жыхароў (2005) * 37 двароў, 249 жыхароў (1897) * 471 жыхар (1905) * 159 жыхароў (1921) * 374 жыхары (1959) * 324 жыхары (1970) == Гісторыя == У 19 стагоддзі вёска і цэнтр аднайменнага маёнтка ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле рэвізійных матэрыялаў 1858 года 133 сялянскія душы. У 1870 годзе з’яўлялася цэнтрам сельскай грамады. У 1897 годзе працавалі [[млын]], школа граматы, хлебазапасны магазін, кузня і карчма. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр [[Цюхініцкі сельсавет|Цюхініцкага сельсавета]]. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 11 вяскоўцаў. 8 верасня 1959 года Цюхініцкі сельсавет ліквідаваны, яго тэрыторыя тэрыторыя далучана да Матыкальскага савета. Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства "Селекцыйна-гібрыдны цэнтр "«Заходні». == Славутасці == [[Файл:Цюхінічы. Млын.jpg|міні|злева|Стары драўляны млын]] * Будынак млына {{Clear}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Ciuchiničy}} {{Матыкальскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 5eqmfxxwwv8ebdbrzw6a94g9q2piant Сербскае княства (1817—1882) 0 171793 5222722 5160980 2026-10-21T10:45:09Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Княства Сербія]] у [[Сербскае княства (1817—1882)]]: Вырашэнне неадназначнасці 5160980 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Сербія (значэнні)}} {{Гістарычная дзяржава |назва = Княства Сербія |саманазва = Кнежевина Србија |статус = Княства |сцяг = Flag of Serbia (1835–1882).svg |герб = COA of Principality of Serbia.svg |карта = Srbsko 1879.svg |апісанне = Сербія пасля [[Берлінскі кангрэс|Берлінскага кангрэса]] [[1878]] года |p1 = Сербская дэспатыя |flag_p1 = |p2 = Асманская імперыя |flag_p2 = Ottoman_flag.svg |утворана = 1817 |ліквідавана = 1882 |s1 = Каралеўства Сербія |flag_s1 = State Flag of Serbia (1882-1918).svg |сталіца = [[Крагуевац]], [[Бялград]] (з [[1838]] года) |гарады = |мова = [[Сербская мова|сербскі]] |валюта = [[Сербскі дынар|Дынар]] |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання = [[Абсалютная манархія]] |дынастыя = [[Абрэнавічы]], [[Карагеоргіевічы]] |тытул_кіраўнікоў = |рэлігія = |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = Дзяржаўнасць |Дата1 = [[15 лютага]] |Год1 = [[1835]] года |Этап2 = [[Берлінскі кангрэс|Міжнароднае прызнанне]] |Дата2 = [[13 ліпеня]] |Год2 = [[1878]] года }} {{Гісторыя Сербіі}} '''''Княства Сербія''''' ([[Сербская мова|сербск.]]: Кнежевина Србија, ''Kneževina Srbija'') — [[балканы|балканская]] дзяржава, утвораная пасля [[Сербская рэвалюцыя|сербскай рэвалюцыі]] ў [[1817]] годзе. Першапачаткова дзяржава займала тэрыторыю былога [[Бялградскі пашалык|Бялградскага пашалыка]], аднак у [[1831]]—[[1833]] гадах яна пашырыла свае межы на захад, усход і поўдзень. == Гісторыя == * [[1829]] год — адбылося прызнанне туркамі [[аўтаномія|аўтаноміі]] [[Сербія|Сербіі]]. * [[1867]] год — [[Асманская імперыя|асманскія]] войскі пакідаюць тэрыторыю княства. * [[1869]] год — [[Канстытуцыя Сербіі 1869 года|новая канстытуцыя]] вызначыла Сербію як незалежную дзяржаву. * [[1878]] год — Княства Сербія яшчэ пашырыла свае межы на паўднёвы ўсход, у тым жа годзе адбыўся [[Берлінскі кангрэс]], які гарантаваў прызнанне Сербіі з боку дзяржаў і поўную [[незалежнасць]] ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. * [[1882]] год — Княства Сербія абвешчана [[Каралеўства Сербія|Каралеўствам]]. <gallery> File:Serbia1817.png File:Serbia1833.png File:Serbia1878.png </gallery> == Кіраўнікі == Дзяржавай кіравала дынастыя [[Абрэнавічы|Абрэнавічаў]] ({{lang-sr|Обреновићи}})<ref name="ЭСБЕ">{{ВТ-ЭСБЕ|Обреновичи}}</ref>. * [[Мілаш Абрэнавіч]] [[1815]]—[[1839]] * [[Міхаіл III Абрэнавіч]] [[1839]]—[[1842]] У [[1842]] Абрэнавічы былі выгнаны з краіны. Князем быў абвешчаны [[Аляксандр Карагеоргіевіч, князь Сербіі|Аляксандр Карагеоргіевіч]]. У [[1858]] Абрэнавічы адноўлены на сербскім прастоле. * [[Мілаш Абрэнавіч]] [[1858]]—[[1860]] (другі раз) * [[Міхаіл III Абрэнавіч]] [[1860]]—[[1868]] (другі раз) * [[Мілан IV Абрэнавіч]] [[1868]]—[[1882]] ён жа, як [[кароль]] Сербіі Мілан I: [[1882]]—[[1889]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://bse.sci-lib.com/article083260.html Абрэнавічы ў Вялікай савецкай энцыклапедыі] * [https://web.archive.org/web/20070225012924/http://www.terra.es/personal7/jqvaraderey/185915BK.GIF Княства Сербія ў 1833 годзе] * [http://www.canvasopedia.org/images/in-Img_Balkan-3.gif Княства Сербія ў 1878 годзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070926213417/http://www.canvasopedia.org/images/in-Img_Balkan-3.gif |date=26 верасня 2007 }} * [http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/ward_1912/balkan_peninsula_1878.jpg 1878] * [http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/51.gif Карта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130929230342/http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/51.gif |date=29 верасня 2013 }} * [http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/99.gif Карта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071025040818/http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/99.gif |date=25 кастрычніка 2007 }} {{Славянскія краіны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Балканаў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Сербіі]] aslizocmlgqeq4acsrea6bqyqukbe45 5222734 5222722 2026-10-21T10:57:53Z Ueschar 151377 дапаўненне 5222734 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Сербія (значэнні)}} {{Гістарычная дзяржава |саманазва = Кнежевина Србија |статус = Княства |сцяг = Flag of Serbia (1835–1882).svg |герб = COA of Principality of Serbia.svg |карта = Srbsko 1879.svg |апісанне = Сербія пасля [[Берлінскі кангрэс|Берлінскага кангрэса]] [[1878]] года |p1 = Сербская дэспатыя |flag_p1 = |p2 = Асманская імперыя |flag_p2 = Ottoman_flag.svg |утворана = 1817 |ліквідавана = 1882 |s1 = Каралеўства Сербія |flag_s1 = State Flag of Serbia (1882-1918).svg |сталіца = [[Крагуевац]], [[Бялград]] (з [[1838]] года) |гарады = |мова = [[Сербская мова|сербскі]] |валюта = [[Сербскі дынар|Дынар]] |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання = [[Абсалютная манархія]] |дынастыя = [[Абрэнавічы]], [[Карагеоргіевічы]] |тытул_кіраўнікоў = |рэлігія = |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = Дзяржаўнасць |Дата1 = [[15 лютага]] |Год1 = [[1835]] года |Этап2 = [[Берлінскі кангрэс|Міжнароднае прызнанне]] |Дата2 = [[13 ліпеня]] |Год2 = [[1878]] года }} {{Гісторыя Сербіі}} '''Сербскае княства''' ({{Іншамоўны тэкст|сербская|Кнежевина Србија|пісьмо=кірыліца|тэкст2=Kneževina Srbija|пісьмо2=лацінка}}) — [[балканы|балканская]] дзяржава, утвораная пасля [[Сербская рэвалюцыя|сербскай рэвалюцыі]] ў [[1817]] годзе. Першапачаткова дзяржава займала тэрыторыю былога [[Бялградскі пашалык|Бялградскага пашалыка]], аднак у [[1831]]—[[1833]] гадах яна пашырыла свае межы на захад, усход і поўдзень. Пры князі [[Міхаіл III Абрэнавіч|Міхаілу Абрэнавічу]] створана нацыянальная армія, ліквідаваны турэцкія ваенныя гарнізоны. У выніку сербска-чарнагорска-турэцкіх войнаў 1876—1878 і перамогі Расіі ў [[Расійска-турэцкая вайна (1877—1878)|расйіска-турэцкай вайне 1877—1878]] паводле рашэння [[Берлінскі кангрэс|Берлінскага кангрэса 1878]] атрымала незалежнасць і павялічыла сваю тэрыторыю.<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%A1%D0%95%D0%A0%D0%91%D0%86%D0%AF|title=СЕРБІЯ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-21}}</ref> == Гісторыя == * [[1829]] год — адбылося прызнанне туркамі [[аўтаномія|аўтаноміі]] [[Сербія|Сербіі]]. * [[1867]] год — [[Асманская імперыя|асманскія]] войскі пакідаюць тэрыторыю княства. * [[1869]] год — [[Канстытуцыя Сербіі 1869 года|новая канстытуцыя]] вызначыла Сербію як незалежную дзяржаву. * [[1878]] год — Княства Сербія яшчэ пашырыла свае межы на паўднёвы ўсход, у тым жа годзе адбыўся Берлінскі кангрэс, які гарантаваў прызнанне Сербіі з боку дзяржаў і поўную [[незалежнасць]] ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. * [[1882]] год — Княства Сербія абвешчана [[Каралеўства Сербія|Каралеўствам]]. <gallery> File:Serbia1817.png File:Serbia1833.png File:Serbia1878.png </gallery> == Кіраўнікі == Першым князем стаў [[Георгій Петравіч-Карагеоргій]] (1808—1813). Пасля яго дзяржавай кіравала дынастыя [[Абрэнавічы|Абрэнавічаў]] ({{lang-sr|Обреновићи}})<ref name="ЭСБЕ">{{ВТ-ЭСБЕ|Обреновичи}}</ref>. * [[Мілаш Абрэнавіч]] [[1815]]—[[1839]] * [[Міхаіл III Абрэнавіч]] [[1839]]—[[1842]] У [[1842]] Абрэнавічы былі выгнаны з краіны. Князем быў абвешчаны [[Аляксандр Карагеоргіевіч, князь Сербіі|Аляксандр Карагеоргіевіч]]. У [[1858]] Абрэнавічы адноўлены на сербскім прастоле. * [[Мілаш Абрэнавіч]] [[1858]]—[[1860]] (другі раз) * [[Міхаіл III Абрэнавіч]] [[1860]]—[[1868]] (другі раз) * [[Мілан IV Абрэнавіч]] [[1868]]—[[1882]] ён жа, як [[кароль]] Сербіі Мілан I: [[1882]]—[[1889]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://bse.sci-lib.com/article083260.html Абрэнавічы ў Вялікай савецкай энцыклапедыі] * [https://web.archive.org/web/20070225012924/http://www.terra.es/personal7/jqvaraderey/185915BK.GIF Княства Сербія ў 1833 годзе] * [http://www.canvasopedia.org/images/in-Img_Balkan-3.gif Княства Сербія ў 1878 годзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070926213417/http://www.canvasopedia.org/images/in-Img_Balkan-3.gif |date=26 верасня 2007 }} * [http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/ward_1912/balkan_peninsula_1878.jpg 1878] * [http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/51.gif Карта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130929230342/http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/51.gif |date=29 верасня 2013 }} * [http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/99.gif Карта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071025040818/http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/99.gif |date=25 кастрычніка 2007 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Балканаў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Сербіі]] hsq534z8azp4hoplp5nko51adh9lihd 5222741 5222734 2026-10-21T11:05:20Z Ueschar 151377 дапаўненне 5222741 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Сербія (значэнні)}} {{Гістарычная дзяржава |саманазва = Кнежевина Србија |статус = Княства |сцяг = Flag of Serbia (1835–1882).svg |герб = COA of Principality of Serbia.svg |карта = Srbsko 1879.svg |апісанне = Сербія пасля [[Берлінскі кангрэс|Берлінскага кангрэса]] [[1878]] года |p1 = Сербская дэспатыя |flag_p1 = |p2 = Асманская імперыя |flag_p2 = Ottoman_flag.svg |утворана = 1817 |ліквідавана = 1882 |s1 = Каралеўства Сербія |flag_s1 = State Flag of Serbia (1882-1918).svg |сталіца = [[Крагуевац]], [[Бялград]] (з [[1838]] года) |гарады = |мова = [[Сербская мова|сербскі]] |валюта = [[Сербскі дынар|Дынар]] |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання = [[Абсалютная манархія]] |дынастыя = [[Абрэнавічы]], [[Карагеоргіевічы]] |тытул_кіраўнікоў = |рэлігія = |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = Дзяржаўнасць |Дата1 = [[15 лютага]] |Год1 = [[1835]] года |Этап2 = [[Берлінскі кангрэс|Міжнароднае прызнанне]] |Дата2 = [[13 ліпеня]] |Год2 = [[1878]] года }} {{Гісторыя Сербіі}} '''Сербскае княства''' ({{Іншамоўны тэкст|сербская|Кнежевина Србија|пісьмо=кірыліца|тэкст2=Kneževina Srbija|пісьмо2=лацінка}}) — [[балканы|балканская]] дзяржава, фактычна ўтвораная з пачаткам [[Другое сербскае паўстанне|2-га сербскага паўстання]] ў [[1817|1815]] годзе.<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%A1%D0%95%D0%A0%D0%91%D0%A1%D0%9A%D0%86%D0%AF%20%D0%9F%D0%90%D0%8E%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%86%20%D0%9F%D0%90%D0%A7%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%A3%2019%20%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%93%D0%9E%D0%94%D0%94%D0%97%D0%AF|title=СЕРБСКІЯ ПАЎСТАННІ ПАЧАТКУ 19 СТАГОДДЗЯ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-21}}</ref> Першапачаткова дзяржава займала тэрыторыю былога [[Бялградскі пашалык|Бялградскага пашалыка]], аднак у [[1831]]—[[1833]] гадах яна пашырыла свае межы на захад, усход і поўдзень. Пры князі [[Міхаіл III Абрэнавіч|Міхаілу Абрэнавічу]] створана нацыянальная армія, ліквідаваны турэцкія ваенныя гарнізоны. У выніку сербска-чарнагорска-турэцкіх войнаў 1876—1878 і перамогі Расіі ў [[Расійска-турэцкая вайна (1877—1878)|расйіска-турэцкай вайне 1877—1878]] паводле рашэння [[Берлінскі кангрэс|Берлінскага кангрэса 1878]] атрымала незалежнасць і павялічыла сваю тэрыторыю.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%A1%D0%95%D0%A0%D0%91%D0%86%D0%AF|title=СЕРБІЯ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-21}}</ref> == Гісторыя == * [[1829]] год — адбылося прызнанне туркамі [[аўтаномія|аўтаноміі]] [[Сербія|Сербіі]]. * [[1867]] год — [[Асманская імперыя|асманскія]] войскі пакідаюць тэрыторыю княства. * [[1869]] год — [[Канстытуцыя Сербіі 1869 года|новая канстытуцыя]] вызначыла Сербію як незалежную дзяржаву. * [[1878]] год — Княства Сербія яшчэ пашырыла свае межы на паўднёвы ўсход, у тым жа годзе адбыўся Берлінскі кангрэс, які гарантаваў прызнанне Сербіі з боку дзяржаў і поўную [[незалежнасць]] ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. * [[1882]] год — Княства Сербія абвешчана [[Каралеўства Сербія|Каралеўствам]]. <gallery> File:Serbia1817.png File:Serbia1833.png File:Serbia1878.png </gallery> == Кіраўнікі == Першым князем стаў [[Георгій Петравіч-Карагеоргій]] (1808—1813). Пасля яго дзяржавай кіравала дынастыя [[Абрэнавічы|Абрэнавічаў]] ({{lang-sr|Обреновићи}}).<ref name=":1" /> * [[Мілаш Абрэнавіч]] [[1815]]—[[1839]] * [[Міхаіл III Абрэнавіч]] [[1839]]—[[1842]] У [[1842]] Абрэнавічы былі выгнаны з краіны. Князем быў абвешчаны [[Аляксандр Карагеоргіевіч, князь Сербіі|Аляксандр Карагеоргіевіч]]. У [[1858]] Абрэнавічы адноўлены на сербскім прастоле.<ref name=":1" /> * [[Мілаш Абрэнавіч]] [[1858]]—[[1860]] (другі раз) * [[Міхаіл III Абрэнавіч]] [[1860]]—[[1868]] (другі раз) * [[Мілан IV Абрэнавіч]] [[1868]]—[[1882]] ён жа, як [[кароль]] Сербіі Мілан I: [[1882]]—[[1889]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://bse.sci-lib.com/article083260.html Абрэнавічы ў Вялікай савецкай энцыклапедыі] * [https://web.archive.org/web/20070225012924/http://www.terra.es/personal7/jqvaraderey/185915BK.GIF Княства Сербія ў 1833 годзе] * [http://www.canvasopedia.org/images/in-Img_Balkan-3.gif Княства Сербія ў 1878 годзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070926213417/http://www.canvasopedia.org/images/in-Img_Balkan-3.gif |date=26 верасня 2007 }} * [http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/ward_1912/balkan_peninsula_1878.jpg 1878] * [http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/51.gif Карта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130929230342/http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/51.gif |date=29 верасня 2013 }} * [http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/99.gif Карта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071025040818/http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/99.gif |date=25 кастрычніка 2007 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Балканаў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Сербіі]] 82tb9d19hxbww7wy3cq159b0ao7vxxh Іосіф Іосіфавіч Васілеўскі 0 177764 5222502 5048760 2026-10-20T19:01:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222502 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Васілеўскі}} {{Пісьменнік}} '''Іосіф Іосіфавіч Васілеўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[паэт]]<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Василевский Иосиф Иосифович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 103 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям'і рабочага<ref name="ВII">[http://www.biografija.ru/biography/vasilevskij-iosif-iosifovich.htm Василевский Иосиф Иосифович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171025001413/http://www.biografija.ru/biography/vasilevskij-iosif-iosifovich.htm |date=25 кастрычніка 2017 }} {{ref-ru}}</ref>. Скончыў аршанскія педагагічныя курсы ў 1930, тэатральна-драматычныя курсы ў Мінску ў 1932 годзе<ref name="ВII"/>. Працаваў акцёрам [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Віцебскага тэатра драмы]], супрацоўнікам газеты «[[Ленінскі прызыў]]» у [[Орша|Оршы]], акцёрам-байцом тэатра Беларускай ваеннай акругі, акцёрам тэатраў у [[Смаленск]]у, [[Жытомір]]ы, [[Бранск]]у, [[Кам’янскэ|Днепрадзяржынску]], [[Ленінагорск]]у, [[Усць-Каменагорск]]у, [[Разань|Разані]], [[Іжэўск]]у, [[Калуга|Калузе]]<ref name="ВII"/>. З 1967 года ў [[Мінск]]у<ref name="БС"/>. == Творчасць == Друкаваўся з 1932 года. Аўтар зборнікаў вершаў, вершаваных кніг для дзяцей. Пераклаў на рускую мову творы многіх беларускіх паэтаў, у тым ліку [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]], [[Пятрусь Броўка|П. Броўкі]], [[Максім Танк|М. Танка]], [[Аркадзь Аляксандравіч Куляшоў|А. Куляшова]], [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|П. Панчанкі]] і іншых<ref name="БС"/>. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (1957)<ref name="ВII"/>. === Бібліяграфія === * Мой спутник Солнце. Минск, 1971; * Чибис. М., 1973; * Веселый поезд. Минск, 1977; * Зимнее солнце. М., 1979; * Продолжение. Минск, 1981; * Призадумалась река. Минск, 1982; * Безымянные острова. Минск, 1984; * Снежные лебеди. Минск, 1987; * Река времени. Минск, 1989 == Узнагароды == Узнагароджаны медалямі СССР, Ганаровай граматай Прэзідыума ВС БССР<ref name="ВII"/>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Васілеўскі Іосіф Іосіфавіч}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] 82dbf2ilk3lvy9b5c0xon4dxf2f7td6 Ганна Аўстрыйская (1573—1598) 0 179384 5222617 5199054 2026-10-21T07:31:09Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5222617 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ганна Аўстрыйская}} {{ДД}} '''Ганна Аўстрыйская''' ({{lang-de|Anna von Österreich}}, {{lang-pl|Anna Habsburżanka}}, {{lang-sv|Anna av Österrike}}; {{ВДП}}) — [[эрцгерцаг]]іня, першая жонка караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта Вазы]]. == Біяграфія == З аўстрыйская з роду [[Габсбург]]аў. Старэйшая дачка эрцгерцага [[Карл II (эрцгерцаг Аўстрыі)|Карла II]] (1540—1590) і [[Марыя Ганна Баварская (1551—1608)|Марыі-Ганны]] (1551—1608), дачкі баварскага герцага [[Альбрэхт V (герцаг Баварыі)|Альбрэхта V]]. Негледзячы на супраціў польскага канцлера [[Ян Замойскі|Яна Замойскага]]<ref>{{Кніга|загаловак=S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 245}}</ref>, жаданні [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] парадніцца з [[Габсбургі|Габсбургамі]] падтрыманы [[Радзівілы|Радзівіламі]]. 3 траўня 1592 года вялікі маршалак літоўскі [[Альбрэхт Радзівіл (1558—1592)|Альбрэхт Радзівіл]] стаў сімвалічным жаніхом, а заручыны ў Вене правёў віленскі біскуп [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юры Радзівіл]]<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. с. 135-136}}</ref>. 31 мая 1592 года яна вянчалася ў Кракаве з польскім і — пазней — шведскім каралём [[Жыгімонт III|Жыгімонтам III Вазай]] (1566—1632), адзіным сынам шведскага караля [[Юхан III|Юхана III]] і яго першай жонкі [[Кацярына Ягелонка|Кацярыны Ягелонкі]], сястры караля польскага [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта II Аўгуста]]. Была дбайнай каталічкай. Яна спадарожнічала мужу ў Швецыю для пераняцця спадчынай каронай. Яе, каталічку, каранавалі як шведскую каралеву 19 лютага / 1 сакавіка 1594 года. У Швецыі яна нарадзіла дачку (немаўля не выжыла). Пачакаўшы, пакуль парадзіха акрыяе, сужэнцы вярнуліся ў Гданьск<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. - с.137 -139}}</ref>. Ганна была шчаслівая ў шлюбе. Муж яе кахаў. Была цяжарнай чатыры разы. Выжыў толькі спадчыннік [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў]]. Памерла праз ускладненні пасля няўдалага [[Кесарава сячэнне|кесарава сячэння]] пры нараджэнні апошняга дзіця (не выжыў)<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Besala „Małżeństwa królewskie. Władcy elekcyjni„, Bellona-Muza, Warszawa 2007, str. 88}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Edward Rudzki „Polskie królowe„ Instytut Prasy i wydawnictwo Novum, Warszawa 1987, str. 66}}</ref>. Пахавана ў кракаўскім [[Кафедральны сабор Святых Станіслава і Вацлава|Вавельскім саборы]]. Паводле надпісу на саркафагу, дата нараджэння Ганны — 1567 год, значыць, яна нарадзілася за 4 гады да шлюбу бацькоў. Пасля смерці Ганны Жыгімонт III ажаніўся з яе сястрой, [[Канстанцыя Габсбург|Канстанцыяй Аўстрыйскай]]. == Дзеці == У шлюбе з Жыгімонтам Вазам Ганна нарадзіла пецярых дзяцей, з якіх толькі адзін дажыў паўналецця: * Ганна-Марыя (1593—1600) * Кацярына (1594) * [[Уладзіслаў IV|Уладзіслаў IV Ваза]] (1595—1648), кароль польскі, цар маскоўскі. Жанаты першым шлюбам (1637) з эрцгерцагіняй [[Цэцылія Рэната Габсбург|Цэцыліяй Рэнатай Габсбург]] (1611—1644), другім шлюбам (1645) з прынцэсай [[Людвіка Марыя Ганзага|Луізай Марыяй Ганзага]]. * Кацярына (1596—1597) * Крыштоф (1598) == Галерэя == <gallery> Файл:Anna Habsburg of Poland.jpg|[[Марцін Кобер]]. Ганна Габсбуржанка, мініятура 1598 года. Файл:Kober-annarakuszankad.jpg|Марцін Кобер. Ганна Аўстрыйская, каралева Польшчы і Швецыі (1595). Файл:Anna Austriaczka.jpeg|Ганна Аўстрыячка. Невядомы аўтар, каля 1592 года. Файл:Sigismund III Vasa and Anna Habsburg.jpg|Aнтоніа Абонда. Медальёны Жыгімонта Вазы і Ганны Габсбуржанкі. 1590-я гады.]] Файл:Anna of Austria (1573-1598).jpg|Дамінік Кустос. Ганна Габсбург. 1590-я гады. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Wilhelm Binder: ''Allgemeine Realencyclopädie oder Conversationslexicon für das katholische Deutschland'', Band 12, S. 965 * Constantin von Wurzbach: Habsburg, Anna von Oesterreich (Königin von Polen). Nr. 27. В: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. Band 6. Verlag L. C. Zamarski, Wien 1856—1891, S. 151 == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Габсбургі]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] [[Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія]] [[Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Швецыі]] [[Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія]] [[Катэгорыя:Памерлі пры родах]] [[Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія]] 5w4yginrhcbykhrxb2qwe3feq8ert1z 5222720 5222617 2026-10-21T10:43:42Z Voūk12 159072 5222720 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ганна Аўстрыйская}} {{ДД}} '''Ганна Аўстрыйская''' ({{lang-de|Anna von Österreich}}, {{lang-pl|Anna Habsburżanka}}, {{lang-sv|Anna av Österrike}}; {{ВДП}}) — [[эрцгерцаг]]іня, першая жонка караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта Вазы]]. == Біяграфія == З аўстрыйская з роду [[Габсбург]]аў. Старэйшая дачка эрцгерцага [[Карл II (эрцгерцаг Аўстрыі)|Карла II]] (1540—1590) і [[Марыя Ганна Баварская (1551—1608)|Марыі-Ганны]] (1551—1608), дачкі баварскага герцага [[Альбрэхт V (герцаг Баварыі)|Альбрэхта V]]. Негледзячы на супраціў польскага канцлера [[Ян Замойскі|Яна Замойскага]]<ref>{{Кніга|загаловак=S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 245}}</ref>, асабістае жаданне [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] парадніцца з [[Габсбургі|Габсбургамі]] было падтрыманы [[Радзівілы|Радзівіламі]]. Завяршаючы пачатыя яшчэ у 1580 г. бацькамі свайго манарха, падтрыманыя папам Рымскага, матрыманіяльныя перамовы са Штырыйскімі Габсбургамі ў пачатку сакавіка 1591 г. кардынал [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юры Радзівіл]] правеў нефармальныя агледзіны сёстраў у [[Грац|Грацы]] і рэкамендаваў [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонту]] абраць старэйшую - Ганну, якая вылучалася прыгажосццю і спрытам<ref>{{Кніга|загаловак=Barwicka-Makula A. Od wrogości do przyjażni. Habsburgowie austiaccy wobec Polski w latach 1587 – 1592. Katowice: Wydawnictwo uniwersytetu Sląskiego, 2019. – с.326}}</ref>. 3 траўня 1592 года вялікі маршалак літоўскі [[Альбрэхт Радзівіл (1558—1592)|Альбрэхт Радзівіл]] стаў сімвалічным жаніхом, а заручыны ў Вене правёў віленскі біскуп [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юры Радзівіл]]<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. с. 135-136}}</ref>. 31 мая 1592 года яна вянчалася ў Кракаве з польскім і — пазней — шведскім каралём [[Жыгімонт III|Жыгімонтам III Вазай]] (1566—1632), адзіным сынам шведскага караля [[Юхан III|Юхана III]] і яго першай жонкі [[Кацярына Ягелонка|Кацярыны Ягелонкі]], сястры караля польскага [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта II Аўгуста]]. Была дбайнай каталічкай. Яна спадарожнічала мужу ў Швецыю для пераняцця спадчынай каронай. Яе, каталічку, каранавалі як шведскую каралеву 19 лютага / 1 сакавіка 1594 года. У Швецыі яна нарадзіла дачку (немаўля не выжыла). Пачакаўшы, пакуль парадзіха акрыяе, сужэнцы вярнуліся ў Гданьск<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. - с.137 -139}}</ref>. Ганна была шчаслівая ў шлюбе. Муж яе кахаў. Была цяжарнай чатыры разы. Выжыў толькі спадчыннік [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў]]. Памерла праз ускладненні пасля няўдалага [[Кесарава сячэнне|кесарава сячэння]] пры нараджэнні апошняга дзіця (не выжыў)<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Besala „Małżeństwa królewskie. Władcy elekcyjni„, Bellona-Muza, Warszawa 2007, str. 88}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Edward Rudzki „Polskie królowe„ Instytut Prasy i wydawnictwo Novum, Warszawa 1987, str. 66}}</ref>. Пахавана ў кракаўскім [[Кафедральны сабор Святых Станіслава і Вацлава|Вавельскім саборы]]. Паводле надпісу на саркафагу, дата нараджэння Ганны — 1567 год, значыць, яна нарадзілася за 4 гады да шлюбу бацькоў. Пасля смерці Ганны Жыгімонт III ажаніўся з яе сястрой, [[Канстанцыя Габсбург|Канстанцыяй Аўстрыйскай]]. == Дзеці == У шлюбе з Жыгімонтам Вазам Ганна нарадзіла пецярых дзяцей, з якіх толькі адзін дажыў паўналецця: * Ганна-Марыя (1593—1600) * Кацярына (1594) * [[Уладзіслаў IV|Уладзіслаў IV Ваза]] (1595—1648), кароль польскі, цар маскоўскі. Жанаты першым шлюбам (1637) з эрцгерцагіняй [[Цэцылія Рэната Габсбург|Цэцыліяй Рэнатай Габсбург]] (1611—1644), другім шлюбам (1645) з прынцэсай [[Людвіка Марыя Ганзага|Луізай Марыяй Ганзага]]. * Кацярына (1596—1597) * Крыштоф (1598) == Галерэя == <gallery> Файл:Anna Habsburg of Poland.jpg|[[Марцін Кобер]]. Ганна Габсбуржанка, мініятура 1598 года. Файл:Kober-annarakuszankad.jpg|Марцін Кобер. Ганна Аўстрыйская, каралева Польшчы і Швецыі (1595). Файл:Anna Austriaczka.jpeg|Ганна Аўстрыячка. Невядомы аўтар, каля 1592 года. Файл:Sigismund III Vasa and Anna Habsburg.jpg|Aнтоніа Абонда. Медальёны Жыгімонта Вазы і Ганны Габсбуржанкі. 1590-я гады.]] Файл:Anna of Austria (1573-1598).jpg|Дамінік Кустос. Ганна Габсбург. 1590-я гады. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Wilhelm Binder: ''Allgemeine Realencyclopädie oder Conversationslexicon für das katholische Deutschland'', Band 12, S. 965 * Constantin von Wurzbach: Habsburg, Anna von Oesterreich (Königin von Polen). Nr. 27. В: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. Band 6. Verlag L. C. Zamarski, Wien 1856—1891, S. 151 == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Габсбургі]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] [[Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія]] [[Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Швецыі]] [[Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія]] [[Катэгорыя:Памерлі пры родах]] [[Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія]] i62lawizqmoho9utu6xb74dk7zrma00 5222730 5222720 2026-10-21T10:52:11Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5222730 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ганна Аўстрыйская}} {{ДД}} '''Ганна Аўстрыйская''' ({{lang-de|Anna von Österreich}}, {{lang-pl|Anna Habsburżanka}}, {{lang-sv|Anna av Österrike}}; {{ВДП}}) — [[эрцгерцаг]]іня, першая жонка караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта Вазы]]. == Біяграфія == З аўстрыйская з роду [[Габсбург]]аў. Старэйшая дачка эрцгерцага [[Карл II (эрцгерцаг Аўстрыі)|Карла II]] (1540—1590) і [[Марыя Ганна Баварская (1551—1608)|Марыі-Ганны]] (1551—1608), дачкі баварскага герцага [[Альбрэхт V (герцаг Баварыі)|Альбрэхта V]]. Негледзячы на супраціў польскага канцлера [[Ян Замойскі|Яна Замойскага]]<ref>{{Кніга|загаловак=S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 245}}</ref>, асабістае жаданне [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] парадніцца з [[Габсбургі|Габсбургамі]] было падтрыманы [[Радзівілы|Радзівіламі]]. Завяршаючы пачатыя яшчэ у 1580 г. бацькамі свайго манарха, падтрыманыя папам Рымскага, матрыманіяльныя перамовы са Штырыйскімі Габсбургамі ў пачатку сакавіка 1591 г. кардынал [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юры Радзівіл]] правеў нефармальныя агледзіны сёстраў у [[Грац|Грацы]] і рэкамендаваў [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонту]] абраць старэйшую - Ганну, якая вылучалася прыгажосццю і спрытам. Яго меркаванне аб прыгажосці пацвердзіў іншы старэйшы свецкі дарадца жаніха - Густаў Браге, які з агледзінамі праехаў іншыя двары Габсбургскіх нявест - у Грацы, Мюнхене і Вене. Пасля атрымання Ю. Радзівілам згоды папы і невялікага шоку маладой, якая баялася шлюба без кахання і пераезду ў Швецыю, маці пачала гатовіць шлюб<ref>{{Кніга|загаловак=Barwicka-Makula A. Od wrogości do przyjażni. Habsburgowie austiaccy wobec Polski w latach 1587 – 1592. Katowice: Wydawnictwo uniwersytetu Sląskiego, 2019. – с.326 - 327}}</ref>. 3 траўня 1592 года вялікі маршалак літоўскі [[Альбрэхт Радзівіл (1558—1592)|Альбрэхт Радзівіл]] стаў сімвалічным жаніхом, а заручыны ў Вене правёў віленскі біскуп [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юры Радзівіл]]<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. с. 135-136}}</ref>. 31 мая 1592 года яна вянчалася ў Кракаве з польскім і — пазней — шведскім каралём [[Жыгімонт III|Жыгімонтам III Вазай]] (1566—1632), адзіным сынам шведскага караля [[Юхан III|Юхана III]] і яго першай жонкі [[Кацярына Ягелонка|Кацярыны Ягелонкі]], сястры караля польскага [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта II Аўгуста]]. Была дбайнай каталічкай. Яна спадарожнічала мужу ў Швецыю для пераняцця спадчынай каронай. Яе, каталічку, каранавалі як шведскую каралеву 19 лютага / 1 сакавіка 1594 года. У Швецыі яна нарадзіла дачку (немаўля не выжыла). Пачакаўшы, пакуль парадзіха акрыяе, сужэнцы вярнуліся ў Гданьск<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. - с.137 -139}}</ref>. Ганна была шчаслівая ў шлюбе. Муж яе кахаў. Была цяжарнай чатыры разы. Выжыў толькі спадчыннік [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў]]. Памерла праз ускладненні пасля няўдалага [[Кесарава сячэнне|кесарава сячэння]] пры нараджэнні апошняга дзіця (не выжыў)<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Besala „Małżeństwa królewskie. Władcy elekcyjni„, Bellona-Muza, Warszawa 2007, str. 88}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Edward Rudzki „Polskie królowe„ Instytut Prasy i wydawnictwo Novum, Warszawa 1987, str. 66}}</ref>. Пахавана ў кракаўскім [[Кафедральны сабор Святых Станіслава і Вацлава|Вавельскім саборы]]. Паводле надпісу на саркафагу, дата нараджэння Ганны — 1567 год, значыць, яна нарадзілася за 4 гады да шлюбу бацькоў. Пасля смерці Ганны Жыгімонт III ажаніўся з яе сястрой, [[Канстанцыя Габсбург|Канстанцыяй Аўстрыйскай]]. == Дзеці == У шлюбе з Жыгімонтам Вазам Ганна нарадзіла пецярых дзяцей, з якіх толькі адзін дажыў паўналецця: * Ганна-Марыя (1593—1600) * Кацярына (1594) * [[Уладзіслаў IV|Уладзіслаў IV Ваза]] (1595—1648), кароль польскі, цар маскоўскі. Жанаты першым шлюбам (1637) з эрцгерцагіняй [[Цэцылія Рэната Габсбург|Цэцыліяй Рэнатай Габсбург]] (1611—1644), другім шлюбам (1645) з прынцэсай [[Людвіка Марыя Ганзага|Луізай Марыяй Ганзага]]. * Кацярына (1596—1597) * Крыштоф (1598) == Галерэя == <gallery> Файл:Anna Habsburg of Poland.jpg|[[Марцін Кобер]]. Ганна Габсбуржанка, мініятура 1598 года. Файл:Kober-annarakuszankad.jpg|Марцін Кобер. Ганна Аўстрыйская, каралева Польшчы і Швецыі (1595). Файл:Anna Austriaczka.jpeg|Ганна Аўстрыячка. Невядомы аўтар, каля 1592 года. Файл:Sigismund III Vasa and Anna Habsburg.jpg|Aнтоніа Абонда. Медальёны Жыгімонта Вазы і Ганны Габсбуржанкі. 1590-я гады.]] Файл:Anna of Austria (1573-1598).jpg|Дамінік Кустос. Ганна Габсбург. 1590-я гады. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Wilhelm Binder: ''Allgemeine Realencyclopädie oder Conversationslexicon für das katholische Deutschland'', Band 12, S. 965 * Constantin von Wurzbach: Habsburg, Anna von Oesterreich (Königin von Polen). Nr. 27. В: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. Band 6. Verlag L. C. Zamarski, Wien 1856—1891, S. 151 == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Габсбургі]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] [[Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія]] [[Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Швецыі]] [[Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія]] [[Катэгорыя:Памерлі пры родах]] [[Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія]] 09g73rcpmr35ypiqao80ka9zrrju5f1 5222742 5222730 2026-10-21T11:09:18Z Voūk12 159072 /* Біяграфія */ 5222742 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ганна Аўстрыйская}} {{ДД}} '''Ганна Аўстрыйская''' ({{lang-de|Anna von Österreich}}, {{lang-pl|Anna Habsburżanka}}, {{lang-sv|Anna av Österrike}}; {{ВДП}}) — [[эрцгерцаг]]іня, першая жонка караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта Вазы]]. == Біяграфія == З аўстрыйская з роду [[Габсбург]]аў. Старэйшая дачка эрцгерцага [[Карл II (эрцгерцаг Аўстрыі)|Карла II]] (1540—1590) і [[Марыя Ганна Баварская (1551—1608)|Марыі-Ганны]] (1551—1608), дачкі баварскага герцага [[Альбрэхт V (герцаг Баварыі)|Альбрэхта V]]. Негледзячы на супраціў польскага канцлера [[Ян Замойскі|Яна Замойскага]]<ref>{{Кніга|загаловак=S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 245}}</ref>, асабістае жаданне [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] парадніцца з [[Габсбургі|Габсбургамі]] было падтрыманы [[Радзівілы|Радзівіламі]]. Завяршаючы пачатыя яшчэ у 1580 г. бацькамі свайго манарха, падтрыманыя папам Рымскага, матрыманіяльныя перамовы са Штырыйскімі Габсбургамі ў пачатку сакавіка 1591 г. кардынал [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юры Радзівіл]] правеў нефармальныя агледзіны сёстраў у [[Грац|Грацы]] і рэкамендаваў [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонту]] абраць старэйшую - Ганну, якая вылучалася прыгажосццю і спрытам. Яго меркаванне аб прыгажосці, пацвердзіў іншы сват і свецкі дарадца жаніха - Густаў Браге, які з агледзінамі і размовамі праехаў іншыя двары Габсбургскіх нявест - у Грацы, Мюнхене і Вене. Пасля атрымання Ю. Радзівілам згоды папы і невялікага шоку нявесты, якая баялася шлюба без кахання і пераезду ў Швецыю, маці пачала гатовіць шлюб. У ліпені 1591 г. супраціў нявесты быў пеаадолены Ю. Радзівіл быў праінфармаваны аб супольнай згодзе Габсбургаў на шлюб і ў Празе Густаў Браге праінфармаваў бацкоў Ганны і яе сваякоў, што менавіта яе партрэт найбольш спадабаўся жаніху<ref>{{Кніга|загаловак=Barwicka-Makula A. Od wrogości do przyjażni. Habsburgowie austiaccy wobec Polski w latach 1587 – 1592. Katowice: Wydawnictwo uniwersytetu Sląskiego, 2019. – с.326 - 327}}</ref>. 3 траўня 1592 года вялікі маршалак літоўскі [[Альбрэхт Радзівіл (1558—1592)|Альбрэхт Радзівіл]] стаў сімвалічным жаніхом, а заручыны ў Вене правёў віленскі біскуп [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юры Радзівіл]]<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. с. 135-136}}</ref>. 31 мая 1592 года яна вянчалася ў Кракаве з польскім і — пазней — шведскім каралём [[Жыгімонт III|Жыгімонтам III Вазай]] (1566—1632), адзіным сынам шведскага караля [[Юхан III|Юхана III]] і яго першай жонкі [[Кацярына Ягелонка|Кацярыны Ягелонкі]], сястры караля польскага [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта II Аўгуста]]. Была дбайнай каталічкай. Яна спадарожнічала мужу ў Швецыю для пераняцця спадчынай каронай. Яе, каталічку, каранавалі як шведскую каралеву 19 лютага / 1 сакавіка 1594 года. У Швецыі яна нарадзіла дачку (немаўля не выжыла). Пачакаўшы, пакуль парадзіха акрыяе, сужэнцы вярнуліся ў Гданьск<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. - с.137 -139}}</ref>. Ганна была шчаслівая ў шлюбе. Муж яе кахаў. Была цяжарнай чатыры разы. Выжыў толькі спадчыннік [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў]]. Памерла праз ускладненні пасля няўдалага [[Кесарава сячэнне|кесарава сячэння]] пры нараджэнні апошняга дзіця (не выжыў)<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Besala „Małżeństwa królewskie. Władcy elekcyjni„, Bellona-Muza, Warszawa 2007, str. 88}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Edward Rudzki „Polskie królowe„ Instytut Prasy i wydawnictwo Novum, Warszawa 1987, str. 66}}</ref>. Пахавана ў кракаўскім [[Кафедральны сабор Святых Станіслава і Вацлава|Вавельскім саборы]]. Паводле надпісу на саркафагу, дата нараджэння Ганны — 1567 год, значыць, яна нарадзілася за 4 гады да шлюбу бацькоў. Пасля смерці Ганны Жыгімонт III ажаніўся з яе сястрой, [[Канстанцыя Габсбург|Канстанцыяй Аўстрыйскай]]. == Дзеці == У шлюбе з Жыгімонтам Вазам Ганна нарадзіла пецярых дзяцей, з якіх толькі адзін дажыў паўналецця: * Ганна-Марыя (1593—1600) * Кацярына (1594) * [[Уладзіслаў IV|Уладзіслаў IV Ваза]] (1595—1648), кароль польскі, цар маскоўскі. Жанаты першым шлюбам (1637) з эрцгерцагіняй [[Цэцылія Рэната Габсбург|Цэцыліяй Рэнатай Габсбург]] (1611—1644), другім шлюбам (1645) з прынцэсай [[Людвіка Марыя Ганзага|Луізай Марыяй Ганзага]]. * Кацярына (1596—1597) * Крыштоф (1598) == Галерэя == <gallery> Файл:Anna Habsburg of Poland.jpg|[[Марцін Кобер]]. Ганна Габсбуржанка, мініятура 1598 года. Файл:Kober-annarakuszankad.jpg|Марцін Кобер. Ганна Аўстрыйская, каралева Польшчы і Швецыі (1595). Файл:Anna Austriaczka.jpeg|Ганна Аўстрыячка. Невядомы аўтар, каля 1592 года. Файл:Sigismund III Vasa and Anna Habsburg.jpg|Aнтоніа Абонда. Медальёны Жыгімонта Вазы і Ганны Габсбуржанкі. 1590-я гады.]] Файл:Anna of Austria (1573-1598).jpg|Дамінік Кустос. Ганна Габсбург. 1590-я гады. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Wilhelm Binder: ''Allgemeine Realencyclopädie oder Conversationslexicon für das katholische Deutschland'', Band 12, S. 965 * Constantin von Wurzbach: Habsburg, Anna von Oesterreich (Königin von Polen). Nr. 27. В: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. Band 6. Verlag L. C. Zamarski, Wien 1856—1891, S. 151 == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Габсбургі]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] [[Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія]] [[Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Швецыі]] [[Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія]] [[Катэгорыя:Памерлі пры родах]] [[Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія]] 0pzh2otkps8m4haclv351j147eagf73 5222771 5222742 2026-10-21T11:47:51Z Voūk12 159072 /* Дзеці */ 5222771 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ганна Аўстрыйская}} {{ДД}} '''Ганна Аўстрыйская''' ({{lang-de|Anna von Österreich}}, {{lang-pl|Anna Habsburżanka}}, {{lang-sv|Anna av Österrike}}; {{ВДП}}) — [[эрцгерцаг]]іня, першая жонка караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта Вазы]]. == Біяграфія == З аўстрыйская з роду [[Габсбург]]аў. Старэйшая дачка эрцгерцага [[Карл II (эрцгерцаг Аўстрыі)|Карла II]] (1540—1590) і [[Марыя Ганна Баварская (1551—1608)|Марыі-Ганны]] (1551—1608), дачкі баварскага герцага [[Альбрэхт V (герцаг Баварыі)|Альбрэхта V]]. Негледзячы на супраціў польскага канцлера [[Ян Замойскі|Яна Замойскага]]<ref>{{Кніга|загаловак=S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, s. 245}}</ref>, асабістае жаданне [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]] парадніцца з [[Габсбургі|Габсбургамі]] было падтрыманы [[Радзівілы|Радзівіламі]]. Завяршаючы пачатыя яшчэ у 1580 г. бацькамі свайго манарха, падтрыманыя папам Рымскага, матрыманіяльныя перамовы са Штырыйскімі Габсбургамі ў пачатку сакавіка 1591 г. кардынал [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юры Радзівіл]] правеў нефармальныя агледзіны сёстраў у [[Грац|Грацы]] і рэкамендаваў [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонту]] абраць старэйшую - Ганну, якая вылучалася прыгажосццю і спрытам. Яго меркаванне аб прыгажосці, пацвердзіў іншы сват і свецкі дарадца жаніха - Густаў Браге, які з агледзінамі і размовамі праехаў іншыя двары Габсбургскіх нявест - у Грацы, Мюнхене і Вене. Пасля атрымання Ю. Радзівілам згоды папы і невялікага шоку нявесты, якая баялася шлюба без кахання і пераезду ў Швецыю, маці пачала гатовіць шлюб. У ліпені 1591 г. супраціў нявесты быў пеаадолены Ю. Радзівіл быў праінфармаваны аб супольнай згодзе Габсбургаў на шлюб і ў Празе Густаў Браге праінфармаваў бацкоў Ганны і яе сваякоў, што менавіта яе партрэт найбольш спадабаўся жаніху<ref>{{Кніга|загаловак=Barwicka-Makula A. Od wrogości do przyjażni. Habsburgowie austiaccy wobec Polski w latach 1587 – 1592. Katowice: Wydawnictwo uniwersytetu Sląskiego, 2019. – с.326 - 327}}</ref>. Шлюбная поезд ад жаніха прыехаў у сталіцу імперыі - [[Прага|Прагу]] ў красавіку 1592 г. у канцы месяца абодва шлюбныя пераехалі у Вену. 3 траўня 1592 года вялікі маршалак літоўскі [[Альбрэхт Радзівіл (1558—1592)|Альбрэхт Радзівіл]] стаў сімвалічным жаніхом, а заручыны ў Вене правёў віленскі біскуп [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юры Радзівіл]]. 31 мая 1592 года яна вянчалася ў Кракаве з польскім і — пазней — шведскім каралём [[Жыгімонт III|Жыгімонтам III Вазай]] (1566—1632), адзіным сынам шведскага караля [[Юхан III|Юхана III]] і яго першай жонкі [[Кацярына Ягелонка|Кацярыны Ягелонкі]], сястры караля польскага [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта II Аўгуста]]. 26 траўня урачыста палучылася жаніхом. Пара маладых зрабіла трыумфальны ўезд з у Кракаў. 31 траўня 1592 г. абыўся шлюб і яе каранацыя. вясельныя урачыстасці скочыліся 7 чэрвеня 1592 г<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. с. 135-140}}</ref>. Была дбайнай каталічкай. Яна спадарожнічала мужу ў Швецыю для пераняцця спадчынай каронай. Яе, каталічку, каранавалі як шведскую каралеву 19 лютага / 1 сакавіка 1594 года. У Швецыі яна нарадзіла дачку (немаўля не выжыла). Пачакаўшы, пакуль парадзіха акрыяе, сужэнцы вярнуліся ў Гданьск<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. - с.137 -139}}</ref>. Ганна была шчаслівая ў шлюбе. Муж яе кахаў. Была цяжарнай чатыры разы. Выжыў толькі спадчыннік [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў]]. Памерла праз ускладненні пасля няўдалага [[Кесарава сячэнне|кесарава сячэння]] пры нараджэнні апошняга дзіця (не выжыў)<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Besala „Małżeństwa królewskie. Władcy elekcyjni„, Bellona-Muza, Warszawa 2007, str. 88}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Edward Rudzki „Polskie królowe„ Instytut Prasy i wydawnictwo Novum, Warszawa 1987, str. 66}}</ref>. Пахавана ў кракаўскім [[Кафедральны сабор Святых Станіслава і Вацлава|Вавельскім саборы]]. Паводле надпісу на саркафагу, дата нараджэння Ганны — 1567 год, значыць, яна нарадзілася за 4 гады да шлюбу бацькоў. Пасля смерці Ганны Жыгімонт III ажаніўся з яе сястрой, [[Канстанцыя Габсбург|Канстанцыяй Аўстрыйскай]]. == Дзеці == У шлюбе з Жыгімонтам Вазам Ганна нарадзіла пецярых дзяцей, з якіх толькі адзін дажыў паўналецця: * Ганна-Марыя (1593—1600) * Кацярына (1594) * [[Уладзіслаў IV|Уладзіслаў IV Ваза]] (1595—1648), кароль польскі, цар маскоўскі. Жанаты першым шлюбам (1637) з эрцгерцагіняй [[Цэцылія Рэната Габсбург|Цэцыліяй Рэнатай Габсбург]] (1611—1644), другім шлюбам (1645) з прынцэсай [[Людвіка Марыя Ганзага|Луізай Марыяй Ганзага]]. * Кацярына (1596—1597) * Крыштоф (1598) == Галерэя == <gallery> Файл:Anna Habsburg of Poland.jpg|[[Марцін Кобер]]. Ганна Габсбуржанка, мініятура 1598 года. Файл:Kober-annarakuszankad.jpg|Марцін Кобер. Ганна Аўстрыйская, каралева Польшчы і Швецыі (1595). Файл:Anna Austriaczka.jpeg|Ганна Аўстрыячка. Невядомы аўтар, каля 1592 года. Файл:Sigismund III Vasa and Anna Habsburg.jpg|Aнтоніа Абонда. Медальёны Жыгімонта Вазы і Ганны Габсбуржанкі. 1590-я гады.]] Файл:Anna of Austria (1573-1598).jpg|Дамінік Кустос. Ганна Габсбург. 1590-я гады. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Wilhelm Binder: ''Allgemeine Realencyclopädie oder Conversationslexicon für das katholische Deutschland'', Band 12, S. 965 * Constantin von Wurzbach: Habsburg, Anna von Oesterreich (Königin von Polen). Nr. 27. В: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. Band 6. Verlag L. C. Zamarski, Wien 1856—1891, S. 151 == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Габсбургі]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] [[Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія]] [[Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Швецыі]] [[Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія]] [[Катэгорыя:Памерлі пры родах]] [[Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія]] 0bz36njkjkyw94x4t0vnyetw829bpzz Ананімныя сеткі 0 192893 5222537 5175056 2026-10-21T01:34:55Z Odags 103628 арфаграфія 5222537 wikitext text/x-wiki '''Ананімныя сеткі''' — [[камп’ютарныя сеткі]], створаныя для дасягнення [[ананім]]насці ў [[інтэрнэт|інтэрнэце]], якія працуюць па-над [[глабальнае сеціва|глабальным сецівам]]. Спецыфіка такіх сетак палягае ў тым, што распрацоўшчыкі вымушаны ісці на кампраміc паміж ступенню абароны і лёгкасцю карыстання сістэмай, яе «празрыстасцю» для карыстальніка. Таксама важны аспект захавання [[ананім]]насці і [[Канфідэнцыйнасць|канфідэнцыйнасці]] з умовай уздзеяння метадаў [[Сацыяльная інжынерыя|сацыяльнай інжынерыі]] або якога-небудзь [[Прымушэнне|прымусу]] да аператара [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]]. [[:en:Multiple encryption|Шматузроўневае шыфраванне]] і [[Размеркаваная сістэма|размеркаваны характар]] ананімных сетак ліквідуюць адзіны пункт адмовы і адзіны вектар [[Хакерская атака|атак]], дазваляючы зрабіць [[Аналізатар трафіку|перахоп трафіку]] ці нават [[Узлом праграмнага забеспячэння|узлом]] часткі [[Вузел сеткі|вузлоў сеткі]] не фатальнай падзеяй. За [[ананім]]насць карыстальнік расплачваецца павелічэннем [[час водгуку|часу водгуку]], зніжэннем [[Біт у секунду|хуткасці]], а таксама большымі аб’ёмамі сеціўнага [[сеціўны трафік|трафіка]]. Першай адносна паспяховай ананімнай сеткай быў камерцыйны сэрвіс Freedom, які функцыянаваў з 1998 да 2001 года. Кампанія ZKS усталявала асобныя [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверы]], з якімі [[Кліент, інфарматыка|кліенты]] злучаліся праз [[Пратакол канфідэнцыйнага вылічэння|крыптаграфічны пратакол]]. Вузел, на які прыходзілі [[IP-пакет|пакеты]] ад карыстальніка Freedom, не мог [[Сеткавы адрас|ідэнтыфікаваць]] сапраўднага адпраўніка. Сама сетка функцыянавала на ўзроўні [[Пратаколы перадачы даных|пратаколу]] [[IP]]. У гэты ж час пачалі актыўна развівацца іншыя праекты.<ref>[https://www.onion-router.net/History.html Onion Routing History (1998)]</ref> == Дэцэнтралізаваныя ананімныя сеткі == У [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаванай]] сетцы любая машына можа ўсталяваць [[Сеткавае злучэнне|злучэнне]] з іншай, а таксама даслаць ёй запыт на прадастаўленне рэсурсаў. Кожная машына апрацоўвае запыты ад іншых у якасці [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]], дасылаючы і прымаючы запыты, а таксама выконваючы іншыя дапаможныя і адміністрацыйныя функцыі. Любы ўдзельнік такой сеткі не абавязаны гарантаваць сталага [[Сеткавае злучэнне|злучэння]] і можа адключыцца ў любы момант часу. Але па дасягненні пэўнага памеру сеціва ў ім адначасова пачынаюць існаваць мноства сервераў з аднолькавымі функцыямі. === ANts P2P === {{main|:en:ANts P2P}} '''ANts P2P'''<ref>[http://antsp2p.sourceforge.net/ ANts P2P]</ref> — [[файлаабменная сетка]], якая [[ананім]]ізуе ўвесь [[паток даных]], ужываючы сістэму [[Маршрутызацыя|маршрутызацыі]], у якой, у адрозненні ад [[BitTorrent]], удзельнікі абменьваюцца [[сеткавы трафік|трафікам]] не напрамую, а праз некалькі вузлоў. Кожнаму ўдзельніку вядомы толькі [[IP-адрас]] яго непасрэднага суседа. Такім чынам, [[Бяспека праз невядомасць|адпраўнік не ведае, куды ідзе яго файл, а атрымальнік не ведае, адкуль ён прыйшоў]]. Для большай бяспекі даныя паміж асобнымі адпраўнікамі і атрымальнікамі [[Шыфраванне|шыфруюцца]] [[Сіметрычны алгарытм шыфравання|сіметрычным алгарытмам шыфравання]] [[Advanced Encryption Standard|AES]].<ref>{{Cite web |url=http://zenway.ru/page/antsp2p |title=ANts P2P |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=23 ліпеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723054150/http://zenway.ru/page/antsp2p |url-status=dead }}</ref> === Bitmessage === {{main|Bitmessage}} '''Bitmessage''' — [[Аднарангавая сетка|дэцэнтралізаваня P2P]] сістэма абмену [[Электроннае паведамленне|электроннымі паведамленнямі]] з [[Адкрыты зыходны код|адкрытым зыходным кодам]], якая дазваляе карыстальніку [[Bitmessage]] дасылаць [[Шыфраванне|шыфраваныя]] паведамленні іншым карыстальнікам сістэмы, як альтэрнатыва [[email]]. [[Bitmessage]] пабудавана на [[Архітэктура праграмнага забеспячэння|архітэктуры]] падобнай на сетку [[Bitcoin]], аднак адаптаваную для задачы перасылкі паведамленняў, а не [[Банкаўская трансакцыя|грашовых трансакцый]]. Сетка зазнала рэзкі ўсплёск папулярнасці пасля раскрыцця інфармацыі [[Эдвард Сноўдэн|Эдвардам Сноўдэнам]] аб сістэме [[Негалоснае назіранне|сакрэтнага сачэння]] за інтэрнэт-карыстальнікамі [[PRISM, праграмы выведкі|PRISM]].<ref>[http://www.pvsm.ru/informatsionnaya-bezopasnost/38265 Описание протокола BitMessage]</ref> === Filetopia === {{main|:en:Filetopia}} '''Filetopia'''<ref>[http://www.filetopia.org/ Filetopia: Your secure file sharing and communications tool]</ref> — шматфункцыйная [[файлаабмен]]ная праграма, галоўнай рысай якой з’яўляецца высокі ўзровень [[Прыватнасць|прыватнасці]] і [[Бяспека|бяспекі]]. Падтрымліваецца [[шыфраванне|зашыфраваны]] [[чат]], паўнавартасны [[інтэрнэт-пэйджар]], работа з [[форум]]ам. Дзякуючы тэхналогіі [[:en:MS Agent|MS Agent]] пасля ўсталявання адпаведнага галасавога рухавіка магчыма зачытванне голасам атрыманых паведамленняў. З мэтай паляпшэння ступені абароненасці [[Filetopia]] хавае [[IP-адрас]] карыстальніка, абараняючы яго тым самым ад магчымых [[Хакерская атака|хакерскіх атак]]. У якасці алгарытму стварэння [[Адкрыты ключ|адкрытага ключа]] ўжываецца [[Эліптычная крывая|эліптычныя крывыя]], а паведамленні і файлы [[Шыфраванне|шыфруюцца]] адным з дзясятка самастойна абіральных карыстальнікам алгарытмаў. === Freenet === {{main|Freenet}} '''Freenet'''<ref>[http://freenetproject.org The Freenet Project]</ref> — гэта [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваная]] і цалкам ананімная [[аднарангавая сетка]], якая працуе па-над інтэрнэтам, уключаючы вялікую колькасць роўнапраўных камп’ютараў і дазваляе публікаваць любыя матэрыялы без магчымасці выйсці на аўтара. [[Таямніца сувязі|Канфідэнцыйнасць звестак]] гарантуецца строгай [[крыптаграфія]]й: каб атрымаць файл, у запыце патрабуецца паведаміць асацыяваны з ім [[Ключ, крыптаграфія|ключ]]. Ролю такога [[Ключ, крыптаграфія|ключа]] выконвае [[Асацыятыўны масіў|хэш]]-код файла ці [[DSA]]-ключ, што стварае таксама механізм праверкі цэласнасці. У цяперашні час [[Freenet]] пачынае выкарыстоўваць прынцып сетак [[Цыбульная маршрутызацыя|Onion Routing]].<ref>[https://emu.freenetproject.org/pipermail/devl/2011-February/035390.html &#91;freenet-dev&#93; Expensive onion routing is okay for small payloads] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131220011917/https://emu.freenetproject.org/pipermail/devl/2011-February/035390.html |date=20 снежня 2013 }}</ref> === GNUnet === {{main|GNUnet}} '''GNUnet'''<ref>[https://gnunet.org/ GNUnet — GNU’s framework for secure P2P networking]</ref> — гэта [[праграмны пакет]] для бяспечнага P2P-злучэння, які не мае патрэбы ў [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверах]]. Сэрвіс рэалізаваны па-над [[Сеткавы ўзровень|сеткавым узроўнем]] дазваляе абменьвацца файламі [[ананім]]на і без якой-небудзь [[Інтэрнэт-цэнзура|сеткавай цэнзуры]]. [[Ананім]]насть забяспечваецца за кошт таго, што паведамленні, якія ідуць ад [[Вузел сеткі|вузла сеткі]], немагчыма адрозніць ад чужых паведамленняў, у перадачы якіх удзельнічае вузел. Усе вузлы дзейнічаюць як маршрутызатары, злучэнні паміж якімі [[шыфраванне|шыфруюцца]], а ўзровень ужывання прапускной здольнасці [[Канал сувязі|канала]] падтрымліваецца сталым. [[GNUnet]] ужывае простую, заснаваную на лішках эканамічную мадэль для выдаткоўвання рэсурсаў: вузлы, якія больш даюць сетцы, узнагароджваюцца лепшым абслугоўваннем. Праект [[GNUnet]] узнік у 2001 годзе і быў натхнёны цэлым шэрагам тэхнічных ідэй, прызваных забяспечыць бяспечны [[файлаабмен]] у [[Пірынгавыя сеткі|пірынгавых сетках]]. Асноўныя тэхнічныя пытанні працы [[GNUnet]] падрабязна апісаны ў шэрагу навуковых публікацый.<ref>[https://gnunet.org/papers.php3 GNUnet papers and related work] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090825025021/http://gnunet.org/papers.php3 |date=25 жніўня 2009 }}</ref> Сярод іх — палепшанае [[кадзіаванне]] змесціва ECRS і новы [[ананім]]ны [[пратакол маршрутызацыі]] gap. Іх адметнасці дазваляюць заахвочваць у [[GNUnet]] актыўных удзельнікаў. У перыяды высокай загрузкі сеткі прыярытэт атрымліваюць тыя ўдзельнікі, якія зрабілі большы ўнёсак у мінулым. Акрамя таго, [[GNUnet]] [[Пашырэнне|пашыральная]] і дазваляе лёгка ствараць новыя праграмы [[peer-to-peer]] на яе аснове ці выкарыстоўваць альтэрнатыўныя сеткавыя [[Транспартны ўзровень|транспарты]] для перадачы даных. === Gnutella === {{main|Gnutella}} '''Gnutella'''<ref>[http://wiki.limewire.org/index.php?title=GDF Gnutella Protocol Specification] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090331221153/http://wiki.limewire.org/index.php?title=GDF |date=31 сакавіка 2009 }}</ref> — першая цалкам [[дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваная]] [[файлаабменная сетка]], створаная ў 1999 годзе. Пры падключэнні [[Кліент, праграмны|кліент]] атрымлівае ад вузла, з якім яму сталася злучыцца, спіс з пяці актыўных вузлоў, якім дасылаецца запыт на пошук рэсурсу па ключавым слове. Вузлы шукаюць у сябе адпаведныя запыту рэсурсы і, калі не знаходзяць іх, перасылаюць запыт актыўным вузлам уверх па «[[Дрэва, структура даных|дрэве]]», пакуль не знойдзецца рэсурс ці не будзе перавышана максімальная колькасць крокаў. Такі пошук завецца размнажэннем запытаў (query flooding). Аднак, падобная рэалізацыя вядзе да экспанентнага росту колькасці запытаў, і на верхніх узроўнях «дрэва» можа прывесці да [[Адмова ад абслугоўвання|адмовы ад абслугоўвання]], што неаднаразова назіралась на практыцы. Таму распрацоўшчыкі ўдасканалілі алгарытм і ўвялі правілы, у адпаведнасці з якімі запыты могуць перасылаць уверх па «[[Дрэва, структура даных|дрэве]]» толькі вызначаныя (ultrapeers) вузлы, а астатнія (leaves) могуць толькі рабіць запыты. Таксама была ўведзена сістэма [[кэш]]уючых вузлоў. Запыты ў сетцы [[Gnutella]] перасылаюцца па [[TCP]] ці [[UDP]], а капіраванне файлаў ажыццяўляецца праз [[Сеціўны пратакол|пратакол]] [[HTTP]]. У апошні час з’явіліся пашырэнні для кліентскіх праграм, якія дазваляюць капіраваць па [[UDP]] і рабіць [[XML]]-запыты метаданых аб файлах. Недахопы пратаколу [[Gnutella]] ініцыявалі распрацоўку прынцыпова новых алгарытмаў пошуку маршрутаў і рэсурсаў, што прывяло да стварэння групы [[Сеціўны пратакол|пратаколаў]] [[DHT]] і, у прыватнасці, [[Kademlia]], які шырока ўжываецца ў найбольш буйных сетках.<ref>[http://www.ccc.ru/magazine/depot/06_11/read.html?0302.htm Файлообменные сети P2P: основные принципы, протоколы, безопасность] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110914102929/http://ccc.ru/magazine/depot/06_11/read.html?0302.htm |date=14 верасня 2011 }}</ref> === Gnutella2 === {{main|Gnutella2}} '''Gnutella2'''<ref>[http://g2.trillinux.org/ Gnutella2]</ref> — створаны ў 2002 г. прынцыпова новы [[Сеціўны пратакол|пратакол]] і першыя яго кліенты, якія маюць [[Зваротная сумяшчальнасць|зваротную сумяшчальнасць]] з кліентамі [[Gnutella]]. У адпаведнасці з ім частка вузлоў становіцца канцэнтратарамі, астатнія — звычайнымі вузламі (leaves). Кожны звычайны вузел мае [[Сеткавае злучэнне|злучэнне]] з адным-двума канцэнтратарамі, якія звязаны з сотнямі звычайных вузлоў і дзесяткамі іншых канцэнтратараў. Кожны вузел перыядычна перасылае канцэнтратару спіс [[ідэнтыфікатар]]аў [[Ключавое слова|ключавых слоў]], па якіх можна знайсці апублікаваныя дадзеным вузлом рэсурсы. [[Ідэнтыфікатар]]ы захоўваюцца ў агульнай табліцы на канцэнтратары. Калі вузлу патрэбна знайсці рэсурс, ён пасылае запыт па ключавому слову свайму канцэнтратару, які альбо знаходзіць рэсурс у сваёй табліцы і вяртае [[Ідэнтыфікатар|id]] вузла, які валодае рэсурсам, альбо вяртае спіс іншых канцэнтратараў, якія вузел зноў запытвае па чарзе ў выпадковым парадку. Такі пошук завецца пошукам з дапамогай метаду блуканняў (random walk). Адметнай асаблівасцю сеткі [[Gnutella2]] з’яўляецца магчымасць распаўсюджвання інфармацыі аб файле ў сетцы без капіравання самога файла, што вельмі карысна з пункту гледжання адсочвання [[Камп’ютарны вірус|вірусаў]]. Для пакетаў, што перадаюцца у сетцы, распрацаваны ўласны фармат, які гнутка рэалізуе магчымасць нарошчваць функцыянальнасць сеткі праз даданне дадатковай службовай інфармацыі. Запыты і спісы [[Ідэнтыфікатар|id]] [[Ключавое слова|ключавых слоў]] перасылаюцца на канцэнтратары па [[UDP]].<ref>[http://moikompas.ru/compas/p2p Популярные файлообменные сети P2P — Gnutella, Gnutella2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090606173544/http://moikompas.ru/compas/p2p |date=6 чэрвеня 2009 }}</ref> === Invisible Internet Project (I2P) === {{main|I2P}} '''I2P'''<ref>[https://www.i2p2.de/ I2P Anonymous Network] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090815070800/http://www.i2p2.de/ |date=15 жніўня 2009 }}</ref> — [[форк]] праекта [[Freenet]], распачаты ў 2003 годзе з мэтай забяспечыць [[ананім]]ны доступ да абароненых рэсурсаў, сярод якіх [[блог]]і (Syndie), [[IRC]] (ircProxy), [[электронная пошта]] (Susimail), [[Вэб-сэрвіс|сэрвісы]] [[FTP|перадачы файлаў]] і [[Суполка навін|суполак навін]], [[Інтернэт-шлюз|шлюзы]] [[Freenet]] і Mnet. Будучы заснаванай на SSU (Secure Semireliable [[UDP]]), мае функцыі [[Аўтэнтыфікацыя|аўтэнтыфікацыі]] і кіравання патокам, [[I2P]] прапануе [[сеткавы мост]] — т. з. I2PTunnel — забяспечвае [[Перадача даных|перадачу]] TCP-пакетаў праз сеціва [[I2P]], і такім чынам — сродак стварэння абароненых [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэляў]] да любых TCP-сэрвісаў, у доступе да якіх можа ўзнікнуць патрэба. Падчас абмену данымі праз [[I2P]] адбываецца іх шматузроўневае [[шыфраванне]] (скрознае, [[Часночная маршрутызацыя|часночнае]], [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэльнае]] і [[Транспартны ўзровень|транспартнага ўзроўня]]), а таксама [[Крыптаграфія|крыптаграфічная]] [[аўтэнтыфікацыя]] канцавых вузлоў. [[Вузел сеткі|Вузлы сеткі]] [[I2P]] прадстаўлены [[Сеткавы адрас|ідэнтыфікатарамі]], якія не маюць лагічнай адпаведнасці з іх рэальнымі [[IP-адрас]]амі. Кліентскае праграмнае забеспячэнне функцыянуе як [[маршрутызатар]], які запісвае ў табліцу звесткі вузлоў для [[Перадача даных|перадачы]] ўваходнага і выходнага [[сеціўны трафік|трафіку]]. Перадавальны [[IP-пакет|пакет]] праходзіць часовыя аднабаковыя ланцугі: [[маршрутызатар]]ы выходнага [[сеціўны трафік|трафіку]], збудаваныя на вузле-адпраўніку, і [[маршрутызатар]]ы уваходнага [[сеціўны трафік|трафіку]], збудаваныя вузлом-адрасатам. Такія [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлі]] перабудоўваюцца кожныя 10 хвілін. Кіруючы даўжынёй ланцугу маршрутызатараў у кліенцкім [[Праграмнае Забеспячэнне|ПЗ]], карыстальнік абірае для сябк патрэбныя суадносіны паміж ступенню [[ананім]]насці, [[латэнтнасць|латэнтнасцю]] і [[Прапускная здольнасць|прапускной здольнасцю]] сеткі. Перададаванае паведамленне праходзіць такі шлях, які адпавядае мадэлям пагрозы адпраўніка і атрымальніка.<ref>[https://www.hack-info.ru/showthread.php?s=a9deb489105d8106ae5199683e4d48a2&t=51079 Обзор анонимной сети I2P] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130704161138/https://www.hack-info.ru/showthread.php?s=a9deb489105d8106ae5199683e4d48a2&t=51079 |date=4 ліпеня 2013 }}</ref> === Manolito === {{main|MP2P}} '''Manolito'''<ref>{{Cite web |title=Manolito P2P — Secure File Sharing |url=http://www.manolito.com/ |accessdate=12 сакавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071023182130/http://www.manolito.com/ |archivedate=23 кастрычніка 2007 |url-status=dead }}</ref> — гэта сістэма [[Раздача файлаў|размеркавання файлаў]], якая ўжывае [[Пірынгавая сетка|пірынгавую сетку]] з новым [[Прыватнасць|прыватным]] [[Сеціўны пратакол|пратаколам]] [[MP2P]], які працу без [[Цэнтралізацыя|цэнтральнага]] [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]]. Асаблівасцю [[Сеціўны пратакол|пратаколу]] з’яўляецца ўжыванне [[UDP]] замест [[TCP]], што па заяве вытворцы, гарантуе [[ананім]]насць. [[Manolito]] не збірае звесткі аб карыстальніках, пошуках ці файлах. Падтрымліваецца [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваны]] спіс сяброў, інтэграваны [[чат]], праца з файламі і [[Міжсеткавы экран|брандмаўэрам]]. === MUTE === {{main|MUTE, сеціва}} '''MUTE'''<ref>[http://mute-net.sourceforge.net/ MUTE: Simple, Anonymous File Sharing]</ref> — гэта [[файлаабмен]]ная сістэма з [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваным]] пошукам і загрузкай. Для [[Роўтынг|маршрутызацыі]] ўсіх паведамленняў, уключаючы перадачу файлаў праз сетку сумежных [[Сеціўнае злучэнне|злучэнняў]], [[MUTE, сеціва|MUTE]] выкарыстоўвае [[Мурашыны алгарытм|алгарытмы, пазычаныя з паводзін мурашоў]]. === Networked Electronic Technician Skilled in Ultimate Killing, Utility and Kamikaze Uplinking === {{main|Netsukuku}} '''Netsukuku'''<ref>[http://netsukuku.freaknet.org/ Netsukuku]</ref> — праект італьянскай кампаніі [[:it:FreakNet MediaLab|FreakNet Medialab]] па стварэнню [[Глабальнае вылічальнае сеціва|глабальнай]] [[Размеркаваная сістэма|размеркаванай сеткі]], якая будзе існаваць паралельна інтэрнэту без [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]], [[Каранёвыя серверы DNS|каранёвых сервераў]] і [[Негалоснае назіранне|кантролю]] з боку [[правайдэ]]аў. Замест [[DNS]] у сетцы [[Netsukuku]] выкарыстоўваецца доменная сістема ANDNA (A Netsukuku Domain Name Architecture ), у якой кожны вузел уяўляе сабой самастойны маршрутызатар трафіку, які працуе пад [[GNU/Linux]]. Гэты [[Сеціўны пратакол|пратакол]] вельмі эканомна спажывае рэсурсы, таму ў кожным вузле для падтрымкі камунікацыі павтрабуецца максімум 355 [[Кілабайт|КБ]] [[Аператыўная памяць|аператыўнай памяці]] і мінімальнаяй вылічальнай магутнасці, якой хопіць нават у сучасных мабільных тэлефонаў. Новы [[метаалгарытм]] QSPN (Quantum Shortest Path Netsukuku) з ужываннем [[фрактал]]аў дазваляе змясціць карту сеткі цалкам у файл памерам менш 2 [[Кілабайт|КБ]]. Распрацаваны таксама спецыяльны [[Сеціўны пратакол|пратакол]] Npv7_HT для дынамічнай маршрутызацыі ўнутры сеткі з неабмежаванай колькасцю вузлоў. [[Netsukuku]] уяўляе сабой рэальную фізічную сетку, якая будзе існаваць з [[Інтэрнэт]]ам паралельна, а не ў выглядзе надбудовы. Вузлы ў ёй будуць здзяйсняць злучэнні адзін з адным у абход прамых [[Канал сувязі|каналаў]]. === Nodezilla === {{main|:en:Nodezilla}} '''Nodezilla'''<ref>[http://client.nodezilla.net/ Nodezilla Grid Network] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090517082008/http://client.nodezilla.net/ |date=17 мая 2009 }}</ref> — [[Размеркаваная сістэма|размеркаваная]] і [[Адмоваўстойлівасць|адмоваўстоная]] сістэма [[Роўтынг|маршрутызацыі]] (гл. [[GRID]]), якая падтрымлівае [[ананім]]ны [[файлаабмен]], [[чат]], перадачу патокавага відэа і захоўванне даных. Дзякуючы функцыі [[кэш]]авання З раўнаважнымі [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверамі]], кожны з удзельнікаў можа ствараць лакальную копію наяўных даных. Падобная мадэль забяспечвае хуткі доступ і надзейнасць, а таксама змяньшае заторы на участках сеткі. Для абароны даных ужываецца [[Крыптаграфічны алгарытм|крыптаалгарытмы]] з [[Лішкавае кадаванне|лішкавым кадзіраваннем]]. === OneSwarm === {{main|:en:OneSwarm}} '''OneSwarm'''<ref>{{Cite web |url=http://www.oneswarm.org/index.html |title=OneSwarm — Private P2P Data Sharing |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=17 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130917105841/http://www.oneswarm.org/index.html |url-status=dead }}</ref> — цалкам [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваная]] [[пірынгавая сетка]], прызначаная для [[файлаабмен]]у паміж [[F2F|даверанымі карыстальнікамі]]. Бяспечнасць трафіку забяспечваецца тым, што ён праходзіць толькі праз тых удзельнікаў сеціва, якія былі пазначаны карыстальнікам, як сяброўскія. Праз іх [[Загрузка файлаў|сцягванне файлаў]] адбываецца наўпрост. Калі ж патрэбная інфармацыя знаходзіцца не ў даверанага ўдзельніка, то [[передача даных]] адбываецца па ланцугу адзін да аднаго. Такім чынам, ініцыятар сцягвання не ведае першапачатковага месцазнаходжання файла, а змясціўны яго не мае звестак аб канцавым пункце прызначэння<ref>{{Cite web |url=http://zenway.ru/page/oneswarm |title=OneSwarm — friend-to-friend сеть |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=16 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916090812/http://zenway.ru/page/oneswarm |url-status=dead }}</ref>. === RShare === {{main|RShare}} '''RShare'''<ref>[http://regensburger.name/rshare.aspx regensburger.name — RShare]</ref> — [[ананім]]ная [[P2P]]-[[файлаабменнае сеціва]] трэцяга пакалення з [[Адкрыты крынічны код|адкрытым крынічным кодам]]. {{main|StealthNet}} '''StealthNet'''<ref>[https://www.stealthnet.de/ StealthNet — Anonymes Filesharing] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090913043232/http://www.stealthnet.de/ |date=13 верасня 2009 }}</ref> — альтэрнатыўны кліент [[RShare]] з пашыранымі магчымасцямі. Адрозніваецца ад аналагаў зручнасцю і прастатой ужывання, а таксама шэрагам такіх дадатковых функцый, як дапампоўка, фільтр пошуку (SearchFilter) па [[Пашырэнне імя файла|пашырэнні імя файла]] і шматмоўнасць.<ref>{{Cite web |url=http://www.planetpeer.de/wiki/index.php/ |title=RShare — Planet Peer Wiki |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=13 ліпеня 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060713005801/http://www.planetpeer.de/wiki/index.php |url-status=dead }}</ref> === SKad (OpenKAD) === {{main|Perfect Dark}} '''Perfect Dark'''<ref>[http://www21.atwiki.jp/botubotubotubotu/ Perfect Dark @ ウィキ — トップページ]</ref> — [[Кліент, праграмны|кліент]] для [[ананім]]нага [[Файлаабменнае сеціва|файлаабменнага]] [[Камп’ютарная сетка|сеціва]] [[SKad]] ([[Kad Network|OpenKAD]]) — мадыфікацыя [[Сеціўны пратакол|пратаколу]] [[Kademlia]] — распрацаваны ў [[Японія|Японіі]] для замены папрэдніх [[:en:Winny|Winny]]{{ref-en}} і [[:en:Share (P2P)|Share]]{{ref-en}}. Сваёй структурай ён падобны на [[Freenet]], але ўжывае [[DHT]] з вялікім [[Размеркаваная сістэма|размеркаваннем]]. Звесткі захоўваюцца ў выглядзе [[Шыфраванне|зашыфраваных]] блокаў і перадаюцца асобна ад [[Ключ, крыптаграфія|ключоў]]. Для [[Шыфраванне|шыфравання]] ўжываюцца алгарытмы [[RSA]] і [[Advanced Encryption Standard|AES]], прычым [[Ключ, крыптаграфія|ключы]] [[Кэшаванне|кэшуюцца]] дзеля паскарэння [[файлаабмен]]у. Для [[Лічбавы подпіс|лічбавага подпісу]] файлаў ужываецца [[ECDSA]]. === Turtle === {{main|Turtle F2F}} '''Turtle'''<ref>[http://www.turtle4privacy.org/new/ Turtle F2F Homepage] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090901025535/http://www.turtle4privacy.org/new/ |date=1 верасня 2009 }}</ref> — праект свабоднай [[ананім]]най [[Пірынгавая сетка|пірынгавай сеткі]], якая распрацоўваецца ў [[Амстэрдам]]е. [[Turtle F2F|Turtle]] не дазваляе невядомым вузлам далучацца да сеткі і абменьвацца інфармацыяй. Замест гэтага вузел стварае бяспечную колькасць бяспечных злучэнняў з іншымі вузламі, якія знаходзяцца под кіраваннем давераных карыстальнікаў. Запыты і вынікі пошуку паслядоўна перадаюцца [[Friend-to-friend|ад вузла да вузла]] і толькі ў [[Шыфраванне|зашыфраваным]] выглядзе. Дзякуючы такой [[Архітэктура праграмнага забеспячэння|архітэктуры]], атакуючыя не могуць вызначыць, якой дакладна інфармацыяй абменьваюцца ўдзельнікі сеціва і хто з’яўляецца яе крыніцай.<ref>[http://www.turtle4privacy.org/documents/masterThesis.pdf Petr Matejka’s master thesis on Turtle F2F] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070316085317/http://www.turtle4privacy.org/documents/masterThesis.pdf |date=16 сакавіка 2007 }}</ref> [[Ананім]]насць гэтай сеткі пацвярджаецца даследваннямі [http://delis.upb.de/paper/DELIS-TR-169.pdf Applied Public Key Infrastructure: 4th International Workshop: Iwap 2005]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}} і [http://csdl2.computer.org/persagen/DLAbsToc.jsp?resourcePath=/dl/proceedings/&toc=comp/proceedings/icpads/2005/2281/01/22811toc.xml&DOI=10.1109/ICPADS.2005.215 11th International Conference on Parallel and Distributed Systems (ICPADS’05)]{{ref-en}}. === RetroShare === {{main|RetroShare }} '''RetroShare '''<ref>[http://retroshare.sourceforge.net/ RetroShare]</ref> — [[свабодная праграма]] бязсервернага [[email|абмену лістамі]], [[Месэнджар|імгненнымі паведамленнямі]] і [[файлаабмен|файламі]] з дапамогай [[Шыфраванне|шыфраванай]] [[F2F]] (і апцыйна [[P2P]]) сеткі, пабудаванай на [[GPG]]. Адносіцца да т.з. [[:en:Darknet (file sharing)|Darknet (overlay network)]], бо піры могуць абменьвацца [[Цічбавы сертыфікат|сертыфікатамі]] і [[IP-адрас]]амі з [[F2F|сваімі сябрамі]]. Выкарыстоўвае [[Turtle F2F]] для [[файлаабмен]]у і [[DHT]] [[Kademlia]] для пошуку.<ref>{{Cite web |url=http://retroshare.sourceforge.net/wiki/index.php/Frequently_Asked_Questions#TECHNICAL |title=RetroShare Frequently Asked Questions (TECHNICAL) |access-date=12 сакавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130717094704/http://retroshare.sourceforge.net/wiki/index.php/Frequently_Asked_Questions#TECHNICAL |archivedate=17 ліпеня 2013 |url-status=dead }}</ref> === WASTE === {{main|WASTE}} '''WASTE'''<ref>[http://waste.sourceforge.net/ waste :: home]</ref> — [[файлаабмен]]ная праграма для ўжывання унутры [[F2F|давераных суполак карыстальнікаў]]. Уключае ў сябе [[IM]], [[чат]] і базу дпных удзельнікаў у [[анлайн]]е. Падтрымлівае [[Раздача файлаў|раздачу файлаў]] як на асобных камп’ютарах з падтрымкай [[Аўтэнтыфікацыя|аўтэнтыфікацыі]], так і ва ўсёй сетцы. Усе злучэнні унутры сеткі [[Шыфраванне|зашыфраваныя]] [[Крыптаграфічны алгарытм|алгарытмам]] [[RSA]], які забяспечвае свабодны і бяспечны [[файлаабмен]] без рызыкі [[Негалоснае назіранне|праслухоўвання]].<ref>[http://www.xakep.ru/magazine/xa/055/026/1.asp Waste. Защищенный пиринговый клиент от NullSoft] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425011300/http://www.xakep.ru/magazine/xa/055/026/1.asp |date=25 красавіка 2014 }}</ref> == Гібрыдныя ананімныя сеткі == У гібрыдных сетках існуюць [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверы]], ужывальныя для каардынацыі працы, пошуку ці падання інфармацыі аб існуючых машынах сеціва і іх статусе. Гібрыдныя сеткі спалучаюць хуткасць [[Цэнтралізацыя|цэнтралізаваных]] сетак і надзейнасць [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваных]] дзякуючы схемам з незалежнымі [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверамі]] індэксацыі, якія [[Сінхранізацыя, інфарматыка|сінхранізуюць]] звесткі паміж сабой. Пры адмове аднаго ці некалькіх [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]], сетка працягвае функцыянаваць. === Psiphon === {{main|:en:Psiphon}} '''Psiphon'''<ref>[http://psiphon.ca/ Psiphon | delivering the net]</ref> — «Праект праграмнага забеспячэння дзеля абароны [[Правы чалавека|правоў чалавека]]», распрацаваны ў лабараторыі [[:en:Citizen Lab|Citizen Lab]]{{ref-en}} [[Таронцкі ўніверсітэт|універсітэта Таронта]] пры Цэнтры міжнародных даследванняў Мунка, яваходзячы ў [[:en:OpenNet Initiative|OpenNet Initiative]]{{ref-en}}. Сістэма ўяўляе сабой частку праекту [[:en:Citizen Lab|CiviSec Project]]{{ref-en}} той жа лабараторыі і фінансуецца [[Фонд Сораса|фондам «Адкрытае грамадства»]]. Яго мэта — забяспечыць грамадзян розных краін доступам да інтэрнэт-рэсурсаў, заблакаваных [[Інтэрнэт-цэнзура|сеціўнай цэнзурай]]. У сеціве [[Psiphon]] жыхары краін з вольным [[Інтэрнэт]]ам прадастаўляюць свае камп’ютары для [[хостынг]]у [[проксі-сервер]]аў з [[Шыфраванне|зашыфраваным]] злучэннем, ужывальным грамадзянамі краін з [[інтэрнэт-цэнзура]]й. Доступ ажуццяўляецца праз давераных [[Peer|удзельнікаў]] праекту. Для злучэння сз [[проксі-сервер]]ам ужываюцца ўнікальныя [[вэб-адрас]], [[логін, уліковы запіс|логін]] і [[пароль]], прычым без унясення аніякіх зменаў у наладкі [[браўзер]]у. Аднак, такая працэдура можа ажыццяўляцца толькі даверанымі асобамі, бо адміністратар [[проксі-сервер]]у валодае [[Файл рэгістрацыі|дакументаванай інфармацыяй аб актыўнасці свайго карыстальніка]]. Праграма папярэджвае адміністратара аб зменах у яго ўласнай сетцы, каб ён мог прадаставіць карыстальнікам новыя [[вэб-адрас]]ы. [[Psiphon]] падтрымлівае [[ананім]]ны [[вэб-серфінг]] і [[блогінг]], але не падыходзіць для [[чат]]аў і [[VoIP]]. У далейшым плануецца развіць праект у асобную [[Сацыяльная сетка|сацыяльную сетку]]. === Tor (The Onion Router) === {{main|Tor}} '''Tor'''<ref>[https://www.torproject.org/ Tor: anonymity online]</ref> — найбольш вядома і развітая сярод існуючых ананімных сетак. Карані праекта вядуць у [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|MIT]], а спіс спонсараў уключае [[DARPA]]<ref>[https://www.extremetech.com/extreme/105117-inventing-our-world-darpas-top-inventions/5 Internet anonymity: Tor and onion routing]</ref>, [[:en:Office of Naval Research|ONR]]{{ref-en}}<ref>[https://www.onion-router.net/Archives.html NRL Onion Routing Archives, Test Data, Specs]</ref> і [[Electronic Frontier Foundation]]<ref>{{Cite web |url=https://www.eff.org/torchallenge |title=The EFF Tor Challenge |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=24 красавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424192640/https://www.eff.org/torchallenge |url-status=dead }}</ref>. Сетка не з’яўляецца цалкам [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаванай]] — існуе 3 цэнтральных [[Сервер каталогаў|серверы каталогаў]], якія захоўваюць падпісаны актуальны спіс [[Вузел сеткі|вузлоў сеткі]] [[Tor]] з іх сапраўднымі адрасамі і адбіткамі [[Адкрыты ключ|адкрытых ключоў]] (генеруюцца наноў кожныя 7 дзён), гэта значыць рэгістрацыя [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]] ажыццяўляецца [[Цэнтралізацыя|цэнтралізавана]]. Два з трох [[Сервер каталогаў|сервераў каталогокаталогаў]] змешчаны ў [[ЗША]], дзе колькасць [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]], запушчаных энтузіястамі, вышэй, чым у любой іншай краіне. Сама ідэя [[.onion|Onion]] [[Роўтынг|Router]] з’явілася яшчё ў сярэдзіне 1990-х гадоў, але першая практычная рэалізацыя сеткі гэтага тыпу ў рамках праекту [[:en:Free Haven|Free Haven]] пачалася толькі ў 2002 годзе. Так з’явілася першая сетка [[Цыбулевая маршрутызацыя|Onion Routing]]<ref>[https://www.onion-router.net Onion Routing]</ref>, якая складалася толькі з аднаго маршрутызатару, які працаваў на адным з камп’ютараў [[:en:United States Naval Research Laboratory|даследчай лабараторыі ВМС США ў Вашынгтоне]]{{ref-en}}. Як вынік развіцця, з’явілася другое пакаленне гэтай сеткі — праект [[Tor]]. Яго сутнасць у тым, што кліенцкі бок фармуе ланцук з трох адвольна абраных [[Вузел сеткі|вузлоў сеткі]] [[Tor]]. Сярод іх ёсць уваходны (entry node) адносна [[Кліент, інфарматыка|кліента]] вузел і выходны (exit node). Сетка [[Tor]] пры гэтым функцыянуе як [[Інтэрнэт-шлюз|шлюз]] паміж [[Кліент, інфарматыка|кліентам]] і вонкавай сеткай. Кожны Tor-сервер «ведае» аб папярэднім яму і наступным, але не болей, а замыкальныя вузлы не ведаюць, хто знаходзіцца на іншым баку [[Канал сувязі|каналу]] і хто ініцыяваў [[злучэнне]]. Адсутнасць лагічнай сувязі паміж адпраўніком і паведамленнем гарантуе надзейную [[ананім]]насць. Акрамя таго, такая схема робіць бессэнсоўным [[Аналізатар трафіка|перехват трафіка]]<ref>[https://jmiller.uaa.alaska.edu/cse465-fall2011/papers/syverson2003.pdf Onion Routing for Resistance to Traffic Analysis]{{Недаступная спасылка}}</ref> на баку [[ISP]], бо [[правайдар]] «бачыць» толькі плыню шыфратэксту, якая складаецца з [[IP-пакет|пакетаў]] сталай даўжыні. З кожным пераданым [[IP-пакет|пакетам]], уключаючы саму каманду адкрыцця [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлю]], асацыюецца [[Сіметрычны шыфр|сіметрычны ключ шыфравання]] і [[Сеткавы адрас|ідэнтыфікатар]] наступнага вузла [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлю]]. Гэтыя звесткі [[Шыфраванне|шыфруюцца]] паслядоўна [[Адкрыты ключ|адкрытымі ключамі]] ўсіх абраных [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]], пачынаючы з апошняга, ствараючы структуры, званыя «цыбулямі» (onions). Для міжсерверных камунікацый выкарыстоўваецца [[TLS]]. Створаныя ланцугі кожныя 10 хвілін берабудоўваюцца такім чынам, што праз кожны [[вузел сеткі]] праходзіць абмежаваны аб’ём трафіку ад кожнага [[Кліент, інфарматыка|кліента]]. Для кожнага наноў створанага ланцуга [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]] генеруецца новы [[Крыптасістэма з адкрытым ключом|сеансавы ключ]], а для супрацьдзеяння [[Хакерская атака|атакам]] [[Аналізатар трафіка|аналізу трафіка]] блок даных мае сталы памер 512 [[байт]]<ref>{{Cite web |url=https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=tor-spec.txt |title=Tor Protocol Specification |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=5 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141005093349/https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=tor-spec.txt |url-status=dead }}</ref>. «Цыбуліна» можа змяшчаць звесткі, патрэбныя для ўсталёўкі зваротнага [[Канал сувязі|канала]] — двухбаковых [[Сеціўнае злучэнне|злучэнняў]]. Функцыянуючы на ўзроўні [[TCP]] і перасылаючы толькі легітымныя струмені, [[Tor]] прадастаўляе надзейны [[Транспартны ўзровень|транспарт]] для [[Прыкладное праграмнае забеспячэнне|прыкладных праграм]] пасродкам [[Пратаколы перадачы даных|пратаколу]] [[SOCKS]]<ref>{{Cite web |url=https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=socks-extensions.txt |title=Tor’s extensions to the SOCKS protocol |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=24 красавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424193104/https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=socks-extensions.txt |url-status=dead }}</ref>. Калі ж карыстальнік утрымлівае ўласны [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервер]] сеціва [[Tor]], то адрозніць стваральны ім [[сеціўны трафік|трафік]] ад трафіку, які праходзіць праз яго [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервер]] ад іншых [[Кліент, інфарматыка|кліентаў]] немагчыма. [[Кампраментацыя (крыптаграфія)|Кампраментацыя]] ж аднаго ці некалькіх [[Сервер, апаратанае забеспячэнне|сервераў]] ланцуга да страты [[ананім]]насці ці [[Канфідэнцыйнасць|канфідэнцыйнасці]] не вядзе. === Virtual Private Network === {{main|VPN}} '''VPN''' — віртуальныя прыватныя сеткі, арганізаваныя ў выглядзе [[Шыфраванне|зашыфраванага]] [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлю]], які створаны праз [[Інтэрнэт]]. VPN-злучэнне складаецца з [[Канал сувязі|канала]] тыпу [[пункт-пункт]], якое мае на ўвазе сувязь паміж двума камп’ютарамі, так званымі [[Peer]]'амі. Кожны [[Peer|пір]] адказвае за [[шыфраванне]] інфармацыі перад уваходам у [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэль]] і іх расшыфроўку на выхадзе. Хоць [[VPN]] заўсёды ўсталёўваецца паміж двума пунктамі, кожны [[Peer|пір]] можа ўсталёўваць дадатковыя [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлі]] з іншымі вызламі, прычым для ўсіх іх [[peer|пір]] на баку [[Сервер, апаратанае забеспячэнне|сервера]] можа быць адным і тым жа. Гэта магчыма дзякуючы таму, што вузел можа [[Шыфраванне|шыфраваць]] і расшыфроўваць інфармацыю ад імя ўсёй сеткі. У гэтым выпадку вузел [[VPN]] завецца VPN-шлюзам, з якім карыстальнік усталёўвае [[Сеціўнае злучэнне|злучэнне]] і атрымлівае доступ у сеціва за ім, званае даменам [[Шыфраванне|шыфравання]]. Кожны раз, калі [[Сеціўнае злучэнне|злучэнне сетак]] абслугоўваюць два VPN-шлюзы, выкарыстоўваецца [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэляванне]]. Гэта значыць, што [[Шыфраванне|шыфруецца]] ўвесь [[IP-пакет]], пасля чаго да яго дадаецца новый загаловак, які змяшчае [[IP-адрас]]ы двух VPN-шлюзаў, якія пабачыць [[сніфер]] пры перахопе [[сеткавы трафік|трафіку]]. Такім чынам, немагчыма вызначыць камп’ютар-крыніцу ў першым дамене [[Шыфраванне|шыфравання]] і камп’ютар-атрымальнік у другім.<ref>[http://onlamp.com/pub/a/bsd/2002/12/12/FreeBSD_Basics.html VPNs and IPSec Demystified] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140219092740/http://www.onlamp.com/pub/a/bsd/2002/12/12/freebsd_basics.html |date=19 лютага 2014 }}</ref> == Вузкаспецыялізаваныя ананімныя сеткі == === Java Anonymous Proxy === {{main|:en:Java Anon Proxy}} '''JAP'''<ref>[https://anon.inf.tu-dresden.de/ JAP — ANONYMITY & PRIVACY]</ref> — йн жа '''AN.ON''' і '''JonDonym''' — прызначаны для [[ананім]]ізацыі толькі [[HTTP]], гэта значыць вэб-трафіку. Хоць само [[Праграмнае забеспячэнне|ПЗ]] падтрымлівае і [[SOCKS]], распрацоўшчыкі аргументуюць падтрымку сваімі [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверамі]] толькі [[HTTP]] высокімі разакамі злоўжыванняў. Перасылка [[сеціўны трафік|трафіку]] адбываецца ў [[HTTPS|зашыфраваным выглядзе]] праз фіксаваны каскад мікс-сервераў: карыстальнік не мае магчымасці збудаваць адвольны ланцуг [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]]. Перавага гэтага падыхода ў тым, што так прасцей дасягнуць той «крытычнай масы» карыстальнікаў, якая гарантуе высокую ступень [[ананім]]насці, а таксама большай хуткасці серфінгу, якая ў JAP значна вышэй, чым у цалкам [[Размеркаваная сістэма|размеркаваных сетак]]. Акрамя такго, пакаолькі крыстальнік не служыць у дадзеным выпадку канчавым звяном ланцугу, то ён абаронены ад замаху з боку асоб, якія жадаюць завалодаць звесткамі. [[Кампраметацыя (крыптаграфія)|Кампраметацыя]] [[ананім]]насці [[Кліент, інфарматыка|кліента]] JAP немагчыма без [[Аналізатар трафіку|перахопу]] усяго ўваходнага і выходнага [[сеткавы трафік|трафіку]] ўсіх вузлоў каскаду і іх судзеяння з мэтай расшыфроўкі [[IP-пакет|пакетаў]]. З траўня 2005 года JAP умее выкарыстоўваць [[вузел сеткі|вузлы сеткі]] [[Tor]] у якасці каскаду для [[ананім]]ізацыі HTTP-трафіка. Гэта адбываецца аўтаматычна ў тым выпадку, калі ў наладках [[браўзер]]а абраны [[SOCKS]], а не HTTP-проксі. JAP гарантуе [[шыфраванне]] [[сеціўны трафік|трафіка]] ад [[Кліент, інфарматыка|кліента]] да каскада JAP-сервераў, але не выконвае даданне [[IP-пакет|пакетаў]] да сталага памеру, чаго загадзя недастаткова для супрацьстаяння [[Хакерская атака|атакам]], заснаваным на [[Аналізатар трафіка|аналізе трафіку]]. Поўная [[Таямніца сувязі|канфідэнцыйнасць перадаваных звестак]] дасягаецца толькі ў выпадку дадатковага [[Шыфраванне|шыфравання]] на верхніх узроўнях з дапамогай такіх [[Пратаколы перадачы даных|пратаколаў]], як [[SSL]]. З другой паловы 2006 года ў рамках JAP вырашана прадастаўляць платны прэміум-сэрвіс, бо праект страціў крыніцу фінансавання. Праграма распрацавана ў Германіі, каскад JAP-сервераў змешчаны таксама там. Вядомы выпадак [[Кампраметацыя (крыптаграфія)|кампраметацыі]] сеткі нямецкай [[спецслужба]]й [[Bundeskriminalamt|Бундэскрыміналамт (BKA)]]. Яе патрабаваннем у рэалізацыю JAP распрацоўшчыкамі быў убудаваны [[бэкдор]], а карыстальнікам настойліва параілі правесці абнаўленне [[Праграмнае забеспячэнне|ПЗ]]. Неўзабаве суд прызнаў дзеянні [[BKA]] нелігітымнымі і [[Бэкдор|патаемны ход]] з кода JAP быў ухілены. === Mixminion === {{main|Mixminion}} '''Mixminion'''<ref>[https://www.mixminion.net/ Mixminion: A Type III Anonymous Remailer]</ref> — распрацаваная ў [[Каліфарнійскі ўніверсітэт в Берклі|універсітэце Берклі]] сістэма [[ананім]]най [[email|электроннага ліставаня]]. Гэтая сетка з часоў свайго стварэння спазнала змену некалькіх пакаленняў. Так, рэалізацыя першага пакалення (type 0) складалася з аднаго паштовага [[проксі-сервер]]а, які выдаляў з загалоўкаў інфармацыю, якая б дазваляла ідэнтыфікаваць адпраўніка. У цяперашні час выкарыстоўваюцца сеткі другога пакалення (type 2) — Mixmaster<ref>[http://mixmaster.sourceforge.net Mixmaster]</ref> — і адбываецца актыўнае развіцце трэцяга (type 3) — [[Mixminion]]. У сетцы type 3 кожнае паведамленне разбіваецца на некалькі фрагментаў сталай даўжыні і для кожнага з іх абіраецца свой ланцуг [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]]. Тэрмін жыцця [[Ключ, крыптаграфія|ключа]] абмежаваны, з адпраўніком асацыяваны [[Шыфраванне|зашыфраваны]] [[псеўданім]], па якім ён можа атрымаць адказ. == Спыненыя праекты ананімны сетак == === Emerging Network To Reduce Orwellian Potency Yield === {{main|Энтрапія, сетка}} '''ENTROPY'''<ref>[https://web.archive.org/web/20080704041351/http://entropy.stop1984.com/en/home.html Entropy Homepage (WWW)] ([[Архіў Інтэрнэта]] на 4 ліпеня 2008)</ref> — [[ананім]]ная [[файлаабменная сетка]], устойлівая да [[Інтэрнэт-цэнзура|інтэрнэт-цынзуры]]. Уяўляе сабой [[Размеркаваная сістэма|размеркаванае]] [[Content repository|сховішча звестак]], падобнае сваёй структурай на [[Freenet]]. Распрацоўка была спынена 9 ліпеня 2004 года з-за сумневаў у эфектыўнасці ўжываных [[алгарытм]]аў. === Invisible IRC Project === {{main|Invisible IRC Project/Proxy}} '''IIP'''<ref>{{Cite web |url=http://invisibleip.sourceforge.net/iip/ |title=Invisible IRC Project |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=18 мая 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090518155407/http://invisibleip.sourceforge.net/iip/ |url-status=dead }}</ref> — праект [[ананім]]ізацыі [[IRC]], шырока ўжываны ў якасці дадатку для [[онлайн]]авых стасункаў у [[Freenet]]. Зачынены ў [[2004]] годзе пасля сапсавання [[Апаратнае забеспячэнне|апаратнага забеспячэння]] сеткі. === Peek-A-Booty === '''Peekabooty'''<ref>[https://web.archive.org/web/20060425233138/http://www.peek-a-booty.org/ Peekabooty] ([[Архіў Інтэрнэта]] на 25 красавіка 2006)</ref> — распрацаваны двума энтузіястамі з [[:en:Cult of the Dead Cow|Cult of the Dead Cow]]{{ref-en}} і прэзентаваная ў 2002 г. на канферэнцыі [[:en:CodeCon|CodeCon]]{{ref-en}} [[ананім]]ная [[пірынгавая сетка]]. Праект разлічваў на падтрымку «глабальна думаючых і лакальна дзеючых» добраахвотнікаў, якім патрэбна было сцягнуць і ўсталяваць кліентскую праграму, дзеючую ў фонавым рэжыме як [[срынсэйвер]]. Для ўжывання сеткі карыстальнікам у краінах з [[інтэрнэт-цэнзура]]й патрабавалася толькі ўказаць уваход у Peekabooty як [[проксі]] для свайго [[браўзер]]а. Запыты на забароненыя сайты праходзілі праз машыны добраахвтнікаў, прычым машыны кожны раз абіраліся выпадковым чынам. [[Ананім]]насць забяспечвалася дзякуючы запыту даных без указання [[Сеткавы адрас|сеткавага адраса]] крыніцы запыту, які камп’ютары перадаюць ланцугом, захоўваючы толькі адрас папярэдняй машыны. Для абароны ад праслухоўвання Peekabooty [[Шыфраванне|шыфраваў]] звесткі, маскіруючы іх пад аперацыю [[Электронная камерцыя|электроннай камерцыі]] з выкарыстаннем [[Сеткавы пратакол|пратаколу]] [[HTTPS]]. Праект так і не выйшаў са стадыі [[Бэта-тэставанне|бэта-тэставання]]. === BitBlinder === {{main|:en:Bitblinder}} '''BitBlinder'''<ref>[https://bitblinder.com/ bitblinder] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100105085910/http://bitblinder.com/ |date=5 студзеня 2010 }}</ref> — тэхналогія, якая дапамагала сцягваць файлы з [[Файлаабменныя сеткі|файлаабменных сетак]] цалкам [[ананім]]на і без дадатковых выдаткаў. З яе дапамогай усе запыты і звесткі перадаваліся ў [[Шыфраванне|зашыфраваным]] выглядзе праз ланцуг пасярэднікаў, якія нічога не ведалі аб крыніцы і змесце запыта, забяспечваючы поўную абарону [[Прыватнасць|прыватнасці]] і [[IP-адрас]]оў кліентаў. Фактычна, модуль BitBlinder выступаў у якасці асабістага [[торэнт-трекер]]а для [[ананім]]ных звестак, у якім кожны з жадаючых дамагчыся прыватнасці павінен быў [[ананім]]ізаваць пэўны аб’ём звестак для іншых удзельнікаў сеткі. Для абароны [[IP-адрас]]у кожны запыт карыстальніка BitBlinder перадаваўся праз некалькі прамежкавых вузлоў, перш чым дасягаў патрэбнага адраса. Кожны прамежкавы вузел пры гэтым атрымліваў толькі адрас наступнага вузла ў ланцугу, але не адрас крыніцы запыта, прычым адсачыць плыні звестак было вельмі складана для любога ўдзельніка сеткі. Тэхналогія BitBlinder падыходзіла не толькі для [[торэнт]]-сетак, але і для звычайнага прагляду [[Вэб-старонка|вэб-старонак]]. Напрыклад, з яе дапамогай можна было ўтойваць гісторыю прагледжаных старонак ад [[Негалоснае назіранне|вонкавых назіральнікаў]], а таксама выходзіць на патрэбныя сайты праз [[Кантэнт-фільтр|фільтры карпаратыўных сетак]]. Тэхналогія BitBlinder з’яўлялася [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне|кросплатформавай]] (праграма напісана на [[Python (мова праграмавання)|Python]]). Для ўключэння ў сетку [[ананім]]ізацыі патрабавалася рэгістрацыя.<ref>[https://forum.antichat.ru/thread132309.html Технология BitBlinder]</ref> Праект спыніў сваё існаванне ў 2012 годзе. === Veiled === '''Veiled'''<ref>[http://darkreading.com/security/encryption/showArticle.jhtml;jsessionid=J2BTCVHUSWTKGQSNDLPCKH0CJUNN2JVN?articleID=217801293 Researchers Build Anonymous, Browser-Based 'Darknet']{{Недаступная спасылка}}</ref> — тэхналогія для абароненаха абмена звесткамі з ужываннем толькі [[браўзер]]а з падтрымкай стандарту [[HTML 5]]. Яе асноўная мэта — [[ананім]]ны прагляд [[Вэб-старонка|вэб-старонак]] і бяспечныя зносіны ў [[онлайн]]е аніякай [[Інтэрнэт-цэнзура|цэнзуры]] ці [[Негалоснае назіранне|маніторынгу]]. Сістэма не патрабуе ўсталёўкі — [[Кліент, інфарматыка|кліент]] наўпрост адчыняе спецыяльны [[PHP]]-файл на [[вэб-сервер]]ы, загружае пэўны набор сцэнароў на [[JavaScript]], а потым тэхналогія ўтойвае ўсі дзеянні карыстальніка ад [[Аналізатар трафіку|сродкаў кантролю]]. Тэхналогія Veiled выкарыстоўвае стандартныя [[вэб-сервер]]ы, на якіх змяшчаюцца фрагменты файлаў, што падтрымліваюць працу сістэмы. Іншымі словамі, замест наўпроставага ўзаемадзеяння паміж удзельнікамі сеткі ўжываецца ланцуг паўтаральнікаў запыта — [[браўзер]] аднаго карыстальніка перадае свой запыт на сайт з падтрымкай Veiled, гэты сайт перадае запыт далей па ланцугу, пакуль не дасягне патрэбнай старонкі, а гэтая старонка трапіць карыстальніку назад праз ланцуг сцягнуўшых яе [[Вэб-старонка|вэб-старонак]] Veiled.<ref>[http://www.readwriteweb.com/archives/researchers_to_debut_veiled_the_darknet_powered_by_a_web_browser.php Researchers to Debut "Veiled, " the Darknet Powered by a Web Browser] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090717054646/http://www.readwriteweb.com/archives/researchers_to_debut_veiled_the_darknet_powered_by_a_web_browser.php |date=17 ліпеня 2009 }}</ref> Праект так і не меў практычнага ўвасаблення. == Атакі на ананімныя сеткі == {{таксама|Аддаленыя сеціўныя атакі}} У агульным выпадку бяспека ананімнай сеткі прама прапарцыйна колькасці вузлоў-удзельнікаў сеткі. Паляпшэнне [[Раўнамернае дыскрэтнае размеркаванне|раўнамернасці статыстычнага размеркавання]] вузлоў таксама з’яўляецца дзейнай мерай супраць шматлікіх тыпаў [[Хакерская атака|атак]]. Улічваючы аматарскі характар ананімных сетак, галоўным каталізатарам іх развіцця з’яўляецца ступень даверу і супрацоўніцтва карыстальнікаў. Давер да сістэм такога класу магчымы толькі пры ўмове публічнасці крынічнага коду, асноватворных пратаколаў і праектнай дакументацыі. Аднак даследванні паказваюць, што нават у [[Праграмнае забеспячэнне|ПЗ]] руху [[Open Source]] могуць працяглы час заставацца незаўважнымі пакінутыя прафесіяналамі [[Бэкдор|патаемныя хады]],<ref>[http://www.securitylab.ru/news/383664.php Обнаружена опасная уязвимость в ядре Linux]</ref> у сувязі з чым надзвычай важная роля даследванняў экспертаў-аналітыкаў і [[Крыпталогія|крыптолагаў]]. === Таймінг-атака === {{main|Атака па часе}} Падрабязнае апісанне гэтай [[Хакерская атака|атакі]] было апублікавана даследчыкамі з [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскага ўніверсітэту]]. Яе сутнасць у тым, што ў сетках з малым часам чакання магчыма карэляцыя часу праходжяння [[IP-пакет|пакетаў]] з мэтай вызначэння рэальнай крыніцы звестак. Дзеля ажыццяўлення дадзенай [[Хакерская атака|атакі]] патрэбна кантраляваць пэўныя часткі сеткі — западозраныя выхады ананімных сетак і вузлы, падазроныя ў [[ананім]]най перадачы даных, альбо толькі ўваходы і выхады ананімных сетак. Шанцы атакуючыга на поспех пры ўжыванні дадзенай [[Хакерская атака|атакі]] могуць быць павялічаны, калі ў яго ёсць доступ да [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]], да якога далучаецца [[ананім]]ны карыстальнік. Атакуючы можа, напрыклад, прымусіць [[вэб-сервер]] дасылаць [[браўзер]]у звесткі з пэўнымі затрымкамі (напрыклад, выставіўшы розныя інтэрвалы затрымак для адказу [[вэб-сервер]]а на запыты індэкснай старонкі, выяваў і табліц стыляў). Гэта дазволіць выявіць у [[Шыфраванне|зашыфраваным]] [[сеціўны трафік|трафіку]] ананімнай сеткі «шаблоны» затрымак і, такім чынам, з пэўнай верагоднасцю адказаць на пытанне аб прыналежнасці выходзячага [[сеціўны трафік|трафіка]] ананімнай сеткі да «падазронага» карыстальніка. Метады абароны ад таймінг-атакі уключаюць унясенне зменных затрымак у характар інфармацыйнага абмену, перамешванне і аб’яднанне паведамленняў, перасылку іх блокамі фіксаванага памеру. === Атака на адбіткі === Атакуючы можа стварыць вялікую базу звестак папулярных [[вэб-сайт]]аў, якая будзе змяшчаць у сябе пэўныя параметры індэксных старонак (напрыклад, памер галоўнай старонкі ў байтах). Гэта дазволіць «адгадаць» сайт, які наведвае карыстальнік, шляхам аналізу колькасці перададзенага на ўваходны вузел ананімнай сеткі [[Шыфраванне|зашыфраванага]] [[сеціўны трафік|трафіка]]. === Асацыяцыя ананімнага і псеўданімнага трафіка === Атакуючы можа асацыяваць [[ананім]]ны [[сеціўны трафік|трафік]] з «падазраваным» вузлом у пэўных выпадках. Напрыклад, [[Tor]] накіроўвае ўсе злучэнні, створаныя ў пэўным часовым прамежку, у адзін ланцуг вузлоў. Такім чынам, можна асацыяваць псеўданімныя злучэнні з [[ананім]]нымі, калі яны былі створаны амаль адначасова. Напрыклад, пры адначасовай адсалцы файла [[Пратаколы перадачы даных|пратаколам]] [[FTP]] з [[ананім]]ным злучэннем і [[ICQ]] з псеўданімным злучэннем будзе ўжыты той жа ланцуг [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]] сеткі [[Tor]] і адзіны выходны вузел. У гэтым выпадку атакуючы можа здагадацца, што абодва злучэнні былі здзейснены з аднаго камп’ютара і паспрабаваць атрымаць дадатковую інфармацю аб карыстальніку, які перадае файл, напрыклад праз нумар [[ICQ]]. === Атака на TCP timestamp === [[Хакерская атака|Атака]] складаецца ў тым, што значэнне [[TCP]] [[timestamp]] змяняецца на фіксаваную велічыню за адзінку часу і ў большасці выпадкаў адрозніваецца ў двух розных камп’ютараў. Атакуючы можа [[Аналізатар трафіка|праслухоўваць трафік]] VPN-сэрвісу і запісваць перададзеныя значэнні TCP timestamp. Паколькі [[VPN]] ажыццяўляе перадачу [[IP-пакет]]аў, то сістэма, якая стварыла VPN-злучэнне, будзе перадаваць TCP timestamp у [[Інкапсуляцыя, касп'ютарныя сеткі|інкапсуляваных]] [[IP-пакет|пакетах]]. Аналагічная [[Хакерская атака|атака]] магчыма і на прыхаваныя [[Вэб-сэрвіс|сэрвісы]] сеціва [[Tor]]. У гэтым выпадку ў ананімнай сецы перадаюцца толькі [[TCP]] даныя, аднак «доследны» вузел можа перадаваць TCP timestamp, напрыклад, у злучэннях праз [[Лакальная сетка|лакальнай сетцы]]. [[Хакерская атака|Атака]] палягае ў тым, што можна выклікаць пэўныя адхіленні ў значэннях лічыльнікаў TCP timestamp (напрыклад, шляхам [[DoS-атака|DoS-атакі]]). Ужывальнасць дадзенай [[Хакерская атака|атакі]] на прыхаваныя [[Веб-сэрвіс|сэрвісы]] [[Tor]] да гэтага часу пад пытаннем. === Іншыя атакі === Існуе мноства іншых [[Хакерская атака|атак]], якія скіраваны на пэўныя праграмы, якія ўжываюць ананімнае сеціва. Напрыклад: * Вызначэнне сапраўднага [[IP-адрас]]у карыстальніка праз выкананне ў яго [[браўзер]]ы [[Java-аплет]]аў і [[Adobe Flash|Flash]], альбо выкананне патрэбнага кода праз эксплуатацыю пэўных [[Уразлівасць (камп’ютарная бяспека)|уразлівасцяў]] [[браўзер]]а; * Вызначэнне сапраўднага [[IP-адрас]]у праз запыт прамога злучэння ў [[Пратаколы перадачы даных|пратаколах]] [[OSCAR, пратакол|Oscar]], [[MRIM]], [[MSN]] і інш. == Гл. таксама == * [[Ананімайзер]] * [[Вэб-проксі]] * [[Абарона персанальных звестак]] * [[Інтэрнэт-цэнзура]] * [[Інфармацыйная бяспека]] * [[Крыптаанархізм]] * [[Адкрыты проксі]] * [[Проксі-сервер]] * [[Рэмейлер]] * [[Свабода слова]] * [[Таямніца сувязі]] * [[Спіс праграм камп’ютарнага сачэння і радыёэлектроннай выведкі па краінам]] {{зноскі|2}} == Навуковыя працы == * {{кніга|аўтар=Andrei Serjantov |загаловак=On the anonymity of anonymity systems |адказны= |спасылка=https://www.cl.cam.ac.uk/techreports/UCAM-CL-TR-604.pdf |месца=[[United Kingdom]] |выдавецтва=[[Department of Computer Science and Technology, University of Cambridge|Computer Laboratory, University of Cambridge]] |год=2004 |том= |старонак=162 |старонкі= |isbn=}} * {{кніга |аўтар=Ryan Michael Craven |загаловак=Traffic Analysis of Anonymity Systems |адказны=Richard R. Brooks, Timothy Burg, Christopher Griffin |спасылка=http://etd.lib.clemson.edu/documents/1285776987/Craven_clemson_0050M_10692.pdf |месца=[[USA]] |выдавецтва=[[:en:Clemson University Graduate School|Graduate School of Clemson University]] |год=2010 |том= |старонак=85 |старонкі= |isbn= }}{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == * [http://www.anonymous-p2p.org/ Anonymous P2P] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050406053546/http://www.anonymous-p2p.org/ |date=6 красавіка 2005 }} * [http://www.ifap.ru/pr/2013/130416a.htm Настольная кніга кібердысідэнта: выданне для грамадзян і патрыётаў] * [https://www.pgpru.com/faq/anonimnostj Сеціўная ананімнасць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160323071157/https://www.pgpru.com/faq/anonimnostj |date=23 сакавіка 2016 }} * [https://www.howtobypassinternetcensorship.org/ru.html Как Обойти Интернет Цензуру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120106185116/http://howtobypassinternetcensorship.org/ru.html |date=6 студзеня 2012 }} * [http://www.shpargalko.ru/2010/05/30/kak-poseshhat-zablokirovannye-sajty/ Как посещать заблокированные сайты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100605025743/http://www.shpargalko.ru/2010/05/30/kak-poseshhat-zablokirovannye-sajty/ |date=5 чэрвеня 2010 }} * [http://doc.elcat.kg/Misc/SOMag/content/2006/samag_02_39/samag2(39)-74-81.pdf Какова цена анонимности в Сети] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425011139/http://doc.elcat.kg/Misc/SOMag/content/2006/samag_02_39/samag2(39)-74-81.pdf |date=25 красавіка 2014 }} * [http://www.xmarks.com/topic/darknet Darknet] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130122043342/http://www.xmarks.com/topic/darknet |date=22 студзеня 2013 }} * [https://plus.google.com/communities/104253064892524682250 Deep Web] * [http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_4.html Анонимный серфинг. Часть 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425011021/http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_4.html |date=25 красавіка 2014 }} * [http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_5.html Анонимный серфинг. Часть 2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425005824/http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_5.html |date=25 красавіка 2014 }} * [http://www.xakep.ru/magazine/xa/120/026/1.asp За гранью невидимости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121116224503/http://www.xakep.ru/magazine/xa/120/026/1.asp |date=16 лістапада 2012 }} * [http://forum.dobroe.ru/index.php?showtopic=19603 Сетевой камуфляж] * [https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=explorer&chrome=true&srcid=0B4rs5c-vL7KfMTYyMDBhODAtZDg3YS00ZmUxLTg5ZDMtMmMyYWZhNTFkMGRi&hl=ru Скрытое использование сети Интернет]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.securitylab.ru/contest/349471.php Пробив анонимности] {{Спосабы выхаду ў Інтэрнэт}} {{Механізмы бяспекі ў Інтэрнэце}} {{Ананімныя сеткі}} [[Катэгорыя:Ананімныя сеткі| ]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-цэнзура]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя сеткі]] [[Катэгорыя:Сувязь]] rh0lyzcu1jzq6qqj9h9jezc5jhnlgd1 5222543 5222537 2026-10-21T01:45:44Z Odags 103628 арфаграфія 5222543 wikitext text/x-wiki '''Ананімныя сеткі''' — [[камп’ютарныя сеткі]], створаныя для дасягнення [[ананім]]насці ў [[інтэрнэт|інтэрнэце]], якія працуюць па-над [[глабальнае сеціва|глабальным сецівам]]. Спецыфіка такіх сетак палягае ў тым, што распрацоўшчыкі вымушаны ісці на кампраміc паміж ступенню абароны і лёгкасцю карыстання сістэмай, яе «празрыстасцю» для карыстальніка. Таксама важны аспект захавання [[ананім]]насці і [[Канфідэнцыйнасць|канфідэнцыйнасці]] з умовай уздзеяння метадаў [[Сацыяльная інжынерыя|сацыяльнай інжынерыі]] або якога-небудзь [[Прымушэнне|прымусу]] да аператара [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]]. [[:en:Multiple encryption|Шматузроўневае шыфраванне]] і [[Размеркаваная сістэма|размеркаваны характар]] ананімных сетак ліквідуюць адзіны пункт адмовы і адзіны вектар [[Хакерская атака|атак]], дазваляючы зрабіць [[Аналізатар трафіку|перахоп трафіку]] ці нават [[Узлом праграмнага забеспячэння|узлом]] часткі [[Вузел сеткі|вузлоў сеткі]] не фатальнай падзеяй. За [[ананім]]насць карыстальнік расплачваецца павелічэннем [[час водгуку|часу водгуку]], зніжэннем [[Біт у секунду|хуткасці]], а таксама большымі аб’ёмамі сеціўнага [[сеціўны трафік|трафіка]]. Першай адносна паспяховай ананімнай сеткай быў камерцыйны сэрвіс Freedom, які функцыянаваў з 1998 да 2001 года. Кампанія ZKS усталявала асобныя [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверы]], з якімі [[Кліент, інфарматыка|кліенты]] злучаліся праз [[Пратакол канфідэнцыйнага вылічэння|крыптаграфічны пратакол]]. Вузел, на які прыходзілі [[IP-пакет|пакеты]] ад карыстальніка Freedom, не мог [[Сеткавы адрас|ідэнтыфікаваць]] сапраўднага адпраўніка. Сама сетка функцыянавала на ўзроўні [[Пратаколы перадачы даных|пратаколу]] [[IP]]. У гэты ж час пачалі актыўна развівацца іншыя праекты.<ref>[https://www.onion-router.net/History.html Onion Routing History (1998)]</ref> == Дэцэнтралізаваныя ананімныя сеткі == У [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаванай]] сетцы любая машына можа ўсталяваць [[Сеткавае злучэнне|злучэнне]] з іншай, а таксама даслаць ёй запыт на забеспячэнне рэсурсамі. Кожная машына апрацоўвае запыты ад іншых у якасці [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]], дасылаючы і прымаючы запыты, а таксама выконваючы іншыя дапаможныя і адміністрацыйныя функцыі. Любы ўдзельнік такой сеткі не абавязаны гарантаваць сталага [[Сеткавае злучэнне|злучэння]] і можа адключыцца ў любы момант часу. Але па дасягненні пэўнага памеру сеціва ў ім адначасова пачынаюць існаваць мноства сервераў з аднолькавымі функцыямі. === ANts P2P === {{main|:en:ANts P2P}} '''ANts P2P'''<ref>[http://antsp2p.sourceforge.net/ ANts P2P]</ref> — [[файлаабменная сетка]], якая [[ананім]]ізуе ўвесь [[паток даных]], ужываючы сістэму [[Маршрутызацыя|маршрутызацыі]], у якой, у адрозненні ад [[BitTorrent]], удзельнікі абменьваюцца [[сеткавы трафік|трафікам]] не напрамую, а праз некалькі вузлоў. Кожнаму ўдзельніку вядомы толькі [[IP-адрас]] яго непасрэднага суседа. Такім чынам, [[Бяспека праз невядомасць|адпраўнік не ведае, куды ідзе яго файл, а атрымальнік не ведае, адкуль ён прыйшоў]]. Для большай бяспекі даныя паміж асобнымі адпраўнікамі і атрымальнікамі [[Шыфраванне|шыфруюцца]] [[Сіметрычны алгарытм шыфравання|сіметрычным алгарытмам шыфравання]] [[Advanced Encryption Standard|AES]].<ref>{{Cite web |url=http://zenway.ru/page/antsp2p |title=ANts P2P |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=23 ліпеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723054150/http://zenway.ru/page/antsp2p |url-status=dead }}</ref> === Bitmessage === {{main|Bitmessage}} '''Bitmessage''' — [[Аднарангавая сетка|дэцэнтралізаваня P2P]] сістэма абмену [[Электроннае паведамленне|электроннымі паведамленнямі]] з [[Адкрыты зыходны код|адкрытым зыходным кодам]], якая дазваляе карыстальніку [[Bitmessage]] дасылаць [[Шыфраванне|шыфраваныя]] паведамленні іншым карыстальнікам сістэмы, як альтэрнатыва [[email]]. [[Bitmessage]] пабудавана на [[Архітэктура праграмнага забеспячэння|архітэктуры]] падобнай на сетку [[Bitcoin]], аднак адаптаваную для задачы перасылкі паведамленняў, а не [[Банкаўская трансакцыя|грашовых трансакцый]]. Сетка зазнала рэзкі ўсплёск папулярнасці пасля раскрыцця інфармацыі [[Эдвард Сноўдэн|Эдвардам Сноўдэнам]] аб сістэме [[Негалоснае назіранне|сакрэтнага сачэння]] за інтэрнэт-карыстальнікамі [[PRISM, праграмы выведкі|PRISM]].<ref>[http://www.pvsm.ru/informatsionnaya-bezopasnost/38265 Описание протокола BitMessage]</ref> === Filetopia === {{main|:en:Filetopia}} '''Filetopia'''<ref>[http://www.filetopia.org/ Filetopia: Your secure file sharing and communications tool]</ref> — шматфункцыйная [[файлаабмен]]ная праграма, галоўнай рысай якой з’яўляецца высокі ўзровень [[Прыватнасць|прыватнасці]] і [[Бяспека|бяспекі]]. Падтрымліваецца [[шыфраванне|зашыфраваны]] [[чат]], паўнавартасны [[інтэрнэт-пэйджар]], работа з [[форум]]ам. Дзякуючы тэхналогіі [[:en:MS Agent|MS Agent]] пасля ўсталявання адпаведнага галасавога рухавіка магчыма зачытванне голасам атрыманых паведамленняў. З мэтай паляпшэння ступені абароненасці [[Filetopia]] хавае [[IP-адрас]] карыстальніка, абараняючы яго тым самым ад магчымых [[Хакерская атака|хакерскіх атак]]. У якасці алгарытму стварэння [[Адкрыты ключ|адкрытага ключа]] ўжываецца [[Эліптычная крывая|эліптычныя крывыя]], а паведамленні і файлы [[Шыфраванне|шыфруюцца]] адным з дзясятка самастойна абіральных карыстальнікам алгарытмаў. === Freenet === {{main|Freenet}} '''Freenet'''<ref>[http://freenetproject.org The Freenet Project]</ref> — гэта [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваная]] і цалкам ананімная [[аднарангавая сетка]], якая працуе па-над інтэрнэтам, уключаючы вялікую колькасць роўнапраўных камп’ютараў і дазваляе публікаваць любыя матэрыялы без магчымасці выйсці на аўтара. [[Таямніца сувязі|Канфідэнцыйнасць звестак]] гарантуецца строгай [[крыптаграфія]]й: каб атрымаць файл, у запыце патрабуецца паведаміць асацыяваны з ім [[Ключ, крыптаграфія|ключ]]. Ролю такога [[Ключ, крыптаграфія|ключа]] выконвае [[Асацыятыўны масіў|хэш]]-код файла ці [[DSA]]-ключ, што стварае таксама механізм праверкі цэласнасці. У цяперашні час [[Freenet]] пачынае выкарыстоўваць прынцып сетак [[Цыбульная маршрутызацыя|Onion Routing]].<ref>[https://emu.freenetproject.org/pipermail/devl/2011-February/035390.html &#91;freenet-dev&#93; Expensive onion routing is okay for small payloads] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131220011917/https://emu.freenetproject.org/pipermail/devl/2011-February/035390.html |date=20 снежня 2013 }}</ref> === GNUnet === {{main|GNUnet}} '''GNUnet'''<ref>[https://gnunet.org/ GNUnet — GNU’s framework for secure P2P networking]</ref> — гэта [[праграмны пакет]] для бяспечнага P2P-злучэння, які не мае патрэбы ў [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверах]]. Сэрвіс рэалізаваны па-над [[Сеткавы ўзровень|сеткавым узроўнем]] дазваляе абменьвацца файламі [[ананім]]на і без якой-небудзь [[Інтэрнэт-цэнзура|сеткавай цэнзуры]]. [[Ананім]]насть забяспечваецца за кошт таго, што паведамленні, якія ідуць ад [[Вузел сеткі|вузла сеткі]], немагчыма адрозніць ад чужых паведамленняў, у перадачы якіх удзельнічае вузел. Усе вузлы дзейнічаюць як маршрутызатары, злучэнні паміж якімі [[шыфраванне|шыфруюцца]], а ўзровень ужывання прапускной здольнасці [[Канал сувязі|канала]] падтрымліваецца сталым. [[GNUnet]] ужывае простую, заснаваную на лішках эканамічную мадэль для выдаткоўвання рэсурсаў: вузлы, якія больш даюць сетцы, узнагароджваюцца лепшым абслугоўваннем. Праект [[GNUnet]] узнік у 2001 годзе і быў натхнёны цэлым шэрагам тэхнічных ідэй, прызваных забяспечыць бяспечны [[файлаабмен]] у [[Пірынгавыя сеткі|пірынгавых сетках]]. Асноўныя тэхнічныя пытанні працы [[GNUnet]] падрабязна апісаны ў шэрагу навуковых публікацый.<ref>[https://gnunet.org/papers.php3 GNUnet papers and related work] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090825025021/http://gnunet.org/papers.php3 |date=25 жніўня 2009 }}</ref> Сярод іх — палепшанае [[кадзіаванне]] змесціва ECRS і новы [[ананім]]ны [[пратакол маршрутызацыі]] gap. Іх адметнасці дазваляюць заахвочваць у [[GNUnet]] актыўных удзельнікаў. У перыяды высокай загрузкі сеткі прыярытэт атрымліваюць тыя ўдзельнікі, якія зрабілі большы ўнёсак у мінулым. Акрамя таго, [[GNUnet]] [[Пашырэнне|пашыральная]] і дазваляе лёгка ствараць новыя праграмы [[peer-to-peer]] на яе аснове ці выкарыстоўваць альтэрнатыўныя сеткавыя [[Транспартны ўзровень|транспарты]] для перадачы даных. === Gnutella === {{main|Gnutella}} '''Gnutella'''<ref>[http://wiki.limewire.org/index.php?title=GDF Gnutella Protocol Specification] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090331221153/http://wiki.limewire.org/index.php?title=GDF |date=31 сакавіка 2009 }}</ref> — першая цалкам [[дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваная]] [[файлаабменная сетка]], створаная ў 1999 годзе. Пры падключэнні [[Кліент, праграмны|кліент]] атрымлівае ад вузла, з якім яму сталася злучыцца, спіс з пяці актыўных вузлоў, якім дасылаецца запыт на пошук рэсурсу па ключавым слове. Вузлы шукаюць у сябе адпаведныя запыту рэсурсы і, калі не знаходзяць іх, перасылаюць запыт актыўным вузлам уверх па «[[Дрэва, структура даных|дрэве]]», пакуль не знойдзецца рэсурс ці не будзе перавышана максімальная колькасць крокаў. Такі пошук завецца размнажэннем запытаў (query flooding). Аднак, падобная рэалізацыя вядзе да экспанентнага росту колькасці запытаў, і на верхніх узроўнях «дрэва» можа прывесці да [[Адмова ад абслугоўвання|адмовы ад абслугоўвання]], што неаднаразова назіралась на практыцы. Таму распрацоўшчыкі ўдасканалілі алгарытм і ўвялі правілы, у адпаведнасці з якімі запыты могуць перасылаць уверх па «[[Дрэва, структура даных|дрэве]]» толькі вызначаныя (ultrapeers) вузлы, а астатнія (leaves) могуць толькі рабіць запыты. Таксама была ўведзена сістэма [[кэш]]уючых вузлоў. Запыты ў сетцы [[Gnutella]] перасылаюцца па [[TCP]] ці [[UDP]], а капіраванне файлаў ажыццяўляецца праз [[Сеціўны пратакол|пратакол]] [[HTTP]]. У апошні час з’явіліся пашырэнні для кліентскіх праграм, якія дазваляюць капіраваць па [[UDP]] і рабіць [[XML]]-запыты метаданых аб файлах. Недахопы пратаколу [[Gnutella]] ініцыявалі распрацоўку прынцыпова новых алгарытмаў пошуку маршрутаў і рэсурсаў, што прывяло да стварэння групы [[Сеціўны пратакол|пратаколаў]] [[DHT]] і, у прыватнасці, [[Kademlia]], які шырока ўжываецца ў найбольш буйных сетках.<ref>[http://www.ccc.ru/magazine/depot/06_11/read.html?0302.htm Файлообменные сети P2P: основные принципы, протоколы, безопасность] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110914102929/http://ccc.ru/magazine/depot/06_11/read.html?0302.htm |date=14 верасня 2011 }}</ref> === Gnutella2 === {{main|Gnutella2}} '''Gnutella2'''<ref>[http://g2.trillinux.org/ Gnutella2]</ref> — створаны ў 2002 г. прынцыпова новы [[Сеціўны пратакол|пратакол]] і першыя яго кліенты, якія маюць [[Зваротная сумяшчальнасць|зваротную сумяшчальнасць]] з кліентамі [[Gnutella]]. У адпаведнасці з ім частка вузлоў становіцца канцэнтратарамі, астатнія — звычайнымі вузламі (leaves). Кожны звычайны вузел мае [[Сеткавае злучэнне|злучэнне]] з адным-двума канцэнтратарамі, якія звязаны з сотнямі звычайных вузлоў і дзесяткамі іншых канцэнтратараў. Кожны вузел перыядычна перасылае канцэнтратару спіс [[ідэнтыфікатар]]аў [[Ключавое слова|ключавых слоў]], па якіх можна знайсці апублікаваныя гэтым вузлом рэсурсы. [[Ідэнтыфікатар]]ы захоўваюцца ў агульнай табліцы на канцэнтратары. Калі вузлу патрэбна знайсці рэсурс, ён пасылае запыт па ключавому слову свайму канцэнтратару, які або знаходзіць рэсурс у сваёй табліцы і вяртае [[Ідэнтыфікатар|id]] вузла, які валодае рэсурсам, або вяртае спіс іншых канцэнтратараў, якія вузел зноў запытвае па чарзе ў выпадковым парадку. Такі пошук завецца пошукам з дапамогай метаду блуканняў (random walk). Адметнай асаблівасцю сеткі [[Gnutella2]] з’яўляецца магчымасць распаўсюджвання інфармацыі аб файле ў сетцы без капіравання самога файла, што вельмі карысна з пункту гледжання адсочвання [[Камп’ютарны вірус|вірусаў]]. Для пакетаў, што перадаюцца у сетцы, распрацаваны ўласны фармат, які гнутка рэалізуе магчымасць нарошчваць функцыянальнасць сеткі праз даданне дадатковай службовай інфармацыі. Запыты і спісы [[Ідэнтыфікатар|id]] [[Ключавое слова|ключавых слоў]] перасылаюцца на канцэнтратары па [[UDP]].<ref>[http://moikompas.ru/compas/p2p Популярные файлообменные сети P2P — Gnutella, Gnutella2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090606173544/http://moikompas.ru/compas/p2p |date=6 чэрвеня 2009 }}</ref> === Invisible Internet Project (I2P) === {{main|I2P}} '''I2P'''<ref>[https://www.i2p2.de/ I2P Anonymous Network] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090815070800/http://www.i2p2.de/ |date=15 жніўня 2009 }}</ref> — [[форк]] праекта [[Freenet]], распачаты ў 2003 годзе з мэтай забяспечыць [[ананім]]ны доступ да абароненых рэсурсаў, сярод якіх [[блог]]і (Syndie), [[IRC]] (ircProxy), [[электронная пошта]] (Susimail), [[Вэб-сэрвіс|сэрвісы]] [[FTP|перадачы файлаў]] і [[Суполка навін|суполак навін]], [[Інтернэт-шлюз|шлюзы]] [[Freenet]] і Mnet. Будучы заснаванай на SSU (Secure Semireliable [[UDP]]), мае функцыі [[Аўтэнтыфікацыя|аўтэнтыфікацыі]] і кіравання патокам, [[I2P]] прапануе [[сеткавы мост]] — т. з. I2PTunnel — забяспечвае [[Перадача даных|перадачу]] TCP-пакетаў праз сеціва [[I2P]], і такім чынам — сродак стварэння абароненых [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэляў]] да любых TCP-сэрвісаў, у доступе да якіх можа ўзнікнуць патрэба. Падчас абмену данымі праз [[I2P]] адбываецца іх шматузроўневае [[шыфраванне]] (скрознае, [[Часночная маршрутызацыя|часночнае]], [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэльнае]] і [[Транспартны ўзровень|транспартнага ўзроўня]]), а таксама [[Крыптаграфія|крыптаграфічная]] [[аўтэнтыфікацыя]] канцавых вузлоў. [[Вузел сеткі|Вузлы сеткі]] [[I2P]] прадстаўлены [[Сеткавы адрас|ідэнтыфікатарамі]], якія не маюць лагічнай адпаведнасці з іх рэальнымі [[IP-адрас]]амі. Кліентскае праграмнае забеспячэнне функцыянуе як [[маршрутызатар]], які запісвае ў табліцу звесткі вузлоў для [[Перадача даных|перадачы]] ўваходнага і выходнага [[сеціўны трафік|трафіку]]. Перадавальны [[IP-пакет|пакет]] праходзіць часовыя аднабаковыя ланцугі: [[маршрутызатар]]ы выходнага [[сеціўны трафік|трафіку]], збудаваныя на вузле-адпраўніку, і [[маршрутызатар]]ы уваходнага [[сеціўны трафік|трафіку]], збудаваныя вузлом-адрасатам. Такія [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлі]] перабудоўваюцца кожныя 10 хвілін. Кіруючы даўжынёй ланцугу маршрутызатараў у кліенцкім [[Праграмнае Забеспячэнне|ПЗ]], карыстальнік абірае для сябк патрэбныя суадносіны паміж ступенню [[ананім]]насці, [[латэнтнасць|латэнтнасцю]] і [[Прапускная здольнасць|прапускной здольнасцю]] сеткі. Перададаванае паведамленне праходзіць такі шлях, які адпавядае мадэлям пагрозы адпраўніка і атрымальніка.<ref>[https://www.hack-info.ru/showthread.php?s=a9deb489105d8106ae5199683e4d48a2&t=51079 Обзор анонимной сети I2P] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130704161138/https://www.hack-info.ru/showthread.php?s=a9deb489105d8106ae5199683e4d48a2&t=51079 |date=4 ліпеня 2013 }}</ref> === Manolito === {{main|MP2P}} '''Manolito'''<ref>{{Cite web |title=Manolito P2P — Secure File Sharing |url=http://www.manolito.com/ |accessdate=12 сакавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071023182130/http://www.manolito.com/ |archivedate=23 кастрычніка 2007 |url-status=dead }}</ref> — гэта сістэма [[Раздача файлаў|размеркавання файлаў]], якая ўжывае [[Пірынгавая сетка|пірынгавую сетку]] з новым [[Прыватнасць|прыватным]] [[Сеціўны пратакол|пратаколам]] [[MP2P]], які працу без [[Цэнтралізацыя|цэнтральнага]] [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]]. Асаблівасцю [[Сеціўны пратакол|пратаколу]] з’яўляецца ўжыванне [[UDP]] замест [[TCP]], што па заяве вытворцы, гарантуе [[ананім]]насць. [[Manolito]] не збірае звесткі аб карыстальніках, пошуках ці файлах. Падтрымліваецца [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваны]] спіс сяброў, інтэграваны [[чат]], праца з файламі і [[Міжсеткавы экран|брандмаўэрам]]. === MUTE === {{main|MUTE, сеціва}} '''MUTE'''<ref>[http://mute-net.sourceforge.net/ MUTE: Simple, Anonymous File Sharing]</ref> — гэта [[файлаабмен]]ная сістэма з [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваным]] пошукам і загрузкай. Для [[Роўтынг|маршрутызацыі]] ўсіх паведамленняў, уключаючы перадачу файлаў праз сетку сумежных [[Сеціўнае злучэнне|злучэнняў]], [[MUTE, сеціва|MUTE]] выкарыстоўвае [[Мурашыны алгарытм|алгарытмы, пазычаныя з паводзін мурашоў]]. === Networked Electronic Technician Skilled in Ultimate Killing, Utility and Kamikaze Uplinking === {{main|Netsukuku}} '''Netsukuku'''<ref>[http://netsukuku.freaknet.org/ Netsukuku]</ref> — праект італьянскай кампаніі [[:it:FreakNet MediaLab|FreakNet Medialab]] па стварэнню [[Глабальнае вылічальнае сеціва|глабальнай]] [[Размеркаваная сістэма|размеркаванай сеткі]], якая будзе існаваць паралельна інтэрнэту без [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]], [[Каранёвыя серверы DNS|каранёвых сервераў]] і [[Негалоснае назіранне|кантролю]] з боку [[правайдэ]]аў. Замест [[DNS]] у сетцы [[Netsukuku]] выкарыстоўваецца доменная сістема ANDNA (A Netsukuku Domain Name Architecture ), у якой кожны вузел уяўляе сабой самастойны маршрутызатар трафіку, які працуе пад [[GNU/Linux]]. Гэты [[Сеціўны пратакол|пратакол]] вельмі эканомна спажывае рэсурсы, таму ў кожным вузле для падтрымкі камунікацыі павтрабуецца максімум 355 [[Кілабайт|КБ]] [[Аператыўная памяць|аператыўнай памяці]] і мінімальнаяй вылічальнай магутнасці, якой хопіць нават у сучасных мабільных тэлефонаў. Новы [[метаалгарытм]] QSPN (Quantum Shortest Path Netsukuku) з ужываннем [[фрактал]]аў дазваляе змясціць карту сеткі цалкам у файл памерам менш 2 [[Кілабайт|КБ]]. Распрацаваны таксама спецыяльны [[Сеціўны пратакол|пратакол]] Npv7_HT для дынамічнай маршрутызацыі ўнутры сеткі з неабмежаванай колькасцю вузлоў. [[Netsukuku]] уяўляе сабой рэальную фізічную сетку, якая будзе існаваць з [[Інтэрнэт]]ам паралельна, а не ў выглядзе надбудовы. Вузлы ў ёй будуць здзяйсняць злучэнні адзін з адным у абход прамых [[Канал сувязі|каналаў]]. === Nodezilla === {{main|:en:Nodezilla}} '''Nodezilla'''<ref>[http://client.nodezilla.net/ Nodezilla Grid Network] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090517082008/http://client.nodezilla.net/ |date=17 мая 2009 }}</ref> — [[Размеркаваная сістэма|размеркаваная]] і [[Адмоваўстойлівасць|адмоваўстоная]] сістэма [[Роўтынг|маршрутызацыі]] (гл. [[GRID]]), якая падтрымлівае [[ананім]]ны [[файлаабмен]], [[чат]], перадачу патокавага відэа і захоўванне даных. Дзякуючы функцыі [[кэш]]авання З раўнаважнымі [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверамі]], кожны з удзельнікаў можа ствараць лакальную копію наяўных даных. Падобная мадэль забяспечвае хуткі доступ і надзейнасць, а таксама змяньшае заторы на участках сеткі. Для абароны даных ужываецца [[Крыптаграфічны алгарытм|крыптаалгарытмы]] з [[Лішкавае кадаванне|лішкавым кадзіраваннем]]. === OneSwarm === {{main|:en:OneSwarm}} '''OneSwarm'''<ref>{{Cite web |url=http://www.oneswarm.org/index.html |title=OneSwarm — Private P2P Data Sharing |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=17 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130917105841/http://www.oneswarm.org/index.html |url-status=dead }}</ref> — цалкам [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваная]] [[пірынгавая сетка]], прызначаная для [[файлаабмен]]у паміж [[F2F|даверанымі карыстальнікамі]]. Бяспечнасць трафіку забяспечваецца тым, што ён праходзіць толькі праз тых удзельнікаў сеціва, якія былі пазначаны карыстальнікам, як сяброўскія. Праз іх [[Загрузка файлаў|сцягванне файлаў]] адбываецца наўпрост. Калі ж патрэбная інфармацыя знаходзіцца не ў даверанага ўдзельніка, то [[передача даных]] адбываецца па ланцугу адзін да аднаго. Такім чынам, ініцыятар сцягвання не ведае першапачатковага месцазнаходжання файла, а змясціўны яго не мае звестак аб канцавым пункце прызначэння<ref>{{Cite web |url=http://zenway.ru/page/oneswarm |title=OneSwarm — friend-to-friend сеть |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=16 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916090812/http://zenway.ru/page/oneswarm |url-status=dead }}</ref>. === RShare === {{main|RShare}} '''RShare'''<ref>[http://regensburger.name/rshare.aspx regensburger.name — RShare]</ref> — [[ананім]]ная [[P2P]]-[[файлаабменнае сеціва]] трэцяга пакалення з [[Адкрыты крынічны код|адкрытым крынічным кодам]]. {{main|StealthNet}} '''StealthNet'''<ref>[https://www.stealthnet.de/ StealthNet — Anonymes Filesharing] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090913043232/http://www.stealthnet.de/ |date=13 верасня 2009 }}</ref> — альтэрнатыўны кліент [[RShare]] з пашыранымі магчымасцямі. Адрозніваецца ад аналагаў зручнасцю і прастатой ужывання, а таксама шэрагам такіх дадатковых функцый, як дапампоўка, фільтр пошуку (SearchFilter) па [[Пашырэнне імя файла|пашырэнні імя файла]] і шматмоўнасць.<ref>{{Cite web |url=http://www.planetpeer.de/wiki/index.php/ |title=RShare — Planet Peer Wiki |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=13 ліпеня 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060713005801/http://www.planetpeer.de/wiki/index.php |url-status=dead }}</ref> === SKad (OpenKAD) === {{main|Perfect Dark}} '''Perfect Dark'''<ref>[http://www21.atwiki.jp/botubotubotubotu/ Perfect Dark @ ウィキ — トップページ]</ref> — [[Кліент, праграмны|кліент]] для [[ананім]]нага [[Файлаабменнае сеціва|файлаабменнага]] [[Камп’ютарная сетка|сеціва]] [[SKad]] ([[Kad Network|OpenKAD]]) — мадыфікацыя [[Сеціўны пратакол|пратаколу]] [[Kademlia]] — распрацаваны ў [[Японія|Японіі]] для замены папрэдніх [[:en:Winny|Winny]]{{ref-en}} і [[:en:Share (P2P)|Share]]{{ref-en}}. Сваёй структурай ён падобны на [[Freenet]], але ўжывае [[DHT]] з вялікім [[Размеркаваная сістэма|размеркаваннем]]. Звесткі захоўваюцца ў выглядзе [[Шыфраванне|зашыфраваных]] блокаў і перадаюцца асобна ад [[Ключ, крыптаграфія|ключоў]]. Для [[Шыфраванне|шыфравання]] ўжываюцца алгарытмы [[RSA]] і [[Advanced Encryption Standard|AES]], прычым [[Ключ, крыптаграфія|ключы]] [[Кэшаванне|кэшуюцца]] дзеля паскарэння [[файлаабмен]]у. Для [[Лічбавы подпіс|лічбавага подпісу]] файлаў ужываецца [[ECDSA]]. === Turtle === {{main|Turtle F2F}} '''Turtle'''<ref>[http://www.turtle4privacy.org/new/ Turtle F2F Homepage] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090901025535/http://www.turtle4privacy.org/new/ |date=1 верасня 2009 }}</ref> — праект свабоднай [[ананім]]най [[Пірынгавая сетка|пірынгавай сеткі]], якая распрацоўваецца ў [[Амстэрдам]]е. [[Turtle F2F|Turtle]] не дазваляе невядомым вузлам далучацца да сеткі і абменьвацца інфармацыяй. Замест гэтага вузел стварае бяспечную колькасць бяспечных злучэнняў з іншымі вузламі, якія знаходзяцца под кіраваннем давераных карыстальнікаў. Запыты і вынікі пошуку паслядоўна перадаюцца [[Friend-to-friend|ад вузла да вузла]] і толькі ў [[Шыфраванне|зашыфраваным]] выглядзе. Дзякуючы такой [[Архітэктура праграмнага забеспячэння|архітэктуры]], атакуючыя не могуць вызначыць, якой дакладна інфармацыяй абменьваюцца ўдзельнікі сеціва і хто з’яўляецца яе крыніцай.<ref>[http://www.turtle4privacy.org/documents/masterThesis.pdf Petr Matejka’s master thesis on Turtle F2F] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070316085317/http://www.turtle4privacy.org/documents/masterThesis.pdf |date=16 сакавіка 2007 }}</ref> [[Ананім]]насць гэтай сеткі пацвярджаецца даследваннямі [http://delis.upb.de/paper/DELIS-TR-169.pdf Applied Public Key Infrastructure: 4th International Workshop: Iwap 2005]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}} і [http://csdl2.computer.org/persagen/DLAbsToc.jsp?resourcePath=/dl/proceedings/&toc=comp/proceedings/icpads/2005/2281/01/22811toc.xml&DOI=10.1109/ICPADS.2005.215 11th International Conference on Parallel and Distributed Systems (ICPADS’05)]{{ref-en}}. === RetroShare === {{main|RetroShare }} '''RetroShare '''<ref>[http://retroshare.sourceforge.net/ RetroShare]</ref> — [[свабодная праграма]] бязсервернага [[email|абмену лістамі]], [[Месэнджар|імгненнымі паведамленнямі]] і [[файлаабмен|файламі]] з дапамогай [[Шыфраванне|шыфраванай]] [[F2F]] (і апцыйна [[P2P]]) сеткі, пабудаванай на [[GPG]]. Адносіцца да т.з. [[:en:Darknet (file sharing)|Darknet (overlay network)]], бо піры могуць абменьвацца [[Цічбавы сертыфікат|сертыфікатамі]] і [[IP-адрас]]амі з [[F2F|сваімі сябрамі]]. Выкарыстоўвае [[Turtle F2F]] для [[файлаабмен]]у і [[DHT]] [[Kademlia]] для пошуку.<ref>{{Cite web |url=http://retroshare.sourceforge.net/wiki/index.php/Frequently_Asked_Questions#TECHNICAL |title=RetroShare Frequently Asked Questions (TECHNICAL) |access-date=12 сакавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130717094704/http://retroshare.sourceforge.net/wiki/index.php/Frequently_Asked_Questions#TECHNICAL |archivedate=17 ліпеня 2013 |url-status=dead }}</ref> === WASTE === {{main|WASTE}} '''WASTE'''<ref>[http://waste.sourceforge.net/ waste :: home]</ref> — [[файлаабмен]]ная праграма для ўжывання унутры [[F2F|давераных суполак карыстальнікаў]]. Уключае ў сябе [[IM]], [[чат]] і базу дпных удзельнікаў у [[анлайн]]е. Падтрымлівае [[Раздача файлаў|раздачу файлаў]] як на асобных камп’ютарах з падтрымкай [[Аўтэнтыфікацыя|аўтэнтыфікацыі]], так і ва ўсёй сетцы. Усе злучэнні унутры сеткі [[Шыфраванне|зашыфраваныя]] [[Крыптаграфічны алгарытм|алгарытмам]] [[RSA]], які забяспечвае свабодны і бяспечны [[файлаабмен]] без рызыкі [[Негалоснае назіранне|праслухоўвання]].<ref>[http://www.xakep.ru/magazine/xa/055/026/1.asp Waste. Защищенный пиринговый клиент от NullSoft] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425011300/http://www.xakep.ru/magazine/xa/055/026/1.asp |date=25 красавіка 2014 }}</ref> == Гібрыдныя ананімныя сеткі == У гібрыдных сетках існуюць [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверы]], ужывальныя для каардынацыі працы, пошуку ці падання інфармацыі аб існуючых машынах сеціва і іх статусе. Гібрыдныя сеткі спалучаюць хуткасць [[Цэнтралізацыя|цэнтралізаваных]] сетак і надзейнасць [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваных]] дзякуючы схемам з незалежнымі [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверамі]] індэксацыі, якія [[Сінхранізацыя, інфарматыка|сінхранізуюць]] звесткі паміж сабой. Пры адмове аднаго ці некалькіх [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]], сетка працягвае функцыянаваць. === Psiphon === {{main|:en:Psiphon}} '''Psiphon'''<ref>[http://psiphon.ca/ Psiphon | delivering the net]</ref> — «Праект праграмнага забеспячэння дзеля абароны [[Правы чалавека|правоў чалавека]]», распрацаваны ў лабараторыі [[:en:Citizen Lab|Citizen Lab]]{{ref-en}} [[Таронцкі ўніверсітэт|універсітэта Таронта]] пры Цэнтры міжнародных даследванняў Мунка, яваходзячы ў [[:en:OpenNet Initiative|OpenNet Initiative]]{{ref-en}}. Сістэма ўяўляе сабой частку праекту [[:en:Citizen Lab|CiviSec Project]]{{ref-en}} той жа лабараторыі і фінансуецца [[Фонд Сораса|фондам «Адкрытае грамадства»]]. Яго мэта — забяспечыць грамадзян розных краін доступам да інтэрнэт-рэсурсаў, заблакаваных [[Інтэрнэт-цэнзура|сеціўнай цэнзурай]]. У сеціве [[Psiphon]] жыхары краін з вольным [[Інтэрнэт]]ам дазваляюць на сваіх камп’ютарах ажыццяўляць [[хостынг]] [[проксі-сервер]]аў з [[Шыфраванне|зашыфраваным]] злучэннем, ужывальным грамадзянамі краін з [[інтэрнэт-цэнзура]]й. Доступ ажуццяўляецца праз давераных [[Peer|удзельнікаў]] праекту. Для злучэння сз [[проксі-сервер]]ам ужываюцца ўнікальныя [[вэб-адрас]], [[логін, уліковы запіс|логін]] і [[пароль]], прычым без унясення аніякіх зменаў у наладкі [[браўзер]]у. Аднак, такая працэдура можа ажыццяўляцца толькі даверанымі асобамі, бо адміністратар [[проксі-сервер]]у валодае [[Файл рэгістрацыі|дакументаванай інфармацыяй аб актыўнасці свайго карыстальніка]]. Праграма папярэджвае адміністратара аб зменах у яго ўласнай сетцы, каб ён мог даць карыстальнікам новыя [[вэб-адрас]]ы. [[Psiphon]] падтрымлівае [[ананім]]ны [[вэб-серфінг]] і [[блогінг]], але не падыходзіць для [[чат]]аў і [[VoIP]]. У далейшым плануецца развіць праект у асобную [[Сацыяльная сетка|сацыяльную сетку]]. === Tor (The Onion Router) === {{main|Tor}} '''Tor'''<ref>[https://www.torproject.org/ Tor: anonymity online]</ref> — найбольш вядома і развітая сярод існуючых ананімных сетак. Карані праекта вядуць у [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|MIT]], а спіс спонсараў уключае [[DARPA]]<ref>[https://www.extremetech.com/extreme/105117-inventing-our-world-darpas-top-inventions/5 Internet anonymity: Tor and onion routing]</ref>, [[:en:Office of Naval Research|ONR]]{{ref-en}}<ref>[https://www.onion-router.net/Archives.html NRL Onion Routing Archives, Test Data, Specs]</ref> і [[Electronic Frontier Foundation]]<ref>{{Cite web |url=https://www.eff.org/torchallenge |title=The EFF Tor Challenge |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=24 красавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424192640/https://www.eff.org/torchallenge |url-status=dead }}</ref>. Сетка не з’яўляецца цалкам [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаванай]] — існуе 3 цэнтральных [[Сервер каталогаў|серверы каталогаў]], якія захоўваюць падпісаны актуальны спіс [[Вузел сеткі|вузлоў сеткі]] [[Tor]] з іх сапраўднымі адрасамі і адбіткамі [[Адкрыты ключ|адкрытых ключоў]] (генеруюцца наноў кожныя 7 дзён), гэта значыць рэгістрацыя [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]] ажыццяўляецца [[Цэнтралізацыя|цэнтралізавана]]. Два з трох [[Сервер каталогаў|сервераў каталогокаталогаў]] змешчаны ў [[ЗША]], дзе колькасць [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]], запушчаных энтузіястамі, вышэй, чым у любой іншай краіне. Сама ідэя [[.onion|Onion]] [[Роўтынг|Router]] з’явілася яшчё ў сярэдзіне 1990-х гадоў, але першая практычная рэалізацыя сеткі гэтага тыпу ў рамках праекту [[:en:Free Haven|Free Haven]] пачалася толькі ў 2002 годзе. Так з’явілася першая сетка [[Цыбулевая маршрутызацыя|Onion Routing]]<ref>[https://www.onion-router.net Onion Routing]</ref>, якая складалася толькі з аднаго маршрутызатару, які працаваў на адным з камп’ютараў [[:en:United States Naval Research Laboratory|даследчай лабараторыі ВМС США ў Вашынгтоне]]{{ref-en}}. Як вынік развіцця, з’явілася другое пакаленне гэтай сеткі — праект [[Tor]]. Яго сутнасць у тым, што кліенцкі бок фармуе ланцук з трох адвольна абраных [[Вузел сеткі|вузлоў сеткі]] [[Tor]]. Сярод іх ёсць уваходны (entry node) адносна [[Кліент, інфарматыка|кліента]] вузел і выходны (exit node). Сетка [[Tor]] пры гэтым функцыянуе як [[Інтэрнэт-шлюз|шлюз]] паміж [[Кліент, інфарматыка|кліентам]] і вонкавай сеткай. Кожны Tor-сервер «ведае» аб папярэднім яму і наступным, але не болей, а замыкальныя вузлы не ведаюць, хто знаходзіцца на іншым баку [[Канал сувязі|каналу]] і хто ініцыяваў [[злучэнне]]. Адсутнасць лагічнай сувязі паміж адпраўніком і паведамленнем гарантуе надзейную [[ананім]]насць. Акрамя таго, такая схема робіць бессэнсоўным [[Аналізатар трафіка|перехват трафіка]]<ref>[https://jmiller.uaa.alaska.edu/cse465-fall2011/papers/syverson2003.pdf Onion Routing for Resistance to Traffic Analysis]{{Недаступная спасылка}}</ref> на баку [[ISP]], бо [[правайдар]] «бачыць» толькі плыню шыфратэксту, якая складаецца з [[IP-пакет|пакетаў]] сталай даўжыні. З кожным пераданым [[IP-пакет|пакетам]], уключаючы саму каманду адкрыцця [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлю]], асацыюецца [[Сіметрычны шыфр|сіметрычны ключ шыфравання]] і [[Сеткавы адрас|ідэнтыфікатар]] наступнага вузла [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлю]]. Гэтыя звесткі [[Шыфраванне|шыфруюцца]] паслядоўна [[Адкрыты ключ|адкрытымі ключамі]] ўсіх абраных [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]], пачынаючы з апошняга, ствараючы структуры, званыя «цыбулямі» (onions). Для міжсерверных камунікацый выкарыстоўваецца [[TLS]]. Створаныя ланцугі кожныя 10 хвілін берабудоўваюцца такім чынам, што праз кожны [[вузел сеткі]] праходзіць абмежаваны аб’ём трафіку ад кожнага [[Кліент, інфарматыка|кліента]]. Для кожнага наноў створанага ланцуга [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]] генеруецца новы [[Крыптасістэма з адкрытым ключом|сеансавы ключ]], а для супрацьдзеяння [[Хакерская атака|атакам]] [[Аналізатар трафіка|аналізу трафіка]] блок даных мае сталы памер 512 [[байт]]<ref>{{Cite web |url=https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=tor-spec.txt |title=Tor Protocol Specification |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=5 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141005093349/https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=tor-spec.txt |url-status=dead }}</ref>. «Цыбуліна» можа змяшчаць звесткі, патрэбныя для ўсталёўкі зваротнага [[Канал сувязі|канала]] — двухбаковых [[Сеціўнае злучэнне|злучэнняў]]. Функцыянуючы на ўзроўні [[TCP]] і перасылаючы толькі легітымныя струмені, [[Tor]] дае надзейны [[Транспартны ўзровень|транспарт]] для [[Прыкладное праграмнае забеспячэнне|прыкладных праграм]] пасродкам [[Пратаколы перадачы даных|пратаколу]] [[SOCKS]]<ref>{{Cite web |url=https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=socks-extensions.txt |title=Tor’s extensions to the SOCKS protocol |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=24 красавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424193104/https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=socks-extensions.txt |url-status=dead }}</ref>. Калі ж карыстальнік утрымлівае ўласны [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервер]] сеціва [[Tor]], то адрозніць стваральны ім [[сеціўны трафік|трафік]] ад трафіку, які праходзіць праз яго [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервер]] ад іншых [[Кліент, інфарматыка|кліентаў]] немагчыма. [[Кампраментацыя (крыптаграфія)|Кампраментацыя]] ж аднаго ці некалькіх [[Сервер, апаратанае забеспячэнне|сервераў]] ланцуга да страты [[ананім]]насці ці [[Канфідэнцыйнасць|канфідэнцыйнасці]] не вядзе. === Virtual Private Network === {{main|VPN}} '''VPN''' — віртуальныя прыватныя сеткі, арганізаваныя ў выглядзе [[Шыфраванне|зашыфраванага]] [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлю]], які створаны праз [[Інтэрнэт]]. VPN-злучэнне складаецца з [[Канал сувязі|канала]] тыпу [[пункт-пункт]], якое мае на ўвазе сувязь паміж двума камп’ютарамі, так званымі [[Peer]]'амі. Кожны [[Peer|пір]] адказвае за [[шыфраванне]] інфармацыі перад уваходам у [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэль]] і іх расшыфроўку на выхадзе. Хоць [[VPN]] заўсёды ўсталёўваецца паміж двума пунктамі, кожны [[Peer|пір]] можа ўсталёўваць дадатковыя [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлі]] з іншымі вызламі, прычым для ўсіх іх [[peer|пір]] на баку [[Сервер, апаратанае забеспячэнне|сервера]] можа быць адным і тым жа. Гэта магчыма дзякуючы таму, што вузел можа [[Шыфраванне|шыфраваць]] і расшыфроўваць інфармацыю ад імя ўсёй сеткі. У гэтым выпадку вузел [[VPN]] завецца VPN-шлюзам, з якім карыстальнік усталёўвае [[Сеціўнае злучэнне|злучэнне]] і атрымлівае доступ у сеціва за ім, званае даменам [[Шыфраванне|шыфравання]]. Кожны раз, калі [[Сеціўнае злучэнне|злучэнне сетак]] абслугоўваюць два VPN-шлюзы, выкарыстоўваецца [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэляванне]]. Гэта значыць, што [[Шыфраванне|шыфруецца]] ўвесь [[IP-пакет]], пасля чаго да яго дадаецца новый загаловак, які змяшчае [[IP-адрас]]ы двух VPN-шлюзаў, якія пабачыць [[сніфер]] пры перахопе [[сеткавы трафік|трафіку]]. Такім чынам, немагчыма вызначыць камп’ютар-крыніцу ў першым дамене [[Шыфраванне|шыфравання]] і камп’ютар-атрымальнік у другім.<ref>[http://onlamp.com/pub/a/bsd/2002/12/12/FreeBSD_Basics.html VPNs and IPSec Demystified] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140219092740/http://www.onlamp.com/pub/a/bsd/2002/12/12/freebsd_basics.html |date=19 лютага 2014 }}</ref> == Вузкаспецыялізаваныя ананімныя сеткі == === Java Anonymous Proxy === {{main|:en:Java Anon Proxy}} '''JAP'''<ref>[https://anon.inf.tu-dresden.de/ JAP — ANONYMITY & PRIVACY]</ref> — йн жа '''AN.ON''' і '''JonDonym''' — прызначаны для [[ананім]]ізацыі толькі [[HTTP]], гэта значыць вэб-трафіку. Хоць само [[Праграмнае забеспячэнне|ПЗ]] падтрымлівае і [[SOCKS]], распрацоўшчыкі аргументуюць падтрымку сваімі [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверамі]] толькі [[HTTP]] высокімі разакамі злоўжыванняў. Перасылка [[сеціўны трафік|трафіку]] адбываецца ў [[HTTPS|зашыфраваным выглядзе]] праз фіксаваны каскад мікс-сервераў: карыстальнік не мае магчымасці збудаваць адвольны ланцуг [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]]. Перавага гэтага падыхода ў тым, што так прасцей дасягнуць той «крытычнай масы» карыстальнікаў, якая гарантуе высокую ступень [[ананім]]насці, а таксама большай хуткасці серфінгу, якая ў JAP значна вышэй, чым у цалкам [[Размеркаваная сістэма|размеркаваных сетак]]. Акрамя такго, пакаолькі крыстальнік не служыць у гэтым выпадку канчавым звяном ланцугу, то ён абаронены ад замаху з боку асоб, якія жадаюць завалодаць звесткамі. [[Кампраметацыя (крыптаграфія)|Кампраметацыя]] [[ананім]]насці [[Кліент, інфарматыка|кліента]] JAP немагчыма без [[Аналізатар трафіку|перахопу]] усяго ўваходнага і выходнага [[сеткавы трафік|трафіку]] ўсіх вузлоў каскаду і іх судзеяння з мэтай расшыфроўкі [[IP-пакет|пакетаў]]. З траўня 2005 года JAP умее выкарыстоўваць [[вузел сеткі|вузлы сеткі]] [[Tor]] у якасці каскаду для [[ананім]]ізацыі HTTP-трафіка. Гэта адбываецца аўтаматычна ў тым выпадку, калі ў наладках [[браўзер]]а абраны [[SOCKS]], а не HTTP-проксі. JAP гарантуе [[шыфраванне]] [[сеціўны трафік|трафіка]] ад [[Кліент, інфарматыка|кліента]] да каскада JAP-сервераў, але не выконвае даданне [[IP-пакет|пакетаў]] да сталага памеру, чаго загадзя недастаткова для супрацьстаяння [[Хакерская атака|атакам]], заснаваным на [[Аналізатар трафіка|аналізе трафіку]]. Поўная [[Таямніца сувязі|канфідэнцыйнасць перадаваных звестак]] дасягаецца толькі ў выпадку дадатковага [[Шыфраванне|шыфравання]] на верхніх узроўнях з дапамогай такіх [[Пратаколы перадачы даных|пратаколаў]], як [[SSL]]. З другой паловы 2006 года ў рамках JAP вырашана забяспечваць платны прэміум-сэрвіс, бо праект страціў крыніцу фінансавання. Праграма распрацавана ў Германіі, каскад JAP-сервераў змешчаны таксама там. Вядомы выпадак [[Кампраметацыя (крыптаграфія)|кампраметацыі]] сеткі нямецкай [[спецслужба]]й [[Bundeskriminalamt|Бундэскрыміналамт (BKA)]]. Яе патрабаваннем у рэалізацыю JAP распрацоўшчыкамі быў убудаваны [[бэкдор]], а карыстальнікам настойліва параілі правесці абнаўленне [[Праграмнае забеспячэнне|ПЗ]]. Неўзабаве суд прызнаў дзеянні [[BKA]] нелігітымнымі і [[Бэкдор|патаемны ход]] з кода JAP быў ухілены. === Mixminion === {{main|Mixminion}} '''Mixminion'''<ref>[https://www.mixminion.net/ Mixminion: A Type III Anonymous Remailer]</ref> — распрацаваная ў [[Каліфарнійскі ўніверсітэт в Берклі|універсітэце Берклі]] сістэма [[ананім]]най [[email|электроннага ліставаня]]. Гэтая сетка з часоў свайго стварэння спазнала змену некалькіх пакаленняў. Так, рэалізацыя першага пакалення (type 0) складалася з аднаго паштовага [[проксі-сервер]]а, які выдаляў з загалоўкаў інфармацыю, якая б дазваляла ідэнтыфікаваць адпраўніка. У цяперашні час выкарыстоўваюцца сеткі другога пакалення (type 2) — Mixmaster<ref>[http://mixmaster.sourceforge.net Mixmaster]</ref> — і адбываецца актыўнае развіцце трэцяга (type 3) — [[Mixminion]]. У сетцы type 3 кожнае паведамленне разбіваецца на некалькі фрагментаў сталай даўжыні і для кожнага з іх абіраецца свой ланцуг [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]]. Тэрмін жыцця [[Ключ, крыптаграфія|ключа]] абмежаваны, з адпраўніком асацыяваны [[Шыфраванне|зашыфраваны]] [[псеўданім]], па якім ён можа атрымаць адказ. == Спыненыя праекты ананімны сетак == === Emerging Network To Reduce Orwellian Potency Yield === {{main|Энтрапія, сетка}} '''ENTROPY'''<ref>[https://web.archive.org/web/20080704041351/http://entropy.stop1984.com/en/home.html Entropy Homepage (WWW)] ([[Архіў Інтэрнэта]] на 4 ліпеня 2008)</ref> — [[ананім]]ная [[файлаабменная сетка]], устойлівая да [[Інтэрнэт-цэнзура|інтэрнэт-цынзуры]]. Уяўляе сабой [[Размеркаваная сістэма|размеркаванае]] [[Content repository|сховішча звестак]], падобнае сваёй структурай на [[Freenet]]. Распрацоўка была спынена 9 ліпеня 2004 года з-за сумневаў у эфектыўнасці ўжываных [[алгарытм]]аў. === Invisible IRC Project === {{main|Invisible IRC Project/Proxy}} '''IIP'''<ref>{{Cite web |url=http://invisibleip.sourceforge.net/iip/ |title=Invisible IRC Project |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=18 мая 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090518155407/http://invisibleip.sourceforge.net/iip/ |url-status=dead }}</ref> — праект [[ананім]]ізацыі [[IRC]], шырока ўжываны ў якасці дадатку для [[онлайн|анлайн]]авых стасункаў у [[Freenet]]. Зачынены ў [[2004]] годзе пасля сапсавання [[Апаратнае забеспячэнне|апаратнага забеспячэння]] сеткі. === Peek-A-Booty === '''Peekabooty'''<ref>[https://web.archive.org/web/20060425233138/http://www.peek-a-booty.org/ Peekabooty] ([[Архіў Інтэрнэта]] на 25 красавіка 2006)</ref> — распрацаваны двума энтузіястамі з [[:en:Cult of the Dead Cow|Cult of the Dead Cow]]{{ref-en}} і прэзентаваная ў 2002 г. на канферэнцыі [[:en:CodeCon|CodeCon]]{{ref-en}} [[ананім]]ная [[пірынгавая сетка]]. Праект разлічваў на падтрымку «глабальна думаючых і лакальна дзеючых» добраахвотнікаў, якім патрэбна было сцягнуць і ўсталяваць кліентскую праграму, дзеючую ў фонавым рэжыме як [[срынсэйвер]]. Для ўжывання сеткі карыстальнікам у краінах з [[інтэрнэт-цэнзура]]й патрабавалася толькі ўказаць уваход у Peekabooty як [[проксі]] для свайго [[браўзер]]а. Запыты на забароненыя сайты праходзілі праз машыны добраахвтнікаў, прычым машыны кожны раз абіраліся выпадковым чынам. [[Ананім]]насць забяспечвалася дзякуючы запыту даных без указання [[Сеткавы адрас|сеткавага адраса]] крыніцы запыту, які камп’ютары перадаюць ланцугом, захоўваючы толькі адрас папярэдняй машыны. Для абароны ад праслухоўвання Peekabooty [[Шыфраванне|шыфраваў]] звесткі, маскіруючы іх пад аперацыю [[Электронная камерцыя|электроннай камерцыі]] з выкарыстаннем [[Сеткавы пратакол|пратаколу]] [[HTTPS]]. Праект так і не выйшаў са стадыі [[Бэта-тэставанне|бэта-тэставання]]. === BitBlinder === {{main|:en:Bitblinder}} '''BitBlinder'''<ref>[https://bitblinder.com/ bitblinder] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100105085910/http://bitblinder.com/ |date=5 студзеня 2010 }}</ref> — тэхналогія, якая дапамагала сцягваць файлы з [[Файлаабменныя сеткі|файлаабменных сетак]] цалкам [[ананім]]на і без дадатковых выдаткаў. З яе дапамогай усе запыты і звесткі перадаваліся ў [[Шыфраванне|зашыфраваным]] выглядзе праз ланцуг пасярэднікаў, якія нічога не ведалі аб крыніцы і змесце запыта, забяспечваючы поўную абарону [[Прыватнасць|прыватнасці]] і [[IP-адрас]]оў кліентаў. Фактычна, модуль BitBlinder выступаў у якасці асабістага [[торэнт-трекер]]а для [[ананім]]ных звестак, у якім кожны з жадаючых дамагчыся прыватнасці павінен быў [[ананім]]ізаваць пэўны аб’ём звестак для іншых удзельнікаў сеткі. Для абароны [[IP-адрас]]у кожны запыт карыстальніка BitBlinder перадаваўся праз некалькі прамежкавых вузлоў, перш чым дасягаў патрэбнага адраса. Кожны прамежкавы вузел пры гэтым атрымліваў толькі адрас наступнага вузла ў ланцугу, але не адрас крыніцы запыта, прычым адсачыць плыні звестак было вельмі складана для любога ўдзельніка сеткі. Тэхналогія BitBlinder падыходзіла не толькі для [[торэнт]]-сетак, але і для звычайнага прагляду [[Вэб-старонка|вэб-старонак]]. Напрыклад, з яе дапамогай можна было ўтойваць гісторыю прагледжаных старонак ад [[Негалоснае назіранне|вонкавых назіральнікаў]], а таксама выходзіць на патрэбныя сайты праз [[Кантэнт-фільтр|фільтры карпаратыўных сетак]]. Тэхналогія BitBlinder з’яўлялася [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне|кросплатформавай]] (праграма напісана на [[Python (мова праграмавання)|Python]]). Для ўключэння ў сетку [[ананім]]ізацыі патрабавалася рэгістрацыя.<ref>[https://forum.antichat.ru/thread132309.html Технология BitBlinder]</ref> Праект спыніў сваё існаванне ў 2012 годзе. === Veiled === '''Veiled'''<ref>[http://darkreading.com/security/encryption/showArticle.jhtml;jsessionid=J2BTCVHUSWTKGQSNDLPCKH0CJUNN2JVN?articleID=217801293 Researchers Build Anonymous, Browser-Based 'Darknet']{{Недаступная спасылка}}</ref> — тэхналогія для абароненаха абмена звесткамі з ужываннем толькі [[браўзер]]а з падтрымкай стандарту [[HTML 5]]. Яе асноўная мэта — [[ананім]]ны прагляд [[Вэб-старонка|вэб-старонак]] і бяспечныя зносіны ў [[онлайн]]е аніякай [[Інтэрнэт-цэнзура|цэнзуры]] ці [[Негалоснае назіранне|маніторынгу]]. Сістэма не патрабуе ўсталёўкі — [[Кліент, інфарматыка|кліент]] наўпрост адчыняе спецыяльны [[PHP]]-файл на [[вэб-сервер]]ы, загружае пэўны набор сцэнароў на [[JavaScript]], а потым тэхналогія ўтойвае ўсі дзеянні карыстальніка ад [[Аналізатар трафіку|сродкаў кантролю]]. Тэхналогія Veiled выкарыстоўвае стандартныя [[вэб-сервер]]ы, на якіх змяшчаюцца фрагменты файлаў, што падтрымліваюць працу сістэмы. Іншымі словамі, замест наўпроставага ўзаемадзеяння паміж удзельнікамі сеткі ўжываецца ланцуг паўтаральнікаў запыта — [[браўзер]] аднаго карыстальніка перадае свой запыт на сайт з падтрымкай Veiled, гэты сайт перадае запыт далей па ланцугу, пакуль не дасягне патрэбнай старонкі, а гэтая старонка трапіць карыстальніку назад праз ланцуг сцягнуўшых яе [[Вэб-старонка|вэб-старонак]] Veiled.<ref>[http://www.readwriteweb.com/archives/researchers_to_debut_veiled_the_darknet_powered_by_a_web_browser.php Researchers to Debut "Veiled, " the Darknet Powered by a Web Browser] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090717054646/http://www.readwriteweb.com/archives/researchers_to_debut_veiled_the_darknet_powered_by_a_web_browser.php |date=17 ліпеня 2009 }}</ref> Праект так і не меў практычнага ўвасаблення. == Атакі на ананімныя сеткі == {{таксама|Аддаленыя сеціўныя атакі}} У агульным выпадку бяспека ананімнай сеткі прама прапарцыйна колькасці вузлоў-удзельнікаў сеткі. Паляпшэнне [[Раўнамернае дыскрэтнае размеркаванне|раўнамернасці статыстычнага размеркавання]] вузлоў таксама з’яўляецца дзейнай мерай супраць шматлікіх тыпаў [[Хакерская атака|атак]]. Улічваючы аматарскі характар ананімных сетак, галоўным каталізатарам іх развіцця з’яўляецца ступень даверу і супрацоўніцтва карыстальнікаў. Давер да сістэм такога класу магчымы толькі пры ўмове публічнасці крынічнага коду, асноватворных пратаколаў і праектнай дакументацыі. Аднак даследванні паказваюць, што нават у [[Праграмнае забеспячэнне|ПЗ]] руху [[Open Source]] могуць працяглы час заставацца незаўважнымі пакінутыя прафесіяналамі [[Бэкдор|патаемныя хады]],<ref>[http://www.securitylab.ru/news/383664.php Обнаружена опасная уязвимость в ядре Linux]</ref> у сувязі з чым надзвычай важная роля даследванняў экспертаў-аналітыкаў і [[Крыпталогія|крыптолагаў]]. === Таймінг-атака === {{main|Атака па часе}} Падрабязнае апісанне гэтай [[Хакерская атака|атакі]] было апублікавана даследчыкамі з [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскага ўніверсітэту]]. Яе сутнасць у тым, што ў сетках з малым часам чакання магчыма карэляцыя часу праходжяння [[IP-пакет|пакетаў]] з мэтай вызначэння рэальнай крыніцы звестак. Дзеля ажыццяўлення гэтай [[Хакерская атака|атакі]] патрэбна кантраляваць пэўныя часткі сеткі — западозраныя выхады ананімных сетак і вузлы, падазроныя ў [[ананім]]най перадачы даных, або толькі ўваходы і выхады ананімных сетак. Шанцы атакуючыга на поспех пры ўжыванні гэтай [[Хакерская атака|атакі]] могуць быць павялічаны, калі ў яго ёсць доступ да [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]], да якога далучаецца [[ананім]]ны карыстальнік. Атакуючы можа, напрыклад, прымусіць [[вэб-сервер]] дасылаць [[браўзер]]у звесткі з пэўнымі затрымкамі (напрыклад, выставіўшы розныя інтэрвалы затрымак для адказу [[вэб-сервер]]а на запыты індэкснай старонкі, выяваў і табліц стыляў). Гэта дазволіць выявіць у [[Шыфраванне|зашыфраваным]] [[сеціўны трафік|трафіку]] ананімнай сеткі «шаблоны» затрымак і, такім чынам, з пэўнай імавернасцю адказаць на пытанне аб прыналежнасці выходзячага [[сеціўны трафік|трафіка]] ананімнай сеткі да «падазронага» карыстальніка. Метады абароны ад таймінг-атакі уключаюць унясенне зменных затрымак у характар інфармацыйнага абмену, перамешванне і аб’яднанне паведамленняў, перасылку іх блокамі фіксаванага памеру. === Атака на адбіткі === Атакуючы можа стварыць вялікую базу звестак папулярных [[вэб-сайт]]аў, якая будзе змяшчаць у сябе пэўныя параметры індэксных старонак (напрыклад, памер галоўнай старонкі ў байтах). Гэта дазволіць «адгадаць» сайт, які наведвае карыстальнік, шляхам аналізу колькасці перададзенага на ўваходны вузел ананімнай сеткі [[Шыфраванне|зашыфраванага]] [[сеціўны трафік|трафіка]]. === Асацыяцыя ананімнага і псеўданімнага трафіка === Атакуючы можа асацыяваць [[ананім]]ны [[сеціўны трафік|трафік]] з «падазраваным» вузлом у пэўных выпадках. Напрыклад, [[Tor]] накіроўвае ўсе злучэнні, створаныя ў пэўным часовым прамежку, у адзін ланцуг вузлоў. Такім чынам, можна асацыяваць псеўданімныя злучэнні з [[ананім]]нымі, калі яны былі створаны амаль адначасова. Напрыклад, пры адначасовай адсалцы файла [[Пратаколы перадачы даных|пратаколам]] [[FTP]] з [[ананім]]ным злучэннем і [[ICQ]] з псеўданімным злучэннем будзе ўжыты той жа ланцуг [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]] сеткі [[Tor]] і адзіны выходны вузел. У гэтым выпадку атакуючы можа здагадацца, што абодва злучэнні былі здзейснены з аднаго камп’ютара і паспрабаваць атрымаць дадатковую інфармацыю аб карыстальніку, які перадае файл, напрыклад праз нумар [[ICQ]]. === Атака на TCP timestamp === [[Хакерская атака|Атака]] складаецца ў тым, што значэнне [[TCP]] [[timestamp]] змяняецца на фіксаваную велічыню за адзінку часу і ў большасці выпадкаў адрозніваецца ў двух розных камп’ютараў. Атакуючы можа [[Аналізатар трафіка|праслухоўваць трафік]] VPN-сэрвісу і запісваць перададзеныя значэнні TCP timestamp. Паколькі [[VPN]] ажыццяўляе перадачу [[IP-пакет]]аў, то сістэма, якая стварыла VPN-злучэнне, будзе перадаваць TCP timestamp у [[Інкапсуляцыя, касп'ютарныя сеткі|інкапсуляваных]] [[IP-пакет|пакетах]]. Аналагічная [[Хакерская атака|атака]] магчыма і на прыхаваныя [[Вэб-сэрвіс|сэрвісы]] сеціва [[Tor]]. У гэтым выпадку ў ананімнай сецы перадаюцца толькі [[TCP]] даныя, аднак «доследны» вузел можа перадаваць TCP timestamp, напрыклад, у злучэннях праз [[Лакальная сетка|лакальнай сетцы]]. [[Хакерская атака|Атака]] палягае ў тым, што можна выклікаць пэўныя адхіленні ў значэннях лічыльнікаў TCP timestamp (напрыклад, шляхам [[DoS-атака|DoS-атакі]]). Ужывальнасць гэтай [[Хакерская атака|атакі]] на прыхаваныя [[Веб-сэрвіс|сэрвісы]] [[Tor]] да гэтага часу пад пытаннем. === Іншыя атакі === Існуе мноства іншых [[Хакерская атака|атак]], якія скіраваны на пэўныя праграмы, якія ўжываюць ананімнае сеціва. Напрыклад: * Вызначэнне сапраўднага [[IP-адрас]]у карыстальніка праз выкананне ў яго [[браўзер]]ы [[Java-аплет]]аў і [[Adobe Flash|Flash]], або выкананне патрэбнага кода праз эксплуатацыю пэўных [[Уразлівасць (камп’ютарная бяспека)|уразлівасцяў]] [[браўзер]]а; * Вызначэнне сапраўднага [[IP-адрас]]у праз запыт прамога злучэння ў [[Пратаколы перадачы даных|пратаколах]] [[OSCAR, пратакол|Oscar]], [[MRIM]], [[MSN]] і інш. == Гл. таксама == * [[Ананімайзер]] * [[Вэб-проксі]] * [[Абарона персанальных звестак]] * [[Інтэрнэт-цэнзура]] * [[Інфармацыйная бяспека]] * [[Крыптаанархізм]] * [[Адкрыты проксі]] * [[Проксі-сервер]] * [[Рэмейлер]] * [[Свабода слова]] * [[Таямніца сувязі]] * [[Спіс праграм камп’ютарнага сачэння і радыёэлектроннай выведкі па краінам]] {{зноскі|2}} == Навуковыя працы == * {{кніга|аўтар=Andrei Serjantov |загаловак=On the anonymity of anonymity systems |адказны= |спасылка=https://www.cl.cam.ac.uk/techreports/UCAM-CL-TR-604.pdf |месца=[[United Kingdom]] |выдавецтва=[[Department of Computer Science and Technology, University of Cambridge|Computer Laboratory, University of Cambridge]] |год=2004 |том= |старонак=162 |старонкі= |isbn=}} * {{кніга |аўтар=Ryan Michael Craven |загаловак=Traffic Analysis of Anonymity Systems |адказны=Richard R. Brooks, Timothy Burg, Christopher Griffin |спасылка=http://etd.lib.clemson.edu/documents/1285776987/Craven_clemson_0050M_10692.pdf |месца=[[USA]] |выдавецтва=[[:en:Clemson University Graduate School|Graduate School of Clemson University]] |год=2010 |том= |старонак=85 |старонкі= |isbn= }}{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == * [http://www.anonymous-p2p.org/ Anonymous P2P] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050406053546/http://www.anonymous-p2p.org/ |date=6 красавіка 2005 }} * [http://www.ifap.ru/pr/2013/130416a.htm Настольная кніга кібердысідэнта: выданне для грамадзян і патрыётаў] * [https://www.pgpru.com/faq/anonimnostj Сеціўная ананімнасць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160323071157/https://www.pgpru.com/faq/anonimnostj |date=23 сакавіка 2016 }} * [https://www.howtobypassinternetcensorship.org/ru.html Как Обойти Интернет Цензуру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120106185116/http://howtobypassinternetcensorship.org/ru.html |date=6 студзеня 2012 }} * [http://www.shpargalko.ru/2010/05/30/kak-poseshhat-zablokirovannye-sajty/ Как посещать заблокированные сайты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100605025743/http://www.shpargalko.ru/2010/05/30/kak-poseshhat-zablokirovannye-sajty/ |date=5 чэрвеня 2010 }} * [http://doc.elcat.kg/Misc/SOMag/content/2006/samag_02_39/samag2(39)-74-81.pdf Какова цена анонимности в Сети] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425011139/http://doc.elcat.kg/Misc/SOMag/content/2006/samag_02_39/samag2(39)-74-81.pdf |date=25 красавіка 2014 }} * [http://www.xmarks.com/topic/darknet Darknet] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130122043342/http://www.xmarks.com/topic/darknet |date=22 студзеня 2013 }} * [https://plus.google.com/communities/104253064892524682250 Deep Web] * [http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_4.html Анонимный серфинг. Часть 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425011021/http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_4.html |date=25 красавіка 2014 }} * [http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_5.html Анонимный серфинг. Часть 2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425005824/http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_5.html |date=25 красавіка 2014 }} * [http://www.xakep.ru/magazine/xa/120/026/1.asp За гранью невидимости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121116224503/http://www.xakep.ru/magazine/xa/120/026/1.asp |date=16 лістапада 2012 }} * [http://forum.dobroe.ru/index.php?showtopic=19603 Сетевой камуфляж] * [https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=explorer&chrome=true&srcid=0B4rs5c-vL7KfMTYyMDBhODAtZDg3YS00ZmUxLTg5ZDMtMmMyYWZhNTFkMGRi&hl=ru Скрытое использование сети Интернет]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.securitylab.ru/contest/349471.php Пробив анонимности] {{Спосабы выхаду ў Інтэрнэт}} {{Механізмы бяспекі ў Інтэрнэце}} {{Ананімныя сеткі}} [[Катэгорыя:Ананімныя сеткі| ]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-цэнзура]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя сеткі]] [[Катэгорыя:Сувязь]] bfvci5yypgiudr3sat2rplnyelqzndd Партал:Біялогія/Новыя артыкулы 100 193297 5222402 5220510 2026-10-20T15:51:39Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5222402 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Алапатрыя|2026-10-20T07:07:44Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Алантоіс|2026-10-20T06:30:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Рыпсаліс|2026-10-16T19:36:22Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Рынадзіна|2026-10-16T19:07:47Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Юнгерманіевыя імхі|2026-10-16T18:51:12Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Рыкардыя|2026-10-16T18:16:43Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Георг Форстэр|2026-10-16T16:57:14Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ян Фрыдрых Вольфганг|2026-10-14T21:08:04Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Фердынанд Шпіцнагель|2026-10-14T19:55:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ян Андрэй Лобенвейн|2026-10-14T18:43:08Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ігнат Якавіцкі|2026-10-11T21:18:41Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Марскі чорт|2026-10-11T16:36:42Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Гіганцкая арапайма|2026-10-11T12:45:34Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Хламідаманадавыя|2026-10-10T17:36:26Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Мядзведзь пячорны|2026-10-08T12:32:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Георг Нагель|2026-10-07T12:36:31Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Арганагенез|2026-10-07T10:06:52Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Эдуард Эйхвальд|2026-10-07T06:51:02Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Карл Дэйсерот|2026-10-06T09:50:19Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Асацыяцыя (псіхалогія)|2026-10-05T06:56:42Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> shjaahsr71v3zf0pm3odekij03ra63s Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы 100 193441 5222399 5221085 2026-10-20T15:50:56Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5222399 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Міхаіл Якаўлевіч Ручко|2026-10-19T21:18:46Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Касцёл Маці Божай Балеснай (Гдыня)|2026-10-17T11:41:43Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Курортны дом у Арлове|2026-10-17T11:26:31Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Летняя сцэна Гарадскога тэатра ў Гдыні|2026-10-17T11:26:20Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Пірс у Арлове|2026-10-17T11:24:32Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Дубрава)|2026-10-11T11:50:58Z|Actroix}} {{Новы артыкул|Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Садовая)|2026-10-10T21:02:14Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Музей Янкі Купалы (Пячышчы)|2026-10-10T08:29:53Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Дом над вадаспадам|2026-10-08T07:15:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Бруна Дзэві|2026-10-08T07:05:37Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Рыхард Нойтра|2026-10-08T06:02:24Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Бруталізм|2026-10-08T05:48:27Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Арганічная архітэктура|2026-10-07T10:50:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Беларускія куфры|2026-10-06T16:01:55Z|Ciepiersia}} {{Новы артыкул|Гусейн Араблінскі|2026-10-06T06:23:44Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Вуліца Аўтамабілістаў (Мінск)|2026-10-05T17:40:47Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Завулак Паўлава (Мінск)|2026-10-04T14:11:57Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Паўлава (Мінск)|2026-10-04T13:50:02Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|2-і Падшыпнікавы завулак (Мінск)|2026-10-04T11:24:21Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|1-ы Падшыпнікавы завулак (Мінск)|2026-10-04T11:10:40Z|Андрэй 2403 Б}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> akf8me2qw0ieq6g99125lh5e61r5sb7 Васіль Антонавіч Лявонаў 0 196123 5222408 4940970 2026-10-20T16:09:23Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222408 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Васіль Антонавіч Лявонаў |Арыгінал імя = |Фота = |Навуковая сфера = [[Педыятрыя]] |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = [[Марына Іванаўна Лягенчанка]]<ref name="БСМУ">[https://www.bsmu.by/page/55/3082/ Легенченко Марина Ивановна]{{ref-ru}} // [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]]</ref>, [[Маіна Пятроўна Паўлава]]<ref name="БДМУ">[https://www.bsmu.by/page/55/3085/ Павлова Майя (Майна) Петровна (29.04.1929- )]{{ref-ru}} // Сайт Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта</ref> |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{ордэн Леніна|1951}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|1944}} {{!!}}{{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|1949}}{{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|1961}} {{!}}} |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікітэка = }} {{Цёзкі2|Лявонаў}} '''Васіль Антонавіч Лявонаў''' ({{ДН|23|04|1889}}, [[Варонеж]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|4|9|1972}}) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[педыятрыя|педыятрыі]]. Адзін з заснавальнікаў педыятрыі ў [[Беларусь|Беларусі]]. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1924). [[Прафесар]] (1924). Акадэмік [[АН БССР|Акадэміі навук БССР]] (1941). [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1939). == Біяграфія == Скончыў [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С.М. Кірава|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] (1914). У 1914—1918 гг. — ваенны ўрач, у 1918—1921 — клінічны ардынатар, затым асістэнт дзіцячай клінікі [[Варонежскі дзяржаўны ўніверсітэт|Варонежскага ўніверсітэта]]. У 1921—1924 гг. — прафесар кафедры дзіцячых хвароб медыцынскага факультэта [[Смаленскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Смаленскага ўніверсітэта]]. З 1924 г. прафесар, [[загадчык кафедры]] дзіцячых хвароб медыцынскага факультэта [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], затым [[Мінскі медыцынскі інстытут|Мінскага медыцынскага інстытута]], у 1931—1940 гг. дэкан і намеснік дырэктара Мінскага медыцынскага інстытута. У 1940—1947 гг . віцэ-прэзідэнт АН БССР. Адначасова ў 1941—1944 гг. загадчык кафедры [[Прыволжскі даследчы медыцынскі ўніверсітет|Горкаўскага]] і [[Новасібірскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Новасібірскага]] медыцынскіх інстытутаў. З 1944 г. зноў загадчык кафедры дзіцячых хвароб Мінскага медыцынскага інстытута, адначасова ў 1957—1971 гг. загадчык [[Сектар геранталогіі АН БССР|Сектара геранталогіі АН БССР]]. У 1947—1956 гг. член Прэзідыума АН БССР. У 1946—1954 гг. дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]]. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] Мінска ў ганаровым 26-м сектары<ref>{{cite web|title=Василий Антонович Леонов - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/279958143|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020160238/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%2592%25D0%25B0%25D1%2581%25D0%25B8%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25B9-%25D0%2590%25D0%25BD%25D1%2582%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587-%25D0%259B%25D0%25B5%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BE%25D0%25B2/279958143|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Василий Антонович Леонов - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553108|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020160313/https://www.findagrave.com/memorial/321553108/%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Навуковая і арганізацыйная дзейнасць == Адзін з заснавальнікаў педыятрыі ў Беларусі. Даследаванні прысвечаны [[умоўныя рэфлексы|умоўным следавым рэфлексам]] ў дзяцей, пранікальнасці сценак сасудаў галаўнога [[мозг]]у, ўзбагачэнню мікраэлементамі прадуктаў харчавання расліннага і жывёльнага паходжання, [[эпідэмія|эпідэмічнага]] і [[сухоты|сухотнага]] [[менінгіт]]у дзяцей. Заснавальнік і першы кіраўнік Таварыства дзіцячых урачоў БССР (1932—1972). Заснавальнік і першы кіраўнік кафедры дзіцячых хвароб медыцынскага факультэта БДУ, затым Мінскага медыцынскага інстытута (1924—1968). Заснавальнік і першы дэкан факультэта аховы мацярынства і дзяцінства Мінскага медыцынскага інстытута (1931—1940). Заснавальнік і першы загадчык [[Сектар геранталогіі АН БССР|Сектара геранталогіі АН БССР]] (1958—1972). == Бібліяграфія == Аўтар больш 110 навуковых прац, 4 манаграфій. Асноўныя працы: * Материалы к изучению условных следовых рефлексов у детей. 1926. * Условные рефлексы у детей-рахитиков. 1928. * О содержании кобальта в крови и некоторых органах у детей. 1953. * Некоторые вопросы патологии детского возраста : [сборник статей] / Белорус. о-во дет. врачей. 1967. * Цинк в организме человека и животных. 1971 (совм. с Т. Л. Дубиной). {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://csl.bas-net.by/personalii/75308/leonov-vasiliy-antonovich/ Васіль Антонавіч Лявонаў] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лявонаў Васіль Антонавіч}} [[Катэгорыя:Педыятры СССР]] [[Катэгорыя:Педыятры Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук]] [[Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты НАНБ]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] {{DEFAULTSORT:Лявонаў Васіль Антонавіч}} ebo5vxjuaa6cgrsezftw2c1ks66t5rc Ігар Іванавіч Стралкоў 0 199211 5222205 5145538 2026-10-20T12:01:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222205 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Ігар Іванавіч Стралкоў | арыгінальнае імя = {{lang-ru|Игорь Иванович Стрелков}} | тытул = Міністр абароны [[ДНР]] | сцяг = Flag of the Donetsk People's Republic.svg | перыядпачатак = {{д|16|05|2014|1}} | перыядканец = {{д|14|08|2014|1}} | перыяд праўлення = | папярэднік = Ігар Какідзянаў | прэм'ер = [[Аляксандр Юр'евіч Барадай|Аляксандр Барадай]] | гады службы = | прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|ПМР}}<br />{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Сербская}}<br />{{Сцягафікацыя|Расійская Федэрацыя}}<br />{{Сцягафікацыя|ДНР}} | род войскаў = | званне = [[Файл:RAF A F5-Polkovniken after2010h.png|55px]]<br />[[палкоўнік]]&nbsp;запаса | камандаваў = Самаабарона горада Славянска, Народнае апалчэнне Данбаса, Руская праваслаўная армія | бітвы = Узброены канфлікт у Прыднястроўі,<br />[[Баснійская вайна]],<br />[[Першая чачэнская вайна]],<br />[[Другая чачэнская вайна]],<br />[[Вайна на ўсходзе Украіны|Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны]] | дзейнасць = ваенны | узнагароды = }} '''Ігар Іванавіч Стралкоў''' (таксама вядомы як — '''Ігар Усеваладавіч Гіркін'''; нар. 17 снежня 1970) — адзін з лідараў непрызнанай [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]], атрымаў вядомасць вясной 2014 года падчас пратэстаў на паўднёвым усходзе Украіны як актыўны ўдзельнік узброеных арганізацый. == Біяграфія == Нарадзіўся і вырас у Маскве ў сям’і патомных ваенных. З дзяцінства цікавіўся гісторыяй<ref name="Боброва" />. З 1989 захапляецца ваеннай рэканструкцыяй і гісторыяй [[Белы рух|Белага руху]]<ref name="Скоморохов"/><ref>[http://www.reenactor.ru/index.php?s=1ef526385418f602dbdefb43e51d5104&showtopic=74864&st=0&p=737527&#entry737527 Реконструктор.рф — военная и гражданская история и реконструкция XV, XVII-XVIII-XIX веков]</ref><ref>[http://bmpd.livejournal.com/830579.html bmpd — Реконструкторы против Киева]</ref><ref>[http://pravdatoday.info/content/bessmertnyy-praporshchik-strelkov-girkin-maklaud Бессмертный прапорщик Стрелков-Гиркин-Маклауд] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140505125026/http://pravdatoday.info/content/bessmertnyy-praporshchik-strelkov-girkin-maklaud |date=5 мая 2014 }}</ref>. У 1993 годзе скончыў Маскоўскі дзяржаўны гісторыка-архіўны інстытут, аднак прафесіі гісторыка ён палічыў за лепшае кар’еру ваеннага<ref name="Боброва" />. У 1993—1994 гадах праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеных Сілах Расійскай Федэрацыі]]<ref name="Гришин">{{cite web|url=http://www.kp.ru/daily/26225/3108701/|title=В бой за Донбасс идёт господин реконструктор!|author=Александр Гришин|date=29 апреля 2014|publisher=Комсомольская правда|accessdate=2014-05-04}}</ref>, стралок роты аховы 190-й ракетнай тэхнічнай базы ў Галіцына (в/ч 11281 МО СПА; цяпер расфарміравана)<ref name="Скоморохов">{{cite web|url=http://topwar.ru/48026-portrety-veka-igor-strelkov.html|title=Портреты века: Игорь Стрелков|author=Скоморохов Роман|date=20.05.2014|publisher=Военное обозрение|accessdate=2014-05-21}}</ref>. Пасля завяршэння тэрміновай службы застаўся служыць па кантракце: спачатку — у складзе мотастралковай брыгады, а потым — у якасці ваеннага разведчыка<ref name="mk.ru">[http://www.mk.ru/editions/daily/2014/06/04/komanduyushhiy-soprotivleniem-doneckoy-narodnoy-respubliki-igor-strelkov.html Командующий Сопротивлением Донецкой народной республики Игорь Стрелков — МК]</ref>. Браў удзел у [[Прыднястроўскі канфлікт|баявых дзеяннях у Прыднястроўе]] ў чэрвені-ліпені 1992 года (добраахвотнік 2-га ўзвода Чарнаморскага казацкага войскі, Кошніца — Бендэры), у Босніі з лістапада 1992 года па сакавік 1993 ўключна (2-й Рускі добраахвотніцкі атрад, 2-я Подрынская лёгкопяхотная і 2-я Маявіцкая брыгады Войска Рэспублікі Сербскай, Вышаград — Прыбой), у Чачні (166-я гвардзейская асобная мотастралковая брыгада, сакавік-кастрычнік 1995 года, і ў частках спецыяльнага прызначэння з 1999 па 2005 год), выконваў спецыяльныя заданні ў іншых рэгіёнах Расіі<ref name="Боброва" /><ref name="Скоморохов"/><ref name="Гришин"/>. У канцы 1990-х гадоў апублікаваў аўтабіяграфічны «Баснійскі дзённік»<ref name="Боброва" />. Паводле слоў расійскага праваабаронцы Аляксандра Чаркасава, старшыні рады праваабарончага цэнтра «Мемарыял», Ігар Стралкоў у 2001 годзе служыў у 45-м асобным гвардзейскім палку спецыяльнага прызначэння ў ваколіцах вёскі Хатуні Ведзянскага раёна Чачні<ref name="Чечня">[http://obozrevatel.com/crime/29486-terrorist-strelok-prichasten-k-pohischeniyam-lyudej-v-chechne-rossijskij-pravozaschitnik.htm Террорист «Стрелок» причастен к похищениям людей в Чечне — российский правозащитник]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/blog/shalommani/1324504-echo/|title="ИГОРЬ СТРЕЛКОВ" В ЧЕЧНЕ. 2001 ГОД, ВЕДЕНСКИЙ Р-Н|author=Александр Черкасов|date=21 мая 2014|publisher=Радиостанция «Эхо Москвы»|accessdate=2014-05-22}} со ссылкой на: Здесь живут люди. Чечня: хроника насилия. Часть 3. Апрель-июнь 2001 года. / М.: «Звенья». 2006. СС.49-51, 124—125, 303—304, 389—391.</ref>. 6 студзеня 1998 года ў газеце «Завтра» з’яўляецца першая публікацыя Стралкова — пра рускіх добраахвотнікаў, якія ваявалі ў Босніі. У гэтым выданні ён рэгулярна публікаваўся да кастрычніка 2000 года, пісаў пра сітуацыю ў Чачні і іншых гарачых кропках на тэрыторыі Расіі, крытыкаваў нацыянальную палітыку ўлад<ref name="Завтра3">{{cite web|url=http://zavtra.ru/authors/user/1856/articles/|title=Список авторов и публикаций газеты «Завтра»}}</ref>. У газеце «Завтра» пазнаёміўся з [[Аляксандр Юр'евіч Барадай|Аляксандрам Барадаем]]<ref name="Скоморохов"/>. У жніўні 1999 года спецыяльныя карэспандэнты газеты «Заўтра» Аляксандр Барадай і Ігар Стралкоў падрыхтавалі рэпартаж з Кадарскай зоны [[Дагестан]]а аб тым, як спецназ МУС праводзіў зачыстку некалькіх вёсак, дзе пражывалі вахабіты<ref name="Скоморохов"/><ref name="Завтра">{{cite web|url=http://fanread.ru/book/8181696/?page=1|title=Кадарская зона|publisher=Газета «Завтра», номер 34 за 1999 год|accessdate=6 ліпеня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140518135139/http://fanread.ru/book/8181696/?page=1|archivedate=18 мая 2014|url-status=dead}}</ref>. Працаваў карэспандэнтам незалежнага інтэрнэт-агенцтва «ANNA-NEWS», якое зарэгістравана ў Абхазіі, у ліпені 2011 года<ref name="Скоморохов"/><ref name="Rambler">http://news.rambler.ru/20498232/ Об агентстве Анна Ньюс</ref>. Паводле слоў брытанскай «Бі-бі-сі», апошняе месца службы — упраўленне па барацьбе з міжнародным тэрарызмам «2-й службы» (Службы па абароне канстытуцыйнага ладу і барацьбе з тэрарызмам) [[ФСБ]] Расіі<ref name="Сааков">Рафаэль Сааков. [http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/04/140430_ukraine_donetsk_pushilin_moscow.shtml Донецкий сепаратист Пушилин: нас объединяет русский мир] BBC, 30.04.2014.</ref>. Паводле некаторых звестак, пасля выхаду ў адстаўку працаваў начальнікам службы бяспекі інвестыцыйнага фонду «Маршал-Капітал» расійскага прадпрымальніка К. В. Малафеева<ref name="religion">{{cite web|url=http://www.religion.in.ua/news/vazhlivo/25801-kievskij-patriarxat-obvinil-predstavitelej-moskovskogo-patriarxata-v-podderzhke-terrorizma-v-ukraine.html|title=Киевский Патриархат обвинил представителей Московского Патриархата в поддержке терроризма|date=15 мая 2014|publisher=Релігія в Україні. Вера и религия. Философия и религия в Украине|accessdate=2014-05-16}}</ref>. На працягу доўгага часу прадстаўніком гэтага інвестыцыйнага фонду таксама працаваў сябар Ігара Стралкова — Аляксандр Барадай, абраны прэм’ер-міністрам [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]] (ДНР)<ref>{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/politics/news/26607741/premerom-doneckoj-respubliki-izbran-aleksandr-borodaj|title=Премьером Донецкой республики избран Александр Бородай, бывший консультант «Маршал капитала»|date=16.05.2014|publisher=Ведомости|accessdate=2014-05-16}}</ref>. У канцы студзеня 2014 года, як заяўляў Стралкоў, ён забяспечваў бяспеку дастаўленых у Кіеў з Грэцыі [[Гара Афон|афонскіх]] святынь — Дароў вешчуноў, а таксама наведаў [[Еўрамайдан]]<ref>{{cite web|url=http://www.kp.ru/daily/26235.5/3117890/|title=Игорь Стрелков: «Меня приказано уничтожить во что бы то ни стало»|author=Алексей Овчинников|date=2014-05-26|publisher=[[Комсомольская правда]]|accessdate=2014-05-28|archiveurl=https://archive.today/20140527074201/http://www.kp.ru/daily/26235.5/3117890/|archivedate=27 мая 2014|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Red Army WW2 Reenacting.jpg|thumb|Ігар Стралкоў]] Ігар Стралкоў вядомы ў асяроддзі ваенна-гістарычных рэканструктараў Масквы. На адным з інтэрнэт-форумаў<ref>[http://livinghistory.ru/ Форум Военно-Исторических Реконструкторов]</ref>, прысвечаным узнаўленню вайны з Напалеонам 1812 года і Грамадзянскай вайны, ён з’яўляецца мадэратарам. З’яўляецца кіраўніком клуба «Зводная кулямётная каманда», сфармаванага на базе ваенна-гістарычнага клуба «Маскоўскі драгунскі полк». Прымаў удзел у такіх рэканструкцыях, як «Вайна 16-га года» у жніўні 2009-га, фестываль «Памяці Грамадзянскай вайны» у лютым 2010 года, «Грамадзянская вайна на Поўдні Расіі», «Доблесць і гібель рускай гвардыі»<ref>[http://podrobnosti.ua/analytics/2014/04/28/973431.html Кто такой лидер самообороны в Славянске: Полковник из России и любитель военной реконструкции (фото) | Новости. Новости дня на сайте Подробности]</ref><ref>{{cite web|url=http://vesti.ua/donbass/49676-polkovnik-gru-iz-slavjanska-girkin-nosit-rimskie-laty-i-vojuet-protiv-napoleona|title=Полковник ГРУ из Славянска Гиркин воевал против Наполеона и за белогвардейцев|author=Богдана Евсеева|date=28.04.2014|publisher=Вести.ua|accessdate=2014-04-29}}</ref>. Быў сябрам ваенна-гістарычнага клуба «Марковцы»<ref name="reuters">{{cite web|url=http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0DV10120140515?sp=true|title=Неуловимый москвич с тремя именами встал во главе повстанцев на Украине|date=15 мая 2014|publisher=Reuters|accessdate=2014-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140519004205/http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0DV10120140515?sp=true|archivedate=19 мая 2014|url-status=dead}}</ref>. У маі 1996 года быў залічаны ў склад Драздоўскага аб’яднання ў чыне унтэр-афіцэра<ref>{{cite web|url=http://www.drozdovtsy.ru/?page_id=53|title=История Дроздовского объединения|author=|date=|work=|publisher=Дроздовцы. Дроздовское объединение в России и Русском зарубежье|accessdate=2014-04-29|archive-date=29 красавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429220035/http://www.drozdovtsy.ru/?page_id=53|url-status=dead}}</ref>. Паводле слоў самога Стралкова, ён з’яўляецца палкоўнікам [[ФСБ Расіі]] ў адстаўцы<ref name="mk.ru" /><ref>http://www.sovsekretno.ru/news/id/2926/</ref><ref>http://svpressa.ru/society/article/89194/?rss=1</ref><ref name="censor.net.ua">http://censor.net.ua/video_news/293553/terrorist_girkin_priznal_chto_svyazan_s_fsb_video</ref> (з сакавіка 2013 года<ref name="censor.net.ua"/>). Па дадзеных брытанскай «Бі-бі-сі», апошняе месца службы Гіркіна — упраўленне па барацьбе з міжнародным тэрарызмам «2-й службы» (Службы па абароне канстытуцыйнага ладу і барацьбе з тэрарызмам) [[ФСБ Расіі]]<ref name="Сааков"/>. Паводле інфармацыі ўкраінскіх сродкаў масавай інфармацыі, якая стала з’яўляцца пасля 15 красавіка 2014 года, Ігар Стралкоў мае грамадзянства Расійскай Федэрацыі і нібыта з’яўляецца дзеючым афіцэрам спецназа ГРУ Генеральнага штаба Узброеных сіл Расіі. Украінскі бок не прывёў доказаў гэтай інфармацыі<ref name="TNYT">{{артыкул|аўтар= Sneider N.|загаловак= Shadowy Rebel Wields Iron Fist in Ukraine Fight|спасылка= http://www.nytimes.com/2014/07/11/world/europe/russian-seizes-authority-over-ukraine-rebels.html|мова= en|выданне= The New York Times|тып= газета|год= 2014-07-10}}</ref>. Паводле слоў самога Стралкова, ён ніколі не служыў у ГРУ<ref name="mk.ru"/><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/05/140503_ukraine_osce_observers.shtml|title=В Славянске освободили военных наблюдателей ОБСЕ|date=3 мая 2014|publisher=BBC|accessdate=2014-05-04}}</ref>. Паводле ўласных слоў, прыехаў на Украіну па сваёй ініцыятыве, кіруючыся асабістымі перакананнямі. Сабраў вакол сябе мясцовых праціўнікаў новых кіеўскіх улад і арганізаваў атрад народнага апалчэння<ref name="Поддубный">{{cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=1530216|title=Командующий самообороной Славянска не боится санкций ЕС|author=Евгений Поддубный|date=29.04.2014|publisher=Вести|accessdate=2014-05-04}}</ref>. Паводле інфармацыі, агучанай адным з кіраўнікоў контрвыведкі Службы бяспекі Украіны Віталём Найдай, Ігар Стралкоў падчас [[Расійскае ўварванне ў Крым|крымскага крызісу]] з’яўляўся памочнікам па сілавым пытаннях прэм’ер-міністра [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнай рэспублікі Крым]] [[Сяргей Валер'евіч Аксёнаў|Сяргея Аксёнава]]. У інтэрв’ю журналістам Найда сказаў, што Стралкоў прыбыў на тэрыторыю Украіны ў канцы лютага — пачатку сакавіка 2014 года, а ў пачатку красавіка «атрымаў прамы загад з Масквы пачаць маштабную дыверсійную аперацыю на мацерыковай частцы Украіны, у прыватнасці ў Данецкім і Луганскім рэгіёнах»<ref name="УП">{{артыкул|загаловак=СБУ: Януковича контролирует российская военная разведка|спасылка=http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/04/16/7022681/|выданне=[[Украінская праўда]]|год=2014, 16 апреля}}</ref>. Паводле слоў журналіста Алега Кашына, 2 сакавіка перамовы з галоўкомам ВМС Украіны Д. В. Беразоўскім вёў той жа чалавек, што ў цяперашні час камандуе самаабаронай Славянска — паплечнік Аксёнава Ігар Іванавіч, якога яму адрэкамендавалі як дзеючага супрацоўніка ГРУ<ref>[http://sputnikipogrom.com/russia/11673/they-say-its-pretty-beautiful-in-magadan/ «Это грушник, российский, действующий»: Олег Кашин о&nbsp;своём знакомстве с&nbsp;реконструктором, завоевавшим пол-Украины — Sputnik &amp; Pogrom]</ref>. Згодна з заявамі аднаго з кіраўнікоў СБУ, 8 красавіка 2014 года Стралкоў праз Керчанскую пераправу выехаў з Крыма ў [[Растоў-на-Доне]], а 12 красавіка перасёк дзяржаўную мяжу [[Украіна|Украіны]] «для рэалізацыі сілавога сцэнарыя схаванай агрэсіі» ў паўднёва-ўсходніх рэгіёнах Украіны<ref name="УП"/>. [[Супрацьстаянне ў Славянску|13 красавіка 2014 года ў Славянску]] трапіла ў засаду група супрацоўнікаў СБУ, што перамяшчаліся на аўтамабілях. Яны былі абстраляныя невядомымі асобамі. У выніку адзін афіцэр загінуў, яшчэ трое былі параненыя. Па сцвярджэнні СБУ кіраваў нападаўшымі Ігар Стралкоў<ref>[http://www.unian.net/politics/909054-kto-slivaet-voynu-s-terroristami.html Кто «сливает» войну с террористами? : Новости УНИАН]</ref><ref>[http://polemika.com.ua/news-144358.html В СБУ заявили, что разоблачили деятельность офицера ГРУ на Украине :: Polemika.com.ua] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140722222353/http://polemika.com.ua/news-144358.html |date=22 ліпеня 2014 }}</ref>. 16 красавіка 2014 года ў раёне Славянска сіламі апалчэння былі заблакаваныя падраздзялення 25-й Днепрапятроўскай паветрана-дэсантнай брыгады ПДВ Узброеных сіл Украіны. Паводле інфармацыі, агучанай прэс-цэнтрам СБУ, канфіскацыя зброі і шасці адзінак баявой тэхнікі тэхнікі (БТР-Д і БМД) у днепрапятроўскіх дэсантнікаў была здзейсненая пад кіраўніцтвам Ігара Стралкова. Таксама СБУ сцвярджае, што Стралкоў прымаў удзел у вярбоўцы ваеннаслужачых аэрамабільнай брыгады, у выніку чаго частка з іх перайшла на бок апалчэння<ref>{{артыкул|загаловак=Захваченных украинских десантников пытались вербовать полковник Стрелков и диверсант «Ромашка»|спасылка=http://kontrakty.ua/article/77024/|выданне=Контракты|год=2014, 18 апреля|archive-date=3 жніўня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803020148/http://kontrakty.ua/article/77024/}}</ref>. 14 красавіка 2014 года ў інтэрнэце з’явіліся запісы<ref name="youtube.com.duCSkkE6XX8" />, пазначаныя як перамовы «сепаратыстаў», якія дзейнічаюць на тэрыторыі Паўднёвага Усходу Украіны, у якой чалавек з пазыўным «Стралок» дакладвае аб паспяховай ліквідацыі прадстаўнікоў кіраўніцтва СБУ ў раёне Славянска падчас распачатай сілавымі структурамі Украіны антытэрарыстычнай аперацыі. У каментарыях у СМІ рабілася здагадку, што чалавек з пазыўным «Стралок» з’яўляецца адным з кіраўнікоў «сепаратыстаў» Ігарам Стралковым<ref>{{артыкул|загаловак=СБУ обнародовала перехваченные телефонные разговоры сепаратистов|спасылка=http://podrobnosti.ua/podrobnosti/2014/04/20/972042.html|выданне=Подробности|год=2014, 20 апреля}}</ref>, а яго суразмоўцам — расійскі прадпрымальнік Аляксандр Барадай, які працаваў у інвестыцыйным фондзе «Маршал-Капітал» Канстанціна Малафеева<ref name="religion"/><ref name="vedomosti.ru.26607741" />. Паводле сцвярджэння СБУ, група Стралкова датычная да забойства дэпутата Горлаўскага гарсавета Данецкай вобласці ад партыі «Бацькаўшчына» Уладзіміра Рыбака, выкрадзенага 17 красавіка 2014 года <ref>[http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20140423144051.shtml К убийству депутата Горловского горсовета причастен подполковник ГРУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140529231737/http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20140423144051.shtml |date=29 мая 2014 }}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=sA8Co1Sglgs Запись разговора Стрелкова и Пономарева]</ref>. 29 красавіка Стралкоў быў уключаны ў спіс асоб, у дачыненні да якіх уведзены санкцыі — забарона на ўезд і замарожванне актываў у ЕС<ref>[http://top.rbc.ru/politics/29/04/2014/921137.shtml Артём Филипенок, Александра Федотова. ЕС обнародовал новый санкционный список против России. РБК, 29.04.2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140501232414/http://top.rbc.ru/politics/29/04/2014/921137.shtml |date=1 мая 2014 }}</ref>. Па інфармацыі СМІ, 26 красавіка 2014 года часовае кіраўніцтва самаабвешчанай [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]] ўсклала на Ігара Стралкова кіраўніцтва блакпостамі. Сам Ігар Стралкоў называецца кіраўніком народнага апалчэння Данбаса<ref name="LN">{{артыкул|загаловак=Командование силовым блоком в Донецке перешло к ополчению|спасылка=http://lifenews.ru/news/132088|выданне=Life News|год=2014, 26 апреля|archivedate=2014-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426202153/http://lifenews.ru/news/132088}}</ref>. 26 красавіка 2014 года Ігар Стралкоў упершыню публічна даў інтэрв’ю карэспандэнтам «Камсамольскай праўды», у якім апісаў апошнія падзеі з удзелам сваіх падначаленых, іх склад, матывацыю, а таксама абмаляваў бліжэйшыя мэты і задачы падкантрольных яму сіл<ref>{{артыкул|загаловак=Командующий самообороной Славянска впервые дал интервью|спасылка=http://korrespondent.net/ukraine/politics/3355011-komanduuischyi-samooboronoi-slavianska-vpervye-dal-yntervui|выданне=[[Корреспондент (журнал)|Корреспондент]]|год=2014, 26 апреля}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=«Стрелок» из Славянска показал лицо и рассказал о своих «ополченцах» |спасылка=http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/04/26/7023733/ |выданне=Украинская правда |год=2014, 26 апреля}}</ref>. 2 мая 2014 года ўкраінскія сілавыя структуры аднавілі наступ у раёне Славянска і Краматорска<ref>[http://korrespondent.net/ukraine/politics/3357559-ytohy-2-maia-antyterrorystycheskaia-operatsyia-v-slavianske-y-massovye-besporiadky-v-odesse Итоги 2 мая: Антитеррористическая операция в Славянске и массовые беспорядки в Одессе — Korrespondent.net]</ref>. Стралкоў узначаліў апалчэнцаў, што абаранялі Славянск<ref>[http://zavtra.ru/content/view/komandir-samooboronyi-slavyanska-sami-myi-gorod-ne-uderzhim/ Завтра — еженедельная газета]</ref>. З 12 мая 2014 года Ігар Стралкоў — камандуючы «ўзброенымі сіламі Данецкай Народнай Рэспублікі»<ref name="bbc20140512">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2014/05/140512_rn_donetsk_strelkov.shtml|title=Игорь Стрелков провозгласил себя командующим «армии ДНР»|author=|date=2014-05-12|work=|publisher=Русская служба Би-би-си|accessdate=2014-05-12}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Руководство Донецкой республики: Стрелков возглавил вооруженные силы ДНР|спасылка=http://www.vz.ru/news/2014/5/12/686380.html|выданне=Взгляд|год=2014, 12 мая 2014 года}}</ref>, з 16 мая — міністр абароны ДНР<ref>{{артыкул|загаловак=Правительство "ДНР": министр обороны "Стрелок" и глава МВД из Луганска|спасылка=http://www.segodnya.ua/regions/donetsk/pravitelstvo-dnr-ministr-oborony-strelok-i-glava-mvd-iz-luganska--521005.html|год=2014, 16 мая|archive-date=19 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519004146/http://www.segodnya.ua/regions/donetsk/pravitelstvo-dnr-ministr-oborony-strelok-i-glava-mvd-iz-luganska--521005.html}}</ref>. 5 ліпня Славянск перайшоў пад кантроль Узброеных сіл і Нацыянальнай гвардыі Украіны. 6 ліпеня Ігар Стралкоў абвясціў сябе «ваенным камендантам Данецка»<ref>[http://www.echo.msk.ru/news/1354264-echo.html «КОМАНДУЮЩИЙ АРМИЕЙ» САМОПРОВОЗГЛАШЕННОЙ ДОНЕЦКОЙ НАРОДНОЙ РЕСПУБЛИКИ ИГОРЬ СТРЕЛКОВ ОБЪЯВИЛ СЕБЯ «ВОЕННЫМ КОМЕНДАНТОМ» ДОНЕЦКА]</ref>. 16 ліпеня ён, рыхтуючы да асады Данецк, увёў у горадзе ваеннае становішча<ref>{{cite web|url=http://dnr.today/info/vvedenie-voennogo-polozheniya-i-komendantskogo-chasa-v-donecke/|title=Введение военного положения и комендантского часа в Донецке|publisher=Пресс-центр ДНР|date=2014-07-16|accessdate=14 жніўня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140726150728/http://dnr.today/info/vvedenie-voennogo-polozheniya-i-komendantskogo-chasa-v-donecke/|archivedate=26 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. 14 жніўня Ігар Стралкоў сышоў у адстаўку з пасады кіраўніка міністэрства абароны ДНР<ref>http://nashaniva.by/?c=ar&i=133366</ref>. 21 мая 2014 года Генеральная пракуратура Украіны адкрыла ў дачыненні да Ігара Гіркіна крымінальную справу па падазрэнні ў стварэнні тэрарыстычнай групы або тэрарыстычнай арганізацыі (ч. 1 арт. 258-3), арганізацыі масавых беспарадкаў (ч. 1 арт. 294), здзяйсненні тэракту (ч. 1 арт. 258)<ref name=teract>[http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/21/7026051/ Правоохоронці тісно взялися за Стрєлкова та його поплічників] // Украинская правда. Среда, 21 мая 2014, 20:47 <br /> [http://zn.ua/UKRAINE/genprokuratura-rassleduet-terroristicheskuyu-deyatelnost-strelkova-i-gubareva-145508_.html Генпрокуратура расследует террористическую деятельность Стрелкова и Губарева] // «Зеркало недели. Украина», 21 мая</ref> Генеральная пракуратура Украіны інкрымінуе Стралкову, што ён «на працягу сакавіка-красавіка 2014 года для здзяйснення тэрактаў на Украіне стварыў тэрарыстычную групу, кіраваў яе дзейнасцю, арганізаваў масавыя беспарадкі ў Харкаўскай, Луганскай, Данецкай абласцях, Аўтаномнай Рэспубліцы Крым, якія суправаджаліся гвалтам у дачыненні да грамадзян, а таксама пагромамі, падпаламі, знішчэннем маёмасці, захопам будынкаў і збудаванняў»<ref name=teract/>, а таксама «здзейсніў тэрарыстычны акт, які прывёў да гібелі людзей і іншых цяжкіх наступстваў». 25 студзеня 2024 года суд у [[Масква|Маскве]] прысудзіў Ігара Стралкова (Гіркіна) да чатырох гадоў зняволення ў калоніі па абвінавачанні ў закліках да экстрэмісцкай дзейнасці<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/19815599 tass.ru]</ref>. == Сям’я == Жанаты, двое сыноў: Андрэй і Аляксандр<ref name="Боброва">{{cite web|url=http://www.mk.ru/social/2014/05/28/igor-strelkov-kak-knizhnyiy-malchik-stal-komanduyuschim-opolcheniem-donbassa.html|title=Игорь Стрелков: как книжный мальчик стал командующим ополчением Донбасса|author=Ирина Боброва|date=28 мая 2014|publisher=Московский Комсомолец|accessdate=2014-05-30}}</ref>. Маці — Ала Іванаўна, ёсць сястра<ref name="Боброва"/>. Дзед — Іван Канстанцінавіч Руноў, савецкі афіцэр, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref>{{cite web|url=http://www.mk.ru/politics/2014/05/12/promyishlennost-slavyanska-budet-natsionalizovana.html|title=Промышленность Славянска будет национализована|author=Самоделова С.|date=2014-05-12|publisher=[[Московский комсомолец]]|accessdate=2014-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514210901/http://www.mk.ru/politics/2014/05/12/promyishlennost-slavyanska-budet-natsionalizovana.html|archivedate=14 мая 2014|url-status=live}}</ref> == Публіцыстыка, літаратурная творчасць == Аўтар адной выдадзенай кнігі (у жанры «казка», другая рыхтуецца да выхаду), а таксама прыкладна паўтара дзясяткаў ваенна-гістарычных артыкулаў і апавяданняў ваенна-мемуарнага характару, апублікаваных у асноўным пад псеўданімам<ref>[http://www.zavtra.ru/authors/user/1856/articles/ Завтра — еженедельная газета]</ref>. Удзельнік круглага стала Незалежнага ваеннага агляду па вайне ў Сірыі<ref>[http://nvo.ng.ru/polemic/2013-05-24/1_siria.html Война в Сирии — уроки для России / Полемика / Независимая газета]</ref>. {{цытата|Наогул я па бацьку ў агульным беларус. У мяне вельмі шмат сваякоў у Беларусі, Усходняй Беларусі. Я з імі падтрымліваю кантакты. Гэта людзі, якія, увогуле, з'ўляюцца беларусамі, у асноўным гавораць па-руску, хоць многія з іх ведаюць беларускую мову, родную. І я неяк не адчуваю, што гэтыя людзі чымсьці адрозніваюцца ад мяне, чымсьці асаблівым. На самай справе нічым. Хоча гэтага [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Лукашэнка]] ці не, хоча ён там ствараць, дакладней яго асяроддзе стварае новую [[Літвіны|літвінскую]] так званую ідэнтычнасць, на мой погляд, не менш бязглуздую, чым вось гэта ўкраінства. Але [[Беларусь]] была, ёсць і ў агляднай будучыні застанецца часткай «рускага свету»<ref>[http://rusrand.ru/events/igor-strelkov-narod-nasilstvenno-izmennicheski-razdelennyj-v-1991-imeet-pravo-na-vossoedinenie Игорь Стрелков: Народ, насильственно-изменнически разделенный в 1991, имеет право на воссоединение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150316175210/http://rusrand.ru/events/igor-strelkov-narod-nasilstvenno-izmennicheski-razdelennyj-v-1991-imeet-pravo-na-vossoedinenie |date=16 сакавіка 2015 }} {{Ref-ru}}</ref>.}} == Выбраная бібліяграфія == * ''Игорь Г.'', [https://web.archive.org/web/20020201051638/http://www.alphagroup.ru:8100/specnaz/gazeta/04.1999/6.htm Боснийский дневник], «Спецназ России», № 4 (32), апрель 1999 года. * ''Игорь Стрелков'', Детектив замка Хэльдиборн, Переход, 2014. — 436 с. ISBN 978-5-905060-31-1 == Крыніцы == {{Крыніцы|refs= <ref name="youtube.com.duCSkkE6XX8">Аудио на YouTube: [http://www.youtube.com/watch?v=duCSkkE6XX8 СЛАВЯНСК 13.04.2014 СБУ перехватила переговоры сепаратистов в Славянске ].</ref> <ref name="vedomosti.ru.26607741">{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/politics/news/26607741/premerom-doneckoj-respubliki-izbran-aleksandr-borodaj|title=Премьером Донецкой республики избран Александр Бородай, бывший консультант «Маршал капитала»|first=Елизавета Серьгина, Сергей Смирнов|date=2014-05-16|publisher=Ведомости|lang=ru|accessdate=2014-05-17}}</ref> }} == Спасылкі == {{Вікіцытатнік|Ігар Гіркін|Ігара Гіркіна}} * {{артыкул|аўтар=Коц А., Стешин Д.|загаловак=Командующий самообороной Славянска Игорь Стрелков: Задержанные наблюдатели — кадровые разведчики|спасылка=http://www.kp.ru/daily/26225.7/3107725/|выданне=Комсомольская правда в Украине|год=2014, 26 апреля}} * {{артыкул|загаловак=Командующий самообороной Славянска впервые дал интервью|спасылка=http://korrespondent.net/ukraine/politics/3355011-komanduuischyi-samooboronoi-slavianska-vpervye-dal-yntervui|выданне=Корреспондент|год=2014, 26 апреля}} * {{артыкул|загаловак=Руководителем диверсантов в Славянске оказался офицер российского спецназа Стрелков - СБУ|спасылка=http://www.unian.net/politics/908010-rukovoditelem-diversantov-v-slavyanske-okazalsya-ofitser-rossiyskogo-spetsnaza-strelkov-sbu.html|выданне=[[УНІАН]]|год=2014, 15 апреля}} * {{артыкул|загаловак="Стрелок" из Славянска показал лицо и рассказал о своих "ополченцах"|спасылка=http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/04/26/7023733/|выданне=Украинская правда|год=2014, 26 апреля}} * {{cite web|url=http://beloe-dvijenie.livejournal.com/713841.html|title=Дроздовцы в огне 2014|author=|date=|work=2014-04-28|publisher=Белое дело|accessdate=2014-04-29}} * {{cite web|url=http://sputnikipogrom.com/russia/11673/they-say-its-pretty-beautiful-in-magadan/|title=«Это грушник, российский, действующий»: Олег Кашин о своём знакомстве с реконструктором, завоевавшем пол-Украины|author=Кашин О. В.|date=2014-04-30|work=|publisher=[[Спутник и погром]]|accessdate=2014-04-30}} * {{cite web|url=http://sputnikipogrom.com/russia/11695/rules-of-strelkov/|title=Правила жизни полковника Стрелкова (цитаты)|author=|date=2014-04-30|work=|publisher=Спутник и погром|accessdate=2014-05-01}} * {{артыкул|загаловак=Кто такой лидер самообороны в Славянске: Полковник из России и любитель военной реконструкции (фото)|спасылка=http://podrobnosti.ua/analytics/2014/04/28/973431.html|выданне=Подробности|год=2014, 28 апреля}} * {{артыкул|аўтар=Айрапетов О. Р., Бородай А. Ю, Стрелков И.И.|загаловак=Добровольцы. Текстовый архив радиопередачи "Завтра" |спасылка=http://zavtra.ru/content/view/1999-02-096all/|выданне=Народное Радио|год=1999, 8 февраля}} * {{cite web|url=http://svpressa.ru/society/article/89194/?twrss=1&utm_source=svpressa&utm_medium=twitter|title=Боевые заслуги: кто научил воевать Игоря Стрелкова|author=Виноградов Д.|date=2014-06-05|work=|publisher=Свободная пресса|accessdate=2014-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204222/http://svpressa.ru/society/article/89194/?twrss=1&utm_source=svpressa&utm_medium=twitter|archive-date=6 чэрвеня 2014|url-status=dead}} * ''Егор Просвирнин.'' [http://sputnikipogrom.com/russia/novorossiya/15617/ghostbusters-donbass-edition/ «Охотники за привидениями»: Стрелков и призраки Донецка] * ''Егор Просвирнин.'' [http://sputnikipogrom.com/russia/novorossiya/15511/kremlin-we-have-a-problem-thoose-russians-just-cannot-die/ Возвращение джедая: второе рождение Игоря Стрелкова и паника в Кремле] * [http://trueinform.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=28366 О политической подоплеке травли Стрелкова / Правдинформ] (Участие в этом Рината Ахметова и других донецких деятелей) * {{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/07/140707_tr_donbass_social_media_debate.shtml|title=Страсти по Стрелкову в соцсетях, или кто кого «сливает»|author=Берец С.|date=2014-07-07|work=|publisher=Русская служба Би-би-си|accessdate=2014-07-07}} * [http://rusvesna.su/news/1404735369 Как математик Кургинян офицера Стрелкова воевать учил (видео) / Русская Весна] * [http://rusdozor.ru/2014/07/08/okna-kurginyana/ Окна Кургиняна / Анатолий Несмиян (Эль Мюрид) — 08.07.2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714201951/http://rusdozor.ru/2014/07/08/okna-kurginyana/ |date=14 ліпеня 2014 }} * ''Александр Дугин.'' [http://4pera.ru/news/picture_of_the_day/kartina_predatelstva_igorya_strelkova/ Картина предательства Игоря Стрелкова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714163749/http://4pera.ru/news/picture_of_the_day/kartina_predatelstva_igorya_strelkova/ |date=14 ліпеня 2014 }} * {{артыкул|аўтар= Sneider N.|загаловак= Shadowy Rebel Wields Iron Fist in Ukraine Fight|спасылка= http://www.nytimes.com/2014/07/11/world/europe/russian-seizes-authority-over-ukraine-rebels.html|мова= en|выданне= The New York Times|тып= газета|год= 2014-07-10}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Стралкоў Ігар Іванавіч}} [[Катэгорыя:Гістарычныя рэканструктары]] b52h7730umrq4kpdv8lty7w0gd2g52n Міхаіл Пятровіч Тамін 0 200581 5222391 5078484 2026-10-20T15:18:29Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222391 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{Сістэматык | Батанік = Tomin | IPNI = 27815-1 | List IPNI = | wikispecies = Mikhail Piatrovich Tomin }} '''Міхаіл Пятровіч Тамі́н'''{{sfn|БелЭн|2002}}{{sfn|ЭПБ|1986}} ({{lang-ru|Михаил Петрович Томин}}; {{ДН|24|7|1883|12}}, в. Шаровічы, Жыздрынскі павет, {{МН|Калужская губерня|ў Калужскай губерні}} — {{ДС|31|05|1967}}, [[Мінск]]) — [[вучоны]] ў галіне [[батанік]]і, [[Ліхеналогія|ліхенолаг]]. Акадэмік [[НАН Беларусі|Акадэміі навук БССР]] (1956), [[доктар біялагічных навук]] (1934), [[прафесар]] (1929). == Біяграфія == М. П. Тамін нарадзіўся ў вёсцы Шаровічы Жыздрынскага павета Калужскай губерні. Вучыўся ў мясцовай царкоўна-прыхадской школе, двухкласным [[Павятовыя вучылішчы|павятовым вучылішчы]], у 1900 годзе скончыў [[Жыздрынскае гарадское вучылішча]]. У 1906 годзе скончыў Маскоўскую земляробчую школу і быў прыняты ў Пецярбургскі лясны інстытут. Праз год М. П. Тамін перавёўся ў Маскоўскі сельскагаспадарчы інстытут, які скончыў у 1912 годзе з дыпломам першай ступені, і ў якім працаваў па вольнаму найму 1912—1913 гг. асістэнтам на кафедры батанікі. У 1913—1929 гадах старэйшы асістэнт у Варонежскім сельскагаспадарчым інстытуце і адначасова з 1914 года выкладчык у ветэрынарна-фельчарскай школе [[Варонеж]]а<ref name="tpdf" />. У 1929 годзе М. П. Тамін зацверджаны прафесарам [[БСГА]] (горад [[Горкі]], [[Магілёўская вобласць]])<ref name="tpdf">[http://csl.bas-net.by/pdf/2013/july2013/Tomin.pdf Михаил Петрович Томин. К 130-летию со дня рождения ботаника-лихенолога, академика НАН Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306101958/http://csl.bas-net.by/pdf/2013/july2013/Tomin.pdf |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. У 1929—1931 гадах Міхаіл Пятровіч працаваў прафесарам у Архангельскім лесатэхнічным інстытуце, у 1931—1934 гадах — у Арэнбургскім інстытуце буйной мясной жывёлагадоўлі і ветэрынарыі<ref name="tpdf" />. З 1934 па 1941 год і ў 1944—1950 гадах М. П. Тамін працаваў навуковым супрацоўнікам у [[Батанічны сад АН БССР|Батанічным садзе АН БССР]], дзе пасля яго прыезду пачаліся планамерныя даследаванні ў галіне ліхеналогіі. Адначасова прафесар кафедры батанікі [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У 1937 годзе М. П. Таміну прысвоена вучоная ступень [[Доктар біялагічных навук|доктара біялагічных навук]], у 1940 годзе ён абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук БССР{{sfn|БелЭн|2002}}{{sfn|ЭПБ|1986}}<ref name="tut" />. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] М. П. Тамін апынуўся ў акупаваным Мінску, дзе выконваў абавязкі дырэктара Батанічнага сада і зрабіў усё магчымае, каб зберагчы ад знішчэння ўнікальныя аранжарэйныя расліны, гербарыі, захаваў інвентарныя кнігі пасадак дрэўных і куставых раслін<ref name="tut">{{Cite web|url=http://news.tut.by/society/358363_print.html|title=Рукапісы не гараць. Як з простага хлопца з вёскі вырас сусветна вядомы батанік|publisher=[[TUT.BY]]|date=24 ліпеня 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305082620/http://news.tut.by/society/358363_print.html |archivedate=5 сакавіка 2016 |url-status=dead}}</ref>. Пасля вызвалення Мінска ад захопнікаў у 1944 годзе Прэзідыум Акадэміі навук БССР аднавіў вучонага ў званні члена-карэспандэнта<ref name="tut" />, і ён працягваў працу ў Батанічным садзе і БДУ. У 1948—1960 гадах М. П. Тамін на пасадзе загадчыка Аддзела флоры і гербарыя [[Інстытут біялогіі АН БССР|Інстытута біялогіі АН БССР]]<ref name="tpdf" />. У 1956 годзе вучоны абраны акадэмікам АН БССР па спецыяльнасці «Сісэматыка раслін»<ref name="tpdf" />. Памёр Міхаіл Пятровіч Тамін 31 мая 1967 года. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] у Мінску<ref name="tpdf" /><ref>{{cite web|title=Михаил Петрович Томин - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/280866326|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020151408/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%259C%25D0%25B8%25D1%2585%25D0%25B0%25D0%25B8%25D0%25BB-%25D0%259F%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587-Gomin/280866326|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Михаил Петрович Томин - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553101|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020151417/https://www.findagrave.com/memorial/321553101/%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB-%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == М. П. Таміну належаць больш за 30 навуковых прац, у тым ліку 3 [[Манаграфія|манаграфіі]]<ref name="nasb" />. Яшчэ студэнтам М. П. Тамін у 1908—1910 гадах у якасці памочніка батаніка прымаў удзел у экспедыцыях Перасяленскага ўпраўлення па вывучэнні паўночнай часткі [[Іркуцкая губерня|Іркуцкай губерні]] і пагранічнай з [[Манголія]]й паласы Забайкальскай вобласці, працаваў пад кіраўніцтвам буйнейшых вучоных-батанікаў [[Аляксандр Фёдаравіч Флёраў|А. Ф. Флёрава]] і {{нп3|Барыс Аляксеевіч Федчанка|Б. А. Федчанкі|ru|Федченко, Борис Алексеевич}}<ref name="tut" />. М. П. Таміну належаць працы ў галіне ліхеналогіі, сістэматыкі ніжэйшых раслін, батанічнай геаграфіі. Ён займаўся вывучэннем сістэматычнага складу лішайнікавай флоры, пераважна паўпустынных абласцей і лясной зоны Еўрапейскай часткі [[СССР]], [[Далёкі Усход|Далёкага Усходу]]<ref name="nasb">[http://nasb.gov.by/rus/members/academicians/tomin.php Академик ТОМИН Михаил Петрович] {{ref-ru}} // Сайт НАН Беларусі</ref>. Зрабіў апісанне 32 відаў, 4 разнавіднасцей і 12 форм раней невядомых [[Лішайнікі|лішайнікаў]]<ref name="nasb" />. Рэдактар і сааўтар выдання «Флора БССР»<ref name="nasb" /> ў 5 тамах. Імем вучонага названыя 4 віды лішайнікаў<ref name="nasb" /> і род {{bt-bellat||Mikhtomia}}. М. П. Тамін узначальваў калектыў батанікаў, якія працавалі над складаннем «Вызначальніка раслін Беларусі» (1967)<ref name="tut" />. ==== Асноўныя працы ==== * Таблицы для определения лишайников, встречающихся в лесах Средней России. — Воронеж, 1927. * Определитель кустистых и листоватых лишайников СССР. — Мн.: Изд-во АН БССР, 1937. * Определитель корковых лишайников Европейской части СССР (кроме Крайнего Севера и Крыма). — Мн.: Изд-во АН БССР, 1956. * Лишайники, бактерии и актиномицеты. — М.: Высшая школа, 1960 (Определитель низших растений, т.5) (у сааўт.). * Определитель растений Белоруссии. — Мн.: Вышэйшая школа, 1967 (у сааўт.). ==== Навуковыя артыкулы ==== * Материал по лихенологии. Определитель лишайников солонцеватых почв в полупустынной области юго-востока СССР / М. П. Томин // 25 лет научно-педагогической и общественной работы академика Б. А. Келлера: юбил. сб. /под ред. проф. А. Я. Гордягина. — Воронеж, 1931. * Новые и редкие виды лишайников СССР. II / М. П. Томин // Сборник научных трудов / редкол.: Т. Н. Годнев [и др.] ; Акад. наук БССР, Институт биологии. — Минск, 1950. — Вып. 1. — C. 77—86. * Интересные и новые виды лишайников СССР / М. П. Томин // Ботанические материалы Отдела Споровых Растений Ботанического Института им. В. Л. Комарова Академии Наук СССР / под ред. проф. В. П. Савича. — Москва; Ленинград, 1950. — Т. 6, вып. 7-12. — C. 108—112. і інш. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Тамі́н Міхаіл Пятровіч||414}} * {{Крыніцы/ЭПБ|5|Тамі́н Міхаіл Пятровіч||76—77}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=Тамін Міхаіл Пятровіч|старонкі=700}} == Спасылкі == * [http://nasb.gov.by/rus/members/academicians/tomin.php Академик ТОМИН Михаил Петрович] {{ref-ru}} // Сайт НАН Беларусі * [https://csl.bas-net.by/personalii/70968/tomin-mihail-petrovich/ Міхаіл Пятровіч Тамін] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * {{Cite web|url=http://news.tut.by/society/358363_print.html|title=Рукапісы не гараць. Як з простага хлопца з вёскі вырас сусветна вядомы батанік|publisher=[[TUT.BY]]|date=24 ліпеня 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305082620/http://news.tut.by/society/358363_print.html |archivedate=5 сакавіка 2016 |url-status=dead}} * [http://library.vsau.ru/?p=2945 К 130-летию со дня рождения Михаила Петровича Томина] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131020025515/http://library.vsau.ru/?p=2945 |date=20 кастрычніка 2013 }} {{ref-ru}} * [http://www.cbg.org.by/history ''Н. М. Лунина'' История становления и развития Центрального ботанического сада Национальной академии наук Беларуси] * [https://people.vsau.ru/vydayushhiesya-uchenye-sxi-vgau/tomin-mixail-petrovich/ Томин Михаил Петрович]{{ref-ru}} // [[Варонежскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт]] * [https://botany.by/about-institute/istoriya-belarusskoj-botaniki-v-licax/tomin-m-p/ Томин Михаил Петрович (1883 — 1967)]{{ref-ru}} // [[ІЭБ НАН Беларусі]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тамін Міхаіл Пятровіч}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Батанікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Батанікі СССР]] [[Катэгорыя:Батанікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Цэнтральны батанічны сад Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Ліхенолагі Беларусі]] j1621n3o7qdsszhz1jg8canhije9pb1 Сібірская платформа 0 206747 5222755 4718757 2026-10-21T11:22:10Z Autumndancer 168015 5222755 wikitext text/x-wiki '''Сібірская платформа''' — дакембрыйская платформа, паміж ракой [[Енісей]], возерам [[Байкал]] і [[Верхаянскі хрыбет|Верхаянскім хрыбтом]]; адзін з буйнейшых адносна ўстойлівых участкаў кантынентальнай зямной кары ў Паўночнай Азіі. Абмежавана на захадзе [[палеазой]]скай складкавасцю [[Заходне-Сібірская пліта|Заходне-Сібірскай пліты]], на поўдні і паўднёвым усходзе — Усходне-Зайбайкальска-Ахоцкім, на ўсходзе — Верхаяна-Чукоцкім мезазойскімі складкавымі паясамі. На паверхні Сібірскай платформы размешчаны [[Сярэднесібірскае пласкагор’е]], [[Алданскае нагор’е]], [[Паўночна-Сібірская нізіна|Паўночна-Сібірская]] і [[Цэнтральнаякуцкая раўніна|Цэнтральнаякуцкая]] нізіны. Магутнасць зямной кары ў межах Сібірскай платформы 40—48 км, шчыльнасць цеплавога патоку — 20—40 [[мВт]]/м². Складзена пераважна пародамі складкавага крышталічнага фундамента (метамарфічныя і інтрузіўныя ўтварэнні архею і ніжняга рыфею), і асадкавымі пародамі (тоўшчы венду, палеазою, мезазою і кайназою). Магутнасць асадкавых парод да 5 км, у глыбокіх упадзінах да 10—12 км. У раннім пратэразоі, рыфеі, раннім кембрыі, сярэднім палеазоі, раннім і познім мезазоі Сібірская платформа вызначалася інтэнсіўным [[магматызм]]ам. У яе [[Платформавы чахол|платформавым чахле]] пашыраны вулканічныя ўтварэнні і інтрузіі раннетрыясавай трапавай фармацыі, а таксама каледонскія лінейна-складкавыя дыслакацыі. На значнай частцы Сібірскай платформы адбыліся неатэктанічныя падняцці да 1—2 км. У тэктанічнай будове Сібірскай платформы вылучаюць галоўныя структуры: [[Алданскі шчыт]], Лена-Енісейская пліта, ускладненая Анабарскім масівам (з выхадам крышталічных парод на паверхню), Тунгускай, Вілюйскай сінеклізамі і ўпадзінамі, закладзенымі ў рыфеі. У межах Сібірскай платформы буйныя радовішчы жалезных (Алданскі шчыт) і медна-нікелевых руд (Нарыльскі рудны раён), каменнага вугалю (Ленскі, Тунгускі, Канска-Ачынскі вугальныя басейны), каменнай і калійных солей, [[гіпс]]у, [[фасфарыт]]аў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Геалогія Азіі]] [[Катэгорыя:Сібір]] [[Катэгорыя:Тэктоніка Расіі]] 4181037xuanv6a1lgf8er6m3ftamp1j Ясянец (Баранавіцкі раён) 0 212552 5222751 5136030 2026-10-21T11:21:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне і дапаўненне: капліцы Яленскіх і Вендорфаў у раздзел Славутасці 5222751 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Ясянец}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Ясянец |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53 |lat_min = 21 |lat_sec = 01 |lon_dir = E|lon_deg = 26 |lon_min = 02 |lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 163 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 1 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242994599 }} '''Ясяне́ц'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jasianiec}}, {{lang-ru|Ясенец}}) — [[вёска]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавіч]], ля ракі [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]]. == Гісторыя == Будаўніцтва [[Свята-Мікалаеўская царква (Ясянец)|царквы Святога Мікалая]] ў маёнтку Ясянец фундаваў у 1638 годзе мазырскі мечнік [[Рыгор Война-Ясянецкі]] разам з жонкай Хрысцінай з Улатоўскіх. Згодна з візітацыяй 1680 года, святыня была драўляная і мела ўсё неабходнае начынне. У першай палове 1880-х гадоў сяло Ясянец (яно ж Паручын) у Гарадзішчанскай воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], 35 двароў, 350 жыхароў, дзейнічалі 2 царквы, капліца, школа. У 1897 годзе дзейнічалі царква, царкоўна-прыходская школа, вадзяны млын. [[Файл:Jasianiec, Servač. Ясянец, Сэрвач (1915-18) (3).jpg|міні|злева|Мост цераз [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]]]] У пачатку XX стагоддзя 31 двор, каля 170 жыхароў. Побач з сялом знаходзіўся аднайменны маёнтак (1 двор, 2 жыхары). Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. == Насельніцтва == * 21 двор, 171 жыхар (1897) * 225 жыхароў (1939) * 221 жыхар (1970) * 57 двары, 74 жыхары (1998) == Славутасці == [[Файл:Ясянец. Капліца Яленскіх (01).jpg|міні|злева|Капліца Яленскіх]] [[Файл:Ясянец. Капліца Вендорфаў (01).jpg|міні|злева|Капліца Вендорфаў]] * Рэшткі сядзібы Верашчакаў * Капліца Яленскіх * Капліца Вендорфаў {{Clear}} * [[Ясянец (крыніца)|Крыніца «Ясянец»]]. * [[Ліпа драбналістая «Ясянецкая»]] — батанічны помнік прыроды мясцовага значэння (каля паўночнай ускраіны вёскі). === Страчаная спадчына === [[Файл:Jasianiec, Vieraščaka. Ясянец, Верашчака (1901-14).jpg|міні|злева|Сядзібны дом]] [[Файл:Jasianiec. Ясянец (1915-18).jpg|міні|злева|Царква]] * Сядзібны дом. * [[Свята-Мікалаеўская царква (Ясянец)|Свята-Мікалаеўская царква]] (1638). == Вядомыя асобы == * [[Яўхім Храптовіч]] (1729—1812) — грамадскі і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, апошні [[канцлер вялікі літоўскі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|https://globustut.by/yasenec_ba/index.htm}} {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Ясянец (Баранавіцкі раён)| ]] p8vs0whbrd9rhmr8k5o3f3z33d8ckdu Асмалоўка 0 213767 5222204 5222080 2026-10-20T12:00:59Z M.L.Bot 261 /* Сучасны стан */ 5222204 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Выява = Minsk. Asmaloŭka. Менск. Асмалоўка (1).jpg | Подпіс выявы = Тыпавая забудова кварталаў у 2018 годзе. | Краіна = Беларусь | Краіна2 = | Назва месцазнаходжання = Горад | Месцазнаходжанне = Мінск | Архітэктурны стыль = [[сталінскі ампір|сацыялістычны класіцызм]] | Аўтар праекта = [[Міхаіл Якаўлевіч Ручко|Міхаіл Ручко]], [[Міхаіл Сцяпанавіч Асмалоўскі|Міхаіл Асмалоўскі]] | Будаўнік = | Заснавальнік = | Першае згадванне = | Заснаванне = | Асноўныя даты = | Скасаваны = | Пачатак будаўніцтва = 1945 | Заканчэнне будаўніцтва = 1950 | Будынкі = | Прыбудоўкі = | Вядомыя жыхары = | Рэліквіі = | Настаяцель = | На карце = Беларусь Мінск Цэнтр | Стан = }} '''Асмало́ўка''' — кварталы пасляваеннай двухпавярховай забудовы ў гістарычным раёне [[Старажоўка]] ў цэнтры Мінска, абмежаваныя [[Вуліца Максіма Багдановіча (Мінск)|вуліцамі Максіма Багдановіча]], [[Вуліца Кісялёва (Мінск)|Кісялёва]], [[Камуністычная вуліца (Мінск)|Камуністычнай]] і [[Вуліца Куйбышава (Мінск)|Куйбышава]]. == Назва == Назва раёна ўтворана ад прозвішча аднаго з распрацоўшчыкаў яго праекта, архітэктара [[Міхаіл Сцяпанавіч Асмалоўскі|Міхаіла Сцяпанавіча Асмалоўскага]]. Пэўны час раён назваўся «пасёлак Лютаровіча», па прозвішчы кіраўніка ўпраўлення па справах мастацтва [[Павел Лютаровіч|Паўла Лютаровіча]], які жыў тут<ref name="t1">[http://www.belgreens.org/be/node/1124 Асмалоўка і яе будучыня.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306100643/http://www.belgreens.org/be/node/1124 |date=6 сакавіка 2016 }}</ref>. == Гісторыя і асобы == Пасёлак спраектаваны [[Міхаіл Сцяпанавіч Асмалоўскі|Міхаілам Асмалоўскім]] і [[Міхаіл Якаўлевіч Ручко|Міхаілам Ручко]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://minchanin.esmasoft.com/books/osmolovsky/1952/|аўтар=М. С. Осмоловский|загаловак=МИНСК|год=1952|месца=М.|выдавецтва=Государственное издательство литературы по строительству и архитектуре|старонак=110}}</ref> для жыцця супрацоўнікаў штаба [[Беларуская ваенная акруга|Беларускай ваеннай акругі]], партыйнай наменклатуры, высокапастаўленых чыноўнікаў, артыстаў і пабудаваны ў 1940-х — пачатку 1950-х гадоў [[Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР|нямецкімі]] і [[Італьянскія ваеннапалонныя ў СССР|італьянскімі ваеннапалоннымі]]<ref>[http://by.belapan.by/archive/2014/08/18/by_media_asmolovka/ Антон Астаповіч: На жаль, мала спадзеву, што рэгенерацыя Асмалоўкі будзе праведзена так, каб захаваць яе адметнасці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305104523/http://by.belapan.by/archive/2014/08/18/by_media_asmolovka/ |date=5 сакавіка 2016 }} // БелаПАН, 18.08.2014.</ref><ref>[http://www.svaboda.org/content/article/24705284.html Менскую «Асмалоўку» прапанавалі ўзяць пад ахову дзяржавы] // Радыё Свабода, 11.09.2012.</ref><ref>[http://ctv.by/новости/новости-минска-и-минской-области/осмоловка-—-первый-элитный-микрорайон-в-послевоенном-минске Осмоловка — первый элитный микрорайон в послевоенном Минске] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200927110337/http://www.ctv.by/новости/новости-минска-и-минской-области/осмоловка-—-первый-элитный-микрорайон-в-послевоенном-минске |date=27 верасня 2020 }} // СТВ, 26.06.2011.</ref><ref>[https://zastroikaby.org/content/osmolovka-snos-kvartala-dlya-stroitelstva-zhilogo-centra Осмоловка: снос квартала для строительства жилого центра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304195047/http://zastroikaby.org/content/osmolovka-snos-kvartala-dlya-stroitelstva-zhilogo-centra |date=4 сакавіка 2016 }} // zastroikaby.org, 01.12.2013.</ref>. Сярод іншых ў пасёлку жылі генерал-лейтэнант [[Аляксей Бурдзейны]], маршал [[Сямён Канстанцінавіч Цімашэнка|Сямён Цімашэнка]]<ref name="t7">[http://news.tut.by/society/407769.html Портреты жителей Осмоловки. Чем исторический район лучше Каменной Горки?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140925093709/http://news.tut.by/society/407769.html |date=25 верасня 2014 }} // TUT.BY, 22.07.2014.</ref>. Большасць дамоў -- серыя 1-205, праекту 1-205-5 і іншых 1-205-x, паводле «Каталогу праектаў двухпавярховых жылых дамоў» (1947)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://photobuildings.com/projects/217/|title=Серия 1-205, проект 1-205-5|website=photobuildings.com|access-date=2026-10-19}}</ref>. == Сучасны стан == У 2011 годзе з’явілася інфармацыя пра планы рэканструкцыі раёна холдынгам «Амкадор», а таксама праект хай-тэк забудовы ''Crystal Park''<ref name="t7-1">[http://nn.by/?c=ar&i=62776 Замест «генеральскага квартала» — хайтэкавы цэнтр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111104171307/http://nn.by/?c=ar&i=62776|date=4 лістапада 2011}} // Наша Ніва, 03.11.2011.</ref>. [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]] ініцыявала працэс надання Асмалоўцы статуса гісторыка-культурнай каштоўнасці<ref name="t1"/>. У 2014 годзе грамадскія і гарадскія актывісты зноў паднялі пытанне пра лёс раёна і праз электронную петыцыю пачалі збор подпісаў за захаванне аўтэнтычнага стану гэтай часткі горада<ref name="t7" /><ref>[http://news.tut.by/society/407082.html Минчане выступают за капитальный ремонт и сохранение исторической застройки Осмоловки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140925030558/http://news.tut.by/society/407082.html |date=25 верасня 2014 }} // TUT.BY, 15.07.2014.</ref>. Як адзначыў старшыня Добраахвотнага таварыства аховы помнікаў і культуры [[Антон Уладзіміравіч Астаповіч|Антон Астаповіч]]<ref name="t7" />: <blockquote> Асмалоўку можна разглядаць як самы першы спальны раён Мінска, які быў забудаваны паводле тыпавых праектаў. Гэтыя тыпавыя праекты з’яўляюцца дастаткова прафесійнымі. Дамы ў ім ствараюць выдатны камерны горадабудаўнічы ансамбль, дзе ёсць два кварталы жылой забудовы з неабходнай інфраструктурай. Гэта самадастатковы раён з добрай на той час архітэктурай. </blockquote> Журналісты параўноўвалі Асмалоўку з кварталам «Вулей» у [[Парыж]]ы з прычыны размяшчэння мастацкіх студый і магчымасці зрабіць гэты мінскі раён турыстычнай славутасцю<ref>[https://charter97.org/ru/news/2017/8/22/260568/ Что общего у Осмоловки и парижского «Улея»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170822233500/https://charter97.org/ru/news/2017/8/22/260568/|date=22 жніўня 2017}} // Хартыя’97, 22.08.2017.</ref>. === Грамадскі супраціў зносу ў 2017—2019 гадах === У 2017 годзе зноў паўстала небяспека зносу кварталаў. Адміністрацыя [[Цэнтральны раён (Мінск)|Цэнтральнага раёна Мінска]] вынесла на грамадскае абмеркаванне (23 чэрвеня — 27 ліпеня 2017)<ref>[http://centr.minsk.gov.by/obshchestvennoe-obsuzhdenie/starovilenskaya-ul-kiseleva-ul-kujbysheva-ul-kommunisticheskaya Общественное обсуждение объекта «Градостроительный проект детального планирования территории в границах ул. Старовиленская — ул. Киселева — ул. Куйбышева — ул. Коммунистическая»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170705164711/http://centr.minsk.gov.by/obshchestvennoe-obsuzhdenie/starovilenskaya-ul-kiseleva-ul-kujbysheva-ul-kommunisticheskaya |date=5 ліпеня 2017 }} // Сайт адміністрацыі Цэнтральнага раёна Мінска.</ref> горадабудаўнічы праект развіцця тэрыторыі кварталаў, які прадугледжваў перспектыўны знос усіх дамоў і шматпавярховую забудовыюу. Гэта выклікала абурэнне жыхароў Асмалоўкі<ref>[https://realt.onliner.by/2017/06/26/osmolovka-11 Cудьба Осмоловки. Репортаж с бурного общественного обсуждения в Минске] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170706054804/https://realt.onliner.by/2017/06/26/osmolovka-11|date=6 ліпеня 2017}} // Onliner.by, 26.06.2017.</ref>, рэзананс у СМІ і шырокую публічную дыскусію<ref>[http://citydog.by/post/obsuzhdenie/ Вчера обсуждали будущее Осмоловки. 5 глупых вопросов, на которые никто не удосужился ответить] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170630191618/http://citydog.by/post/obsuzhdenie/ |date=30 чэрвеня 2017 }} // citydog.by, 27.06.2017.</ref><ref>[https://charter97.org/ru/news/2017/6/28/254642/ Видеофакт: История Осмоловки за одну минуту. Архивные кадры самого «протестного» района столицы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181022002831/https://charter97.org/ru/news/2017/6/28/254642/|date=22 кастрычніка 2018}} // Хартыя’97, 28.06.2017.</ref><ref>[http://nn.by/?c=ar&i=192491 Зісер — абаронцам Асмалоўкі: «Знайшлі мне спадчыну! Навошта гэтыя баракі ў цэнтры?»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170618165924/http://nn.by/?c=ar&i=192491|date=18 чэрвеня 2017}} // Наша Ніва, 15.06.2017.</ref><ref>[http://nn.by/?c=ar&i=192480 Пяць прычын, чаму Асмалоўка не павінна быць знесеная] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170618165858/http://nn.by/?c=ar&i=192480|date=18 чэрвеня 2017}} // Наша Ніва, 15.06.2017.</ref>. На Change.org<ref>[https://www.change.org/p/мингорисполком-сохраните-уникальный-исторический-район-осмоловка-в-центре-минска Сохраните уникальный исторический район Осмоловка в центре Минска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200921001540/https://www.change.org/p/мингорисполком-сохраните-уникальный-исторический-район-осмоловка-в-центре-минска|date=21 верасня 2020}} // change.org</ref> і Petitions.by<ref>[https://petitions.by/petitions/744 Мы против сноса домов в Осмоловке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170905074546/https://petitions.by/petitions/744|date=5 верасня 2017}} // petitions.by</ref> пачаўся збор подпісаў за захаванне Асмалоўкі як гістарычнай каштоўнасці. Пачата кампанія ў абарону гістарычных кварталаў, якая аб’яднала прадстаўнікоў грамадскіх арганізацый, гарадскіх актывістаў, экспертаў у архітэктуры, аховы спадчыны, урбаністыкі<ref name=":1">[https://charter97.org/ru/news/2017/12/9/271852/ Архитекторы и историки представили план застройки Осмоловки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171209134634/https://charter97.org/ru/news/2017/12/9/271852/|date=9 снежня 2017}} // Хартыя’97, 9.12.2017.</ref>. Арганізавана шырокая інфармацыйная кампанія, работа з праектным інстытутам, гарадскімі чыноўнікамі, падрыхтавана і прадстаўлена на [[Беларуская рэспубліканская навукова-метадычная рада па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны|Рэспубліканскай навукова-метадычнай радзе па пытаннях аховы гісторыка-культурнай спадчыны]] пры [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве культуры]] дасье па наданні кварталам ахоўнага статусу, архітэктарамі прадстаўлены альтэрнатыўны варыянт забудовы Асмалоўкі з магчымым захаваннем гістарычных будынкаў<ref name=":1" />. 21 ліпеня 2017 года на пасяджэнні Мінгарвыканкама вырашылі адкласці планы па забудове Асмалоўкі, што некаторыя актывісты ўспрынялі як перамогу<ref>[http://citydog.by/post/zaden-osmoloveka-peramoha/ Маленькая победа: снос Осмоловки отложили] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170726052712/http://citydog.by/post/zaden-osmoloveka-peramoha/|date=26 ліпеня 2017}} // citydog.by, 21.07.2017.</ref>. Пазней Мінгарвыканкам заявіў, што праектаванне дэталёвага плана адкладзена да зацвярджэння забудовы Аляксандрам Лукашэнкам<ref>[https://news.tut.by/society/566141.html Концепцию застройки бывшего троллейбусного депо на Машерова согласуют с президентом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171026022123/https://news.tut.by/society/566141.html |date=26 кастрычніка 2017 }} // TUT.BY, 25.10.2017.</ref>. 12 лістапада 2018 года Пастановай № 68 [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] зацверджаны праект зон аховы гісторыка-культурных каштоўнасцей у межах [[Праспект Машэрава (Мінск)|праспекта Машэрава]] і вуліц [[Старавіленская вуліца (Мінск)|Старавіленскай]], [[Вуліца Кісялёва (Мінск)|Кісялёва]], [[Вуліца Максіма Багдановіча (Мінск)|Багдановіча]], [[Вуліца Куйбышава (Мінск)|Куйбышава]], [[Вуліца Алаізы Пашкевіч (Мінск)|Пашкевіч]], [[Вуліца Чычэрына (Мінск)|Чычэрына]] і [[Камуністычная вуліца (Мінск)|Камуністычнай]]<ref name=":0">[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=W21833677p&p1=1&p5=0 Аб зацвярджэнні праекта зон аховы нерухомых матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей на тэрыторыі ў межах вул. Старавіленская — вул. Кісялёва — вул. Багдановіча — пр. Машэрава — вул. Чычэрына — вул. Кісялёва — вул. Куйбышава — вул. Пашкевіч — вул. Багдановіча — вул. Камуністычная ў г. Мінску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190429022215/http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=W21833677p&p1=1&p5=0 |date=29 красавіка 2019 }}</ref>. Паводле гэтага праекта кварталы Асмалоўкі трапілі ў зону рэгулявання забудовы, дзе забараняецца змена вышыні, архітэктурнага рашэння і дэкору фасадаў наяўных гістарычных будынкаў<ref name=":0" />. У 2018—2019 гадах ЖКГ Цэнтральнага раёна пад кіраўніцтвам архітэктара-рэстаўратара [[Раман Аркадзьевіч Забела|Рамана Забелы]] праведзены рамонт фасадаў усіх будынкаў кварталаў. Вернута цэласнаць архітэктурнага рашэння і гістарычны каларыт забудовы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://citydog.io/post/zaden-cvet-osmolovka/|title=Смотрите, какого цвета будут дома в Осмоловке|website=citydog.io|access-date=2026-10-19}}</ref>. == Галерэя == <gallery widths="200" heights="150"> Файл:Minsk. Asmaloŭka. Менск. Асмалоўка (3).jpg Файл:Minsk. Asmaloŭka. Менск. Асмалоўка (4).jpg Файл:Асмалоўка, забудовы, 2014 5.JPG Файл:Асмалоўка, забудовы, 2014.JPG Файл:Асмалоўка, забудовы, 2014 2.JPG Файл:Асмалоўка, забудовы, 2014 3.JPG </gallery> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Осмоловский М. С.'' [http://minchanin.esmasoft.com/books/osmolovsky/1952/ Минск : градостроительство столицы Советской Белоруссии] / М. С. Осмоловский. — Минск, 1952 (2016). — 131 с. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://www.facebook.com/asmalouka.minsk Група ў Фэйсбуку актывістаў, якія выступаюць за захаванне гістарычнай Асмалоўкі] * [http://change.org/p/мингорисполком-сохраните-уникальный-исторический-район-осмоловка-в-центре-минска Старонка электроннай петыцыі] {{Мікрараёны Мінска}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жылыя раёны Мінска]] [[Катэгорыя:Архітэктура Мінска]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Міхаіла Асмалоўскага]] [[Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі савецкага класіцызму]] 4veyu8msim3n6f9x4pekvl9v9i5w6y5 Спіс раёнаў Украіны (1966—2020) 0 213907 5222772 5218473 2026-10-21T11:48:08Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Раёны Украіны]] у [[Спіс раёнаў Украіны (1966—2020)]]: Актуалізацыя інфармацыі 5218473 wikitext text/x-wiki {{інфармацыйны спіс}} {{Абнавіць|дата=люты 2022}} [[Файл:ukraine_raions.png|thumb|right|500px|Раёны і гарады Украіны. Нумарацыя з табліцы]] '''Раёны [[Украіна|Украіны]]''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі ва Украіне ніжэй за вобласці, да якіх адносяцца такія населеныя пункты, як гарады, вёскі і пасёлкі гарадскога тыпу. Звычайна ў склад украінскіх абласцей уваходзяць па 15—25 [[раён]]аў і па 3—10 гарадоў абласнога (або рэспубліканскага — у [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнай Рэспубліцы Крым]]) значэння, якія фармальна прыраўноўваюцца да раёнаў. Менш раёнаў у [[Чарнавіцкая вобласць|Чарнавіцкай вобласці]] (11), больш — у [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай]] і [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай]] абласцях (па 27). Звычайна ў склад украінскіх раёнаў уваходзіць адзін горад ці 1—3 пасёлка гарадскога тыпу (найбуйнейшы з якіх — райцэнтр). Некаторыя райцэнтры (гарады абласнога значэння) не ўваходзяць у склад раёнаў. У склад раёнаў уваходзіць звычайна 40—70 сёл, аб’яднаных у 15—30 сельсаветаў. Паводле стану на [[1 студзеня]] [[2007]] года ва Украіне 490 раёнаў (без раёнаў у гарадах). Сярэдняя плошча ўкраінскага раёна — 1200 км², сярэдняя колькасць насельніцтва — 52 тысячы чалавек (гарадскога — 130000) (паводле стану на [[2001]] год), сярэдняя шчыльнасць насельніцтва — 43 чал/км². З 603,7 тыс. км² плошчы Украіны на долю раёнаў (акрамя гарадоў дзяржаўнага, рэспубліканскага і абласнога значэння) прыпадае 588,0 тыс. км², што складае 97,4 %. З {{Formatnum: 48457.1}} тыс. чалавек насельніцтва Украіны на долю раёнаў прыходзіцца {{Formatnum: 25453.7}} тыс. чалавек, што складае 52,5 % (паводле перапісу 2001 года). Найбольшы паводле плошчы раён Украіны — [[Іванкіўскі раён|Іванкіўскі]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] (3616 км²), створаны на поўначы вобласці ў сувязі з аб’яднаннем Іванкіўскага і [[Чарнобыльскі раён|Чарнобыльскага раёнаў]] пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]. Найбольшы паводле плошчы горад абласнога значэння — [[Ярэмчэ]], 656,65 км². Найбольшы паводле плошчы раён горада дзяржаўнага падпарадкавання — [[Балаклаўскі раён|Балаклаўскі]] у г. [[Севастопаль|Севастопалі]], 544,9 км². Найменшы паводле плошчы раён Украіны — [[Гэрцаеўскі раён|Гэрцаеўскі]] [[Чарнавіцкая вобласць|Чарнавіцкай вобласці]], 309 км². Найменшы паводле плошчы раён горада дзяржаўнага падпарадкавання — [[Пячэрскі раён (Кіеў)|Пэчэрскі]] ў г. [[Кіеў|Кіеве]], 19,55 км². Найменшы па плошчы горад абласнога падпарадкавання — [[Жданіўка]] [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]], 2 км². Найбольшы паводле колькасці насельніцтва раён Украіны — [[Харкаўскі раён]] [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] (187,1 тыс. чалавек) — насельніцтва дадзена паводле перапісу насельніцтва ад 2001 года. Найбольшы паводле колькасці насельніцтва горад абласнога значэння — [[Харкаў]], 1452 тыс. (2014). Найбольшы паводле колькасці насельніцтва раён горада дзяржаўнага падпарадкавання — [[Дзяснянскі раён (Кіеў)|Дэснянскі]] у г. [[Кіеў|Кіеве]], 366 тыс. (2014). Найменшы паводле колькасці насельніцтва раён Украіны — [[Палескі раён|Палескі]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]], 7,6 тыс. чалавек. Найменшы паводле колькасці насельніцтва раён горада дзяржаўнага падпарадкавання — [[Балаклаўскі раён|Балаклаўскі]] ў г. [[Севастопаль|Севастопалі]], 45 тыс. чалавек (2014). Найменшы паводле колькасці насельніцтва горад абласнога значэння — [[Моршын]], 6 тыс. (2014). У г. [[Прыпяць (горад)|Прып’яці]] пастаяннага насельніцтва няма. Найбольш шчыльна заселены раён Украіны — [[Кіева-Святошынскі раён]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] (215 чал./км²), найменш — [[Палескі раён|Палескі]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] (6 чал./км²) == Табліца раёнаў і гарадоў абласнога (рэспубліканскага) значэння Украіны == {| class="wikitable" |- bgcolor="#ECECEC" ! '''№п/п''' !! '''Герб''' !! '''Раён ці горад<br />па-беларуску/па-ўкраінску''' !! '''Плошча<br />(км²)''' !! '''Насельніцтва<br /> [[1 снежня]] [[2001]]''' !! '''Шчыльнасць<br />(чал./1 км²)''' !! '''Цэнтр''' !! '''[[Класіфікатар аб’ектаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ладу Украіны|КААТЛУ]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Аўтаномная Рэспубліка Крым|I. Аўтаномная Рэспубліка Крым]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 || [[Файл:Bahcisarai rayon gerb.png|50px]]||[[Бахчысарайскі раён|Бахчысарайскі /Бахчисарайський]]<ref name=ukr>&nbsp;&nbsp; Назвы раёнаў і гарадоў прадстаўлены таксама на ўкраінскай мове</ref> || 1589 || 92617 || 58 || [[Бахчысарай|Бахчысарай /Бахчисарай]] || '''01&thinsp;204''' |- | 2 ||[[Файл:COA Bilohirskyi Raion, Crimea.svg|50px]]|| [[Білагірскі раён (Крым)|Білагірскі /Білогірський]] || 1894 || 66396 || 35 || [[Білагірск|Білагірск /Білогірськ]] || '''01&thinsp;207''' |- | 3 ||[[Файл:COA Dzhankoiskyi Raion.svg|50px]]|| [[Джанкойскі раён|Джанкойскі /Джанкойський]] || 2667 || 81990 || 31 || [[Джанкой|Джанкой /Джанкой]] || '''01&thinsp;211''' |- | 4 ||[[Файл:COA Kirovskyi Raion, Crimea.svg|50px]]|| [[Кіраўскі раён (Крым)|Кіраўскі /Кіровський]] || 1209 || 57686 || 48 || [[Кіраўскэ (Кіраўскі раён)|Кіраўскэ /Кіровське]] || '''01&thinsp;216''' |- | 5 ||[[Файл:Coat of arms of Krasnohvardiiske Raion.png|50px]]|| [[Краснагвардзійскі раён (Крым)|Краснагвардзійскі /Красногвардійський]] || 1766 || 93686 || 53 || [[Краснагвардзійскэ (Краснагвардзійскі раён)|Краснагвардзійскэ /Красногвардійське]] || '''01&thinsp;220''' |- | 6 |||| [[Краснапэрэкопскі раён|Краснапэрэкопскі /Красноперекопський]] || 1231 || 31516 || 26 || [[Краснапэрэкопск|Краснапэрэкопск /Красноперекопськ]] || '''01&thinsp;223''' |- | 7 |||| [[Лэнінскі раён (Крым)|Лэнінскі /Ленінський]] || 2919 || 69653 || 24 || [[Лэнінэ (Лэнінскі раён)|Лэнінэ /Леніне]] || '''01&thinsp;227''' |- | 8 ||[[Файл:Nyzhnohirskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Ныжнягірскі раён|Ныжнягірскі /Нижньогірський]] || 1212 || 55863 || 46 || [[Ныжнягірскы (Крым)|Ныжнягірскы /Нижньогірський]] || '''01&thinsp;231''' |- | 9 ||[[Файл:Pervomaiskiy kr rayon gerb.png|50px]]|| [[Пэрвамайскі раён (Крым)|Пэрвамайскі /Первомайський]] || 1474 || 40349 || 27 || [[Пэрвамайскэ (Пэрвамайскі раён)|Пэрвамайскэ /Первомайське]] || '''01&thinsp;235''' |- | 10 ||[[Файл:COA Rozdilnianskyi raion.svg|50px]]|| [[Раздольнэнскі раён|Раздольнэнскі /Роздольненський]] || 1231 || 37384 || 30 || [[Раздольнэ (Раздольнэнскі раён)|Раздольнэ /Роздольне]] || '''01&thinsp;239''' |- | 11 ||[[Файл:COA Sovietskyi Raion, Crimea.svg|50px]]|| [[Савецкі раён (Крым)|Савецкі /Совєтський]] || 1079 || 37090 || 34 || [[Савецкы (Крым)|Савецкы /Совєтський]] || '''01&thinsp;252''' |- | 12 ||[[Файл:COA raion de Saky.svg|50px]]|| [[Сакскі раён|Сакскі /Сакський]] || 2257 || 80302 || 36 || [[Сакы|Сакы /Саки]] || '''01&thinsp;243''' |- | 13 ||[[Файл:Simferopolskii rayon gerb.png|50px]]|| [[Сімферопальскі раён|Сімферопальскі /Сімферопольський]] || 1753 || 148930 || 85 || [[Сімферопаль|Сімферопаль /Сімферополь]] || '''01&thinsp;247''' |- | 14 ||[[Файл:COA Chorrnomorskyi Raion, Crimea.svg|50px]]|| [[Чарнаморскі раён|Чарнаморскі /Чорноморський]] || 1509 || 34012 || 23 || [[Чарнаморскэ (Крым)|Чарнаморскэ /Чорноморське]] || '''01&thinsp;256''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады рэспубліканскага значэння |- | a ||[[Файл:COA Alushta.svg|50px]]|| [[Алушта|Алушта /Алушта]] || 600 || 53727 || 90 || || '''01&thinsp;103''' |- | b ||[[Файл:COA Armiansk, Krym.svg|50px]]|| [[Армянск|Армянск /Армянськ]] || 162 || 26187 || 162 || || '''01&thinsp;115''' |- | c ||[[Файл:Dzhankoy-arms.jpg|50px]]|| [[Джанкой|Джанкой /Джанкой]] || 26 || 43343 || 1667 || || '''01&thinsp;106''' |- | d ||[[Файл:UHT Yevpatoriia, Crimea, Ukraine.svg|50px]]|| [[Еўпаторыя|Еўпаторыя /Євпаторія]] || 65 || 120638 || 1856 || || '''01&thinsp;109''' |- | e ||[[Файл:COA Krasnoperekopsk.svg|50px]]|| [[Краснапэрэкопск|Краснапэрэкопск /Красноперекопськ]] || 22 || 31023 || 1410 || || '''01&thinsp;113''' |- | f ||[[Файл:Kerch coat.svg|50px]]|| [[Керч|Керч /Керч]] || 108 || 157007 || 1454 || || '''01&thinsp;112''' |- | g ||[[Файл:COA Saky, Crimea, Ukraine.svg|50px]]|| [[Сакы|Сакы /Саки]] || 29 || 29416 || 1014 || || '''01&thinsp;114''' |- | h ||[[Файл:COA Simferopol.svg|50px]]|| [[Сімферопаль|Сімферопаль /Сімферополь]] || 107 || 363597 || 3398 || || '''01&thinsp;101''' |- | i |||| [[Судак (Крым)|Судак /Судак]] || 539 || 28319 || 53 || || '''01&thinsp;117''' |- | j ||[[Файл:Feodosiya coat of arms.svg|50px]]|| [[Феадосія|Феадосія /Феодосія]] || 350 || 108571 || 310 || || '''01&thinsp;116''' |- | k ||[[Файл:Yalta gerb.png|50px]]|| [[Ялта|Ялта /Ялта]] || 283 || 144434 || 510 || || '''01&thinsp;119''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Валынская вобласць|II. Валынская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Gorokhiv district flag.png|50px]]|| [[Гарохіўскі раён|Гарохіўскі /Горохівський]] || 1122 || 57098 || 51 || [[Гарохіў|Гарохіў /Горохів]] || '''07&thinsp;208''' |- | 2 ||[[Файл:Ivanychivskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Іванычаўскі раён|Іванычаўскі /Іваничівський]] || 645 || 36050 || 56 || [[Іванычы (Валынская вобласць)|Іванычы /Іваничі]] || '''07&thinsp;211''' |- | 3 ||[[Файл:Kam kashyrskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Камінь-Кашырскі раён|Камінь-Кашырскі /Камінь-Каширський]] || 1748 || 61939 || 35 || [[Камінь-Кашырскы|Камінь-Кашырскы /Камінь-Каширський]] || '''07&thinsp;214''' |- | 4 ||[[Файл:Kivertsivskiy rayon gerb.gif|50px]]|| [[Ківэрцаўскі раён|Ківэрцаўскі /Ківерцівський]] || 1414 || 66412 || 47 || [[Ківэрці|Ківэрці /Ківерці]] || '''07&thinsp;218''' |- | 5 ||[[Файл:Kovelskyi rs.gif|50px]]|| [[Ковэльскі раён|Ковэльскі /Ковельський]] || 1723 || 43000 || 25 || [[Ковель|Ковэль /Ковель]] || '''07&thinsp;221''' |- | 6 ||[[Файл:Lokachi rs.gif|50px]]|| [[Лакачынскі раён|Локачынскі /Локачинський]] || 712 || 25346 || 36 || [[Локачы (Валынская вобласць)|Локачы /Локачі]] || '''07&thinsp;224''' |- | 7 ||[[Файл:Герб Луцького району.png|50px]]|| [[Луцкі раён|Луцкі /Луцький]] || 973 || 56137 || 58 || [[Луцк|Луцк /Луцьк]] || '''07&thinsp;228''' |- | 8 ||[[Файл:Coat of Arms of Liuboml raion.svg|50px]]|| [[Любамльскі раён|Любамльскі /Любомльський]] || 1481 || 43267 || 29 || [[Любамль|Любамль /Любомль]] || '''07&thinsp;233''' |- | 9 ||[[Файл:Lubeshivskyi rs.gif|50px]]|| [[Любэшыўскі раён|Любэшыўскі /Любешівський]] || 1450 || 36829 || 25 || [[Любэшыў|Любэшыў /Любешів]] || '''07&thinsp;231''' |- | 10 ||[[Файл:Coat of arms of Manevickij district.png|50px]]|| [[Манэвыцкі раён|Манэвіцкі /Маневицький]] || 2265 || 57341 || 25 || [[Манэвычы (Валынская вобласць)|Манэвычы /Маневичі]] || '''07&thinsp;236''' |- | 11 ||[[Файл:Rozhyschenskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Ражышчанскі раён|Ражышчанскі /Рожищенський]] || 928 || 42945 || 46 || [[Ражышча (Валынская вобласць)|Ражышча /Рожище]] || '''07&thinsp;245''' |- | 12 ||[[Файл:Ratnivs rs.gif|50px]]|| [[Ратнэўскі раён|Ратнэўскі /Ратнівський]] || 1437 || 52555 || 37 || [[Ратна|Ратнэ /Ратне]] || '''07&thinsp;242''' |- | 13 ||[[Файл:Coat of arms of Starovyzhivskyj district.png|50px]]|| [[Старавыжыўскі раён|Старавыжыўскі /Старовижівський]] || 1121 || 34135 || 30 || [[Стара Выжыўка (Валынская вобласць)|Стара Выжыўка /Стара Вижівка]] || '''07&thinsp;250''' |- | 14 ||[[Файл:Coat of Arms of Flag of Turiisk raion.svg|50px]]|| [[Турыйскі раён|Турыйскі /Турійський]] || 1205 || 29066 || 24 || [[Турыйск (Валынская вобласць)|Турыйск /Турійськ]] || '''07&thinsp;255''' |- | 15 ||[[Файл:Coat of Arms of Volodymyr-Volynskyi raion.svg|50px]]|| [[Уладзімір-Валынскі раён|Уладзімір-Валынскі /Володимир-Волинський]] || 1038 || 28241 || 27 || [[Уладзімір-Валынскі|Уладзімір-Валынскі /Володимир-Волинський]] || '''07&thinsp;205''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Shatsk raion.svg|50px]]|| [[Шацкі раён (Украіна)|Шацкі /Шацький]] || 759 || 18172 || 24 || [[Шацк (Валынская вобласць)|Шацк /Шацьк]] || '''07&thinsp;257''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Kovel.svg|50px]]|| [[Ковель|Ковель /Ковель]] || 47 || 66401 || 1413 || || '''07&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Herb Lutsk.svg|50px]]|| [[Луцк|Луцк /Луцьк]] || 42 || 208816 || 4972 || || '''07&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Coat of Arms of Novovolynsk.svg|50px]]|| [[Новавалынск|Нававалынск /Нововолинськ]] || 17 || 58688 || 3452 || || '''07&thinsp;107''' |- | d ||[[Файл:Coat of Arms of Volodymyr-Volynsky.png|50px]]|| [[Уладзімір-Валынскі|Уладзімір-Валынскі /Володимир-Волинський]] || 17 || 38256 || 2250 || || '''07&thinsp;102''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Вінніцкая вобласць|III. Вінніцкая вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Orativskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Араціўскі раён|Араціўскі /Оратівський]] || 874 || 27345 || 31 || [[Араціў|Араціў /Оратів]] || '''05&thinsp;231''' |- | 2 ||[[Файл:Герб Барського району.gif|50px]]|| [[Барскі раён|Барскі /Барський]] || 1102 || 62464 || 57 || [[Бар (Украіна)|Бар /Бар]] || '''05&thinsp;202''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of Arms of Bershad raion.svg|50px]]|| [[Бэршадскі раён|Бэршадскі /Бершадський]] || 1286 || 71312 || 55 || [[Бэршадзь|Бэршадзь /Бершадь]] || '''05&thinsp;204''' |- | 4 ||[[Файл:Coat of arms of Vinnytskiy Raion.png|50px]]|| [[Вінніцкі раён|Вінніцкі /Вінницький]] || 919 || 74250 || 81 || [[Вінніца|Вінніца /Вінниця]] || '''05&thinsp;206''' |- | 5 ||[[Файл:UKR Га́йсинський райо́н COA.gif|50px]]|| [[Гайсінскі раён|Гайсінскі /Гайсинський]] || 1102 || 64855 || 59 || [[Гайсін|Гайсін /Гайсин]] || '''05&thinsp;208''' |- | 6 ||[[Файл:Герб Жмеринського району.png|50px]]|| [[Жмэрынскі раён|Жмэрынскі /Жмеринський]] || 1171 || 44134 || 38 || [[Жмэрынка|Жмэрынка /Жмеринка]] || '''05&thinsp;210''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms Illineckyi Rajon.png|50px]]|| [[Іллінецкі раён|Іллінецкі /Іллінецький]] || 915 || 42519 || 46 || [[Іллінці|Іллінці /Іллінці]] || '''05&thinsp;212''' |- | 8 ||[[Файл:Kozatynskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Казацінскі раён|Казацінскі /Козятинський]] || 1131 || 65031 || 57 || [[Казацін|Казацін /Козятин]] || '''05&thinsp;214''' |- | 9 ||[[Файл:Kalynivskyi rs.gif|50px]]|| [[Калыніўскі раён|Калыніўскі /Калинівський]] || 1086 || 47656 || 44 || [[Калыніўка (Вінніцкая вобласць)|Калыніўка /Калинівка]] || '''05&thinsp;216''' |- | 10 ||[[Файл:Kryzopol rayon gerb.gif|50px]]|| [[Крыжопільскі раён|Крыжопільскі /Крижопільський]] || 884 || 40907 || 46 || [[Крыжопіль|Крыжопіль /Крижопіль]] || '''05&thinsp;219''' |- | 11 ||[[Файл:Litinski.png|50px]]|| [[Літынскі раён|Літынскі /Літинський]] || 960 || 42269 || 44 || [[Літын (Вінніцкая вобласць)|Літын /Літин]] || '''05&thinsp;224''' |- | 12 ||[[Файл:Lypoveckyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Лыпавэцкі раён|Лыпавэцкі /Липовецький]] || 969 || 44273 || 46 || [[Лыпавэць|Лыпавэць /Липовець]] || '''05&thinsp;222''' |- | 13 ||[[Файл:Mohyliv podilskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскі /Могилів-Подільський]] || 933 || 40095 || 43 || [[Магілёў-Падольскі|Магілёў-Падольскі /Могилів-Подільський]] || '''05&thinsp;226''' |- | 14 ||[[Файл:Myrovano kuryl rayon gerb.png|50px]]|| [[Мурованакурылівецкі раён|Мурованакурылівецкі /Мурованокуриловецький]] || 886 || 32768 || 37 || [[Муровані Курыліўці|Муровані Курыліўці /Муровані Курилівці]] || '''05&thinsp;228''' |- | 15 ||[[Файл:UKR Неми́рівський райо́н COA.gif|50px]]|| [[Нэмірыўскі раён|Нэмірыўскі /Немирівський]] || 1292 || 59469 || 46 || [[Нэмірыў|Нэмірыў /Немирів]] || '''05&thinsp;230''' |- | 16 ||[[Файл:Pohrebyschenskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Пагрэбішчанскі раён|Пагрэбішчанскі /Погребищенський]] || 1200 || 37721 || 31 || [[Пагрэбішча (Вінніцкая вобласць)|Пагрэбішча /Погребище]] || '''05&thinsp;234''' |- | 17 ||[[Файл:Pischanskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Пішчанскі раён|Пішчанскі /Піщанський]] || 595 || 25102 || 42 || [[Пішчанка (Вінніцкая вобласць)|Пішчанка /Піщанка]] || '''05&thinsp;232''' |- | 18 ||[[Файл:UKR Томашпі́льський райо́н COA.gif|50px]]|| [[Тамашпільскі раён|Тамашпільскі /Томашпільський]] || 778 || 42631 || 55 || [[Тамашпіль (Вінніцкая вобласць)|Тамашпіль /Томашпіль]] || '''05&thinsp;239''' |- | 19 ||[[Файл:Trostan4.png|50px]]|| [[Трасцянэцкі раён (Вінніцкая вобласць)|Трасцянэцкі /Тростянецький]] || 945 || 65060 || 69 || [[Трасцянэць (Трасцянэцкі раён, Вінніцкая вобласць)|Трасцянэць /Тростянець]] || '''05&thinsp;241''' |- | 20 ||[[Файл:Tylchynskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Тульчынскі раён|Тульчынскі /Тульчинський]] || 1124 || 47761 || 42 || [[Тульчын|Тульчын /Тульчин]] || '''05&thinsp;243''' |- | 21 ||[[Файл:Tyvrivskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Тыўрыўскі раён|Тыўрыўскі /Тиврівський]] || 882 || 40773 || 46 || [[Тыўрыў (Вінніцкая вобласць)|Тыўрыў /Тиврів]] || '''05&thinsp;245''' |- | 22 ||[[Файл:Teplyckyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Тэплыцкі раён|Тэплыцкі /Теплицький]] || 809 || 35267 || 44 || [[Тэплык (Вінніцкая вобласць)|Тэплык /Теплик]] || '''05&thinsp;237''' |- | 23 ||[[Файл:Coat of arms of Khmilnyk Raion new.png|50px]]|| [[Хмільныцкі раён|Хмільныцкі /Хмільницький]] || 1253 || 44084 || 35 || [[Хмільнык|Хмільнык /Хмільник]] || '''05&thinsp;248''' |- | 24 ||[[Файл:Cernevec.png|50px]]|| [[Чэрнівецкі раён|Чэрнівецкі /Чернівецький]] || 592 || 28661 || 48 || [[Чэрніўці (Віннцкая вобласць)|Чэрніўці /Чернівці]] || '''05&thinsp;249''' |- | 25 ||[[Файл:Chechelnytskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Чэчэльныцкі раён|Чэчэльныцкі /Чечельницький]] || 759 || 27189 || 36 || [[Чэчэльнык (Віннцкая вобласць)|Чэчэльнык /Чечельник]] || '''05&thinsp;250''' |- | 26 ||[[Файл:Coat of Arms Shargorod Rayon.png|50px]]|| [[Шаргарадскі раён|Шаргарадскі /Шаргородський]] || 1137 || 64943 || 57 || [[Шаргарад|Шаргарад /Шаргород]] || '''05&thinsp;253''' |- | 27 ||[[Файл:Jampilskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Ямпільскі раён (Вінніцкая вобласць)|Ямпільскі /Ямпільський]] || 788 || 47683 || 61 || [[Ямпіль|Ямпіль /Ямпіль]] || '''05&thinsp;256''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Vinnytsya gerb.png|50px]]|| [[Вінніца|Вінніца /Вінниця]] || 61 || 356665 || 5847 || || '''05&thinsp;101''' |- | b ||[[Файл:Coat of arms zhmerynka.PNG|50px]]|| [[Жмэрынка|Жмэрынка /Жмеринка]] || 18 || 37349 || 2075 || || '''05&thinsp;103''' |- | c ||[[Файл:Kozjatin gerb.png|50px]]|| [[Казацін|Казацін /Козятин]] || 9 || 27643 || 3071 || || '''05&thinsp;105''' |- | d ||[[Файл:Coat of arms of Ladyzhyn.svg|50px]]|| [[Ладыжын (Вінніцкая вобласць)|Ладыжын /Ладижин]] || 11 || 23456 || 2132 || || '''05&thinsp;106''' |- | e ||[[Файл:Mohyliv coat of arms.png|50px]]|| [[Магілёў-Падольскі|Магілёў-Падольскі /Могилів-Подільський]] || 22 || 33138 || 1506 || || '''05&thinsp;104''' |- | f ||[[Файл:Hmilnyk city gerb.png|50px]]|| [[Хмільнык|Хмільнык /Хмільник]] || 20 || 27898 || 1395 || || '''05&thinsp;109''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Данецкая вобласць|IV. Данецкая вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Olexanandrivskiy don rayon gerb.png|50px]]|| [[Алэксандрыўскі раён (Данецкая вобласць)|Алэксандрыўскі /Олександрівський]] || 1010 || 29241 || 29 || [[Алэксандрыўка (Алэксандрыўскі раён, Данецкая вобласць)|Алэксандрыўка /Олександрівка]] || '''14&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Amvrosiivskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Амвросіеўскі раён|Амвросіеўскі /Амвросіївський]] || 1455 || 55072 || 38 || [[Амвросіеўка|Амвросіеўка /Амвросіївка]] || '''14&thinsp;206''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of Arms of Bakhmut raion.png|50px]]|| [[Бахмуцкі раён|Бахмуцкі /Бахмутський]] || 1687 || 53866 || 32 || [[Бахмут|Бахмут /Бахмут]] || '''14&thinsp;209''' |- | 4 ||[[Файл:Coat of Arms of Boykivske raion.png|50px]]|| [[Бойкаўскі раён|Бойкаўскі /Бойківський]] || 812,9 || 35058 || 26 || [[Бойкаўскае|Бойкаўскае /Бойківське]] || '''14&thinsp;248''' |- | 5 ||[[Файл:Volnovahskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Валнавахскі раён|Валнавахскі /Волноваський]] || 1848 || 92630 || 50 || [[Валнаваха|Валнаваха /Волноваха]] || '''14&thinsp;215''' |- | 6 ||[[Файл:Vel novosilskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Вэлыканавасілкаўскі раён|Вэлыканавасілкаўскі /Великоновосілківський]] || 1901 || 49272 || 26 || [[Вэлыка Навасілка|Вэлыка Навасілка /Велика Новосілка]] || '''14&thinsp;212''' |- | 7 ||[[Файл:Dobropilskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Дабрапільскі раён|Дабрапільскі /Добропільський]] || 949 || 20482 || 22 || [[Дабрапілля|Дабрапілля /Добропілля]] || '''14&thinsp;220''' |- | 8 ||[[Файл:Konstantynivsky gerb.png|50px]]|| [[Касцянтыніўскі раён|Касцянтыніўскі /Костянтинівський]] || 1172 || 21032 || 18 || [[Касцянтыніўка|Касцянтыніўка /Костянтинівка]] || '''14&thinsp;224''' |- | 9 |||| [[Ліманскі раён (Данецкая вобласць)|Ліманскі /Лиманський]] || 1018 || 24781 || 24 || [[Ліман|Ліман / Лиман]] || '''14&thinsp;230''' |- | 10 ||[[Файл:Pershotravneviy don rayon gerb.png|50px]]|| [[Мангускі раён|Мангускі /Мангушський]] || 792 || 90434 || 114 || [[Мангуш (Данецкая вобласць)|Мангуш /Мангуш]] || '''14&thinsp;239''' |- | 11 ||[[Файл:Maryanivskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Мар’інскі раён|Мар'інскі /Мар'їнський]] || 1350 || 38861 || 29 || [[Мар’інка|Мар'інка /Мар'їнка]] || '''14&thinsp;233''' |- | 12 ||[[Файл:Novazovskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Наваазоўскі раён|Наваазоўскі /Новоазовський]] || 1000 || 22883 || 23 || [[Наваазоўск|Наваазоўск /Новоазовськ]] || '''14&thinsp;236''' |- | 13 ||[[Файл:Volodarskiy rayon gerb (don).png|50px]]|| [[Нікольскі раён|Нікольскі /Нікольський]] || 1221 || 31169 || 26 || [[Нікольскэ|Нікольскэ /Нікольське]] || '''14&thinsp;217''' |- | 14 ||[[Файл:Coat of arms of Pokrovsk Raion, Ukraine.png|50px]]|| [[Пакроўскі раён (Данецкая вобласць)|Пакроўскі /Покровський]] || 1316 || 37384 || 28 || [[Пакроўск (Украіна)|Пакроўск /Покровськ]] || '''14&thinsp;227''' |- | 15 ||[[Файл:Slovjanskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Славянскі раён|Славянскі /Слов'янський]] || 1274 || 39165 || 31 || [[Славянск|Славянск /Слов'янськ]] || '''14&thinsp;242''' |- | 16 ||[[Файл:Starobeshevskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Старабэшэўскі раён|Старабэшэўскі /Старобешівський]] || 1255 || 56048 || 45 || [[Старабэшэвэ (Данецкая вобласць)|Старабэшэвэ /Старобешеве]] || '''14&thinsp;245''' |- | 17 ||[[Файл:Shahtarskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Шахтарскі раён|Шахтарскі /Шахтарський]] || 1194 || 23570 || 20 || [[Шахтарск|Шахтарск /Шахтарськ]] || '''14&thinsp;252''' |- | 18 ||[[Файл:Yasynuvatskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Ясынувацкі раён|Ясынувацкі /Ясинуватський]] || 809 || 30165 || 37 || [[Ясынувата|Ясынувата /Ясинувата]] || '''14&thinsp;255''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Герб Авдеевки.png|50px]]|| [[Аўдзііўка|Аўдзііўка /Авдіївка]] || 29 || 37210 || 1283 || || '''14&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Coat of Arms of Bakhmut.svg|50px]]|| [[Бахмут|Бахмут /Бахмут]] || 74 || 113360 || 1532 || || '''14&thinsp;103''' |- | c ||[[Файл:Coat of Arms of Vuhledar.svg|50px]]|| [[Вуглэдар|Вуглэдар /Вугледар]] || 5 || 17440 || 3488 || || '''14&thinsp;148''' |- | d || || [[Горліўка|Горліўка /Горлівка]] || 422 || 314660 || 746 || || '''14&thinsp;106''' |- | e ||[[Файл:Dobropillya gerb.png|50px]]|| [[Дабрапілля|Дабрапілля /Добропілля]] || 20 || 71695 || 3585 || || '''14&thinsp;115''' |- | f ||[[Файл:Coat of arms of Dokuchaievsk.gif|50px]]|| [[Дакучаеўск|Дакучаеўск /Докучаєвськ]] || 119 || 25265 || 212 || || '''14&thinsp;116''' |- | g ||[[Файл:Большой герб Донецка.png|50px]]|| [[Данецк|Данецк /Донецьк]] || 571 || 1033424 || 1810 || || '''14&thinsp;101''' |- | h ||[[Файл:Druzhkovka gerb.png|50px]]|| [[Дружкіўка|Дружкіўка /Дружківка]] || 47 || 74901 || 1594 || || '''14&thinsp;117''' |- | i ||[[Файл:COA Debaltceve.svg|50px]]|| [[Дэбальцэвэ|Дэбальцэвэ /Дебальцеве]] || 38 || 52214 || 1374 || || '''14&thinsp;109''' |- | j ||[[Файл:Zhdanivka gerb.png|50px]]|| [[Жданіўка|Жданіўка /Жданівка]] || 2 || 14793 || 7397 || || '''14&thinsp;121''' |- | k ||[[Файл:Costyantynivka gerb.png|50px]]|| [[Касцянтыніўка|Касцянтыніўка /Костянтинівка]] || 66 || 95111 || 1441 || || '''14&thinsp;126''' |- | l ||[[Файл:Kramatorsk gerb.png|50px]]|| [[Краматорск|Краматорск /Краматорськ]] || 356 || 216162 || 607 || || '''14&thinsp;129''' |- | m ||[[Файл:Lyman city herb.png|50px]]|| [[Ліман|Ліман /Лиман]] || 192 || 29610 || 154 || || '''14&thinsp;133''' |- | n ||[[Файл:Герб Макеевки (1690).jpg|50px]]|| [[Макееўка|Макііўка /Макіївка]] || 426 || 432830 || 1016 || || '''14&thinsp;135''' |- | o ||[[Файл:Mariupol gerb.png|50px]]|| [[Марыупаль|Марыупаль /Маріуполь]] || 244 || 514548 || 2109 || || '''14&thinsp;123''' |- | p ||[[Файл:Coat of Arms of Myrnohrad.svg|50px]]|| [[Мірнаград|Мірнаград /Мирноград]] || 23 || 55815 || 2427 || || '''14&thinsp;113''' |- | q ||[[Файл:Novohrodivka gerb.png|50px]]|| [[Навагродзіўка|Навагродзіўка /Новогродівка]] || 6 || 17473 || 2912 || || '''14&thinsp;136''' |- | r ||[[Файл:Pokrovsk_gerb.png|50px]]|| [[Пакроўск (Данецкая вобласьць)|Пакроўск /Покровськ]] || 39 || 83251 || 2135 || || '''14&thinsp;132''' |- | s ||[[Файл:Coat of Arms of Sloviansk.svg|50px]]|| [[Славянск|Славянск /Слов'янськ]] || 74 || 146585 || 1981 || || '''14&thinsp;141''' |- | t ||[[Файл:Snizhn t.png|50px]]|| [[Сніжнэ|Сніжнэ /Сніжне]] || 189 || 82609 || 437 || || '''14&thinsp;144''' |- | u ||[[Файл:Selidovo gerb.png|50px]]|| [[Сэлыдавэ|Сэлыдавэ /Селидове]] || 108 || 62589 || 580 || || '''14&thinsp;138''' |- | v ||[[Файл:Toretsk COA.png|50px]]|| [[Тарэцк|Тарэцк /Торецьк]] || 62 || 87024 || 1404 || || '''14&thinsp;112''' |- | w ||[[Файл:Khartsyzsk city coa.gif|50px]]|| [[Харцызк|Харцызк /Харцизьк]] || 207 || 114105 || 551 || || '''14&thinsp;150''' |- | x ||[[Файл:Kirovske gerb.png|50px]]|| [[Храстоўка|Храстоўка /Хрестівка]] || 7 || 30910 || 4416 || || '''14&thinsp;125''' |- | y ||[[Файл:Emblem torez.png|50px]]|| [[Чысьцякова|Чысьцякова /Чистякове]] || 105 || 95632 || 911 || || '''14&thinsp;147''' |- | z ||[[Файл:Shahtarsk gerb.png|50px]]|| [[Шахтарск|Шахтарск /Шахтарськ]] || 51 || 71658 || 1405 || || '''14&thinsp;153''' |- | aa ||[[Файл:Coat of Arms of Yenakiieve.svg|50px]]|| [[Янакіевэ|Янакіевэ /Єнакієве]] || 425 || 161535 || 380 || || '''14&thinsp;120''' |- | ab ||[[Файл:Yasinuvata gerb.png|50px]]|| [[Ясынувата|Ясынувата /Ясинувата]] || 19 || 37552 || 1976 || || '''14&thinsp;155''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Днепрапятроўская вобласць|V. Днепрапятроўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Apostolovskii rayon gerb.png|50px]]|| [[Апосталаўскі раён|Апосталаўскі /Апостолівський]] || 1381 || 63981 || 46 || [[Апосталавэ|Апосталавэ /Апостолове]] || '''12&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Vasylkivskiy dn rayon gerb.png|50px]]|| [[Васылькіўскі раён (Днепрапятроўская вобласць)|Васылькіўскі /Васильківський]] || 1330 || 37149 || 28 || [[Васылькіўка (Днепрапятроўская вобласць)|Васылькіўка /Васильківка]] || '''12&thinsp;207''' |- | 3 ||[[Файл:Verdnmodnist rayon gerb new.png|50px]]|| [[Вэрхнёдніпроўскі раён|Вэрхнёдніпроўскі /Верхньодніпровський]] || 1286 || 57078 || 44 || [[Вэрхнёдніпроўск|Вэрхнёдніпроўск /Верхньодніпровськ]] || '''12&thinsp;210''' |- | 4 ||[[Файл:COA Dniprovskyj rayon Ukraine.jpg|50px]]|| [[Дніпроўскі раён|Дніпроўскі /Дніпровський]] || 1388 || 77868 || 56 || [[Дніпро|Дняпро /Дніпро]] || '''12&thinsp;214''' |- | 5 ||[[Файл:Kr rigskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Крыварожскі раён|Крыварожскі /Криворізький]] || 1347 || 44030 || 33 || [[Крывы Рог|Крывы Рог /Кривий Ріг]] || '''12&thinsp;218''' |- | 6 ||[[Файл:Coat of Arms of Krynychky raion.svg|50px]]|| [[Крынычанскі раён|Крынычанскі /Криничанський]] || 1684 || 40372 || 24 || [[Крынычкы (Днепрапятроўская вобласць)|Крынычкы /Кринички]] || '''12&thinsp;220''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Magdalynivsky raion in Dnipropetrovsk oblast.png|50px]]|| [[Магдалыніўскі раён|Магдалыніўскі /Магдалинівський]] || 1599 || 38050 || 24 || [[Магдалыніўка (Днепрапятроўская вобласць)|Магдалыніўка /Магдалинівка]] || '''12&thinsp;223''' |- | 8 ||[[Файл:Mezhivskiy rayon gerb.gif|50px]]|| [[Мэжоўскі раён|Мэжоўскі /Межівський]] || 1244 || 28499 || 23 || [[Мэжава (Днепрапятроўская вобласць)|Мэжава /Межова]] || '''12&thinsp;226''' |- | 9 ||[[Файл:Nikopolskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Нікапальскі раён|Нікапальскі /Нікопольський]] || 1943 || 44518 || 23 || [[Нікапаль|Нікапаль /Нікополь]] || '''12&thinsp;229''' |- | 10 ||[[Файл:Новомосковський район герб.jpg|50px]]|| [[Новамаскоўскі раён|Новамаскоўскі /Новомосковський]] || 1997 || 75185 || 38 || [[Новамаскоўск (Украіна)|Новамаскоўск /Новомосковськ]] || '''12&thinsp;232''' |- | 11 ||[[Файл:Pokrovskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Пакроўскі раён (Днепрапятроўская вобласць)|Пакроўскі /Покровський]] || 1216 || 41838 || 34 || [[Пакроўскэ|Пакроўскэ /Покровське]] || '''12&thinsp;242''' |- | 12 ||[[Файл:Coat of Ams of Pavlohrad raion.svg|50px]]|| [[Паўлаградскі раён|Паўлаградскі /Павлоградський]] || 1451 || 32672 || 23 || [[Паўлаград|Паўлаград /Павлоград]] || '''12&thinsp;235''' |- | 13 ||[[Файл:Coats of arms of Petropavlivskij Raion.svg|50px]]|| [[Пэтрапаўліўскі раён|Пэтрапаўлаўскі /Петропавлівський]] || 1248 || 35327 || 28 || [[Пэтрапаўліўка (Днепрапятроўская вобласць)|Пэтрапаўліўка /Петропавлівка]] || '''12&thinsp;238''' |- | 14 ||[[Файл:Coat of arms of Petrykivka Raion.gif|50px]]|| [[Пэтрыкіўскі раён|Пэтрыкіўскі /Петриківський]] || 928 || 26081 || 28 || [[Пэтрыкіўка (Днепрапятроўская вобласць)|Пэтрыкіўка /Петриківка]] || '''12&thinsp;237''' |- | 15 ||[[Файл:Pyatyhatskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[П’ятыхацкі раён|П’ятыхацкі /П’ятихатський]] || 1683 || 53185 || 32 || [[П’ятыхаткы|П’ятыхаткы /П’ятихатки]] || '''12&thinsp;245''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Solone raion.svg|50px]]|| [[Саланянскі раён|Салоненскі /Солонянський]] || 1738 || 42461 || 24 || [[Салонэ (Днепрапятроўская вобласць)|Салонэ /Солоне]] || '''12&thinsp;250''' |- | 17 ||[[Файл:Coat of arms of Sofiyivskyi raion.png|50px]]|| [[Сафііўскі раён|Сафііўскі /Софіївський]] || 1364 || 28526 || 21 || [[Сафііўка (Днепрапятроўская вобласць)|Сафііўка /Софіївка]] || '''12&thinsp;252''' |- | 18 ||[[Файл:Coat of arms of Synelnykivskiy Rayon.png|50px]]|| [[Сынэльныкаўскі раён|Сынэльныкаўскі /Синельниківський]] || 1648 || 41467 || 25 || [[Сынэльныкавэ|Сынэльныкавэ /Синельникове]] || '''12&thinsp;248''' |- | 19 ||[[Файл:Герб Томаківського району.jpg|50px]]|| [[Тамакіўскі раён|Тамакіўскі /Томаківський]] || 1191 || 31795 || 27 || [[Тамакіўка (Днепрапятроўская вобласць)|Тамакіўка /Томаківка]] || '''12&thinsp;254''' |- | 20 ||[[Файл:Царичанський район герб.png|50px]]|| [[Царычанскі раён|Царычанскі /Царичанський]] || 903 || 30774 || 34 || [[Царычанка (Днепрапятроўская вобласць)|Царычанка /Царичанка]] || '''12&thinsp;256''' |- | 21 ||[[Файл:Shyrokivskyi rayon gerb.png|50px]]|| [[Шырокаўскі раён|Шырокаўскі /Широківський]] || 1239 || 31389 || 25 || [[Шырокэ (Днепрапятроўская вобласць)|Шырокэ /Широке]] || '''12&thinsp;258''' |- | 22 ||[[Файл:Yurivskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Юр’іўскі раён|Юр'іўскі /Юр'ївський]] || 902 || 15760 || 17 || [[Юр'іўка (Днепрапятроўская вобласць)|Юр'іўка /Юр'ївка]] || '''12&thinsp;259''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Vilnohirsk.svg|50px]]|| [[Вільнагірск|Вільнагірск /Вільногірськ]] || 10 || 23782 || 2378 || || '''12&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Coat of arms of Dnipro.svg|50px]]|| [[Дніпро|Дняпро /Дніпро]] || 397 || 1080846 || 2723 || || '''12&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Coat of Arms of Zhovti Vody.svg|50px]]|| [[Жоўці Воды|Жоўці Воды /Жовті Води]] || 34 || 54370 || 1599 || || '''12&thinsp;107''' |- | d ||[[Файл:Dneprodzerzhinsk CoA.png|50px]]|| [[Кам’янскэ|Кам’янскэ /Кам'янське]] || 150 || 262704 || 1751 || || '''12&thinsp;104''' |- | e ||[[Файл:Coat of Arms of Kryvyi Rih.svg|50px]]|| [[Крывы Рог|Крывы Рог /Кривий Ріг]] || 422 || 712507 || 1688 || || '''12&thinsp;110''' |- | f ||[[Файл:Marganec gerb.png|50px]]|| [[Марганэць|Марганэць /Марганець]] || 36 || 50591 || 1405 || || '''12&thinsp;113''' |- | g ||[[Файл:Nikopol city gerb.png|50px]]|| [[Нікапаль|Нікапаль /Нікополь]] || 50 || 136280 || 2726 || || '''12&thinsp;116''' |- | h ||[[Файл:Coat of Arms of Novomoskovsk.svg|50px]]|| [[Новамаскоўск (Украіна)|Новамаскоўск /Новомосковськ]] || 36 || 72439 || 2012 || || '''12&thinsp;119''' |- | i ||[[Файл:Pokrov COA.png|50px]]|| [[Пакроў (Украіна)|Пакроў /Покров]] || 26 || 46532 || 1790 || || '''12&thinsp;121''' |- | j ||[[Файл:Coat of arms of Pavlohrad.png|50px]]|| [[Паўлаград|Паўлаград /Павлоград]] || 59 || 118816 || 2014 || || '''12&thinsp;124''' |- | k ||[[Файл:Coat of Arms of Pershotravensk.svg|50px]]|| [[Пэршатравэнск (Днепрапятроўская вобласць)|Пэршатравэнск /Першотравенськ]] || 3 || 29140 || 9713 || || '''12&thinsp;126''' |- | l ||[[Файл:Coat of Arms of Synelnykove.svg|50px]]|| [[Сынэльныкавэ|Сынэльныкавэ /Синельникове]] || 23 || 32302 || 1404 || || '''12&thinsp;130''' |- | m ||[[Файл:Ternivka CoA.png|50px]]|| [[Тэрніўка|Тэрніўка /Тернівка]] || 18 || 29253 || 1625 || || '''12&thinsp;135''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Жытомірская вобласць|VI. Жытомірская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Olevsk_rs.png|50px]]|| [[Алэўскі раён|Алэўскі /Олевський]] || 2248 || 46883 || 21 || [[Алэўск|Алэўск /Олевськ]] || '''18&thinsp;244''' |- | 2 ||[[Файл:Coat of Arms of Andrushivsky raion in Zhytomyr oblast.png|50px]]|| [[Андрушыўскі раён|Андрушыўскі /Андрушівський]] || 956 || 38785 || 41 || [[Андрушыўка|Андрушыўка /Андрушівка]] || '''18&thinsp;203''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of arms of Baranivka Raion.png|50px]]|| [[Бараніўскі раён|Бараніўскі /Баранівський]] || 1000 || 46001 || 46 || [[Бараніўка|Бараніўка /Баранівка]] || '''18&thinsp;206''' |- | 4 ||[[Файл:Brusilov coa.png|50px]]|| [[Брусыліўскі раён|Брусыліўскі /Брусилівський]] || 626 || 18142 || 29 || [[Брусыліў (Жытомірская вобласць)|Брусыліў /Брусилів]] || '''18&thinsp;209''' |- | 5 ||[[Файл:Berdychivsky COA 2008.png|50px]]|| [[Бэрдычыўскі раён|Бэрдычыўскі /Бердичівський]] || 865 || 34298 || 40 || [[Бярдзічаў|Бэрдычыў /Бердичів]] || '''18&thinsp;208''' |- | 6 ||[[Файл:Zhitomi1.png|50px]]|| [[Жытомірскі раён|Жытомірскі /Житомирський]] || 1441 || 68449 || 48 || [[Жытомір|Жытомір /Житомир]] || '''18&thinsp;220''' |- | 7 ||[[Файл:Korosty3.png|50px]]|| [[Карастышыўскі раён|Карастышыўскі /Коростишівський]] || 974 || 43444 || 45 || [[Карастышыў|Карастышыў /Коростишів]] || '''18&thinsp;225''' |- | 8 ||[[Файл:Coat of arms of Korosten Raion.png|50px]]|| [[Корасценскі раён|Корастэньскі /Коростенський]] || 1739 || 34030 || 20 || [[Корасцень|Корастэнь /Коростень]] || '''18&thinsp;223''' |- | 9 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Luhyny_Raion.gif|50px]]|| [[Лугынскі раён|Лугынскі /Лугинський]] || 994 || 20823 || 21 || [[Лугыны (Жытомірская вобласць)|Лугыны /Лугини]] || '''18&thinsp;228''' |- | 10 ||[[Файл:Lubarskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Любарскі раён|Любарскі /Любарський]] || 757 || 31046 || 41 || [[Любар (Жытомірская вобласць)|Любар /Любар]] || '''18&thinsp;231''' |- | 11 ||[[Файл:Malinskii_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Малынскі раён|Малынскі /Малинський]] || 1485 || 51997 || 35 || [[Малын (Жытомірская вобласць)|Малын /Малин]] || '''18&thinsp;234''' |- | 12 ||[[Файл:Coat of Arms of Novohrad-Volynskyi raion.svg|50px]]|| [[Наваград-Валынскі раён|Наваград-Валынскі /Новоград-Волинський]] || 2098 || 52131 || 25 || [[Наваград-Валынскі|Наваград-Валынскы /Новоград-Волинський]] || '''18&thinsp;240''' |- | 13 ||[[Файл:Narodyckyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Народыцкі раён|Народыцкі /Народицький]] || 1284 || 11439 || 9 || [[Народычы (Жытомірская вобласць)|Народычы /Народичі]] || '''18&thinsp;237''' |- | 14 ||[[Файл:Ovruchskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Оўруцкі раён|Оўруцкі /Овруцький]] || 3225 || 67827 || 21 || [[Оўруч|Оўруч /Овруч]] || '''18&thinsp;242''' |- | 15 ||[[Файл:Popelnianskii_rayon_coa.png|50px]]|| [[Папільнянскі раён|Папільнянскі /Попільнянський]] || 1037 || 36968 || 36 || [[Папільня (Жытомірская вобласць)|Папільня /Попільня]] || '''18&thinsp;247''' |- | 16 ||[[Файл:Chervonoarm_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Пулынскі раён|Пулынскі /Пулинський]] || 853 || 25921 || 30 || [[Пулыны|Пулыны /Пулини]] || '''18&thinsp;254''' |- | 17 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Radomyshl_Raion.png|50px]]|| [[Радамышльскі раён|Радамышльскі /Радомишльський]] || 1297 || 42299 || 33 || [[Радамышль|Радамышль /Радомишль]] || '''18&thinsp;250''' |- | 18 ||[[Файл:Romanivskii rayon coa.png|50px]]|| [[Раманіўскі раён|Раманіўскі /Романівський]] || 928 || 33282 || 36 || [[Раманіў (Жытомірская вобласць)|Раманіў /Романів]] || '''18&thinsp;214''' |- | 19 ||[[Файл:Ruzhitskii_rayon_coa.png|50px]]|| [[Ружынскі раён|Ружынскі /Ружинський]] || 1002 || 34299 || 34 || [[Ружын (Жытомірская вобласць)|Ружын /Ружин]] || '''18&thinsp;252''' |- | 20 ||[[Файл:Coat Of Arms of Khoroshiv Rayon.jpg|50px]]|| [[Хорашыўскі раён|Хорашыўскі /Хорошівський]] || 870 || 38409 || 44 || [[Хорашыў|Хорашыў /Хорошів]] || '''18&thinsp;211''' |- | 21 ||[[Файл:Chudnivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чудніўскі раён|Чудніўскі /Чуднівський]] || 1037 || 42955 || 41 || [[Чудніў|Чудніў /Чуднів]] || '''18&thinsp;258''' |- | 22 ||[[Файл:Chernahivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чэрняхіўскі раён|Чэрняхіўскі /Черняхівський]] || 850 || 33592 || 40 || [[Чэрняхіў (Жытомірская вобласць)|Чэрняхіў /Черняхів]] || '''18&thinsp;256''' |- | 23 ||[[Файл:Coat of Arms of Yemilchinsky raion in Zhytomyr oblast.png|50px]]|| [[Ямільчынскі раён|Ямільчынскі /Ємільчинський]] || 2112 || 41707 || 20 || [[Ямільчынэ (Жытомірская вобласць)|Ямільчынэ /Ємільчине]] || '''18&thinsp;217''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of arms of Berdychiv.svg|50px]]|| [[Бярдзічаў|Бэрдычыў /Бердичів]] || 36 || 87575 || 2433 || || '''18&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Coat of arms of Zhytomyr.svg|50px]]|| [[Жытомір|Жытомір /Житомир]] || 61 || 284236 || 4660 || || '''18&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Korosten_misto_gerb.png|50px]]|| [[Корасцень|Корастэнь /Коростень]] || 30 || 66669 || 2222 || || '''18&thinsp;107''' |- | d ||[[Файл:Malyn_gerb.png|50px]]|| [[Малын (Жытомірская вобласць)|Малын /Малин]] || 61 || 27083 || 445 || || '''18&thinsp;109''' |- | e ||[[Файл:Novohrad volynskyj herb.png|50px]]|| [[Наваград-Валынскі|Наваград-Валынскы /Новоград-Волинський]] || 27 || 56259 || 2084 || || '''18&thinsp;110''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Закарпацкая вобласць|VII. Закарпацкая вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat of Arms of Beregivsky raion in Zakarpattia oblast.png|50px]]|| [[Бэрэгаўскі раён|Бэрэгаўскі /Берегівський]] || 654 || 53841 || 82 || [[Бэрэгавэ (горад)|Бэрэгавэ /Берегове]] || '''21&thinsp;204''' |- | 2 ||[[Файл:Voloveckiy_rayin_gerb.png|50px]]|| [[Валавэцкі раён|Валавэцкі /Воловецький]] || 544 || 25336 || 47 || [[Валавэць (Закарпацкая вобласць)|Валавэць /Воловець]] || '''21&thinsp;215''' |- | 3 ||[[Файл:Vynogradivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вынаградзіўскі раён|Вынаградзіўскі /Виноградівський]] || 695 || 117863 || 170 || [[Вынаградзіў|Вынаградзіў /Виноградів]] || '''21&thinsp;212''' |- | 4 ||[[Файл:Velberezan rayon gerb.png|50px]]|| [[Вэлыкабэрэзнянскі раён|Вэлыкабэрэзнянскі /Великоберезнянський]] || 810 || 28016 || 35 || [[Вэлыкы Бэрэзны (Закарпацкая вобласць)|Вэлыкы Бэрэзны /Великий Березний]] || '''21&thinsp;208''' |- | 5 ||[[Файл:Irshavskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Іршаўскі раён|Іршаўскі /Іршавський]] || 944 || 100881 || 107 || [[Іршава|Іршава /Іршава]] || '''21&thinsp;219''' |- | 6 ||[[Файл:Mizhhirskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Міжгірскі раён|Міжгірскі /Міжгірський]] || 1163 || 50057 || 43 || [[Міжгір’я (Закарпацкая вобласць)|Міжгір'я /Міжгір'я]] || '''21&thinsp;224''' |- | 7 |||| [[Мукачэўскі раён|Мукачэўскі /Мукачівський]] || 997 || 101572 || 102 || [[Мукачэва|Мукачэвэ /Мукачеве]] || '''21&thinsp;227''' |- | 8 ||[[Файл:Perechynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Пэрэчынскі раён|Пэрэчынскі /Перечинський]] || 631 || 31790 || 50 || [[Пэрэчын|Пэрэчын /Перечин]] || '''21&thinsp;232''' |- | 9 ||[[Файл:Rahivsky_rs.png|50px]]|| [[Рахаўскі раён|Рахаўскі /Рахівський]] || 1892 || 90811 || 48 || [[Рахаў|Рахаў /Рахів]] || '''21&thinsp;236''' |- | 10 ||[[Файл:Svalavskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Сваляўскі раён|Сваляўскі /Свалявський]] || 676 || 55468 || 82 || [[Свалява|Свалява /Свалява]] || '''21&thinsp;240''' |- | 11 ||[[Файл:Uzgorodskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ужгарадскі раён|Ужгарадскі /Ужгородський]] || 866 || 65514 || 76 || [[Ужгарад|Ужгарад /Ужгород]] || '''21&thinsp;248''' |- | 12 ||[[Файл:Khust_rayon_gerb.jpg|50px]]|| [[Хусцкі раён|Хусцкі /Хустський]] || 998 || 96561 || 97 || [[Хуст|Хуст /Хуст]] || '''21&thinsp;253''' |- | 13 ||[[Файл:Tjachvskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Цячыўскі раён|Цячыўскі /Тячівський]] || 1818 || 172389 || 95 || [[Цячыў|Цячыў /Тячів]] || '''21&thinsp;244''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Beregove.png|50px]]|| [[Бэрэгавэ (горад)|Бэрэгавэ /Берегове]] || 15 || 27235 || 1816 || || '''21&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Mukachevo_gerb.png|50px]]|| [[Мукачэва|Мукачэвэ /Мукачеве]] || 28 || 82346 || 2941 || || '''21&thinsp;104''' |- | c ||[[Файл:Uzhgorod-COA.png|50px]]|| [[Ужгарад|Ужгарад /Ужгород]] || 33 || 117317 || 3555 || || '''21&thinsp;101''' |- | d ||[[Файл:Hust_gerb.png|50px]]|| [[Хуст|Хуст /Хуст]] || 11 || 32348 || 2941 || || '''21&thinsp;108''' |- | e ||[[Файл:Coat of Arms of Chop.svg|50px]]|| [[Чоп|Чоп /Чоп]] || 6,02<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7503/A005?rdat1=20.10.2014&rf7571=42008 г. Чоп на партале Вярхоўнай Рады]</ref> || 8919 || 4460 || || '''21&thinsp;110''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Запарожская вобласць|VIII. Запарожская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Orihyvskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Арыхіўскі раён|Арыхіўскі /Оріхівський]] || 1598 || 54183 || 34 || [[Арыхіў|Арыхіў /Оріхів]] || '''23&thinsp;239''' |- | 2 ||[[Файл:Coat of Arms of Bilmak raion.png|50px]]|| [[Більмацкі раён|Більмацкі /Більмацький]] || 1335 || 27578 || 21 || [[Більмак|Більмак /Більмак]] || '''23&thinsp;227''' |- | 3 ||[[Файл:Герб_Бердянського_району.png|50px]]|| [[Бярдзянскі раён|Бярдзянскі /Бердянський]] || 1776 || 31631 || 18 || [[Бярдзянск|Бярдзянск /Бердянськ]] || '''23&thinsp;206''' |- | 4 ||[[Файл:Vasylivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Васыліўскі раён|Васыліўскі /Василівський]] || 1621 || 74384 || 46 || [[Васыліўка|Васыліўка /Василівка]] || '''23&thinsp;209''' |- | 5 ||[[Файл:Vilnanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вільнянскі раён|Вільнянскі /Вільнянський]] || 1288 || 50536 || 39 || [[Вільнянск|Вільнянск /Вільнянськ]] || '''23&thinsp;215''' |- | 6 ||[[Файл:Velbilozyrskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вэлыкабілозэрскі раён|Вэлыкабілозэрскі /Великобілозерський]] || 469 || 9337 || 20 || [[Вэлыка Білозэрка (Запарожская вобласць)|Вэлыка Білозэрка /Велика Білозерка]] || '''23&thinsp;211''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Veselivsky raion in Zaporizhia oblast.png|50px]]|| [[Вэсэліўскі раён|Вэсэліўскі /Веселівський]] || 1129 || 25542 || 23 || [[Вэсэлэ (Запарожская вобласць)|Вэсэлэ /Веселе]] || '''23&thinsp;212''' |- | 8 ||[[Файл:Gulaipilskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гуляйпольскі раён|Гуляйпольскі /Гуляйпільський]] || 1300 || 34529 || 27 || [[Гуляйполэ|Гуляйполэ /Гуляйполе]] || '''23&thinsp;218''' |- | 9 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Zaporiz%27kyj_Raion.gif|50px]]|| [[Запарожскі раён|Запарожскі /Запорізький]] || 1462 || 54777 || 37 || [[Запарожжа|Запарожжа /Запоріжжя]] || '''23&thinsp;221''' |- | 10 ||[[Файл:Kam_dniprovskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кам’янска-Дніпроўскі раён|Кам'янска-Дніпроўскі /Кам'янсько-Дніпровський]] || 1179 || 45792 || 39 || [[Кам’янка-Дніпроўска|Кам'янка-Дніпроўска /Кам'янка-Дніпровська]] || '''23&thinsp;224''' |- | 11 ||[[Файл:Myhaylivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Мыхайліўскі раён|Мыхайліўскі /Михайлівський]] || 1067 || 33046 || 31 || [[Мыхайліўка (Запарожская вобласць)|Мыхайліўка /Михайлівка]] || '''23&thinsp;233''' |- | 12 ||[[Файл:Melitopo.png|50px]]|| [[Мелітопальскі раён|Мелітопальскі /Мелітопольський]] || 1787 || 56104 || 31 || [[Мелітопаль|Мелітопаль /Мелітополь]] || '''23&thinsp;230''' |- | 13 ||[[Файл:Novomykolayivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Навамыкалаіўскі раён|Навамыкалаіўскі /Новомиколаївський]] || 915 || 19564 || 21 || [[Навамыкалаіўка (Запарожская вобласць)|Навамыкалаіўка /Новомиколаївка]] || '''23&thinsp;236''' |- | 14 ||[[Файл:Polohivskiy rayon gerb.png|50px]]|| [[Палогыўскі раён|Палогыўскі /Пологівський]] || 1344 || 48018 || 36 || [[Палогы|Палогы /Пологи]] || '''23&thinsp;242''' |- | 15 ||[[Файл:Pryazovskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Прыазоўскі раён|Прыазоўскі /Приазовський]] || 1947 || 32909 || 17 || [[Прыазоўскэ (Запарожская вобласць)|Прыазоўскэ /Приазовське]] || '''23&thinsp;245''' |- | 16 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Prymors%27kyj_Raion.png|50px]]|| [[Прыморскі раён (Запарожская вобласць)|Прыморскі /Приморський]] || 1398 || 35223 || 25 || [[Прыморск (Украіна)|Прыморск /Приморськ]] || '''23&thinsp;248''' |- | 17 ||[[Файл:Rozivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Розіўскі раён|Розіўскі /Розівський]] || 610 || 11944 || 20 || [[Розіўка (Запарожская вобласць)|Розіўка /Розівка]] || '''23&thinsp;249''' |- | 18 ||[[Файл:Tokmakskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Такмацкі раён|Такмацкі /Токмацький]] || 1442 || 27847 || 19 || [[Такмак (Украіна)|Такмак /Токмак]] || '''23&thinsp;252''' |- | 19 ||[[Файл:Герб Чернігівського району Запорізької області.png|50px]]|| [[Чэрнігіўскі раён|Чэрнігіўскі /Чернігівський]] || 1200 || 22249 || 19 || [[Чэрнігіўка|Чэрнігіўка /Чернігівка]] || '''23&thinsp;255''' |- | 20 ||[[Файл:Coat of Arms of Yakymivka raion.svg|50px]]|| [[Якыміўскі раён|Якыміўскі /Якимівський]] || 1856 || 37963 || 20 || [[Якыміўка|Якыміўка /Якимівка]] || '''23&thinsp;203''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Герб Бердянська.svg|50px]]|| [[Бярдзянск|Бярдзянск /Бердянськ]] || 83 || 124959 || 1506 || || '''23&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Герб_Запорожья_2003_года.svg|50px]]|| [[Запарожжа|Запарожжа /Запоріжжя]] || 236 || 817882 || 3466 || || '''23&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Melitopol_COA.png|50px]]|| [[Мелітопаль|Мелітопаль /Мелітополь]] || 42 || 160657 || 3825 || || '''23&thinsp;107''' |- | d ||[[Файл:Tokmak_gerb.png|50px]]|| [[Такмак (Украіна)|Такмак /Токмак]] || 32 || 36275 || 1134 || || '''23&thinsp;110''' |- | e ||[[Файл:Coat of Arms Enerhodar.png|50px]]|| [[Энэргадар|Энэргадар /Енергодар]] || 64 || 56242 || 879 || || '''23&thinsp;125''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Івана-Франкоўская вобласць|IX. Івана-Франкоўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Bohorodchany_Raion.png|50px]]|| [[Багарадчанскі раён|Багарадчанскі /Богородчанський]] || 799 || 70098 || 88 || [[Багарадчаны (Івана-Франкоўская вобласць)|Багарадчаны /Богородчани]] || '''26&thinsp;204''' |- | 2 ||[[Файл:Verhovynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вэрхавынскі раён|Вэрхавынскі /Верховинський]] || 1254 || 30048 || 24 || [[Вэрхавына|Вэрхавына /Верховина]] || '''26&thinsp;208''' |- | 3 ||[[Файл:Coat_of_Arms_Halych.PNG|50px]]|| [[Галыцкі раён|Галыцкі /Галицький]] || 723 || 65674 || 91 || [[Галіч (Івана-Франкоўская вобласць)|Галыч /Галич]] || '''26&thinsp;212''' |- | 4 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Horodenka_Raion.png|50px]]|| [[Гарадэнкіўскі раён|Гарадэнкіўскі /Городенківський]] || 747 || 60804 || 81 || [[Гарадэнка|Гарадэнка /Городенка]] || '''26&thinsp;216''' |- | 5 |||| [[Далынскі раён (Івана-Франкоўская вобласць)|Далынскі /Долинський]] || 1248 || 71058 || 57 || [[Далына|Далына /Долина]] || '''26&thinsp;220''' |- | 6 ||[[Файл:Kolomyiskyi_rs.gif|50px]]|| [[Каламыйскі раён|Каламыйскі /Коломийський]] || 1026 || 105788 || 103 || [[Каламыя|Каламыя /Коломия]] || '''26&thinsp;232''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Kalush raion.svg|50px]]|| [[Калушскі раён|Калушскі /Калуський]] || 647 || 62705 || 97 || [[Калуш|Калуш /Калуш]] || '''26&thinsp;228''' |- | 8 ||[[Файл:Kosivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Косіўскі раён|Косіўскі /Косівський]] || 903 || 90400 || 100 || [[Косіў|Косіў /Косів]] || '''26&thinsp;236''' |- | 9 ||[[Файл:Nadvirnyanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Надвірнянскі раён|Надвірнянскі /Надвірнянський]] || 1294 || 113611 || 88 || [[Надвірна|Надвірна /Надвірна]] || '''26&thinsp;240''' |- | 10 ||[[Файл:Coat of Arms of Rohatyn raion.svg|50px]]|| [[Рагатынскі раён|Рагатынскі /Рогатинський]] || 815 || 51063 || 63 || [[Рагатын|Рагатын /Рогатин]] || '''26&thinsp;244''' |- | 11 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Rozhniativ_Raion.gif|50px]]|| [[Ражняціўскі раён|Ражняціўскі /Рожнятівський]] || 1303 || 75513 || 58 || [[Ражняціў (Івана-Франкоўская вобласць)|Ражняціў /Рожнятів]] || '''26&thinsp;248''' |- | 12 ||[[Файл:Snatynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Снятынскі раён|Снятынскі /Снятинський]] || 602 || 68979 || 115 || [[Снятын|Снятын /Снятин]] || '''26&thinsp;252''' |- | 13 ||[[Файл:Tlumachskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Тлумацкі раён|Тлумацкі /Тлумацький]] || 684 || 52772 || 77 || [[Тлумач|Тлумач /Тлумач]] || '''26&thinsp;256''' |- | 14 ||[[Файл:Tysmenic_coa.png|50px]]|| [[Тысмэныцкі раён|Тысмэныцкі /Тисменицький]] || 736 || 85269 || 116 || [[Тысмэныця|Тысмэныця /Тисмениця]] || '''26&thinsp;258''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Bolekhiv.svg|50px]]|| [[Балэхіў|Балэхіў /Болехів]] || 300 || 21219 || 71 || || '''26&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Ivano-Frankivsk_Coat_of_Arms.png|50px]]|| [[Івана-Франкоўск|Івана-Франкоўск /Івано-Франківськ]] || 84 || 233418 || 2779 || || '''26&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Coat of Arms of Kolomyia.svg|50px]]|| [[Каламыя|Каламыя /Коломия]] || 41 || 61989 || 1512 || || '''26&thinsp;106''' |- | d ||[[Файл:Coat of Arms of Kalush.svg|50px]]|| [[Калуш|Калуш /Калуш]] || 65 || 67902 || 1045 || || '''26&thinsp;104''' |- | e ||[[Файл:Yaremche_coa.png|50px]]|| [[Ярэмчэ|Ярэмчэ /Яремче]] || 657 || 21450 || 33 || || '''26&thinsp;110''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Кіеўская вобласць|X. Кіеўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Baryshivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Барышыўскі раён|Барышыўскі /Баришівський]] || 958 || 41287 || 43 || [[Барышыўка|Барышыўка /Баришівка]] || '''32&thinsp;202''' |- | 2 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Bilotserkivskyi_Raion.png|50px]]|| [[Білацэркаўскі раён|Білацэркаўскі /Білоцерківський]] || 1277 || 55536 || 43 || [[Белая Царква|Біла Цэрква /Біла Церква]] || '''32&thinsp;204''' |- | 3 ||[[Файл:Gerb_bogusl_raion.png|50px]]|| [[Багуслаўскі раён|Багуслаўскі /Богуславський]] || 772 || 40602 || 53 || [[Багуслаў|Багуслаў /Богуслав]] || '''32&thinsp;206''' |- | 4 ||[[Файл:Borispilskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Барыспальскі раён|Барыспальскі /Бориспільський]] || 1485 || 54633 || 37 || [[Барыспаль|Барыспаль /Бориспіль]] || '''32&thinsp;208''' |- | 5 ||[[Файл:Borodyanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Барадзянскі раён|Барадзянскі /Бородянський]] || 934 || 57790 || 62 || [[Барадзянка|Барадзянка /Бородянка]] || '''32&thinsp;210''' |- | 6 ||[[Файл:Brovarskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Браварскі раён|Браварскі /Броварський]] || 1188 || 77518 || 65 || [[Бравары|Бравары /Бровари]] || '''32&thinsp;212''' |- | 7 ||[[Файл:Vasilkivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Васылькіўскі раён|Васылькіўскі /Васильківський]] || 1184 || 70705 || 60 || [[Васылькіў|Васылькіў /Васильків]] || '''32&thinsp;214''' |- | 8 ||[[Файл:Вишгородський район-герб.png|50px]]|| [[Вышгарадскі раён|Вышгарадскі /Вишгородський]] || 2031 || 72446 || 36 || [[Вышгарад|Вышгарад /Вишгород]] || '''32&thinsp;218''' |- | 9 |||| [[Валодарскі раён, Кіеўская вобласць|Валодарскі /Володарський]] || 646 || 23384 || 36 || [[Валодарка|Валодарка /Володарка]] || '''32&thinsp;216''' |- | 10 ||[[Файл:Zgurivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Згурыўскі раён|Згурыўскі /Згурівський]] || 763 || 22671 || 30 || [[Згурыўка|Згурыўка /Згурівка]] || '''32&thinsp;219''' |- | 11 ||[[Файл:Coat of Arms of Ivankivsky raion in Kiev oblast.png|50px]]|| [[Іванкіўскі раён|Іванкіўскі /Іванківський]] || 3616 || 35374 || 10 || [[Іванкіў|Іванкіў /Іванків]] || '''32&thinsp;220''' |- | 12 ||[[Файл:COA_Kagarlikski_Raion.png|50px]]|| [[Кагарлыцкі раён|Кагарлыцкі /Кагарлицький]] || 926 || 37791 || 41 || [[Кагарлык|Кагарлык /Кагарлик]] || '''32&thinsp;222''' |- | 13 ||[[Файл:Kiev_svat_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кіева-Святошынскі раён|Кіева-Святошынскі /Києво-Святошинський]] || 726 || 156015 || 215 || [[Кіеў|Кіеў /Київ]] || '''32&thinsp;224''' |- | 14 ||[[Файл:Makariv_rajon_gerb.png|50px]]|| [[Макарыўскі раён|Макарыўскі /Макарівський]] || 1364 || 47915 || 35 || [[Макарыў|Макарыў /Макарів]] || '''32&thinsp;227''' |- | 15 ||[[Файл:UKR_Myronivka_Raion_COA.svg|50px]]|| [[Мыроніўскі раён|Мыроніўскі /Миронівський]] || 904 || 40488 || 45 || [[Мыроніўка|Мыроніўка /Миронівка]] || '''32&thinsp;229''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Obukhiv Raion.svg|50px]]|| [[Абухіўскі раён|Абухіўскі /Обухівський]] || 773 || 71606 || 93 || [[Абухіў|Абухіў /Обухів]] || '''32&thinsp;231''' |- | 17 ||[[Файл:Per_hmel2_rs.png|50px]]|| [[Пэрэяслаў-Хмэльныцкі раён|Пэрэяслаў-Хмэльныцкі /Переяслав-Хмельницький]] || 1456 || 36892 || 25 || [[Пераяслаў-Хмяльніцкі|Пэрэяслаў-Хмэльныцкы /Переяслав-Хмельницький]] || '''32&thinsp;233''' |- | 18 ||[[Файл:Poliskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Палескі раён|Палескі /Поліський]] || 1288 || 7567 || 6 || [[Красятычы|Красятычы /Красятичі]] || '''32&thinsp;235''' |- | 19 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Rokytnyanskyi_Raion.PNG|50px]]|| [[Ракытнянскі раён|Ракытнянскі /Рокитнянський]] || 662 || 36400 || 55 || [[Ракытнэ (Кіеўская вобласць)|Ракытнэ /Рокитне]] || '''32&thinsp;237''' |- | 20 ||[[Файл:Skvyra_COA.PNG|50px]]|| [[Сквырскі раён|Сквырскі /Сквирський]] || 980 || 44267 || 45 || [[Сквыра|Сквыра /Сквира]] || '''32&thinsp;240''' |- | 21 ||[[Файл:Stavyshchenskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ставышчанскі раён|Ставышчанскі /Ставищенський]] || 674 || 28327 || 42 || [[Ставышчэ|Ставышчэ /Ставище]] || '''32&thinsp;242''' |- | 22 ||[[Файл:Tarschanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Тарашчанскі раён|Тарашчанскі /Таращанський]] || 758 || 36352 || 48 || [[Тарашча|Тарашча /Тараща]] || '''32&thinsp;244''' |- | 23 ||[[Файл:Tetiiv_rs.png|50px]]|| [[Тэцііўскі раён|Тэцііўскі /Тетіївський]] || 758 || 37098 || 49 || [[Тэцііў|Тэцііў /Тетіїв]] || '''32&thinsp;246''' |- | 24 ||[[Файл:Fastivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Фастаўскі раён|Фастаўскі /Фастівський]] || 897 || 37538 || 42 || [[Фастаў|Фастаў /Фастів]] || '''32&thinsp;249''' |- | 25 ||[[Файл:Jagotynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ягатынскі раён|Ягатынскі /Яготинський]] || 793 || 40822 || 51 || [[Ягатын|Ягатын /Яготин]] || '''32&thinsp;255''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat_of_Arms_Boryspil.svg|50px]]|| [[Барыспаль|Барыспаль /Бориспіль]] || 20 || 54591 || 2730 || || '''32&thinsp;105''' |- | b ||[[Файл:Coat of Arms of Berezan.svg|50px]]|| [[Бэрэзань (горад)|Бэрэзань /Березань]] || 33 || 17367 || 526 || || '''32&thinsp;104''' |- | c ||[[Файл:Bila_Tserkva_gerb.svg|50px]]|| [[Белая Царква|Біла Цэрква /Біла Церква]] || 34 || 200131 || 5886 || || '''32&thinsp;103''' |- | d ||[[Файл:Brovary_gerb_new.PNG|50px]]|| [[Бравары|Бравары /Бровари]] || 34 || 86839 || 2554 || || '''32&thinsp;106''' |- | ||[[Файл:Coat of Arms of Bucha.png|50px]]|| [[Буча|Буча /Буча]] || 10,55<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7503/A005?rdat1=20.10.2014&rf7571=42422 г. Буча на партале Вярхоўнай Рады]</ref> || 28279 || 2680 || || '''32&thinsp;108''' |- | e ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Vasylkiv.png|50px]]|| [[Васылькіў|Васылькіў /Васильків]] || 21 || 39722 || 1892 || || '''32&thinsp;107''' |- | f ||[[Файл:Irpin gerb.png|50px]]|| [[Ірпінь|Ірпінь /Ірпінь]] || 110,83<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7503/A005?rdat1=20.10.2014&rf7571=14943 г. Ірпінь на партале Вярхоўнай Рады]</ref> || 39950 || 360 || || '''32&thinsp;109''' |- | ||[[Файл:Obukhiv gerb.png|50px]]|| [[Абухіў|Абухіў /Обухів]] || 24,2<ref>[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=3571-15 Вярхоўная Рада Украіны; Пастанова, План ад 16.03.2006 № 3571-IV]</ref> || 33269<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7503/A005?rdat1=20.10.2014&rf7571=42983 г. Абухіў на партале Вярхоўнай Рады]</ref> || 14333 || || '''32&nbsp;116''' |- | g ||[[Файл:Coat of arms of Pereiaslav.svg|50px]]|| [[Пераяслаў-Хмяльніцкі|Пэрэяслаў-Хмэльныцкы /Переяслав-Хмельницький]] || 32 || 31634 || 989 || || '''32&thinsp;110''' |- | h ||[[Файл:Coat_of_arms_Pripyat.png|50px]]|| [[Прып’яць|Прып’яць /Прип’ять]] || 6 || 0 || 0 || || '''32&thinsp;111''' |- | i ||[[Файл:Rzhischiv_gerb.svg|50px]]|| [[Ржышчыў|Ржышчыў /Ржищів]] || 36 || 8447 || 235 || || '''32&thinsp;113''' |- | j ||[[Файл:Slavutich_gerb.png|50px]]|| [[Славутыч|Славутыч /Славутич]] || 21 || 24402 || 1162 || || '''32&thinsp;115''' |- | k ||[[Файл:Coat of Arms of Fastiv.png|50px]]|| [[Фастаў|Фастаў /Фастів]] || 43 || 51976 || 1209 || || '''32&thinsp;112''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Кіраваградская вобласць|XI. Кіраваградская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Bobrinetskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Бобрынэцкі раён|Бобрынэцкі /Бобринецький]] || 1496 || 31593 || 21 || [[Горад Бобрынэць|Бобрынэць /Бобринець]] || '''35&thinsp;208''' |- | 2 ||[[Файл:Герб-Вільшанського-району.png|50px]]|| [[Вільшанскі раён|Вільшанскі /Вільшанський]] || 645 || 16401 || 25 || [[Вільшанка, Кіраваградская вобласць|Вільшанка /Вільшанка]] || '''35&thinsp;243''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of Arms of Haivoronsky raion in Kirovograd oblast.png|50px]]|| [[Гайваранскі раён|Гайваранскі /Гайворонський]] || 695 || 43573 || 63 || [[Гайваран]] /Гайворон || '''35&thinsp;211''' |- | 4 ||[[Файл:Герб-Голованівського-району.png|50px]]|| [[Галаваніўскі раён|Галаваніўскі /Голованівський]] || 992 || 36852 || 37 || [[Галаваніўск, Кіраваградская вобласць|Галаваніўск /Голованівськ]] || '''35&thinsp;214''' |- | 5 ||[[Файл:Coat of Arms of Dobrovelychkivskiy Raion in Kirovohrad Oblast.png|50px]]|| [[Дабравэлычкіўскі раён|Дабравэлычкіўскі /Добровеличківський]] || 1297 || 43097 || 33 || [[Дабравэлычкіўка, Кіраваградская вобласць|Дабравэлычкіўка /Добровеличківка]] || '''35&thinsp;217''' |- | 6 ||[[Файл:Dolynskiy_kr_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Далынскі раён (Кіраваградская вобласць)|Далынскі /Долинський]] || 1276 || 38263 || 30 || [[Горад Далынска|Далынска /Долинська]] || '''35&thinsp;219''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Znamyanskiy Raion in Kirovohrad Oblast.png|50px]]|| [[Знам’янскі раён|Знам'янскі /Знам'янський]] || 1334 || 30078 || 23 || [[Горад Знам'янка|Знам'янка /Знам'янка]] || '''35&thinsp;222''' |- | 8 ||[[Файл:Kirovohradskii_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кіраваградскі раён|Кіраваградскі /Кіровоградський]] || 1557 || 37711 || 24 || [[Крапіўніцкі|Крапіўніцкі /Кропивницький]] || '''35&thinsp;225''' |- | 9 ||[[Файл:Kompaniyivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кампанііўскі раён|Кампанііўскі /Компаніївський]] || 967 || 18322 || 19 || [[Кампанііўка, Кіраваградская вобласць|Кампанііўка /Компаніївка]] || '''35&thinsp;228''' |- | 10 ||[[Файл:Malayaviska_rayon_coa.png|50px]]|| [[Малавыскіўскі раён|Малавыскіўскі /Маловисківський]] || 1248 || 51494 || 41 || [[Горад Мала Выска|Мала Выска /Мала Виска]] || '''35&thinsp;231''' |- | 11 ||[[Файл:Coat of Arms of Novhorodkivskiy Raion in Kirovohrad Oblast.png|50px]]|| [[Наўгародкіўскі раён|Наўгародкіўскі /Новгородківський]] || 997 || 19009 || 19 || [[Наўгародка, Кіраваградская вобласць|Наўгародка /Новгородка]] || '''35&thinsp;234''' |- | 12 ||[[Файл:Novoarhangelskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Наваархангельскі раён|Наваархангельскі /Новоархангельський]] || 1206 || 31513 || 26 || [[Наваархангельск, Кіраваградская вобласць|Наваархангельск /Новоархангельськ]] || '''35&thinsp;236''' |- | 13 ||[[Файл:Герб_Новомиргородського_району.png|50px]]|| [[Наваміргарадскі раён|Наваміргарадскі /Новомиргородський]] || 1032 || 35807 || 35 || [[Горад Наваміргарад|Наваміргарад /Новомиргород]] || '''35&thinsp;238''' |- | 14 ||[[Файл:Novoukrainskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Наваўкраінскі раён|Наваўкраінскі /Новоукраїнський]] || 1668 || 48807 || 29 || [[Горад Наваўкраінка|Наваўкраінка /Новоукраїнка]] || '''35&thinsp;240''' |- | 15 ||[[Файл:Герб Александровского района.svg|50px]]|| [[Алэксандрыўскі раён (Кіраваградская вобласць)|Алэксандрыўскі /Олександрівський]] || 1159 || 36108 || 31 || [[Алэксандрыўка, Кіраваградская вобласць|Алэксандрыўка /Олександрівка]] || '''35&thinsp;205''' |- | 16 ||[[Файл:Oleksandriiskii_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Алэксандрыйскі раён|Алэксандрыйскі /Олександрійський]] || 1855 || 41156 || 22 || [[Александрыя (Кіраваградская вобласць)|Алэксандрыя /Олександрія]] || '''35&thinsp;203''' |- | 17 ||[[Файл:Coat of Arms of Onufriivskiy Raion in Kirovohrad Oblast.png|50px]]|| [[Ануфрыіўскі раён|Ануфрыіўскі /Онуфріївський]] || 889 || 21847 || 25 || [[Ануфрыіўка, Кіраваградская вобласць|Ануфрыіўка /Онуфріївка]] || '''35&thinsp;246''' |- | 18 ||[[Файл:Petrov_rs.png|50px]]|| [[Пэтроўскі раён|Пэтроўскі /Петрівський]] || 1195 || 28978 || 24 || [[Пэтровэ, Кіраваградская вобласць|Пэтровэ /Петрове]] || '''35&thinsp;249''' |- | 19 ||[[Файл:Svitlovodskyj_raion_COA.png|50px]]|| [[Світлаводскі раён|Світлаводскі /Світловодський]] || 1213 || 16647 || 14 || [[Світлаводск]] /Світловодськ || '''35&thinsp;252''' |- | 20 ||[[Файл:Coat of arms of Blahovishchenske Raion in Kirovohrad Oblast.png|50px]]|| [[Благавішчэнскі раён|Благавішчэнскі /Благовіщенський]] || 701 || 28819 || 41 || [[Благавешчанскае|Благавешчанскае /Благовіщенське]] || '''35&thinsp;255''' |- | 21 ||[[Файл:Ustynivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Устыніўскі раён|Устыніўскі /Устинівський]] || 942 || 16795 || 18 || [[Устыніўка, Кіраваградская вобласць|Устыніўка /Устинівка]] || '''35&thinsp;258''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Znamianka.svg|50px]]|| [[Горад Знам'янка|Знам'янка /Знам'янка]] || 15 || 35569 || 2371 || || '''35&thinsp;106''' |- | b ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Kirovohrad.png|50px]]|| [[Крапіўніцкі|Крапіўніцкі /Кропивницький]] || 103 || 262543 || 2549 || || '''35&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Oleksnandria.emblem.5.gif|50px]]|| [[Александрыя (Кіраваградская вобласць)|Алэксандрыя /Олександрія]] || 61 || 104461 || 1712 || || '''35&thinsp;103''' |- | d ||[[Файл:Svitlovodsk_coat_of_arms.png|50px]]|| [[Світлаводск]] /Світловодськ || 45 || 57609 || 1280 || || '''35&thinsp;109''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Луганская вобласць|XII. Луганская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Antracytivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Антрацыціўскі раён|Антрацыціўскі /Антрацитівський]] || 1662 || 36971 || 22 || [[Антрацыт (горад)|Антрацыт /Антрацит]] || '''44&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Bilovodskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Білаводскі раён|Білаводскі /Біловодський]] || 1597 || 27559 || 17 || [[Білаводск, Луганская вобласць|Білаводск /Біловодськ]] || '''44&thinsp;206''' |- | 3 |||| [[Білакуракынскі раён|Білакуракынскі /Білокуракинський]] || 1436 || 23807 || 17 || [[Білакуракынэ, Луганская вобласць|Білакуракынэ /Білокуракине]] || '''44&thinsp;209''' |- | 4 ||[[Файл:Krasnodonskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Сарокынскі раён|Сарокынскі /Сорокинський]] || 1386 || 32846 || 24 || [[Сарокіна|Сарокіна /Сорокине]] || '''44&thinsp;214''' |- | 5 ||[[Файл:Kreminsky_rs.png|50px]]|| [[Крэмінскі раён|Крэмінскі /Кремінський]] || 1627 || 51927 || 32 || [[Горад Крэмінна|Крэмінна /Кремінна]] || '''44&thinsp;216''' |- | 6 ||[[Файл:Lutuginskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Лутугынскі раён|Лутугынскі /Лутугинський]] || 1057 || 73914 || 70 || [[Горад Лутугынэ|Лутугынэ /Лутугине]] || '''44&thinsp;222''' |- | 7 ||[[Файл:Markivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Маркіўскі раён|Маркіўскі /Марківський]] || 1166 || 19002 || 16 || [[Маркіўка, Луганская вобласць|Маркіўка /Марківка]] || '''44&thinsp;225''' |- | 8 ||[[Файл:Coat of Arms of Milovskiy Raion in Luhansk Oblast.png|50px]]|| [[Мілаўскі раён|Мілаўскі /Міловський]] || 971 || 17415 || 18 || [[Мілавэ, Луганская вобласць|Мілавэ /Мілове]] || '''44&thinsp;228''' |- | 9 ||[[Файл:Novoaidarskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Наваайдарскі раён|Наваайдарскі /Новоайдарський]] || 1536 || 28451 || 19 || [[Наваайдар, Луганская вобласць|Наваайдар /Новоайдар]] || '''44&thinsp;231''' |- | 10 ||[[Файл:Coat of Arms of Novopskovskiy Raion in Luhansk Oblast.png|50px]]|| [[Навапскоўскі раён|Навапскоўскі /Новопсковський]] || 1623 || 38322 || 24 || [[Навапскоў, Луганская вобласць|Навапскоў /Новопсков]] || '''44&thinsp;233''' |- | 11 ||[[Файл:Perevalskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Пэрэвальскі раён|Пэрэвальскі /Перевальський]] || 807 || 87383 || 108 || [[Горад Пэрэвальск|Пэрэвальск /Перевальськ]] || '''44&thinsp;236''' |- | 12 ||[[Файл:Popasnyanskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Папаснянскі раён|Папаснянскі /Попаснянський]] || 1325 || 50559 || 38 || [[Горад Папасна|Папасна /Попасна]] || '''44&thinsp;238''' |- | 13 ||[[Файл:Coat of Arms of Svativskiy raion.png|50px]]|| [[Сватаўскі раён|Сватаўскі /Сватівський]] || 1739 || 43069 || 25 || [[Горад Сватавэ|Сватавэ /Сватове]] || '''44&thinsp;240''' |- | 14 |||| [[Даўжанскі раён|Даўжанскі /Довжанський]] || 1132 || 14574 || 13 || [[Даўжанск|Даўжанск /Довжанськ]] || '''44&thinsp;242''' |- | 15 ||[[Файл:Coat of Arms of Slavianoserbskiy Raion in Luhansk Oblast.jpg|50px]]|| [[Слаўянасэрбскі раён|Слаўянасэрбскі /Слов'яносербський]] || 1113 || 62125 || 56 || [[Слаўянасэрбск, Луганская вобласць|Слаўянасэрбск /Слов'яносербськ]] || '''44&thinsp;245''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Stanytsia-Luhanska Raion in Luhansk Oblast.png|50px]]|| [[Станычна-Луганскі раён|Станычна-Луганскі /Станично-Луганський]] || 1896 || 52762 || 28 || [[Станыця Луганска, Луганская вобласць|Станыця Луганска /Станиця Луганська]] || '''44&thinsp;248''' |- | 17 ||[[Файл:Starobelskij.jpg|50px]]|| [[Старабільскі раён|Старабільскі /Старобільський]] || 1582 || 57755 || 37 || [[Старабільск]] /Старобільськ || '''44&thinsp;251''' |- | 18 ||[[Файл:Troickiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Троіцкі раён (Луганская вобласць)|Троіцкі /Троїцький]] || 1633 || 25704 || 16 || [[Троіцкэ, Луганская вобласць|Троіцкэ /Троїцьке]] || '''44&thinsp;254''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Alchevsk.svg|50px]]|| [[Горад Алчэўск|Алчэўск /Алчевськ]] || 49 || 119193 || 2433 || || '''44&thinsp;112''' |- | b ||[[Файл:Coat of Arms of Antraczyt.png|50px]]|| [[Антрацыт (горад)|Антрацыт /Антрацит]] || 61 || 90835 || 1489 || || '''44&thinsp;103''' |- | c ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Bryanka.gif|50px]]|| [[Бранка]] /Брянка || 64 || 61357 || 959 || || '''44&thinsp;105''' |- | d ||[[Файл:Kirovsk_lg_gerb.png|50px]]|| [[Голубівка|Голубівка /Голубівка]] || 35 || 45012 || 1286 || || '''44&thinsp;110''' |- | e ||[[Файл:Герб Красного Луча.png|50px]]|| [[Хрустальній|Хрустальній /Хрустальний]] || 154 || 145129 || 942 || || '''44&thinsp;116''' |- | f ||[[Файл:COA_krasnodon.PNG|50px]]|| [[Сарокіна|Сарокіна /Сорокине]] || 77 || 118168 || 1535 || || '''44&thinsp;114''' |- | g ||[[Файл:Coat of Arms of Lysychansk.svg|50px]]|| [[Лісічанск]] /Лисичанськ || 96 || 133258 || 1388 || || '''44&thinsp;118''' |- | h ||[[Файл:Luhansk_COA.svg|50px]]|| [[Луганск]] /Луганськ || 286 || 503248 || 1760 || || '''44&thinsp;101''' |- | i ||[[Файл:PervomayskUA.svg|50px]]|| [[Горад Пэрвамайск, Луганская вобласць|Пэрвамайск /Первомайськ]] || 89 || 80622 || 906 || || '''44&thinsp;121''' |- | j ||[[Файл:Coat of Arms of Rovenki.gif|50px]]|| [[Горад Равэнькі|Равэнькі /Ровеньки]] || 217 || 91712 || 423 || || '''44&thinsp;123''' |- | k ||[[Файл:Coat of arms Rubizhne.svg|50px]]|| [[Горад Рубіжнэ|Рубіжнэ /Рубіжне]] || 34 || 65322 || 1921 || || '''44&thinsp;125''' |- | l ||[[Файл:Coat of Arms of Dovzhansk Luhansk Oblast.gif|50px]]|| [[Даўжанск|Даўжанск /Довжанськ]] || 84 || 110159 || 1311 || || '''44&thinsp;127''' |- | m ||[[Файл:Severodoneck_gerb.png|50px]]|| [[Севераданэцк]] /Сєвєродонецьк || 58 || 129752 || 2237 || || '''44&thinsp;129''' |- | n ||[[Файл:Stahanov_coa.png|50px]]|| [[Кадзііўка|Кадзііўка /Кадіївка]] || 92 || 108266 || 1177 || || '''44&thinsp;131''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Львоўская вобласць|XIII. Львоўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Brody_Raion.png|50px]]|| [[Бродыўскі раён|Бродыўскі /Бродівський]] || 1162 || 63545 || 55 || [[Броды (горад)|Броды /Броди]] || '''46&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Busk_Raion.png|50px]]|| [[Бускі раён|Бускі /Буський]] || 850 || 50800 || 60 || [[Буск]] /Буськ || '''46&thinsp;206''' |- | 3 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Horodok_Raion_(Lviv_Oblast).png|50px]]|| [[Гарадоцкі раён (Львоўская вобласць)|Гарадоцкі /Городоцький]] || 726 || 74206 || 102 || [[Гарадок (Львоўская вобласць)|Гарадок /Городок]] || '''46&thinsp;209''' |- | 4 ||[[Файл:Drohobych_Raion_Herb.png|50px]]|| [[Драгобыцкі раён|Драгобыцкі /Дрогобицький]] || 1210 || 76276 || 63 || [[Драгобыч]] /Дрогобич || '''46&thinsp;212''' |- | 5 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Zhydachiv_raion.png|50px]]|| [[Жыдачыўскі раён|Жыдачыўскі /Жидачівський]] || 996 || 80469 || 81 || [[Горад Жыдачыў|Жыдачыў /Жидачів]] || '''46&thinsp;215''' |- | 6 ||[[Файл:Zovkivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Жоўкіўскі раён|Жоўкіўскі /Жовківський]] || 1294 || 108863 || 84 || [[Жоўква]] /Жовква || '''46&thinsp;227''' |- | 7 ||[[Файл:Zolochiv_district_emblem.png|50px]]|| [[Золачыўскі раён (Львоўская вобласць)|Золачыўскі /Золочівський]] || 1097 || 74550 || 68 || [[Горад Золачыў|Золачыў /Золочів]] || '''46&thinsp;218''' |- | 8 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Kamianka-Buzka_raion.png|50px]]|| [[Кам’янка-Бузькі раён|Кам'янка-Бузькі /Кам'янка-Бузький]] || 868 || 61869 || 71 || [[Горад Кам'янка-Бузька|Кам'янка-Бузька /Кам'янка-Бузька]] || '''46&thinsp;221''' |- | 9 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Mykolaivskyi_Raion_Lv.png|50px]]|| [[Мыкалаіўскі раён (Львоўская вобласць)|Мыкалаіўскі /Миколаївський]] || 698 || 66247 || 95 || [[Мыкалаіў (Львоўская вобласць)|Мыкалаіў /Миколаїв]] || '''46&thinsp;230''' |- | 10 ||[[Файл:UKR rejon mościski COA.png|50px]]|| [[Мастыскі раён|Мастыскі /Мостиський]] || 845 || 61892 || 73 || [[Горад Мастыська|Мастыська /Мостиська]] || '''46&thinsp;224''' |- | 11 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Peremyshliany_Raion.png|50px]]|| [[Пэрэмышлянскі раён|Пэрэмышлянскі /Перемишлянський]] || 918 || 47705 || 52 || [[Горад Пэрэмышляны|Пэрэмышляны /Перемишляни]] || '''46&thinsp;233''' |- | 12 ||[[Файл:UKR Пустоми́тівський райо́н COA.gif|50px]]|| [[Пустамыціўскі раён|Пустамыціўскі /Пустомитівський]] || 948 || 111872 || 118 || [[Горад Пустамыты|Пустамыты /Пустомити]] || '''46&thinsp;236''' |- | 13 ||[[Файл:UKR_rejon_radziechowski_COA.png|50px]]|| [[Радэхіўскі раён|Радэхіўскі /Радехівський]] || 1144 || 52457 || 46 || [[Горад Радэхіў|Радэхіў /Радехів]] || '''46&thinsp;239''' |- | 14 ||[[Файл:Sambirs_rs.png|50px]]|| [[Самбірскі раён|Самбірскі /Самбірський]] || 934 || 74574 || 80 || [[Самбар|Самбір /Самбір]] || '''46&thinsp;242''' |- | 15 ||[[Файл:Skole_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Сколіўскі раён|Сколіўскі /Сколівський]] || 1471 || 50210 || 34 || [[Горад Сколэ|Сколэ /Сколе]] || '''46&thinsp;245''' |- | 16 ||[[Файл:Sokalskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Сакальскі раён|Сакальскі /Сокальський]] || 1574 || 98098 || 62 || [[Сакаль]] /Сокаль || '''46&thinsp;248''' |- | 17 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Staryi_Sambir_Raion.png|50px]]|| [[Старасамбірскі раён|Старасамбірскі /Старосамбірський]] || 1245 || 82191 || 66 || [[Горад Стары Самбір|Стары Самбір /Старий Самбір]] || '''46&thinsp;251''' |- | 18 ||[[Файл:Stryj-rajon2.jpg|50px]]|| [[Стрыйскі раён|Стрыйскі /Стрийський]] || 802 || 63322 || 79 || [[Стрый (горад)|Стрый /Стрий]] || '''46&thinsp;253''' |- | 19 ||[[Файл:Turkivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Туркіўскі раён|Туркіўскі /Турківський]] || 1193 || 54769 || 46 || [[Горад Турка|Турка /Турка]] || '''46&thinsp;255''' |- | 20 ||[[Файл:Gerb_yavoriv.jpg|50px]]|| [[Яварыўскі раён|Яварыўскі /Яворівський]] || 1542 || 123546 || 80 || [[Горад Яварыў|Яварыў /Яворів]] || '''46&thinsp;258''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Boryslav.svg|50px]]|| [[Барыслаў]] /Борислав || 37 || 40434 || 1093 || || '''46&thinsp;103''' |- | b ||[[Файл:Coat of Arms of Drohobych.svg|50px]]|| [[Драгобыч]] /Дрогобич || 41 || 99982 || 2439 || || '''46&thinsp;106''' |- | c ||[[Файл:Lviv_COA.svg|50px]]|| [[Львоў]] /Львів || 171 || 758526 || 4436 || || '''46&thinsp;101''' |- | d ||[[Файл:Coat of Arms of Morshyn.svg|50px]]|| [[Горад Моршын|Моршын /Моршин]] || 2,22 || 6482 || 3241 || || '''46&thinsp;107''' |- | e ||[[Файл:Coat of Arms of Novyi Rozdil.svg|50px]]|| [[Горад Новы Раздзіл|Новы Раздзіл /Новий Розділ]] || 8 || 28227 || 3528 || || '''46&thinsp;108''' |- | f ||[[Файл:Coat of Arms of Sambir.svg|50px]]|| [[Самбар|Самбір /Самбір]] || 15 || 36556 || 2437 || || '''46&thinsp;109''' |- | g ||[[Файл:Stryi_Gerb.png|50px]]|| [[Стрый (горад)|Стрый /Стрий]] || 17 || 62479 || 3675 || || '''46&thinsp;112''' |- | h ||[[Файл:Coat of Arms of Truskavets.svg|50px]]|| [[Трускавец|Трускавэць /Трускавець]] || 8 || 31037 || 3880 || || '''46&thinsp;115''' |- | i ||[[Файл:Coat of Arms of Chervonohrad.svg|50px]]|| [[Горад Чэрванаград|Чэрванаград /Червоноград]] || 17 || 85359 || 5021 || || '''46&thinsp;118''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Мікалаеўская вобласць|XIV. Мікалаеўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Arbuz_coa.png|50px]]|| [[Арбузынскі раён|Арбузынскі /Арбузинський]] || 969 || 24783 || 26 || [[Арбузынка, Мікалаеўская вобласць|Арбузынка /Арбузинка]] || '''48&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Coat of Arms of Bashtanskiy Raion in Mykolaiv Oblast.png|50px]]|| [[Баштанскі раён|Баштанскі /Баштанський]] || 1706 || 41434 || 24 || [[Горад Баштанка|Баштанка /Баштанка]] || '''48&thinsp;206''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of Arms of Berezhanskiy Raion in Mykolaiv Oblast.gif|50px]]|| [[Бэрэзанскі раён|Бэрэзанскі /Березанський]] || 1378 || 24988 || 18 || [[Бэрэзанка, Мікалаеўская вобласць|Бэрэзанка /Березанка]] || '''48&thinsp;209''' |- | 4 ||[[Файл:Coat of Arms of Bereznehuvatskiy Raion in Mykolaiv Oblast.png|50px]]|| [[Бэрэзнэгувацкі раён|Бэрэзнэгувацкі /Березнегуватський]] || 1264 || 23053 || 18 || [[Бэрэзнэгуватэ, Мікалаеўская вобласць|Бэрэзнэгуватэ /Березнегувате]] || '''48&thinsp;211''' |- | 5 ||[[Файл:Coat of Arms of Bratskiy Raion in Mykolaiv Oblast.gif|50px]]|| [[Брацкі раён|Брацкі /Братський]] || 1129 || 21226 || 19 || [[Брацкэ, Мікалаеўская вобласць|Брацкэ /Братське]] || '''48&thinsp;214''' |- | 6 ||[[Файл:Veselinov_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Вэсэлынаўскі раён|Вэсэлынаўскі /Веселинівський]] || 1245 || 27044 || 22 || [[Вэсэлынавэ, Мікалаеўская вобласць|Вэсэлынавэ /Веселинове]] || '''48&thinsp;217''' |- | 7 ||[[Файл:Voznesenskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вазнэсэнскі раён|Вазнэсэнскі /Вознесенський]] || 1392 || 35907 || 26 || [[Горад Вазнэсэнск|Вазнэсэнск /Вознесенськ]] || '''48&thinsp;220''' |- | 8 ||[[Файл:Coat of Arms of Vradiivskiy Raion in Mykolaiv Oblast.gif|50px]]|| [[Врадзііўскі раён|Врадзііўскі /Врадіївський]] || 801 || 20947 || 26 || [[Врадзііўка, Мікалаеўская вобласць|Врадзііўка /Врадіївка]] || '''48&thinsp;223''' |- | 9 ||[[Файл:Coat of Arms of Domanivskiy Raion in Mykolaiv Oblast.gif|50px]]|| [[Даманіўскі раён|Даманіўскі /Доманівський]] || 1458 || 28945 || 20 || [[Даманіўка, Мікалаеўская вобласць|Даманіўка /Доманівка]] || '''48&thinsp;227''' |- | 10 ||[[Файл:Elanec_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Еланэцкі раён|Еланэцкі /Єланецький]] || 1018 || 18411 || 18 || [[Еланэць, Мікалаеўская вобласць|Еланэць /Єланець]] || '''48&thinsp;230''' |- | 11 ||[[Файл:Zhovten_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Вітаўскі раён|Вітаўскі /Вітовський]] || 1460 || 54655 || 37 || [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў /Миколаїв]] || '''48&thinsp;233''' |- | 12 ||[[Файл:Kazankivskyi_rayon_coat.gif|50px]]|| [[Казанкіўскі раён|Казанкіўскі /Казанківський]] || 1349 || 24745 || 18 || [[Казанка, Мікалаеўская вобласць|Казанка /Казанка]] || '''48&thinsp;236''' |- | 13 ||[[Файл:Kryvoozersk_rs.png|50px]]|| [[Крываозэрскі раён|Крываозэрскі /Кривоозерський]] || 814 || 28494 || 35 || [[Крывэ Озэра, Мікалаеўская вобласць|Крывэ Озэра /Криве Озеро]] || '''48&thinsp;239''' |- | 14 ||[[Файл:Nikolaew_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Мікалаеўскі раён|Мікалаеўскі /Миколаївський]] || 1430 || 34980 || 24 || [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў /Миколаїв]] || '''48&thinsp;242''' |- | 15 ||[[Файл:Coat of Arms of Novobuzkiy Raion in Mykolaiv Oblast.png|50px]]|| [[Навабужскі раён|Навабужскі /Новобузький]] || 1243 || 34167 || 27 || [[Горад Новы Буг|Новы Буг /Новий Буг]] || '''48&thinsp;245''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Novoodesk Raion in Mykolaiv Oblast.gif|50px]]|| [[Наваадэскі раён|Наваадэскі /Новоодеський]] || 1428 || 37385 || 26 || [[Горад Нава Адэса|Нава Адэса /Нова Одеса]] || '''48&thinsp;248''' |- | 17 ||[[Файл:Ochakiv_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Ачакаўскі раён|Ачакаўскі /Очаківський]] || 1500 || 16916 || 11 || [[Ачакаў]] /Очаків || '''48&thinsp;251''' |- | 18 ||[[Файл:Pervomaiskyi_rs.gif|50px]]|| [[Пэрвамайскі раён (Мікалаеўская вобласць, 1923—2020)|Пэрвамайскі /Первомайський]] || 1319 || 37050 || 28 || [[Горад Пэрвамайск, Мікалаеўская вобласць|Пэрвамайск /Первомайськ]] || '''48&thinsp;254''' |- | 19 ||[[Файл:UKR_snigur_rayon_coat.gif|50px]]|| [[Снігурыўскі раён|Снігурыўскі /Снігурівський]] || 1350 || 47538 || 35 || [[Горад Снігурыўка|Снігурыўка /Снігурівка]] || '''48&thinsp;257''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Voznesensk_new_gerb.png|50px]]|| [[Горад Вазнэсэнск|Вазнэсэнск /Вознесенськ]] || 23 || 42634 || 1854 || || '''48&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Nikolayev.svg|50px]]|| [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў /Миколаїв]] || 260 || 514136 || 1977 || || '''48&thinsp;101''' |- | c ||[[Файл:Ochakiv_gerb.png|50px]]|| [[Ачакаў]] /Очаків || 13 || 16929 || 1302 || || '''48&thinsp;103''' |- | d ||[[Файл:Pervomaisk_gerb.png|50px]]|| [[Горад Пэрвамайск, Мікалаеўская вобласць|Пэрвамайск /Первомайськ]] || 25 || 70170 || 2807 || || '''48&thinsp;104''' |- | e ||[[Файл:Yuzhnoukrainsk_gerb.PNG|50px]]|| [[Горад Южнаўкраінск|Южнаўкраінск /Южноукраїнськ]] || 24 || 38206 || 1592 || || '''48&thinsp;108''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Адэская вобласць|XV. Адэская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 |||| [[Ананьіўскі раён|Ананьіўскі /Ананьївський]] || 1050 || 32619 || 31 || [[Ананьіў]] /Ананьїв || '''51&thinsp;202''' |- | 2 ||[[Файл:Artsyzskyi_rayon_coa.png|50px]]|| [[Арцызскі раён|Арцызскі /Арцизький]] || 1379 || 51251 || 37 || [[Арцыз]] /Арциз || '''51&thinsp;204''' |- | 3 ||[[Файл:Balta_raion_coat_of_arms.png|50px]]|| [[Балцкі раён|Балцкі /Балтський]] || 1317 || 48697 || 37 || [[Балта]] /Балта || '''51&thinsp;206''' |- | 4 ||[[Файл:Bereziwskiy_rayon_coat.png|50px]]|| [[Бэрэзіўскі раён|Бэрэзіўскі /Березівський]] || 1637 || 36173 || 22 || [[Горад Бэрэзіўка|Бэрэзіўка /Березівка]] || '''51&thinsp;212''' |- | 5 ||[[Файл:Coat of Arms of Bilhorod-Dnistrovskiy Raion in Odesa Oblast.png|50px]]|| [[Білгарад-Дністроўскі раён|Білгарад-Дністроўскі /Білгород-Дністровський]] || 1852 || 62255 || 34 || [[Білгарад-Дністроўскі|Білгарад-Дністроўскы /Білгород-Дністровський]] || '''51&thinsp;208''' |- | 6 ||[[Файл:Bilaivskiy raion herb.png|50px]]|| [[Біляіўскі раён|Біляіўскі /Біляївський]] || 1497 || 103988 || 69 || [[Горад Біляіўка|Біляіўка /Біляївка]] || '''51&thinsp;210''' |- | 7 ||[[Файл:Bolhrad_Raion_COA.png|50px]]|| [[Балградскі раён|Балградскі /Болградський]] || 1364 || 73991 || 54 || [[Балград]] /Болград || '''51&thinsp;214''' |- | 8 |||| [[Вэлыкамыхайліўскі раён|Вэлыкамыхайліўскі /Великомихайлівський]] || 1436 || 32703 || 23 || [[Вэлыка Мыхайліўка]] /Велика Михайлівка || '''51&thinsp;216''' |- | 9 ||[[Файл:Ivanivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Іваніўскі раён (Адэская вобласць)|Іваніўскі /Іванівський]] || 1162 || 29184 || 25 || [[Іваніўка, Іваніўскі раён, Адэская вобласць|Іваніўка /Іванівка]] || '''51&thinsp;218''' |- | 10 ||[[Файл:Izmail_ray_gerb_new.png|50px]]|| [[Ізмаільскі раён|Ізмаільскі /Ізмаїльський]] || 1194 || 54550 || 46 || [[Ізмаіл]] /Ізмаїл || '''51&thinsp;220''' |- | 11 ||[[Файл:Emblem_of_Kiliya_Raion.png|50px]]|| [[Кілійскі раён|Кілійскі /Кілійський]] || 1358 || 58707 || 43 || [[Горад Кілія|Кілія /Кілія]] || '''51&thinsp;223''' |- | 12 ||[[Файл:Герб Кодымского района.png|50px]]|| [[Кодымскі раён|Кодымскі /Кодимський]] || 818 || 34523 || 42 || [[Горад Кодыма|Кодыма /Кодима]] || '''51&thinsp;225''' |- | 13 ||[[Файл:Lymanskyi Raion (Odessa Oblast) COA.png|50px]]|| [[Ліманскі раён (Адэская вобласць)|Ліманскі /Лиманський]] || 1499 || 67207 || 45 || [[Дабраслаў|Дабраслаў /Доброслав]] || '''51&thinsp;227''' |- | 14 |||| [[Падзільскі раён|Падзільскі /Подільський]] || 1037 || 30627 || 30 || [[Падольск (Адэская вобласць)|Падольск /Подільськ]] || '''51&thinsp;229''' |- | 15 ||[[Файл:Krasnooknyanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Акнянскі раён|Акнянскі /Окнянський]] || 1013 || 22872 || 23 || [[Окны|Окны /Окни]] || '''51&thinsp;231''' |- | 16 ||[[Файл:Liubashivka_Raion_COA.png|50px]]|| [[Любашыўскі раён|Любашыўскі /Любашівський]] || 1100 || 33544 || 30 || [[Горад Любашыўка|Любашыўка /Любашівка]] || '''51&thinsp;233''' |- | 17 |||| [[Мыкалаіўскі раён (Адэская вобласць)|Мыкалаіўскі /Миколаївський]] || 1093 || 20158 || 18 || [[Мыкалаіўка, Мыкалаіўскі раён, Адэская вобласць|Мыкалаіўка /Миколаївка]] || '''51&thinsp;235''' |- | 18 ||[[Файл:Ovidiopol_Raion_coat_of_arms.png|50px]]|| [[Авідзіопальскі раён|Авідзіопальскі /Овідіопольський]] || 829 || 60294 || 73 || [[Авідзіопаль, Адэская вобласць|Авідзіопаль /Овідіополь]] || '''51&thinsp;237''' |- | 19 ||[[Файл:Reni_Raion_coat_of_arms.png|50px]]|| [[Рэнійскі раён|Рэнійскі /Ренійський]] || 861 || 39903 || 46 || [[Рэні]] /Рені || '''51&thinsp;241''' |- | 20 ||[[Файл:COA Rozdilnianskyi raion.svg|50px]]|| [[Раздзільнянскі раён|Раздзільнянскі /Роздільнянський]] || 1368 || 56727 || 41 || [[Горад Раздзільна|Раздзільна /Роздільна]] || '''51&thinsp;239''' |- | 21 ||[[Файл:Savran_Raion_COA.png|50px]]|| [[Саўраньскі раён|Саўраньскі /Савранський]] || 617 || 22176 || 36 || [[Саўрань, Адэская вобласць|Саўрань /Саврань]] || '''51&thinsp;243''' |- | 22 ||[[Файл:Coat of Arms of Saratskiy Raion in Odesa Oblast.png|50px]]|| [[Сарацкі раён|Сарацкі /Саратський]] || 1474 || 49911 || 34 || [[Сарата, Адэская вобласць|Сарата /Сарата]] || '''51&thinsp;245''' |- | 23 ||[[Файл:Tarutyne_Raion_CoA.svg|50px]]|| [[Тарутынскі раён|Тарутынскі /Тарутинський]] || 1874 || 45175 || 24 || [[Тарутынэ, Адэская вобласць|Тарутынэ /Тарутине]] || '''51&thinsp;247''' |- | 24 ||[[Файл:Tatarbunarskii_rayon_coa.png|50px]]|| [[Татарбунарскі раён|Татарбунарскі /Татарбунарський]] || 1748 || 41573 || 24 || [[Татарбунары]] /Татарбунари || '''51&thinsp;250''' |- | 25 ||[[Файл:Zakharivka Raion COA.png|50px]]|| [[Захарыўскі раён|Захарыўскі /Захарівський]] || 956 || 20944 || 22 || [[Захараўка (Адэская вобласць)|Захараўка /Захарівка]] || '''51&thinsp;252''' |- | 26 |||| [[Шыраеўскі раён|Шыраеўскі /Ширяївський]] || 1502 || 29754 || 20 || [[Шыраевэ, Адэская вобласць|Шыраевэ /Ширяєве]] || '''51&thinsp;254''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat_of_arms_Bilgorog_Dnistrovskiy_Odessa_Oblast.png|50px]]|| [[Білгарад-Дністроўскі|Білгарад-Дністроўскы /Білгород-Дністровський]] || 31 || 58436 || 1885 || || '''51&thinsp;103''' |- | b ||[[Файл:Izmail_coat_of_arms,_current.png|50px]]|| [[Ізмаіл]] /Ізмаїл || 53 || 84815 || 1600 || || '''51&thinsp;106''' |- | c ||[[Файл:Chornomorsk gerb.png|50px]]|| [[Чарнаморск|Чарнаморск /Чорноморськ]] || 25 || 63726 || 2549 || || '''51&thinsp;108''' |- | d ||[[Файл:Podilsk COA.png|50px]]|| [[Падольск (Адэская вобласць)|Падольск /Подільськ]] || 15 || 40718 || 2715 || || '''51&thinsp;112''' |- | e ||[[Файл:Coat of Arms of Odesa.svg|50px]]|| [[Адэса]] /Одеса || 139 || 1029049 || 7403 || || '''51&thinsp;101''' |- | f ||[[Файл:Coat of Arms of Teplodar.svg|50px]]|| [[Горад Тэпладар|Тэпладар /Теплодар]] || 3 || 8830 || 2943 || || '''51&thinsp;115''' |- | g ||[[Файл:Герб м. Южне, Одеська область.png|50px]]|| [[Горад Южнэ|Южнэ /Южне]] || 9 || 23977 || 2664 || || '''51&thinsp;117''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Палтаўская вобласць|XVI. Палтаўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat of Arms of Velykobahachanskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Вэлыкабагачанскі раён|Вэлыкабагачанскі /Великобагачанський]] || 1019 || 30103 || 30 || [[Вэлыка Багачка]] /Велика Багачка || '''53&thinsp;202''' |- | 2 ||[[Файл:Gadachskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гадзяцкі раён|Гадзяцкі /Гадяцький]] || 1595 || 64011 || 40 || [[Гадзяч]] /Гадяч || '''53&thinsp;204''' |- | 3 ||[[Файл:Globynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Глобынскі раён|Глобынскі /Глобинський]] || 2474 || 58726 || 24 || [[Горад Глобынэ|Глобынэ /Глобине]] || '''53&thinsp;206''' |- | 4 ||[[Файл:Hrebinkivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Грэбінкіўскі раён|Грэбінкіўскі /Гребінківський]] || 595 || 26257 || 44 || [[Горад Грэбінка|Грэбінка /Гребінка]] || '''53&thinsp;208''' |- | 5 ||[[Файл:Герб Диканського району.svg|50px]]|| [[Дыканьскі раён|Дыканьскі /Диканський]] || 679 || 21903 || 32 || [[Дыканька, Палтаўская вобласць|Дыканька /Диканька]] || '''53&thinsp;210''' |- | 6 ||[[Файл:Zinkivetskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Зінькіўскі раён|Зінькіўскі /Зіньківський]] || 1361 || 42308 || 31 || [[Горад Зінькіў|Зінькіў /Зіньків]] || '''53&thinsp;213''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Karlivka raion.svg|50px]]|| [[Карліўскі раён|Карліўскі /Карлівський]] || 854 || 41641 || 49 || [[Горад Карліўка|Карліўка /Карлівка]] || '''53&thinsp;216''' |- | 8 ||[[Файл:Kobelak3.png|50px]]|| [[Кабэляцкі раён|Кабэляцкі /Кобеляцький]] || 1823 || 54091 || 30 || [[Горад Кабэлякы|Кабэлякы /Кобеляки]] || '''53&thinsp;218''' |- | 9 ||[[Файл:Kozelshchynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Казэльшчынскі раён|Казэльшчынскі /Козельщинський]] || 927 || 24849 || 27 || [[Казэльшчына, Палтаўская вобласць|Казэльшчына /Козельщина]] || '''53&thinsp;220''' |- | 10 ||[[Файл:Coat of Arms of Kotelevskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Катэлеўскі раён|Катэлеўскі /Котелевський]] || 795 || 21564 || 27 || [[Катэльва, Палтаўская вобласць|Катэльва /Котельва]] || '''53&thinsp;222''' |- | 11 ||[[Файл:Герб Кременчуцкого района.svg|50px]]|| [[Крамянчугскі раён|Крамянчугскі /Кременчуцький]] || 1023 || 43346 || 42 || [[Крамянчуг]] /Кременчук || '''53&thinsp;224''' |- | 12 ||[[Файл:Coat of Arms of Lokhvytskiy Raion in Poltava Oblast.gif|50px]]|| [[Лохвыцкі раён|Лохвыцкі /Лохвицький]] || 1303 || 51440 || 39 || [[Горад Лохвыця|Лохвыця /Лохвиця]] || '''53&thinsp;226''' |- | 13 ||[[Файл:Lubenskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Лубэнскі раён|Лубэнскі /Лубенський]] || 1375 || 39970 || 29 || [[Лубны]] /Лубни || '''53&thinsp;228''' |- | 14 ||[[Файл:Coat of Arms of Mashivskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Машыўскі раён|Машыўскі /Машівський]] || 889 || 22894 || 26 || [[Машыўка, Палтаўская вобласць|Машыўка /Машівка]] || '''53&thinsp;230''' |- | 15 ||[[Файл:Coat of Arms of Myrhorodskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Міргарадскі раён|Міргарадскі /Миргородський]] || 1539 || 41225 || 27 || [[Горад Міргарад|Міргарад /Миргород]] || '''53&thinsp;232''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Novosanzharskiy raion.svg|50px]]|| [[Навасанжарскі раён|Навасанжарскі /Новосанжарський]] || 1272 || 39995 || 31 || [[Наві Санжары, Палтаўская вобласць|Наві Санжары /Нові Санжари]] || '''53&thinsp;234''' |- | 17 ||[[Файл:Orzhytskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Оржыцкі раён|Оржыцкі /Оржицький]] || 980 || 29525 || 30 || [[Оржыця, Палтаўская вобласць|Оржыця /Оржиця]] || '''53&thinsp;236''' |- | 18 ||[[Файл:Coat of Arms of Pyriatynskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Пыратынскі раён|Пыратынскі /Пирятинський]] || 863 || 36467 || 42 || [[Горад Пыратын|Пыратын /Пирятин]] || '''53&thinsp;238''' |- | 19 ||[[Файл:Coat of Arms of Poltavskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Палтаўскі раён|Палтаўскі /Полтавський]] || 1260 || 66351 || 53 || [[Палтава]] /Полтава || '''53&thinsp;240''' |- | 20 ||[[Файл:Coat of Arms of Reshetylivskiy Raion in Poltava Oblast.png|50px]]|| [[Рэшэтыліўскі раён|Рэшэтыліўскі /Решетилівський]] || 1010 || 29741 || 29 || [[Рэшэтыліўка, Палтаўская вобласць|Рэшэтыліўка /Решетилівка]] || '''53&thinsp;242''' |- | 21 ||[[Файл:Coat of Arms of Semenivka Raion in Poltava Oblast.svg|50px]]|| [[Сэмэніўскі раён (Палтаўская вобласць)|Сэмэніўскі /Семенівський]] || 1275 || 32575 || 26 || [[Сэмэніўка, Палтаўская вобласць|Сэмэніўка /Семенівка]] || '''53&thinsp;245''' |- | 22 ||[[Файл:Khorolska.gif|50px]]|| [[Харольскі раён|Харольскі /Хорольський]] || 1062 || 42169 || 40 || [[Харол]] /Хорол || '''53&thinsp;245''' |- | 23 ||[[Файл:Coat of Arms of Chornukhy raion.svg|50px]]|| [[Чарнухынскі раён|Чарнухынскі /Чорнухинський]] || 682 || 16227 || 24 || [[Чарнухы, Палтаўская вобласць|Чарнухы /Чорнухи]] || '''53&thinsp;251''' |- | 24 ||[[Файл:Chutivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чутаўскі раён|Чутаўскі /Чутівський]] || 861 || 26816 || 31 || [[Чутавэ, Палтаўская вобласць|Чутавэ /Чутове]] || '''53&thinsp;254''' |- | 25 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Shyshaky_raion.png|50px]]|| [[Шышацкі раён|Шышацкі /Шишацький]] || 799 || 24056 || 30 || [[Шышакэ, Палтаўская вобласць|Шышакэ /Шишаки]] || '''53&thinsp;257''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Horishni Plavni.svg|50px]]|| [[Гарышнія Плаўні|Гарышнія Плаўні /Горішні Плавні]] || 174 || 54313 || 312 || || '''53&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Coat of Arms of Kremenchuk.svg|50px]]|| [[Крамянчуг]] /Кременчук || 96 || 234073 || 2438 || || '''53&thinsp;104''' |- | c ||[[Файл:Lubny_coat_of_arms.png|50px]]|| [[Лубны]] /Лубни || 30 || 52572 || 1752 || || '''53&thinsp;107''' |- | d ||[[Файл:Mirgorod_COA.svg|50px]]|| [[Горад Міргарад|Міргарад /Миргород]] || 29 || 42886 || 1479 || || '''53&thinsp;109''' |- | e ||[[Файл:Poltava_coat.svg|50px]]|| [[Палтава]] /Полтава || 104 || 317998 || 3058 || || '''53&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Ровенская вобласць|XVII. Ровенская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat of Arms of Berezne Raion in Rivne Oblast.svg|50px]]|| [[Бэрэзніўскі раён|Бэрэзніўскі /Березнівський]] || 1715 || 63748 || 37 || [[Горад Бэрэзнэ|Бэрэзнэ /Березне]] || '''56&thinsp;204''' |- | 2 ||[[Файл:Volodymyreckyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Валадымырэцкі раён|Валадымырэцкі /Володимирецький]] || 1949 || 61714 || 32 || [[Валадымырэць, Ровенская вобласць|Валадымырэць /Володимирець]] || '''56&thinsp;208''' |- | 3 ||[[Файл:Hoschanskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гошчанскі раён|Гошчанскі /Гощанський]] || 692 || 38846 || 56 || [[Гошча, Ровенская вобласць|Гошча /Гоща]] || '''56&thinsp;212''' |- | 4 ||[[Файл:Demydivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Дэмыдзіўскі раён|Дэмыдзіўскі /Демидівський]] || 377 || 16483 || 44 || [[Дэмыдзіўка, Ровенская вобласць|Дэмыдзіўка /Демидівка]] || '''56&thinsp;214''' |- | 5 ||[[Файл:Coat of Arms of Dubenskiy Raion in Rivne Oblast.svg|50px]]|| [[Дубенскі раён|Дубенскі /Дубенський]] || 1199 || 48635 || 41 || [[Дубна (Украіна)|Дубна /Дубно]] || '''56&thinsp;216''' |- | 6 ||[[Файл:Dubrovitskiy_rayon_gerb_new.png|50px]]|| [[Дубровыцкі раён|Дубровыцкі /Дубровицький]] || 1817 || 50939 || 28 || [[Дубровіца|Дубровыця /Дубровиця]] || '''56&thinsp;218''' |- | 7 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Zarichne_raion.png|50px]]|| [[Зарычнэнскі раён|Зарычнэнскі /Зарічненський]] || 1442 || 36078 || 25 || [[Зарычнэ, Ровенская вобласць|Зарычнэ /Зарічне]] || '''56&thinsp;222''' |- | 8 ||[[Файл:Zdolbunivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Здалбунаўскі раён|Здалбунаўскі /Здолбунівський]] || 659 || 58805 || 89 || [[Здалбунаў]] /Здолбунів || '''56&thinsp;226''' |- | 9 ||[[Файл:Koreckiy_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Корэцкі раён|Корэцкі /Корецький]] || 720 || 39303 || 55 || [[Корац|Корэць /Корець]] || '''56&thinsp;230''' |- | 10 ||[[Файл:Coat of Arms of Kostopilskiy Raion in Rivne Oblast.png|50px]]|| [[Кастопільскі раён|Кастопільскі /Костопільський]] || 1497 || 65559 || 44 || [[Кастопіль]] /Костопіль || '''56&thinsp;234''' |- | 11 ||[[Файл:Mlinivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Млыніўскі раён|Млыніўскі /Млинівський]] || 945 || 41614 || 44 || [[Млыніў, Ровенская вобласць|Млыніў /Млинів]] || '''56&thinsp;238''' |- | 12 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Ostroh_raion.png|50px]]|| [[Астрожскі раён|Астрожскі /Острозький]] || 693 || 31235 || 45 || [[Астрог (горад)|Астрог /Острог]] || '''56&thinsp;242''' |- | 13 ||[[Файл:Coat of Arms of Radyvylivskiy Raion in Rivne Oblast.png|50px]]|| [[Радывыліўскі раён|Радывыліўскі /Радивилівський]] || 745 || 40029 || 54 || [[Радывыліў]] /Радивилів || '''56&thinsp;258''' |- | 14 ||[[Файл:Rovenskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ровенскі раён|Ровенскі /Рівненський]] || 1176 || 87998 || 75 || [[Роўна]] /Рівне || '''56&thinsp;246''' |- | 15 ||[[Файл:Rokytnivskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ракытніўскі раён|Ракытніўскі /Рокитнівський]] || 2350 || 51892 || 22 || [[Ракытнэ, Ровенская вобласць|Ракытнэ /Рокитне]] || '''56&thinsp;250''' |- | 16 ||[[Файл:Sarnenskyy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Сарнэнскі раён|Сарнэнскі /Сарненський]] || 1972 || 98836 || 50 || [[Сарны]] /Сарни || '''56&thinsp;254''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of arms Dubno.svg|50px]]|| [[Дубна (Украіна)|Дубна /Дубно]] || 27 || 39146 || 1450 || || '''56&thinsp;103''' |- | b ||[[Файл:Coat of arms of Varash.svg|50px]]|| [[Вараш|Вараш /Вараш]] || 4 || 38830 || 9708 || || '''56&thinsp;107''' |- | c ||[[Файл:Coat of Arms of Ostroh.svg|50px]]|| [[Астрог (горад)|Астрог /Острог]] || 10 || 14801 || 1480 || || '''56&thinsp;109''' |- | d ||[[Файл:Coat of arms Rivne.svg|50px]]|| [[Роўна]] /Рівне || 58 || 248813 || 4290 || || '''56&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Сумская вобласць|XVIII. Сумская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Bilopilskij_district.png|50px]]|| [[Білапільскі раён|Білапільскі /Білопільський]] || 1443 || 61321 || 42 || [[Білапілля]] /Білопілля || '''59&thinsp;206''' |- | 2 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Burynskij_district.png|50px]]|| [[Бурыньскі раён|Бурыньскі /Буринський]] || 1104 || 36933 || 33 || [[Бурынь]] /Буринь || '''59&thinsp;209''' |- | 3 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Velikopisarivskij_district.png|50px]]|| [[Вэлыкапысарыўскі раён|Вэлыкапысарыўскі /Великописарівський]] || 831 || 26997 || 32 || [[Вэлыка Пысарыўка]] /Велика Писарівка || '''59&thinsp;212''' |- | 4 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Gluhivskij_district.png|50px]]|| [[Глухіўскі раён|Глухіўскі /Глухівський]] || 1661 || 31944 || 19 || [[Глухаў|Глухіў /Глухів]] || '''59&thinsp;215''' |- | 5 ||[[Файл:Герб Конотопського району.svg|50px]]|| [[Канатопскі раён|Канатопскі /Конотопський]] || 1667 || 39398 || 24 || [[Канатоп]] /Конотоп || '''59&thinsp;220''' |- | 6 ||[[Файл:Coat of Arms of Krasnopillia Raion.svg|50px]]|| [[Краснапільскі раён|Краснапільскі /Краснопільський]] || 1351 || 33978 || 25 || [[Краснапілля (Сумская вобласць)|Краснапілля /Краснопілля]] || '''59&thinsp;223''' |- | 7 ||[[Файл:Krolevetskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кралэвэцкі раён|Кралэвэцкі /Кролевецький]] || 1284 || 46789 || 36 || [[Горад Кралэвэць|Кралэвэць /Кролевець]] || '''59&thinsp;226''' |- | 8 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Lebedinskij_district.png|50px]]|| [[Лэбэдынскі раён|Лэбэдынскі /Лебединський]] || 1542 || 27743 || 18 || [[Лэбэдын]] /Лебедин || '''59&thinsp;229''' |- | 9 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Lipovodolinskij_district.png|50px]]|| [[Лыпавадалынскі раён|Лыпавадалынскі /Липоводолинський]] || 882 || 23342 || 26 || [[Лыпава Далына, Сумская вобласць|Лыпава Далына /Липова Долина]] || '''59&thinsp;232''' |- | 10 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Nedrigajlivskij_district.png|50px]]|| [[Нэдрыгайліўскі раён|Нэдрыгайліўскі /Недригайлівський]] || 1036 || 31231 || 30 || [[Нэдрыгайліў, Сумская вобласць|Нэдрыгайліў /Недригайлів]] || '''59&thinsp;235''' |- | 11 ||[[Файл:Coat of Arms of Okhtyrka Raion.svg|50px]]|| [[Ахтырскі раён|Ахтырскі /Охтирський]] || 1287 || 31534 || 25 || [[Ахтырка]] /Охтирка || '''59&thinsp;203''' |- | 12 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Putivlskij_district.png|50px]]|| [[Путыўльскі раён|Путыўльскі /Путивльський]] || 1103 || 34402 || 31 || [[Пуціўль|Путыўль /Путивль]] || '''59&thinsp;238''' |- | 13 ||[[Файл:Coat of arms of Romny Raion, Sumy Oblast.svg|50px]]|| [[Раменскі раён (Украіна)|Раменскі /Роменський]] || 1859 || 46254 || 25 || [[Рамны|Рамны /Ромни]] || '''59&thinsp;241''' |- | 14 ||[[Файл:Coat of Arms of Seredyna-Buda raion.svg|50px]]|| [[Сэрэдына-Будскі раён|Сэрэдына-Будскі /Середино-Будський]] || 1123 || 20799 || 19 || [[Горад Сэрэдына-Буда|Сэрэдына-Буда /Середина-Буда]] || '''59&thinsp;244''' |- | 15 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Sumskij_district.png|50px]]|| [[Сумскі раён|Сумскі /Сумський]] || 1855 || 62701 || 34 || [[Сумы]] /Суми || '''59&thinsp;247''' |- | 16 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Trostyanetskij_district.png|50px]]|| [[Трасцянэцкі раён (Сумская вобласць)|Трасцянэцкі /Тростянецький]] || 1048 || 41977 || 40 || [[Горад Трасцянэць|Трасцянэць /Тростянець]] || '''59&thinsp;250''' |- | 17 ||[[Файл:Coat of Arms of Shostka raion.svg|50px]]|| [[Шосткінскі раён|Шосткінскі /Шосткинський]] || 1219 || 24522 || 20 || [[Шостка]] /Шостка || '''59&thinsp;253''' |- | 18 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Yampilskij_district.png|50px]]|| [[Ямпільскі раён (Сумская вобласць)|Ямпільскі /Ямпільський]] || 943 || 30200 || 32 || [[Ямпіль, Сумская вобласць|Ямпіль /Ямпіль]] || '''59&thinsp;256''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Ochtyrka_COA.PNG|50px]]|| [[Ахтырка]] /Охтирка || 31 || 50713 || 1636 || || '''59&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Герб_Глухова.png|50px]]|| [[Глухаў|Глухіў /Глухів]] || 84 || 36056 || 429 || || '''59&thinsp;103''' |- | c ||[[Файл:Герб міста Конотоп.svg|50px]]|| [[Канатоп]] /Конотоп || 103 || 97296 || 945 || || '''59&thinsp;104''' |- | d ||[[Файл:Lebedyn_gerb.png|50px]]|| [[Лэбэдын]] /Лебедин || 167 || 29710 || 178 || || '''59&thinsp;105''' |- | e ||[[Файл:Romny_Coat_of_Arms.PNG|50px]]|| [[Горад Рамны|Рамны /Ромни]] || 29 || 50929 || 1756 || || '''59&thinsp;107''' |- | f ||[[Файл:Sumy.gif|50px]]|| [[Сумы]] /Суми || 146 || 295847 || 2026 || || '''59&thinsp;101''' |- | g ||[[Файл:Coat of Arms of Shostka.svg|50px]]|| [[Шостка]] /Шостка || 36 || 87130 || 2420 || || '''59&thinsp;110''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Цярнопальская вобласць|XIX. Цярнопальская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat of Arms of Berezhany raion.svg|50px]]|| [[Бэрэжанскі раён|Бэрэжанскі /Бережанський]] || 661 || 44813 || 68 || [[Бэрэжаны]] /Бережани || '''61&thinsp;204''' |- | 2 ||[[Файл:Borschivsky_rayon_coa.png|50px]]|| [[Баршчыўскі раён|Баршчыўскі /Борщівський]] || 1006 || 75340 || 75 || [[Горад Баршчыў|Баршчыў /Борщів]] || '''61&thinsp;208''' |- | 3 ||[[Файл:Gerb_buchach_rayon.png|50px]]|| [[Бучацкі раён|Бучацкі /Бучацький]] || 802 || 64974 || 81 || [[Бучач]] /Бучач || '''61&thinsp;212''' |- | 4 ||[[Файл:UKR Гуся́тинський райо́н COA.gif|50px]]|| [[Гусятынскі раён|Гусятынскі /Гусятинський]] || 1016 || 67074 || 66 || [[Гусятын, Цярнопальская вобласць|Гусятын /Гусятин]] || '''61&thinsp;216''' |- | 5 |||| [[Залішчыцкі раён|Залішчыцкі /Заліщицький]] || 684 || 53466 || 78 || [[Горад Залішчыкы|Залішчыкы /Заліщики]] || '''61&thinsp;220''' |- | 6 |||| [[Збаражскі раён|Збаражскі /Збаразький]] || 863 || 60308 || 70 || [[Збараж]] /Збараж || '''61&thinsp;224''' |- | 7 ||[[Файл:Zborivsky_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Зборыўскі раён|Зборыўскі /Зборівський]] || 977 || 47089 || 48 || [[Горад Зборыў|Зборыў /Зборів]] || '''61&thinsp;226''' |- | 8 ||[[Файл:Kozovskii_rayon_coa.gif|50px]]|| [[Казіўскі раён|Казіўскі /Козівський]] || 694 || 41827 || 60 || [[Казава, Цярнопальская вобласць|Казава /Козова]] || '''61&thinsp;230''' |- | 9 ||[[Файл:Kremen_rs.png|50px]]|| [[Крэмэнэцкі раён|Крэмэнэцкі /Кременецький]] || 918 || 73441 || 80 || [[Крэмэнэць]] /Кременець || '''61&thinsp;234''' |- | 10 |||| [[Ланавецкі раён|Ланавецкі /Лановецький]] || 632 || 33188 || 53 || [[Горад Ланіўці|Ланіўці /Ланівці]] || '''61&thinsp;238''' |- | 11 ||[[Файл:Monastyrisskii_rayon_coa.gif|50px]]|| [[Манастырыскі раён|Манастырыскі /Монастириський]] || 558 || 34552 || 62 || [[Горад Манастырыська|Манастырыська /Монастириська]] || '''61&thinsp;242''' |- | 12 ||[[Файл:Podvolochisskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Підвалачыскі раён|Підвалачыскі /Підволочиський]] || 837 || 46190 || 55 || [[Підвалачыск, Цярнопальская вобласць|Підвалачыск /Підволочиськ]] || '''61&thinsp;246''' |- | 13 ||[[Файл:Pidgayeckiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Підгаецкі раён|Підгаецкі /Підгаєцький]] || 496 || 22951 || 46 || [[Підгайці]] /Підгайці || '''61&thinsp;248''' |- | 14 ||[[Файл:Terebov2.png|50px]]|| [[Тэрэбоўлянскі раён|Тэрэбоўлянскі /Теребовлянський]] || 1130 || 70945 || 63 || [[Тэрэбоўля]] /Теребовля || '''61&thinsp;250''' |- | 15 ||[[Файл:Ternopil_rs.png|50px]]|| [[Цярнопальскі раён|Цярнопальскі /Тернопільський]] || 749 || 60991 || 81 || [[Цярнопаль]] /Тернопіль || '''61&thinsp;252''' |- | 16 ||[[Файл:Chortkiv_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чарткоўскі раён|Чарткоўскі /Чортківський]] || 903 || 80944 || 90 || [[Горад Чарткоў|Чарткоў /Чортків]] || '''61&thinsp;255''' |- | 17 ||[[Файл:Coat of Arms of Shumsk raion.svg|50px]]|| [[Шумскі раён|Шумскі /Шумський]] || 838 || 36568 || 44 || [[Горад Шумск|Шумск /Шумськ]] || '''61&thinsp;258''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |горад абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Ternopil_coat.svg|50px]]|| [[Цярнопаль]] /Тернопіль || 59 || 227755 || 3860 || || '''61&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Харкаўская вобласць|XX. Харкаўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat of Arms of Balakliyskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Балаклійскі раён|Балаклійскі /Балаклійський]] || 1986 || 92595 || 47 || [[Горад Балаклія|Балаклія /Балаклія]] || '''63&thinsp;202''' |- | 2 ||[[Файл:Coat of Arms of Barvinkivskiy raion.png|50px]]|| [[Барвінкаўскі раён|Барвінкаўскі /Барвінківський]] || 1365 || 31501 || 23 || [[Горад Барвінкавэ|Барвінкавэ /Барвінкове]] || '''63&thinsp;204''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of Arms of Blyzniukivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Блызнюкыўскі раён|Блызнюкыўскі /Близнюківський]] || 1380 || 25695 || 19 || [[Блызнюкы, Харкаўская вобласць|Блызнюкы /Близнюки]] || '''63&thinsp;206''' |- | 4 ||[[Файл:Bogoduhiv_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Багадухіўскі раён|Багадухіўскі /Богодухівський]] || 1160 || 47456 || 41 || [[Горад Багадухіў|Багадухіў /Богодухів]] || '''63&thinsp;208''' |- | 5 ||[[Файл:Coat of Arms of Borivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Бораўскі раён|Бораўскі /Борівський]] || 875 || 21128 || 24 || [[Борава, Харкаўская вобласць|Борава /Борова]] || '''63&thinsp;210''' |- | 6 ||[[Файл:Valki_coat_of_arms.png|50px]]|| [[Валкыўскі раён|Валкыўскі /Валківський]] || 1011 || 36531 || 36 || [[Горад Валкы|Валкы /Валки]] || '''63&thinsp;212''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Velykoburluczkiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Вэлыкабурлуцкі раён|Вэлыкабурлуцкі /Великобурлуцький]] || 1221 || 28155 || 23 || [[Вэлыкы Бурлук, Харкаўская вобласць|Вэлыкы Бурлук /Великий Бурлук]] || '''63&thinsp;214''' |- | 8 |||| [[Ваўчанскі раён|Ваўчанскі /Вовчанський]] || 1889 || 54942 || 29 || [[Горад Ваўчанск, Харкаўская вобласць|Ваўчанск /Вовчанськ]] || '''63&thinsp;216''' |- | 9 ||[[Файл:Coat of Arms of Dvorichanskiy Raion in Kharkiv Oblast.gif|50px]]|| [[Дварычанскі раён|Дварычанскі /Дворічанський]] || 1112 || 22267 || 20 || [[Дварычна, Харкаўская вобласць|Дварычна /Дворічна]] || '''63&thinsp;218''' |- | 10 ||[[Файл:Герб Дергачей.png|50px]]|| [[Дэргачыўскі раён|Дэргачыўскі /Дергачівський]] || 900 || 98600 || 110 || [[Горад Дэргачы|Дэргачы /Дергачі]] || '''63&thinsp;220''' |- | 11 ||[[Файл:Coat of Arms of Zachepylivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Зачэпыліўскі раён|Зачэпыліўскі /Зачепилівський]] || 794 || 18834 || 24 || [[Зачэпыліўка, Харкаўская вобласць|Зачэпыліўка /Зачепилівка]] || '''63&thinsp;222''' |- | 12 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Zmijiv.png|50px]]|| [[Змііўскі раён|Змііўскі /Зміївський]] || 1365 || 81477 || 60 || [[Горад Змііў|Змііў /Зміїв]] || '''63&thinsp;217''' |- | 13 ||[[Файл:Coat of Arms of Zolochivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Золачыўскі раён (Харкаўская вобласць)|Золачыўскі /Золочівський]] || 969 || 34063 || 35 || [[Золачыў, Харкаўская вобласць|Золачыў /Золочів]] || '''63&thinsp;226''' |- | 14 ||[[Файл:Coat of Arms of Izium.svg|50px]]|| [[Ізюмскі раён|Ізюмскі /Ізюмський]] || 1553 || 22002 || 14 || [[Ізюм]] /Ізюм || '''63&thinsp;228''' |- | 15 ||[[Файл:Coat of Arms of Kehychivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Кэгычыўскі раён|Кэгычыўскі /Кегичівський]] || 783 || 23454 || 30 || [[Кэгычыўка, Харкаўская вобласць|Кэгычыўка /Кегичівка]] || '''63&thinsp;231''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Kolomak raion.png|50px]]|| [[Каломацкі раён|Каломацкі /Коломацький]] || 330 || 9007 || 27 || [[Каломак, Харкаўская вобласць|Каломак /Коломак]] || '''63&thinsp;232''' |- | 17 ||[[Файл:Vollwappen_Rajon_Krasnohrad.png|50px]]|| [[Краснаградскі раён|Краснаградскі /Красноградський]] || 983 || 49240 || 50 || [[Горад Краснаград|Краснаград /Красноград]] || '''63&thinsp;233''' |- | 18 ||[[Файл:Coat of Arms of Krasnokutskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Краснакуцкі раён|Краснакуцкі /Краснокутський]] || 1041 || 33122 || 32 || [[Краснакутск, Харкаўская вобласць|Краснакутск /Краснокутськ]] || '''63&thinsp;235''' |- | 19 ||[[Файл:Coat of arms of Kupiansk Raion, Ukraine.png|50px]]|| [[Куп’янскі раён|Куп'янскі /Куп'янський]] || 1280 || 29581 || 23 || [[Горад Куп'янск|Куп'янск /Куп'янськ]] || '''63&thinsp;237''' |- | 20 ||[[Файл:Losovaya_rajon_coa.png|50px]]|| [[Лазаўскі раён|Лазаўскі /Лозівський]] || 1404 || 34325 || 24 || [[Горад Лазава|Лазава /Лозова]] || '''63&thinsp;239''' |- | 21 ||[[Файл:UKR Нововодола́зький райо́н COA.png|50px]]|| [[Нававадалажскі раён|Нававадалажскі /Нововодолазький]] || 1183 || 40794 || 34 || [[Нава Вадалага, Харкаўская вобласць|Нава Вадалага /Нова Водолага]] || '''63&thinsp;242''' |- | 22 ||[[Файл:Coat of Arms of Pervomayskiy Raion in Kharkiv Oblast.gif|50px]]|| [[Пэрвамайскі раён (Харкаўская вобласць)|Пэрвамайскі /Первомайський]] || 1194 || 19879 || 17 || [[Горад Пэрвамайскы, Харкаўская вобласць|Пэрвамайскы /Первомайський]] || '''63&thinsp;245''' |- | 23 ||[[Файл:Coat of Arms of Pechenizkiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Пэчэніжскі раён|Пэчэніжскі /Печенізький]] || 467 || 11824 || 25 || [[Пэчэнігы, Харкаўская вобласць|Пэчэнігы /Печеніги]] || '''63&thinsp;246''' |- | 24 ||[[Файл:Coat of Arms of Sakhnovshchyna raion.svg|50px]]|| [[Сахноўшчынскі раён|Сахноўшчынскі /Сахновщинський]] || 1170 || 26086 || 22 || [[Сахноўшчына, Харкаўская вобласць|Сахноўшчына /Сахновщина]] || '''63&thinsp;248''' |- | 25 ||[[Файл:Harkiv1.png|50px]]|| [[Харкаўскі раён|Харкаўскі /Харківський]] || 1403 || 187086 || 133 || [[Харкаў]] /Харків || '''63&thinsp;251''' |- | 26 ||[[Файл:Coat of Arms of Chuhuivskyj Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Чугуіўскі раён|Чугуіўскі /Чугуївський]] || 1149 || 50945 || 44 || [[Чугуіў|Чугуіў /Чугуїв]] || '''63&thinsp;254''' |- | 27 ||[[Файл:Coat of Arms of Shevchenkivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png|50px]]|| [[Шэўчэнкаўскі раён (Харкаўская вобласць)|Шэўчэнкаўскі /Шевченківський]] || 977 || 23213 || 24 || [[Шэўчэнкавэ, Харкаўская вобласць|Шэўчэнкавэ /Шевченкове]] || '''63&thinsp;257''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Izium.svg|50px]]|| [[Ізюм|Ізюм /Ізюм]] || 40 || 56114 || 1403 || || '''63&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Kupyansk-herb.png|50px]]|| [[Куп’янск|Куп’янск /Куп’янськ]] || 33 || 62620 || 1898 || || '''63&thinsp;107''' |- | c ||[[Файл:UKR Лозова́ COA.gif|50px]]|| [[Лазава|Лазава /Лозова]] || 18 || 73098 || 4061 || || '''63&thinsp;110''' |- | d ||[[Файл:GerbLubotina.jpg|50px]]|| [[Люботын|Люботын /Люботин]] || 31 || 26945 || 869 || || '''63&thinsp;112''' |- | e ||[[Файл:Zlatopil gerb.png|50px]]|| [[Пэрвамайскы|Пэрвамайскы /Первомайський]] || 30 || 33016 || 1101 || || '''63&thinsp;115''' |- | f ||[[Файл:Kharkiv-town-herb.svg|50px]]|| [[Харкаў|Харкаў /Харків]] || 306 || 1470902 || 4807 || || '''63&thinsp;101''' |- | g ||[[Файл:Coat of Arms Chuhuiv.png|50px]]|| [[Чугуіў|Чугуіў /Чугуїв]] || 13 || 37715 || 2901 || || '''63&thinsp;120''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Херсонская вобласць|XXI. Херсонская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Beryslavskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Бэрыслаўскі раён|Бэрыслаўскі /Бериславський]] || 1721 || 55915 || 32 || [[Горад Бэрыслаў|Бэрыслаў /Берислав]] || '''65&thinsp;206''' |- | 2 ||[[Файл:Bilozerskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Білазэрскі раён|Білазэрскі /Білозерський]] || 1534 || 68382 || 45 || [[Білазэрка, Херсонская вобласць|Білазэрка /Білозерка]] || '''65&thinsp;203''' |- | 3 ||[[Файл:Velykolepetyskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вэлыкалэпэтышскі раён|Вэлыкалэпэтышскі /Великолепетиський]] || 1000 || 20660 || 21 || [[Вэлыка Лэпэтыха, Херсонская вобласць|Вэлыка Лэпэтыха /Велика Лепетиха]] || '''65&thinsp;212''' |- | 4 ||[[Файл:Velykooleksandrivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Вэлыкаалэксандрыўскі раён|Вэлыкаалэксандрыўскі /Великоолександрівський]] || 1540 || 31233 || 20 || [[Вэлыка Алэксандрыўка]] /Велика Олександрівка || '''65&thinsp;209''' |- | 5 ||[[Файл:Verhrohachikskiy rayon gerb.gif|50px]]|| [[Вэрхнёрагачыцкі раён|Вэрхнёрагачыцкі /Верхньорогачицький]] || 915 || 14290 || 16 || [[Вэрхні Рагачык, Херсонская вобласць|Вэрхні Рагачык /Верхній Рогачик]] || '''65&thinsp;215''' |- | 6 ||[[Файл:Coat of Arms of Vysokopilskiy Raion in Kherson Oblast.gif|50px]]|| [[Высакапільскі раён|Высакапільскі /Високопільський]] || 701 || 17920 || 26 || [[Высакапілля, Херсонская вобласць|Высакапілля /Високопілля]] || '''65&thinsp;218''' |- | 7 ||[[Файл:Genicesk_gerb_rayon.gif|50px]]|| [[Гэнічэскі раён|Гэнічэскі /Генічеський]] || 3008 || 66291 || 22 || [[Гэнічэск]] /Генічеськ || '''65&thinsp;221''' |- | 8 ||[[Файл:UKR_Голопри́станський_райо́н_COA.gif|50px]]|| [[Галапрыстанскі раён|Галапрыстанскі /Голопристанський]] || 3411 || 64785 || 19 || [[Гола Прыстань]] /Гола Пристань || '''65&thinsp;223''' |- | 9 ||[[Файл:Gornostaivskiy_rayon_gerb.svg|50px]]|| [[Гарнастаіўскі раён|Гарнастаіўскі /Горностаївський]] || 1018 || 21942 || 22 || [[Гарнастаіўка, Херсонская вобласць|Гарнастаіўка /Горностаївка]] || '''65&thinsp;226''' |- | 10 ||[[Файл:Ivanivskyi_hr_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Іваніўскі раён (Херсонская вобласць)|Іваніўскі /Іванівський]] || 1120 || 17944 || 16 || [[Іваніўка, Іваніўскі раён, Херсонская вобласць|Іваніўка /Іванівка]] || '''65&thinsp;229''' |- | 11 ||[[Файл:Kalanchakskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Каланчацкі раён|Каланчацкі /Каланчацький]] || 916 || 25748 || 28 || [[Каланчак, Херсонская вобласць|Каланчак /Каланчак]] || '''65&thinsp;232''' |- | 12 ||[[Файл:Kahovskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кахоўскі раён|Кахоўскі /Каховський]] || 1451 || 40104 || 28 || [[Кахоўка]] /Каховка || '''65&thinsp;235''' |- | 13 ||[[Файл:Nygh_sirohoz_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ныжнёсірагозскі раён|Ныжнёсірагозскі /Нижньосірогозький]] || 1209 || 19697 || 16 || [[Ныжні Сірагозы, Херсонская вобласць|Ныжні Сірагозы /Нижні Сірогози]] || '''65&thinsp;238''' |- | 14 ||[[Файл:UKR_Нововоронцо́вський_райо́н_COA.gif|50px]]|| [[Нававаранцоўскі раён|Нававаранцоўскі /Нововоронцовський]] || 1005 || 24595 || 24 || [[Нававаранцоўка, Херсонская вобласць|Нававаранцоўка /Нововоронцовка]] || '''65&thinsp;241''' |- | 15 ||[[Файл:Novot_rs.png|50px]]|| [[Наватроіцкі раён|Наватроіцкі /Новотроїцький]] || 2298 || 43026 || 19 || [[Наватроіцкэ, Херсонская вобласць|Наватроіцкэ /Новотроїцьке]] || '''65&thinsp;244''' |- | 16 ||[[Файл:Skadovsk_raion_coa.png|50px]]|| [[Скадоўскі раён|Скадоўскі /Скадовський]] || 1456 || 50107 || 34 || [[Горад Скадоўск|Скадоўск /Скадовськ]] || '''65&thinsp;247''' |- | 17 ||[[Файл:Curupynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Алэшкіўскі раён|Алэшкіўскі /Олешківський]] || 1759 || 72264 || 41 || [[Алэшкы|Алэшкы /Олешки]] || '''65&thinsp;250''' |- | 18 ||[[Файл:Chaplynskiiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чаплынскі раён|Чаплынскі /Чаплинський]] || 1722 || 40194 || 23 || [[Чаплынка, Херсонская вобласць|Чаплынка /Чаплинка]] || '''65&thinsp;254''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:COA of Kakhovka.svg|50px]]|| [[Кахоўка]] /Каховка || 31 || 38238 || 1233 || || '''65&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Nova_Kakhovka.png|50px]]|| [[Горад Нава Кахоўка|Нава Кахоўка /Нова Каховка]] || 223 || 74599 || 335 || || '''65&thinsp;107''' |- | c ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Kherson.svg|50px]]|| [[Херсон]] /Херсон || 423 || 367188 || 868 || || '''65&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Хмяльніцкая вобласць|XXII. Хмяльніцкая вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Coat of Arms of Bilohiria Raion.png|50px]]|| [[Білагірскі раён, Хмяльніцкая вобласць|Білагірскі /Білогірський]] || 776 || 31655 || 41 || [[Білагір'я, Хмяльніцкая вобласць|Білагір'я /Білогір'я]] || '''68&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Coat of Arms of Vinkovetskiy Raion in Khmelnytsky Oblast.png|50px]]|| [[Віньківецкі раён|Віньківецкі /Віньковецький]] || 653 || 31043 || 48 || [[Вінькіўці, Хмяльніцкая вобласць|Вінькіўці /Віньківці]] || '''68&thinsp;206''' |- | 3 ||[[Файл:Volochyskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Валачыскі раён|Валачыскі /Волочиський]] || 1104 || 60788 || 55 || [[Горад Валачыск|Валачыск /Волочиськ]] || '''68&thinsp;209''' |- | 4 ||[[Файл:Gorodetskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гарадоцкі раён (Хмяльніцкая вобласць)|Гарадоцкі /Городоцький]] || 1111 || 58655 || 53 || [[Горад Гарадок, Хмяльніцкая вобласць|Гарадок /Городок]] || '''68&thinsp;212''' |- | 5 ||[[Файл:Deragh_rs.png|50px]]|| [[Дэражнянскі раён|Дэражнянскі /Деражнянський]] || 916 || 38149 || 42 || [[Горад Дэражня|Дэражня /Деражня]] || '''68&thinsp;215''' |- | 6 ||[[Файл:Coat_of_Arms_Dunaivtsi_Raion.png|50px]]|| [[Дунаявецкі раён|Дунаявецкі /Дунаєвецький]] || 1182 || 73066 || 62 || [[Дунаіўці, Хмяльніцкая вобласць|Дунаіўці /Дунаївці]] || '''68&thinsp;218''' |- | 7 ||[[Файл:Coat of Arms of Iziaslav raion.svg|50px]]|| [[Ізяслаўскі раён|Ізяслаўскі /Ізяславський]] || 1253 || 54199 || 43 || [[Ізяслаў (горад)|Ізяслаў /Ізяслав]] || '''68&thinsp;221''' |- | 8 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Kamianets-Podilskyi_Raion,_Ukraine.png|50px]]|| [[Кам’янэць-Падзільскі раён|Кам'янэць-Падзільскі /Кам'янець-Подільський]] || 1538 || 75673 || 49 || [[Камянец-Падольскі|Кам'янэць-Падзільскы /Кам'янець-Подільський]] || '''68&thinsp;224''' |- | 9 ||[[Файл:Krasyliv_rs.png|50px]]|| [[Красыліўскі раён|Красыліўскі /Красилівський]] || 1181 || 61319 || 52 || [[Горад Красыліў|Красыліў /Красилів]] || '''68&thinsp;227''' |- | 10 ||[[Файл:Letychivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Лэтычыўскі раён|Лэтычыўскі /Летичівський]] || 951 || 34440 || 36 || [[Лэтычыў, Хмяльніцкая вобласць|Лэтычыў /Летичів]] || '''68&thinsp;230''' |- | 11 ||[[Файл:Novoushitskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Наваушыцкі раён|Наваушыцкі /Новоушицький]] || 853 || 36478 || 43 || [[Нава Ушыця, Хмяльніцкая вобласць|Нава Ушыця /Нова Ушиця]] || '''68&thinsp;233''' |- | 12 ||[[Файл:Coat of Arms of Polonskiy Raion in Khmelnytsky Oblast.gif|50px]]|| [[Палонскі раён|Палонскі /Полонський]] || 866 || 51234 || 59 || [[Горад Палоннэ|Палоннэ /Полонне]] || '''68&thinsp;236''' |- | 13 ||[[Файл:Slavutskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Славутскі раён|Славутскі /Славутський]] || 1163 || 37424 || 32 || [[Горад Славута|Славута /Славута]] || '''68&thinsp;239''' |- | 14 ||[[Файл:Strkon_rs.png|50px]]|| [[Старакасцянтыніўскі раён|Старакасцянтыніўскі /Старокостянтинівський]] || 1250 || 37199 || 30 || [[Горад Старакасцянтыніў|Старакасцянтыніў /Старокостянтинів]] || '''68&thinsp;242''' |- | 15 ||[[Файл:Coat of Arms of Starosyniavskiy Raion in Khmelnytsky Oblast.png|50px]]|| [[Старасыняўскі раён|Старасыняўскі /Старосинявський]] || 662 || 24950 || 38 || [[Стара Сынява, Хмяльніцкая вобласць|Стара Сынява /Стара Синява]] || '''68&thinsp;244''' |- | 16 ||[[Файл:Герб_Теофіпольського_району.png|50px]]|| [[Тэафіпальскі раён|Тэафіпальскі /Теофіпольський]] || 716 || 32263 || 45 || [[Тэафіпаль, Хмяльніцкая вобласць|Тэафіпаль /Теофіполь]] || '''68&thinsp;247''' |- | 17 ||[[Файл:Hmelny_rs.png|50px]]|| [[Хмяльніцкі раён|Хмяльніцкі /Хмельницький]] || 1227 || 54931 || 45 || [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкі /Хмельницький]] || '''68&thinsp;250''' |- | 18 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Chemerivtsi_Raion.png|50px]]|| [[Чэмэравецкі раён|Чэмэравецкі /Чемеровецький]] || 928 || 50949 || 55 || [[Чэмэрыўці, Хмяльніцкая вобласць|Чэмэрыўці /Чемерівці]] || '''68&thinsp;252''' |- | 19 ||[[Файл:Coat of Arms of Shepetivka raion.svg|50px]]|| [[Шапятоўскі раён|Шапятоўскі /Шепетівський]] || 1162 || 40616 || 35 || [[Горад Шапятоўка|Шапятоўка /Шепетівка]] || '''68&thinsp;255''' |- | 20 ||[[Файл:Jarmolynetskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ярмалынецкі раён|Ярмалынецкі /Ярмолинецький]] || 898 || 40024 || 45 || [[Горад Ярмалынці|Ярмалынці /Ярмолинці]] || '''68&thinsp;258''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:COA_Kamjantec-Podilsky.svg|50px]]|| [[Камянец-Падольскі|Кам'янэць-Падзільскы /Кам'янець-Подільський]] || 26 || 99610 || 3831 || || '''68&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Netishyn_Coat.png|50px]]|| [[Горад Нэцішын|Нэцішын /Нетішин]] || 66 || 34340 || 520 || || '''68&thinsp;105''' |- | c ||[[Файл:Slavuta_gerb.png|50px]]|| [[Горад Славута|Славута /Славута]] || 22 || 34358 || 1562 || || '''68&thinsp;106''' |- | d ||[[Файл:Coat of Arms of Starokostiantyniv.png|50px]]|| [[Горад Старакасцянтыніў|Старакасцянтыніў /Старокостянтинів]] || 17 || 35206 || 2071 || || '''68&thinsp;108''' |- | e ||[[Файл:Coat of Arms of Khmelnitsky.svg|50px]]|| [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкі /Хмельницький]] || 86 || 253994 || 2953 || || '''68&thinsp;101''' |- | f ||[[Файл:Coat of Arms of Shepetivka.svg|50px]]|| [[Горад Шапятоўка|Шапятоўка /Шепетівка]] || 38 || 48212 || 1269 || || '''68&thinsp;107''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Чаркаская вобласць|XXIII. Чаркаская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Gorodyshanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гарадышчанскі раён|Гарадышчанскі /Городищенський]] || 866 || 49307 || 57 || [[Гарадышчэ (Чаркаская вобласць)|Гарадышча /Городище]] || '''71&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Drabivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Драбіўскі раён|Драбіўскі /Драбівський]] || 1161 || 42635 || 37 || [[Драбіў, Чаркаская вобласць|Драбіў /Драбів]] || '''71&thinsp;206''' |- | 3 ||[[Файл:Zhashkivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Жашкіўскі раён|Жашкіўскі /Жашківський]] || 964 || 45626 || 47 || [[Жашкіў]] /Жашків || '''71&thinsp;209''' |- | 4 ||[[Файл:Zvenigorodskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Звэныгародскі раён|Звэныгародскі /Звенигородський]] || 1010 || 53685 || 53 || [[Горад Звэныгародка|Звэныгародка /Звенигородка]] || '''71&thinsp;212''' |- | 5 ||[[Файл:Zolotoniskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Залатаношскі раён|Залатаношскі /Золотоніський]] || 1493 || 48561 || 33 || [[Залатаноша]] /Золотоноша || '''71&thinsp;215''' |- | 6 ||[[Файл:UKR Ка́м'янський райо́н COA.png|50px]]|| [[Кам'янскі раён, Чаркаская вобласць|Кам'янскі /Кам'янський]] || 725 || 35447 || 49 || [[Кам’янка (Чаркаская вобласць)|Кам'янка /Кам'янка]] || '''71&thinsp;218''' |- | 7 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Kaniv_Rayon.png|50px]]|| [[Канеўскі раён|Канеўскі /Канівський]] || 1283 || 24703 || 19 || [[Канеў]] /Канів || '''71&thinsp;220''' |- | 8 ||[[Файл:Katerynopilskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Катэрынопільскі раён|Катэрынопільскі /Катеринопільський]] || 672 || 28905 || 43 || [[Катэрынопіль, Чаркаская вобласць|Катэрынопіль /Катеринопіль]] || '''71&thinsp;222''' |- | 9 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Korsun-Shevchenkivskyi_Raion.png|50px]]|| [[Корсунь-Шэўчэнкіўскі раён|Корсунь-Шэўчэнкіўскі /Корсунь-Шевченківський]] || 896 || 49990 || 56 || [[Корсунь-Шэўчэнкіўскы]] /Корсунь-Шевченківський || '''71&thinsp;225''' |- | 10 ||[[Файл:Lysyanka_rayon_coa.gif|50px]]|| [[Лысянскі раён|Лысянскі /Лисянський]] || 746 || 28721 || 39 || [[Лысянка, Чаркаская вобласць|Лысянка /Лисянка]] || '''71&thinsp;228''' |- | 11 ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Mankivka_Raion.png|50px]]|| [[Манькіўскі раён|Манькіўскі /Маньківський]] || 765 || 33112 || 43 || [[Манькіўка, Чаркаская вобласць|Манькіўка /Маньківка]] || '''71&thinsp;231''' |- | 12 ||[[Файл:Monastyryshskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Манастырышчэнскі раён|Манастырышчэнскі /Монастирищенський]] || 719 || 40587 || 56 || [[Манастырышчэ]] /Монастирище || '''71&thinsp;234''' |- | 13 ||[[Файл:Smilyanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Смілянскі раён|Смілянскі /Смілянський]] || 934 || 38215 || 41 || [[Горад Сміла|Сміла /Сміла]] || '''71&thinsp;237''' |- | 14 ||[[Файл:Talnivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Тальніўскі раён|Тальніўскі /Тальнівський]] || 917 || 43581 || 48 || [[Тальнэ]] /Тальне || '''71&thinsp;240''' |- | 15 ||[[Файл:Umanskiy_raion_gerb.png|50px]]|| [[Уманскі раён|Уманскі /Уманський]] || 1400 || 51505 || 37 || [[Умань]] /Умань || '''71&thinsp;243''' |- | 16 ||[[Файл:Coat of Arms of Khrystynivka raion.svg|50px]]|| [[Хрыстыніўскі раён|Хрыстыніўскі /Христинівський]] || 632 || 39222 || 62 || [[Горад Хрыстыніўка|Хрыстыніўка /Христинівка]] || '''71&thinsp;246''' |- | 17 ||[[Файл:Cherkaskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чаркаскі раён|Чаркаскі /Черкаський]] || 1609 || 79061 || 49 || [[Чаркасы]] /Черкаси || '''71&thinsp;249''' |- | 18 ||[[Файл:Chyhyryn_Raion_gerb.png|50px]]|| [[Чыгырынскі раён|Чыгырынскі /Чигиринський]] || 1217 || 36120 || 30 || [[Горад Чыгырын|Чыгырын /Чигирин]] || '''71&thinsp;254''' |- | 19 ||[[Файл:Coats_of_arms_of_Chornobay_Raion.png|50px]]|| [[Чарнабаеўскі раён|Чарнабаеўскі /Чорнобаївський]] || 1554 || 49710 || 32 || [[Чарнабай, Чаркаская вобласць|Чарнабай /Чорнобай]] || '''71&thinsp;251''' |- | 20 ||[[Файл:Shpolanskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Шполянскі раён|Шполянскі /Шполянський]] || 1105 || 52077 || 47 || [[Шпола]] /Шпола || '''71&thinsp;257''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Vatutine_gerb.png|50px]]|| [[Ватуцінэ]] /Ватутіне || 11 || 20971 || 1906 || || '''71&thinsp;102''' |- | b ||[[Файл:Coat of Arms of Zolotonosha.svg|50px]]|| [[Залатаноша]] /Золотоноша || 45 || 29925 || 665 || || '''71&thinsp;104''' |- | c ||[[Файл:KanivCOA.png|50px]]|| [[Канеў]] /Канів || 17 || 26657 || 1568 || || '''71&thinsp;103''' |- | d ||[[Файл:Coat_of_arms_Smila.PNG|50px]]|| [[Горад Сміла|Сміла /Сміла]] || 40 || 69720 || 1743 || || '''71&thinsp;105''' |- | e ||[[Файл:Umany_gerb.png|50px]]|| [[Умань]] /Умань || 41 || 88735 || 2164 || || '''71&thinsp;108''' |- | f ||[[Файл:Coat_of_Arms_Cherkasy.PNG|50px]]|| [[Чаркасы]] /Черкаси || 78 || 296191 || 3797 || || '''71&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Чарнавіцкая вобласць|XXIV. Чарнавіцкая вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Vygnytskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Выжныцкі раён|Выжныцкі /Вижницький]] || 904 || 60005 || 66 || [[Горад Выжныця|Выжныця /Вижниця]] || '''73&thinsp;205''' |- | 2 ||[[Файл:Gertsaivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гэрцаеўскі раён|Гэрцаеўскі /Герцаївський]] || 309 || 32247 || 104 || [[Горад Гэрца|Гэрца /Герца]] || '''73&thinsp;207''' |- | 3 ||[[Файл:Glybockiy_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Глыбоцкі раён (Украіна)|Глыбоцкі /Глибоцький]] || 674 || 72682 || 108 || [[Глыбока, Чарнавіцкая вобласць|Глыбока /Глибока]] || '''73&thinsp;210''' |- | 4 ||[[Файл:Zastavnivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Застаўніўскі раён|Застаўніўскі /Заставнівський]] || 619 || 56306 || 91 || [[Горад Застаўна|Застаўна /Заставна]] || '''73&thinsp;215''' |- | 5 |||| [[Кэльмэнецкі раён|Кэльмэнецкі /Кельменецький]] || 670 || 48397 || 72 || [[Кэльмэнці, Чарнавіцкая вобласць|Кэльмэнці /Кельменці]] || '''73&thinsp;220''' |- | 6 ||[[Файл:Coat of Arms of Kiczmanskiy Raion in Chernivtsi Oblast.gif|50px]]|| [[Кіцманскі раён|Кіцманскі /Кіцманський]] || 608 || 72898 || 120 || [[Горад Кіцмань|Кіцмань /Кіцмань]] || '''73&thinsp;225''' |- | 7 ||[[Файл:Novoselyckyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Навасэлыцкі раён|Навасэлыцкі /Новоселицький]] || 738 || 87454 || 119 || [[Горад Навасэлыця|Навасэлыця /Новоселиця]] || '''73&thinsp;230''' |- | 8 ||[[Файл:Putylskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Путыльскі раён|Путыльскі /Путильський]] || 878 || 25363 || 29 || [[Путыла, Чарнавіцкая вобласць|Путыла /Путила]] || '''73&thinsp;235''' |- | 9 ||[[Файл:Sokiran_rayon_gerb.gif|50px]]|| [[Сакыранскі раён|Сакыранскі /Сокирянський]] || 665 || 48909 || 74 || [[Горад Сакыраны|Сакыраны /Сокиряни]] || '''73&thinsp;240''' |- | 10 ||[[Файл:Storozhineckiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Старажынэцкі раён|Старажынэцкі /Сторожинецький]] || 1160 || 95302 || 82 || [[Горад Старажынэць|Старажынэць /Сторожинець]] || '''73&thinsp;245''' |- | 11 ||[[Файл:Hotyns_rs.png|50px]]|| [[Хатынскі раён|Хатынскі /Хотинський]] || 716 || 72291 || 101 || [[Хацін|Хатын /Хотин]] || '''73&thinsp;250''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Coat of Arms of Novodnistrovsk.svg|50px]]|| [[Горад Навадністроўск|Навадністроўск /Новодністровськ]] || 3 || 10342 || 3447 || || '''73&thinsp;106''' |- | b ||[[Файл:Cernivtsi_gerb.png|50px]]|| [[Чарнаўцы]] /Чернівці || 153 || 240621 || 1573 || || '''73&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Чарнігаўская вобласць|XXV. Чарнігаўская вобласць]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | раёны |- | 1 ||[[Файл:Bahmachskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Бахмацкі раён|Бахмацкі /Бахмацький]] || 1488 || 56507 || 38 || [[Бахмач|Бахмач /Бахмач]] || '''74&thinsp;203''' |- | 2 ||[[Файл:Bobrovitskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Бабровыцкі раён|Бабровыцкі /Бобровицький]] || 1418 || 41184 || 29 || [[Бабровыця|Бабровыця /Бобровиця]] || '''74&thinsp;206''' |- | 3 ||[[Файл:Coat of Arms of Borzna raion.svg|50px]]|| [[Барзнянскі раён|Барзнянскі /Борзнянський]] || 1608 || 43698 || 27 || [[Барзна|Барзна /Борзна]] || '''74&thinsp;208''' |- | 4 ||[[Файл:Varvynskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Варвінскі раён|Варвінскі /Варвинський]] || 590 || 20005 || 34 || [[Варва|Варва /Варва]] || '''74&thinsp;211''' |- | 5 ||[[Файл:Gorodnyanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Гародненскі раён|Гародненскі /Городнянський]] || 1566 || 36306 || 23 || [[Гародня (Чарнігаўская вобласць)|Гародня /Городня]] || '''74&thinsp;214''' |- | 6 ||[[Файл:Coat of Arms of Ichnyanskiy raion.svg|50px]]|| [[Ічнянскі раён|Ічнянскі /Ічнянський]] || 1576 || 41134 || 26 || [[Ічня|Ічня /Ічня]] || '''74&thinsp;217''' |- | 7 ||[[Файл:Kozeleckyi_rayon_prapor.png|50px]]|| [[Казэлэцкі раён|Казэлэцкі /Козелецький]] || 2600 || 61652 || 24 || [[Казэлэць|Казэлэць /Козелець]] || '''74&thinsp;220''' |- | 8 ||[[Файл:Koropskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Корапскі раён|Корапскі /Коропський]] || 1312 || 32122 || 24 || [[Корап|Корап /Короп]] || '''74&thinsp;222''' |- | 9 ||[[Файл:Korukivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Карукаўскі раён|Карукаўскі /Корюківський]] || 1424 || 33676 || 24 || [[Карукаўка|Карукаўка /Корюківка]] || '''74&thinsp;224''' |- | 10 ||[[Файл:Kulikivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Кулыкіўскі раён|Кулыкіўскі /Куликівський]] || 944 || 22544 || 24 || [[Кулыкіўка|Кулыкіўка /Куликівка]] || '''74&thinsp;227''' |- | 11 ||[[Файл:Coat of Arms of Menskiy Raion in Chernihiv Oblast.png|50px]]|| [[Мэнскі раён|Мэнскі /Менський]] || 1377 || 45592 || 33 || [[Мэна|Мэна /Мена]] || '''74&thinsp;230''' |- | 12 ||[[Файл:Nizhinskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ніжынскі раён|Ніжынскі /Ніжинський]] || 1514 || 36506 || 24 || [[Ніжын|Ніжын /Ніжин]] || '''74&thinsp;233''' |- | 13 ||[[Файл:NovgSiverskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Ноўгарад-Сівэрскі раён|Ноўгарад-Сівэрскі /Новгород-Сіверський]] || 1804 || 36091 || 20 || [[Ноўгарад-Сівэрскы|Ноўгарад-Сівэрскы /Новгород-Сіверський]] || '''74&thinsp;236''' |- | 14 ||[[Файл:Nosivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Носіўскі раён|Носіўскі /Носівський]] || 1152 || 37553 || 33 || [[Носіўка|Носіўка /Носівка]] || '''74&thinsp;238''' |- | 15 ||[[Файл:Prylukskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Прылуцкі раён|Прылуцкі /Прилуцький]] || 1796 || 45042 || 25 || [[Прылукы|Прылукы /Прилуки]] || '''74&thinsp;241''' |- | 16 ||[[Файл:Ripkinskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Рыпкынскі раён|Рыпкынскі /Ріпкинський]] || 2106 || 37614 || 18 || [[Рыпкы|Рыпкы /Ріпки]] || '''74&thinsp;244''' |- | 17 ||[[Файл:Coat of Arms of Snovsk raion.svg|50px]]|| [[Сноўскі раён|Сноўскі /Сновський]] || 1283 || 30572 || 24 || [[Сноўск|Сноўск /Сновськ]] || '''74&thinsp;258''' |- | 18 ||[[Файл:Semeniv_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Сэмэніўскі раён (Чарнігаўская вобласць)|Сэмэніўскі /Семенівський]] || 1470 || 23505 || 16 || [[Сэмэніўка|Сэмэніўка /Семенівка]] || '''74&thinsp;247''' |- | 19 ||[[Файл:Sosnytskyi_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Сосныцкі раён|Сосныцкі /Сосницький]] || 916 || 24878 || 27 || [[Сосныця|Сосныця /Сосниця]] || '''74&thinsp;249''' |- | 20 ||[[Файл:Sribnyanskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Срыбнянскі раён|Срыбнянскі /Срібнянський]] || 579 || 14577 || 25 || [[Срыбнэ|Срыбнэ /Срібне]] || '''74&thinsp;251''' |- | 21 ||[[Файл:Coat of Arms of Talalaivskiy raion.svg|50px]]|| [[Талалаіўскі раён|Талалаіўскі /Талалаївський]] || 633 || 16726 || 26 || [[Талалаіўка|Талалаіўка /Талалаївка]] || '''74&thinsp;253''' |- | 22 ||[[Файл:Chrnihivskiy_rayon_gerb.png|50px]]|| [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскі /Чернігівський]] || 2555 || 61296 || 24 || [[Чарнігаў]] /Чернігів || '''74&thinsp;255''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" |гарады абласнога значэння |- | a ||[[Файл:Nizhyn-COA.jpg|50px]]|| [[Ніжын|Ніжын /Ніжин]] || 43 || 76625 || 1782 || || '''74&thinsp;104''' |- | b ||[[Файл:Прилуки-герб.png|50px]]|| [[Прылукы|Прылукы /Прилуки]] || 40 || 64861 || 1622 || || '''74&thinsp;107''' |- | c ||[[Файл:Coat_of_Arms_of_Chernihiv.svg|50px]]|| [[Чарнігаў|Чарнігаў /Чернігів]] || 71 || 304994 || 4296 || || '''74&thinsp;101''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Кіеў|XXVI. Кіеў]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | гарадскія раёны |- | 1 ||[[Файл:COA_of_Holosiiv_Raion_Big.svg|50px]]|| [[Галасііўскі раён|Галасііўскі /Голосіївський]] || 156 || 202993 || 1301 || || '''80&thinsp;361''' |- | 2 ||[[Файл:COA of Darnytsia Raion Big.svg|50px]]|| [[Дарныцкі раён|Дарныцкі /Дарницький]] || 134 || 282359 || 2107 || || '''80&thinsp;363''' |- | 3 ||[[Файл:Coat_of_arms_of_Desna_Raion.svg|50px]]|| [[Дзяснянскі раён (Кіеў)|Дэснянскі /Деснянський]] || 148 || 336209 || 2272 || || '''80&thinsp;364''' |- | 4 ||[[Файл:COA_Dniprovskyi_Kyiv_Ukraine.svg|50px]]|| [[Дняпроўскі раён (Кіеў)|Дніпроўскі /Дніпровський]] || 67 || 331618 || 4950 || || '''80&thinsp;366''' |- | 5 ||[[Файл:COA_Obolonskyi,_Kyiv,_Ukraine.svg|50px]]|| [[Абалонскі раён (Кіеў)|Абалонскі /Оболонський]] || 110 || 306173 || 2783 || || '''80&thinsp;380''' |- | 6 ||[[Файл:COA_Pecherskyi,_Kyiv,_Ukraine.svg|50px]]|| [[Пэчэрскі раён|Пэчэрскі /Печерський]] || 19,55<ref>{{Cite web |url=http://pechersk.kievcity.gov.ua/content/menyu-2.html |title=Звесткі пра Пячэрскі раён |access-date=17 лістапада 2014 |archive-date=8 студзеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108231718/http://pechersk.kievcity.gov.ua/content/menyu-2.html |url-status=dead }}</ref> || 131127 || 6556 || || '''80&thinsp;382''' |- | 7 ||[[Файл:COA_of_Podil_Raion_Big.svg|50px]]|| [[Падзільскі раён|Падзільскі /Подільський]] || 34 || 180424 || 5307 || || '''80&thinsp;385''' |- | 8 ||[[Файл:COA_Sviatoshynskyi,_Kyiv,_Ukraine.svg|50px]]|| [[Святошынскі раён|Святошынскі /Святошинський]] || 103 || 315410 || 3062 || || '''80&thinsp;386''' |- | 9 ||[[Файл:Soloman.png|50px]]|| [[Салам'янскі раён|Салам'янскі /Солом'янський]] || 40 || 287801 || 7195 || || '''80&thinsp;389''' |- | 10 ||[[Файл:COA_Shevchenkivskyi,_Kyiv,_Ukraine.svg|50px]]|| [[Шаўчэнкаўскі раён (Кіеў)|Шэўчэнкіўскі /Шевченківський]] || 27 || 237213 || 8786 || || '''80&thinsp;391''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | '''[[Севастопаль|XXVII. Севастопаль]]''' |- | colspan=8 style="background:#eee;" | гарадскія раёны |- | 1 ||[[Файл:COA_Balaklavskyi,_Sevastopol,_Ukraine.svg|50px]]|| [[Балаклаўскі раён|Балаклаўскі /Балаклавський]] || 544,9<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7502/A005?rdat1=10.03.2012&rf7571=42423 Балаклаўскі раён на сайце Вярхоўнай Рады]</ref> || 25719 || 55 || || '''85&thinsp;363''' |- | 2 |||| [[Гагарынскі раён, Севастопаль|Гагарынскі /Гагарінський]] || 65 || 120842 || 1859 || || '''85&thinsp;364''' |- | 3 ||[[Файл:Leninsky rayon sev.jpg|50px]]|| [[Лэнінскі раён, Севастопаль|Лэнінскі /Ленінський]] || 26 || 110949 || 5839 || || '''85&thinsp;366''' |- | 4 ||[[Файл:COA_Nakhimovskyi,_Sevastopol,_Ukraine.svg|50px]]|| [[Нахімоўскі раён|Нахімоўскі /Нахімовський]] || 311 || 121982 || 392 || || '''85&thinsp;369''' |- |- style=" font-weight:bold; " | |||| Уся Украіна || 603&nbsp;628 || 46&nbsp;678&nbsp;694 || 77 | |- |} == Гл. таксама == * [[Спіс гарадскіх раёнаў Украіны]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{ТКП-Украіна}} {{Украіна ў тэмах}} [[Катэгорыя:Раёны Украіны| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Украіны]] [[Катэгорыя:Спісы частак дзяржаў]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі другога ўзроўню]] 3tpcqoq95irr4nim0oxnclg78koidgg Размовы:Спіс раёнаў Украіны (1966—2020) 1 213911 5222774 1977270 2026-10-21T11:48:11Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Размовы:Раёны Украіны]] у [[Размовы:Спіс раёнаў Украіны (1966—2020)]]: Актуалізацыя інфармацыі 1977270 wikitext text/x-wiki {{пераклад|uk|Райони України}} Звярніце увагу на перадачу назваў гарадоў Украіны на беларускую мову - [[Гарады Украіны]]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:06, 15 лістапада 2014 (MSK) : Дзякуй, буду больш уважлівым. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 12:24, 15 лістапада 2014 (MSK) Не Краснапэракопскі раён? --<font style="font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:30, 15 лістапада 2014 (FET) : Не, паводле [http://www.tnpa.by/ViewFileText.php?UrlRid=66627&UrlOnd=%D2%CA%CF%20177-2009%20%2803150 кодэксу] ўкраінская літара «е» ў любых пазіцыях перадаецца на беларускую мову як «э». --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 13:55, 15 лістапада 2014 (MSK) :: ТКП спасылаецца (п. 5.2.1) на [http://libelli.narod.ru/misc/rules.htm#_Toc204867425 Закон 2008 года (§ 4)], але там гаворыцца, што "Ва ўласных імёнах са славянскай лексічнай асновай і ў даўно запазычаных словах з неславянскіх моў у ненаціскных складах гук [э] падпарадкоўваецца агульным правілам акання –– пасля цвёрдых зычных ён чаргуецца з [а] і абазначаецца на пісьме літарай а: Беразіно', Чарапаве'ц, Жамчу'жнікаў, Чарнышэ'ўскі, Шаўчэ'нка, Чалю'скін, лі'тара, транслітара'цыя".--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:22, 20 лістапада 2014 (MSK) ::: Так у п. 5.2.1 ТКП наадварот напісана, што «Адлюстроўваецца толькі пераход «о» ў «а». Пераход «е» ў «а» не адлюстроўваецца, паколькі захаванне ненаціскнога «э» ў словах іншамоўнага паходжання дапускаецца правіламі беларускай арфаграфіі». А ў прыкладах — я не заўважыў раней — падаюцца такія гарады, як '''<u>Тэрнопіль</u>''', '''<u>Чэркасы</u>''', '''Мукачэвэ''' і '''Бэрдычыў'''.--[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 08:22, 20 лістапада 2014 (MSK) ::::Гэта проста прыклады транслітарацыі, абласныя цэнтры Цярнопаль і Чаркасы можна лічыць выключэннямі --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:02, 20 лістапада 2014 (MSK) Тады трэба і Сімферопаль перанесці. Таксама раёны Іллінэцкі, Мурованакурылавэцкі, Чэрнівэцкі, Могыліў-Падільскі… Таксама незразумела, як правільна пісаць канчаткі. Савецк'''ы''', але Краснапэрэкопск'''і'''. --<font style="font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 11:43, 17 лістапада 2014 (FET) : Яшчэ. У абласцях, дзе працуе закон КоКи, трэба даваць назвы на мовах нац. меншасцей, як гэта зроблена ў Крыме. --<font style="font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 11:45, 17 лістапада 2014 (FET) :: Мне здавалася, гэты закон быў скасаваны ў лютым, ці я памыліўся? --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 12:58, 17 лістапада 2014 (MSK) ::: Яго зноў прынялі. Так паводле таго ж закону і ў Крыме назвы даюцца. --<font style="font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:29, 17 лістапада 2014 (FET) :::: Я па сутнасці перакладаю ўсё з украінскамоўнага артыкула, дзе падаюцца толькі ўкраінскія назвы ўсюды акрамя Крыма, для якога, судзячы па [[:uk:Обговорення:Райони України|старонцы размоў]], зроблена выключэнне, бо Крым з'яўляецца аўтаномнай рэспублікай. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 14:08, 17 лістапада 2014 (MSK) ::::: Справа не ў аўтаномнасці. Тут нейкія падвойныя стандарты. Лепш зрабіць у Закарпацці на венгерскай мове і г. д. Акрамя таго, у Крыме пры Украіне крымскататарская мова атрымала статус толькі з законам КоКи. Таму лічу, што трэба ўсё рабіць аднолькава. --<font style="font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 14:11, 17 лістапада 2014 (FET) :::::: Тады, на мой погляд, лепш проста з Крыма прыбраць усё. Таму што пісаць артыкул пра раёны Украіны не так, як у самой Украіне, — гэта, мне здаецца, ужо нейкая палітыка і пошук канфліктаў. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 14:34, 17 лістапада 2014 (MSK) Мангушскага раёна ў Данецкай вобласці не існуе --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:16, 20 студзеня 2015 (MSK) : Выправіў. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 13:56, 20 студзеня 2015 (MSK) == Арфаграфічны жах == Якой арфаграфіяй карысталіся аўтары?! Гэта і не па-ўкраінску і не па-беларуску. Проста здзек з абедзвюх моў адразу! --[[Удзельнік:Чобат|Чобат]] ([[Размовы з удзельнікам:Чобат|размовы]]) 23:40, 8 чэрвеня 2015 (MSK) : Гэта напісанне ў адпаведнасці з ТКП. Заўважу, што гэты спіс ужо паўгады стаіць у [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Раёны Украіны|кандыдатах у выдатныя]], таму лепей пытанні арфаграфіі, калі яны ў Вас ёсць, абмяркоўваць там.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:47, 8 чэрвеня 2015 (MSK) jyen5hkigba1poe1ltmuzafgbkfpehx Дынастыя Стэнкіляў 0 218137 5222383 4725957 2026-10-20T14:48:48Z M.L.Bot 261 /* Нашчадкі Дому па жаночай лініі */ афармленне 5222383 wikitext text/x-wiki '''Дом Стэ́нкіляў''' ({{lang-sv|Stenkilska ätten}}) — [[швецыя|шведская]] [[кароль|каралеўская]] [[дынастыя]], займала шведскі сталец у 1060—1125 гадах<ref name="Stenkilska">{{citation |first=Lars O. |last=Lagerqvist |contribution=Stenkilska ätten |url=http://histvarld.historiska.se/histvarld/sok/artikel.asp?id=21592 |title=Medeltidens ABC |publisher=[[Swedish Museum of National Antiquities]] |id=ISBN 9151839261 |year=2001 |accessdate=30 снежня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930031540/http://histvarld.historiska.se/histvarld/sok/artikel.asp?id=21592 |archivedate=30 верасня 2007 |url-status=dead }}</ref>. Магчыма, паходзіць з [[Вестэргётланд]]а<ref name="Viking ABC">{{citation |first=Maj |last=Odelberg |contribution=Stenkil |url=http://histvarld.historiska.se/histvarld/sok/artikel.asp?id=11101 |title=Vikingatidens ABC |publisher=[[Swedish Museum of National Antiquities]] |id=ISBN 9171929843 |year=1995 |accessdate=30 снежня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930030952/http://histvarld.historiska.se/histvarld/sok/artikel.asp?id=11101 |archivedate=30 верасня 2007 |url-status=dead }}</ref>. == Прадстаўнікі дынастыі Стэнкіляў == === Уладарныя прадстаўнікі === На стальцы [[Вестэргётланд]]а або Швецыі з дынастыі былі: * 1060—1066 : [[Стэнкіль]]<ref name="Viking ABC" /> * 1066—1067 : ?[[Эрык VII Стэнкільсан]], ёсць непацверджаная гіпотэза, што ён сын Стэнкіля * 1067—1070 : [[Хальстэн|Хальстэн Стэнкільсан]] (''Хальстэн''), сын [[Стэнкіль|Стэнкіля]] * 1079—1084 : [[Інгэ I Старэйшы]] (''Inge den äldre''), сын [[Стэнкіль|Стэнкіля]] * 1084—1087 : [[Свейн Крывавы]] (''Blot-Sven''), магчыма, сваяк жонкі [[Інгэ I Старэйшы|Інгэ I Старэйшага]] * 1087—1110 : [[Інгэ I Старэйшы]] (''Inge den äldre''), другое ўладарства * 1110—1118 : [[Філіп Хальстэнсан|Філіп]] (''Filip Halstensson''), памёр бяздзетным * 1110—1125 : [[Інгэ II Малодшы]] (''Inge den yngre''), памёр бяздзетным, з ім дынастыя Стэнкіляў згасла. === Нашчадкі па жаночай лініі === Паказаны гады ўладарства * каля 1125 — каля 1130: [[Магнус Моцны]] (таксама вядомы як ''Магнус I Готландскі''). Сайт шведскага каралеўскага двара пазначае яго як члена дынастыі Стэнкіляў; быў старэйшым сынам Інгэ Старэйшага. * каля 1150 — каля 1160: [[Эрык IX Святы]], быў жанаты з Крысцінай, паводле скандынаўскай гістарыяграфічнай традыцыі, дачкой дачкі Інгэ Старэйшага. Гэта пара стала родапачынальнікамі [[Дом Эрыкаў|Дому Эрыкаў]]. * каля 1155—1167: [[Карл Сверкерсан]] — яго маці была ўдавой Інгэ Малодшага. Ён быў жанаты з Кірстэн Стыгсдотэр (''Kirsten Stigsdatter''), якая, паводле скандынаўскай гістарыяграфічнай традыцыі, была дачкой дачкі Інгэ Старэйшага. Гэта пара стала родапачынальнікамі [[Дом Сверкераў|Дому Сверкераў]]. * 1160—1161: [[Магнус Хенрыксен]]. Сайт шведскага каралеўскага двара пазначае яго як члена дынастыі Стэнкіляў; некаторыя даследчыкі называюць апошнім манархам з Дому Стэнкіляў, быў сынам дачкі Рагвалда, сына Інгэ Старэйшага. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каралі шведскія]] [[Катэгорыя:Дынастыя Стэнкіляў| ]] [[Катэгорыя:Дынастыі сярэдневяковай Еўропы|Стэнкілі]] gktdnxiiemzpkpbguw9g7psyedg3szf Сядзібна-паркавы ансамбль (Янавічы) 0 219353 5222691 4769251 2026-10-21T10:30:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222691 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Сядзібна-паркавы ансамбль |Беларуская назва = Сядзібна-паркавы ансамбль Яленскіх |Арыгінальная назва = | Выява = Янавічы. Сядзіба Бжазоўскіх (01).jpg | Подпіс выявы = Сядзібны дом Бжазоўскіх | Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|613Г000214}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет)|Янавічы]] |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 59|lat_sec = 50.98 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 38|lon_sec = 22.54 |region = |CoordScale = 1000 |На карце = Беларусь Мінская вобласць |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[Класіцызм]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі|сядзібны дом|свіран}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Сядзібна-паркавы ансамбль Яленскіх''' — помнік сядзібна-паркавага дойлідства позняга [[класіцызм]]у. Пабудаваны ў першай палове [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у [[Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет)|в. Янавічы]] ([[Клецкі раён]]). == Архітэктура == Ансамбль уключае мураваную [[гаспода|гасподу]], гаспадарчыя пабудовы і парк эканамічнага тыпу са [[стаў|ставам]]. [[Гаспода]] — аднапавярховы прамавугольны ў плане аб'ём з [[Вальмавы дах|вальмавым дахам]] (раней [[мансарда]]вым). Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучаная [[лоджыя]]й з [[каланада]]й, дваровага — круглаватым [[эркер]]ам. Пластычнасцю апрацоўкі вылучаюцца [[ліштвы]] прамавугольных аконных праёмаў і аздобленыя [[Рустыка|рустам]] вуглы будынку. У [[Анфілада|анфіладнай]] сіметрычна-восевай планіроўцы цэнтральнае месца адведзенае зале-[[Ратонда|ратондзе]] і [[Вестыбюль|вестыбюлю]]. Выкарыстоўваецца як жылы будынак. Ансамбль былой сядзібы — помнік рэспубліканскага значэння. == Галерэя == <gallery widths="200" heights="150"> Янавічы. Сядзіба Бжазоўскіх (02).jpg Янавічы. Сядзіба Бжазоўскіх (03).jpg Янавічы. Сядзіба Бжазоўскіх (04).jpg Янавічы. Сядзіба Бжазоўскіх (05).jpg Янавічы. Сядзіба Бжазоўскіх (06).jpg </gallery> == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік|}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Janavičy, Klieck District}} * {{radzima|2865}} * {{ГБ|http://globustut.by/yanovichi_kleck/index.htm#mhouse}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет)]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:Сядзібна-паркавыя ансамблі Клецкага раёна]] s712yavlgo5f65s7ea6e6kdfpwcupen Шаблон:Беластоцкі павет 10 219625 5222590 5026554 2026-10-21T06:35:04Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5222590 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z Палаца-паркавы ансамбль (Нача) 0 222254 5222750 5145353 2026-10-21T11:21:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне: фота флігеля і гаспадарчай пабудовы 5222750 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Палаца-паркавы ансамбль |Беларуская назва = Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская» |Арыгінальная назва = |Выява =Палацава-паркавы комплекс у аграгарадку Нача.JPG |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|112Г000480}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 2|lat_sec =2.69 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 26|lon_sec = 10.57 |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Брэсцкая вобласць |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[класіцызм]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1810 |Заканчэнне будаўніцтва = 1815 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = }} '''Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская»''' — помнік сядзібнай архітэктуры [[класіцызм]]у. Пабудаваны ў 1810—1815 гг. у вёсцы [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]]. Ансамбль сядзібы мае рэгулярную планіроўку з мураваным палацам у цэнтры. За палацам разбіты пейзажны парк, злучаны з садам і з захаду абмежаваны вадаёмам. Адасоблена з усходняга боку стаяць гаспадарчыя пабудовы. Помнік рэспубліканскага значэння. == Гісторыя == Да канца XVIII ст. маёнтак знаходзіўся ва ўласнасці [[Езуіты|езуіцкага]] ордэна. Сядзібай валодалі Неміровічы, Табаровічы, езуіты, Брындзы, Масальскія, Чарноцкія. Палац, які існаваў да 1905 г. у нязменным выглядзе, быў узведзены ў 1810—1815 гг. Міхаілам Чарноцкім, сынам [[Францішак Ксаверый Чарноцкі|Францішка Ксаверыя]]. У 1905—1910 гг. паводле праекта архітэктара А. Крыжаноўскага быў значна перабудаваны і пашыраны. Занесены ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. == Сядзіба == === Палац === [[Файл:Палац у Начы (выгляд ззаду).JPG|250px|міні|злева|Палац у Начы (выгляд ззаду).]] Мураваны аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак стаіць на высокім [[цокаль|цокалі]] і накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. Высокія прамавугольныя вокны завершаныя [[сандрык]]амі. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучаная манументальным шасцікалонным [[порцік]]ам з трохвугольным [[франтон]]ам, прарэзаным круглым акном. Да тарцоў будынку прыбудаваныя [[тэраса|тэрасы]]. === Гаспадарчыя пабудовы === [[Файл:Нача. Сядзіба Чарноцкіх (06).jpg|міні|злева|Гаспадарчая пабудова]] Адасоблена з усходняга боку стаяць гаспадарчыя пабудовы. Першы будынак мураваны прамавугольны ў плане накрыты двухсхільным дахам. Яго фасады рытмічна члянёны лапаткамі. На тарцовым паўднёвым фасадзе шырокі дзвярны і аконныя праёмы. Дэкор адсутнічае. Да паўночнага тарцовага фасада прыбудаваны пазнейшы будынак. У адну лінію з ім стаіць другая гаспадарчая пабудова. Яна складаецца з цагляных слупоў і драўляных сцен. Накрыта двухсхільным дахам, франтоны драўляныя. === Флігель === [[Файл:Нача. Сядзіба Чарноцкіх (08).jpg|міні|злева|Флігель]] Флігель размешчаны з паўднёвага боку ад сядзібнага дома. Зарос дрэвамі і хмызняком. Прамавугольны ў плане накрыты двухсхільным дахам будынак. Да яго паўночнага фасада прыбудаваны пазнейшы выцягнуты ў плане аб’ём. == Парк == Парк у асноўным захаваў кампазіцыйную форму. У парку растуць ліпы, ясені, клёны, вязы. Групы дрэў і асобныя дрэвы (салітэры) спалучаюцца з невялікімі палянамі. У 2-й палове XIX ст. у парку з’явіліся экзатычныя дрэвы. Паступова ён набываў рысы натуралістычнага парку. [[Файл:Парк у Начы (4).JPG|thumb|Рэшткі сонечнага гадзінніка ў парку.]] У Начы захаваліся рэшткі сонечнага гадзінніка і вельмі рэдкія для Беларусі віды раслін. Старэйшы ў рэспубліцы экзэмпляр [[арэх чорны|арэха чорнага]] дасягае ў вышыню 25 м пры дыяметры ствала 81 см. Расце таксама [[горкі каштан васьмітычынкавы]] з Паўночнай Амерыкі. Раней на парадным фасадзе вілася адна з найпрыгажэйшых ліян з усходняга Кітая — вістэрыя кітайская. == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} == Спасылкі == {{ГККРБ|112Г000480}} {{Commonscat|Palacava-parkavy komplieks (Nača)}} * {{radzima|804}} * {{ГБ|http://globustut.by/nacha_lyah/index.htm#manor_main}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Славутасці Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нача (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] 77lqt2lrpf7fu9byf1piophvhshj28e Джэдаі 0 222673 5222513 4381089 2026-10-20T20:32:34Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Выдуманыя арганізацыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222513 wikitext text/x-wiki [[Файл:Old jedi face-off (4020904187).jpg|thumb|справа|Дуэль джэдаяў на светлавых мячах (Big Apple Con, 2009).]] '''Джэдаі''' ({{lang-en|Jedi}}) — ключавыя персанажы [[Сусвет «Зорных войнаў»|сусвету «Зорных войнаў»]]. Адэпты ордэну рыцараў-джэдаяў, якія здольныя выкарыстоўваць [[Сіла, Зорныя войны|Сілу]]. Джэдаі прысутнічаюць ва ўсіх 6 частках. Яны з'яўляюцца ахоўнікамі [[Дэмакратыя|дэмакратыі]] і прыхільнікамі [[Галактычная рэспубліка|Рэспублікі]]. Іх погляды на жыццё вельмі сціплыя. Джэдаі жывуць дзеля захавання міру і свабоды ў галактыцы. Джэдай не мусіць мець жонку, дзяцей, ім забаронена прывязанасць і нетагыўныя эмоцыі (гнеў і нянавісць), бо гэта ўсё можа накіраваць джэдая на [[цёмны бок Сілы]]. Джэдаі — не ваяры, але яны выдатна ўмеюць біцца, валодаюць як правіла [[Светлы бок Сілы|светлым бокам Сілы]], дзякуючы ёй джэдаі могуць выконваць розныя звышнатуральныя трукі, на якія не здольны просты чалавек альбо жывая істота. Сіла дае джэдаю магчымасць бачыць будучыню, мінулае, старых сяброў. Джэдай мае права забіваць, але толькі ў мэтах абароны сябе ці іншых. Выключэння толькі, калі справа датычыцца сітхаў, тады джэдай можа нападаць і выкарыстоўваць Сілу дзеля гвалту. Асноўны атрыбут джэдая — гэта яго [[светлавы меч]]. У фільму колер мечаў джэдаяў сіні і зялёны, але ёсць і выключэнне: [[Мейс Вінду]] мае фіялетавы меч. {{Сусвет Star Wars}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Зорныя войны]] [[Катэгорыя:Джэдаі| ]] [[Катэгорыя:Персанажы «Зорных войнаў»]] [[Катэгорыя:Выдуманыя арганізацыі]] 7pcv1skm3mzsrhjstfnwmg03axju7mq Прызрэнская ліга 0 226201 5222727 4712882 2026-10-21T10:47:59Z Autumndancer 168015 5222727 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Выява:House of the League of Prizren.JPG|thumb|right|350px|Будынак, у якім збіралася Прызрэнская ліга, Прызрэн, Косава]] '''Прызрэнская ліга''' ({{lang-sq|Lidhja e Prizrenit}}) — нацыянальная арганізацыя [[Албанія|Албаніі]], створаная 10 чэрвеня [[1878]] года ў рамках [[Албанскае нацыянальнае адраджэнне|албанскага нацыянальнага адраджэння]]. Была заснавана ў горадзе [[Прызрэн]] для процідзеяння ажыццяўленню рашэнняў [[Берлінскі кангрэс|Берлінскага кангрэса]], паводле якога некаторыя прыгранічныя тэрыторыі тагачаснай [[Асманская імперыя|Асманскай імперы]]і былі перададзены [[Чарнагорыя|Чарнагорыі]] і [[Грэцыя|Грэцыі]]. Гэты крок выклікаў хвалю абурэння на гэтых тэрыторыях, якія былі заселены этнічнымі [[Албанцы|албанцамі]]. На з'ездзе [[10 чэрвеня]] [[1878]] года прысутнічалі прадстаўнікі феадальна-патрыярхальнай знаці, чыноўнікі і буйныя гандляры. Першапачаткова арганізацыя была створана пры падтрымцы турэцкага ўрада, аднак у лістападзе 1878 года высунула патрабаванні аўтаноміі для абласцей з пераважна [[Албанцы|албанскім]] насельніцтвам, што пацягнула за сабой разрыў адносін паміж Прызрэнскай лігай і турэцкім урадам. У [[1880]] годзе кіраўніком лігі стаў [[Абдзюль Фрашэры|Абдуль-бей Фрашэры]]. Пры вялікай падтрымцы з боку народных мас турэцкі ўрад быў выгнаны з тэрыторый з албанскім насельніцтвам. У [[1881]] годзе Прызрэнская ліга абвясціла сябе часовым урадам на гэтых тэрыторыях. Але турэцкаму ўраду ўдалося разбіць дрэнна ўзброеныя атрады албанцаў і нанесці Прызрэнскай лізе канчатковае паражэнне. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Прызрэнская ліга|||}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Косава]] [[Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1878 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Албаніі]] [[Катэгорыя:Прызран]] bygmwkm24vcwmkyaogddddzmjsx1jmg Запруддзе (Віцебскі раён) 0 234974 5222701 4893481 2026-10-21T10:31:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222701 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Запруддзе}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Запруддзе |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 13|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 51|lon_sec = 48 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Лятчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243034435 }} '''Запру́ддзе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zapruddzie}}, {{lang-ru|Запрудье}}) — [[вёска]] ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лятчанскі сельсавет|Лятчанскага сельсавета]]. == Гісторыя == У [[1933]] годзе каля вёскі [[К. М. Палікарповіч]] адкрыў і даследаваў стаянку<ref>Археалагічныя даследаванні на тэрыторыі Віцебскага раёна / Падрыхт. У. І. Мезенцаў // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 34. — ISBN 985-02-0647-0.</ref>. == Славутасці == [[Файл:Запруддзе (01).jpg|міні|злева|Царковішча і старыя дубы]] [[Выява:Мікалай Ніканаў.jpg|right|200px]] * Прысядзібны парк * Памятная дошка [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] [[Мікалай Андрэевіч Ніканаў|Мікалая Ніканава]]. * Царковішча {{Clear}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лятчанскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Лятчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] 1oof62e270qt9iagll1iihdobrbfcyz 5222746 5222701 2026-10-21T11:16:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выпраўленне: дакладны подпіс да царковішча (01) і даданне фота векавых дубоў у парку (02) 5222746 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Запруддзе}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Запруддзе |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 13|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 51|lon_sec = 48 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Лятчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243034435 }} '''Запру́ддзе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zapruddzie}}, {{lang-ru|Запрудье}}) — [[вёска]] ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лятчанскі сельсавет|Лятчанскага сельсавета]]. == Гісторыя == У [[1933]] годзе каля вёскі [[К. М. Палікарповіч]] адкрыў і даследаваў стаянку<ref>Археалагічныя даследаванні на тэрыторыі Віцебскага раёна / Падрыхт. У. І. Мезенцаў // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 34. — ISBN 985-02-0647-0.</ref>. == Славутасці == [[Файл:Запруддзе (01).jpg|міні|злева|Царковішча]] [[Файл:Запруддзе (02).jpg|міні|злева|Векавыя дубы ў прысядзібным парку]] [[Выява:Мікалай Ніканаў.jpg|right|200px]] * Прысядзібны парк * Памятная дошка [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] [[Мікалай Андрэевіч Ніканаў|Мікалая Ніканава]]. * Царковішча {{Clear}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лятчанскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Лятчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] 6vdorotbaqzsz99n7fc3yd39tswxoqb Азерцы (Талачынскі раён) 0 238989 5222696 4898372 2026-10-21T10:30:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222696 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Азерцы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Азерцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 25|lat_sec = 24 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 46|lon_sec = 19 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Талачынскі |сельсавет = Талачынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243039209 }} '''Азе́рцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Aziercy}}, {{lang-ru|Озерцы}}) — [[аграгарадок]] у [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Талачынскі сельсавет|Талачынскага сельсавета]]. Да 10 кастрычніка 2013 года аграгарадок уваходзіў у склад [[Азярэцкі сельсавет (Талачынскі раён)|Азярэцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913v0060692&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области». Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180311203419/http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=D913v0060692&p1=1 |date=11 сакавіка 2018 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == Знаходзіцца за 6 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада [[Талачын]], за 115 км ад [[Віцебск]]а, за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Талачын (станцыя)|Талачын]]{{sfn|БелЭн|1996}}. Праз Азерцы пралягае аўтамабільная дарога {{Таблічка-by|Р|19}} і працякае ручай Хвашчоўка (прыток Прудчанкі<ref name="cri">[http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Vitebsk/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180110174233/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Vitebsk/tabl1-2.pdf |date=10 студзеня 2018 }}{{ref-ru}}</ref>). == Насельніцтва == * 1994 год — 712 жыхароў, 290 двароў{{sfn|БелЭн|1996}}. == Славутасці == [[Файл:Азярцы. Сядзіба (01).jpg|міні|злева|Сядзібны дом Цюндзявіцкіх]] * Былая сядзіба Цюндзявіцкіх (канец XIX — пачатак XX ст.) {{Clear}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|||170}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Витебская область. Толочинский район: карта. Толочин: план. Коханово: план.|адказны=Ред. В. А. Змачинская|месца=Мн.|выдавецтва=Белкартография|год=2013|тыраж=3000}}{{ref-ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=38|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10 000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Талачынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Талачынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Талачынскага раёна]] [[Катэгорыя:Аграгарадкі Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Азерцы (Талачынскі раён)| ]] dgb1p1bnszt805dwedkmvbb8gvkuqm9 Новае Саколіна 0 239140 5222496 4898521 2026-10-20T18:38:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне раздзела «Славутасці» (капліца-пахавальня Друцкіх-Саколінскіх) 5222496 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новае Саколіна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Новае Саколіна. Капліца-пахавальня Друцкіх-Саколінскіх (01).jpg |подпіс = Рэшткі капліцы-пахавальні князёў Друцкіх-Саколінскіх |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 30|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 43|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Талачынскі |сельсавет = Серкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243039345 }} '''Но́вае Сако́ліна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novaje Sakolina}}, {{lang-ru|Новое Соколино}}) — [[вёска]] ў [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Серкавіцкі сельсавет|Серкавіцкага сельсавета]]. Да 13 ліпеня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Рыдамльскі сельсавет|Рыдамльскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 13 ліпеня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 30 (989).</ref>, да 10 кастрычніка 2013 года — у склад [[Талачынскі сельсавет|Талачынскага сельсавета]]<ref>{{Cite web |url=http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913v0060692&p1=1 |title=Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области |access-date=23 чэрвеня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180311203419/http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=D913v0060692&p1=1 |archivedate=11 сакавіка 2018 |url-status=dead }}</ref>. == Славутасці == * Рэшткі капліцы-пахавальні князёў [[Друцкія-Саколінскія|Друцкіх-Саколінскіх]] (пасля [[1612]] года; у XVIII стагоддзі перабудавана ў царкву Святога Духа). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Серкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Серкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Талачынскага раёна]] m7grao0pdvdzfeowlstf2e2jfj1ftx0 5222498 5222496 2026-10-20T18:43:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 перанос ілюстрацыі раскопак з карткі ў раздзел «Славутасці» (злева) 5222498 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новае Саколіна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 30|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 43|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Талачынскі |сельсавет = Серкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243039345 }} '''Но́вае Сако́ліна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novaje Sakolina}}, {{lang-ru|Новое Соколино}}) — [[вёска]] ў [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Серкавіцкі сельсавет|Серкавіцкага сельсавета]]. Да 13 ліпеня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Рыдамльскі сельсавет|Рыдамльскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 13 ліпеня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 30 (989).</ref>, да 10 кастрычніка 2013 года — у склад [[Талачынскі сельсавет|Талачынскага сельсавета]]<ref>{{Cite web |url=http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913v0060692&p1=1 |title=Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области |access-date=23 чэрвеня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180311203419/http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=D913v0060692&p1=1 |archivedate=11 сакавіка 2018 |url-status=dead }}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Новае Саколіна. Капліца-пахавальня Друцкіх-Саколінскіх (01).jpg|міні|злева|Рэшткі капліцы-пахавальні князёў Друцкіх-Саколінскіх]] * Рэшткі капліцы-пахавальні князёў [[Друцкія-Саколінскія|Друцкіх-Саколінскіх]] (пасля [[1612]] года; у XVIII стагоддзі перабудавана ў царкву Святога Духа). {{Clear}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Серкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Серкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Талачынскага раёна]] j4vdqueevn510zpz74e20n5071pbvu6 Сані 0 239153 5222698 4898534 2026-10-21T10:30:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222698 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сані |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 25|lat_sec = 56 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 30|lon_sec = 51 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Талачынскі |сельсавет = Талачынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243029716 }} '''Са́ні'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sani}}, {{lang-ru|Сани}}) — [[вёска]] ў [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Талачынскі сельсавет|Талачынскага сельсавета]]. == Гісторыя == Згадваецца ў 1669 годзе як цэнтр войтаўства Талачынскай воласці ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>НГАБ, ф. 1875, воп. 1, спр. 5, с. 301</ref>. Да 18 сакавіка 1963 года вёска ўваходзіла ў склад [[Плоскаўскі сельсавет (Талачынскі раён)|Плоскаўскага сельсавета]], да 7 чэрвеня 1966 года — у склад [[Навасельскі сельсавет (Талачынскі раён)|Навасельскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>, да 8 красавіка 2004 года — у склад Плоскаўскага сельсавета<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Сані. Рэшткі сядзібы (01).jpg|міні|злева|Рэшткі сядзібнага парку]] * Рэшткі сядзібы і пейзажнага парку (XIX ст.) {{Clear}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Талачынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Талачынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Талачынскага раёна]] 2wqxplqhv8vin7lo76uxorxc0nrblu8 Ямпільскі раён (Вінніцкая вобласць) 0 239941 5222668 5221249 2026-10-21T09:32:48Z Zadorenko V 175157 5222668 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ямпільскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Ямпільський район}} |Герб = Jampilskiy rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Yampil raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Ямпільскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Ямпільскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Вінніцкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />18 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Ямпіль]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[4 студзеня]] [[1965]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 40926 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 53,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 790 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Yampilskyi-Vin-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 525600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4336 |Паштовыя індэксы = 24500—24546 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }}{{Іншыя значэнні|Спасылка=Ямпільскі раён}}'''Ямпільскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ямпільський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Ямпіль]]<ref name="ТКП" />. Утвораны [[4 студзеня]] [[1965]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 40926 чалавек, плошча — 790&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=2 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 18 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння і 38 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ямпільскі раён (Вінніцкая вобласць)}} {{Вінніцкая вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Ямпільскі раён (Вінніцкая вобласць)| ]] [[Катэгорыя:Раёны Вінніцкай вобласці]] 05bpsl0dmn04nwhh96dppmd0dvelay3 Трасцянэцкі раён (Сумская вобласць) 0 240248 5222658 5220080 2026-10-21T09:27:09Z Zadorenko V 175157 5222658 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Трасцянэцкі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Тростянецький район}} |Герб = Coats of arms of Trostyanetskiy raion (Sumy Oblast).png |Сцяг = Flag of Trostyanetskyj district.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Трасцянэцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Трасцянэцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Сумская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />16 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Трасцянэць]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 35919 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 34,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1065 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Trostyanetskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5925000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5458 |Паштовыя індэксы = 42600—42661 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }}{{Іншыя значэнні|Спасылка=Трасцянэцкі раён}} '''Трасцянэцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Тростянецький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Трасцянэць]]<ref name="ТКП" />. Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 35919 чалавек, плошча — 1065&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=2 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 16 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 46 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Трасцянэцкі раён (Сумская вобласць)}} {{Сумская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Трасцянэцкі раён (Сумская вобласць)| ]] [[Катэгорыя:Раёны Сумскай вобласці]] di4hlom03p6eayeteizn9u49dejrqgg Ямпільскі раён (Сумская вобласць) 0 240250 5222667 5221250 2026-10-21T09:32:31Z Zadorenko V 175157 5222667 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ямпільскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Ямпільський район}} |Герб = Coats_of_arms_of_Yampilskij_district.png |Сцяг = Yampilsky rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Ямпільскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Ямпільскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Сумская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковыя саветы<br />13 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Ямпіль (Сумская вобласць)|Ямпіль]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 24410 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 26,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 943,5 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Yampilskyi-Sum-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5925600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5456 |Паштовыя індэксы = 41200-41244 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }}{{Іншыя значэнні|Спасылка=Ямпільскі раён}} '''Ямпільскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ямпільський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Ямпіль (Сумская вобласць)|Ямпіль]]<ref name="ТКП" />. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 24410 чалавек, плошча — 943,5&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=2 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 56 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ямпільскі раён (Сумская вобласць)}} {{Сумская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Ямпільскі раён (Сумская вобласць)| ]] [[Катэгорыя:Раёны Сумскай вобласці]] aev5ua1nkzgm8jf35tg7kx8yzi6rvgg Білагірскі раён (Хмяльніцкая вобласць) 0 240314 5222434 5221630 2026-10-20T16:42:54Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222434 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Спасылка=Білагірскі раён}}{{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Білагірскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Білогірський район}} |Герб = Belogor.gif |Сцяг = Bilohiria Raion prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Білагірскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Білагірскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Хмяльніцкая вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />23 сельскія саветы |Сталіца = [[Білагір’я]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[7 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 27232 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 35,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 776,3 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Bilogirskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6820300000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3841 |Паштовыя індэксы = 30200—30245 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Білагірскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Білогірський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Білагір’я]]<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Білогір'я}}). Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 27232 чалавекі, плошча — 776,3&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX]</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 23 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 72 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Білагірскі раён}} {{Хмяльніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} [[Катэгорыя:Раёны Хмяльніцкай вобласці]] kp3siqpmqt3uu0vr83t5y782gntwgqi Ічнянскі раён 0 240355 5222521 4996382 2026-10-20T21:27:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222521 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ічнянскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Ічнянський район}} |Герб = Coat of Arms of Ichnyanskiy raion.svg |Сцяг = Flag of Ichnyanskiy raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Ічнянскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Ічнянскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Чарнігаўская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />27 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Ічня]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 32001 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 21,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1576 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Ichnyanskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7421700000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4633 |Паштовыя індэксы = 16700—16763 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Ічнянскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ічнянський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Ічня]]<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Ічня}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 32001 чалавек, плошча — 1576&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 лютага 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 27 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 7 пасёлкаў сельскага тыпу і 67 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Ічнянскага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Ічнянскі раён| ]] 9z4mibi2zb8f9lf67dmfohfczdprlos Нацыянальная літаратурная прэмія (Беларусь) 0 270294 5222492 5193806 2026-10-20T18:25:45Z ~2026-54303-83 175283 Выпраўлена памылка друку 5222492 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды |Назва = Нацыянальная літаратурная прэмія |Выява = [[Выява:Нацыянальная літаратурная прэмія.jpg|300пкс]] |Выява стужка = |Выява2ст = |Выява стужка2ст = |Выява3ст = |Выява стужка3ст = |Памер выявы = |Памер стужкі = |OriginalName = |Дэвіз = |Краіна = {{сцягафікацыя|BLR}} |Тып = |Каму ўручаецца = Беларускія літаратары, паэты-песеннікі, літаратурныя крытыкі |Кім уручаецца = [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюзам пісьменнікаў Беларусі]], [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі РБ]] |Падставы ўзнагароджання = |Статус =Уручаецца |Параметры = |Дата заснавання = |Першае ўзнагароджанне = 2015 |Апошняе ўзнагароджанне = |Колькасць = |Старэйшая ўзнагарода = |Малодшая ўзнагарода = |Адпавядае = |Сайт = http://litpremia.by/be/ }} ''' «Нацыянальная літаратурная прэмія»''' — літаратурная прэмія, заснаваная ў [[2015]] годзе [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюзам пісьменнікаў Беларусі]], [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Беларусі]]. Прозвішчы пераможцаў становяцца вядомымі на [[Дзень беларускага пісьменства|Свяце беларускага пісьменства]]. == Гісторыя. Апісанне == Папярэднікам Нацыянальнай літаратурнай прэміі лічыцца рэспубліканскі конкурс на лепшы літаратурны твор года, лаўрэатам якога ўручаліся статуэткі «[[Залаты Купідон]]» і дыпломы<ref name="sputnik">{{cite web| author =| date =28 жніўня 2015| url = http://bel.sputnik.by/culture/20150828/1016915104.html| title =Лепшым літаратарам Беларусі павялічылі прэміі | work = |publisher =Sputnik Беларусь| accessdate = 6 верасня 2015 | lang =}}</ref>. Нацыянальная літаратурная прэмія зацверджана ў 2015 годзе. Заснавальнікі літаратурнага конкурсу — [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|міністэрствы інфармацыі]], [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|культуры]] і [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|адукацыі]] РБ, [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]<ref name="НББ">{{cite web| author =[[Яна Паўлаўна Явіч|Яна Явіч]]| date =17 ліпеня 2015| url =http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=122834&lang=be&rubricId=731| title =Адбор будзе строгі| publisher =[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|НББ]]| accessdate =6 верасня 2015| archiveurl =https://web.archive.org/web/20201128105040/https://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=122834&lang=be&rubricId=731| archivedate =28 лістапада 2020| url-status =dead}}</ref>. Аргкамітэт конкурсу складаецца з прадстаўнікоў трох міністэрстваў: інфармацыі, адукацыі, культуры, — а таксама Саюза пісьменнікаў Беларусі, [[Выдавецкі дом «Звязда»|Выдавецкага дома «Звязда»]] і [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры|Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Творы адбіраюцца экспертнай камісіяй і журы конкурсу. Урачыстая цырымонія ўзнагароджання лаўрэатаў праводзіцца падчас святкавання Дня беларускага пісьменства<ref name="НББ" />. Першае ўзнагароджанне адбылося 6 верасня 2015 года ў [[Шчучын]]е падчас святкавання 22-га «[[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]]»<ref>{{cite web| author =| date =3 сакавіка 2015| url =http://zviazda.by/2015/03/74016.html| title =Першая Нацыянальная літаратурная прэмія будзе ўручана ў Дзень беларускага пісьменства ў Шчучыне| work =| publisher =[[Звязда (1917)|Звязда]]| accessdate =6 верасня 2015| lang =| url-status =dead}}</ref>. Памер прэміі складае каля 30 [[Базавая велічыня|базавых велічынь]]<ref name="sputnik" />. == Пералік лаўрэатаў == === 2015 === * Проза — [[Уладзімір Пятровіч Саламаха|Уладзімір Саламаха]], аповесць «І няма шляху чужога». * Паэзія — [[Тамара Краснова-Гусачанка]], зборнік паэзіі «Встреча». * Дзіцячая літаратура — [[Ганна Скаржынская-Савіцкая]], кніга казак «Надзейка-чарадзейка». * Драматургія — [[Наталля Голубева]], за цыкл сцэнарыяў для перадач «Обратный отсчет» («[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|ОНТ]]»). * Крытыка і літаратуразнаўства — [[Дзяніс Аляксандравіч Марціновіч|Дзяніс Марціновіч]], кніга «Жанчыны ў жыцці Уладзіміра Караткевіча». * Публіцыстыка — [[Міхаіл Шыманскі]], кніга нарысаў «Мы этой памяти верны».<ref>{{cite web| author =Яна Багданава| date =6 верасня 2015| url = http://www.sb.by/v-belarusi/article/6-avtorov-stali-nominantami-pervoy-natsionalnoy-literaturnoy-premii.html| title =6 авторов получили Первую национальную литературную премию | work = |publisher =[[Советская Белоруссия|СБ. Беларусь сегодня]]| accessdate = 6 верасня 2015| lang =ru}}</ref> === 2016 === * Проза — [[Алесь Марціновіч]], зборнік аповесцяў «Цяпло колішніх вогнішчаў». * Паэзія — [[Мар’ян Дукса]], зборнік паэзіі «Птушка вечнасці — душа». * Дзіцячая літаратура — [[Сяргей Давідовіч]], некалькі кніг для дзяцей. * Драматургія — [[Ягор Конеў]], за п’есу «Злачынства і пакаранне на берагах Свіслачы». * Крытыка і літаратуразнаўства — [[Таццяна Мацюхіна]], кніга «Беларускі імпрэсіянізм». * Публіцыстыка — [[Мікалай Барысенка]], кніга нарысаў «Эхо войны в Восточной Беларуси». * Дэбют — [[Сяргей Клімковіч]], кніга «Тайна квартиры № 8».<ref>{{cite web| date =6 верасня 2015| url =http://naviny.by/new/20160904/1472990618-obyavleny-laureaty-2-y-nacionalnoy-literaturnoy-premii| title =Объявлены лауреаты 2-й Национальной литературной премии| publisher =[[Naviny.by]]| accessdate =4 верасня 2016| lang =ru| archiveurl =https://web.archive.org/web/20160905132952/http://naviny.by/new/20160904/1472990618-obyavleny-laureaty-2-y-nacionalnoy-literaturnoy-premii| archivedate =5 верасня 2016| url-status =dead}}</ref> === 2017 === * Проза — [[Людміла Рублеўская]], раман «Авантуры Пранціша Вырвіча, здрадніка і канфедэрата». * Паэзія — [[Анатоль Аўруцін]], зборнік паэзіі «Просветление». * Дзіцячая літаратура — [[Міхась Пазнякоў]], кніга «Возера Дзіва». * Драматургія — [[Васіль Ткачоў]], зборнік п’ес «Характары». * Крытыка і літаратуразнаўства — [[Валер Назараў]], кніга «Тайнапіс Андрэя Мрыя: падтэкст рэалій творчасці пісьменніка». * Публіцыстыка — [[Зіновій Прыгодзіч]], кніга «Постаці». * Дэбют — [[Маргарыта Латышкевіч]], кніга «Яблыкі».<ref>{{cite web| author =| date =3 верасня 2017| url = http://www.belta.by/culture/view/pobeditelej-natsionalnoj-literaturnoj-premii-2016-goda-chestvovali-v-polotske-264694-2017| title =Победителей Национальной литературной премии 2016 года чествовали в Полоцке | work = |publisher =[[БЕЛТА]]| accessdate = 3 верасня 2017| lang =ru}}</ref> === 2018 === * Проза — [[Васiль Шырко]], кніга «Я нязваны госць». * Паэзія — [[Казiмiр Камейша]], зборнік вершаў «Высокі бераг». * Дзіцячая літаратура — [[Вольга Нiкольская]], кніга "Похищение шедевра, или Новые приключения агентов «КолбаФирЖик». * Драматургія — [[Георгiй Марчук]], зборнік п’ес «Святло вышыні. П’есы». * Крытыка і літаратуразнаўства — [[Іван Штэйнер]], кніга «Смехъ зъ болѣстию смешанъ будеть: смехавыя традыцыі Рэнесансу ў сатырычнай літаратуры ХХ стагоддзя». * Публіцыстыка — [[Зiнаiда Дудзюк]], кнігп «Пара высокага сонца». * Дэбют — [[Юлiя Алейчанка]], кніга «Пад чароўным шкельцам».<ref>{{cite web| date =2 верасня 2018| url =http://mininform.gov.by/by/news/aktualna/reata-natsyyanalnay-litaraturnay-premii/| title =Названы імёны лаўрэатаў Нацыянальнай літаратурнай прэміі| publisher =[[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]]| accessdate =2 верасня 2018| lang =by| archiveurl =https://web.archive.org/web/20201202132211/http://mininform.gov.by/by/news/aktualna/reata-natsyyanalnay-litaraturnay-premii/| archivedate =2 снежня 2020| url-status =dead}}</ref> === 2019 === * Проза — [[Алег Ждан]], кніга «Геній». * Паэзія — [[Мікола Маляўка]], зборнік вершаў «Сланечнік». * Дзіцячая літаратура — [[Уладзімір Ягоўдзік]], творы «Крылатыя суседзі», «Зачараваная Свіслач», «Кветкі дзівасілу». * Драматургія — не вызначалася. * Крытыка і літаратуразнаўства — [[Святлана Калядка]], кніга "«Літаратуразнаўчая тэорыя паэтычнай эмоцыі». * Публіцыстыка — [[Віктар Хурсік]], эсэ «Vale!». * Дэбют — [[Станіслава Умец]], кніга «Сэрца Сакры».<ref>{{cite web| author =| date =14 жніўня 2019| url =https://nn.by/?c=ar&i=235504/| title =Названы лаўрэаты дзяржаўнай Нацыянальнай літаратурнай прэміі — сярод пераможцаў пісьменнік пад псеўданімам Алег Пушкін| work =| publisher =[[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]| accessdate =2 верасня 2018| lang =by}}{{Недаступная спасылка}}</ref> === 2020 === * Паэзія — [[Віктар Шніп]], кніга вершаў «Белае, чорнае і залатое». * Проза — [[Віктар Праўдзін]], кніга «Парыж, Эйфелева вежа і…». * Крытыка і літаратуразнаўства — [[Алесь Карлюкевіч]], кніга «Пухавіччына. Літаратурнае гняздо Беларусі». * Публіцыстыка — [[Аляксандр Радзькоў]], кніга «Дискретный подход к наблюдению жизни». * Дзіцячая літаратура — [[Валянціна Паліканіна]], кніга «Усіх мацнее дабрыня». * Дэбют — [[Кацярына Стройлава]], кніга «Насустрач Любві»<ref>{{cite web| author =| date =5 верасня 2021| url =http://zviazda.by/be/news/20210905/1630840213-stali-vyadomymi-imyony-peramozhcau-nacyyanalnay-litaraturnay-premii| title =Сталі вядомымі імёны пераможцаў Нацыянальнай літаратурнай прэміі| work =| publisher =[[Звязда (1917)|Звязда]]| accessdate =5 верасня 2021| lang =by| url-status =dead| archive-date =5 верасня 2021| archive-url =https://web.archive.org/web/20210905183428/https://zviazda.by/be/news/20210905/1630840213-stali-vyadomymi-imyony-peramozhcau-nacyyanalnay-litaraturnay-premii}}</ref>. === 2021 === === 2022 === === 2023 === * Паэзія — [[Хведар Гурыновіч]], кніга «Паляўнічая паэма». * Проза — [[Віктар Кунцэвіч]], кніга «Калі чужая душа — твая». * Публіцыстыка — [[Сяргей Міховіч]], кніга «Нам силы дает земля». * Крытыка і літаратуразнаўства — [[Мікола Мікуліч]], кніга «Максім Танк. Асоба, паэзія, лёс». * Дзіцячая літаратура — [[Уладзімір Мазго]], кніга «Загадка — розуму зарадка». * Дэбют — [[Алеся Кузняцова]], кніга «Когда трещит лед»<ref>{{cite web| author =| date =2 верасня 2024| url =https://zviazda.by/be/news/20240902/1725284515-sumlennyya-slovy-dlya-gistoryi| title =Сумленныя словы для гісторыі| work =| publisher =[[Звязда (1917)|Звязда]]| accessdate =2 верасня 2024| lang =by| archive-date =2 верасня 2024| archive-url =https://web.archive.org/web/20240902160354/https://zviazda.by/be/news/20240902/1725284515-sumlennyya-slovy-dlya-gistoryi| url-status =dead}}</ref>. === 2025 === * «Лепшы твор (зборнік твораў) паэзіі» — [[Мікалай Мікалаевіч Ждановіч|Мікалай Ждановіч]], кніга «Свечка»<ref name=":0">{{Cite web|url=https://belta.by/society/view/laureatov-natsionalnoj-literaturnoj-premii-2025-goda-nazvali-v-lide-735911-2025|title=Лауреатов Национальной литературной премии 2025 года назвали в Лиде|website=[[БелТА]]}}</ref>. * «Лепшы публіцыстычны твор» — [[Мікалай Сяргеевіч Барысенка|Мікалай Барысенка]], кніга "Буйніцкае поле. Застацца і памерці … " ([[Руская мова|руск.]]: ''«Буйничское поле. Остаться и умереть…»''). * «Лепшы твор драматургіі» — Улада Собалева, кніга «Аватары тэатра» ({{Lang-ru|«Аватары театра»}}). * «Лепшы твор літаратурнай крытыкі і літаратуразнаўства» — Аляксандр Бярозка. Адзначаны яго матэрыялы ў часопісе «Полымя» («Быццам я пражыў усё сваё жыццё: спавядальна-дзённікавая проза Алеся Жука», «Спавядальна-аўтабіяграфічная проза Георгія Марчука: штрыхі да творчага партрэта пісьменніка»). * «Лепшы твор для дзяцей і падлеткаў» — [[Мікалай Мікалаевіч Чарняўскі|Мікалай Чарняўскі]], «Акадэмія… на колах»<ref name=":0" />. * «Лепшы дэбют» — Вадзім Баравік, кніга «Іду па Мінску» ({{Lang-ru|«Иду по Минску»}})<ref name=":0" />. === 2026 === 5 верасня 2026 года імёны ўладальнікаў Нацыянальнай літаратурнай прэміі назвалі ў [[Касцюковічы|Касцюковічах]] на [[Дзень беларускага пісьменства|XXXIII Дні беларускага пісьменства]]<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/society/view/obladatelej-natsionalnoj-literaturnoj-premii-nazvali-v-kostjukovichah-vo-vremja-dnja-belorusskoj-799594-2026/|title=Обладателей Национальной литературной премии назвали в Костюковичах во время Дня белорусской письменности|website=[[БелТА]]}}</ref>. * «Лепшы твор, зборнік твораў паэзіі» — [[Вольга Іванаўна Русілка|Вольга Русілка]], кніга «Котра». * «Лепшы твор драматургіі» — [[Анатоль Мікалаевіч Зэкаў|Анатоль Зэкаў]], «Двор пад буслінымі крыламі». * «Лепшы твор прозы» — [[Навум Якаўлевіч Гальпяровіч|Навум Гальпяровіч]], твор «Чырвоны мост». * «Лепшы публіцыстычны твор» — [[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|Ігар Марзалюк]], твор «Кроў на белым тле. Беларускія калабарацыяністы ў часы акупацыі БССР». * «Лепшы твор літаратурнай крытыкі і літаратуразнаўства» — Дзмітрый Радзіончык, кніга «Масты і берагі. Нарэшце я зразумеў, як гэта працуе…». * «Лепшы твор для дзяцей і падлеткаў» — [[Генадзь Пятровіч Аўласенка|Генадзь Аўласенка]], кніга «Як Вадзянік з людзей жартаваць спрабаваў». * «Лепшы дэбют» — Паліна Корнева, твор «Запіскі юнай хірургіні». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Беларускія літаратурныя прэміі]] {{Беларускія літаратурныя прэміі}} 4u2tseq7kpqs9mc45poq8ri8yolqaso Грынявічы (Свіслацкі раён) 0 275688 5222699 4959651 2026-10-21T10:31:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222699 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Грынявічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Грынявічы |вобласць = Гродзенская |раён = Свіслацкі |сельсавет = Поразаўскі }} '''Грыняві́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hryniavičy}}, {{lang-ru|Гриневичи}}) — [[вёска]] ў [[Свіслацкі раён|Свіслацкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Поразаўскі сельсавет|Поразаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == [[Файл:Łapienica Vialikaja, Franciškanski. Лапеніца Вялікая, Францішканскі (1900).jpg|міні|злева|Касцёл пасля перабудовы ў царкву, пач. XX ст.]] Да 14 лютага 1977 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гарнастаевіцкі сельсавет|Гарнастаевіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 лютага 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>, да 18 кастрычніка 2013 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Поразаўскага пассавета<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913r0061107&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18 октября 2013 г. № 263 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Свислочского района Гродненской области]</ref>. == Славутасці == [[Файл:Грынявічы. Касцёл (царква) былога кляштара францысканцаў (01).jpg|міні|злева|Рэшткі касцёла былога кляштара францысканцаў]] * [[Касцёл францысканцаў (Грынявічы)|Рэшткі касцёла (пазней царквы) былога кляштара францысканцаў]] з фрагментамі агароджы ([[1792]]) — {{ГККРБ 4|412Г000475}} * Руіны дома святара * Каталіцкія могілкі * Капліца-надмагілле на могілках {{Clear}} <gallery caption="Касцёл" widths="150px" heights="150px" class="center"> Грынявічы. Касцёл (царква) былога кляштара францысканцаў (06).jpg| Грынявічы Hryniavičy (2021) 01.jpg| Грынявічы Hryniavičy (2021) 03.jpg| Грынявічы Hryniavičy (2021) 04.jpg| </gallery> == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Яўген Аляксандравіч Бяласін]], беларускі перакладчык == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/grinevichi/index.htm}} {{Поразаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Поразаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Свіслацкага раёна]] [[Катэгорыя:Грынявічы (Свіслацкі раён)| ]] hnp1ce5tpu1987cvnu0jlp9uchwjx6e Грыцкі (Свіслацкі раён) 0 275804 5222700 4911639 2026-10-21T10:31:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222700 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Грыцкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Грыцкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 01|lat_sec = 17 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 06|lon_sec = 09 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Свіслацкі |сельсавет2 = Свіслацкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242982327 }} '''Грыцкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hrycki}}, {{lang-ru|Грицки}}) — [[вёска]] ў [[Свіслацкі раён|Свіслацкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Свіслацкі сельсавет (Свіслацкі раён)|Свіслацкага сельсавета]]. == Славутасці == [[Файл:Грыцкі. Археалагічны помнік (01).jpg|міні|злева|Археалагічны помнік каля вёскі]] * [[Археалагічны помнік]] — стаянкі перыяду каменнага і бронзавага вякоў ([[7 тысячагоддзе да н.э.|7]] — [[1-е тысячагоддзе да н.э.|1-е тысячагоддзi да н.э.]]), за 0,7 км на паўночны ўсход ад вёскі, за 0,2 — 0,3 км на паўночны захад ад вёскі, уздоўж усходняй ускраіны вёскі — {{ГККРБ 4|413В000476}} {{Clear}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Свіслацкі сельсавет (Свіслацкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Свіслацкі сельсавет (Свіслацкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Свіслацкага раёна]] sjsu7qzdtp9t5p1ati0wc23wf68u62s Дзягільна 0 279100 5222707 5135808 2026-10-21T10:31:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222707 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзягільна |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Дзяржынскі }} '''Дзя́гільна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziahiĺna}}, {{lang-ru|Дягильно}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == [[Файл:Дзягільна. Магілы Янушкевічаў (01).jpg|міні|злева|Магілы сям'і Янушкевічаў]] * [[Сядзіба Янушкевічаў, Дзягільна|Сядзіба Янушкевічаў]] ([[XIX стагоддзе]]) * Пахаванні сям'і Янушкевічаў, у тым ліку пісьменніка [[Адольф Міхайлавіч Янушкевіч|Адольфа Янушкевіча]] {{Clear}} == Вядомыя асобы == * [[Адольф Янушкевіч]] ([[1803]]—[[1857]]) — беларускі і польскі паэт, падарожнік, пісьменнік. * Юзік (Іосіф) Зварыка (1915—1944) — удзельнік дыверсыйна-разведвальнай групы «Джэк» пад час [[Другая сусветная вайна|2-й сусветнай вайны]].<ref>http://may1945-pobeda.narod.ru/nkvd-spiski0-d1.htm</ref> Пра дзейнасць групы была напісана кніга, а ў 1973 годзе зняты фільм «Парашуты на дрэвах». == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Карта|name=N-35-79|ob=Держинск|scale=1:100000|sa=1984|year=1986}} == Спасылкі == * {{ГБ|http://globustut.by/dyagilno/index.htm}} {{Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] 4syp9mglvvb1sqkrayrdooj94i6ff1m Жавулкі 0 279777 5222697 5099377 2026-10-21T10:30:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222697 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Жавулкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 10|lat_sec = 22 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 54|lon_sec = 32 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Пацейкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243004394 }} '''Жа́вулкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žavulki}}, {{lang-ru|Жаулки}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пацейкаўскі сельсавет|Пацейкаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі была ўласнасцю [[Алендскія|Алендскіх]]. У пачатку XX стагоддзя вёска адносілася да Пацейкаўскай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1920 годзе дзейнічала пачатковая школа. У канцы 1920-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «Чырвонаармеец», па стане на 1933 год працавалі 2 ветраныя млыны і кузня. У лютым 1943 года падчас [[Карная аперацыя «Erntefest»|карнай аперацыі «Erntefest»]] нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі 121 двор і загубілі 512 жыхароў. У 1967 годзе на магіле ахвяр фашызму ўстаноўлены помнік<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Жавалкі|597|}}</ref>. == Насельніцтва == * 1890 год — 90 двароў, каля 520 жыхароў * 1941 год — 156 двароў, 785 жыхароў * 1997 год — 47 двароў, 74 жыхары == Славутасці == [[Файл:Жаўлкі. ДОТ (01).jpg|міні|злева|ДОТ Слуцкага ўмацаванага раёна]] * Доўгачасовы агнявы пункт (ДОТ) Слуцкага ўмацаванага раёна (1930-я гады) {{Clear}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|597|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пацейкаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Пацейкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 89is9711qlckd591eogmqtui64c24rt Іосіф Самуілавіч Канцэпольскі 0 291959 5222505 5195507 2026-10-20T19:25:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222505 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, {{Сцягафікацыя|СССР}} |Навуковая сфера = [[хімія]] |Месца працы = [[Ташкенцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт]], Інстытут хіміі Акадэміі навук Узбекскай ССР |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Нацыянальны ўніверсітэт Узбекістана]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} '''Іосіф Самуілавіч Канцэпольскі''' ({{lang-ru|Канцепольский Иосиф Самуилович}}; {{ДН|10|11|1903}}, {{МН|Зэльва||}} — {{ДС|31|10|1976}}, {{МС|Ташкент||}}) — савецкі [[вучоны]] ў галіне [[Хімія|хіміі]]. [[Доктар хімічных навук]] (1960), [[прафесар]] (1967). Член-карэспандэнт Акадэміі навук [[Узбекская ССР|Узбекскай ССР]] (1968). == Біяграфія == Скончыў хімічнае аддзяленне фізіка-матэматычнага факультэта [[Нацыянальны ўніверсітэт Узбекістана|Сярэднеазіяцкага ўніверсітэта]] ў 1930 годзе. У 1930—1941 гадах загадчык лабараторыі звязальных рэчываў Навукова-даследчага інстытута мясцовай прамысловасці. Адначасова ў 1940—1948 гадах загадчык кафедры тэхналогіі сілікатаў [[Ташкенцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт|Сярэднеазіяцкага індустрыяльнага інстытута]]. У 1943—1975 гадах загадчык лабараторыі хіміі сілікатаў Інстытута хіміі Акадэміі навук Узбекскай ССР. == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя працы звязаны з тэхналогіяй вытворчасці звязальных матэрыялаў, гідраўлічнага цвярдзення ([[цэмент]]аў) з рознага сыравіны, з даследаваннем па інтэнсіфікацыі прамысловай вытворчасці цэменту, са стварэннем новых відаў цэментаў на мясцовым сыравіну — даламіт-цэменту, лёсавага, гліеж-портландцэмента, вытворчасць якога ўпершыню ў свеце было пачата ў 1939 на Кувасайском цэментным заводзе. Развіў ўяўленне пра ролю гліністых дабавак у працэсах цвярдзення і карозіі портландцэмента. Вёў працы па павышэнню хімічнай стойкасці цэментаў, выкарыстанні сульфатаўстойлівых цэментаў ў вытворчасці дрэнажных труб для засоленых раёнаў. Аўтар больш за 100 навуковых прац. Сярод апублікаванага: * «Глиеж-портландцемент» (1941) * «Глиеж как активная минеральная добавка» (1958) Сааўтар [[патэнт]]а «Сырьевая смесь для получения цемента»<ref name="ПДБ">[https://patentdb.ru/patent/507537 PatentDB.ru — база патентов РФ на изобретения и промышленные образцы]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://rujen.ru/index.php/КАНЦЕПОЛЬСКИЙ_Иосиф_Самуилович Российская еврейская энциклопедия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304113600/http://rujen.ru/index.php/%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%A6%D0%95%D0%9F%D0%9E%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%83%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=4 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20160305032304/http://www.tashkentpamyat.ru/kancepolskijj-iosif-samuilovich-uchenijj-khimik-.html Агентство по уходу за памятниками и могилами в Ташкенте]{{ref-ru}} * [http://www.academy.uz/ru/academics/previous-members?page=6 Ранее состоявшиеся члены Академии наук РУз]{{ref-ru}} // [[Акадэмія навук Рэспублікі Узбекістан]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Канцэпольскі Іосіф Самуілавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ваўкавыскім павеце (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнага ўніверсітэта Узбекістана]] [[Катэгорыя:Хімікі СССР]] 4f3r6byu20cpvt95gks9f06naw7cf8z Грушаўка (Ляхавіцкі раён) 0 294764 5222756 4746461 2026-10-21T11:22:34Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 афармленне раздзела Славутасці, выпраўленне памылкі ў спісе і даданне {{Clear}} 5222756 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Грушаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Грушаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Адноўленая сядзіба Рэйтанаў, 2023 год.jpg |подпіс = Адноўленая сядзіба Рэйтанаў у Грушаўцы, 2023 год |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 01|lat_sec = 27 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 20|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет = Начаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242996117 }} '''Гру́шаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hrušaŭka}}, {{lang-ru|Грушевка}}) — [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Начаўскі сельсавет|Начаўскага сельсавета]]. == Славутасці == [[Файл:Грушаўка. Сядзіба Рэйтанаў. Капліца (08).jpg|міні|злева|Капліца-пахавальня]] [[Файл:Hrushauka 10 05 2009 majontak.JPG|міні|злева|Сядзібны дом да рэстаўрацыі (2009)]] * [[Сядзіба Рэйтанаў (Грушаўка)|Комплекс былой сядзібы Рэйтанаў]] (ХІХ — ХХ стагоддзі) — {{ГККРБ 4|112Г000473}}: ** сядзібны дом ** фрагменты парку, агароджы і бруку сядзібы ** два флігелі ** руіны вінакурні ** дзве стайні ** руіны аранжарэі ** падмуркі дома ўпраўляючага ** кладоўка ** гумно ** руіны лядоўні ** [[Капліца-пахавальня Рэйтанаў|капліца]] ** агароджа капліцы, брама ** стаў {{Clear}} == Вядомыя асобы == * [[Тадэвуш Рэйтан]] (1740—1780) — пасол ад Наваградскага павета Вялікага Княства Літоўскага на Сойм Рэчы Паспалітай 1773-1775 гадоў. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|https://globustut.by/grushevka/index.htm}} {{Начаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Начаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Грушаўка (Ляхавіцкі раён)| ]] aeiip17rbdux8lxywatydpbgbaoefti Нача (Ляхавіцкі раён) 0 294767 5222754 5179744 2026-10-21T11:21:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне: фота сядзібнага дома Чарноцкіх 5222754 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Нача}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Нача |выява = |подпіс = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет = Начаўскі }} '''На́ча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Nača}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910b0035542&q_id=10705270|title=Решение Ляховичского районного Совета депутатов от 29 сентября 2010 года № 30 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов Ляховичского района в агрогородки"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240427213430/https://etalonline.by/document/?regnum=d910b0035542&q_id=10705270|archive-date=27 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref> у [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Начаўскі сельсавет|Начаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == За 12 км на ўсход ад [[Ляхавічы|Ляхавічаў]], за 232 км ад [[Брэст]]а, на рацэ [[Нача (прыток Лані)|Начы]]{{sfn|БелЭн|2000}}. Назва звязана з ракой Начай, даследчыкі мяркуюць аб яе балцкім або славянскім паходжанні. == Гісторыя == Маёнтак вядомы з XV стагоддзя як ўладанне роду [[Неміровічы|Неміровічаў]]. Праз шлюб Ганны Неміровіч з Барташам Табаровічам Нача на нейкі час перайшла да Табаровічаў, а пасля стала каралеўскай маёмасцю. Вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Аўгуст]] у 1566-1567 гадах перадаў Начу наваградскаму войскаму [[Аляксандр Брындза-Нацкі|Аляксандру Брындзу]]. З таго часу за маёнткам трывала замацавалася двайная назва Нача Брындзоўская, каб адрозніваць яго ад іншых суседніх паселішчаў з назвай Нача (напрыклад, [[Нача Свянціцкая]]). У канцы XVI стагоддзя маёнткам валодалі Подараўскія, а пазней ён перайшоў ва ўласнасць каталіцкага [[ордэн езуітаў|ордэна езуітаў]]. Езуіты ператварылі Начу ў буйны гаспадарчы цэнтр. Пасля скасавання ордэна езуітаў і падзелаў Рэчы Паспалітай маёмасць была канфіскавана расійскімі ўладамі і перададзена князям Масальскім. У 1798 годзе маёнтак у Ануфрыя Масальскага выкупіў [[Францішак Ксаверый Чарноцкі]]. Ён перадаў Начу свайму старэйшаму сыну Міхалу. Пад кіраўніцтвам Міхала Чарноцкага тут распачалося маштабнае будаўніцтва. Быў узведзены мураваны палац у стылі класіцызму, каля палаца разбілі пейзажны парк з сістэмай сажалак. Наступныя пакаленні ([[Казімір Міхайлавіч Чарноцкі|Казімір]], а пасля Юзаф і Аліна Чарноцкія) ператварылі Начу ў высокадаходнае прадпрыемства. У маёнтку працавалі сучасная канюшня і жывёлагадоўчы комплекс. Крухмальны завод пабудаваны ў 1905 годзе, у 1913 годзе яго пераабсталявалі пад вінакурню (бровар). Сядзіба славілася сваёй бібліятэкай, багатымі інтэр’ерамі з галандскай кафляй і распіснымі столямі. Тут часта ладзіліся шляхецкія сустрэчы і літаратурныя вечары. У часы Першай сусветнай вайны Аліна Чарноцкая арганізавала ў маёнтку прытулак для дзяцей-сірот. У 1918 годзе падчас бальшавіцкага пагрому ўладальнік маёнтка Нача [[Міхал Казіміравіч Чарноцкі|Міхал Чарноцкі]] (сын Казіміра) быў забіты мясцовымі бунтаўшчыкамі. Яго сын Стэфан узяў на сябе місію аднаўлення родавага гнязда, але быў вымушаны пакінуць сядзібу ў 1939 годзе. З прыходам савецкай улады ў Заходнюю Беларусь маёмасць нацыяналізавана. У савецкі перыяд палац і гаспадарчыя пабудовы выкарыстоўваліся пад вытворчыя патрэбы, працяглы час дзейнічаў завод вытворчасці [[воцат]]у. З 1991 года ў незалежнай Беларусі, у 2000 годзе — 280 двароў{{sfn|БелЭн|2000}}. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Напалеон Казіміравіч Чарноцкі]] (1866—1937) — беларускі публіцыст, перакладчык. * [[Мар’ян Фальскі]] (1881—1974) — беларускі і польскі грамадскі дзеяч, навуковец, арганізатар асветы. == Помнікі гісторыі і культуры == [[Файл:Нача. Сядзіба Чарноцкіх (01).jpg|міні|злева|Сядзібны дом Чарноцкіх]] * Помнік архітэктуры — [[Палаца-паркавы ансамбль (Нача)|сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская»]] 1810—1815 гг. — {{ГККРБ 4|112Г000480}} * Помнік землякам, загінулым у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. === Страчаная спадчына === * Сядзіба Свянціцкіх — на хутары Свянціцкія засталіся фрагменты пладовага саду, рэшткі гаспадарчых тэрыторый і векавыя дрэвы, якія акрэсліваюць межы былой шляхецкай сядзібы. {{Clear}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Нача||245}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Nača (Liachavičy District)}} {{Начаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Начаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Нача (Ляхавіцкі раён)| ]] 0ls8c3990z11jy3x3s3oqrbs9a7vjwy Плешчыцы 0 295605 5222591 5221000 2026-10-21T06:35:09Z D.L.M.I. Bel 33064 /* Населеныя пункты */ 5222591 wikitext text/x-wiki Назву '''Пле́шчыцы''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Брэсцкая вобласць]] ** [[Плешчыцы (Пінскі раён)|Плешчыцы]] — аграгарадок у [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] * [[Магілёўская вобласць]] ** [[Плешчыцы (Шклоўскі раён)|Плешчыцы]] — вёска ў [[Шклоўскі раён|Шклоўскім раёне]] === [[Расія]] === * [[Плешчыцы (Хіславіцкі раён)|Плешчыцы]] — вёска ў [[Хіславіцкі раён|Хіславіцкім раёне]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] == Водныя аб'екты == * [[Плешчыцы (рака)|Плешчыцы]] — рака ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі [[Арціслаўка]] {{Неадназначнасць}} plzhfvsr1vxshuxbo98y0rlagjarzik Гляк 0 303358 5222484 5222133 2026-10-20T17:54:52Z Ciepiersia 162280 выдалена [[Катэгорыя:Ёмістасці]]; дададзена [[Катэгорыя:Гліняны посуд]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222484 wikitext text/x-wiki '''Гляк''', лакальныя назвы '''глёк''' — на ўсходзе, '''агляк''', '''ляк''' — на поўначы і паўночным захадзе, '''бунька''', '''банька''' — на паўднёвым захадзе, '''лагун''' — [[ганчарны выраб]]; [[гліна|гліняная]] [[пасудзіна]] для захоўвання і транспарціроўкі рэчываў — [[алей|алею]], [[квас]]у, [[вада|вады]] і інш. Шарападобная, радзей крыху падоўжаная пасудзіна з плоскім дном, кароткім вузкім горлам з дзюбкай або без яе, 1 — 2 ручкамі, вядомы таксама глякі і з пляскатымі бакамі, без ручак, з 4 гарызантальна пастаўленымі вушкамі ўверсе і ўнізе тулава, праз якія прасоўвалі [[вяроўка|вяроўку]]. Памеры ад цацачных (0,1 л) да вялікіх (8 — 10 л). У гляку заварвалі [[чай]], рабілі [[настой]] [[зёлкі|зёлак]], з-за чаго захадзе [[Віцебшчына|Віцебшчыны]] яго называлі '''зелянік'''. Выраблялі глякі [[Чорназадымленая кераміка|чорна-задымленыя]], [[Паліваная кераміка|паліваныя]], зрэдку [[гартаваная кераміка|гартаваныя]]. Упрыгожвалі іх глянцаваным і лінейна-хвалістым контррэльефным [[арнамент]]ам, часам [[ангобная размалёўка|ангобнай размалёўка]]й. <center><gallery mode=packed heights=190> Выява:2024.11.03 Hliak from Jasianiec Hancavičy District Brest Region in Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Гляк з [[Ганцавіцкі раён|Ясянца]], 1970-я гг. Выява:2024.11.03 Hliak 1950s Clay Ceramic Glaze Pottery Mahilioŭ Mogilev Region Belarus.jpg|Гляк з Магілёўскай вобласці, 1950-я гг. Выява:2024.11.03 Hliak 1970s Clay Glossing Fumming Pružany Brest Region Museum Belarusian Folk Art.png|Гляк з [[Пружаны|Пружанаў]], 1970-я гг. Выява:2026.02.27 Hliak with Bouquet of Dried and Straw Flowers in Interior of Rajca Manor Museum.jpg </gallery></center> == Літаратура == * Гляк. {{крыніцы/БЭ|7}} == Спасылкі == * [http://www.gants-region.info/index/0-728 ГЛЯК] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305190125/http://www.gants-region.info/index/0-728 |date=5 сакавіка 2016 }} {{Беларуская кераміка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская кераміка]] [[Катэгорыя:Гліняны посуд]] 6ikurj2yr10tysgyg2raevvrguaqkof Вендская дзяржава 0 304741 5222514 4417033 2026-10-20T20:39:38Z DzBar 156353 шаблон 5222514 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава}} '''Ве́ндская дзяржа́ва''' — сярэдневяковая дзяржава [[палабскія славяне|палабскіх славян]] ([[бодрычы|бодрычаў]], [[люцічы|люцічаў]], [[памаране|памаран]]) у 1040-я г. — 1-й трэці 12 ст. Уключала землі на ўзбярэжжы [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]], паміж вусцямі рэк [[Эльба|Лаба]] (Эльба) і [[Одэр|Одра]] (Одэр). Цяпер тэрыторыя [[ФРГ]]. Заснавальнік — бодрыцкі князь [[Готшалк]] (1044—66). Ён і яго пераемнік князь [[Круты (князь бодрычаў)|Круты]] (1066—93), каб процістаяць германска-каталіцкай экспансіі, намагаліся стварыць незалежную славянскую царкву. Пры Крутым дзяржава пашырылася да [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]]. Сын Готшалка князь (у дакументах «кароль») Генрых (правіў з 1093) вярнуў у краіну нямецкіх епіскапаў, што выклікала хваляванні. Канчаткова Вендская дзяржава распалася каля 1129. == Зноскі == <references /> == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Вендская дзяржава||79}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы]] [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Сярэдневякоўя]] [[Катэгорыя:Абадрыты]] 3b9jvwscrlskx430uqo9o88zdq9jhz9 Шаблон:Сейненскі павет 10 334100 5222635 5168008 2026-10-21T08:59:36Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 5222635 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] 3rorg2pu3coxex5zc8fg2k85cdms62z Коханава (станцыя) 0 342969 5222694 4431100 2026-10-21T10:30:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222694 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Коханава (значэнні)}} {{Чыгуначная станцыя |Тып = станцыя |Назва = Коханава |Лінія = |Чыгунка = Беларуская чыгунка |Аддзяленне = [[Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі|Мінскае аддзяленне]] |Краіна = Беларусь |Выява = Коханава. Воданапорная вежа (01).jpg |Шырыня выявы = |Подпіс = Воданапорная вежа каля станцыі |lat_dir = |lat_deg = 54.4706|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30.0369|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Станцыя = |Дата адкрыцця = |Дата зачынення = |Праектная назва = |Ранейшыя назвы = |Праекты пераназвання = |Ужыванне = |Класнасць = |Архітэктары = |Інжынеры канструктары = |Поўная колькасць платформаў = |Поўная колькасць шляхоў = |Тып платформы = |Форма платформы = |Даўжыня платформы = |Шырыня платформы = |Год электрыфікацыі = |Род току = |Будаўнічая арганізацыя = |Выхад да = |Размяшчэнне = |Перасадка на станцыі = |Перасадка на = |Адлегласць = |Адлегласць2 = |Адлегласць да = |Адлегласць2 да = |Тарыфная зона = |Сотавая сувязь = |Код станцыі = |Код Экспрэс-3 = |Наменклатура = N-36-49 |Катэгорыя на Вікісховішчы = |Для раскладу = }} '''Ко́ханава''' ({{lang-be-trans|Kochanava}}, {{lang-ru|Коханово}})<ref>{{maps.by|viewrw/411}}</ref> — [[чыгуначная станцыя|станцыя]] [[Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі|Мінскага аддзялення]] [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]] ў [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчана ў пасёлку [[Коханава (пасёлак)|Коханава]]; на лініі [[Орша-Цэнтральная]] — [[Мінск-Пасажырскі]], паміж прыпыначнымі пунктамі [[Галошаўка (прыпыначны пункт)|Галошаўка]] і [[Марцюхова (прыпыначны пункт)|Марцюхова]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{maps.by|viewrw/411}} {{Заліўка чыгуначных станцый Беларусі}} {{Орша-Цэнтральная — Мінск-Пасажырскі}} {{start box}} {{Паслядоўнасць станцый|title=[[Орша-Цэнтральная]] — [[Мінск-Пасажырскі]] |before= [[Галошаўка (прыпыначны пункт)|Галошаўка]] |after= [[Марцюхова (прыпыначны пункт)|Марцюхова]]}} {{end box}} [[Катэгорыя:Станцыі Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі]] [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Талачынскага раёна]] [[Катэгорыя:Коханава (пасёлак)]] cts0pgguu941argxjydr2fvqkogkk9w 5222745 5222694 2026-10-21T11:15:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выпраўленне апісання: чыгуначная вадакачка (помпавая станцыя), а не вежа 5222745 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Коханава (значэнні)}} {{Чыгуначная станцыя |Тып = станцыя |Назва = Коханава |Лінія = |Чыгунка = Беларуская чыгунка |Аддзяленне = [[Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі|Мінскае аддзяленне]] |Краіна = Беларусь |Выява = Коханава. Воданапорная вежа (01).jpg |Шырыня выявы = |Подпіс = Чыгуначная вадакачка (помпавая станцыя) |lat_dir = |lat_deg = 54.4706|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30.0369|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Станцыя = |Дата адкрыцця = |Дата зачынення = |Праектная назва = |Ранейшыя назвы = |Праекты пераназвання = |Ужыванне = |Класнасць = |Архітэктары = |Інжынеры канструктары = |Поўная колькасць платформаў = |Поўная колькасць шляхоў = |Тып платформы = |Форма платформы = |Даўжыня платформы = |Шырыня платформы = |Год электрыфікацыі = |Род току = |Будаўнічая арганізацыя = |Выхад да = |Размяшчэнне = |Перасадка на станцыі = |Перасадка на = |Адлегласць = |Адлегласць2 = |Адлегласць да = |Адлегласць2 да = |Тарыфная зона = |Сотавая сувязь = |Код станцыі = |Код Экспрэс-3 = |Наменклатура = N-36-49 |Катэгорыя на Вікісховішчы = |Для раскладу = }} '''Ко́ханава''' ({{lang-be-trans|Kochanava}}, {{lang-ru|Коханово}})<ref>{{maps.by|viewrw/411}}</ref> — [[чыгуначная станцыя|станцыя]] [[Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі|Мінскага аддзялення]] [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]] ў [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчана ў пасёлку [[Коханава (пасёлак)|Коханава]]; на лініі [[Орша-Цэнтральная]] — [[Мінск-Пасажырскі]], паміж прыпыначнымі пунктамі [[Галошаўка (прыпыначны пункт)|Галошаўка]] і [[Марцюхова (прыпыначны пункт)|Марцюхова]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{maps.by|viewrw/411}} {{Заліўка чыгуначных станцый Беларусі}} {{Орша-Цэнтральная — Мінск-Пасажырскі}} {{start box}} {{Паслядоўнасць станцый|title=[[Орша-Цэнтральная]] — [[Мінск-Пасажырскі]] |before= [[Галошаўка (прыпыначны пункт)|Галошаўка]] |after= [[Марцюхова (прыпыначны пункт)|Марцюхова]]}} {{end box}} [[Катэгорыя:Станцыі Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі]] [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Талачынскага раёна]] [[Катэгорыя:Коханава (пасёлак)]] da54gaq0opkn49pnlbn1qu7sus6zbc1 Матыкалы (станцыя) 0 343169 5222693 4437192 2026-10-21T10:30:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222693 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Матыкалы (значэнні)}} {{Чыгуначная станцыя |Тып = станцыя |Назва = Матыкалы |Лінія = Лінія Брэст-Цэнтральны — Голя |Чыгунка = Беларуская чыгунка |Аддзяленне = [[Брэсцкае аддзяленне Беларускай чыгункі|Брэсцкае аддзяленне]] |Краіна = Беларусь |Выява = Вялікія Матыкалы. Дом пуцявога абходчыка (01).jpg |Шырыня выявы = |Подпіс = Дом пуцявога абходчыка каля станцыі |lat_dir = |lat_deg = 52.2078|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 23.5847|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Станцыя = |Дата адкрыцця = |Дата зачынення = |Праектная назва = |Ранейшыя назвы = |Праекты пераназвання = |Ужыванне = |Класнасць = |Архітэктары = |Інжынеры канструктары = |Поўная колькасць платформаў = |Поўная колькасць шляхоў = |Тып платформы = |Форма платформы = |Даўжыня платформы = |Шырыня платформы = |Год электрыфікацыі = |Род току = |Будаўнічая арганізацыя = |Выхад да = |Размяшчэнне = |Перасадка на станцыі = |Перасадка на = |Адлегласць = 506,287 |Адлегласць2 = |Адлегласць да = |Адлегласць2 да = |Тарыфная зона = |Сотавая сувязь = |Код станцыі = 130401 |Код Экспрэс-3 = 2100710 |Наменклатура = N-34-144 |Катэгорыя на Вікісховішчы = |Для раскладу = }} '''Матыка́лы''' ({{lang-be-trans|Matykaly}}, {{lang-ru|Мотыкалы}})<ref>{{maps.by|viewrw/565}}</ref> — [[чыгуначная станцыя|станцыя]] [[Брэсцкае аддзяленне Беларускай чыгункі|Брэсцкага аддзялення]] [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Размешчана на паўночнай ускраіне вёскі [[Вялікія Матыкалы]]; на лініі [[Брэст-Цэнтральны]] — [[станцыя Голя|Голя]], паміж [[Матыкалы Вялікія|прыпыначным пунктам Матыкалы Вялікія]] і [[Заходняе|прыпыначным пунктам Заходняе]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{maps.by|viewrw/565}} {{Заліўка чыгуначных станцый Беларусі}} {{Брэст-Цэнтральны — Голя}} {{start box}} {{Паслядоўнасць станцый|title=[[Брэст-Цэнтральны]] — [[станцыя Голя |Голя ]]|before= [[Матыкалы Вялікія]] |after= [[Заходняе]]}} {{end box}} [[Катэгорыя:Станцыі Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі]] [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікія Матыкалы]] 51v09b8ispt6ufa6c6t98qnwebd7sdp 5222743 5222693 2026-10-21T11:15:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выпраўленне: замена карты на рэальнае фота дома пуцявога абходчыка 5222743 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Матыкалы (значэнні)}} {{Чыгуначная станцыя |Тып = станцыя |Назва = Матыкалы |Лінія = Лінія Брэст-Цэнтральны — Голя |Чыгунка = Беларуская чыгунка |Аддзяленне = [[Брэсцкае аддзяленне Беларускай чыгункі|Брэсцкае аддзяленне]] |Краіна = Беларусь |Выява = Вялікія Матыкалы. Дом пуцявога абходчыка (02).jpg |Шырыня выявы = |Подпіс = Дом пуцявога абходчыка каля станцыі |lat_dir = |lat_deg = 52.2078|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 23.5847|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Станцыя = |Дата адкрыцця = |Дата зачынення = |Праектная назва = |Ранейшыя назвы = |Праекты пераназвання = |Ужыванне = |Класнасць = |Архітэктары = |Інжынеры канструктары = |Поўная колькасць платформаў = |Поўная колькасць шляхоў = |Тып платформы = |Форма платформы = |Даўжыня платформы = |Шырыня платформы = |Год электрыфікацыі = |Род току = |Будаўнічая арганізацыя = |Выхад да = |Размяшчэнне = |Перасадка на станцыі = |Перасадка на = |Адлегласць = 506,287 |Адлегласць2 = |Адлегласць да = |Адлегласць2 да = |Тарыфная зона = |Сотавая сувязь = |Код станцыі = 130401 |Код Экспрэс-3 = 2100710 |Наменклатура = N-34-144 |Катэгорыя на Вікісховішчы = |Для раскладу = }} '''Матыка́лы''' ({{lang-be-trans|Matykaly}}, {{lang-ru|Мотыкалы}})<ref>{{maps.by|viewrw/565}}</ref> — [[чыгуначная станцыя|станцыя]] [[Брэсцкае аддзяленне Беларускай чыгункі|Брэсцкага аддзялення]] [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]] ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Размешчана на паўночнай ускраіне вёскі [[Вялікія Матыкалы]]; на лініі [[Брэст-Цэнтральны]] — [[станцыя Голя|Голя]], паміж [[Матыкалы Вялікія|прыпыначным пунктам Матыкалы Вялікія]] і [[Заходняе|прыпыначным пунктам Заходняе]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{maps.by|viewrw/565}} {{Заліўка чыгуначных станцый Беларусі}} {{Брэст-Цэнтральны — Голя}} {{start box}} {{Паслядоўнасць станцый|title=[[Брэст-Цэнтральны]] — [[станцыя Голя |Голя ]]|before= [[Матыкалы Вялікія]] |after= [[Заходняе]]}} {{end box}} [[Катэгорыя:Станцыі Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі]] [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікія Матыкалы]] rpp8tz9khguqxorsy119pbeq0zdk2wr Тэўлі (станцыя) 0 343503 5222692 4628523 2026-10-21T10:30:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222692 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Тэўлі (значэнні)}} {{Чыгуначная станцыя |Тып = станцыя |Назва = Тэўлі |Лінія = |Чыгунка = Беларуская чыгунка |Аддзяленне = [[Брэсцкае аддзяленне Беларускай чыгункі|Брэсцкае аддзяленне]] |Краіна = Беларусь |Выява = Тэўлі. Чыгуначная станцыя (01).jpg |Шырыня выявы = |Подпіс = Будынак чыгуначнай станцыі |lat_dir = |lat_deg = 52.3394|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 24.2375|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Станцыя = |Дата адкрыцця = |Дата зачынення = |Праектная назва = |Ранейшыя назвы = |Праекты пераназвання = |Ужыванне = |Класнасць = |Архітэктары = |Інжынеры канструктары = |Поўная колькасць платформаў = |Поўная колькасць шляхоў = |Тып платформы = |Форма платформы = |Даўжыня платформы = |Шырыня платформы = |Год электрыфікацыі = |Род току = |Будаўнічая арганізацыя = |Выхад да = |Размяшчэнне = |Перасадка на станцыі = |Перасадка на = |Адлегласць = |Адлегласць2 = |Адлегласць да = |Адлегласць2 да = |Тарыфная зона = |Сотавая сувязь = |Код станцыі = |Код Экспрэс-3 = |Наменклатура = N-35-121 |Катэгорыя на Вікісховішчы = |Для раскладу = }} {{Баранавічы-Цэнтральныя — Брэст-Цэнтральны}} '''Тэ́ўлі''' ({{lang-be-trans|Teŭli}}, {{lang-ru|Тевли}})<ref>{{maps.by|viewrw/837}}</ref> — [[чыгуначная станцыя|станцыя]] [[Брэсцкае аддзяленне Беларускай чыгункі|Брэсцкага аддзялення]] [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]] ў [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Размешчана ў вёсцы [[Тэўлі]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Teŭli railway station}} * {{maps.by|viewrw/837}} {{Заліўка чыгуначных станцый Беларусі}} [[Катэгорыя:Станцыі Брэсцкага аддзялення Беларускай чыгункі]] [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Кобрынскага раёна]] [[Катэгорыя:Тэўлі]] n5xcq08z5ugaopikps7cedswc4i5d2c 2013 год у гісторыі літаратуры 0 347988 5222439 5222129 2026-10-20T17:02:00Z ~2026-54303-83 175283 Мікола Дубоўскі 5222439 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2013}} '''[[2013]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == * [[студзень]] — убачыў свет першы нумар часопіса фантастыкі «[[Космопорт]]». == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2013 года}} * «[[Дараванне (аповесць)|Дараванне]]» — аповесць [[Алена Валер’еўна Брава|Алены Брава]]. *«[[Стыльна па-беларуску]]» — кніга Веранікі Бандаровіч. *«[[Удзячны калодзеж]]» — зборнік прозы Алеся Масарэнкі == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Эліс Манро]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[19 студзеня]]: [[Юрый Гумянюк]] (43) — беларускі паэт. * [[21 студзеня]]: [[Ісідар Бас]] (99) — беларускі літаратуразнавец і літаратурны крытык. * [[3 лютага]]: [[Іван Аношкін]] (85) — беларускі пісьменнік. * [[2 сакавіка]]: [[Мікола Арочка]] (82) — беларускі паэт і літаратуразнавец. * [[11 траўня]]: [[Мікола Дубоўскі]] (80) — беларускі пісьменнік. * [[4 чэрвеня]]: [[Юрась Бушлякоў]] (40) — беларускі мовазнавец, журналіст і перакладчык. * [[24 снежня]]: [[Валянціна Аколава]] (59) — беларуская паэтка і перакладчыца. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2013 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] f8r5yb2v2obyqp6bo39pseijvikj5lx 5222440 5222439 2026-10-20T17:11:12Z ~2026-54303-83 175283 Міхась Чарняўскі 5222440 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2013}} '''[[2013]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == * [[студзень]] — убачыў свет першы нумар часопіса фантастыкі «[[Космопорт]]». == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2013 года}} * «[[Дараванне (аповесць)|Дараванне]]» — аповесць [[Алена Валер’еўна Брава|Алены Брава]]. *«[[Стыльна па-беларуску]]» — кніга Веранікі Бандаровіч. *«[[Удзячны калодзеж]]» — зборнік прозы Алеся Масарэнкі == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Эліс Манро]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[19 студзеня]]: [[Юрый Гумянюк]] (43) — беларускі паэт. * [[20 студзеня]]: [[Міхась Чарняўскі]] (74) — беларускі археолаг і пісьменнік. * [[21 студзеня]]: [[Ісідар Бас]] (99) — беларускі літаратуразнавец і літаратурны крытык. * [[3 лютага]]: [[Іван Аношкін]] (85) — беларускі пісьменнік. * [[2 сакавіка]]: [[Мікола Арочка]] (82) — беларускі паэт і літаратуразнавец. * [[11 траўня]]: [[Мікола Дубоўскі]] (80) — беларускі пісьменнік. * [[4 чэрвеня]]: [[Юрась Бушлякоў]] (40) — беларускі мовазнавец, журналіст і перакладчык. * [[24 снежня]]: [[Валянціна Аколава]] (59) — беларуская паэтка і перакладчыца. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2013 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] 1a4bi76ggavyymm7ki55l8fbbfqkc49 5222441 5222440 2026-10-20T17:13:47Z ~2026-54303-83 175283 Сакрат Яновіч 5222441 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2013}} '''[[2013]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == * [[студзень]] — убачыў свет першы нумар часопіса фантастыкі «[[Космопорт]]». == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2013 года}} * «[[Дараванне (аповесць)|Дараванне]]» — аповесць [[Алена Валер’еўна Брава|Алены Брава]]. *«[[Стыльна па-беларуску]]» — кніга Веранікі Бандаровіч. *«[[Удзячны калодзеж]]» — зборнік прозы Алеся Масарэнкі == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Эліс Манро]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[19 студзеня]]: [[Юрый Гумянюк]] (43) — беларускі паэт. * [[20 студзеня]]: [[Міхась Чарняўскі]] (74) — беларускі археолаг і пісьменнік. * [[21 студзеня]]: [[Ісідар Бас]] (99) — беларускі літаратуразнавец і літаратурны крытык. * [[3 лютага]]: [[Іван Аношкін]] (85) — беларускі пісьменнік. * [[17 лютага]]: [[Сакрат Яновіч]] (76) — беларускі пісьменнік. * [[2 сакавіка]]: [[Мікола Арочка]] (82) — беларускі паэт і літаратуразнавец. * [[11 траўня]]: [[Мікола Дубоўскі]] (80) — беларускі пісьменнік. * [[4 чэрвеня]]: [[Юрась Бушлякоў]] (40) — беларускі мовазнавец, журналіст і перакладчык. * [[24 снежня]]: [[Валянціна Аколава]] (59) — беларуская паэтка і перакладчыца. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2013 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] 152nq05ew04dg8uz3mf7lfdvmhkrs65 5222672 5222441 2026-10-21T09:34:47Z ~2026-54303-83 175283 Норберт Рандаў 5222672 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2013}} '''[[2013]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == * [[студзень]] — убачыў свет першы нумар часопіса фантастыкі «[[Космопорт]]». == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2013 года}} * «[[Дараванне (аповесць)|Дараванне]]» — аповесць [[Алена Валер’еўна Брава|Алены Брава]]. *«[[Стыльна па-беларуску]]» — кніга Веранікі Бандаровіч. *«[[Удзячны калодзеж]]» — зборнік прозы Алеся Масарэнкі == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Эліс Манро]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[19 студзеня]]: [[Юрый Гумянюк]] (43) — беларускі паэт. * [[20 студзеня]]: [[Міхась Чарняўскі]] (74) — беларускі археолаг і пісьменнік. * [[21 студзеня]]: [[Ісідар Бас]] (99) — беларускі літаратуразнавец і літаратурны крытык. * [[3 лютага]]: [[Іван Аношкін]] (85) — беларускі пісьменнік. * [[17 лютага]]: [[Сакрат Яновіч]] (76) — беларускі пісьменнік. * [[2 сакавіка]]: [[Мікола Арочка]] (82) — беларускі паэт і літаратуразнавец. * [[11 траўня]]: [[Мікола Дубоўскі]] (80) — беларускі пісьменнік. * [[4 чэрвеня]]: [[Юрась Бушлякоў]] (40) — беларускі мовазнавец, журналіст і перакладчык. * [[1 кастрычніка]]: [[Норберт Рандаў]] (83) — нямецкі беларусазнавец і перакладчык. * [[24 снежня]]: [[Валянціна Аколава]] (59) — беларуская паэтка і перакладчыца. {{зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2013 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] 49bxfywrfewgepcclclo26e4bqo4hck Традыцыя шахтавых магіл (Мексіка) 0 352727 5222407 5220072 2026-10-20T15:59:51Z JackyM59 160110 Photograph updated 5222407 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ancient Western Mexico Archaeological Sites.svg|350px|thumb|Археалагічныя помнікі на захадзе Мексікі. Аранжавыя кругі — археалагічныя помнікі. Большыя зялёныя кругі адзначаюць найбольш важныя помнікі. Размяшчэнне помнікаў ўтварае т.зв. «Дугу шахтавых магіл» ад Наярыта на паўночным захадзе цераз горы Халіска да Калімы]] '''Заходнемексіканская традыцыя шахтавых магіл''', ці '''культура шахтавых магіл''' — дадзены тэрмін ахоплівае шэраг узаемазвязаных культурных рыс, якія аб'ядноўваюць археалагічныя знаходкі прыкладна 300 г. да н.э. — 400 г. н.э. у заходнемексіканскіх штатах [[Халіска]], [[Наярыт]] і ў меншай ступені — [[Каліма]]. Амаль усе артэфакты, звязаныя з традыцыяй шахтавых магіл, былі выяўленыя рабаўнікамі магіл, месца іх паходжання невядомыя, што робіць іх датаванне праблематычным<ref>Па ацэнках Міжнароднага савета музеяў, каля 90 % гліняных фігурак паходзяць з незаконных раскопак [http://icom.museum/redlist/LatinAmerica/english/page04.htm ICOM] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080506134137/http://icom.museum/redlist/LatinAmerica/english/page04.htm |date=6 мая 2008 }}.</ref>. Першыя буйныя не закранутыя рабаўнікамі шахтавыя магілы былі адкрыты толькі ў 1993 г. у г. Уітцілапа, штат [[Халіска]]<ref>Williams, [http://www.famsi.org/research/williams/wm_classicperiod.html Classic period page] и Danien, p. 23. Цікава адзначыць, што многія магілы былі разрабаваны яшчэ ў старажытнасці (Meighan & Nicholson, p. 42).</ref>. Першапачаткова лічылася, што названыя знаходкі адносяцца да [[Дзяржава тараскаў|Дзяржавы тараскаў]]<ref>Judy Sund, [http://findarticles.com/p/articles/mi_m0422/is_4_82/ai_69411773/pg_13 p. 13] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041113200353/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0422/is_4_82/ai_69411773/print |date=13 лістапада 2004 }} {{Cite web |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0422/is_4_82/ai_69411773/print |title=Архіўная копія |archive-url=https://web.archive.org/web/20041113200353/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0422/is_4_82/ai_69411773/print |archive-date=13 лістапада 2004 |access-date=17 жніўня 2026 |url-status=dead}}.</ref>, якая існавала адначасова з [[Ацтэкі|ацтэкамі]]. К сярэдзіне 20 ст. стала ясна, што артэфакты і пахаванні дадзенай культуры былі як мінімум на 1000 гадоў старэйшыя. Да нядаўняга часу адзінымі крыніцамі звестак пра культуру стваральнікаў шахтавых магіл былі артэфакты, здабытыя «чорнымі археолагамі» — рабаўнікамі магіл. Іменна з-за нястачы звестак вялікая выстаўка 1998 г. суправаджалася падтэкстам: «Мастацтва і археалогія невядомага мінулага»<ref>Гл. Townsend, Richard (1998). ''Ancient West Mexico: Art and Archaeology of the Unknown Past'', Thames & Hudson. <br /> Акрамя таго, у 4-м выданні сваёй кнігі «Мексіка: ад альмекаў да ацтэкаў» [[Майкл Коу]] піша пра «бездань нашага невуцтва аб дагістарычным мінулым дадзенай тэрыторыі», p. 56.</ref>. У цяперашні час лічыцца, што хоць шахтавыя магілы былі шырока распаўсюджаныя на згаданай тэрыторыі, рэгіён традыцыі шахтавых магіл не ўяўляў сабой адзінай культуры<ref>«Оксфардская энцыклапедыя месаамерыканскіх культур» (''The Oxford Encyclopedia of Mesoamerican Cultures'') адзначае, напрыклад, што «ніколі ў даіспанскую эру ні адна палітычная ці культурная супольнасць не распаўсюджвалася на ўвесь рэгіён, нават нягледзячы на тое, што пэўныя культурныя шаблоны (такія, як будаўніцтва магіл з шахтай і падземнай камерай) распаўсюджваліся на даволі вялікія тэрыторыі», Michelet p. 328. Beekman (2000, p. 393) адзначае тое ж самае.</ref>. Сярод археолагаў працягваюцца дыскусіі пра карэктнасць ужывання агульнага тэрміна «Культура шахтавых магіл» ці асобных тэрмінаў «культура Каліма», «культура Халіска», «культура Наярыт». Да ўзнікнення Традыцыі шахтавых магіл на яе тэрыторыі існавала [[культура Капача]], самым вядомым археалагічным помнікам якой з'яўляецца [[Ла-Кампана (Мексіка)|Ла-Кампана]] каля мексіканскага горада [[Каліма (горад)|Каліма]]. Ла-Кампана працягвала выкарыстоўвацца і пазней, калі на яе тэрыторыі таксама ўзніклі пахаванні Традыцыі шахтавых магіл. [[Тэўчытланская традыцыя]] з'яўляецца альбо нашчадкам Традыцыі шахтавых магіл, альбо нават яе сінонімам. <gallery> Файл:Chinesca Nayarit.jpg|Дэталь скульптуры ў «псеўдакітайскім» (''chinesco'') стылі, культура Наярыт, [[Месаамерыканская храналогія|класічны перыяд]] Файл:Shaft tomb culture marriage pair Met.jpg|Пара продкаў, Наярыт, 100 да н. э. — 200 н. э., стыль Ікстлан-дэль-Рыа. Файл:Shaft tomb tree tableau 2.jpg|Дрэва з птушкамі з Наярыта. Мяркуецца, што птушкі сімвалізуюць душы, якія яшчэ не спусціліся ў падземнае царства<ref>AMNH, [http://anthro.amnh.org/anthropology/research/mca_objects.cfm?case_number=3] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080928022116/http://anthro.amnh.org/anthropology/research/mca_objects.cfm?case_number=3 |date=28 верасня 2008 }}, у сваю чаргу, цытуе: Butterwick, Kristi (2004) ''Heritage of Power: Ancient Sculpture from West Mexico'', Metropolitan Museum of Art.</ref>, а цэнтральнае дрэва — гэта [[Месаамерыканскае сусветнае дрэва]]<ref>[http://www.utexas.edu/cofa/a_ah/dir/precol/west_mexico.htm Kappelman]</ref>. Файл:Jalisco Ameca-style figurine (Art Institute).jpg|Фігурка ў стылі Амека з Халіска, вышыня 56 см. Файл:Ameca style figurine from Jalisco (Zeetz Jones).jpg|Фігурка ў стылі Амека з Халіска. Рог — характэрная рыса многіх фігур гэтай культуры. Мяч, мабыць, адносіцца да [[Месаамерыканская гульня ў мяч|Месаамерыканская гульні ў мяч]]. Файл:Shaft tomb culture village scene.jpg|Сцэна з музыкамі і танцорамі Файл:Chinesco style reclining female - Nayarit Mexico - 300 BCE-300 CE.jpg|Статуэтка ў «псеўдакітайскім» стылі (тып C), якая паказвае чалавека з прыпухлымі і вузкімі вачыма і кароткімі конусападобнымі нагамі. Файл:Zacatecas figurine, shaft tomb tradition (RightIndex).jpg|Статуэтка ў стылі Сакатэкас з рагамі (верагодна, гэта плеценыя косы) на мужчынскіх фігурках. Як у мужчын, так і ў жанчын — характэрныя галовы з плоскім верхам і рукі, падобныя на вяроўкі.<ref>Kan, p. 126.</ref> Файл:Western Mexico Shaft tomb house 3.jpg|Керамічны дом з дахам, характэрным не толькі для шахтавых магіл, але і наступнай [[тэўчытланская традыцыя|тэўчытланскай традыцыі]]. Мяркуецца, што гэты дом уяўляе сабой дом жывых (зверху) на доме мёртвых (знізу)<ref>Coe, p. 58.</ref>. Файл:Chien Gras - Culture Colima.jpg|Фігурка сабакі з Калімы (верагодна, падобную пароду вырошчвалі для ўжывання ў ежу, пра што гавораць яе акругленыя бакі). </gallery> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * American Museum of Natural History, «[http://anthro.amnh.org/anthropology/research/mca_objects.cfm?case_number=3 Mexican and Central American Virtual Hall] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080928022116/http://anthro.amnh.org/anthropology/research/mca_objects.cfm?case_number=3 |date=28 верасня 2008 }}», accessed April 2008. * {{cite journal |author=Beekman, Christopher S. |year=1996 |title=Political Boundaries and Political Structure: The Limits of the Teuchitlan Tradition |url=http://carbon.cudenver.edu/~cbeekman/articles/am96pap.pdf |format=[[PDF]] online facsimile |journal=Ancient Mesoamerica |location=London and New York |publisher=[[Cambridge University Press]] |volume=7 |issue=1 |pages=pp.135-147 |issn=0956-5361 |oclc=88113895 |accessdate=2 снежня 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090306000631/http://carbon.cudenver.edu/~cbeekman/articles/am96pap.pdf |archivedate=6 сакавіка 2009 |url-status=dead }} * {{cite journal |author=Beekman, Christopher S. |date=December 2000 |title=The Correspondence of Regional Patterns and Local Strategies in Formative to Classic Period West Mexico |url=http://carbon.cudenver.edu/~cbeekman/articles/jaa00.pdf |format=[[PDF]] online facsimile |journal=Journal of Anthropological Archaeology |location=Orlando, FL |publisher=Academic Press |volume=19 |issue=4 |pages=pp.385-412 |doi=10.1006/jaar.1999.0354 |issn=0278-4165 |oclc=201247825 |accessdate=2 снежня 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080829140033/http://carbon.cudenver.edu/~cbeekman/articles/jaa00.pdf |archivedate=29 жніўня 2008 |url-status=dead }} * Bruhns, Karen Olsen (1994) ''Ancient South America'', Cambridge World Archaeology series, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-27761-7. * Christensen, Alexander F. (1999) «Review of ''Ancient West Mexico: Art and Archaeology of the Unknown Past''», ''Ethnohistory'', Vol 46, No 3, pp.&nbsp;627–630. * Coe, Michael (1994) ''Mexico, from the Olmecs to the Aztecs'', Fourth Edition, Thames and Hudson, ISBN 0-500-27722-2. * Coe, Michael and Dean Snow and Elizabeth Benson (1986) ''Atlas of Ancient America''; Facts on File, New York. * Covarrubias, Miguel (1957) ''Indian Art of Mexico and Central America'', Alfred A. Knopf, New York. * Crossley, Mimi, «[http://www.humanities-interactive.org/unknown/unknowntext.htm Unknown Mexico/México Desconocido] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090125025939/http://humanities-interactive.org/unknown/unknowntext.htm |date=25 студзеня 2009 }}», accessed June 2008. * Danien, Elin (2004) «[http://130.91.80.97:591/PDFs/46-1/On%20the%20Dilemma.pdf On the Dilemma of a Horn: the Horned Shamans of West Mexico]{{Недаступная спасылка}}» in ''Expedition — Philadelphia'', Vol 46, pp.&nbsp;22–35. * Foster, Michael (2000) ''Greater Mesoamerica: The Archaeology of West and Northwest Mesoamerica'', University of Utah Press, ISBN 978-0-87480-655-7. * Hosler, Dorothy (1995) ''The Sounds and Colors of Power: The Sacred Metallurgical Technology'', The MIT Press, ISBN 978-0-262-08230-3 * Internation Council of Museums Red List, «[http://icom.museum/redlist/LatinAmerica/english/page04.htm Nayarit figures (Mexico)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080506134137/http://icom.museum/redlist/LatinAmerica/english/page04.htm |date=6 мая 2008 }}», accessed April 2008. * López Mestas C., Lorenza and Jorge Ramos de la Vega (2006) Some Interpretations of the Huitzilapa Shaft Tomb", in ''Ancient Mesoamerica'', vol. 17, pp.&nbsp;271–281. * Kan, Michael (1989) «The Pre-Columbian Art of West Mexico: Nayarit, Jalisco, Colima» in ''Sculpture of Ancient West Mexico, Nayarit, Jalisco, Colima'', Los Angelese County Museum of Art, University of New Mexico Press, ISBN 0-8263-1175-X. * Kappelman, Julia «[http://www.utexas.edu/cofa/a_ah/dir/precol/west_mexico.htm Art 347L Mesoamerican Art Syllabus: West Mexico]», accessed April 2008. * Kubler, George (1984) ''The Art and Architecture of Ancient America: The Mexican, Maya and Andean Peoples'', Pelican History of Art, Yale University Press, ISBN 0-300-05325-8. * Meighan, Clement W.; H. B. Nicholson (1989) «The Ceramic Mortuary Offerings of Prehistoric West Mexico: an Archaeological Perspective» in ''Sculpture of Ancient West Mexico, Nayarit, Jalisco, Colima'', Los Angelese County Museum of Art, University of New Mexico Press, ISBN 0-8263-1175-X. * Michelet, Dominique (2000) «Western Mexico» in ''The Oxford Encyclopedia of Mesoamerican Cultures'', David Carrasco, ed., Catherine Sifel, Marhe Imber, translators, Oxford University Press, pp.&nbsp;328–333, ISBN 978-0-19-514257-0. * Metropolitan Museum of Art, Timeline of Art History, accessed April 2008. * Smithsonian National Museum of the American Indian (2005) ''Born of Clay: Ceramics from the National Museum of the American Indian'', NMAI Editions, ISBN 1-933565-01-2. * Sund, Judy (2000) «[https://web.archive.org/web/20041113200353/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0422/is_4_82/ai_69411773/print Beyond the Grave: The Twentieth-Century Afterlife of West Mexican Burial Effigies»], the Art Bulletin. * Taylor, R. E. (1970) «The Shaft Tombs of Western Mexico: Problems in the Interpretation of Religious Function in Nonhistoric Archaeological Contexts», in ''American Antiquity'', Vol. 35, No. 2 (Apr., 1970), pp.&nbsp;160–169. * Toscano, Salvador (1946) «El Arte y la Historia del Occidente en Mexico» in ''Arte Precolombino del Occidente de Mexico'', Salvador Toscano, Paul Kirchoff, Daniel Rubin de la Borbolla, eds., Palacio de Bellas Artes, Mexico City, pp.&nbsp;9–33. * Weigand, Phil (2001) «West Mexico Classic» in ''Encyclopedia of Prehistory'', Vol 5, Peter Peregrine (ed), ISBN 978-0-306-46259-7. * Williams, Eduardo «[http://www.famsi.org/research/williams/index.html Prehispanic West México: A Mesoamerican Culture Area]», Foundation for the Advancement of Mesoamerican Studies, Inc. (FAMSI), accessed April 2008. == Спасылкі == {{Commons category|Western Mexico shaft tomb culture}} * [http://www.indiansworld.org/Articles/rozhdyonnye-iz-gliny-keramika-tradicii-shahtovyh-mogil-zapadnoy-meksiki.html#.WEFcMH2VGZM Рождённые из глины. Керамика Традиции шахтовых могил Западной Мексики] // Мир индейцев. {{ref-ru}} * [http://www.indiansworld.org/Articles/zagadochnye-meksikanskie-figurki.html#.WEFc4n2VGZM Загадочные мексиканские фигурки] // Мир индейцев. {{ref-ru}} {{Дакалумбавы культуры Месаамерыкі}} [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Месаамерыкі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мексікі]] ar2p4x9x1g8dx4szdexykx2k5zr9fag Ітару Сантус 0 353034 5222520 4405192 2026-10-20T21:23:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222520 wikitext text/x-wiki {{Ігрок у снукер | Імя = Ітару Сантус | Арыгінал імя = {{lang-pt|Itaro Santos}} | Фота = | Шырыня = | Дата нараджэння = 28.07.1985 | Месца нараджэння = [[Рэсіфі]], [[Пернамбуку]], [[Бразілія]] | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = {{сцягафікацыя|Бразілія}} | Прафесійная кар'ера = 2015—... | Найвышэйшы рэйтынг = | Цяперашні рэйтынг = | Прызавыя грошы = > £1,000 | Найвышэйшая серыя = {{nowrap|128 <small>([[German Masters 2017 (снукер)|German Masters 2017 (квал.)]])</small>}} | Колькасць соценных серый = 5 | Лепшы рэйтынгавы вынік = 1/64 фіналу<br /><small>([[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2015|Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2015]],<br />[[German Masters 2016 (снукер)|German Masters 2016]],<br />[[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2016|Адкрыты чэмпіянат Уэльса 2016]],<br />[[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры 2016|Адкрыты чэмпіянат Кітая 2016]],<br />[[Рыга Мастэрс 2016 (снукер)|Рыга Мастэрс 2016]],<br />[[Адкрыты чэмпіянат Індыі па снукеры 2016|Адкрыты чэмпіянат Індыі 2016]],<br />[[World Open 2016 (снукер)|World Open 2016]],<br />[[Шанхай Мастэрс 2016 (снукер)|Шанхай Мастэрс 2016]],<br />[[Адкрыты чэмпіянат Англіі па снукеры 2016|Адкрыты чэмпіянат Англіі 2016]],<br />[[Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі па снукеры 2016|Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі 2016]],<br />[[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2016|Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2016]],<br />[[German Masters 2017 (снукер)|German Masters 2017]])</small> | Рэйтынгавыя турніры = | Нізкарэйтынгавыя турніры = | Нярэйтынгавыя турніры = | Чэмпіянат свету = 1/72 фіналу (кв.) <small>([[Чэмпіянат свету па снукеры 2015|2015]])</small> | Чэмпіён свету = | Сайт = }} {{Цёзкі2|Сантус (значэнні)|Сантус}} '''Ітару Сантус''' ({{lang-pt|Itaro Santos}}; {{ДН|28|7|1985}}, {{МН|Рэсіфі|у Рэсіфі|}}, [[Бразілія]]) — [[Бразілія|бразільскі]] прафесійны гулец у [[снукер]]. 13 разоў прымаў удзел у стартавых раундах рэйтынгавых турніраў (12 разоў у 1/64 фіналу), але ніколі не праходзіў далей. Упершыню ўдзельнічаў у кваліфікацыі да чэмпіянату свету яшчэ ў 2003 годзе ў 17-гадовым узросце. З 2004 года пачаў прымаць удзел у чэлендж-турах і турнірах [[Міжнародная адкрытая серыя, снукер|Міжнароднай адкрытай серыі]], а таксама выступаў за [[Германія|Германію]] ў аматарскіх спаборніцтвах, бо Бразілія яшчэ не з'яўлялася членам [[Міжнародная федэрацыя більярда і снукера|Міжнароднай федэрацыі більярда і снукера]] (IBSF). У 2005 і 2008 гадах станавіўся чэмпіёнам Германіі сярод аматараў і двойчы гуляў у фіналах чэмпіянатаў у 2006 і 2009 гадах, а ў 2007 годзе ўваходзіў у склад зборнай Германіі на камандным чэмпіянаце Еўропы. У 2009 годзе прымаў удзел у [[Сусветная снукерная серыя 2008/2009 – Гранд-фінал|Гранд-фінале]] прафесійна-аматарскай [[Сусветная снукерная серыя 2008/2009|Сусветнай серыі снукера]], а ў 2012 годзе гуляў на [[Q-School 2012|Q-School]] і турнірах [[Players Tour Championship 2012/2013 (снукер)|серыі Players Tour Championship]]. У 2015 годзе ў 29-гадовым узросце перамог на Панамерыканскім чэмпіянаце і атрымаў месца сярод прафесіяналаў на два гады. У [[Снукерны сезон 2015/2016|сезоне 2015/2016]] гуляў у стартавых раундах чатырох рэйтынгавых турніраў, але выйграў толькі тры фрэймы, не здабыўшы ніводнай перамогі. У першай палове [[Снукерны сезон 2016/2017|сезона 2016/2017]] выйграў толькі тры фрэймы ў шасці першых рэйтынгавых паядынках, а ў першым раундзе [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2016|чэмпіянату Вялікабрытаніі]] перамог у трох фрэймах у матчы супраць [[Шон Мёрфі|Шона Мёрфі]], саступіўшы шостаму нумару рэйтынгу з лікам 3:6. Тым не менш, яго найлепшым рэйтынгавым вынікам да гэтага часу з'яўляецца 1/64 фіналу, у якой ён гуляў 12 разоў. ==Выступы на прафесійных снукерных турнірах== {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="table" style="font-size:80%; text-align:center" |- style="background:#00AF00" ! '''Турнір''' ! [[Снукерны сезон 2002/2003|2002/<br/>2003]] ! [[Снукерны сезон 2004/2005|2004/<br/>2005]] ! [[Снукерны сезон 2012/2013|2012/<br/>2013]] ! [[Снукерны сезон 2014/2015|2014/<br/>2015]] ! [[Снукерны сезон 2015/2016|2015/<br/>2016]] ! [[Снукерны сезон 2016/2017|2016/<br/>2017]] ! |- | [[Сусветны снукерны рэйтынг|Рэйтынг]] |—<ref group="вт" name="бр">Не з'яўляўся ўдзельнікам мэйн-тура.</ref> |—<ref group="вт" name="бр"/> |—<ref group="вт" name="бр"/> |—<ref group="вт" name="бр"/> |—<ref group="вт" name="пач">Пачаткоўцы мэйн-тура не маюць рэйтынгу.</ref> |— | |- | colspan="7" | <u>'''Рэйтынгавыя турніры'''</u> | '''{{Abbr|П:П|Перамогі : Паразы|0}}'''<ref name="ПП" group="вт">Лічацца толькі матчы, згуляныя ў асноўных стадыях турніраў (кваліфікацыйныя матчы не ўваходзяць у статыстыку).</ref> |- |style="text-align:left"| [[Рыга Мастэрс (снукер)|Рыга Мастэрс]]<ref name="Рыга" group="вт">Турнір меў назву «Адкрыты чэмпіянат Рыгі» (2014/2015–2015/2016).</ref> |colspan="3" style="color:#cccccc;"|НП |colspan="2" style="color:#cccccc;"|НРТ |style="color:#cccccc;"|1/64 |'''0:0''' |- |style="text-align:left"| [[Адкрыты чэмпіянат Індыі па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Індыі]] |colspan="3" style="color:#cccccc;"|НП |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|НП |style="color:#cccccc;"|1/64 |'''0:0''' |- |style="text-align:left"| [[World Open (снукер)|World Open]]<ref name="wo" group="вт">Турнір меў назвы «Кубак LG» (2002/2003) і «Гран-пры» (2004/2005).</ref> |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |colspan="2" style="color:#cccccc;"|НП |style="color:#cccccc;"|1/64 |'''0:0''' |- |style="text-align:left"| [[Шанхай Мастэрс (снукер)|Шанхай Мастэрс]] |colspan="2" style="color:#cccccc;"|НП |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|1/64 |'''0:0''' |- |style="text-align:left"| [[Адкрыты чэмпіянат Англіі па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Англіі]] |colspan="5" style="color:#cccccc;"|Не праводзіўся |style="background:#F5F5DC"|[[Адкрыты чэмпіянат Англіі па снукеры 2016|1/64]] |'''0:1''' |- |style="text-align:left"| [[Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі]] |colspan="5" style="color:#cccccc;"|Не праводзіўся |style="background:#F5F5DC"|[[Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі па снукеры 2016|1/64]] |'''0:1''' |- |style="text-align:left"| [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры|Чэмпіянат Вялікабрытаніі]] |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="background:#F5F5DC"|[[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2015|1/64]] |style="background:#F5F5DC"|[[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2016|1/64]] |'''0:2''' |- |style="text-align:left"| [[German Masters (снукер)|German Masters]] |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|1/64 |style="color:#cccccc;"|1/64 |'''0:0''' |- |style="text-align:left"| [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Уэльса]] |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="background:#F5F5DC"|[[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2016|1/64]] |style="color:#cccccc;"| |'''0:1''' |- |style="text-align:left"| [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Кітая]] |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|1/64 |style="color:#cccccc;"| |'''0:0''' |- |style="text-align:left"| [[Чэмпіянат свету па снукеры|Чэмпіянат свету]] |style="color:#cccccc;"|ПК (1/150) |style="color:#cccccc;"|1/111 |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|1/72 |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"| |'''0:0''' |- | colspan="7" | '''Статыстыка выступаў на рэйтынгавых турнірах''' |'''Вынік''' |- style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Колькасць згуляных турніраў<ref name="ЗТ" group="вт">Лічыцца колькасць турніраў, дзе гулец выступаў у асноўнай стадыі (турніры, дзе гулец прайграў у кваліфікацыі не ўваходзяць у статыстыку)</ref> |0 |0 |0 |0 |2 |3 |'''5''' |- style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Колькасць тытулаў |0 |0 |0 |0 |0 |0 |'''0''' |- style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Колькасць выхадаў у фінал |0 |0 |0 |0 |0 |0 |'''0''' |- style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Перамогі – Паразы<ref name="ПП" group="вт"/> |'''0:0''' |'''0:0''' |'''0:0''' |'''0:0''' |'''0:2''' |'''0:3''' |'''0:5''' |- style="background:#C2B280;" | colspan="7"| <u>'''[[Players Tour Championship (снукер)|Players Tour Championship]]'''</u> (НРТ) | '''{{Abbr|П:П|Перамогі : Паразы|0}}'''<ref name="ПП" group="вт"/> |- |style="text-align:left"| [[Пол Хантэр Класік (снукер)|Пол Хантэр Класік]] |colspan="2" style="color:#cccccc;"|НП |style="color:#cccccc;"|ПК (ЕТ1) |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|РТ |'''0:0''' |- |style="text-align:left"| [[Адкрыты чэмпіянат Гдыні па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Гдыні]] |colspan="2" style="color:#cccccc;"|НП |style="background:#F5F5DC;"|[[Адкрыты чэмпіянат Гдыні па снукеры 2012|1/64 (ЕТ2)]] |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|1/64 (ЕТ6) |style="color:#cccccc;"|НП |'''0:1''' |- |style="text-align:left"| [[Кубак памяці Кей Сюзан па снукеры|Кубак памяці Кей Сюзан]] |colspan="2" style="color:#cccccc;"|НП |style="color:#cccccc;"|ПК (PTC4) |colspan="3" style="color:#cccccc;"|Не праводзіўся |'''0:0''' |- |rowspan="3" style="text-align:left"| Турніры серыі PTC у Глостэры |rowspan="3" colspan="2" style="color:#cccccc;"|НП |style="color:#cccccc;"|ПК (PTC1) |rowspan="3" colspan="3" style="color:#cccccc;"|Не праводзіліся |rowspan="3"|'''0:0''' |- |style="color:#cccccc;"|ПК (PTC2) |- |style="color:#cccccc;"|ПК (PTC3) |} <br /> {{Легенда вынікаў снукерыста на турнірах}} <br /> {{reflist|group=вт}} == Спасылкі == * [http://www.worldsnooker.com/players/itaro-santos/ Профіль на World Snooker] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20161210150627/http://cuetracker.net/Players/itaro-santos Статыстыка Ітару Сантуса на CueTracker.net] {{ref-en}} {{DEFAULTSORT:Сантус Ітару}} [[Катэгорыя:Снукерысты Бразіліі]] nmbqvwv2inmkpdxymicvr0fyrb0v2ru Дзяснянскі раён 0 357842 5222671 4423871 2026-10-21T09:34:40Z Zadorenko V 175157 5222671 wikitext text/x-wiki '''Дзяснянскі раён:''' * [[Дзяснянскі раён (Кіеў)|Дзяснянскі раён]] — раён у Кіеві * [[Дзяснянскі раён, Чарнігаў|Дзяснянскі раён]] — раён у Чарнігаві == Гл. таксама == * [[Дзясна|Рака Дзясна]] {{Неадназначнасць|атп}} misyszp1y7yjvp7lralbpqtik3xc5tt Трасцянэцкі раён 0 359070 5222654 3035645 2026-10-21T09:25:31Z Zadorenko V 175157 Выдалена перасылка на [[Трасцянэцкі раён (Сумская вобласць)]] 5222654 wikitext text/x-wiki '''Трасцянэцкі раён''': * [[Трасцянэцкі раён (Сумская вобласць)|Трасцянэцкі раён]] — раён у Сумской вобласці * [[Трасцянэцкі раён (Вінніцкая вобласць)|Трасцянэцкі раён]] — раён у Вінніцкай вобласці {{неадназначнасць|атп}} lexpdvnc12zkqoi0y84k5xgx7cp78a5 5222656 5222654 2026-10-21T09:25:53Z Zadorenko V 175157 5222656 wikitext text/x-wiki '''Трасцянэцкі раён''': * [[Трасцянэцкі раён (Вінніцкая вобласць)|Трасцянэцкі раён]] — раён у Вінніцкай вобласці * [[Трасцянэцкі раён (Сумская вобласць)|Трасцянэцкі раён]] — раён у Сумской вобласці {{неадназначнасць|атп}} c1q7l25522080pfv9rw11sl6jsddd8n 2014 год у гісторыі літаратуры 0 452360 5222442 4482676 2026-10-20T17:25:06Z ~2026-54303-83 175283 Рыгор Барадулін 5222442 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2014}} '''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2014 года}} * «[[Дзе і як жыве Нептун?]]» — зборнік вершаў [[Уладзімір Максімавіч Скарынкін|Уладзіміра Скарынкіна]]. * «[[Лісты з Арэшкавай вёскі]]» — казка [[Віялета Уладзіміраўна Ларычава|Віялеты Богдан]]. * «''[[Мова (раман)|Мова]]''» — раман [[Віктар Валер’евіч Марціновіч|Віктара Марціновіча]]. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Патрык Мадыяно]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[2 сакавіка]]: [[Рыгор Барадулін]] (79) — беларускі паэт і перакладчык. Народны паэт Беларусі (1994). {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2014 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] ltx3k6bs4542o9iv23ocow0msoiu2co 5222443 5222442 2026-10-20T17:25:58Z ~2026-54303-83 175283 1992 5222443 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2014}} '''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2014 года}} * «[[Дзе і як жыве Нептун?]]» — зборнік вершаў [[Уладзімір Максімавіч Скарынкін|Уладзіміра Скарынкіна]]. * «[[Лісты з Арэшкавай вёскі]]» — казка [[Віялета Уладзіміраўна Ларычава|Віялеты Богдан]]. * «''[[Мова (раман)|Мова]]''» — раман [[Віктар Валер’евіч Марціновіч|Віктара Марціновіча]]. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Патрык Мадыяно]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[2 сакавіка]]: [[Рыгор Барадулін]] (79) — беларускі паэт і перакладчык. Народны паэт Беларусі (1992). {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2014 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] g0zjvy3w9jos62l1c6uag11gqezd3tt 5222445 5222443 2026-10-20T17:28:35Z ~2026-54303-83 175283 Генадзь Бураўкін 5222445 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2014}} '''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2014 года}} * «[[Дзе і як жыве Нептун?]]» — зборнік вершаў [[Уладзімір Максімавіч Скарынкін|Уладзіміра Скарынкіна]]. * «[[Лісты з Арэшкавай вёскі]]» — казка [[Віялета Уладзіміраўна Ларычава|Віялеты Богдан]]. * «''[[Мова (раман)|Мова]]''» — раман [[Віктар Валер’евіч Марціновіч|Віктара Марціновіча]]. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Патрык Мадыяно]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[2 сакавіка]]: [[Рыгор Барадулін]] (79) — беларускі паэт і перакладчык. Народны паэт Беларусі (1992). * [[30 траўня]]: [[Генадзь Бураўкін]] (77) — беларускі паэт. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2014 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] 8zdr0lvoz6r8w8hts0o0hvtkwwaib3w 5222451 5222445 2026-10-20T17:35:22Z ~2026-54303-83 175283 Юрась Дубовік 5222451 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2014}} '''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2014 года}} * «[[Дзе і як жыве Нептун?]]» — зборнік вершаў [[Уладзімір Максімавіч Скарынкін|Уладзіміра Скарынкіна]]. * «[[Лісты з Арэшкавай вёскі]]» — казка [[Віялета Уладзіміраўна Ларычава|Віялеты Богдан]]. * «''[[Мова (раман)|Мова]]''» — раман [[Віктар Валер’евіч Марціновіч|Віктара Марціновіча]]. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Патрык Мадыяно]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[2 сакавіка]]: [[Рыгор Барадулін]] (79) — беларускі паэт і перакладчык. Народны паэт Беларусі (1992). * [[5 сакавіка]]: [[Юрась Дубовік]] (89) — беларускі пісьменнік. * [[30 траўня]]: [[Генадзь Бураўкін]] (77) — беларускі паэт. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2014 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] lz5kwvcj7j9qfovy042mav9hndynfme 5222465 5222451 2026-10-20T17:46:13Z ~2026-54303-83 175283 Анатоль Кудравец 5222465 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2014}} '''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2014 года}} * «[[Дзе і як жыве Нептун?]]» — зборнік вершаў [[Уладзімір Максімавіч Скарынкін|Уладзіміра Скарынкіна]]. * «[[Лісты з Арэшкавай вёскі]]» — казка [[Віялета Уладзіміраўна Ларычава|Віялеты Богдан]]. * «''[[Мова (раман)|Мова]]''» — раман [[Віктар Валер’евіч Марціновіч|Віктара Марціновіча]]. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Патрык Мадыяно]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[2 сакавіка]]: [[Рыгор Барадулін]] (79) — беларускі паэт і перакладчык. Народны паэт Беларусі (1992). * [[5 сакавіка]]: [[Юрась Дубовік]] (89) — беларускі пісьменнік. * [[8 траўня]]: [[Анатоль Кудравец]] (77) — беларускі пісьменнік і перакладчык. * [[30 траўня]]: [[Генадзь Бураўкін]] (77) — беларускі паэт. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2014 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] 43roghr0esmasqip27kopm24mo2254b 5222473 5222465 2026-10-20T17:49:31Z ~2026-54303-83 175283 Валянціна Кукса 5222473 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2014}} '''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2014 года}} * «[[Дзе і як жыве Нептун?]]» — зборнік вершаў [[Уладзімір Максімавіч Скарынкін|Уладзіміра Скарынкіна]]. * «[[Лісты з Арэшкавай вёскі]]» — казка [[Віялета Уладзіміраўна Ларычава|Віялеты Богдан]]. * «''[[Мова (раман)|Мова]]''» — раман [[Віктар Валер’евіч Марціновіч|Віктара Марціновіча]]. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Патрык Мадыяно]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[2 сакавіка]]: [[Рыгор Барадулін]] (79) — беларускі паэт і перакладчык. Народны паэт Беларусі (1992). * [[5 сакавіка]]: [[Юрась Дубовік]] (89) — беларускі пісьменнік. * [[8 траўня]]: [[Анатоль Кудравец]] (77) — беларускі пісьменнік і перакладчык. * [[30 траўня]]: [[Генадзь Бураўкін]] (77) — беларускі паэт. * [[13 верасня]]: [[Валянціна Кукса]] (63) — беларуская пісьменніца. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2014 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] dnecf6vgegavq3lb6aqh27lz27s2p2l 5222632 5222473 2026-10-21T08:54:43Z ~2026-54303-83 175283 Габрыэль Гарсія Маркес 5222632 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2014}} '''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2014 года}} * «[[Дзе і як жыве Нептун?]]» — зборнік вершаў [[Уладзімір Максімавіч Скарынкін|Уладзіміра Скарынкіна]]. * «[[Лісты з Арэшкавай вёскі]]» — казка [[Віялета Уладзіміраўна Ларычава|Віялеты Богдан]]. * «''[[Мова (раман)|Мова]]''» — раман [[Віктар Валер’евіч Марціновіч|Віктара Марціновіча]]. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Патрык Мадыяно]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[2 сакавіка]]: [[Рыгор Барадулін]] (79) — беларускі паэт і перакладчык. Народны паэт Беларусі (1992). * [[5 сакавіка]]: [[Юрась Дубовік]] (89) — беларускі пісьменнік. * [[17 красавіка]]: [[Габрыэль Гарсія Маркес]] (87) — калумбійскі пісьменнік. * [[8 траўня]]: [[Анатоль Кудравец]] (77) — беларускі пісьменнік і перакладчык. * [[30 траўня]]: [[Генадзь Бураўкін]] (77) — беларускі паэт. * [[13 верасня]]: [[Валянціна Кукса]] (63) — беларуская пісьменніца. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2014 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] 0tik801grkee3kutx5eysrphp9kz3ke 5222636 5222632 2026-10-21T09:04:19Z ~2026-54303-83 175283 Зміцер Сідаровіч 5222636 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2014}} '''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2014 года}} * «[[Дзе і як жыве Нептун?]]» — зборнік вершаў [[Уладзімір Максімавіч Скарынкін|Уладзіміра Скарынкіна]]. * «[[Лісты з Арэшкавай вёскі]]» — казка [[Віялета Уладзіміраўна Ларычава|Віялеты Богдан]]. * «''[[Мова (раман)|Мова]]''» — раман [[Віктар Валер’евіч Марціновіч|Віктара Марціновіча]]. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Патрык Мадыяно]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[2 сакавіка]]: [[Рыгор Барадулін]] (79) — беларускі паэт і перакладчык. Народны паэт Беларусі (1992). * [[5 сакавіка]]: [[Юрась Дубовік]] (89) — беларускі пісьменнік. * [[17 красавіка]]: [[Габрыэль Гарсія Маркес]] (87) — калумбійскі пісьменнік. * [[8 траўня]]: [[Анатоль Кудравец]] (77) — беларускі пісьменнік і перакладчык. * [[17 траўня]]: [[Зміцер Сідаровіч]] (48) — беларускі дудар і паэт. * [[30 траўня]]: [[Генадзь Бураўкін]] (77) — беларускі паэт. * [[13 верасня]]: [[Валянціна Кукса]] (63) — беларуская пісьменніца. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2014 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] ghz13sgswtb6ud84wlrk341eaj7mjik 5222651 5222636 2026-10-21T09:15:59Z ~2026-54303-83 175283 Юрка Станкевіч 5222651 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2014}} '''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2014 года}} * «[[Дзе і як жыве Нептун?]]» — зборнік вершаў [[Уладзімір Максімавіч Скарынкін|Уладзіміра Скарынкіна]]. * «[[Лісты з Арэшкавай вёскі]]» — казка [[Віялета Уладзіміраўна Ларычава|Віялеты Богдан]]. * «''[[Мова (раман)|Мова]]''» — раман [[Віктар Валер’евіч Марціновіч|Віктара Марціновіча]]. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Патрык Мадыяно]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[2 сакавіка]]: [[Рыгор Барадулін]] (79) — беларускі паэт і перакладчык. Народны паэт Беларусі (1992). * [[5 сакавіка]]: [[Юрась Дубовік]] (89) — беларускі пісьменнік. * [[17 красавіка]]: [[Габрыэль Гарсія Маркес]] (87) — калумбійскі пісьменнік. * [[8 траўня]]: [[Анатоль Кудравец]] (77) — беларускі пісьменнік і перакладчык. * [[17 траўня]]: [[Зміцер Сідаровіч]] (48) — беларускі дудар і паэт. * [[30 траўня]]: [[Генадзь Бураўкін]] (77) — беларускі паэт. * [[7 жніўня]]: [[Юрка Станкевіч]] (86) — беларускі выдавец. * [[13 верасня]]: [[Валянціна Кукса]] (63) — беларуская пісьменніца. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2014 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] rajp12i88en7ocqh909qxrxh5ufm7do 5222659 5222651 2026-10-21T09:27:20Z ~2026-54303-83 175283 Уладзімір Чапега 5222659 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2014}} '''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2014 года}} * «[[Дзе і як жыве Нептун?]]» — зборнік вершаў [[Уладзімір Максімавіч Скарынкін|Уладзіміра Скарынкіна]]. * «[[Лісты з Арэшкавай вёскі]]» — казка [[Віялета Уладзіміраўна Ларычава|Віялеты Богдан]]. * «''[[Мова (раман)|Мова]]''» — раман [[Віктар Валер’евіч Марціновіч|Віктара Марціновіча]]. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Патрык Мадыяно]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[2 сакавіка]]: [[Рыгор Барадулін]] (79) — беларускі паэт і перакладчык. Народны паэт Беларусі (1992). * [[5 сакавіка]]: [[Юрась Дубовік]] (89) — беларускі пісьменнік. * [[17 красавіка]]: [[Габрыэль Гарсія Маркес]] (87) — калумбійскі пісьменнік. * [[8 траўня]]: [[Анатоль Кудравец]] (77) — беларускі пісьменнік і перакладчык. * [[17 траўня]]: [[Зміцер Сідаровіч]] (48) — беларускі дудар і паэт. * [[24 траўня]]: [[Уладзімір Чапега]] (74) — беларускі перакладчык. * [[30 траўня]]: [[Генадзь Бураўкін]] (77) — беларускі паэт. * [[7 жніўня]]: [[Юрка Станкевіч]] (86) — беларускі выдавец. * [[13 верасня]]: [[Валянціна Кукса]] (63) — беларуская пісьменніца. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2014 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] j449rh97rgby5jok180w90p77r3oy7m 5222681 5222659 2026-10-21T09:54:14Z ~2026-54303-83 175283 Георгій Юрчанка 5222681 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2014}} '''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2014 года}} * «[[Дзе і як жыве Нептун?]]» — зборнік вершаў [[Уладзімір Максімавіч Скарынкін|Уладзіміра Скарынкіна]]. * «[[Лісты з Арэшкавай вёскі]]» — казка [[Віялета Уладзіміраўна Ларычава|Віялеты Богдан]]. * «''[[Мова (раман)|Мова]]''» — раман [[Віктар Валер’евіч Марціновіч|Віктара Марціновіча]]. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Патрык Мадыяно]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[2 сакавіка]]: [[Рыгор Барадулін]] (79) — беларускі паэт і перакладчык. Народны паэт Беларусі (1992). * [[5 сакавіка]]: [[Юрась Дубовік]] (89) — беларускі пісьменнік. * [[17 красавіка]]: [[Габрыэль Гарсія Маркес]] (87) — калумбійскі пісьменнік. * [[8 траўня]]: [[Анатоль Кудравец]] (77) — беларускі пісьменнік і перакладчык. * [[17 траўня]]: [[Зміцер Сідаровіч]] (48) — беларускі дудар і паэт. * [[24 траўня]]: [[Уладзімір Чапега]] (74) — беларускі перакладчык. * [[30 траўня]]: [[Генадзь Бураўкін]] (77) — беларускі паэт. * [[7 жніўня]]: [[Юрка Станкевіч]] (86) — беларускі выдавец. * [[13 верасня]]: [[Валянціна Кукса]] (63) — беларуская пісьменніца. * [[1 лістапада]]: [[Георгій Юрчанка]] (86) — беларускі мовазнавец і пісьменнік. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2014 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] gcin973p4jj3q7n6ul3apmqwbf8erib Міхаіл Васілевіч Дарашэвіч 0 466107 5222406 5146846 2026-10-20T15:56:49Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222406 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дарашэвіч}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Міхаіл Васілевіч Дарашэвіч | арыгінальнае імя = | партрэт = Міхаіл Васілевіч Дарашэвіч.jpg | шырыня партрэта = 150 | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР|Міністр вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР]] | парадак = 1 | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic.svg | перыядпачатак = 1959 | перыядканец = 1968 | перыяд праўлення = | папярэднік = ''пасада заснаваная'' | пераемнік = [[Мікалай Максімавіч Мяшкоў|Мікалай Мяшкоў]] | прэм'ер = [[Ціхан Якаўлевіч Кісялёў|Ціхан Кісялёў]] | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = }} '''Міхаі́л Васі́левіч Дарашэ́віч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі савецкі вучоны-[[Геадэзія|геадэзіст]] і дзеяч народнай адукацыі. [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] ([[1954]]), [[прафесар]] ([[1961]]). Член [[КПСС]] з [[1946]] года. == Біяграфія == З сям’і служачых. Удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]]. Скончыў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую сельгасакадэмію]] ([[1927]]). У [[1928]]—[[1929]] гадах працаваў у [[Народны камісарыят земляробства БССР|Наркамаце земляробства БССР]]. З [[1930]] года на навукова-педагагічнай рабоце ў ВНУ і НДІ Беларусі. Загадчык [[Кафедра, падраздзяленне ўніверсітэта|кафедры]] [[Геадэзія|геадэзіі]] ([[1933]]—[[1941]], [[1945]]—[[1959]]), дырэктар (1947—1959) [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага політэхнічнага інстытута]]. У [[1959]]—[[1968]] гадах [[Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР|міністр вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР]]. Член [[ЦК КПБ]] у 1954—1961 гадах. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета]] ў 1955—1962 гадах. Узнагароджаны [[Ордэн Леніна|Ордэнам Леніна]], 3 ордэнамі, медалямі. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] у Мінску<ref>{{cite web|title=Михаил Васильевич Дорошевич - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/279945503|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020154850/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%259C%25D0%25B8%25D1%2585%25D0%25B0%25D0%25B8%25D0%25BB-%25D0%2592%25D0%25B0%25D1%2581%25D0%25B8%25D0%25BB%25D1%258C%25D0%25B5%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587-%25D0%2594%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2588%25D0%25B5%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587/279945503|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Михаил Васильевич Дорошевич - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553104|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020154948/https://www.findagrave.com/memorial/321553104/%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB-%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Навуковыя інтарэсы == Аўтар навукова-метадычных прац па розных відах геадэзічных здымак, камеральнай апрацоўцы палявых матэрыялаў, выяўленні і вывучэнні тарфяных радовішчаў Беларусі. == Ушанаванне памяці == Яго імем названа адна з [[Вуліца Дарашэвіча (Мінск)|вуліц]] [[Мінск]]а (былая Шостая Лінія). {{зноскі}} == Літаратура == * Дарашэвіч Міхаіл Васілевіч // {{Крыніцы/БелСЭ|4}} * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дарашэ́віч Міхаіл Васілевіч||52}} * {{кніга|аўтар=[[Канстанцін Іванавіч Баландзін|К. И. Баландин]]|загаловак=Биографии ректоров БПИ — БГПА — БНТУ|месца=Минск|выдавецтва=БНТУ|год=2018|старонак=15|мова=ru|частка=ДОРОШЕВИЧ Михаил Васильевич – ректор БПИ в 1947 – 1959 гг.|старонкі=9—10}} == Спасылкі == * [https://bntu.by/index.php/be/university/istoriya-bntu Гісторыя БНТУ] {{Рэктары БНТУ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дарашэвіч Міхаіл Васілевіч}} [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Рэктары БНТУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі БССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Геадэзісты СССР]] [[Катэгорыя:Геадэзісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Міністры вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР]] l67jz8aqqjrse1cz57wo3a9yxz3fl68 Сцяпан Іосіфавіч Курч 0 468299 5222762 5071238 2026-10-21T11:31:47Z ~2026-56251-66 175816 удакладненне 5222762 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Сцяпан Іосіфавіч Курч |арыгінал імя = |дата нараджэння = 31.5.1850 |месца нараджэння = маёнтак [[Вусце]] Магілёўскай губерні, зараз {{МН|Аршанскі раён|ў Аршанскім раёне}} |дата смерці = 11.01.1906 |месца смерці = {{МС|Мінск}} |Перыяд жыцця = |выява = Stefan Kurch.jpg |подпіс = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = [[Расійская імперыя]] |гады службы = 1868—1906 |званне = [[генерал-маёр]] |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = Руска-турэцкая вайна (1877—1878) |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ордэн Святой Ганны 1 ступені}}{{!!}} {{Ордэн Святога Станіслава 1 ступені}}{{!!}} {{Ордэн Святога Уладзіміра 4 ступені}} {{!}}} Замежныя ўзнагароды: {{{!}} <nowiki></nowiki>{{Камандор ордэна Ганаровага легіёна}} {{!}}- {{Кавалер Вялікага крыжа ордэна Святых Маўрыкія і Лазара}} {{!}}} |Commons = |Rodovid = |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = }}'''Сцяпан Іосіфавіч Курч''' ({{ДН|31|5|1850}}, маёнтак Вусце, [[Магілёўская губерня]] — {{ДС|11|1|1906}}, [[Мінск]]) — расійскі генерал-маёр беларускага паходжання, ваенны цэнзар [[Віленская ваенная акруга|Віленскай ваеннай акругі]], камандуючы 50-й пяхотнай брыгадай. == Паходжанне == Шляхецкі [[Курчы (род)|род Курчоў]] вядомы яшчэ з XVI стагоддзя, яго прадстаўнікі займалі дзяржаўныя і ваенныя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай і ў свой час нават парадніліся з Сапегамі. Стэфан Курч нарадзіўся 31 мая 1850 года ў маёнтку [[Вусце (Аршанскі раён)|Вусце]] Магілёўскай губерні. Бацька — шляхціч Іосіф Адамавіч Курч, уладальнік маёнтка. Маці — Надзея Васілеўна Бібікава, дачка расійскага генерала В. А. Бібікава. == Пачатак ваеннай кар’еры == Службу распачаў кандуктарам у Мікалаеўскім Інжынерным Вучылішчы, з якога у 1868 годзе выпушчаны прапаршчыкам у 2-гі пантонны паўбатальён. У 1869 годзе пераведзены ў ранейшым чыне ў лейб-гвардыі Праабражэнскі полк. У 1875 годзе атрымаў чын гвардыі штабс-капітана і праз месяц накіраваны на службу да камандуючага Заходне-Сібірскай ваеннай акругай з залічэннем маёрам па армейскай пяхоце. == Руска-турэцкая вайна == З пачаткам [[Руска-турэцкая вайна (1877—1878)|Руска-турэцкай вайны]] Сцяпан Курч быў пераведзены ў 19-ы пяхотны Кастрамскі полк, у складзе якога прымаў удзел у штурме Плеўны 8 ліпеня 1877 года. Потым пераведзены ў 17-ы пяхотны Архангелагародскі полк. У баі 28 лістапада Архангелагародскі полк першым прыйшоў на дапамогу грэнадзёрам супраць прарыву войска Асмана-пашы. Далей быў зімовы пераход праз Балканы і паспяховы штурм Чыфліка. За бездакорную службу Сцяпан Курч быў узнагароджаны ордэнам Св. Станіслава 2 ступені з мячамі, Св. Ганны 2 ступені з мячамі і Св. Уладзіміра 4 ступені з мячамі і бантам. Пасля вайны зноўку вярнуўся да службы ў штабе Заходне-Сібірскай ваеннай акругі. == Апошнія гады == У 1881 годзе ўзведзены ў чын палкоўніка і пастаўлены камандзірам 1-га Заходне-Сібірскага міннага батальёна. Потым паслядоўна камандаваў 30-й рэзервовай пяхотнай брыгадай і 19-м Кастрамскім палком (1888—1897). 14 траўня 1896 года ўзведзены ў [[генерал-маёр]]ы і з 1897 года камандаваў рознымі пяхотнымі брыгадамі ў 4-й, 2-й і 5-й дывізіях, а з 14 красавіка 1900 года — 50-й рэзервовай пяхотнай брыгадай. У 1905—1906 гадах — ваенны цэнзар Віленскай ваеннай акругі<ref>РГВИА, ф. 409, оп. II, д. 34128, л. 13-21, п/с 349—210</ref>. Гэты час разам з дзецьмі жыў у [[Мінск]]у па адрасе: вул. Захар’еўская, дом 16. Памёр у студзені 1906 года. Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску<ref>«Минская речь». 1906. 15 января., № 11. С. 3</ref>. == Сям’я == * Брат — Мікалай Іосіфавіч Курч (1854—1916), калежскі асэсар, ганаровы суддзя Міравога суда Аршанскай акругі. Скончыў вучылішча правазнаўства ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Уладальнік Ярковіцкага шклаварнага завода ля Талачына, а таксама сядзібы [[Чэрвіна (вёска)|Чэрвіна]]. * Жонка — Кацярына Міхайлаўна Курбаноўская (1861—1935), дачка віцэ-губернатара Акмолінскай вобласці. Перакладчыца, драматург, празаік. Друкавалася пад псеўданімам Эк у шэрагу папулярных тагачасных часопісаў («Русская мысль», «Журнал для всех», «Журнал для женщин» і інш.). Напісала шмат апавяданняў для дзяцей. Пасля смерці мужа жыла ў [[Масква|Маскве]] на Спірыдонаўцы, дом 16. * Дачка — Надзея Курч (1891—?) * Сын — Барыс Курч (1899—?) {{Зноскі}} {{DEFAULTSORT:Курч Сцяпан Іосіфавіч}} [[Катэгорыя:Курчы (род)|Сцяпан Іосіфавіч]] [[Катэгорыя:Генералы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых могілках (Мінск)]] [[Катэгорыя:Цэнзары Расійскай імперыі]] i42a5e72tcjn8bspg2p8ckwauqrrpfj Сбербанк Расіі 0 468504 5222540 5191953 2026-10-21T01:37:29Z Odags 103628 арфаграфія 5222540 wikitext text/x-wiki {{Картка банка |найменне банка=Публічнае акцыянернае таварыства «Сбербанк» |лагатып банка=[[Файл:Logo Sberbank.svg|300x300пкс]] |тып=[[Публічнае акцыянернае таварыства]] |ліцэнзія=[http://www.cbr.ru/credit/coinfo.asp?id=350000004 №&nbsp;1481 от 11.08.2015] |страхаванне ўкладаў=[http://www.asv.org.ru/insurance/banks_list/281136/ №&nbsp;417 от 11.01.2005] |лістынг на біржы= |дзейнасць=Усе віды банкаўскай дзейнасці |год заснавання=[[1991]] |былыя назвы=Акционерный коммерческий Сберегательный банк Российской Федерации (ОАО) |размяшчэнне={{Сцягафікацыя|Расія}}: [[Масква]] |ключавыя фігуры=[[Герман Грэф]] <br> {{s|(прэзідэнт і старшыня праўлення)}} <br> [[Сяргей Ігнацьеў]] |статутны капітал={{няма змен}} 67,76 млрд руб. (2007)<ref name="cbr.ru" /> |уласны капітал={{Рост}} 3,497 трлн руб. (2016 год, [[МСФО]]) |актывы={{Падзенне}} 22,268 трлн руб. (2016 год, МСФО) |чысты прыбытак={{Рост}} 541,9 млрд [[расійскі рубель|руб]]. (2016 год, МСФО) |колькасць супрацоўнікаў={{Падзенне}} 325 тыс. чалавек (2016 год) |матчына таварыства=[[Банк Расіі]] |аўдытар=[[PWC]] |сайт=[http://www.sberbank.ru] }} [[Файл:Rus_Stamp_Sberbank_Russia-160.jpg|справа|міні|200x200пкс|[[Паштовая марка]] [[Расія|Расіі]], прысвечаная 160-годдзю Сбербанка (2001)]] '''Сбербанк''' або '''Ашчадбанк''' (ПАТ Ашчадбанк<ref>[http://www.sberbank.ru/ru/about/today/requisites Реквизиты] Полное фирменное наименование — ''Публичное акционерное общество «Сбербанк России»'' (сокращённое фирменное наименование — ''ПАО Сбербанк'')</ref>) — найбуйнейшы [[Расія|расійскі]] [[Універсальны банк|універсальны камерцыйны банк]]. Кантралюецца Цэнтральным банкам Расійскай Федэрацыі, якому належаць больш за 52 % акцый<ref name="cbr.ru">[http://www.cbr.ru/credit/coinfo.asp?id=350000004 Банк России.]</ref><ref>[http://www.cbr.ru/credit/depend/RB1481.pdf Список лиц, под контролем либо значительным влиянием которых находится ПАО Сбербанк] / Сайт Центрального банка Российской Федерации, 14 августа 2015</ref>. Аказвае шырокі спектр банкаўскіх паслуг. Доля Сбербанка ў агульным аб’ёме актываў расійскага банкаўскага сектара складала на 1 студзеня 2016 года 28,7 %. На рынку прыватных укладаў — 46 %. Крэдытны партфель адпавядаў 38,7 % усіх крэдытаў, выдадзеных насельніцтву. [[Брэнд]] Сбербанка на пачатак 2010 года, па ацэнцы часопіса «The Banker» і кампаніі Brand Finance, займаў 15-е месца ў рэйтынгу самых дарагіх сусветных банкаўскіх брэндаў і каштаваў прыблізна 11,7 мільярда даляраў<ref>[http://lenta.ru/news/2010/02/02/banks/ Lenta.ru: Сбербанк вошел в топ-15 самых дорогих банковских брендов]</ref>. Цэнтральны офіс у [[Масква|Маскве]]. Па стане на сярэдзіну 2016 года налічваў амаль 17,5 тыс. падраздзяленняў і 14 тэрытарыяльных даччыных банкаў у 83-х суб’ектах [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Па стане на 1 мая 2017 года колькасць аддзяленняў Сбербанка склала 14 826<ref>[https://lenta.ru/news/2017/05/10/sberclosed/ Сбербанк за год сократил 1,3 тысячи отделений]</ref>. Сбербанк даў справаздачу аб падзенні чыстага прыбытку за першае паўгоддзе на 39,8 % у параўнанні з леташнімі вынікамі<ref>[https://internet-finans.ru/news/pribyl-sberbanka-za-polugodie-upala-na-39-chto-budet-s-dividendami/ Прыбытак Сбербанка за паўгоддзе ўпаў на 39 %]</ref>. Прыбытак склаў ₽287,2 млрд супраць ₽476,9 млрд за аналагічны перыяд 2019 года. Гэта вынікае з фінансавай справаздачнасці банка па МСФС. == Гісторыя == {{Гл. таксама|Ашчадныя касы ў Расіі}} У часы [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]] з [[1922]] года па [[1987]] год дзейнічала сістэма Дзяржаўных працоўных ашчадных кас СССР, якая з 1922 года па [[1963]] год падпарадкоўвалася Міністэрству фінансаў СССР, а з 1963 года Дзяржаўнаму банку СССР<ref name="sberbank-history">[http://sberbank-history.ru/ История Сбербанка России]</ref>. У 1987 годзе ў рамках банкаўскай рэформы ў СССР сістэма Дзяржаўных працоўных ашчадных кас была рэарганізавана, і створаны Банк працоўных зберажэнняў і крэдытавання насельніцтва СССР (Ашчадны банк СССР). Пастановай Вярхоўнага Савета РСФСР ад 13 ліпеня 1990 года Расійскі рэспубліканскі банк Ашчаднага банка СССР быў абвешчаны ўласнасцю [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]. У 1989 годзе Ашчадны банк стаў першым банкам-членам аплатнай сістэмы Visa ў СССР<ref>[http://visa.com.ru/av/main.jsp Краткая историческая справка о появлении Visa в России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100208184347/http://www.visa.com.ru/av/main.jsp |date=8 лютага 2010 }}</ref>. 22 сакавіка 1991 года адбылося заснаванне '''Акцыянернага камерцыйнага Ашчаднага банка Расійскай Федэрацыі''' (Сбербанк Расіі ААТ) на агульным сходзе акцыянераў у адпаведнасці з Законам РСФСР «Аб банках і банкаўскай дзейнасці ў РСФСР» ад 2 снежня 1990 года. 1 студзеня 1992 года Ашчадны банк СССР спыніў сваё існаванне. 1 студзеня 2001 года ў Сбербанку Расіі праведзена рэарганізацыя, у выніку якой 79 рэгіянальных банкаў Сбернага банка Расіі рэарганізаваныя ў 17 тэрытарыяльных шляхам аб’яднання. У лютым 2007 года праведзена маштабнае размяшчэнне акцый банка, вядомае як «народнае IPO», у ходзе яго правядзення многія супрацоўнікі Сбербанка прымушаліся кіраўніцтвам да набыцця гэтых акцый<ref>''Анна Бараулина, Василий Кудинов, Андрей Панов.'' [http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2007/03/16/122404 «Попробуй откажись»] // [//ru.wikipedia.org/wiki/Ведомости Ведомости], № 46 (1820), 16 марта 2007</ref>. У чэрвені 2010 года банк атрымаў дазвол Кітайскай банкаўскай рэгулятарнай камісіі на адкрыццё прадстаўніцтва ў [[Пекін]]е. 4 чэрвеня 2010 года рашэннем акцыянераў банка поўнае афіцыйнае найменне банка было скарочана да «Ашчадны банк Расіі ААТ»<ref>{{Cite web|url=http://www.vz.ru/news/2010/6/4/408132.html|title=Сбербанк сократил официальное название|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120816141227/http://www.vz.ru/news/2010/6/4/408132.html|archivedate=16 жніўня 2012|publisher=Взгляд|date=4 июня 2010 года|accessdate=2010-06-04|url-status=dead}}</ref>. 29 ліпеня 2010 года Банк Расіі ўзгадніў рэдакцыю статута з новай назвай. У верасні 2010 года фірменнае найменне банка змянілася на ''Адкрытае акцыянернае таварыства «Ашчадны банк Расіі»'' (скарочана '''ААТ «Сбербанк Расіі»'''). На англійскай мове фірменнае найменне змянілася на ''Sberbank of Russia'' (скарочана ''Sberbank''). У верасні 2010 года «Сбербанк Расіі» адкрыў філіяльную сетку ў [[Індыя|Індыі]]. У верасні 2010 года была завершана рэгістрацыя прадстаўніцтва ў [[Пекін]]е. У чэрвені 2011 года стала вядома аб стварэнні Ашчадным банкам і французскім банкам BNP Paribas сумеснага банка, які, працуючы пад гандлёвай маркай Cetelem, будзе займацца рознічным крэдытаваннем у крамах<ref>{{Cite web|url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/262404/novyj_rynok_sberbanka|title=Новый рынок Сбербанка|archiveurl=https://www.webcitation.org/65JZjY8uc?url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/262404/novyj_rynok_sberbanka|archivedate=9 лютага 2012|author=Наталия Биянова, Наиля Аскер-заде.|publisher=// Ведомости, 20.06.2011, № 110 (2876)|accessdate=2011-6-20|url-status=live}}</ref>. === Зліцця і паглынання === У сакавіку 2011 года Ашчадны банк купіў 100 % расійскай інвестыцыйнай кампаніі '''«Тройка дыялог»''' '''(Sberbank CIB)''' за суму ў $1 млрд<ref>''Наиля Аскер-заде''. [http://www.vedomosti.ru/finance/news/1227998/sberbank_obyavil_o_pokupke_trojki_dialog Сбербанк объявил о покупке «Тройки диалог»] // vedomosti.ru {{Праверана|11|3|2011}}(Праверана 11 сакавіка 2011)</ref>. 28 снежня 2011 года Сбербанк і Cetelem (падраздзяленне спажывецкага крэдытавання групы BNP Paribas) падпісалі абавязваючае пагадненне пра стварэнне сумеснага банка на рынку крэдытавання ў пунктах продажу ў Расіі<ref>[http://merger.ru/news/Sberbank-i-Cetelem-zaklyuchili-soglashenie-o-sozdanii-sovmestnogo-rossijskogo-kreditnogo-banka-23727 «Сбербанк» и Cetelem заключили соглашение о создании совместного российского кредитного банка]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 2011 годзе кіраўніцтва банка абвясціла пра пачатк экспансіі на рынкі Усходняй Еўропы і Турцыі<ref name="газ_12_2011">{{cite web|url=http://www.gazeta.ru/news/business/2011/12/23/n_2145262.shtml|title=Сбербанк купил дочерний банк «Лукойла» в Швейцарии за $80,62 млн|publisher=// gazeta.ru|accessdate=2011-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181116173440/https://www.gazeta.ru/news/business/2011/12/23/n_2145262.shtml|archivedate=16 лістапада 2018|url-status=dead}}</ref>. На працягу года Ашчадны банк зрабіў шэраг набыткаў на гэтых тэрыторыях. У ліпені 2011 года было абвешчана пра набыццё холдынга Volksbank International (VBI) — усходнееўрапейскага падраздзялення аўстрыйскай банкаўскай групы Österreichische Volksbanken AG (тады ж стала вядома, што гэтая група стала адным з васьмі еўрапейскіх банкаўскіх інстытутаў, якія не прайшлі стрэс-тэст Еўрапейскага банкаўскага кіравання)<ref>{{Cite web|url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/264067/otkupil_na_stresse|title=Откупил на стрессе|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120809170456/http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/264067/otkupil_na_stresse|archivedate=9 жніўня 2012|author=Алексей Рожков, Наталия Биянова.|publisher=// Ведомости, 18.07.2011, № 130 (2896)|accessdate=2011-7-18|url-status=dead}}</ref>. Канчатковае пагадненне аб угодзе, якую планавалася завяршыць да канца года і якая ацэньвалася ў суму €585-645 млн, было падпісана ў верасні 2011. У снежні 2011 года Сбербанк праінфармаваў пра набыццё даччынага банка «[[Лукойл]]а» ў Швейцарыі — SLB, які спецыялізуецца на паслугах private banking. Кошт куплі склаў $80,62 млн. У 2012 годзе Сбербанк купіў турэцкі банк Denizbank, а ў 2019 годзе прадаў яго і сышоў з Турцыі<ref>[https://www.vedomosti.ru/finance/articles/2019/07/31/807777-sberbank-ushel Сбербанк ушел из Турции]{{ref-ru}}</ref>. Пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|уварвання Расіі ва Украіну]] ў лютым 2022 года Сбербанк трапіў пад санкцыі ЗША. Санкцыі азначаюць поўную замарозку актываў банка на Захадзе і забарону трансакцый, акрамя аперацый па гандлі прадуктамі харчавання і ўгнаеннямі. Аналагічныя санкцыі ўвялі Еўрасаюз, Вялікабрытанія, Швейцарыя. У чэрвені Сбербанк адключылі ад сістэмы міжбанкаўскага абмену данымі [[SWIFT]]. На фоне гэтых падзей Сбербанк распрадаў свае даччыныя кампаніі ў Еўрапейскім Саюзе і Швейцарыі і пакінуў рэгіён<ref>[https://www.rbc.ru/business/16/06/2023/648c4bcb9a79470a2dd5ba28 Сбербанк вышел с банковского рынка Европейского союза]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.rbc.ru/finances/02/09/2022/63123a239a7947e0b9ef079c Сбербанк продал швейцарскую «дочку»]{{ref-ru}}</ref>. У верасні 2022 года Сбербанк закрыў здзелку па продажы ўсяго пакета акцый свайго даччынага банка ў Казахстане мясцоваму холдынгу «Байтерек»<ref>[https://www.rbc.ru/finances/02/09/2022/6311db299a7947b252465466 Сбербанк продал казахстанскую «дочку» холдингу «Байтерек»]{{ref-ru}}</ref>. == Уласнікі і кіраўніцтва == Доля Цэнтральнага банка Расійскай Федэрацыі ў [[Статутны капітал|статутным капітале]] ПАО Сбербанк складае 50 % плюс адна галасуючая акцыя; у галасуючых акцыях — 52,32 %<ref>{{Cite web|url=http://www.sberbank.ru/moscow/ru/about/today/|title=«Сбербанк России» - Информация о Банке|publisher=// sberbank.ru|accessdate=2014-12-17}}</ref>. Астатнімі 47,62 % акцый Сбербанка, што знаходзяцца ў публічным абарачэнні, валодаюць больш за 8273 юрыдычныя і фізічныя асобы. З 1996 года таргі акцыямі Сбербанка праводзяцца на расійскіх біржах ММВБ і РТС. У сакавіку 2007 года банк размясціў дадатковы выпуск звычайных акцый, у выніку чаго статутны капітал павялічыўся на 12 %, і было прыцягнута 230,2 млрд рублёў. Сярэдні дзённы аб’ём таргоў акцыямі Сбербанка складае 40 % аб’ёму таргоў на ММВБ. Вялікі рэзананс у сусветнай прэсе выклікала зацвярджэнне ў траўні 2016 года членам назіральнага савета Ашчаднага банка былога прэм’ер-міністра Фінляндыі [[Эска Тапані Аха|Эска Аха]]<ref>{{YLE-N|8913804|Эско Ахо стал членом наблюдательного совета Сбербанка|27|5|2016|27|5|2016}}(Праверана 25 мая 2017)</ref>. === Старшыні праўлення Ашчаднага банка Расіі === * Жыхараў Павел Іванавіч (сакавік 1991 г. — сакавік 1993) * Яшын Алег Уладзіміравіч (сакавік 1993 — студзень 1996) * Казьмін Андрэй Ільіч (студзень 1996 — кастрычнік 2007) * Грэф Герман Оскаравіч (з кастрычніка 2007) == Дзейнасць == [[Файл:60-letiya Oktyabrya Prospekt, Moscow - 7637.jpg|міні|Штаб-кватэра Сбербанка на вуліцы Вавілава, 19.]] Філіяльная сетка банка на сярэдзіну 2010-х гадоў уключае 14 тэрытарыяльных банкаў і амаль 17,5 тыс. падраздзяленняў па Расіі. Даччыныя банкі Сбербанка Расіі працуюць у [[Казахстан]]е, [[Украіна|Украіне]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Германія|Германіі]]. У чэрвені [[2010]] года Сбербанк атрымаў дазвол Кітайскай банкаўскай рэгулятарнай камісіі на адкрыццё прадстаўніцтва ў [[Пекін]]е, а ў верасні 2010 года Банк Расіі зарэгістраваў філіял ААТ «Сбербанк Расіі» ў [[Індыя|Індыі]]. У банка маецца даччыная інвестыцыйная кампанія «Ашчадбанк Капітал», якая займаецца [[Санацыя (эканоміка)|санацыяй]] і кіраваннем закладзенымі ў банку актывамі<ref>[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/2009/11/11/218556 ''Гюзель Губейдуллина, Мария Рожкова.'' «Чего нас бояться — мы же не рейдеры», — Ашот Хачатурянц, генеральный директор ООО «Сбербанк капитал»] // [//ru.wikipedia.org/wiki/Ведомости Ведомости], № 213 (2483), 11 ноября 2009</ref>. З 1993 па 2010 гады Сбербанк удзельнічаў у развіцці расійскай аплатнай сістэмы ашчадных карт. З 2010 года банк удзельнічае ў праекце стварэння ўніверсальнай электроннай карты, з’яўляючыся адным з заснавальнікаў аператара праекта УЭК<ref>[http://www.uecard.ru/company-about/2010-11-26-11-22-30 ОАО «УЭК» — Акционеры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120312080012/http://www.uecard.ru/company-about/2010-11-26-11-22-30 |date=12 сакавіка 2012 }}</ref>. 3 лютага 2012 года Ашчадны банк абвясціў, што стварае венчурны фонд на базе венчурнага падраздзялення «Тройкі Дыялог» — «Тройка Венчурз» са стратэгіяй інвеставання ў высокатэхналагічныя кампаніі і праекты, пачатковыя інвестыцыі складуць 100 млн дал<ref>[http://positiverussia.com/news/2012/02/03/Sberbank-sozdaet-venchurnyj-fond-na-baze-Trojki-Dialog-nachalnye-investicii---100-mln-/ Сбербанк создает венчурный фонд на базе «Тройки Диалог», начальные инвестиции — 100 млн $]</ref>. === Паказчыкі дзейнасці === З’яўляецца найбуйнейшым у Расіі банкам па аб’ёмах аперацый з [[Фізічная асоба|фізічнымі асобамі]].<ref>[https://sber-ipoteka.info/info/news/poryadok-pokupki-stroyashhegosya-zhilya-i-stroitelstva-doma-v-ipoteku.html Паказчыкі дзейнасці Сбербанка]{{Недаступная спасылка}}</ref> Чысты прыбытак Ашчаднага банка па МСФС за 2014 год склаў 290,3 млрд руб., знізіўшыся на 20 % у параўнанні з прыбыткам за 2013 год (362 млрд руб.) У першым квартале 2016 года чысты прыбытак па міжнародных стандартах фінансавай справаздачнасці (МСФС) вырас у 3,8 разы (на 284,6 %) у параўнанні з аналагічным перыядам мінулага года і дасягнуў 117,7 млрд рублёў<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/finance/news/2016/05/25/642346-chistaya-pribil|title=Чистая прибыль Сбербанка в I квартале 2016 года выросла почти в 4 раза|author=Ведомости|date=2016-05-25|accessdate=2016-08-21}}</ref>. === Вытворчая сістэма Сбербанка === З 2008 года ў банку рэалізуецца так званая «вытворчая сістэма Сбербанка» (ВСС)<ref>[http://www.bankinform.ru/news/singlenews.aspx?newsid=35411 Производственная система Сбербанка: стирая барьеры]</ref>, якая выкарыстоўвае прынцыпы беражлівай вытворчасці ў кіраванні і прызначана для забеспячэння росту задаволенасці кліентаў, павышэння эфектыўнасці працы персаналу і павышэння матывацыі служачых<ref>{{Cite web |url=http://nebankir.ru/bank/392 |title=ПСС в Сбербанке |access-date=24 мая 2017 |archive-date=21 лістапада 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121135844/http://nebankir.ru/bank/392 |url-status=dead }}</ref>. Дарадцам Германа Грэфа па ўкараненні ПСС вясной 2011 года прызначаны Джон Тэуркоф, які да гэтага працаваў у банку Credit Suisse, вясной 2013 года яго кантракт з банкам быў скасаваны<ref>[http://www.banki.ru/news/lenta/?id=2831758 Джон Теуркоф из Credit Suisse стал советником Грефа по внедрению производственной системы Сбербанка]</ref>. == Тэрытарыяльныя банкі Сбербанка Расіі == [[Файл:Sinopskaya_Embankment_01.jpg|міні|270x270пкс|Цэнтральны офіс Сбербанка Расіі ў Санкт-Пецярбургу]] * Байкальскі банк — [[Забайкальскі край]], [[Іркуцкая вобласць]], [[Бурація|Рэспубліка Бурація]], [[Якуція|Рэспубліка Саха (Якуція)]]; * Волга-Вяцкі банк — [[Ніжагародская вобласць]], [[Уладзімірская вобласць]], [[Кіраўская вобласць]], [[Мардовія|Рэспубліка Мардовія]], [[Марый Эл|Рэспубліка Марый Эл]], [[Чувашыя|Чувашская рэспубліка]], [[Татарстан|Рэспубліка Татарстан]]; * Далёкаўсходні банк — [[Хабараўскі край]], [[Амурская вобласць]], [[Прыморскі край]], [[Сахалінская вобласць]], [[Яўрэйская аўтаномная вобласць]], [[Магаданская вобласць]], [[Камчацкі край]], [[Чукоцкая аўтаномная акруга|Чукоцкі аўтаномная акруга]]. Раней існаваў Паўночна-Усходні банк, які ўвайшоў у 2013—2014 гадах у склад Далёкаўсходняга банка. * Заходне-Сібірскі банк — [[Цюменская вобласць]], [[Ханты-Мансійская аўтаномная акруга — Югра|Ханты-Мансійская аўтаномная акруга]], [[Ямала-Ненецкая аўтаномная акруга]], [[Омская вобласць]]; * Заходне-Уральскі банк — [[Пермскі край]], [[Рэспубліка Комі]], [[Удмурція|Удмурцкая рэспубліка]]; * Маскоўскі банк — [[Масква]] (з 2 лістапада 2009 года); * Паволжскі банк — [[Самарская вобласць]], [[Ульянаўская вобласць]], [[Арэнбургская вобласць]], [[Саратаўская вобласць]], [[Валгаградская вобласць]], [[Астраханская вобласць]], [[Пензенская вобласць]]; * Паўночны банк — [[Яраслаўская вобласць]], [[Кастрамская вобласць]], [[Іванаўская вобласць]], [[Валагодская вобласць]], [[Архангельская вобласць]], [[Ненецкая аўтаномная акруга]]; * Паўночна-Заходні банк — [[Санкт-Пецярбург]], [[Ленінградская вобласць]], [[Мурманская вобласць]], [[Калінінградская вобласць]], [[Пскоўская вобласць]], [[Наўгародская вобласць]], [[Карэлія|Рэспубліка Карэлія]]; * Сібірскі банк — [[Новасібірская вобласць]], [[Томская вобласць]], [[Кемераўская вобласць]], [[Алтайскі край]], [[Рэспубліка Алтай]]; [[Краснаярскі край]], Рэспубліка Тува, [[Хакасія|Рэспубліка Хакасія]]; * Сярэднярускі банк — [[Маскоўская вобласць]], [[Цвярская вобласць]], [[Калужская вобласць]], [[Бранская вобласць]], [[Смаленская вобласць]], [[Тульская вобласць]], [[Разанская вобласць]]; * Уральскі банк — [[Свярдлоўская вобласць]], [[Чалябінская вобласць]], [[Курганская вобласць]], [[Рэспубліка Башкартастан]]; * Цэнтральна-Чарназёмны банк — [[Варонежская вобласць]], [[Арлоўская вобласць]], [[Ліпецкая вобласць]], [[Курская вобласць]], [[Белгародская вобласць]], [[Тамбоўская вобласць]]; * Паўднёва-Заходні банк — [[Растоўская вобласць]], [[Краснадарскі край]], [[Рэспубліка Адыгея]], [[Стаўрапольскі край]], [[Рэспубліка Інгушэція]], [[Рэспубліка Паўночная Асеція-Аланія|Рэспубліка Паўночная Асеція — Аланія]], [[Кабардзіна-Балкарская Рэспубліка|Кабардзіна-Балкарская рэспубліка]], [[Рэспубліка Дагестан]], [[Карачаева-Чаркеская Рэспубліка|Карачаева-Чаркеская рэспубліка]], [[Рэспубліка Калмыкія]], [[Чачэнская Рэспубліка|Чачэнская рэспубліка]]. == Даччыныя арганізацыі == {| class="wikitable" style="margin-bottom: 30px;" !Найменне !Дзейнасць !Доля ўкладання, у % !Краіна прысутнасці |- |ООО «Сбербанк Капитал» |інвестыцыйная кампанія |100 |Расія |- |АО «Сбербанк Управление Активами» |паслугі па кіраванню актывамі |100 |Расія |- |АО «Сбербанк Лизинг» |[[лізінг]]авая кампанія |100 |Расія |- |ЗАО «Сбербанк-АСТ» |адзін з пяці расійскіх аператараў для правядзення адкрытых аўкцыёнаў у электроннай форме на права заключэння дзяржаўных кантрактаў на пастаўкі тавараў, выканання работ, аказання паслуг для федэральных патрэб |100 |Расія |- |АО «Сбертех» |ІТ-кампанія |100 |Расія |- |АО «Центр программ лояльности» |праграмы лаяльнасці |100 |Расія |- |ООО «Аукцион» |адзнакавая кампанія |100 |Расія |- |АО «НПФ Сбербанка» |недзяржаўны пенсійны фонд |100 |Расія |- |ЗАО «Объединённое кредитное бюро» |бюро крэдытных гісторый |50<ref>[http://bki-okb.ru/about Акционеры бюро — Объединенное кредитное бюро] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170525200416/http://www.bki-okb.ru/about |date=25 мая 2017 }}</ref> |Расія |- |АО «Сбербанк Интернешнл» (Sberbank International) |банкаўская група |100 |[[Кітай]], [[Індыя]] |- |[[Сбер Банк (Беларусь)|ААТ «Сбер Банк»]] |даччыны банк у Рэспубліцы Беларусь |100 |[[Беларусь]] |- |ЗАО «Рублево‐Архангельское» |будаўніцтва |100 |Расія |- |ЗАО «Сбербанк КИБ» (раней «Тройка Диалог») |інвестыцыйны бізнес |100 |Расія, [[ЗША]], [[Кіпр]] і інш. |- |ООО «Спецдепозитарий Сбербанка» |спецыялізаваны дэпазітарый |100 |Расія |- |ООО «Драйв Клик Банк» |даччыны банк |100 |Расія |- |ООО «АктивБизнесКонсалт» |калектарскае агенцтва |100 |Расія |- |ООО СК «Сбербанк страхование» |[[страхавая кампанія]] |100 |Расія |- |ООО СК «Сбербанк Страхование Жизни» |страхавая кампанія |100 |Расія |- |ООО «СберКорус» |ІТ-кампанія (распрацоўка ПО) |100 |Расія |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Банкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Лонданскай біржы]] [[Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Банкі Расіі]] [[Катэгорыя:Чорны спіс ЕС]] fhky6s8umj80uqakasemsmz09z3ubf9 Снаф (раман) 0 471060 5222389 2834255 2026-10-20T15:09:26Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Раманы на англійскай мове]]; +[[Катэгорыя:Раманы 2008 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222389 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва=Снаф |Аўтар=[[Чак Паланік]] |Мова=[[Англійская мова|англійская]] |Арыгінал выпуску=2008 |Старонак=256 }} '''Снаф''' ({{lang-en|Snuff}}) - [[раман]] [[Чак Паланік|Чака Паланіка]], які быў выдадзены ў [[2008|2008 годзе]]. == Сюжэт == Легендарная порназорка ''Касі Райт'' завяршае сваю кар'еру. Аднак сысці яна мае намер з такім шыкам і бляскам, якога свет [[Порнастужка|кіна для дарослых]] яшчэ ня ведаў за ўсё сваё доўгае і вельмі цяжкага існванне. Яна збіраецца заняцца перад камерамі [[Секс|сeксам]] ні больш ні менш, чым з [[Оргія|шасьцюстамі мужчынамі]]! Спецыяльныя часопісы шалеюць. Начныя праграмы кабельнага тэлебачання робяць заклад - атрымаецца ці не. Запрошаныя паўдзельнічаць аматары з нецярпеннем чакаюць сваёй чаргі, пхаюцца ў цесным вестыбюлі і інтрыгуюць, каб прабіцца наперад. Самыя дасведчаныя асы порна затаілі дыханне. Адлік пайшоў! {{Чак Паланік}} [[Катэгорыя:Чак Паланік]] [[Катэгорыя:Раманы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Раманы 2008 года]] l4sil29o07ixw4kkt9qsnjvh9q5x4k9 Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён) 0 471413 5222580 5221278 2026-10-21T06:14:34Z D.L.M.I. Bel 33064 Адкат праўкі [[Special:Diff/5221278|5221278]] аўтарства [[Special:Contributions/Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[User talk:Zadorenko V|размовы]]) 5222580 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Барунскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Барунскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ашмянскі раён]] |Уключае = 36 (30 вёсак і 6 хутароў)<ref name="Борунский сельсовет">{{Cite web |url=http://oshmiany.gov.by/ru/borunskij-sels/ |title=Борунский сельсовет |access-date=4 ліпеня 2017 |archive-date=16 ліпеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716191719/http://oshmiany.gov.by/ru/borunskij-sels/ |url-status=dead }}</ref> |Сталіца = аграгарадок [[Баруны (Ашмянскі раён)|Баруны]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]],</br> [[17 студзеня]] [[1969]] |Скасаванне = [[2 снежня]] [[1961]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1069 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 255<ref name="Борунский сельсовет"/> |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = http://oshmiany.gov.by/ru/borunskij-sels/ |Заўвагі = }} '''Бару́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Баруны (Ашмянскі раён)|Баруны]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Каецяняцкі сельсавет''' у складзе Ашмянскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Каецяняты]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Баруны, сельсавет перайменаваны ў Барунскі сельсавет<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 2 снежня 1961 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Гальшанскі сельсавет|Гальшанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).</ref>. 17 студзеня 1969 года Барунскі сельсавет утвораны зноў у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці БССР з цэнтрам у вёсцы [[Баруны (Ашмянскі раён)|Баруны]] ў складзе 34 населеных пунктаў (вёскі [[Аляны]], [[Антанова (Ашмянскі раён)|Антанова]], [[Баруны (Ашмянскі раён)|Баруны]], [[Біюцішкі]], [[Бразгалішкі]], [[Вайцехава]], [[Вашчынікі]], [[Гейстуны]], [[Гінеўцы]], [[Гіргіляны]], [[Дайнаполе]], [[Загарняты]], [[Зубаўшчына (Ашмянскі раён)|Зубаўшчына]], [[Зялёны Бор (Ашмянскі раён)|Зялёны Бор]], [[Каецяняты]], [[Кастына]], [[Курган (Ашмянскі раён)|Курган]], [[Кураўшчына (Барунскі сельсавет)|Кураўшчына]], [[Кутараўшчына]], [[Макаўшчына]], [[Пятровічы (Ашмянскі раён)|Пятровічы]], [[Смаленка]], [[Трасечаняты]], [[Федзевічы]], [[Чараны]], [[Чаркасы (Ашмянскі раён)|Чаркасы]], [[Чэрнушка]], [[Шанцілаўшчына]], [[Шапавалы (Ашмянскі раён)|Шапавалы]], хутары [[Зара (Ашмянскі раён)|Зара]], [[Карпуцішкі]], [[Кузьмішкі (Ашмянскі раён)|Кузьмішкі]], [[Рудэнішкі]] і [[Свілаўка]]), якія ўваходзілі ў склад [[Куцавіцкі сельсавет|Куцавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 студзеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 9 (1239).</ref>. 19 жніўня 1985 года скасаваны хутар [[Кураўшчына (Барунскі сельсавет)|Кураўшчына]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref>. 30 мая 1988 года ў склад сельсавета з [[Семярніцкі сельсавет|Семярніцкага сельсавета]] перададзены 13 населеных пунктаў (вёскі [[Бянюны]], [[Гарэцкаўшчына]], [[Гудаўшчына]], [[Палуды]], [[Равы (Ашмянскі раён)|Равы]], [[Сідляроўшчына]], [[Шальціны (Ашмянскі раён)|Шальціны]], хутары [[Барадоўшчына]], [[Засценне]], [[Лігі (хутар)|Лігі]], [[Мар’янова (Ашмянскі раён)|Мар’янова]], [[Місюнішкі]] і [[Студзянец (Ашмянскі раён)|Студзянец]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 30 мая 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 22 (1972).</ref>. 22 лістапада 2012 года скасаваны хутар [[Чараны]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D912r0054704 Решение Ошмянского районного Совета депутатов от 22 ноября 2012 г. № 120 Об упразднении сельских населенных пунктов Ошмянского района]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1497 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,5 % — [[беларусы]], 3,8 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1069 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)}} {{Ашмянскі раён}} [[Катэгорыя:Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1961 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1969 годзе]] 4cjlrin6o8mfc71fux0rb5r8qp16efs 5222583 5222580 2026-10-21T06:19:51Z D.L.M.I. Bel 33064 5222583 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Барунскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Барунскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ашмянскі раён]] |Уключае = 36 (30 вёсак і 6 хутароў)<ref name="Борунский сельсовет">{{Cite web |url=http://oshmiany.gov.by/ru/borunskij-sels/ |title=Борунский сельсовет |access-date=4 ліпеня 2017 |archive-date=16 ліпеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716191719/http://oshmiany.gov.by/ru/borunskij-sels/ |url-status=dead }}</ref> |Сталіца = аграгарадок [[Баруны (Ашмянскі раён)|Баруны]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]],</br> [[17 студзеня]] [[1969]] |Скасаванне = [[2 снежня]] [[1961]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1069 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 255<ref name="Борунский сельсовет"/> |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = http://oshmiany.gov.by/ru/borunskij-sels/ |Заўвагі = }} '''Бару́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Баруны (Ашмянскі раён)|Баруны]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Каецяняцкі сельсавет''' у складзе Ашмянскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Каецяняты]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Баруны, сельсавет перайменаваны ў Барунскі сельсавет<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 2 снежня 1961 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Гальшанскі сельсавет|Гальшанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).</ref>. 17 студзеня 1969 года Барунскі сельсавет утвораны зноў у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці БССР з цэнтрам у вёсцы [[Баруны (Ашмянскі раён)|Баруны]] ў складзе 34 населеных пунктаў (вёскі [[Аляны]], [[Антанова (Ашмянскі раён)|Антанова]], [[Баруны (Ашмянскі раён)|Баруны]], [[Біюцішкі]], [[Бразгалішкі]], [[Вайцехава]], [[Вашчынікі]], [[Гейстуны]], [[Гінеўцы]], [[Гіргіляны]], [[Дайнаполе]], [[Загарняты]], [[Зубаўшчына (Ашмянскі раён)|Зубаўшчына]], [[Зялёны Бор (Ашмянскі раён)|Зялёны Бор]], [[Каецяняты]], [[Кастына]], [[Курган (Ашмянскі раён)|Курган]], [[Кураўшчына (Барунскі сельсавет)|Кураўшчына]], [[Кутараўшчына]], [[Макаўшчына]], [[Пятровічы (Ашмянскі раён)|Пятровічы]], [[Смаленка]], [[Трасечаняты]], [[Федзевічы]], [[Чараны]], [[Чаркасы (Ашмянскі раён)|Чаркасы]], [[Чэрнушка]], [[Шанцілаўшчына]], [[Шапавалы (Ашмянскі раён)|Шапавалы]], хутары [[Зара (Ашмянскі раён)|Зара]], [[Карпуцішкі]], [[Кузьмішкі (Ашмянскі раён)|Кузьмішкі]], [[Рудэнішкі]] і [[Свілаўка]]), якія ўваходзілі ў склад [[Куцавіцкі сельсавет|Куцавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 студзеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 9 (1239).</ref>. 19 жніўня 1985 года скасаваны хутар [[Кураўшчына (Барунскі сельсавет)|Кураўшчына]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref>. 30 мая 1988 года ў склад сельсавета з [[Семярніцкі сельсавет|Семярніцкага сельсавета]] перададзены 13 населеных пунктаў (вёскі [[Бянюны]], [[Гарэцкаўшчына]], [[Гудаўшчына]], [[Палуды]], [[Равы (Ашмянскі раён)|Равы]], [[Сідляроўшчына]], [[Шальціны (Ашмянскі раён)|Шальціны]], хутары [[Барадоўшчына]], [[Засценне]], [[Лігі (хутар)|Лігі]], [[Мар’янова (Ашмянскі раён)|Мар’янова]], [[Місюнішкі]] і [[Студзянец (Ашмянскі раён)|Студзянец]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 30 мая 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 22 (1972).</ref>. 22 лістапада 2012 года скасаваны хутар [[Чараны]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D912r0054704 Решение Ошмянского районного Совета депутатов от 22 ноября 2012 г. № 120 Об упразднении сельских населенных пунктов Ошмянского района]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1497 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,5 % — [[беларусы]], 3,8 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1069 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm|url-status=dead}}</ref>. {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)}} {{Ашмянскі раён}} [[Катэгорыя:Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1961 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1969 годзе]] cy4iw9pt081cp022rxre4xeuid0ujil 1813 (кніга) 0 474343 5222216 4660705 2026-10-20T12:06:44Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Зборнікі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222216 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = «1813» |Выява = |Памер = 150пкс |Подпіс выявы = Вокладка кнігі «1813»</br>выдавецтва «[[Выдавецтва «Янушкевіч»|Янушкевіч]]», 2016 |Жанр = [[проза]], зомбі-хорар |Аўтар = [[Уладзімір Садоўскі]] |Мова арыгіналу = беларуская |Напісаны = [[2016]] |Публікацыя = 2016 |Электронная версія = http://kniharnia.by/catalog/suchasnaya_proza/1813/ }} «'''1813'''» — кніга беларускага пісьменніка [[Уладзімір Садоўскі|Уладзіміра Садоўскага]], у якую ўвайшлі навэла «1813» у жанры зомбі-хорар і пяць фантастычных апавяданняў. == Сюжэт == Дзеянне навэлы «1813» адбываецца ў апошнія дні зімы [[1813|1813 года]]. У раз­бу­ранае [[Вайна 1812 года|Вялікай вайной]] мястэчка [[Маладзечна|Маладэчна]] на ўскрайку Мін­скай губерні на­ведваецца ў госці да свайго дзядзькі [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхал Клеафас Агін­скі]] — дыпламат, кампазітар, а зараз сенатар Расійскай імперыі. З на­ды­ходам адлігі ў на­ваколлях мястэчка пачынаюць адбывацца не­зразумелыя рэчы: забі­тыя жаўнеры паўстаюць з поля мінулай бітвы і напа­даюць на жыхароў паселішча. Хутка замак Агінскіх апынаецца ў аблозе ха­дзячых мерцвякоў. Міхалу Клеафасу не застаецца нічога іншага як узяць у рукі зброю і змагацца за свабоду роднага края. У кнігу ўключана таксама пяць [[Беларуская фантастычная проза|фантастычных]] апавяданняў аўтара. == Узнагароды == У сакавіку 2017 года кніга «1813» трапіла ў тройку фіналістаў у намінацыі «Проза» [[Дэбют (літаратурная прэмія)|літаратурнай прэміі «Дэбют-2017»]] <ref>http://pen-centre.by/2017/03/21/abveshchanyya-vynk-prem-debyut.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191025224905/https://pen-centre.by/2017/03/21/abveshchanyya-vynk-prem-debyut.html |date=25 кастрычніка 2019 }}</ref>. У жніўні 2017 года кніга «1813» трапіла у лонг-ліст [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца 2017]] <ref>http://pen-centre.by/2017/08/14/zhury-prem-gedroyca-2017-abvyashchae-long-lst.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210925122518/https://pen-centre.by/2017/08/14/zhury-prem-gedroyca-2017-abvyashchae-long-lst.html |date=25 верасня 2021 }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://kniharnia.by/catalog/suchasnaya_proza/1813/ Электронная «1813»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170707081540/https://kniharnia.by/catalog/suchasnaya_proza/1813/ |date=7 ліпеня 2017 }} — электронная версія кнігі на партале kniharnia.by * [http://januskevic.by/catalog/mast_lit/3448/ Папяровая «1813»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200815110502/https://januskevic.by/catalog/mast_lit/3448/ |date=15 жніўня 2020 }} — папяровая версія кнігі на сайце выдавечтва «Янушкевіч» * [http://www.livelib.ru/book/1002026050-1813-uladzimir-sadoski «1813» на livelib.ru] — старонка кнігі на сайце livelib.ru [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Раманы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Кнігі 2016 года]] [[Катэгорыя:Зборнікі]] 4t6nko7pknbaqi1l920r0l9qx6gbhsz Ахтырка 0 485370 5222559 4888580 2026-10-21T05:37:05Z 5222559 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Ахтырка'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|15}} — карта Сумскай вобласці</ref><ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Охтирка}}) — [[горад]] у [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Плошча 31,86 км². Насельніцтва 40 000 чал. ([[2023]]). [[Горад-герой Украіны]] (2022)<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/documents/1642022-41797|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №164/2022|lang=uk}}</ref>. У ХІХ стагоддзі горад Ахтырка быў у складзе Ахтырскай воласці Ахтырскага павета [[Харкаўская губерня|Харкаўскай губерні]]<ref name="sni">[http://www.surnameindex.info/info/kharkov/akhtyrka/akhtyrka/index.html Историческая информация о городе Ахтырка]</ref>. == Гісторыя == * [[1641]]: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах. * [[1703]]: атрымаў статус горада. == Насельніцтва == {{Wikidata/Насельніцтва}} == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Васільевіч Сергіенка]] (нар. 1952) — беларускі палітык. {{зноскі}} {{Сумская вобласць}} {{Гарады-героі Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Сумскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1641 годзе]] lxn9d22j5zvycblatmdqwjc9txm2q6f Ірпінь 0 489888 5222557 4832796 2026-10-21T05:36:10Z 5222557 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ірпінь (значэнні)}} {{НП}} '''Ірпе́нь'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|8}} — карта Кіеўскай вобласці</ref> ці '''Ірпінь'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ірпінь}}) — [[горад]] у [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], на рацэ [[Ірпінь (рака)|Ірпень]]. Плошча 110,83 км². Насельніцтва 65 167 чал. (1 студзеня 2022). [[Горад-герой Украіны]] (2022)<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/documents/1642022-41797|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №164/2022|lang=uk}}</ref>. == Гісторыя == Сваім з’яўленнем горад Ірпінь абавязаны будаўніцтву чыгункі Кіеў — Ковель, якое пачалося ў 1899 годзе. Каля дарогі, недалёка ад Кіева, работнікі чыгункі заснавалі дачныя пасёлкі Ірпінь, [[Буча]] і [[Ворзэль]]. Пасёлкі Ірпінь і Буча атрымалі назвы ад аднайменных рэк, каля якіх яны знаходзіліся. 20 кастрычніка 1938 года Ірпень атрымаў статус [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка гарадскога тыпу]]. У [[1956]] годзе Ірпінь атрымаў статус горада. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адукацыя і навука == * [[Універсітэт дзяржаўнай фіскальнай службы Украіны]] == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{commons|Category:}} {{Кіеўская вобласць}} {{Гарады-героі Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1899 годзе]] dvqm9rkbkot9tjc2as9cngjuw77f1y1 Буча 0 489891 5222556 4911896 2026-10-21T05:35:40Z 5222556 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Буча'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|8}} — карта Кіеўскай вобласці</ref><ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Буча}}) — [[горад]] у [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Бучанскі раён|Бучанскага раёна]]. Плошча — 26,57 км². Насельніцтва — 35 тыс. чал. ([[2024]]). Знаходзіцца за 20 км ад [[Кіеў|Кіева]], з’яўляецца часткай [[Кіеўская агламерацыя|Кіеўскай агламерацыі]]. [[Горад-герой Украіны]] (2022)<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.president.gov.ua/documents/1642022-41797|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №164/2022}}</ref>. == Гісторыя == Упершыню тапонім «Буча» згадваецца ў пісьмовых крыніцах у 1630 годзе ў адносінах да вёскі Яблунька, размешчанай на левым беразе ракі Буча. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] пры падрыхтоўцы да вызвалення Кіева ў снежні 1943 года ў Бучы размяшчаўся камандны пункт [[1-ы Украінскі фронт|1-га Украінскага фронта]] на чале з генералам арміі [[Мікалай Фёдаравіч Ватуцін|М. Ватуціным]]. 9 лютага 2006 года Буча атрымала статус горада. == Насельніцтва == * [[1875]] — 451 чал.<ref>ЦДІАУ в м. Києві, Ф. 127.&nbsp;— Оп. 1011.&nbsp;— Спр. 1407. Арк. 34.</ref> * [[1917]] — 3000 чал. * [[2010]] — 35 000 чал.<ref name="m2010-07-23">Віктор Бондаренко: «Про засідання виконавчого комітету Бучанської міської ради», «Бучанські новини» №&nbsp;29 (334), 23 липня 2010, стор. 3.</ref>{{Wikidata/Насельніцтва}} == Гл. таксама == * [[Бучанская разня]] {{Зноскі}} == Спасылкі == {{commons|Category:}} {{Кіеўская вобласць}} {{Гарады-героі Украіны}} [[Катэгорыя:Гарады Кіеўскай вобласці]] d92zxnsr44x9rc366gitfnuzj10qq5x Бабачнік 0 531570 5222485 4279900 2026-10-20T17:55:58Z Ciepiersia 162280 −[[Катэгорыя:Ганчарства]]; ±[[Катэгорыя:Посуд]]→[[Катэгорыя:Гліняны посуд]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]], афармленне 5222485 wikitext text/x-wiki '''Ба́бачнік''', '''пасачнік''', '''стаўчык''', '''форма''' — [[гліна|гліняная]] [[пасудзіна]] ў выглядзе ўсечанага [[конус]]а з вертыкальнымі глыбокімі ўцісканнямі па баках для выпякання [[велікодны пірог|велікоднага пірага]]. Паўднёвым захадзе [[Беларусь|Беларусі]] выраблялі з вушкамі. == Літаратура == * {{крыніцы/ЭКБ|1|Бабачнік}} {{Беларуская кераміка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гліняны посуд]] kjr50qrwz9o0ujlxfsyes8zdbrkf573 Шаблон:Падзеі 20 кастрычніка 10 534868 5222446 5221214 2026-10-20T17:29:26Z M.L.Bot 261 арфаграфія 5222446 wikitext text/x-wiki '''[[20 кастрычніка]]''' * [[1323]]: Вялікі князь літоўскі [[Гедзімін]] заключыў мір з [[Архібіскупы рыжскія|рыжскім архібіскупам]] і магістратам [[Рыга|Рыгі]]. * [[1506]]: На княжанне ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім, Рускім і Жамойцкім]] абраны [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонт І Стары]]. * [[1655]]: Заключана [[Кейданская унія]] паміж [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княствам Літоўскім]] і [[Швецыя]]й. * [[1818]]: [[Вялікабрытанія]] і [[ЗША]] ўсталявалі амерыкана-[[Канада|канадскую]] мяжу па 49-й паралелі. * [[1920]]: У [[Рыга|Рызе]] пад кіраўнінтвам [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] створаны блок партый для барацьбы за незалежную і непадзельную Беларусь. * [[1929]]: ЦК ВКП(б) абвясціў курс на суцэльную [[калектывізацыя|калектывізацыю]] сельскай гаспадаркі. * [[1939]]: Прэм’ера оперы «[[Кветка шчасця]]» адбылася на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Беларускага дзяржаўнага тэатра оперы і балета]]. * [[1945]]: У [[Мінск]]у адкрыты [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурны музей Янкі Купалы]]. * [[1947]]: Адкрыўся [[Гродзенскі абласны драматычны тэатр]]. * [[1953]]: У ЗША выйшла ў свет антыўтопія [[Рэй Брэдберы|Рэя Брэдбэры]] «[[451 градус паводле Фарэнгейта]]». * [[1973]]: Адкрыўся [[Сіднейскі оперны тэатр]]. [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|К20]] lgihba59anthk4cxwsvqde0e8fomdnt Рэактыўны Янот 0 540535 5222516 5204123 2026-10-20T20:51:36Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Выдуманыя жывёлы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222516 wikitext text/x-wiki {{Герой коміксаў |імя = Ракета }} '''Рэактыўны Янот''' ({{lang-en|Rocket Raccoon}}, больш карэктны пераклад імя — '''Янот-Ракета''') — персанаж з [[комікс]]аў кампаніі [[Marvel Comics|Marvel]]. Быў прыдуманы Білам Мантло і Кітам Гіфенам і ўпершыню з'явіўся ў сёмым выпуску серыі Marvel Preview, улетку 1976 года. Ён разумны, гуманоідны [[Янот-паласкун|янот]], які з'яўляецца экспертам у тактыцы і вельмі трапным стралком. Рэактыўны Янот стаў адным з членаў каманды [[Вартавыя Галактыкі (2008)|Вартавыя Галактыкі]], якую аднавілі ў 2008 годзе. У фільмах «[[Вартавыя Галактыкі (фільм)|Вартавыя Галактыкі]]» і «[[Вартавыя Галактыкі 2]]» яго агучыў акцёр [[Брэдлі Купер]]. == Спасылкі == * [http://marvel.com/universe/Rocket_Racoon Рэактыўны Янот] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090609064447/http://marvel.com/universe/Rocket_Racoon |date=9 чэрвеня 2009 }} на сайце Marvel.com * [http://www.comicvine.com/rocket-raccoon/4005-32814/ Рэактыўны Янот] на сайце comicvine.com {{Вартавыя Галактыкі}} {{Кінематаграфічны сусвет Marvel}} [[Катэгорыя:Супергероі Marvel Comics]] [[Катэгорыя:Выдуманыя жывёлы]] hvw9a0zg6uv44iuhkizgfv0ut17zk5d Вартавыя Галактыкі (2008) 0 540558 5222511 5210600 2026-10-20T20:26:07Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Групы выдуманых персанажаў]]; +[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2008 годзе]]; +[[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя коміксы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222511 wikitext text/x-wiki {{Каманда герояў коміксаў |назва = Вартавыя Галактыкі }} {{значэнні|Вартавыя Галактыкі}} '''Вартавыя Галактыкі''' ({{lang-en|Guardians of the Galaxy}}) — каманда [[супергерой|супергерояў]] з [[комікс]]аў кампаніі [[Marvel Comics|Marvel]]. Каманда ўпершыню з'явілася ў коміксе ''Guardians of the Galaxy'' vol. 2 #1 у маі [[2008]] года і была сфармавана [[Дэн Абнет|Дэнам Абнетам]] і Эндзі Ланінгам з персанажаў, створаных рознымі пісьменнікамі і мастакамі. З'яўляецца другой камандай, што носіць дадзеную назву; [[Вартавыя Галактыкі (1969)|першая каманда]] была створана ў [[1969]] годзе Арнольдам Дрэйкам і [[Джын Колан|Джынам Коланам]]. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20180428131252/http://marvel.com/universe/Guardians_of_the_Galaxy Вартавыя Галактыкі] на Marvel.com * [http://www.comicvine.com/guardians-of-the-galaxy/65-25956/ Вартавыя Галактыкі] на Comic Vine * [http://comicbookdb.com/team.php?ID=1351 Вартавыя Галактыкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170501142106/http://comicbookdb.com/team.php?ID=1351 |date=1 мая 2017 }} на Comic Book DB {{Вонкавыя спасылкі}} {{Вартавыя Галактыкі}} [[Катэгорыя:Супергероі Marvel Comics]] [[Катэгорыя:Групы выдуманых персанажаў]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2008 годзе]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя коміксы]] 2tez3xk2ihpx6964onp4czfqx1jp0uv Куршым 0 549829 5222265 4978827 2026-10-20T12:47:35Z Autumndancer 168015 5222265 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Куршым''' ({{lang-kz|Күршім}}, да 1965 — ''Кумашкіна'', с 1965 па 1992 — ''Курчу́м''<ref>{{Слоўнік геаграфічных назваў СССР|137}}</ref>) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Курчумскай сельскай акругі. Код КАТА — 635230100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 10502 чалавекі (5222 мужчыны і 5280 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 8490 чалавек (4133 мужчыны і 4357 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] mpy89bsh7ebh4z5c20kxsldbmahgfc9 Алгабас (Куршымскі раён) 0 549830 5222277 4977058 2026-10-20T13:02:09Z Autumndancer 168015 5222277 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Алгабас}} {{НП-Казахстан}} '''Алгабас''' ({{lang-kz|Алғабас}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Курчумскай сельскай акругі. Код КАТА — 635230200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 863 чалавекі (438 мужчын і 425 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 809 чалавек (422 мужчыны і 387 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 69cp7wcdgv57o31esp20twrwtckwie2 Дынгек 0 549831 5222272 4977590 2026-10-20T12:59:29Z Autumndancer 168015 5222272 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Дынгек''' ({{lang-kz|Діңгек}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Курчумскай сельскай акругі. Код КАТА — 635230300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 214 чалавек (99 мужчын і 115 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 512 чалавек (241 мужчына і 271 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] j3r0dcxi30fsfn8l3kmszj6xcsg8ub5 Тапцерэк (Казахстан) 0 549832 5222363 4979636 2026-10-20T13:50:48Z Autumndancer 168015 5222363 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Тапцерэк}} {{НП-Казахстан}} '''Тапцерэк''' ({{lang-kz|Топтерек}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Курчумскай сельскай акругі. Код КАТА — 635230400<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 646 чалавек (319 мужчын і 327 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 391 чалавек (203 мужчыны і 188 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 359k5trjk13j6jgubytczdgm0fpqfd8 Койтас (Куршымскі раён) 0 549834 5222335 5168867 2026-10-20T13:36:29Z Autumndancer 168015 5222335 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Койтас}} {{НП-Казахстан}} '''Койтас''' ({{lang-kz|Қойтас}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Абайскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 52 км на ўсход ад раённага цэнтра, сяла [[Курчум (Усходне-Казахстанская вобласць)|Курчум]]. Код КАТА — 635233300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 665 чалавек (336 мужчын і 329 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 347 чалавек (174 мужчыны і 173 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-22}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 738wsx3miv5mgj7f6hmufs30nst0epj 5222336 5222335 2026-10-20T13:36:53Z Autumndancer 168015 5222336 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Койтас}} {{НП-Казахстан}} '''Койтас''' ({{lang-kz|Қойтас}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Абайскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 52 км на ўсход ад раённага цэнтра, аула [[Куршым]]. Код КАТА — 635233300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 665 чалавек (336 мужчын і 329 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 347 чалавек (174 мужчыны і 173 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-22}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] paatglflqjduh2v24ctn5f4esbwmlok Маркаколь (аул) 0 549837 5222348 4979006 2026-10-20T13:43:14Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Маркаколь (сяло)]] у [[Маркаколь (аул)]] 4979006 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Церакты}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Маркаколь |казахская назва = Марқакөл |герб = |сцяг = |lat_deg = 48 |lat_min = 25 |lat_sec = 23.03 |lon_deg = 85 |lon_min = 43 |lon_sec = 59.71 |CoordScale = 25000 |рэгіён = Усходне-Казахстанская вобласць |рэгіён у табліцы = Усходне-Казахстанская вобласць{{!}}Усходне-Казахстанская |від раёна = |раён = Куршымскі раён |раён у табліцы = Куршымскі раён{{!}}Куршымскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Маркакольская сельская акруга |селішча ў табліцы = Маркакольская сельская акруга{{!}}Маркакольская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Аляксееўка, Церакты |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 3489 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 635235100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Маркаколь''' ({{lang-kz|Марқакөл}}, да 2016 г. — Церакты<ref>[http://adilet.zan.kz/rus/docs/V16V0004829 О переименовании некоторых административно-территориальных единиц Курчумского, Бородулихинского районов Восточно-Казахстанской области]</ref>, до 8 верасня 1992 г. — Аляксееўка) — сяло ў [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Маркакольскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 154 км на ўсход ад раённага цэнтра, сяла [[Курчум (Усходне-Казахстанская вобласць)|Курчум]]. Код КАТА — 635235100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 5020 чалавек (2439 мужчын і 2581 жанчына)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=9 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 3489 чалавек (1680 мужчын і 1809 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] o7rebpaqsed5vu3vvjdizbecfy4dg7f 5222350 5222348 2026-10-20T13:44:02Z Autumndancer 168015 5222350 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Церакты}} {{НП-Казахстан}} '''Маркаколь''' ({{lang-kz|Марқакөл}}, да 2016 г. — Церакты<ref>[http://adilet.zan.kz/rus/docs/V16V0004829 О переименовании некоторых административно-территориальных единиц Курчумского, Бородулихинского районов Восточно-Казахстанской области]</ref>, до 8 верасня 1992 г. — Аляксееўка) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Маркакольскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 154 км на ўсход ад раённага цэнтра, аула [[Куршым]]. Код КАТА — 635235100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 5020 чалавек (2439 мужчын і 2581 жанчына)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=9 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 3489 чалавек (1680 мужчын і 1809 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] clqe1aime9dlqigfoce3xrhpbhcdvn4 Акжайлау (Усходне-Казахстанская вобласць) 0 549838 5222275 4976929 2026-10-20T13:01:04Z Autumndancer 168015 5222275 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Акжайлау}} {{НП-Казахстан}} '''Акжайлау''' ({{lang-kz|Ақжайлау}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Церакцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635235200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 477 чалавек (250 мужчын і 227 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 363 чалавекі (192 мужчыны і 171 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] l2fytn3qvnrkh4quu14ab5a30ig6b21 Былгары-Табыты 0 549839 5222291 4977439 2026-10-20T13:09:51Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Булгартабыты]] у [[Былгары-Табыты]] 4977439 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Булгартабыты |казахская назва = Былғарытабыты |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Усходне-Казахстанская вобласць |рэгіён у табліцы = Усходне-Казахстанская вобласць{{!}}Усходне-Казахстанская |від раёна = |раён = Куршымскі раён |раён у табліцы = Куршымскі раён{{!}}Куршымскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Церакцінская сельская акруга |селішча ў табліцы = Церакцінская сельская акруга{{!}}Церакцінская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 124 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 635235400 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Булгартабыты''' ({{lang-kz|Былғарытабыты}}) — сяло ў [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Церакцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635235400<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 249 чалавек (128 мужчын і 121 жанчына)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 124 чалавекі (70 мужчын і 54 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] hg7nxsg2qzbnhj2cpxycv4vrmxg6q2v 5222294 5222291 2026-10-20T13:10:44Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5222294 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Былгары-Табыты''' ({{lang-kz|Былғарытабыты}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Церакцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635235400<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 249 чалавек (128 мужчын і 121 жанчына)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 124 чалавекі (70 мужчын і 54 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 4h3xqblktl5kt3b1t78udr1aziybsd8 5222295 5222294 2026-10-20T13:11:08Z Autumndancer 168015 5222295 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Былгары-Табыты''' ({{lang-kz|Былғары-Табыты}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Церакцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635235400<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 249 чалавек (128 мужчын і 121 жанчына)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 124 чалавекі (70 мужчын і 54 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] r5q6momcrckkkm8qi37wsq7l384lunz Карашылік (Усходне-Казахстанская вобласць) 0 549840 5222334 4978198 2026-10-20T13:35:58Z Autumndancer 168015 5222334 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Карашылік}} {{НП-Казахстан}} '''Карашылік''' ({{lang-kz|Қарашілік}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Церакцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635235500<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 403 чалавекі (206 мужчын і 197 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 346 чалавек (179 мужчын і 167 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] cleeyztzqbbo6c33hy2pd3pv0t58xcw Караой (Куршымскі раён) 0 549841 5222332 5203044 2026-10-20T13:34:46Z Autumndancer 168015 5222332 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Караой}} {{НП-Казахстан}} '''Караой''' ({{lang-kz|Қараой}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Церакцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635235600<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 608 чалавек (310 мужчын і 298 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 341 чалавек (180 мужчын і 161 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] r1ewspwbjdxrzpmt3lte6ocqtno82wh Кайнарлы (Усходне-Казахстанская вобласць) 0 549842 5222327 4977959 2026-10-20T13:32:08Z Autumndancer 168015 5222327 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Кайнарлы}} {{НП-Казахстан}} '''Кайнарлы''' ({{lang-kz|Қайнарлы}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Церакцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635235700<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 346 чалавек (169 мужчын і 177 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 240 чалавек (133 мужчыны і 107 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] hbtf765h334g333jf3d2e8sgppvtzdr Аксуат (Куршымскі раён) 0 549846 5222276 4976989 2026-10-20T13:01:36Z Autumndancer 168015 5222276 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Аксуат}} {{НП-Казахстан}} '''Аксуат''' ({{lang-kz|Ақсуат}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Балыкшынскай сельскай акругі. Код КАТА — 635237100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 508 чалавек (265 мужчын і 243 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 519 чалавек (277 мужчын і 242 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 76j0pru9sm8ime38esjxczreue9t2cv Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць) 0 549847 5222279 4977091 2026-10-20T13:03:02Z Autumndancer 168015 5222279 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Аманат}} {{НП-Казахстан}} '''Аманат''' ({{lang-kz|Аманат}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Балыкшынскай сельскай акругі. Код КАТА — 635237200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 307 чалавек (154 мужчыны і 153 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 372 чалавекі (204 мужчыны і 168 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] fvmhu9yncm91gujfk4tj02m70l4dzj6 Жалнускау 0 549848 5222302 4977676 2026-10-20T13:18:18Z Autumndancer 168015 5222302 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Жалнускау''' ({{lang-kz|Жолнұсқау}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Балыкшынскай сельскай акругі. Код КАТА — 635237300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 284 чалавекі (146 мужчын і 138 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 333 чалавекі (164 мужчыны і 169 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 86ruizmae10i2yx3tibz2d27i58kx0p Балыктыбулак 0 549850 5222283 4977270 2026-10-20T13:05:50Z Autumndancer 168015 5222283 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Балыктыбулак''' ({{lang-kz|Балықтыбұлақ}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Таскаінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635239200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 117 чалавек (56 мужчын і 61 жанчына)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 109 чалавек (60 мужчын і 49 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 870ox05grtukqbn5hxpxluerogiwyie Бугымуйіз 0 549851 5222286 4977426 2026-10-20T13:07:49Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Бугумуюз]] у [[Бугымуйіз]] 4977426 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = аул |беларуская назва = Бугумуюз |казахская назва = Бұғымүйіз |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Усходне-Казахстанская вобласць |рэгіён у табліцы = Усходне-Казахстанская вобласць{{!}}Усходне-Казахстанская |від раёна = |раён = Куршымскі раён |раён у табліцы = Куршымскі раён{{!}}Куршымскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Таскаінская сельская акруга |селішча ў табліцы = Таскаінская сельская акруга{{!}}Таскаінская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 112 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 635239300 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Бугумуюз''' ({{lang-kz|Бұғымүйіз}}) — аул у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Таскаінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635239300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 259 чалавек (135 мужчын і 124 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 112 чалавек (61 мужчына і 51 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] i4fmeizhukfjdav2jndmc9eq28w05qf 5222289 5222286 2026-10-20T13:08:34Z Autumndancer 168015 5222289 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Бугымуйіз''' ({{lang-kz|Бұғымүйіз}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Таскаінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635239300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 259 чалавек (135 мужчын і 124 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 112 чалавек (61 мужчына і 51 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] t3wlf7prjorpocczbf22ge16ukfympq Баран (аул) 0 549855 5222310 5164192 2026-10-20T13:21:53Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Буран (сяло)]] у [[Баран (аул)]] 5164192 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Буран (значэнні)}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Буран |казахская назва = Боран |герб = |сцяг = |lat_deg = 48 |lat_min = 0 |lat_sec = 32.51 |lon_deg = 85 |lon_min = 11 |lon_sec = 43.97 |CoordScale = 25000 |рэгіён = Усходне-Казахстанская вобласць |рэгіён у табліцы = Усходне-Казахстанская вобласць{{!}}Усходне-Казахстанская |від раёна = |раён = Куршымскі раён |раён у табліцы = Куршымскі раён{{!}}Куршымскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Буранаўская сельская акруга |селішча ў табліцы = Буранаўская сельская акруга{{!}}Буранаўская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 1506 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 635243100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Буран''' ({{lang-kz|Боран}}) — сяло ў [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Буранаўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 130 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра, сяла [[Курчум (Усходне-Казахстанская вобласць)|Курчум]]. Код КАТА — 635243100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 2406 чалавек (1214 мужчын і 1192 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1506 чалавек (753 мужчыны і 753 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] k4uejg5mgbm1synv880mxi4ykrp7269 5222316 5222310 2026-10-20T13:24:03Z Autumndancer 168015 5222316 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Баран (значэнні)}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Буран |казахская назва = Боран |герб = |сцяг = |lat_deg = 48 |lat_min = 0 |lat_sec = 32.51 |lon_deg = 85 |lon_min = 11 |lon_sec = 43.97 |CoordScale = 25000 |рэгіён = Усходне-Казахстанская вобласць |рэгіён у табліцы = Усходне-Казахстанская вобласць{{!}}Усходне-Казахстанская |від раёна = |раён = Куршымскі раён |раён у табліцы = Куршымскі раён{{!}}Куршымскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Буранаўская сельская акруга |селішча ў табліцы = Буранаўская сельская акруга{{!}}Буранаўская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 1506 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 635243100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Буран''' ({{lang-kz|Боран}}) — сяло ў [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Буранаўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 130 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра, сяла [[Курчум (Усходне-Казахстанская вобласць)|Курчум]]. Код КАТА — 635243100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 2406 чалавек (1214 мужчын і 1192 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1506 чалавек (753 мужчыны і 753 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 9u3r4oek6yp2llzbvjaxvfc3phczgpv 5222317 5222316 2026-10-20T13:24:40Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5222317 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Баран (значэнні)}} {{НП-Казахстан}} '''Буран''' ({{lang-kz|Боран}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Баранаўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 130 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра, аула [[Курчум (Усходне-Казахстанская вобласць)|Курчум]]. Код КАТА — 635243100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 2406 чалавек (1214 мужчын і 1192 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1506 чалавек (753 мужчыны і 753 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 66oenivh0kg37sej5cs51owbos5kl8m 5222318 5222317 2026-10-20T13:25:04Z Autumndancer 168015 5222318 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Баран (значэнні)}} {{НП-Казахстан}} '''Буран''' ({{lang-kz|Боран}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Баранаўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 130 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра, аула [[Куршым]]. Код КАТА — 635243100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 2406 чалавек (1214 мужчын і 1192 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1506 чалавек (753 мужчыны і 753 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] nhh7f1tnq13hrwsizbmoyn502lw9afl Жанааул (Куршымскі раён) 0 549856 5222303 4977712 2026-10-20T13:19:05Z Autumndancer 168015 5222303 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Жанааул}} {{НП-Казахстан}} '''Жанааул''' ({{lang-kz|Жаңаауыл}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Буранаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 635243200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 508 чалавек (260 мужчын і 248 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 442 чалавекі (232 мужчыны і 210 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] fg127383v6ifppsm4vox0uijs6hrxpa Жыдэлі 0 549857 5222304 4977821 2026-10-20T13:19:52Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Жыдэлы]] у [[Жыдэлі]] 4977821 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = аул |беларуская назва = Жыдэлы |казахская назва = Жиделі |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Усходне-Казахстанская вобласць |рэгіён у табліцы = Усходне-Казахстанская вобласць{{!}}Усходне-Казахстанская |від раёна = |раён = Куршымскі раён |раён у табліцы = Куршымскі раён{{!}}Куршымскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Буранаўская сельская акруга |селішча ў табліцы = Буранаўская сельская акруга{{!}}Буранаўская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 327 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 635243300 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Жыдэлы''' ({{lang-kz|Жиделі}}) — аул у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Буранаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 635243300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 401 чалавек (205 мужчын і 196 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 327 чалавек (159 мужчын і 168 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 57yczc5c7oemeal5qh005lna7qsj56v 5222308 5222304 2026-10-20T13:20:53Z Autumndancer 168015 5222308 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Жыдэлы''' ({{lang-kz|Жиделі}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Буранаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 635243300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 401 чалавек (205 мужчын і 196 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 327 чалавек (159 мужчын і 168 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 58qvfe5vte1xg9w6fmtkwcj6ez9591v 5222309 5222308 2026-10-20T13:21:16Z Autumndancer 168015 5222309 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Жыдэлі''' ({{lang-kz|Жиделі}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Буранаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 635243300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 401 чалавек (205 мужчын і 196 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 327 чалавек (159 мужчын і 168 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] dzilwltmu465xxxnfv9sda8kg9vkg26 Ігілік (Усходне-Казахстанская вобласць) 0 549858 5222322 4977892 2026-10-20T13:30:08Z Autumndancer 168015 5222322 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Ігілік}} {{НП-Казахстан}} '''Ігілік''' ({{lang-kz|Игілік}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Буранаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 635243400<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 313 чалавек (158 мужчын і 155 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 247 чалавек (122 мужчыны і 125 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 5lu0c69ob3n1i89qrj78pr7q7n2vluc Казахстан (Куршымскі раён) 0 549859 5222325 4977942 2026-10-20T13:31:18Z Autumndancer 168015 5222325 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Казахстан (значэнні)}} {{НП-Казахстан}} '''Казахстан''' ({{lang-kz|Қазақстан}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Буранаўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 36 км на захад ад раённага цэнтра, аула [[Куршым]]. Код КАТА — 635243500<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 439 чалавек (228 мужчын і 211 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 379 чалавек (199 мужчын і 180 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] szqd1ydlhmp98clufewrkz7nhj8nlg0 Акбулак (Усходне-Казахстанская вобласць) 0 549860 5222263 4976925 2026-10-20T12:46:32Z Autumndancer 168015 5222263 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Акбулак}} {{НП-Казахстан}} '''Акбулак''' ({{lang-kz|Ақбұлақ}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Акбулакскай сельскай акругі. Код КАТА — 635245100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1154 чалавекі (594 мужчыны і 560 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 363 чалавекі (186 мужчын і 177 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] a733h7yqlfy9cg1vq1t4axf6ryoczzn Алтай (Усходне-Казахстанская вобласць) 0 549861 5222278 4977075 2026-10-20T13:02:31Z Autumndancer 168015 5222278 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Алтай (значэнні)}} {{НП-Казахстан}} '''Алтай''' ({{lang-kz|Алтай}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Акбулакскай сельскай акругі. Код КАТА — 635245200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 223 чалавекі (119 мужчын і 104 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 120 чалавек (56 мужчын і 64 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 9gt4m6evka8m69ljk292zwaqi9379h6 Кунгей-Бакенбай 0 549862 5222338 4978811 2026-10-20T13:37:56Z Autumndancer 168015 5222338 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Кунгей-Бакенбай''' ({{lang-kz|Күнгей-Бөкенбай}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Акбулакскай сельскай акругі. Код КАТА — 635245300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 244 чалавекі (132 мужчыны і 112 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 109 чалавек (57 мужчын і 52 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 51bxmkamlxfr8iyqzq4etmw068bjuvi Каратагай (Куршымскі раён) 0 549865 5222333 4978171 2026-10-20T13:35:20Z Autumndancer 168015 5222333 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Каратагай}} {{НП-Казахстан}} '''Каратагай''' ({{lang-kz|Қаратоғай}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Калгуцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635249100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1197 чалавек (605 мужчын і 592 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 678 чалавек (324 мужчыны і 354 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] nugkvqtqrbadg7h28u3zwcf4lpniawa Акшы (Куршымскі раён) 0 549866 5222255 4977029 2026-10-20T12:41:02Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Акчый (Казахстан)]] у [[Акшы (Куршымскі раён)]]: памылка ў назве, на хуткае выдаленне 4977029 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Акчый}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Акчый |казахская назва = Ақши |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Усходне-Казахстанская вобласць |рэгіён у табліцы = Усходне-Казахстанская вобласць{{!}}Усходне-Казахстанская |від раёна = |раён = Куршымскі раён |раён у табліцы = Куршымскі раён{{!}}Куршымскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Калгуцінская сельская акруга |селішча ў табліцы = Калгуцінская сельская акруга{{!}}Калгуцінская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 260 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 635249200 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Акчый''' ({{lang-kz|Ақши}}) — сяло ў [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Калгуцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635249200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 425 чалавек (202 мужчыны і 223 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 260 чалавек (122 мужчыны і 138 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 7nn0q398tzfh13urg28z4w6jf4hvvbf 5222260 5222255 2026-10-20T12:44:03Z Autumndancer 168015 5222260 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Акшы}} {{НП-Казахстан}} '''Акшы''' ({{lang-kz|Ақши}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Калгуцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635249200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 425 чалавек (202 мужчыны і 223 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 260 чалавек (122 мужчыны і 138 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] cj5lw7t5wwfie3s46nqpd4hz0um3a9x Егіндыбулак (Куршымскі раён) 0 549867 5222300 4977598 2026-10-20T13:17:40Z Autumndancer 168015 5222300 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Егіндыбулак}} {{НП-Казахстан}} '''Егіндыбулак''' ({{lang-kz|Егіндібұлақ}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Калгуцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635249300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 248 чалавек (130 мужчын і 118 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 89 чалавек (47 мужчын і 42 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] m6mufdoc5pj5qlt923byfcwl2icbvzv Жылытау 0 549868 5222321 4977829 2026-10-20T13:29:43Z Autumndancer 168015 5222321 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Жылытау''' ({{lang-kz|Жылытау}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Калгуцінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635249500<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 118 чалавек (63 мужчыны і 55 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 61 чалавек (37 мужчын і 24 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] c04ckyltweowwjemh7dt4u6ilfy9zqo Куйган (Куршымскі раён) 0 549869 5222337 4978791 2026-10-20T13:37:31Z Autumndancer 168015 5222337 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Куйган}} {{НП-Казахстан}} '''Куйган''' ({{lang-kz|Құйған}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Куйганскай сельскай акругі. Код КАТА — 635255100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1081 чалавек (527 мужчын і 554 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 749 чалавек (367 мужчын і 382 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] fp3xwutnmdplcf6qvepfvqbv8vc4jfg Кайнар (Куршымскі раён) 0 549870 5222326 4977957 2026-10-20T13:31:39Z Autumndancer 168015 5222326 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Кайнар}} {{НП-Казахстан}} '''Кайнар''' ({{lang-kz|Қайнар}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Куйганскай сельскай акругі. Код КАТА — 635255200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 341 чалавек (165 мужчын і 176 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 195 чалавек (105 мужчын і 90 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] kikobqte82q5rcywtvkh9d9x6r8nbul Карабулак (Куршымскі раён) 0 549871 5222331 4978093 2026-10-20T13:34:31Z Autumndancer 168015 5222331 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Карабулак}} {{НП-Казахстан}} '''Карабулак''' ({{lang-kz|Қарабұлақ}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Куйганскай сельскай акругі. Код КАТА — 635255300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 196 чалавек (102 мужчыны і 94 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 131 чалавек (69 мужчын і 62 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] osz1q1dyn3e4tinrwyfvlaenwnea7rr Кайынды (Куршымскі раён) 0 549872 5222329 4977972 2026-10-20T13:33:26Z Autumndancer 168015 5222329 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Кайынды}} {{НП-Казахстан}} '''Кайынды''' ({{lang-kz|Қайыңды}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Куйганскай сельскай акругі. Код КАТА — 635255400<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 636 чалавек (328 мужчын і 308 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 338 чалавек (187 мужчын і 151 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 4adbgkxbs1i7qclspq6qjigic5p62ko Маралды (Куршымскі раён) 0 549874 5222346 4979003 2026-10-20T13:42:45Z Autumndancer 168015 5222346 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Маралды}} {{НП-Казахстан}} '''Маралды''' ({{lang-kz|Маралды}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Маралдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635257100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1312 чалавек (707 мужчын і 605 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=9 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 833 чалавекі (434 мужчыны і 399 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] q4onqgtqbyb8quvvz811wc02ciifqn3 Кыстау-Куршым 0 549875 5222339 4978826 2026-10-20T13:39:09Z Autumndancer 168015 5222339 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Кыстау-Куршым''' ({{lang-kz|Қыстау-Күршім}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Маралдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635257300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 424 чалавекі (213 мужчын і 211 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 296 чалавек (145 мужчын і 151 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] lsc5j7jqzgabsnel537x0ge4v5lh1z0 5222340 5222339 2026-10-20T13:39:34Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Курчумкістауы]] у [[Кыстау-Куршым]]: памылка ў назве, на хуткае выдаленне 5222339 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Кыстау-Куршым''' ({{lang-kz|Қыстау-Күршім}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Маралдзінскай сельскай акругі. Код КАТА — 635257300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 424 чалавекі (213 мужчын і 211 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 296 чалавек (145 мужчын і 151 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] lsc5j7jqzgabsnel537x0ge4v5lh1z0 Сарыален (Куршымскі раён) 0 549877 5222273 4979413 2026-10-20T13:00:00Z Autumndancer 168015 5222273 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Сарыален''' ({{lang-kz|Сарыөлең}}, да 199? г. — Раздольнае) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Сарыаленскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 14 км на ўсход ад раённага цэнтра, сяла [[Курчум (Усходне-Казахстанская вобласць)|Курчум]]. Код КАТА — 635259100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1101 чалавек (563 мужчыны і 538 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 985 чалавек (497 мужчын і 488 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 3ifywisc570f6uypwv4j9b13dzm2pz2 5222274 5222273 2026-10-20T13:00:27Z Autumndancer 168015 5222274 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Сарыален''' ({{lang-kz|Сарыөлең}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Сарыаленскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 14 км на ўсход ад раённага цэнтра, сяла [[Курчум (Усходне-Казахстанская вобласць)|Курчум]]. Код КАТА — 635259100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1101 чалавек (563 мужчыны і 538 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 985 чалавек (497 мужчын і 488 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] juykeer049dyfxux5waitrn3w8xon0f Бірлік (Куршымскі раён) 0 549878 5222284 4977411 2026-10-20T13:06:23Z Autumndancer 168015 5222284 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Бірлік}} {{НП-Казахстан}} '''Бірлік''' ({{lang-kz|Бірлік}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Сарыаленскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 13 км на ўсход ад раённага цэнтра, сяла [[Курчум (Усходне-Казахстанская вобласць)|Курчум]]. Код КАТА — 635259300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 618 чалавек (324 мужчыны і 294 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 471 чалавек (239 мужчын і 232 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] tnuulndhj2nqcn6erh8zpcsbsfe78pu 5222285 5222284 2026-10-20T13:06:50Z Autumndancer 168015 5222285 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Бірлік}} {{НП-Казахстан}} '''Бірлік''' ({{lang-kz|Бірлік}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Сарыаленскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 13 км на ўсход ад раённага цэнтра, аула [[Куршым]]. Код КАТА — 635259300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 618 чалавек (324 мужчыны і 294 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=14 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 471 чалавек (239 мужчын і 232 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] d1iomtky3tasyibzp8d6cw24galaax4 Барак батыр (аул) 0 549879 5222352 4979549 2026-10-20T13:44:52Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Сяло Барак батыра]] у [[Барак батыр (аул)]] 4979549 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Сяло Барак батыра |казахская назва = Барақ батыр |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Усходне-Казахстанская вобласць |рэгіён у табліцы = Усходне-Казахстанская вобласць{{!}}Усходне-Казахстанская |від раёна = |раён = Куршымскі раён |раён у табліцы = Куршымскі раён{{!}}Куршымскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Сарыаленская сельская акруга |селішча ў табліцы = Сарыаленская сельская акруга{{!}}Сарыаленская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 788 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 635259400 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Сяло Барак батыра''' ({{lang-kz|Барақ батыр}}) — сяло ў [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Сарыаленскай сельскай акругі. Код КАТА — 635259400<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1022 чалавекі (504 мужчыны і 518 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 788 чалавек (398 мужчын і 390 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] qsd1339g585iwtyb2gs2gt6w172e86k 5222355 5222352 2026-10-20T13:45:53Z Autumndancer 168015 5222355 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Барак батыр''' ({{lang-kz|Барақ батыр}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Сарыаленскай сельскай акругі. Код КАТА — 635259400<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1022 чалавекі (504 мужчыны і 518 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 788 чалавек (398 мужчын і 390 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 4pbmn1itzw0cbxj5rhu1esvjbpgwqcq Калжыр 0 549880 5222330 4978016 2026-10-20T13:33:59Z Autumndancer 168015 5222330 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Калжыр''' ({{lang-kz|Қалжыр}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Калжырскай сельскай акругі. Код КАТА — 635263100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 2127 чалавек (1085 мужчын і 1042 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1576 чалавек (779 мужчын і 797 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] do31dczdkbm0uslh6zo6c75e4daz5x6 Он-жак-Кальжыр 0 549881 5222266 4979226 2026-10-20T12:55:17Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Правы Усць-Кальжыр]] у [[Он-жак-Кальжыр]] 4979226 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Правы Усць-Кальжыр |казахская назва = Оң жақ Қалжыр |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Усходне-Казахстанская вобласць |рэгіён у табліцы = Усходне-Казахстанская вобласць{{!}}Усходне-Казахстанская |від раёна = |раён = Куршымскі раён |раён у табліцы = Куршымскі раён{{!}}Куршымскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Калжырская сельская акруга |селішча ў табліцы = Калжырская сельская акруга{{!}}Калжырская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 407 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 635263200 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Правы Усць-Кальжыр''' ({{lang-kz|Оң жақ Қалжыр}}) — сяло ў [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Калжырскай сельскай акругі. Код КАТА — 635263200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 660 чалавек (324 мужчыны і 336 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 407 чалавек (203 мужчыны і 204 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 3flkmtdg2jygcrmpwjj93f7tzylg6lg 5222270 5222266 2026-10-20T12:56:47Z Autumndancer 168015 5222270 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Он-жак-Кальжыр''' ({{lang-kz|Оң жақ Қалжыр}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Калжырскай сельскай акругі. Код КАТА — 635263200<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 660 чалавек (324 мужчыны і 336 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 407 чалавек (203 мужчыны і 204 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] 5pns86woaxvxg8pgu37lyi4zu96rqfk Такыр (Куршымскі раён) 0 549882 5222357 4979592 2026-10-20T13:47:09Z Autumndancer 168015 5222357 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Такыр}} {{НП-Казахстан}} '''Такыр''' ({{lang-kz|Тақыр}}) — [[аул]] у [[Куршымскі раён|Куршымскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Калжырскай сельскай акругі. Код КАТА — 635263300<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 386 чалавек (188 мужчын і 198 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 287 чалавек (144 мужчыны і 143 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Куршымскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Куршымскага раёна]] puxq8a5fchiwuv84ygunttcz8xfertz Шаблон:НП Катон-Карагайскага раёна 10 550459 5222367 5203067 2026-10-20T13:53:15Z Autumndancer 168015 5222367 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = НП Катон-Карагайскага раёна |navbar = |state = autocollapse |клас_спісаў = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Населеныя пункты [[Катон-Карагайскі раён|Катон-Карагайскага раёна]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |загаловак1 = Раённы цэнтр |спіс1 = аул [[Катон-Карагай]] |загаловак2 = Сельскія населеныя пункты |спіс2 = * [[Акайнар (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акайнар]] * [[Акмарал]] * [[Акшарбак]] * [[Алтынбел]] * [[Алыбай (Катон-Карагайскі раён)|Алыбай]] * [[Арнек (Катон-Карагайскі раён)|Арнек]] * [[Аршаты]] * [[Балгын (Усходне-Казахстанская вобласць)|Балгын]] * [[Барлык (Усходне-Казахстанская вобласць)|Барлык]] * [[Белкарагай]] * [[Берэль]] * [[Бякалка]] * [[Бясюй]] * [[Егінды (Катон-Карагайскі раён)|Егінды]] * [[Енбек (Усходне-Казахстанская вобласць)|Енбек]] * [[Жазаба]] * [[Жамбыл (Катон-Карагайскі раён)|Жамбыл]] * [[Жана-Ульга]] * [[Жулдыз (Усходне-Казахстанская вобласць)|Жулдыз]] * [[Кабырга (Усходне-Казахстанская вобласць)|Кабырга]] * [[Кайынды (Катон-Карагайскі раён)|Кайынды]] * [[Какбастау (Катон-Карагайскі раён)|Какбастау]] * [[Какцерэк (Катон-Карагайскі раён)|Какцерэк]] * [[Каражал (Катон-Карагайскі раён)|Каражал]] * [[Каробіха (Усходне-Казахстанская вобласць)|Каробіха]] * [[Кундызды (аул)|Кундызды]] * [[Кызылжулдыз (Катон-Карагайскі раён)|Кызылжулдыз]] * [[Маемер]] * [[Майылды (Катон-Карагайскі раён)|Майылды]] * [[Маланарымка]] * [[Маралды (Катон-Карагайскі раён)|Маралды]] * [[Нова-Хайрузаўка]] * [[Новапалякоўка]] * [[Прыморскае (Усходне-Казахстанская вобласць)|Прыморскае]] * [[Рахманаўскія ключы]] * [[Сагорнае (Усходне-Казахстанская вобласць)|Сагорнае]] * [[Салдатава (Усходне-Казахстанская вобласць)|Салдатава]] * [[Салонаўка (Катон-Карагайскі раён)|Салонаўка]] * [[Свінчатка (сяло)|Свінчатка]] * [[Сеннае (Усходне-Казахстанская вобласць)|Сеннае]] * [[Тапкаін]] * [[Улкен Нарын]] * [[Ульянаўка (Усходне-Казахстанская вобласць)|Ульянаўка]] * [[Урыль]] * [[Ушбулак (Катон-Карагайскі раён)|Ушбулак]] * [[Уштабэ (Катон-Карагайскі раён)|Уштабэ]] * [[Шубарагаш (Усходне-Казахстанская вобласць)|Шубарагаш]] * [[Шынгыстай]] |загаловак3 = Скасаваныя сельскія населеныя пункты |спіс3 = * ''[[Аксу (Катон-Карагайскі раён)|Аксу]]'' * ''Акулаўка'' * ''Галубоўка'' * ''[[Караайрык]]'' * ''[[Красная Паляна (Усходне-Казахстанская вобласць)|Красная Паляна]]'' * ''Марксаўка'' * ''Мурзінка'' * ''Серадчыха'' * ''[[Талды (Катон-Карагайскі раён)|Талды]]'' * ''[[Усць-Язавая]]'' * ''Ячменка'' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Катон-Карагайскі раён]] </noinclude> lhj1t25f0ujcx59c5yozvv9xwey21k2 Шаблон:НП Куршымскага раёна 10 550463 5222261 4703884 2026-10-20T12:44:35Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5222261 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = НП Куршымскага раёна |navbar = |state = autocollapse |клас_спісаў = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Населеныя пункты [[Куршымскі раён|Куршымскага раёна]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |загаловак1 = Раённы цэнтр |спіс1 = сяло [[Куршым]] |загаловак2 = Сельскія населеныя пункты |спіс2 = * [[Акбулак (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акбулак]] * [[Акжайлау (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акжайлау]] * [[Аксуат (Куршымскі раён)|Аксуат]] * [[Акшы (Куршымскі раён)|Акшы]] * [[Алгабас (Куршымскі раён)|Алгабас]] * [[Алтай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Алтай]] * [[Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць)|Аманат]] * [[Балыктыбулак]] * [[Бірлік (Куршымскі раён)|Бірлік]] * [[Бугумуюз]] * [[Булгартабыты]] * [[Бурабай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Бурабай]] * [[Буран (сяло)|Буран]] * [[Дынгек]] * [[Егіндыбулак (Куршымскі раён)|Егіндыбулак]] * [[Жалнускау]] * [[Жанааул (Куршымскі раён)|Жанааул]] * [[Жыдэлы]] * [[Жылытау]] * [[Ігілік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Ігілік]] * [[Казахстан (Куршымскі раён)|Казахстан]] * [[Кайнар (Куршымскі раён)|Кайнар]] * [[Кайнарлы (Усходне-Казахстанская вобласць)|Кайнарлы]] * [[Кайтас (Куршымскі раён)|Кайтас]] * [[Кайынды (Куршымскі раён)|Кайынды]] * [[Калжыр]] * [[Карабулак (Куршымскі раён)|Карабулак]] * [[Караой (Куршымскі раён)|Караой]] * [[Каратагай (Куршымскі раён)|Каратагай]] * [[Карашылік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Карашылік]] * [[Куйган (Куршымскі раён)|Куйган]] * [[Кунгей-Бакенбай]] * [[Курчумкістауы]] * [[Маралды (Куршымскі раён)|Маралды]] * [[Маркаколь (сяло)|Маркаколь]] * [[Правы Усць-Кальжыр]] * [[Сарыален (Куршымскі раён)|Сарыален]] * [[Сяло Барак батыра]] * [[Такыр (Куршымскі раён)|Такыр]] * [[Тапцерэк (Казахстан)|Тапцерэк]] * [[Таскаін]] * [[Урунхайка]] * [[Ушбулак (Куршымскі раён)|Ушбулак]] * [[Центэк (Куршымскі раён)|Центэк]] * [[Церактыбулак]] * [[Церскей-Бакенбай]] * [[Шаганаты]] * [[Шэнгельды (Куршымскі раён)|Шэнгельды]] |загаловак3 = Скасаваныя сельскія населеныя пункты |спіс3 = * ''Алтай (Маралдзінская с.а.)'' * ''Верхняя Ялоўка'' * ''[[Карагайлыбулак]]'' * ''[[Майцерэк]]'' * ''[[Майылды (Куршымскі раён)|Майылды]]'' * ''[[Матабай]]'' * ''Сарытау'' * ''[[Таскайын]]'' * ''[[Чардаяк]]'' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Усходне-Казахстанская вобласць|Куршымскі раён]] </noinclude> 4q4gb9oecyanjkbp1d9f0p8prmtk2k7 5222264 5222261 2026-10-20T12:46:46Z Autumndancer 168015 5222264 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = НП Куршымскага раёна |navbar = |state = autocollapse |клас_спісаў = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Населеныя пункты [[Куршымскі раён|Куршымскага раёна]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |загаловак1 = Раённы цэнтр |спіс1 = аул [[Куршым]] |загаловак2 = Сельскія населеныя пункты |спіс2 = * [[Акбулак (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акбулак]] * [[Акжайлау (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акжайлау]] * [[Аксуат (Куршымскі раён)|Аксуат]] * [[Акшы (Куршымскі раён)|Акшы]] * [[Алгабас (Куршымскі раён)|Алгабас]] * [[Алтай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Алтай]] * [[Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць)|Аманат]] * [[Балыктыбулак]] * [[Бірлік (Куршымскі раён)|Бірлік]] * [[Бугумуюз]] * [[Булгартабыты]] * [[Бурабай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Бурабай]] * [[Буран (сяло)|Буран]] * [[Дынгек]] * [[Егіндыбулак (Куршымскі раён)|Егіндыбулак]] * [[Жалнускау]] * [[Жанааул (Куршымскі раён)|Жанааул]] * [[Жыдэлы]] * [[Жылытау]] * [[Ігілік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Ігілік]] * [[Казахстан (Куршымскі раён)|Казахстан]] * [[Кайнар (Куршымскі раён)|Кайнар]] * [[Кайнарлы (Усходне-Казахстанская вобласць)|Кайнарлы]] * [[Кайтас (Куршымскі раён)|Кайтас]] * [[Кайынды (Куршымскі раён)|Кайынды]] * [[Калжыр]] * [[Карабулак (Куршымскі раён)|Карабулак]] * [[Караой (Куршымскі раён)|Караой]] * [[Каратагай (Куршымскі раён)|Каратагай]] * [[Карашылік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Карашылік]] * [[Куйган (Куршымскі раён)|Куйган]] * [[Кунгей-Бакенбай]] * [[Курчумкістауы]] * [[Маралды (Куршымскі раён)|Маралды]] * [[Маркаколь (сяло)|Маркаколь]] * [[Правы Усць-Кальжыр]] * [[Сарыален (Куршымскі раён)|Сарыален]] * [[Сяло Барак батыра]] * [[Такыр (Куршымскі раён)|Такыр]] * [[Тапцерэк (Казахстан)|Тапцерэк]] * [[Таскаін]] * [[Урунхайка]] * [[Ушбулак (Куршымскі раён)|Ушбулак]] * [[Центэк (Куршымскі раён)|Центэк]] * [[Церактыбулак]] * [[Церскей-Бакенбай]] * [[Шаганаты]] * [[Шэнгельды (Куршымскі раён)|Шэнгельды]] |загаловак3 = Скасаваныя сельскія населеныя пункты |спіс3 = * ''Алтай (Маралдзінская с.а.)'' * ''Верхняя Ялоўка'' * ''[[Карагайлыбулак]]'' * ''[[Майцерэк]]'' * ''[[Майылды (Куршымскі раён)|Майылды]]'' * ''[[Матабай]]'' * ''Сарытау'' * ''[[Таскайын]]'' * ''[[Чардаяк]]'' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Усходне-Казахстанская вобласць|Куршымскі раён]] </noinclude> qaszemau9tv09ih5zt4brv88xlnr5bj 5222269 5222264 2026-10-20T12:56:11Z Autumndancer 168015 5222269 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = НП Куршымскага раёна |navbar = |state = autocollapse |клас_спісаў = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Населеныя пункты [[Куршымскі раён|Куршымскага раёна]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |загаловак1 = Раённы цэнтр |спіс1 = аул [[Куршым]] |загаловак2 = Сельскія населеныя пункты |спіс2 = * [[Акбулак (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акбулак]] * [[Акжайлау (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акжайлау]] * [[Аксуат (Куршымскі раён)|Аксуат]] * [[Акшы (Куршымскі раён)|Акшы]] * [[Алгабас (Куршымскі раён)|Алгабас]] * [[Алтай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Алтай]] * [[Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць)|Аманат]] * [[Балыктыбулак]] * [[Бірлік (Куршымскі раён)|Бірлік]] * [[Бугумуюз]] * [[Булгартабыты]] * [[Бурабай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Бурабай]] * [[Буран (сяло)|Буран]] * [[Дынгек]] * [[Егіндыбулак (Куршымскі раён)|Егіндыбулак]] * [[Жалнускау]] * [[Жанааул (Куршымскі раён)|Жанааул]] * [[Жыдэлы]] * [[Жылытау]] * [[Ігілік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Ігілік]] * [[Казахстан (Куршымскі раён)|Казахстан]] * [[Кайнар (Куршымскі раён)|Кайнар]] * [[Кайнарлы (Усходне-Казахстанская вобласць)|Кайнарлы]] * [[Кайтас (Куршымскі раён)|Кайтас]] * [[Кайынды (Куршымскі раён)|Кайынды]] * [[Калжыр]] * [[Карабулак (Куршымскі раён)|Карабулак]] * [[Караой (Куршымскі раён)|Караой]] * [[Каратагай (Куршымскі раён)|Каратагай]] * [[Карашылік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Карашылік]] * [[Куйган (Куршымскі раён)|Куйган]] * [[Кунгей-Бакенбай]] * [[Курчумкістауы]] * [[Маралды (Куршымскі раён)|Маралды]] * [[Маркаколь (сяло)|Маркаколь]] * [[Он-жак-Кальжыр]] * [[Сарыален (Куршымскі раён)|Сарыален]] * [[Сяло Барак батыра]] * [[Такыр (Куршымскі раён)|Такыр]] * [[Тапцерэк (Казахстан)|Тапцерэк]] * [[Таскаін]] * [[Урунхайка]] * [[Ушбулак (Куршымскі раён)|Ушбулак]] * [[Центэк (Куршымскі раён)|Центэк]] * [[Церактыбулак]] * [[Церскей-Бакенбай]] * [[Шаганаты]] * [[Шэнгельды (Куршымскі раён)|Шэнгельды]] |загаловак3 = Скасаваныя сельскія населеныя пункты |спіс3 = * ''Алтай (Маралдзінская с.а.)'' * ''Верхняя Ялоўка'' * ''[[Карагайлыбулак]]'' * ''[[Майцерэк]]'' * ''[[Майылды (Куршымскі раён)|Майылды]]'' * ''[[Матабай]]'' * ''Сарытау'' * ''[[Таскайын]]'' * ''[[Чардаяк]]'' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Усходне-Казахстанская вобласць|Куршымскі раён]] </noinclude> hpzc9et0utof9ptmafmdwtq25slj3q6 5222290 5222269 2026-10-20T13:08:54Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5222290 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = НП Куршымскага раёна |navbar = |state = autocollapse |клас_спісаў = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Населеныя пункты [[Куршымскі раён|Куршымскага раёна]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |загаловак1 = Раённы цэнтр |спіс1 = аул [[Куршым]] |загаловак2 = Сельскія населеныя пункты |спіс2 = * [[Акбулак (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акбулак]] * [[Акжайлау (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акжайлау]] * [[Аксуат (Куршымскі раён)|Аксуат]] * [[Акшы (Куршымскі раён)|Акшы]] * [[Алгабас (Куршымскі раён)|Алгабас]] * [[Алтай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Алтай]] * [[Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць)|Аманат]] * [[Балыктыбулак]] * [[Бірлік (Куршымскі раён)|Бірлік]] * [[Бугымуйіз]] * [[Булгартабыты]] * [[Бурабай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Бурабай]] * [[Буран (сяло)|Буран]] * [[Дынгек]] * [[Егіндыбулак (Куршымскі раён)|Егіндыбулак]] * [[Жалнускау]] * [[Жанааул (Куршымскі раён)|Жанааул]] * [[Жыдэлы]] * [[Жылытау]] * [[Ігілік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Ігілік]] * [[Казахстан (Куршымскі раён)|Казахстан]] * [[Кайнар (Куршымскі раён)|Кайнар]] * [[Кайнарлы (Усходне-Казахстанская вобласць)|Кайнарлы]] * [[Кайтас (Куршымскі раён)|Кайтас]] * [[Кайынды (Куршымскі раён)|Кайынды]] * [[Калжыр]] * [[Карабулак (Куршымскі раён)|Карабулак]] * [[Караой (Куршымскі раён)|Караой]] * [[Каратагай (Куршымскі раён)|Каратагай]] * [[Карашылік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Карашылік]] * [[Куйган (Куршымскі раён)|Куйган]] * [[Кунгей-Бакенбай]] * [[Курчумкістауы]] * [[Маралды (Куршымскі раён)|Маралды]] * [[Маркаколь (сяло)|Маркаколь]] * [[Он-жак-Кальжыр]] * [[Сарыален (Куршымскі раён)|Сарыален]] * [[Сяло Барак батыра]] * [[Такыр (Куршымскі раён)|Такыр]] * [[Тапцерэк (Казахстан)|Тапцерэк]] * [[Таскаін]] * [[Урунхайка]] * [[Ушбулак (Куршымскі раён)|Ушбулак]] * [[Центэк (Куршымскі раён)|Центэк]] * [[Церактыбулак]] * [[Церскей-Бакенбай]] * [[Шаганаты]] * [[Шэнгельды (Куршымскі раён)|Шэнгельды]] |загаловак3 = Скасаваныя сельскія населеныя пункты |спіс3 = * ''Алтай (Маралдзінская с.а.)'' * ''Верхняя Ялоўка'' * ''[[Карагайлыбулак]]'' * ''[[Майцерэк]]'' * ''[[Майылды (Куршымскі раён)|Майылды]]'' * ''[[Матабай]]'' * ''Сарытау'' * ''[[Таскайын]]'' * ''[[Чардаяк]]'' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Усходне-Казахстанская вобласць|Куршымскі раён]] </noinclude> njwudlf7cqt4v16djgsawyf99as7ejh 5222297 5222290 2026-10-20T13:11:40Z Autumndancer 168015 5222297 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = НП Куршымскага раёна |navbar = |state = autocollapse |клас_спісаў = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Населеныя пункты [[Куршымскі раён|Куршымскага раёна]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |загаловак1 = Раённы цэнтр |спіс1 = аул [[Куршым]] |загаловак2 = Сельскія населеныя пункты |спіс2 = * [[Акбулак (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акбулак]] * [[Акжайлау (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акжайлау]] * [[Аксуат (Куршымскі раён)|Аксуат]] * [[Акшы (Куршымскі раён)|Акшы]] * [[Алгабас (Куршымскі раён)|Алгабас]] * [[Алтай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Алтай]] * [[Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць)|Аманат]] * [[Балыктыбулак]] * [[Бірлік (Куршымскі раён)|Бірлік]] * [[Бугымуйіз]] * [[Бурабай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Бурабай]] * [[Буран (сяло)|Буран]] * [[Былгары-Табыты]] * [[Дынгек]] * [[Егіндыбулак (Куршымскі раён)|Егіндыбулак]] * [[Жалнускау]] * [[Жанааул (Куршымскі раён)|Жанааул]] * [[Жыдэлы]] * [[Жылытау]] * [[Ігілік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Ігілік]] * [[Казахстан (Куршымскі раён)|Казахстан]] * [[Кайнар (Куршымскі раён)|Кайнар]] * [[Кайнарлы (Усходне-Казахстанская вобласць)|Кайнарлы]] * [[Кайтас (Куршымскі раён)|Кайтас]] * [[Кайынды (Куршымскі раён)|Кайынды]] * [[Калжыр]] * [[Карабулак (Куршымскі раён)|Карабулак]] * [[Караой (Куршымскі раён)|Караой]] * [[Каратагай (Куршымскі раён)|Каратагай]] * [[Карашылік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Карашылік]] * [[Куйган (Куршымскі раён)|Куйган]] * [[Кунгей-Бакенбай]] * [[Курчумкістауы]] * [[Маралды (Куршымскі раён)|Маралды]] * [[Маркаколь (сяло)|Маркаколь]] * [[Он-жак-Кальжыр]] * [[Сарыален (Куршымскі раён)|Сарыален]] * [[Сяло Барак батыра]] * [[Такыр (Куршымскі раён)|Такыр]] * [[Тапцерэк (Казахстан)|Тапцерэк]] * [[Таскаін]] * [[Урунхайка]] * [[Ушбулак (Куршымскі раён)|Ушбулак]] * [[Центэк (Куршымскі раён)|Центэк]] * [[Церактыбулак]] * [[Церскей-Бакенбай]] * [[Шаганаты]] * [[Шэнгельды (Куршымскі раён)|Шэнгельды]] |загаловак3 = Скасаваныя сельскія населеныя пункты |спіс3 = * ''Алтай (Маралдзінская с.а.)'' * ''Верхняя Ялоўка'' * ''[[Карагайлыбулак]]'' * ''[[Майцерэк]]'' * ''[[Майылды (Куршымскі раён)|Майылды]]'' * ''[[Матабай]]'' * ''Сарытау'' * ''[[Таскайын]]'' * ''[[Чардаяк]]'' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Усходне-Казахстанская вобласць|Куршымскі раён]] </noinclude> s60fnisk68ut0x6efnzelwazfrcenh4 5222307 5222297 2026-10-20T13:20:30Z Autumndancer 168015 5222307 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = НП Куршымскага раёна |navbar = |state = autocollapse |клас_спісаў = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Населеныя пункты [[Куршымскі раён|Куршымскага раёна]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |загаловак1 = Раённы цэнтр |спіс1 = аул [[Куршым]] |загаловак2 = Сельскія населеныя пункты |спіс2 = * [[Акбулак (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акбулак]] * [[Акжайлау (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акжайлау]] * [[Аксуат (Куршымскі раён)|Аксуат]] * [[Акшы (Куршымскі раён)|Акшы]] * [[Алгабас (Куршымскі раён)|Алгабас]] * [[Алтай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Алтай]] * [[Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць)|Аманат]] * [[Балыктыбулак]] * [[Бірлік (Куршымскі раён)|Бірлік]] * [[Бугымуйіз]] * [[Бурабай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Бурабай]] * [[Буран (сяло)|Буран]] * [[Былгары-Табыты]] * [[Дынгек]] * [[Егіндыбулак (Куршымскі раён)|Егіндыбулак]] * [[Жалнускау]] * [[Жанааул (Куршымскі раён)|Жанааул]] * [[Жыдэлі]] * [[Жылытау]] * [[Ігілік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Ігілік]] * [[Казахстан (Куршымскі раён)|Казахстан]] * [[Кайнар (Куршымскі раён)|Кайнар]] * [[Кайнарлы (Усходне-Казахстанская вобласць)|Кайнарлы]] * [[Кайтас (Куршымскі раён)|Кайтас]] * [[Кайынды (Куршымскі раён)|Кайынды]] * [[Калжыр]] * [[Карабулак (Куршымскі раён)|Карабулак]] * [[Караой (Куршымскі раён)|Караой]] * [[Каратагай (Куршымскі раён)|Каратагай]] * [[Карашылік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Карашылік]] * [[Куйган (Куршымскі раён)|Куйган]] * [[Кунгей-Бакенбай]] * [[Курчумкістауы]] * [[Маралды (Куршымскі раён)|Маралды]] * [[Маркаколь (сяло)|Маркаколь]] * [[Он-жак-Кальжыр]] * [[Сарыален (Куршымскі раён)|Сарыален]] * [[Сяло Барак батыра]] * [[Такыр (Куршымскі раён)|Такыр]] * [[Тапцерэк (Казахстан)|Тапцерэк]] * [[Таскаін]] * [[Урунхайка]] * [[Ушбулак (Куршымскі раён)|Ушбулак]] * [[Центэк (Куршымскі раён)|Центэк]] * [[Церактыбулак]] * [[Церскей-Бакенбай]] * [[Шаганаты]] * [[Шэнгельды (Куршымскі раён)|Шэнгельды]] |загаловак3 = Скасаваныя сельскія населеныя пункты |спіс3 = * ''Алтай (Маралдзінская с.а.)'' * ''Верхняя Ялоўка'' * ''[[Карагайлыбулак]]'' * ''[[Майцерэк]]'' * ''[[Майылды (Куршымскі раён)|Майылды]]'' * ''[[Матабай]]'' * ''Сарытау'' * ''[[Таскайын]]'' * ''[[Чардаяк]]'' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Усходне-Казахстанская вобласць|Куршымскі раён]] </noinclude> 8l71d1n5vd2yhr4eann3sz019nnwvlh 5222320 5222307 2026-10-20T13:25:53Z Autumndancer 168015 5222320 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = НП Куршымскага раёна |navbar = |state = autocollapse |клас_спісаў = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Населеныя пункты [[Куршымскі раён|Куршымскага раёна]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |загаловак1 = Раённы цэнтр |спіс1 = аул [[Куршым]] |загаловак2 = Сельскія населеныя пункты |спіс2 = * [[Акбулак (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акбулак]] * [[Акжайлау (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акжайлау]] * [[Аксуат (Куршымскі раён)|Аксуат]] * [[Акшы (Куршымскі раён)|Акшы]] * [[Алгабас (Куршымскі раён)|Алгабас]] * [[Алтай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Алтай]] * [[Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць)|Аманат]] * [[Балыктыбулак]] * [[Баран (аул)|Баран]] * [[Бірлік (Куршымскі раён)|Бірлік]] * [[Бугымуйіз]] * [[Бурабай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Бурабай]] * [[Былгары-Табыты]] * [[Дынгек]] * [[Егіндыбулак (Куршымскі раён)|Егіндыбулак]] * [[Жалнускау]] * [[Жанааул (Куршымскі раён)|Жанааул]] * [[Жыдэлі]] * [[Жылытау]] * [[Ігілік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Ігілік]] * [[Казахстан (Куршымскі раён)|Казахстан]] * [[Кайнар (Куршымскі раён)|Кайнар]] * [[Кайнарлы (Усходне-Казахстанская вобласць)|Кайнарлы]] * [[Кайтас (Куршымскі раён)|Кайтас]] * [[Кайынды (Куршымскі раён)|Кайынды]] * [[Калжыр]] * [[Карабулак (Куршымскі раён)|Карабулак]] * [[Караой (Куршымскі раён)|Караой]] * [[Каратагай (Куршымскі раён)|Каратагай]] * [[Карашылік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Карашылік]] * [[Куйган (Куршымскі раён)|Куйган]] * [[Кунгей-Бакенбай]] * [[Курчумкістауы]] * [[Маралды (Куршымскі раён)|Маралды]] * [[Маркаколь (сяло)|Маркаколь]] * [[Он-жак-Кальжыр]] * [[Сарыален (Куршымскі раён)|Сарыален]] * [[Сяло Барак батыра]] * [[Такыр (Куршымскі раён)|Такыр]] * [[Тапцерэк (Казахстан)|Тапцерэк]] * [[Таскаін]] * [[Урунхайка]] * [[Ушбулак (Куршымскі раён)|Ушбулак]] * [[Центэк (Куршымскі раён)|Центэк]] * [[Церактыбулак]] * [[Церскей-Бакенбай]] * [[Шаганаты]] * [[Шэнгельды (Куршымскі раён)|Шэнгельды]] |загаловак3 = Скасаваныя сельскія населеныя пункты |спіс3 = * ''Алтай (Маралдзінская с.а.)'' * ''Верхняя Ялоўка'' * ''[[Карагайлыбулак]]'' * ''[[Майцерэк]]'' * ''[[Майылды (Куршымскі раён)|Майылды]]'' * ''[[Матабай]]'' * ''Сарытау'' * ''[[Таскайын]]'' * ''[[Чардаяк]]'' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Усходне-Казахстанская вобласць|Куршымскі раён]] </noinclude> iobskj7bl5xhzkic754g88ps108puw9 5222328 5222320 2026-10-20T13:32:50Z Autumndancer 168015 5222328 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = НП Куршымскага раёна |navbar = |state = autocollapse |клас_спісаў = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Населеныя пункты [[Куршымскі раён|Куршымскага раёна]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |загаловак1 = Раённы цэнтр |спіс1 = аул [[Куршым]] |загаловак2 = Сельскія населеныя пункты |спіс2 = * [[Акбулак (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акбулак]] * [[Акжайлау (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акжайлау]] * [[Аксуат (Куршымскі раён)|Аксуат]] * [[Акшы (Куршымскі раён)|Акшы]] * [[Алгабас (Куршымскі раён)|Алгабас]] * [[Алтай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Алтай]] * [[Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць)|Аманат]] * [[Балыктыбулак]] * [[Баран (аул)|Баран]] * [[Бірлік (Куршымскі раён)|Бірлік]] * [[Бугымуйіз]] * [[Бурабай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Бурабай]] * [[Былгары-Табыты]] * [[Дынгек]] * [[Егіндыбулак (Куршымскі раён)|Егіндыбулак]] * [[Жалнускау]] * [[Жанааул (Куршымскі раён)|Жанааул]] * [[Жыдэлі]] * [[Жылытау]] * [[Ігілік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Ігілік]] * [[Казахстан (Куршымскі раён)|Казахстан]] * [[Кайнар (Куршымскі раён)|Кайнар]] * [[Кайнарлы (Усходне-Казахстанская вобласць)|Кайнарлы]] * [[Кайынды (Куршымскі раён)|Кайынды]] * [[Калжыр]] * [[Карабулак (Куршымскі раён)|Карабулак]] * [[Караой (Куршымскі раён)|Караой]] * [[Каратагай (Куршымскі раён)|Каратагай]] * [[Карашылік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Карашылік]] * [[Койтас (Куршымскі раён)|Койтас]] * [[Куйган (Куршымскі раён)|Куйган]] * [[Кунгей-Бакенбай]] * [[Курчумкістауы]] * [[Маралды (Куршымскі раён)|Маралды]] * [[Маркаколь (сяло)|Маркаколь]] * [[Он-жак-Кальжыр]] * [[Сарыален (Куршымскі раён)|Сарыален]] * [[Сяло Барак батыра]] * [[Такыр (Куршымскі раён)|Такыр]] * [[Тапцерэк (Казахстан)|Тапцерэк]] * [[Таскаін]] * [[Урунхайка]] * [[Ушбулак (Куршымскі раён)|Ушбулак]] * [[Центэк (Куршымскі раён)|Центэк]] * [[Церактыбулак]] * [[Церскей-Бакенбай]] * [[Шаганаты]] * [[Шэнгельды (Куршымскі раён)|Шэнгельды]] |загаловак3 = Скасаваныя сельскія населеныя пункты |спіс3 = * ''Алтай (Маралдзінская с.а.)'' * ''Верхняя Ялоўка'' * ''[[Карагайлыбулак]]'' * ''[[Майцерэк]]'' * ''[[Майылды (Куршымскі раён)|Майылды]]'' * ''[[Матабай]]'' * ''Сарытау'' * ''[[Таскайын]]'' * ''[[Чардаяк]]'' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Усходне-Казахстанская вобласць|Куршымскі раён]] </noinclude> 98o0akqv9h7stlk10t4k9imrk4gy8cj 5222345 5222328 2026-10-20T13:42:15Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5222345 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = НП Куршымскага раёна |navbar = |state = autocollapse |клас_спісаў = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Населеныя пункты [[Куршымскі раён|Куршымскага раёна]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |загаловак1 = Раённы цэнтр |спіс1 = аул [[Куршым]] |загаловак2 = Сельскія населеныя пункты |спіс2 = * [[Акбулак (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акбулак]] * [[Акжайлау (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акжайлау]] * [[Аксуат (Куршымскі раён)|Аксуат]] * [[Акшы (Куршымскі раён)|Акшы]] * [[Алгабас (Куршымскі раён)|Алгабас]] * [[Алтай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Алтай]] * [[Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць)|Аманат]] * [[Балыктыбулак]] * [[Баран (аул)|Баран]] * [[Бірлік (Куршымскі раён)|Бірлік]] * [[Бугымуйіз]] * [[Бурабай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Бурабай]] * [[Былгары-Табыты]] * [[Дынгек]] * [[Егіндыбулак (Куршымскі раён)|Егіндыбулак]] * [[Жалнускау]] * [[Жанааул (Куршымскі раён)|Жанааул]] * [[Жыдэлі]] * [[Жылытау]] * [[Ігілік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Ігілік]] * [[Казахстан (Куршымскі раён)|Казахстан]] * [[Кайнар (Куршымскі раён)|Кайнар]] * [[Кайнарлы (Усходне-Казахстанская вобласць)|Кайнарлы]] * [[Кайынды (Куршымскі раён)|Кайынды]] * [[Калжыр]] * [[Карабулак (Куршымскі раён)|Карабулак]] * [[Караой (Куршымскі раён)|Караой]] * [[Каратагай (Куршымскі раён)|Каратагай]] * [[Карашылік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Карашылік]] * [[Койтас (Куршымскі раён)|Койтас]] * [[Куйган (Куршымскі раён)|Куйган]] * [[Кунгей-Бакенбай]] * [[Кыстау-Куршым]] * [[Маралды (Куршымскі раён)|Маралды]] * [[Маркаколь (сяло)|Маркаколь]] * [[Он-жак-Кальжыр]] * [[Сарыален (Куршымскі раён)|Сарыален]] * [[Сяло Барак батыра]] * [[Такыр (Куршымскі раён)|Такыр]] * [[Тапцерэк (Казахстан)|Тапцерэк]] * [[Таскаін]] * [[Урунхайка]] * [[Ушбулак (Куршымскі раён)|Ушбулак]] * [[Центэк (Куршымскі раён)|Центэк]] * [[Церактыбулак]] * [[Церскей-Бакенбай]] * [[Шаганаты]] * [[Шэнгельды (Куршымскі раён)|Шэнгельды]] |загаловак3 = Скасаваныя сельскія населеныя пункты |спіс3 = * ''Алтай (Маралдзінская с.а.)'' * ''Верхняя Ялоўка'' * ''[[Карагайлыбулак]]'' * ''[[Майцерэк]]'' * ''[[Майылды (Куршымскі раён)|Майылды]]'' * ''[[Матабай]]'' * ''Сарытау'' * ''[[Таскайын]]'' * ''[[Чардаяк]]'' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Усходне-Казахстанская вобласць|Куршымскі раён]] </noinclude> oll7fj69b3jfiwlixdnymse5sywkmn9 5222351 5222345 2026-10-20T13:44:24Z Autumndancer 168015 5222351 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = НП Куршымскага раёна |navbar = |state = autocollapse |клас_спісаў = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Населеныя пункты [[Куршымскі раён|Куршымскага раёна]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |загаловак1 = Раённы цэнтр |спіс1 = аул [[Куршым]] |загаловак2 = Сельскія населеныя пункты |спіс2 = * [[Акбулак (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акбулак]] * [[Акжайлау (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акжайлау]] * [[Аксуат (Куршымскі раён)|Аксуат]] * [[Акшы (Куршымскі раён)|Акшы]] * [[Алгабас (Куршымскі раён)|Алгабас]] * [[Алтай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Алтай]] * [[Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць)|Аманат]] * [[Балыктыбулак]] * [[Баран (аул)|Баран]] * [[Бірлік (Куршымскі раён)|Бірлік]] * [[Бугымуйіз]] * [[Бурабай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Бурабай]] * [[Былгары-Табыты]] * [[Дынгек]] * [[Егіндыбулак (Куршымскі раён)|Егіндыбулак]] * [[Жалнускау]] * [[Жанааул (Куршымскі раён)|Жанааул]] * [[Жыдэлі]] * [[Жылытау]] * [[Ігілік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Ігілік]] * [[Казахстан (Куршымскі раён)|Казахстан]] * [[Кайнар (Куршымскі раён)|Кайнар]] * [[Кайнарлы (Усходне-Казахстанская вобласць)|Кайнарлы]] * [[Кайынды (Куршымскі раён)|Кайынды]] * [[Калжыр]] * [[Карабулак (Куршымскі раён)|Карабулак]] * [[Караой (Куршымскі раён)|Караой]] * [[Каратагай (Куршымскі раён)|Каратагай]] * [[Карашылік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Карашылік]] * [[Койтас (Куршымскі раён)|Койтас]] * [[Куйган (Куршымскі раён)|Куйган]] * [[Кунгей-Бакенбай]] * [[Кыстау-Куршым]] * [[Маралды (Куршымскі раён)|Маралды]] * [[Маркаколь (аул)|Маркаколь]] * [[Он-жак-Кальжыр]] * [[Сарыален (Куршымскі раён)|Сарыален]] * [[Сяло Барак батыра]] * [[Такыр (Куршымскі раён)|Такыр]] * [[Тапцерэк (Казахстан)|Тапцерэк]] * [[Таскаін]] * [[Урунхайка]] * [[Ушбулак (Куршымскі раён)|Ушбулак]] * [[Центэк (Куршымскі раён)|Центэк]] * [[Церактыбулак]] * [[Церскей-Бакенбай]] * [[Шаганаты]] * [[Шэнгельды (Куршымскі раён)|Шэнгельды]] |загаловак3 = Скасаваныя сельскія населеныя пункты |спіс3 = * ''Алтай (Маралдзінская с.а.)'' * ''Верхняя Ялоўка'' * ''[[Карагайлыбулак]]'' * ''[[Майцерэк]]'' * ''[[Майылды (Куршымскі раён)|Майылды]]'' * ''[[Матабай]]'' * ''Сарытау'' * ''[[Таскайын]]'' * ''[[Чардаяк]]'' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Усходне-Казахстанская вобласць|Куршымскі раён]] </noinclude> kkfbco3ynl58c5kpbalav337li27rhc 5222356 5222351 2026-10-20T13:46:31Z Autumndancer 168015 5222356 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = НП Куршымскага раёна |navbar = |state = autocollapse |клас_спісаў = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Населеныя пункты [[Куршымскі раён|Куршымскага раёна]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |загаловак1 = Раённы цэнтр |спіс1 = аул [[Куршым]] |загаловак2 = Сельскія населеныя пункты |спіс2 = * [[Акбулак (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акбулак]] * [[Акжайлау (Усходне-Казахстанская вобласць)|Акжайлау]] * [[Аксуат (Куршымскі раён)|Аксуат]] * [[Акшы (Куршымскі раён)|Акшы]] * [[Алгабас (Куршымскі раён)|Алгабас]] * [[Алтай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Алтай]] * [[Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць)|Аманат]] * [[Балыктыбулак]] * [[Барак батыр (аул)]] * [[Баран (аул)|Баран]] * [[Бірлік (Куршымскі раён)|Бірлік]] * [[Бугымуйіз]] * [[Бурабай (Усходне-Казахстанская вобласць)|Бурабай]] * [[Былгары-Табыты]] * [[Дынгек]] * [[Егіндыбулак (Куршымскі раён)|Егіндыбулак]] * [[Жалнускау]] * [[Жанааул (Куршымскі раён)|Жанааул]] * [[Жыдэлі]] * [[Жылытау]] * [[Ігілік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Ігілік]] * [[Казахстан (Куршымскі раён)|Казахстан]] * [[Кайнар (Куршымскі раён)|Кайнар]] * [[Кайнарлы (Усходне-Казахстанская вобласць)|Кайнарлы]] * [[Кайынды (Куршымскі раён)|Кайынды]] * [[Калжыр]] * [[Карабулак (Куршымскі раён)|Карабулак]] * [[Караой (Куршымскі раён)|Караой]] * [[Каратагай (Куршымскі раён)|Каратагай]] * [[Карашылік (Усходне-Казахстанская вобласць)|Карашылік]] * [[Койтас (Куршымскі раён)|Койтас]] * [[Куйган (Куршымскі раён)|Куйган]] * [[Кунгей-Бакенбай]] * [[Кыстау-Куршым]] * [[Маралды (Куршымскі раён)|Маралды]] * [[Маркаколь (аул)|Маркаколь]] * [[Он-жак-Кальжыр]] * [[Сарыален (Куршымскі раён)|Сарыален]] * [[Такыр (Куршымскі раён)|Такыр]] * [[Тапцерэк (Казахстан)|Тапцерэк]] * [[Таскаін]] * [[Урунхайка]] * [[Ушбулак (Куршымскі раён)|Ушбулак]] * [[Центэк (Куршымскі раён)|Центэк]] * [[Церактыбулак]] * [[Церскей-Бакенбай]] * [[Шаганаты]] * [[Шэнгельды (Куршымскі раён)|Шэнгельды]] |загаловак3 = Скасаваныя сельскія населеныя пункты |спіс3 = * ''Алтай (Маралдзінская с.а.)'' * ''Верхняя Ялоўка'' * ''[[Карагайлыбулак]]'' * ''[[Майцерэк]]'' * ''[[Майылды (Куршымскі раён)|Майылды]]'' * ''[[Матабай]]'' * ''Сарытау'' * ''[[Таскайын]]'' * ''[[Чардаяк]]'' }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Усходне-Казахстанская вобласць|Куршымскі раён]] </noinclude> 9jdqussg83wji8nbn8fr0828dqrel5x Азгыр 0 551070 5222234 4976860 2026-10-20T12:27:40Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Азгір]] у [[Азгыр]] 4976860 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Азгір |казахская назва = Азғыр |герб = |сцяг = |lat_deg = 47 |lat_min = 50 |lat_sec = 4.57 |lon_deg = 47 |lon_min = 55 |lon_sec = 29.66 |CoordScale = 25000 |рэгіён = Атыраўская вобласць |рэгіён у табліцы = Атыраўская вобласць{{!}}Атыраўская |від раёна = |раён = Курмангазінскі раён |раён у табліцы = Курмангазінскі раён{{!}}Курмангазінскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Азгірская сельская акруга |селішча ў табліцы = Азгірская сельская акруга{{!}}Азгірская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 580 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 234633200 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Азгір''' ({{lang-kz|Азғыр}}) — сяло ў [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Азгірскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 171 км на паўночны заход ад сяла [[Ганюшкіна]]. Код КАТА — 234633200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 601 чалавек (316 мужчын і 285 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 580 чалавек (290 мужчын і 290 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] e827bvcpkl7o4mlt1b9ddqx8u94it98 5222236 5222234 2026-10-20T12:28:50Z Autumndancer 168015 5222236 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Азгыр''' ({{lang-kz|Азғыр}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Азгырскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 171 км на паўночны заход ад аула [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]]. Код КАТА — 234633200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 601 чалавек (316 мужчын і 285 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 580 чалавек (290 мужчын і 290 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] t41mqiuxwnq2hbd241f3yi8lpcrjosg Аколь (Атыраўская вобласць) 0 551072 5222239 4976967 2026-10-20T12:29:48Z Autumndancer 168015 5222239 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Аколь (значэнні)}} {{НП-Казахстан}} '''Аколь''' ({{lang-kz|Ақкөл с.}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Акольскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 17 км на заход ад сяла [[Ганюшкіна]]. Код КАТА — 234635100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 4646 чалавек (2391 мужчына і 2255 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 4596 чалавек (2316 мужчын і 2280 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] owa7gufqmpf8exfceposwdebdtcf5me 5222240 5222239 2026-10-20T12:32:02Z Autumndancer 168015 5222240 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Аколь (значэнні)}} {{НП-Казахстан}} '''Аколь''' ({{lang-kz|Ақкөл с.}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Акольскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 17 км на захад ад аула [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]]. Код КАТА — 234635100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 4646 чалавек (2391 мужчына і 2255 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 4596 чалавек (2316 мужчын і 2280 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] e1pjkwz6d0ipaba31y8q8xznete1owt Алга (Курмангазінскі раён) 0 551098 5222244 4977050 2026-10-20T12:33:42Z Autumndancer 168015 5222244 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Алга}} {{НП-Казахстан}} '''Алга''' ({{lang-kz|Алға с.}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Макашскай сельскай акругі. Код КАТА — 234657100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1878 чалавек (955 мужчын і 923 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=12 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1972 чалавекі (1009 мужчын і 963 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] keqoezaqyqotivqu1qaq83l4b6g9wis Аліпаў 0 551099 5222246 4977066 2026-10-20T12:34:14Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Аліпава]] у [[Аліпаў]] 4977066 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Аліпава |казахская назва = Әліпов |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Атыраўская вобласць |рэгіён у табліцы = Атыраўская вобласць{{!}}Атыраўская |від раёна = |раён = Курмангазінскі раён |раён у табліцы = Курмангазінскі раён{{!}}Курмангазінскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Макашская сельская акруга |селішча ў табліцы = Макашская сельская акруга{{!}}Макашская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 127 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 234657300 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Аліпава''' ({{lang-kz|Әліпов}}) — сяло ў [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Макашскай сельскай акругі. Код КАТА — 234657300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 266 чалавек (145 мужчын і 121 жанчына)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 127 чалавек (72 мужчыны і 55 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] 1zc877rj6u4h1t2vx2mb27ej9vy3obo 5222251 5222246 2026-10-20T12:35:03Z Autumndancer 168015 5222251 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Аліпаў''' ({{lang-kz|Әліпов}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Макашскай сельскай акругі. Код КАТА — 234657300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 266 чалавек (145 мужчын і 121 жанчына)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=13 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 127 чалавек (72 мужчыны і 55 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] 8dk4scx4yhiq4k0oux6w0nxtcagm7ne Какарна (Курмангазінскі раён) 0 551101 5222254 5061213 2026-10-20T12:39:08Z Autumndancer 168015 5222254 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Какарна}} {{НП-Казахстан}} '''Какарна''' ({{lang-kz|Көкарна}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Макашскай сельскай акругі. Код КАТА — 234657500<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 175 чалавек (95 мужчын і 80 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 100 чалавек (53 мужчыны і 47 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] axso67f8v53gy1gvyd6npyyef78l9ku Шаблон:НП Курмангазінскага раёна 10 551192 5222237 4257577 2026-10-20T12:29:12Z Autumndancer 168015 5222237 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Курмангазінскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскага раёна]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] |утрыманне = * [[Азгыр]] * [[Аколь (Атыраўская вобласць)|Аколь]] * [[Алга (Курмангазінскі раён)|Алга]] * [[Аліпава]] * [[Амангельды (Курмангазінскі раён)|Амангельды]] * [[Арлы (Атыраўская вобласць)|Арлы]] * [[Арна (Атыраўская вобласць)|Арна]] * [[Асан (Атыраўская вобласць)|Асан]] * [[Аул Гізата Аліпава]] * [[Балкудук]] * [[Балыкшы (Курмангазінскі раён)|Балыкшы]] * [[Батырбек]] * [[Бірлік (Курмангазінскі раён)|Бірлік]] * [[Вялікі Куйген]] * [[Даўлет (Атыраўская вобласць)|Даўлет]] * [[Даўлеткерэй (аул)|Даўлеткерэй]] * [[Дашына (Атыраўская вобласць)|Дашына]] * [[Егінкудук]] * [[Жалгызапан]] * [[Жамбыл (Атыраўская вобласць)|Жамбыл]] * [[Жанаауыл (Атыраўская вобласць)|Жанаауыл]] * [[Жасарал]] * [[Жасталап (Атыраўская вобласць)|Жасталап]] * [[Жумекен]] * [[Жыланды (Атыраўская вобласць)|Жыланды]] * [[Іманава]] * [[Кадырка]] * [[Какарна (Курмангазінскі раён)|Какарна]] * [[Канырцерэк]] * [[Каптагай (Атыраўская вобласць)|Каптагай]] * [[Караколь (Курмангазінскі раён)|Караколь]] * [[Каспій (Атыраўская вобласць)|Каспій]] * [[Кацяеўка]] * [[Кашалак]] * [[Кігач (Атыраўская вобласць)|Кігач]] * [[Кудрашава]] * [[Кумаргалі]] * [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]] * [[Нуржау]] * [[Прымор’е (Атыраўская вобласць)|Прымор’е]] * [[Раз’езд Афанасьева]] * [[Раз’езд Нурпеісавай]] * [[Сафонаўка (Атыраўская вобласць)|Сафонаўка]] * [[Суюндук (Атыраўская вобласць)|Суюндук]] * [[Уштаган (Атыраўская вобласць)|Уштаган]] * [[Шагырлы]] * [[Шайхы]] * [[Шартанбай]] * [[Шастой (сяло)|Шастой]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Атыраўская вобласць]] </noinclude> 0pl9nnozauvtwrtz9xug50vz1lz0pbb 5222253 5222237 2026-10-20T12:36:07Z Autumndancer 168015 5222253 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Курмангазінскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскага раёна]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] |утрыманне = * [[Азгыр]] * [[Аколь (Атыраўская вобласць)|Аколь]] * [[Алга (Курмангазінскі раён)|Алга]] * [[Аліпаў]] * [[Амангельды (Курмангазінскі раён)|Амангельды]] * [[Арлы (Атыраўская вобласць)|Арлы]] * [[Арна (Атыраўская вобласць)|Арна]] * [[Асан (Атыраўская вобласць)|Асан]] * [[Аул Гізата Аліпава]] * [[Балкудук]] * [[Балыкшы (Курмангазінскі раён)|Балыкшы]] * [[Батырбек]] * [[Бірлік (Курмангазінскі раён)|Бірлік]] * [[Вялікі Куйген]] * [[Даўлет (Атыраўская вобласць)|Даўлет]] * [[Даўлеткерэй (аул)|Даўлеткерэй]] * [[Дашына (Атыраўская вобласць)|Дашына]] * [[Егінкудук]] * [[Жалгызапан]] * [[Жамбыл (Атыраўская вобласць)|Жамбыл]] * [[Жанаауыл (Атыраўская вобласць)|Жанаауыл]] * [[Жасарал]] * [[Жасталап (Атыраўская вобласць)|Жасталап]] * [[Жумекен]] * [[Жыланды (Атыраўская вобласць)|Жыланды]] * [[Іманава]] * [[Кадырка]] * [[Какарна (Курмангазінскі раён)|Какарна]] * [[Канырцерэк]] * [[Каптагай (Атыраўская вобласць)|Каптагай]] * [[Караколь (Курмангазінскі раён)|Караколь]] * [[Каспій (Атыраўская вобласць)|Каспій]] * [[Кацяеўка]] * [[Кашалак]] * [[Кігач (Атыраўская вобласць)|Кігач]] * [[Кудрашава]] * [[Кумаргалі]] * [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]] * [[Нуржау]] * [[Прымор’е (Атыраўская вобласць)|Прымор’е]] * [[Раз’езд Афанасьева]] * [[Раз’езд Нурпеісавай]] * [[Сафонаўка (Атыраўская вобласць)|Сафонаўка]] * [[Суюндук (Атыраўская вобласць)|Суюндук]] * [[Уштаган (Атыраўская вобласць)|Уштаган]] * [[Шагырлы]] * [[Шайхы]] * [[Шартанбай]] * [[Шастой (сяло)|Шастой]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Атыраўская вобласць]] </noinclude> sce74oz1mhrh7z5mpxn0gbus0elq6hr Прылукы 0 554195 5222649 5050752 2026-10-21T09:15:20Z Zadorenko V 175157 5222649 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Прылукі}} {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Прылукы |арыгінальная назва = Прилуки |вобласць = Чарнігаўская вобласць |вобласць у табліцы = Чарнігаўская вобласць{{!}}Чарнігаўская |раён = Прылуцкі раён |раён у табліцы = Прылуцкі раён{{!}}Прылуцкі |насельніцтва=51350|год перапісу=01.01.2025}} '''Пры́лукы''', або '''Пры́лукі'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|17}} С. 234</ref> ({{lang-uk|Прилуки}}) — [[горад]] у [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], адміністрацыйны цэнтр [[Прылуцкі раён|Прылуцкага раёна]]. == Насельніцтва == 1999 года ў грамадскай вытворчасці было занята 34,9 тыс. чал., што складае 49,4% ад усяго насельніцтва. Размеркаваны працоўныя рэсурсы наступным чынам: у прамысловасці занята 10,1 тыс. чал.; у будаўніцтве 1,3 тыс. чал.; у галінах невытворчай сферы 14,5 тыс. чал. Нацыянальны склад г. Прылукы (2001): <br /> [[украінцы]] — 92,3 %<br /> [[рускія]] — 6,5 %<br /> [[беларусы]] — 0,3 %. === Колькасць === {| align="center" border="0" cellspacing="2" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#AAAAFF" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Населення <small>(осіб)</small> |-bgcolor="#eeeeff" ! 1897 !! 1926 !! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 2001 !! 2017 |- bgcolor="#f7f9ff" | align=center|18&nbsp;532 | align=center|28&nbsp;624 | align=center|36&nbsp;881 | align=center|43&nbsp;719 | align=center|57&nbsp;474 | align=center|65&nbsp;303 | align=center|71&nbsp;954 | align=center|64&nbsp;861 | align=center|56&nbsp;270 |} === Мова === {| align="center" border="0" cellspacing="2" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#AAAAFF" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Насельніцтва па роднай мове <small>(2001)</small> |-bgcolor="#eeeeff" ! украінская&nbsp;мова !! руская !! беларуская |- bgcolor="#f7f9ff" | align=center|92.91 % | align=center|6.77 % | align=center|0.12 % |} == Геаграфія == Размешчаны на рацэ [[Удай]]. Адлегласць да Чарнігава па чыгунцы — 148 км, па аўтадарогах — 155 км. Адлегласць да Кіева па чыгунцы — 191 км, па аўтадарогах — 147 км. == Адміністрацыйны падзел == Горад умоўна падзяляецца на 17 мікрараёнаў. == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Рыгоравіч Коган]] (нар. 1929) — спецыяліст у галіне тэхналогіі тэкстыльных матэрыялаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pryluky.org Афіцыйны сайт г. Прылукы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110903152037/http://pryluky.org/ |date=3 верасня 2011 }} {{Населеныя пункты Прылуцкага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці]] 1a6kshs4ffeci2oz3sd003le1mi20eg Асцёр (горад) 0 560603 5222644 4971654 2026-10-21T09:12:50Z Zadorenko V 175157 5222644 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Асцёр |арыгінальная назва = Остер |падначаленне = |герб = Oster COA (Chernigov Governorate) (1782).png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер = <!--300px--> |подпіс = <!-- выявы --> |lat= |long= |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 56|lat_sec = 55 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 52|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |Яндэкскарта = |карта = <!--альтэрнатыўная--> |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Чарнігаўская вобласць |вобласць у табліцы = Чарнігаўская вобласць{{!}}Чарнігаўская |раён = Казэлэцкі раён |раён у табліцы = Казэлэцкі раён{{!}}Казэлэцкі |від раёна = |абшчына = |від абшчыны = |карта краіны = <!-- альтэрнатыўная --> |карта рэгіёна = <!-- альтэрнатыўная --> |карта раёна = <!-- альтэрнатыўная --> |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = 1098 |згадванне ref = |ранейшыя імёны = |статус з = <!--год--> |статус дата = |плошча = 14,13 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 6000 |год перапісу = 2024 |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-4646 |паштовы індэкс = 17044 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |nosort = }} {{Значэнні2|Асцёр}} '''Асцёр'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|17}} С. 234 — карта Чарнігаўскай вобласці</ref><ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Остер}}) — [[горад]] у [[Казэлэцкі раён|Казэлэцкім раёне]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], на сутоках рэчак [[Дзясна]] і [[Асцёр (прыток Дзясны)|Асцёр]]. Насельніцтва 6000 чал. ([[2024]]). Знаходзіцца за 43 км ад чыгуначнай станцыі [[Бобрык (станцыя)|Бобрык]] на лініі [[Кіеў]] — [[Бахмач]]. Прыстань. == Гісторыя == * [[1098]]: першыя згадкі ў [[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых часоў]]. * [[12 стагоддзе|ХII ст.]]: фартэцыя [[Пераяслаўскае княства|Пераяслаўскага княства]], зваўся ''городцом Вострьским''. * [[1240]]: пацярпеў ад набегу Арды. * [[1356]]: увайшоў у склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. * [[1471]]: у [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскім ваяводстве]]. * пач. [[16 стагоддзе|ХVI ст.]]: перайшоў у валоданне віленскага ваяводы [[Альбрэхт Гаштольд|А. Гаштольда]], які збудаваў у горадзе магутны замак і шэраг храмаў. * [[1569]]: згодна з умовамі [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] апынуўся ў [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўстве Польскім]], цэнтр староства. * [[1635]]: у [[Чарнігаўскае ваяводства|Чарнігаўскім ваяводстве]]. * [[1662]]: атрымаў [[Магдэбургскае права]]. * [[1667]]: згодна з [[Андросаўскае перамір’е|Андросаўскім перамір’ем]] трапіў пад уладу [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]]. * [[1802]]: у [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]. * [[1803]]: цэнтр павета. == Насельніцтва == * [[1896]] — 4752 чал. (2362 мужчын і 2390 жанчын), з іх паводле [[стан (сацыяльная група)|стану]]: шляхты 89, ганаровых грамадзян і купцоў 167, духоўнага стану 21, мяшчан 3791, вайсковага стану 428, сялян 219, іншых станаў 37; паводле вызнання: праваслаўных 3580, раскольнікаў 62, каталікоў 25, пратэстантаў 14, іўдзеяў 1013, магаметан 18, іншых вызнанняў 40<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Остер, уездный город Черниговской губернии}}</ref>. * [[2009]] — 6524 чал. {{Wikidata/Population}} == Памятныя мясціны == * Гарадзішча. * Васкрасенская царква (1845—1857). * Юр’ева бажніца (ХІ ст.). == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Анатоль Мікалаевіч Рэзнік]], беларускі гісторык == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|667|Ostr}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/667 667]—674 * {{ВТ-ЭСБЕ|Остер, уездный город Черниговской губернии}} {{Населеныя пункты Казэлэцкага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Казэлэцкага раёна]] bcpakygwjt69wj5nob9yxolzqs2texe Індэкс масы цела 0 563896 5222395 5035728 2026-10-20T15:42:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222395 wikitext text/x-wiki '''Індэкс масы цела''' (ІМЦ) — паказнік суадносін [[Вага|вагі]] ў [[кілаграм]]ах да росту ў [[Метр|метрах]], узведзенага ў квадрат. Разлічваецца паводле формулы: [[маса]] цела (кг) / рост (м)². [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя]] (Жэнева, Швейцарыя) выкарыстоўвае паказнік для вызначэння стану арганізма, дзе значэнне: * менш за 18,5 кг/м² — нястача масы цела ([[недаяданне]]); * 18,5—25 кг/м² — ''здаровая'' маса цела; * 25—30 кг/м² — залішняя маса цела ([[гіпертанія]]); * 30—35 кг/м² — [[атлусценне]] 1-й ступені; * 35—40 кг/м² — атлусценне 2-й ступені; * звыш 40 кг/м² — атлусценне 3-й ступені<ref name="л">{{Cite news|author=Вольга Стужынская|title=Ці заўсёды атлусценне — цукровы дыябет|url=https://24health.by/by/vsegda-li-ozhirenie-saxarnyj-diabet-ili-pochemu-tak-vazhno-sledit-za-svoej-massoj-tela/|publisher=Партал «Здаровыя людзі» ([[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]])|date=14 лістапада 2017|accessdate=16 лістапада 2017|url-status=dead}}</ref>. Перавышэнне значэння 25 кг/м² служыць прычынай [[атэрасклероз]]а, гіпертаніі, цукровага дыябету, хвароб печані і плоцевых органаў<ref>{{Cite news|author=В. Нарывончык|title=Правільнае збалансаванае харчаванне ў спалучэнні з фізічнымі нагрузкамі — асноўныя ўмовы падтрымання нармальнай масы цела|url=http://www.belpatriot.by/?p=15165|publisher=Газета «Патрыёт» ([[Ушачы]])|date=28 кастрычніка 2014|accessdate=16 лістапада 2017|archive-date=28 лютага 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228070254/http://www.belpatriot.by/?p=15165|url-status=dead}}</ref>. Перавышэнне значэння 30 кг/м² пагражае захворваннем на [[цукровы дыябет]] 2-га тыпу, [[Злаякасная пухліна|рак]] і сардэчна-судзінныя парушэнні<ref name="л"/>. У ліпені 1972 года 5 ўрачоў на чале з [[Ансел Кіз|Анселем Кізам]] выдалі ў амерыканскім «Часопісе хранічных хваробаю» ([[Філадэльфія]], штат Пенсільванія) артыкул «Паказнікі адноснай вагі і атлусцення», у якім упершыню ўвялі панятак індэкса масы цела і яго азначэнне<ref>{{Артыкул|аўтар=Ансел Кіз, Фламініа Фіданца, [[Марці Карванен]], Набору Кімура і Генры Тэйлар.|загаловак=Паказнікі адноснай вагі і атлусцення|арыгінал=Indices of relative weight and obesity|спасылка=http://www.jclinepi.com/article/0021-9681(72)90027-6/abstract|мова=en|выданне=[[Часопіс клінічнай эпідэміялогіі|Часопіс хранічных хвароб]]|тып=|год=ліпень 1972|том=25|нумар=6-7|старонкі=329-343|issn=0895-4356}}</ref>. == Прыклады == Здаровая маса цела паводле паказніка 18,5—25 кг/м² адрозніваецца ў залежнасці ад роста: * пры росце 1,5 метры вага мае складаць 41,6—56,2 кг; * пры 1,6 метры — 47,3—64 кг; * пры 1,7 метры — 53,4—72,2 кг; * пры 1,8 метры — 59,9—81 кг; * пры 1,9 метры — 66,7—90,2 кг; * пры 2 метрах — 74—100 кг. == Беларусь == На 2014 год 2/3 [[насельніцтва Беларусі]] мелі ІМЦ звыш 25 кг/м², то бок залішнюю вагу<ref>{{Cite news|author=Вольга Чарныш|title=Худыя гаманцы, тоўстыя жываты|url=https://ideaby.org/thin-wallets-fat-bodies-belarus-leads-europe-female-obesity/|publisher=Анлайн-часопіс «Ідэя»|date=2 верасня 2014|accessdate=16 лістапада 2017|url-status=dead|archive-date=4 кастрычніка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141004221454/http://ideaby.org/thin-wallets-fat-bodies-belarus-leads-europe-female-obesity}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Cite news|author=|title=Класіфікацыя ІМЦ|url=http://apps.who.int/bmi/intro_3.html|publisher=[[Сусветная арганізацыя аховы здароўя]]|lang=en|date=2015|accessdate=16 лістапада 2017}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Індэксы]] [[Катэгорыя:Шкалы]] [[Катэгорыя:Цела чалавека]] [[Катэгорыя:Фізіялогія]] [[Катэгорыя:Гігіена]] [[Катэгорыя:Атлусценне]] [[Катэгорыя:Маса]] [[Катэгорыя:Медыцына]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1972 годзе]] 669bufhg6khwdzuzaqxsdz6eckoyetp А-100 (кампанія) 0 567877 5222522 4792806 2026-10-20T21:37:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222522 wikitext text/x-wiki {{значэнні|А-100}} {{Картка:Кампанія |назва = «А-100» |лагатып = |тып = [[Таварыства з абмежаванай адказнасцю]] |лістынг на біржы = |дэвіз = Мы стараемся |заснавана = {{Дата пачатку і ўзрост|1994|8|16}}<ref>{{Cite news|author=|title=А-100 усталявала мемарыяльную дошку на месцы першай грамадскай АЗС|url=http://azs.a-100.by/by/company/news/a-100-ustalyavala-memaryyalnuyu-doshku-na-mestsy-pershay-gramadskay-azs/|publisher=«А-100»|date=16 жніўня 2013|accessdate=12 мая 2016}}{{Недаступная спасылка}}</ref> |заснавальнікі = |размяшчэнне = [[Мінскі раён]], [[вёска]] [[Баравая (Мінскі раён)|Баравая]], д. 7 |ключавыя фігуры = [[Аляксандр Цэнцер]], [[Ірына Валадзько]] |галіна = [[Будаўніцтва]], [[гандаль]] |прадукцыя = [[Жыллё]], [[крама]], [[склад]]; збыт [[бензін]]у, [[Дызельнае паліва|дызельнага паліва]] |абарот = |аперацыйны прыбытак = |чысты прыбытак = |колькасць супрацоўнікаў = 700 (2014) |матчына кампанія = |даччыныя кампаніі = «АСтоТрэйдынг» (А-100 АЗС), «А-100 Дэвелапмент», «Авія-100», «АСтоРэс» (страўні «Sun Café») |аўдытар = |сайт = [http://www.a-100.by/en/ www.a-100.by] }} '''«А-100»''' — беларускае прадпрыемства, заснаванае ў жніўні 1994 года ў Мінску<ref>{{Cite news|author=Алена Анкуда, «Штодзённік»|title=Чэмпіянат Беларусі па паветраплаванні абышоўся дорага|url=http://pda.nn.by/artykul/135267.html|publisher=[[Газета]] «[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]»|date=15 верасня 2014|accessdate=13 жніўня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305045123/http://pda.nn.by/artykul/135267.html|archivedate=5 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. На 2015 г. мела найбуйнешую ў краіне прыватную сетку з 35 аўтазаправачных станцый, што належала беларускім уладальнікам. З [[1 студзеня]] [[2015]] г. сетка АЗС перайшла да абслугоўвання на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пасля 4-месячнай падрыхтоўкі супрацоўнікаў на курсах «[[Мова Нанова]]»<ref>{{Cite news|author=|title=Кліентаў аўтазаправачных станцый «А-100» будуць абслугоўваць па-беларуску|url=http://m.tut.by/news/society/430586.html|publisher=[[TUT.BY|Tut.by]]|date=8 студзеня 2015|accessdate=13 жніўня 2015}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Таксама перакладчыкі «Мова Нанова» бясплатна пераклалі шыльды і абвесткі на запраўках, звыш 3000 цэтлікаў для [[тавар]]аў і стварылі размоўнікі для супрацоўнікаў<ref>{{Cite news|author=|title=Сетка заправак «А-100» афіцыйна пацвердзіла пераход на беларускую мову|url=http://m.euroradio.fm/setka-zapravak-100-aficyyna-pacverdzila-perahod-na-belaruskuyu-movu|publisher=[[Еўрарадыё]]|date=8 студзеня 2015|accessdate=13 жніўня 2015}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. У выніку ўдалося павялічыць продажы за кошт росту дзелі беларускамоўных пакупнікоў<ref>{{Cite news|author=Дзмітрый Корсак|title=Пасля таго, як на нашых станцыях пачалі размаўляць па-беларуску, кліентаў стала больш|url=http://people.onliner.by/category/opinions/2015/01/22/mnenie-138|publisher=[[Onliner.by]]|date=22 студзеня 2015|accessdate=13 жніўня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150127050259/http://people.onliner.by/category/opinions/2015/01/22/mnenie-138|archivedate=27 студзеня 2015|url-status=dead}}</ref>, асабліва [[Моладзь|моладзі]]<ref>{{Cite news|author=Мікалай Левертаў|title=Куды крочыць рэкламіст|url=http://www.tarantino.by/projects/adnak/kudy-krochyc-reklamist-cikavostki-i-navinki-shostaga-festyvalyu-adnak|publisher=Агенцтва «Таранціна і сыны»|date=16 красавіка 2015|accessdate=13 жніўня 2015}}</ref>. На 2015 г. даччынае будаўнічае прадпрыемства «А-100 Дэвелапмент» ўключала УП «Дамаан», ТДА «Этэрыка», ЗП «АСтоМакс» і УП «Алмары». «А-100 Дэвелапмент» узвяло 22 з 35 заправак «А-100», бізнес-цэнтр «А-100» у Мінску, жылы квартал «Зялёны Бор» ([[Лясны (Мінскі раён)|пас. Лясны]], Мінскі раён) і шматлікія прыдарожныя і сталічныя крамы. == Сетка аўтазаправак == На 2015 г. «А-100» мела 35 аўтазаправак: 17 у Мінску, 5 у Мінскім раёне, 4 у [[Брэст|Брэсце]], 2 у [[Магілёў|Магілёве]] (газазаправачныя), па 1 у [[Віцебск]]у (газ), Брэсцкім, Віцебскім (газ), [[Маларыцкі раён|Маларыцкім]] і [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім]] раёнах. == Гісторыя == У жніўні 1994 г. былы інжынер канструктарскага бюро [[Аляксандр Цэнцер]] за кошт прададзенага аўтамабіля «[[Масквіч 2141]]» набыў бензавоз «[[ГАЗ-53]]» (4620 літраў) і адчыніў першую ў Мінску кантэйнерную аўтазаправачную станцыю. У [[1995]] г. адчынілі першую стацыянарную АЗС і павялічылі аўтапарк да 9 бензавозаў. Назву «А-100» прадпрыемства атрымала ад актанавага ліку 100, які мае авіяцыйнае паліва<ref>{{Артыкул|аўтар=Алена Анкуда, «Штодзённік».|загаловак=«Я ежджу на працу на ровары»|спасылка=http://pda.nn.by/artykul/115373.html|выданне=Наша ніва|тып=газета|год=25 верасня 2013|нумар=[http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=25015-1.pdf 36 (825)]|старонкі=9|issn=1819-1614}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. У [[1996]] г. «А-100» пачало прымаць да аплаты электронныя карты «Берліо» і выпускаць уласныя паліўныя талоны. У [[1997]] г. запраўкі «А-100» першымі ў Беларусі абзавяліся пыласосамі для вадзіцелей. У [[2000]] г. таксама ўпершыню ў краіне «А-100» узвяла газазаправачную станцыю і пачала прапаноўваць паслугі аўтаматычнай мыйкі самаходаў. У [[2001]] г. АЗС пачалі абсталёўваць аўтаматычнымі мыйнямі, кампрэсарамі для падпампоўвання шынаў і шматхуткаснымі палівараздатачнымі калонкамі. Адначасна стварылі даччынае будаўнічае прадпрыемства «А-100 Дэвелапмент». У [[2003]] г. на АЗС увялі электронны нагляд за колькасцю паліва ў рэзервуарах. У [[2004]] г. пачалася разбудова сеткі хуткага харчавання «Sun Café» (бел. Сонечная [[кавярня]]), якая на [[2009]] г. налічвала 7 страўняў з пераважным размяшчэннем пры АЗС. У канцы 2005 г. пачалося будаўніцтва новай галоўнай сядзібы прадпрыемства ў в. Баравая (Мінскі раён), якую ўзвялі ў 2007 годзе. У 2006 г. пачалося ўзвядзенне 15 шматпавярховых дамоў у квартале «Зялёны Бор» ([[пасёлак]] [[Лясны (Мінскі раён)|Лясны]], Мінскі раён), дзе прадалі 4064 кватэры. Тамсама рассялілі 15% супрацоўнікаў. 21% кватэр збылі за першы месяц ад пачатку продажаў. У [[2007]] г. на АЗС з’явілася [[паслуга]] арэнды прычэпа. У [[2008]] г. — паслуга афармлення аўтастрахоўкі. У [[2009]] г. сетка АЗС займела ўласную бонусную карту «А-100+» і запусціла платны пракат [[ровар]]аў<ref>{{Cite news|author=[[БелаПАН]]|title=Будучыня транспарта - за роварамі і электрамабілямі|url=http://m.charter97.eu/be/news/2014/7/15/107038|publisher=[[Хартыя'97]]|date=15 ліпеня 2014|accessdate=13 жніўня 2015|url-status=dead}}</ref>. За 2010—2014 гг. на АЗС «А-100» прадалі 492,4 млн літраў бензіну. У 2011 г. 175 тыс. аўтамабілістаў Мінска з 600 тыс. (29%) карысталіся аўтамыйкамі на АЗС «А-100». У 2013 г. колькасць карыстальнікаў аўтамыек у Мінску вырасла да 350 тыс. з 1 млн аўтамабілістаў (35%). У красавіку «А-100» набыў брэсцкую сетку «Галон» у складзе 4 АЗС. На 2014 г. сетка АЗС мела 4 млн пакупнікоў (42% ад [[насельніцтва Беларусі]]). Тады ж адчынілі ўласны [[верталёт]]ны клуб «Авія-100» і прадставілі першы ў Беларусі [[электрамабіль]]. На [[2014]] г. 90% плошчаў будынкаў, якія толькі будаваліся «А-100 Дэвелапмент», ужо загадзя выкупілі ў арэнду. 98% плошчаў узведзеных будынкаў здаваліся ў арэнду. Агулам на 2014 г. узвялі 7 гандлёвых і бізнес-цэнтраў, з іх 2 найбольшыя ў сталіцы (пад назвай All) на 10,8 тыс кв.м (верасень 2012 г.; Даўгінаўскі тракт, д. 178; 500 месцаў стаянкі, [[гіпермаркет]] і 30 крамаў) і 12,8 тыс. кв.м. (Даўгінаўскі тракт, 178) былі ў складзе «А-100» праз даччыннае [[таварыства з дадатковай адказнасцю]] «Этэрыка». [[30 студзеня]] «А-100» падарыла Выканаўчаму камітэту Мінскага раёна ўзведзены ў жылым квартале «Зялёны Бор» (пас. Лясны) за [[€]]3 млн дзіцячы сад № 4 на 150 выхаванцаў і 23 выхавальнікі<ref>{{Cite news|author=Андрэй Корсак|title=Група кампаній «А-100» падарыла Мінскаму раёну новы дзіцячы садок|url=http://by.belapan.by/archive/2014/01/30/by_media_sad_ph|publisher=БелаПАН|date=30 студзеня 2014|accessdate=13 жніўня 2015}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Улетку пачалася забудова аэрадрома «Баравая» (146 [[га]]) жытлом на 12 тыс. кватэр (1 млн кв.м., 12 кварталаў) разам з 12 дзіцячымі садамі і 4 школамі<ref>{{Cite news|author=Мікалай Градзюшка, Onliner.by|title=Улетку пад Мінскам пачнуць будаваць новы мікрараён|url=http://m.charter97.eu/be/news/2014/4/14/94408|publisher=Хартыя’97|date=14 красавіка 2014|accessdate=13 жніўня 2015|url-status=dead}}</ref>. [[9 кастрычніка]] 2014 г. адбыўся запуск першай у Беларусі станцыі зарадкі электрамабіляў. Таксама ў 2014 г. «А-100 АЗС» набыў уласны склад захоўвання нафтапрадуктаў. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.azs.a-100.by/by/ «А-100 АЗС»]: [http://azs.a-100.by/by/quality/calculator/ Паліўны калькулятар] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150829123217/http://azs.a-100.by/by/quality/calculator/ |date=29 жніўня 2015 }} * [http://www.avia-100.by/en/ «Авія-100»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150810050455/http://avia-100.by/en/ |date=10 жніўня 2015 }}{{ref-en}} * [http://bc.dev.a-100.by Бізнес-цэнтр «А-100»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150801024418/http://bc.dev.a-100.by/ |date=1 жніўня 2015 }}{{ref-ru}} * [http://www.allcentr.by Гандлёвы цэнтр «All» (бел. Усё)]{{ref-ru}} * {{Cite news|author=Галіна Абакунчык|title=Запраўкі «А-100» загаварылі па-беларуску|url=https://www.youtube.com/embed/MlJjlGVDWQg?autoplay=1|publisher=[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|date=16 студзеня 2015|accessdate=13 жніўня 2015}} * {{Cite news|author=|title=«Мы не пераводзілі бізнес на беларускую мову, мы пераклалі на яе маркетынгавыя камунікацыі»|url=http://www.marketing.by/mnenie/a-100-my-ne-peravodz-l-b-znes-na-belaruskuyu-movu-my-peraklal-na-yae-marketyngavyya-kamun-katsy-/|publisher=[[Маркетынг.by]]|date=16 студзеня 2015|accessdate=13 жніўня 2015|archive-date=4 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404132151/http://marketing.by/mnenie/a-100-my-ne-peravodz-l-b-znes-na-belaruskuyu-movu-my-peraklal-na-yae-marketyngavyya-kamun-katsy-/|url-status=dead}} * [https://be-by.facebook.com/a100azs Старонка ў Фейсбуку] {{АЗС Беларусі}} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі]] [[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эканоміка Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе]] 7z6gr6udbbu9kev8cd4tjg39zmunxws Абліванне кіслатой 0 577708 5222526 4727381 2026-10-20T22:30:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222526 wikitext text/x-wiki [[Выява:Acid attack victim.jpg|thumb|right|220 px|Пацярпелая ад аблівання кіслатой. [[Камбоджа]]<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8576279.stm|publisher=BBC News|title=Cambodian victim on her acid attack|date=2010-03-21|access-date=2010-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325022243/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8576279.stm|archive-date=2010-03-25|url-status=live}}</ref>.]] '''Абліванне кіслатой''' — распырскванне або выліванне [[Кіслата|кіслаты]] альбо іншай едкай вадкасці, на цела ахвяры з намерам параніць або знявечыць. Непасрэднымі наступствамі нападу могуць быць страта зроку, хімічны [[апёк]] асобы і цела, нявечачыя [[Рубец (медыцына)|шнары]]<ref>{{cite journal|last=Mittal|first=Pawan|author2=Dhattarwal SK|title=Vitriolage: The Curse of Human Origin|journal=Medical Science|volume=6|issue=21|pages=61-64|date= 2014}}</ref>. Акрамя гвалтоўных злачынстваў кіслоты выкарыстоўваюцца ў актах [[вандалізм]]у. == Наступствы для здароўя == Пры трапленні на скуру з’едлівыя рэчывы выклікаюць хімічны апёк і пачынаюць раз’ядаць тканіну. Улічваючы, што частай мэтай нападніка з’яўляецца твар ахвяры, звычайна пашкоджваюцца вушная ракавіна, павекі, нос і вусны. Да аддаленых наступстваў ставяцца псіхалагічныя траўмы, дысфункцыя органаў слыху і зроку. Пацярпелы павінен быць неадкладна накіраваны ў спецыялізаваную медыцынскую ўстанову. У якасці першай дапамогі варта выдаліць хімічны рэагент, не закранаючы здаровую скуру, прамыць паражоныя ўчасткі вялікай колькасцю вады і нейтралізаваць дзеянне кіслаты. == Абліванне кіслатой як злачынства == === Бытавое злачынства === З развіццём хімічнай прамысловасці ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] і з распаўсюджваннем у побыце, кіслоты становяцца папулярным сродкам для выяснення адносін. Кідок не патрабуе асаблівых фізічных намаганняў, але цягне верагоднае абязвечванне ахвяры. Абліванне кіслатой адбываецца з-за [[рэўнасць|рэўнасці]], напрыклад, гэта робяць жанчыны супраць суперніц<ref name= "infokiev-2001-07-22">{{cite news| last = Макараў| first = Анатоль| title = У XIX стагоддзі серная кіслата нярэдка служыла прыладай помсты ў бытавых і нават палітычных разборках| publisher = Інфармацыйны партал Info Кіеў| language = ru| date = 2014-01-02| url = http://infokiev.com.ua/index.php?option=com_content&view=article&id=880:-xix-------------&catid=57:2010-10-05-22-20-41&Itemid=2331| access-date = 2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304195706/http://infokiev.com.ua/index.php?option=com_content&view=article&id=880:-xix-------------&catid=57:2010-10-05-22-20-41&Itemid=2331 |archive-date=4 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref>, таксама гэта спадарожнічае помсце палюбоўнікаў і палюбоўніц<ref name=Vij>{{cite book| author=Vij, Krishan | title="Textbook of Forensic Medicine and Toxicology : Principles and Practice", 5th Edition | year=2003 | page=462 |publisher=Elsevier India | isbn=978-81-312-2684-1}}</ref>. У 1915 годзе ад рук сваёй каханай пацярпеў прынц Леапольд Клімент [[Саксен-Кобург-Гоцкая дынастыя|Саксен-Кобург-Гоцкі]], які памёр шасцю месяцамі пазней. === Напады на знакамітасцей === У групу рызыкі трапляюць публічныя персоны-палітыкі, акцёры, мадэлі і знакамітасці. Характэрна, што тут шкода наносіцца не толькі здароўю, але і пагражае кар’еры і далейшай прафесійнай прыдатнасці. Ахвярамі замаху былі брытанская мадэль [[Кэці Пайпер]] (2008), балетмайстар Вялікага тэатра [[Сяргей Юр’евіч Філін|Сяргей Філін]] (2013)<ref name=BBC-2013>{{cite news | last = de Castella | first = Tom | publisher = BBC News Magazine | title = How many acid attacks are there?| url =http://www.bbc.com/news/magazine-23631395| date =2013-08-09 | access-date = 2014-08-02 }}</ref><ref name="video.nytimes.com" >{{cite news | title=Acid Attacks | url=http://video.nytimes.com/video/2008/11/29/opinion/1194834033797/acid-attack.html | publisher=the New York Times | first=Rob | last=Harris | access-date=10 лістапада 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120331081215/http://video.nytimes.com/video/2008/11/29/opinion/1194834033797/acid-attack.html | archive-date=31 сакавіка 2012 | url-status=dead }}</ref>. === Гвалт у Паўднёвай Азіі і Камбоджы === З 1980-х гадоў у [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]] распаўсюдзілася практыка аблівання кіслатой. Сутыкненне традыцыйнай маралі, рэлігійных норм і зменлівага сучаснага побыту прывяло да шматлікіх выпадкаў нападаў з рэўнасці (больш за 200 эпізодаў у [[Бангладэш]] у 1999 годзе<ref name=CNN-2000>{{cite news | title = CNN.com -Bangladesh combats an acid onslaught against women-November 11, 2000 | url = http://archives.cnn.com/2000/ASIANOW/south/11/11/bangladesh.acid.ap/index.html | access-date = 2008-03-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070922210725/http://archives.cnn.com/2000/ASIANOW/south/11/11/bangladesh.acid.ap/index.html | archive-date = September 22, 2007 }}</ref>). Матывам такога злачынства служыць помста за адрынутасць жанчынай або за нязгоду выйсці замуж. Нягледзячы на ўвядзенне [[смяротнае пакаранне|смяротнага пакарання]] і працяглых тэрмінаў зняволення за абліванне кіслатой, праблема з’яўляецца вострай у [[Бангладэш]], [[Індыя|Індыі]], [[Пакістан]]е, а таксама [[Камбоджа|Камбоджы]]<ref name="video.nytimes.com"/><ref>{{cite book | last = Various | title = Combating acid violence in Bangladesh, India, and Cambodia | url = http://www.lawschool.cornell.edu/womenandjustice/upload/Combating-Acid-Violence-Report.pdf | format = pdf | publisher = [[:en:Cornell Law School#Institutes and Programs|Avon Global Center for Women and Justice at Cornell Law School]], [[:en:New York City Bar Association|Committee on International Human Rights of the, New York City Bar Association]], [[:en:Cornell Law School#Campus|Cornell Law School International Human Rights Clinic]] and the Virtue Foundation | location = New York | access-date = 16 July 2017 | archive-date = 18 красавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180418002706/http://www.lawschool.cornell.edu/womenandjustice/upload/Combating-Acid-Violence-Report.pdf | url-status = dead}}</ref>. === Псаванне маёмасці === Кіслоты выкарыстоўваюцца вандаламі і хуліганамі для пашкоджання маёмасці. Асабліва небяспечна абліванне кіслатой для жывапісу і твораў мастацтва. У розны час пацярпелі «[[Даная (карціна Рэмбранта)|Даная]]» [[Рэмбрант]]а ([[Эрмітаж]], 1985), трыпціх [[Альбрэхт Дзюрэр|Дзюрэра]] «[[Алтар паўмгартнёраў]]» ([[Старая Пінакатэка]], [[Мюнхен]], 1988) і іншыя карціны. Рэстаўрацыя патрабуе многіх гадоў працы і спалучаная з незаменнымі стратамі. == Статыстыка па нападах == [[Індыя]] займае першае месца па абсалютнай колькасці нападаў, а Бангладэш лідзіруе па колькасці абліванняў кіслатой на 1000 жыхароў. Ахвярамі замахаў становяцца і мужчыны, і жанчыны, роўна як абодва пола прадстаўлены сярод нападнікаў<ref>{{cite journal|last=Mannan|first=Ashim|author2=Samuel Ghani|author3=Alex Clarke|author4=Peter e.m. Butler|title=Cases of chemical assault worldwide: a literature review|journal=Burns|volume=33|issue=2|pages=149-154|doi=10.1016/j.burns.2006.05.002|date=19 May 2006}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Абліванне зялёнкай]] * [[Закід яйкамі]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Злачынствы]] 2enjjumucwxc725q31ujf25bzizy6a4 Музыкальная газета 0 578529 5222724 4743545 2026-10-21T10:45:28Z M.L.Bot 261 /* Гісторыя */ 5222724 wikitext text/x-wiki {{Газета|назва=Музыкальная газета|арыгінальная назва=|выява=Музыкальная газета (лагатып).jpg|подпіс=|тып=штотыднёвік|фармат=|заснаванне=[[1996]]|спыненне публікацый=[[2008]]|цана=|уладальнікі=|выдавец=[[ВД «Нестор»]]|рэдактар=|галоўны рэдактар=|штат=|палітычна=|мова=[[Руская мова|руская]]|перыядычнасць=|аб'ём=|тыраж=20000 – 1500|галоўны офіс=|ISSN=|вэб-сайт=http://www.nestor.minsk.by/mg/}} '''«Музыкальная газета»''' — [[Беларусь|беларускае]] штотыднёвае выданне, прысвечанае музыцы і шоу-бізнэсу.<ref>{{артыкул |аўтар = Н. Сушкевич |загаловак = Белорусская музыка в глобальном пространстве Интернет |спасылка = http://rep.bgam.edu.by/xmlui/bitstream/handle/123456789/502/Suschkevich.pdf |мова = ru |выданне = Музыка и глобализация культуры / Научные труды Белорусской государственной академии музыки |тып = зборнік навуковых прац |месца = [[Мінск|Мн.]] |выдавецтва = [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|УО «Белорусская государственная академия музыки»]] |год = 2005 |выпуск = 10 |старонкі = 23–36 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113090706/http://rep.bgam.edu.by/xmlui/bitstream/handle/123456789/502/Suschkevich.pdf|archive-date=2019-11-13|dead-url=no }}</ref> == Гісторыя == Заснавана ў [[Мінск]]у ў 1996 годзе выдаўцом Анатолем Віктаравічам Кірушкіным (ВД «Нестар»). Спачатку выходзіла адзін раз на тыдзень, затым адзін раз на два тыдні, на [[Руская мова|рускай мове]], распаўсюджвалася на тэрыторыі [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], а таксама праз прыватных распаўсюднікаў на рынках [[Украіна|Украіны]] і [[Расія|Расіі]].<ref>{{Cite web|url=http://music.com.ua/readingroom/musgas/2005/07/27/18560.html|title=Музыкальная Газета N 28/2005 (Минск, Беларусь)|date=2005-07-27|publisher=[[music.com.ua]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812213134/http://music.com.ua/readingroom/musgas/2005/07/27/18560.html|archive-date=12 жніўня 2014|access-date=2019-09-15|url-status=dead}}</ref> Наклад у розныя гады вар'''’'''іраваўся ад 7 000 асобнікаў да 19 500, пасля наклад рэзка ўпаў і працягваў зніжацца у наступныя гады, у той час як апошні нумар выйшаў у снежні 2007 года накладам у 2 514 асобнікаў.<ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/society/2008/01/04/ic_articles_116_154826|title=Газет все меньше?|last=Трохин|first=Константин|date=2008-01-04|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915060130/https://naviny.by/rubrics/society/2008/01/04/ic_articles_116_154826|archive-date=15 верасня 2019|access-date=2019-09-15|url-status=live}}</ref> Да 2003 года [[газета]] выходзіла ў каляровым фармаце і апавядала як пра заходнюю, так і пра беларускую і рускую музычную сцэны. З 2003 года газета стала пісаць выключна на тэмы беларускай музыцы (асвятленне заходняй музыкі перавандравала ў новы часопіс «[[НОТ-7]]»), змяніла дызайн і перайшла на 8 старонак (замест 16) у чорна-белым выкананні.<ref name="autogenerated1">{{Cite journal|last=Замировская|first=Татьяна|year=2008|title=В истории «МГ» не было ошибок|url=http://www.belgazeta.by/ru/2008_01_21/radosti_zhizni/15635/_tpl//ru/2008_01_21/radosti_zhizni/|journal=[[БелГазета]]|language=ru|volume=3 (624)|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915060935/http://www.belgazeta.by/ru/2008_01_21/radosti_zhizni/15635/_tpl//ru/2008_01_21/radosti_zhizni/|archive-date=15 верасня 2019|access-date=2019-09-15|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/tv/281192.html|title=Белорусская "Музыкальная газета" так и не переросла статус "интернета на бумаге"|last=Коровайко|first=Андрей|last2=Памедор Реуцкий|first2=Ян|date=2012-03-27|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915062439/https://news.tut.by/tv/281192.html|archive-date=15 верасня 2019|access-date=2019-09-15|coauthors=Реуцкий, Ян Памедор|url-status=dead}}</ref> Практычна з самага пачатку галоўным рэдактарам выдання з'''’'''яўляўся [[Алег Клімаў|Алег ''«О'''’'''К»'' Клімаў]], вядомы беларускі музычны журналіст.<ref>{{Cite web|url=https://citydog.by/post/muzykalnaya-gazeta/|title=«За месяц до релиза прислали “OK Computer”». Читатели и создатели вспоминают «Музыкальную газету»|date=2016-03-10|publisher=citydog.by|language=ru|trans-title=«A month before the release, they sent “OK Computer.” ”Readers and creators recall the “Muzykalnaya Gazeta”»|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518180303/https://citydog.by/post/muzykalnaya-gazeta/|archive-date=18 мая 2019|access-date=2019-05-18|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://shakal.today/breaking/nadoi-katarsis/427-khroniki-nestora-anons-knigi|title=«Хроники «Нестора». Анонс книги!|first=Igor|last=Kaidanovsky|date=2017-01-05|year=2017|publisher=Шакал.Тудэй|language=ru|trans-title=“The Chronicles of Nestor.” The announcement of the book!|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518180737/https://shakal.today/breaking/nadoi-katarsis/427-khroniki-nestora-anons-knigi|archive-date=18 мая 2019|access-date=2019-05-18|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.experty.by/content/oleg-klimov-ugadai-melodiyu|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915063911/http://www.experty.by/content/oleg-klimov-ugadai-melodiyu|archive-date=15 верасня 2019|title=Олег Климов: «Угадай мелодию»|last=Климов|first=Олег|author-link=Алег Клімаў|date=2010-11-08|work=[[СБ. Беларусь сегодня]]|access-date=2019-05-18|publisher=[[Experty.by]]|language=ru|trans-title=Oleg Klimov: “Guess the melody”|url-status=live}}</ref> За час свайго існавання газета стала знакавым выданнем для беларускіх знатакоў музыкі<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/sila-pechatnogo-slova.html|title=Сила печатного слова|last2=Ружечка|first2=Александр|last=Самусик|first=Ольга|coauthors=Ружечка, Александр.|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік|date=2009-07-09|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915064534/https://www.sb.by/articles/sila-pechatnogo-slova.html|archive-date=15 верасня 2019|access-date=2019-09-15|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ultra-music.com/view/16651|title=Десять музыкальных мемов Беларуси|last=Шаблонов|first=Игорь|date=2013-11-13|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915065837/http://ultra-music.com/view/16651|archive-date=15 верасня 2019|access-date=2019-09-15|url-status=live}}</ref> і мела поспех у [[Масква|Маскве]] і [[Санкт-Пецярбург]]у, галоўным чынам за кошт велізарнай колькасці апублікаваных матэрыялаў і высокай (у першыя гады) якасці публікацый.<ref name="autogenerated1" /><ref name="LiveSound is closed">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301070627/http://another.by/blogs/internet/400/|archive-date=2019-03-01|url-status=live|url=http://another.by/blogs/internet/400/|title=Сайт LiveSound закрыт|access-date=2018-12-24|last=ocherkistka|coauthors=Тарналицкий, Максим|date=2009-11-18|publisher=another.by|language=ru}}</ref> Напярэдадні 2008 года з фінансавых прычын газета спыніла існаванне.<ref>{{Cite journal|last=Карпицкая|first=Катерина|year=2011|title=Пациент скорее мёртв, чем жив|url=https://readmemagazine.files.wordpress.com/2011/05/read-me-n2-3d0b3d180.pdf|journal=Read Me|language=ru|volume=2 (2)|pages=28–30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915070540/https://readmemagazine.files.wordpress.com/2011/05/read-me-n2-3d0b3d180.pdf|archive-date=15 верасня 2019|access-date=2019-09-15|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/kultura/kali-umeesz-pisac-napiszasz-pra-szto-zauhodna|title=«Калі ўмееш пісаць, напішаш пра што заўгодна»|last=Ляшкевіч|first=Алена|date=2018-03-27|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904013035/http://novychas.by/kultura/kali-umeesz-pisac-napiszasz-pra-szto-zauhodna|archive-date=4 верасня 2018|access-date=2020-02-09|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://baj.by/sites/default/files/analytics/files/mediamonitoring2008.pdf|title=Mass-media in Belarus: 2008 (Annual Report)|publisher=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|year=2009|location=[[Мінск]]|pages=38|language=en|access-date=2020-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200303071951/https://baj.by/sites/default/files/analytics/files/mediamonitoring2008.pdf|archive-date=2020-03-03}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.nestor.minsk.by/mg/ Официальный сайт] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Газеты на рускай мове]] [[Катэгорыя:1996 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2008 годзе]] 4y5yjprbmphue2q2bnu3ga1n6aykv30 Валнаваха 0 578541 5222555 4868712 2026-10-21T05:29:54Z 5222555 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Валнаваха'''<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|6}} — карта Данецкай вобласці</ref> ({{lang-uk|Волнова́ха}}) — горад на паўднёвым захадзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Валнавахскі раён|Валнавахскага раёна]]. Чыгуначны вузел. Горад размешчаны за 60 км на паўднёвы захад ад [[Данецк]]а, на аўтатрасе H20 [[Славянск]] — [[Данецк]] — [[Марыупаль]]. [[Горад-герой Украіны]] (2022)<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/111/2022#Text|title=Про встановлення почесної відзнаки "Місто-герой України"|lang=uk}}</ref>. == Гісторыя == Назву паселішча атрымала ад ракі Мокра Валнаваха, якая бяре непадалёк свой пачатак. Тэрыторыя сучаснай Валнавахі была заселена ўжо ў эпоху [[бронзавы век|бронзы]], пра што сведчаць археалагічныя раскопкі стародаўняга паселішча ў паўночна-ўсходняй частцы горада і выяўленае пахаванне ў каменнай грабніцы. Знойдзена каменная статуя («баба»), што пацвярджае перабыванне ў гэтай мясцовасці качэўнікаў. Узнікненне Валнавахі звязана з будаўніцтвам марыупальскага ўчастка (Алэніўка-[[Марыупаль]]) Данецкай каменнавугальнай чыгункі, якая была ўведзена ў эксплуатацыю ў 1881 годзе. У 1904 годзе станцыя Валнаваха стала вузловой. Гэта спрыяла далейшаму развіццю станцыі і прыстанцыйнага паселішча. У 1923 годзе Валнаваха атрымала статус гарадскога паселішча і ўвайшла ў склад Срэценскага (затым Жаўтневага) раёна, а ў 1925 годзе стала яго адміністрацыйным цэнтрам. Ад 1935 года — цэнтр Валнавахскага аддзялення Паўднёва-Данецкай чыгункі. З 1938 года — горад. У 1937-38 гады дзясяткі працаўнікоў чыгуначнага вузла і паселішча сталі ахвярамі сталінскіх рэпрэсій. З 11 кастрычніка 1941 да 10 верасня 1943 года — пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. У канцы XX ст. дзейнічалі прадпрыемствы чыгуначнага транспарту, заводы будаўнічых матэрыялаў, асфальтабетонныя, малочны, хлебны, камбінат хлебапрадуктаў. [[Бой пад Валнавахай]], які адбыўся раніцай 22 мая 2014 года, стаў вынікам нападу [[Прарасійскія выступленні ва Украіне (2014)|прарасійскіх сепаратыстаў]] на сілы [[Вайна на ўсходзе Украіны|антытэрарыстычнай аперацыі]]. Тады загінулі 18 вайскоўцаў 51-й асобнай механізаванай брыгады [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]], 1 чалавек з ліку нападнікаў. Страты ў баі пад Валнавахай сталі найбуйнейшымі ад пачатку [[Антытэрарыстычная аперацыя на ўсходзе Украіны|антытэрарыстычнай аперацыі]] на ўсходзе Украіны<ref>{{cite web |url=http://www.unian.ua/politics/920780-naybilshi-vtrati-pid-chas-ato-v-boyah-pid-volnovahoyu-zaginuli-16-viyskovih.html#ad-image-0 |title=Найбільші втрати під час АТО: в боях під Волновахою загинули 16 військових |date=2014-05-22 |publisher=УНІАН |accessdate=2014-06-07}}</ref>. [[Абстрэл аўтобуса пад Валнавахай]] здарыўся 13 студзеня 2015 года. Пад яго трапіў пасажырскі рэйс «Златаусціўка — [[Данецк]]», які рухаўся [[Аўтадарога Н-20 (Украіна)|аўтадарогай H-20]] і праходзіў пашпартны кантроль на пункце пропуску. У выніку нападу загінула 13 чалавек, яшчэ 15 паранены. Пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|поўнамаштабнага расійскага ўварвання]] з 24 лютага 2024 года Валнаваха апынулася ў зоне баёў. 3 сакавіка вярхоўны камісар ААН па правах чалавека Мішэль Бачэлет паведаміла, што горад амаль поўнасцю знішчаны абстрэламі, а жыхары, якія засталіся, хаваюцца ў падвалах<ref name=ohchr_2022>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/ru/statements/2022/03/ukraine-high-commissioner-cites-new-and-dangerous-threats-human-rights|title=Украина: Верховный комиссар заявила о «новых и опасных» угрозах для прав человека|website=Управление Верховного комиссара ООН по правам человека|date=2022-03-03|quote=Город Волноваха в Донецкой области почти полностью разрушен обстрелами, оставшиеся в нем жители скрываются в подвалах.|access-date=2022-03-19|archive-date=2022-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220429135352/https://www.ohchr.org/ru/statements/2022/03/ukraine-high-commissioner-cites-new-and-dangerous-threats-human-rights|deadlink=no}}</ref>. 11 сакавіка Міністэрства абароны Расіі аб'явіла, што горад перайшоў пад кантроль [[ДНР]]. == Помнікі == * Помнік воінам-афганцам — адкрыты 19 верасня 2012 года. * Помнік У. І. Леніну (вуліца Цэнтральная, Цэнтральны парк) — дэмантаваны 31 кастрычніка 2015 года. * Помнік загінуўшым у Другой сусветнай вайне. * Помнік загінуўшым танкістам. * Помнік «130 год чыгунцы». * Помнік «Казак» (былы помнік В. І. Чапаеву) — дэмантаваны 29 верасня 2016 года. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валнавахскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Гарады-героі Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1881 годзе]] 16z9pghxu3y94fc1bnxostz759r7ufp Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён) 0 578573 5222581 5221007 2026-10-21T06:16:32Z D.L.M.I. Bel 33064 Адкат праўкі [[Special:Diff/5221007|5221007]] аўтарства [[Special:Contributions/Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[User talk:Zadorenko V|размовы]]) 5222581 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Краснаслабодскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Краснаслабодскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Акцябрскі раён]] |Уключае = 9 населеных пунктаў |Сталіца = [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Красная Слабада]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 769 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Краснаслабо́дскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Акцябрскі раён|Акцябрскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да [[2009]] г. — вёска) [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Красная Слабада]] (да [[1939]] г. мела назву Германава Слабада, да [[2005]] г. — Чырвоная Слабада). == Гісторыя == Створаны [[20 жніўня]] [[1924]] года як '''Германа-Слабадскі сельсавет''' у складзе [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Германава Слабада. Пасля скасавання [[акруга|акруговай сістэмы]] [[26 ліпеня]] [[1930]] года ў Глускім раёне БССР. З [[12 лютага]] [[1935]] года ў [[Капаткевіцкі раён|Капаткевіцкім раёне]], з [[21 чэрвеня]] 1935 года ў Капаткевіцкім раёне [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]], з [[20 лютага]] [[1938]] года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. У 1939 годзе сельсавет перайменаваны ў '''Чырвонаслабодскі''', а цэнтр — у Чырвоную Слабаду. З [[28 чэрвеня]] 1939 года ў Акцябрскім раёне Палескай вобласці, з [[20 верасня]] [[1944]] года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з [[8 студзеня]] [[1954]] года — Гомельскай вобласці. З [[25 снежня]] [[1962]] года па [[30 ліпеня]] [[1966]] года ў складзе [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]]. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 6 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|94}}</ref>. [[15 мая]] [[2000]] года ў склад сельсавета з [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Андрэеўка (Акцябрскі раён)|Андрэеўка]], [[Бубнаўка]] і [[Буда (Акцябрскі раён)|Буда]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time55/lav55652.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 19 мая 2000 г. № 45 Об изменении границ Поречского и Червоннослободского сельсоветов Октябрьского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120606185315/http://old.bankzakonov.com/d2008/time55/lav55652.htm|date=6 чэрвеня 2012}}</ref>. [[25 сакавіка]] 2005 цэнтр сельсавета перайменаваны ў Красную Слабаду. [[10 чэрвеня]] 2005 года сельсавет перайменаваны ў Краснаслабодскі<ref>[http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/spelling1997-2008.pdf Спіс змененых назваў геаграфічных аб’ектаў Беларусі за 1997—2008 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304231312/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/spelling1997-2008.pdf|date=4 сакавіка 2016}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 942 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,6 % — [[беларусы]], 1,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 769 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|114222}} {{Краснаслабодскі сельсавет, Акцябрскі раён}} {{Акцябрскі раён}} [[Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глускага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капаткевіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Светлагорскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 5mxilb1wkjtz1u63a81u66isrhfk6do 5222582 5222581 2026-10-21T06:16:58Z D.L.M.I. Bel 33064 5222582 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Краснаслабодскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Краснаслабодскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Акцябрскі раён]] |Уключае = 9 населеных пунктаў |Сталіца = [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Красная Слабада]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 769 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Краснаслабо́дскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Акцябрскі раён|Акцябрскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да [[2009]] г. — вёска) [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Красная Слабада]] (да [[1939]] г. мела назву Германава Слабада, да [[2005]] г. — Чырвоная Слабада). == Гісторыя == Створаны [[20 жніўня]] [[1924]] года як '''Германа-Слабадскі сельсавет''' у складзе [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Германава Слабада. Пасля скасавання [[акруга|акруговай сістэмы]] [[26 ліпеня]] [[1930]] года ў Глускім раёне БССР. З [[12 лютага]] [[1935]] года ў [[Капаткевіцкі раён|Капаткевіцкім раёне]], з [[21 чэрвеня]] 1935 года ў Капаткевіцкім раёне [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]], з [[20 лютага]] [[1938]] года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. У 1939 годзе сельсавет перайменаваны ў '''Чырвонаслабодскі''', а цэнтр — у Чырвоную Слабаду. З [[28 чэрвеня]] 1939 года ў Акцябрскім раёне Палескай вобласці, з [[20 верасня]] [[1944]] года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з [[8 студзеня]] [[1954]] года — Гомельскай вобласці. З [[25 снежня]] [[1962]] года па [[30 ліпеня]] [[1966]] года ў складзе [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]]. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 6 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|94}}</ref>. [[15 мая]] [[2000]] года ў склад сельсавета з [[Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Парэцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Андрэеўка (Акцябрскі раён)|Андрэеўка]], [[Бубнаўка]] і [[Буда (Акцябрскі раён)|Буда]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time55/lav55652.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 19 мая 2000 г. № 45 Об изменении границ Поречского и Червоннослободского сельсоветов Октябрьского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120606185315/http://old.bankzakonov.com/d2008/time55/lav55652.htm|date=6 чэрвеня 2012}}</ref>. [[25 сакавіка]] 2005 цэнтр сельсавета перайменаваны ў Красную Слабаду. [[10 чэрвеня]] 2005 года сельсавет перайменаваны ў Краснаслабодскі<ref>[http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/spelling1997-2008.pdf Спіс змененых назваў геаграфічных аб’ектаў Беларусі за 1997—2008 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304231312/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/spelling1997-2008.pdf|date=4 сакавіка 2016}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 942 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,6 % — [[беларусы]], 1,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 769 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm|url-status=dead}}</ref>. {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|114222}} {{Краснаслабодскі сельсавет, Акцябрскі раён}} {{Акцябрскі раён}} [[Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глускага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капаткевіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Светлагорскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 2lwhkfq05k61kc5834sgi0te890p7wx Бабровіца (Чарнігаўская вобласць) 0 578632 5222645 5219284 2026-10-21T09:13:06Z Zadorenko V 175157 5222645 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва={{Падзенне}} 10 541|год перапісу=2022|крыніца насельніцтва=<ref name="ukrstat2022"/>}} {{значэнні2|Бабровіца}} '''Бабровіца'''<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|17}} — карта Чарнігаўскай вобласці</ref> ({{lang-uk|Бобровиця}}) — горад у [[Ніжынскі раён|Ніжынскім раёне]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], цэнтр Бабровіцкай гарадской грамады (з 2020 года)<ref name="vru807"/>. Да 2020 года — цэнтр [[Бабровыцкі раён|Бабровіцкага раёна]]. == Геаграфія == Горад размешчаны на рацэ Быстрыца, за 133 км ад [[Чарнігаў|Чарнігава]] па чыгунцы і за 105 км па аўтадарозе. Плошча — 10,5 км²<ref name="esu"/><ref name="imsu"/>. == Назва == Назва звязана з бабраўнікамі, якія ў XIV—XVIII стагоддзях лавілі тут баброў: паселішча плаціла падатак у 10 баброў і 20 выдраў на год<ref name="imsu"/>. == Гісторыя == Каля горада выяўлены курганы II—I тысячагоддзяў да н.э. і гарадзішча XI—XIII стагоддзяў<ref name="imsu"/>. У XIV стагоддзі мясцовасць увайшла ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1482 годзе паселішча разбурылі [[Крымскае ханства|крымскія татары]], з 1569 года яно ў складзе [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны]]<ref name="esu"/><ref name="imsu"/>. 10 ліпеня 1597 года быў выдадзены прывілей на мястэчка Міхайлаў (асадчы Іван Каловіцкі), а 12 верасня 1602 года — прывілей М. Ратомскаму, паводле якога мястэчка было «пераасаджана» пад назвай Бабровіца; яно належала да Остэрскага староства [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]]<ref name="ajuzr"/>{{Заўвага|Паводле «Гісторыі гарадоў і сёлаў Украінскай ССР», староства Ратомскі атрымаў у 1593 годзе<ref name="imsu"/>.}}. У 1648—1654 гадах жыхары ўдзельнічалі ў [[Паўстанне Хмяльніцкага|паўстанні Хмяльніцкага]], Бабровіца стала сотенным мястэчкам Кіеўскага палка<ref name="esu"/><ref name="imsu"/>. Мястэчка спалілі польскія войскі і татары ў 1664 годзе{{Заўвага|Год паводле «Энцыклапедыі сучаснай Украіны»<ref name="esu"/>; паводле «Гісторыі гарадоў і сёлаў Украінскай ССР» — 1661 год<ref name="imsu"/>.}}. У 1666 годзе тут налічвалася 155 двароў і 3 млыны<ref name="perepys1666"/>. З 1782 года Бабровіца — у Ніжынскім павеце [[Чарнігаўскае намесніцтва|Чарнігаўскага намесніцтва]], з 1796 года — воласны цэнтр Казялецкага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]<ref name="esu"/>. У 1807 годзе [[Віктар Паўлавіч Качубей|В. П. Качубей]] заснаваў тут цукровы завод, які ў 1854 годзе спалілі рабочыя<ref name="esu"/><ref name="imsu"/>. У 1846 годзе ў Бабровіцы бываў [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Т. Р. Шаўчэнка]], які напісаў партрэты сям’і памешчыкаў Катэрынічаў<ref name="esu"/><ref name="imsu"/>. Паводле «Гісторыі гарадоў і сёлаў Украінскай ССР», чыгуначная станцыя адкрылася ў 1865 годзе<ref name="imsu"/>. З лістапада 1920 года Бабровіца — цэнтр павета, з 1923 года — пасёлак гарадскога тыпу, цэнтр раёна Ніжынскай акругі<ref name="esu"/>. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] пасёлак быў акупаваны 15 верасня 1941 года, вызвалены 18 верасня 1943 года<ref name="esu"/>. 31 сакавіка 1958 года Бабровіца атрымала статус горада<ref name="esu"/>. 17 ліпеня 2020 года Бабровіцкі раён быў скасаваны, горад увайшоў у Ніжынскі раён<ref name="vru807"/>. == Насельніцтва == * 1782 год — 4761 жыхар<ref name="imsu"/> * 1897 год — 5384 жыхары, 960 двароў<ref name="imsu"/> * 2001 год — 11 916 жыхароў<ref name="esu"/> * 2022 год — 10 541 жыхар (ацэнка)<ref name="ukrstat2022"/> {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == На 2004 год у горадзе працавалі малочны і цукровы заводы, завод прадуктовых тавараў, хлебакамбінат<ref name="esu"/>. == Славутасці == У горадзе 8 помнікаў гісторыі, сярод іх — знак ахвярам Галадамору, абеліск Славы, стэла воінам-«афганцам»; дзейнічае Свята-Міхайлаўская царква<ref name="esu"/>. <gallery> Файл:Садиба Катериничів, Бобровиця.jpg|Сядзіба Катэрынічаў Файл:Бобровиця, пам’ятник Вересаю (2020) 01.jpg|Помнік кабзару Астапу Верасаю </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Алег Сяргеевіч Бычак]] (1921—1944) — Герой Савецкага Саюза (1944)<ref name="esu"/> * В. Карнаухаў — [[Герой Савецкага Саюза]]<ref name="esu"/> == Заўвагі == {{Спіс заўваг}} == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="esu">{{cite web |url=https://esu.com.ua/search_articles.php?id=35669 |title=Бобровиця |author=Циба М. К. |website=Енциклопедія Сучасної України. Т. 3 |date=2004 |accessdate=15.10.2026 |lang=uk}}</ref> <ref name="imsu">''Історія міст і сіл Української РСР''. Чернігівська область. — Київ: Головна редакція УРЕ АН УРСР, 1972. — Арт. «Бобровиця». [https://ukrssr.com.ua/chernig/bobrovitskiy/bobrovitsya-bobrovitskiy Анлайн-версія] {{ref-uk}}</ref> <ref name="ajuzr">Архив Юго-Западной России. Ч. VII, т. 1. — Киев, 1886. — С. 303—304, 374. {{ref-ru}}</ref> <ref name="perepys1666">Переписні книги 1666 року. — Київ, 1933. {{ref-uk}}</ref> <ref name="vru807">{{cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX |title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-IX від 17 липня 2020 року |website=Верховна Рада України |accessdate=15.10.2026 |lang=uk}}</ref> <ref name="ukrstat2022">Чисельність наявного населення України на 1 січня 2022 року. — Київ: Державна служба статистики України, 2022. {{ref-uk}}</ref> }} {{Ніжынскі раён}} {{Чарнігаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ніжынскага раёна]] lvf2xiqlgl4dfyxwf6cdmiwogk78bhh Карукаўка 0 578634 5222646 5214900 2026-10-21T09:13:28Z Zadorenko V 175157 5222646 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |выява ={{Photomontage |position=center | photo1a = Парк пам"яті на честь 1232 воїнів-земляків 01.jpg | photo2a = Корюківка. Меморіал жертвам Корюківської трагедії 1943 року, у якій загинуло біля 7000 мешканців. 1975 р.jpg | photo2b = Пам’ятник Героям Чорнобиля 01.jpg | photo3a = Меморіал на честь опору населення фашистам.jpg | size = 275 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} |Насельніцтва=7000|год перапісу=2023}} '''Кару'''{{Націск}}'''каўка'''<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|17}} — карта Чарнігаўскай вобласці</ref> ({{lang-uk|Корюківка}}) — горад у [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], цэнтр [[Карукаўскі раён|Карукаўскага раёна]]. == Геаграфія == Размешчаны ў паўночнай частцы вобласці, за 86 км ад [[Чарнігаў|абласнога цэнтра]], на беразе ракі Брэч (прыток ракі [[Сноў (рака)|Сноў]]). == Клімат == {{Кліматаграма | Карукаўкі | -7.5| -3.1| 47 | -7.3| -2.0| 43 | -3.3| 4.2| 45 | 3.7| 13.8| 50 | 9.7| 20.1| 63 | 13.7| 23.3| 72 | 16.1| 25.4| 93 | 15.1| 24.2| 55 | 10.3| 18.2| 56 | 4.7| 10.9| 52 | 0.1| 4.1| 50 | -4.4| -0.5| 51 |float= |clear= |source= «Climate-Data.org» {{ref-en}}<ref>[https://en.climate-data.org/europe/ukraine/chernihiv-oblast/koriukivka-33000/Карукаўка]{{Недаступная спасылка}}«Climate-Data.org» {{ref-en}}</ref> }} == Гісторыя == Горад заснаваны ў 1657 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Транспарт == Знаходзіцца на скрыжаванні аўтадарог абласнога і мясцовага значэння, па якіх ажыццяўляецца аўтобусная сувязь з абласным цэнтрам і суседнімі райцэнтрамі — [[Сноўск]]ам, [[Мэна]]й, [[Сэмэніўка]]й, [[Ноўгарад-Северскі|Ноўгарадам-Северскім]]. == [[Гарады-пабрацімы]] == {{Wikidata/SisterCities}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://koryukivka-rada.gov.ua/ Афіцыйны сайт] {{ref-uk}} * [https://www.geonames.org/704839/koriukivka.html Карукаўка] «GeoNames» {{ref-en}} {{Населеныя пункты Карукаўскага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Карукаўскага раёна]] 35t5syj5zo1ehv7apjnyk65n0qy8sy6 Сэмэніўка 0 578635 5222650 4971628 2026-10-21T09:15:52Z Zadorenko V 175157 5222650 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва=5600|год перапісу=2023}} {{значэнні2|Сямёнаўка}} '''Сямёнаўка'''<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|17}} — карта Чарнігаўскай вобласці</ref> ці '''Сэмэніўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Семенівка}}) — горад раённага значэння ў [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], адміністрацыйны цэнтр [[Сэмэніўскі раён (Чарнігаўская вобласць)|Сэмэніўскага раёна]]. Размешчаны на правым беразе ракі Рэўны, на поўначы Чарнігаўскай вобласці, за 11 км ад дзяржаўнай мяжы з Расіяй (Бранская вобласць), за 160 км ад [[Чарнігаў|Чарнігава]] і за 300 км на паўночны ўсход ад [[Кіеў|Кіева]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Жан Аляксандравіч Рабянок]], беларускі ўрач-інфекцыяніст == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Сэмэніўскага раёна (Чарнігаўская вобласць)}} {{Чарнігаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Сэмэніўскага раёна (Чарнігаўская вобласць)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1680 годзе]] 3zgxnmmwrplizagmuhz2lxc4byzl1t8 Носіўка 0 578640 5222647 4971626 2026-10-21T09:14:38Z Zadorenko V 175157 5222647 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва=12500|год перапісу=2023}} {{значэнні2|Носаўка}} '''Носаўка'''<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|17}} — карта Чарнігаўскай вобласці</ref> ці '''Носіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Носі́вка}}) — горад у [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], адміністрацыйны цэнтр [[Носіўскі раён|Носіўскага раёна]]. Размешчаны на рацэ Насовачка. Паселішча згадваецца ў Іпацеўскім летапісе пад 1147 годам. У ХІХ стагоддзі мястэчка Носаўка было ў складзе Носаўcкай воласці Ніжынcкага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]<ref name="sni">[http://www.surnameindex.info/info/chernigov/nezhin/nosovka/index.html Историческая информация о местечке Носовка]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Носіўскага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Носіўскага раёна]] 81e8k17np69699gxliu05aum1mseluw Сэдніў 0 578644 5222642 5059836 2026-10-21T09:12:17Z Zadorenko V 175157 5222642 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва=1060|крыніца насельніцтва=<ref>[https://sednivska-gromada.gov.ua/structure/ КАРТКА ГРОМАДИ]</ref>}} '''Седнеў'''<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|17}} — карта Чарнігаўскай вобласці</ref> ці '''Сэдніў'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-ua|Седнів}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], цэнтр пасялковага савета. Размешчаны на беразе ракі [[Сноў (прыток Дзясны)]]. За 26 км (па аўтадарозе) ад [[Чарнігаў|Чарнігава]], за 166 км ад [[Кіеў|Кіева]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Галерея == <center><gallery> Kamenitsa in Sednev (Ukraine).JPG|Царква Уваскрэшання Хрыстова Кам'яниця Лизогубів. Вид з північного сходу..JPG|[[Дом Лізагубаў]] Kamenica in Sednev (Ukraine).JPG|[[Дом Лізагубаў]] Sunrise at Sednev (Ukraine).jpg|Зара ў Седневе Седнів. Альтанка.JPG|[[Альтанка Глібава]] Чарівна мить жовтневого світанку.jpg|Восень 2018, раніца Аркадій Казка 01.jpg|Помнік Аркадзю Казцы Смт.Седнiв. Садиба Лизогуба.JPG|Сядзіба Лізагуба Річка Снов.jpg|р. Сноў у Седневе Вид на Седнів з р.Снов.jpg|Выгляд славутасцяў Седнева з ракі Сноў Георгіївська церква в Седневі.jpg|Свята-Георгіеўская царква ў Седневе (2012) Воскресенська церква в Седневі.jpg|Васкрасенская царква са званіцай у Седневе Lyzohub church.png|'''Седнев''', Царква Лізагубаў, план першага паверха Седнівський НВК.jpg|Новая Сяднёўская школа Вид на р. Снов з Седнева.jpg|Выгляд ракі Сноў з агляднай пляцоўкі Седнева Вид на Седнів.jpg|Выгляд царквы Седнева з ракі Сноў Вид на Седнів 2012 р..jpg|Выгляд на Седнеў з ракі Сноў (2012 р.) Ріка Снов у Седнєві.jpg|Рака Сноў у Седневе Седнів. Фестиваль "Седнівська осінь" у парку.jpg|Фестываль "[[Седнеўская восень]]" Троїцька церква Седнів (2013).JPG|Траецкая царква Седнева (2013) Late sunset in Sedniv.jpg|Вечар. Царква Святога Георгія (2010) </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Чарнігаўскага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскага раёна]] kv1jqmde4sz427uv30k45jd6sr5pno8 Алышыўка 0 578738 5222639 4971440 2026-10-21T09:11:42Z Zadorenko V 175157 5222639 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Алышыўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Оли́шівка}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX]</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], цэнтр пасялковага савета. Размешчаны па абодвух берагах ракі Смалянка (прыток [[Дзясна|Дзясны]]), за 40 км ад раённага цэнтра і чыгуначнага вузла [[Чарнігаў]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Чарнігаўскага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскага раёна]] ou4xlhfo1h5mxrr1e6vj18qecf3ta3h Ганчарыўскэ 0 578751 5222640 4971450 2026-10-21T09:11:54Z Zadorenko V 175157 5222640 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Ганчарыўскэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Гончарівське}}) — пасёлак гарадскога тыпу [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскага раёна]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], цэнтр пасялковага савета. Ганчарыўскэ заснавана ў 1953 годзе, пасёлак гарадскога тыпу з 1990 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Чарнігаўскага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскага раёна]] eo4r8why8daep0vo52yohiiesyb9fjb Мыхайла-Кацюбынскэ 0 578765 5222641 5038643 2026-10-21T09:12:03Z Zadorenko V 175157 5222641 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |выява = Михайло-Коцюбинське, Чернігівський район. Двоповерхівка.JPG }} '''Мыхайла-Кацюбынскэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Миха́йло-Коцюби́нське}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], цэнтр пасялковага савета. Насельніцтва 3 028 чалавек. Пасёлак гарадскога тыпу з 1960 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Чарнігаўскага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскага раёна]] fomevymsdutsnkgg28elt89eetzo67y Камянюцкі сельсавет 0 581136 5222584 5220746 2026-10-21T06:23:58Z D.L.M.I. Bel 33064 5222584 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камянюцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Камянецкі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Каменюкі]] |Датаўтварэння = [[14 красавіка]] [[1964]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1051 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Камяню́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Каменюкі]]. Утвораны 14 красавіка 1964 года ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]] з пералічэннем у яго склад 8 населеных пунктаў ([[Агароднікі (Дзмітровіцкі сельсавет)|Агароднікі]], [[Галёнчыцы]], [[Галоўчыцы (Камянецкі раён)|Галоўчыцы]], [[Ганцавічы (Камянецкі раён)|Ганцавічы]], [[Гарадзішча (Камянецкі раён)|Гарадзішча]], [[Любашкі]], [[Праходы (Камянецкі раён)|Праходы]] і [[Станьковічы]]) [[Дзмітровіцкі сельсавет|Дзмітровіцкага сельсавета]] і 12 населеных пунктаў ([[Гвоздзь 1|Гвоздзь I]], [[Гвоздзь 2|Гвоздзь II]], [[Глыбокі Вугал]], [[Грані (Камянецкі раён)|Грані]], [[Дуброва (Камянецкі раён)|Дуброва]], [[Лавы (Камянецкі раён)|Лавы]], [[Ляцкія (Камянецкі раён)|Ляцкія]], [[Падбельскія Агароднікі]], [[Пашуцкая Буда]], [[Рэпішча (Камянецкі раён)|Рэпішча]], [[Саладуха (хутар)|Саладуха]] і [[Яловы Груд]]) [[Навіцкавіцкі сельсавет|Навіцкавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 18 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|24}}</ref>. У 1976 годзе скасаваны хутары [[Дубавое (Камянюцкі сельсавет)|Дубавое]] і [[Саладуха (хутар)|Саладуха]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 ліпеня 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).</ref>. 24 верасня 1998 года ў склад сельсавета з [[Дзмітровіцкі сельсавет|Дзмітровіцкага сельсавета]] перададзена 5 населеных пунктаў ([[Вілы (Камянецкі раён)|Вілы]], [[Гарошкаўка 1]], [[Мшанкі]], [[Селішча Вялікае]], [[Селішча Малое]])<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time64/lav64964.htm Решение Брестского областного Совета депутатов от 24 сентября 1998 г. № 87 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Каменецкого района]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1346 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 89,7 % — [[беларусы]], 7,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=21 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1051 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Камянюцкі сельсавет}} {{Камянецкі раён}} [[Катэгорыя:Камянюцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1964 годзе]] terfn4kn45d0sv620u2szzqwfsbgwdj Навіцкавіцкі сельсавет 0 581272 5222585 5220785 2026-10-21T06:25:23Z D.L.M.I. Bel 33064 5222585 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Навіцкавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Камянецкі раён]] |Уключае = 11 населеных пунктаў |Сталіца = [[Навіцкавічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]],</br>[[15 студзеня]] [[1962]] |Скасаванне = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 857 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Наві́цкавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Навіцкавічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Дзмітровіцкі сельсавет|Дзмітровіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 15 студзеня 1962 года [[Пашукоўскі сельсавет]] перайменаваны ў Навіцкавіцкі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Навіцкавічы<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. 14 красавіка 1964 года ў склад новаўтворанага [[Камянюцкі сельсавет|Камянюцкага сельсавета]] перададзены 12 населеных пунктаў ([[Гвоздзь 1|Гвоздзь I]], [[Гвоздзь 2|Гвоздзь II]], [[Глыбокі Вугал]], [[Грані (Камянецкі раён)|Грані]], [[Дуброва (Камянецкі раён)|Дуброва]], [[Лавы (Камянецкі раён)|Лавы]], [[Ляцкія (Камянецкі раён)|Ляцкія]], [[Падбельскія Агароднікі]], [[Пашуцкая Буда]], [[Рэпішча (Камянецкі раён)|Рэпішча]], [[Саладуха (хутар)|Саладуха]] і [[Яловы Груд]])<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. 4 верасня 1972 года скасаваны вёскі [[Падбела-II]] і [[Падбела-III]] (зліліся з вёскай [[Падбела|Падбела-I]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>, 19 ліпеня 1976 года — хутар [[Падлессе (Камянецкі раён)|Падлессе]] (зліўся з вёскай [[Пашукі]])<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 ліпеня 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 12 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|24}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1205 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 90,8 % — [[беларусы]], 5,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 3,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 857 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навіцкавіцкі сельсавет}} {{Камянецкі раён}} [[Катэгорыя:Навіцкавіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1962 годзе]] b3gw7235aalmj0ay64gugfzs1gelbxw Іллінці 0 583361 5222376 4971485 2026-10-20T14:25:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222376 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ільінцы}} {{НП-Украіна}} '''Іллінці'''<ref>{{ТКП-Украіна}}</ref>, або '''Ільінцы'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|4}} — карта Вінніцкай вобласці</ref> ({{lang-uk|Іллі́нці}}) — горад раённага значэння ў [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], былы<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=12 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> адміністрацыйны цэнтр [[Іллінецкі раён|Іллінецкага раёна]]. Цэнтр [[Грамады Украіны|тэрытарыяльнай грамады]]. [[Магдэбургскае права]] — з [[1757]] года. == Памятныя мясціны == * Свята-Васкрасенскі сабор 1897 года. * Драўляная царква Багародзіцы 1773 года. * Траецкая царква 1902 года. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Іллінецкі раён}} {{Вінніцкая вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Вінніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іллінецкага раёна]] e7opbge9p9r41z9shjf6se9madq061m Гастомэль 0 587756 5222554 4928256 2026-10-21T05:27:36Z 5222554 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Гастомэль'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Госто́мель}}) — пасёлак ў [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Падпарадкаваны [[Ірпінскі гарадскі савет|Ірпінскаму гарадскому савету]]. [[Горад-герой Украіны]] (2022)<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/111/2022#Text|title=Про встановлення почесної відзнаки "Місто-герой України"|lang=uk}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Насельніцтва}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Кіеўская вобласць}} {{Гарады-героі Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіеўскай вобласці]] l5se05kkcby2vlojcf121gi5c7f6gm5 Чарапашкі-ніндзя 0 598132 5222512 5141063 2026-10-20T20:29:42Z DzBar 156353 шаблон 5222512 wikitext text/x-wiki {{Каманда герояў коміксаў}} '''Чарапашкі-ніндзя''' ({{lang-en|'''Teenage Mutant Ninja Turtles (TMNT)'''}}, у [[Еўропа|Еўропе]]&nbsp;— '''Teenage Mutant Hero Turtles (TMHT)''')&nbsp;— гэта выдуманая каманда з чатырох [[Чарапаха|чарапах]]-[[мутант]]аў, якія вучацца майстэрству ніндзя са сваім сэнсэем, [[пацук]]ом-мутантам, настаўнікам [[Сплінтэр (Чарапашкі-Ніндзя)|Сплінтэрам]]. Хаваючыся ад грамадскасці ў каналізацыі [[Манхэтэн]]а, яны змагаюцца са [[зло]]м на вуліцах горада [[Нью-Ёрк]]. == Гісторыя праекта == Чарапашкі-ніндзя ўпершыню з'явіліся на старонках комікса, выданага «[[Mirage Studios]]» у [[1984]] годзе. Ідэя пра чарапашак-мутантаў з'явілася ў двух сяброў, Кевіна Істмена і Пітэра Лэрда, у адзін вечар, калі яны разам малявалі камічныя малюнкі. Заняўшы грошы ў дзядзькі Істмена, маладыя мастакі самі выпусцілі першы выпуск комікса, які па першапачатковай задуме павінен быў быць пародыяй на чатыры папулярныя коміксы 80-х: «Daredevil» і «New Mutants» ад «[[Marvel Comics]]», «Cerebus» ад Дэйва Сіма і «Ronin» ад Фрэнка Мілера. Большай часткай свайго поспеху Чарапашкі-ніндзя абавязаны агенту па ліцэнзаванню, які прапанаваў Істмену і Лэрду развіць поспех комікса, наладзіўшы выпуск суправаджальных тавараў да [[Комікс|комікса]]. У [[1988]] годзе ў «Playmates Toys Inc.», невялікай каліфарнійскай кампаніі, былі выпушчаныя цацкі-чарапашкі. Чарапашкі-ніндзя адзначыліся ў гісторыі [[Масавая культура|поп-культуры]]. Хутка Чарапашкі-ніндзя былі ўсюды: пачынаючы з кубкаў і заканчваючы скейтбордамі, зубнымі шчоткамі і адзеннем. У цяперашні час ідзе планамернае адраджэнне брэнда, якому пайшоў на карысць выхад новага мультсерыяла, а таксама новай лініі фігурак ад «Playmates», [[відэагульні]] ад «[[Ubisoft]]» і камп'ютэрнага [[Поўнаметражны фільм|поўнаметражнага]] мультфільма, які быў выпушчаны ў [[2007]] годзе. == Сюжэт == Аднаго разу хлопчык выпусціў слоік з чатырма маленькімі чарапашкамі, і яны ўпалі праз каналізацыйную рашотку. А паблізу ехала [[грузавік]] з хімікатамі. Але адна каністра выпала, разбілася, і хімікаты пацяклі ў каналізацыю, і выліліся на чарапашак. На шчасце, іх знайшоў пацук, аднак ён і сам патрапіў у хімікаты. Міналі гады, і з-за хімікатаў чарапашкі і шчур пачалі расці. Так, шчур стаў бацькам і настаўнікам [[ніндзя]]. Адкуль ён ведаў прыёмы ніндзя? Справа ў тым, да таго, як знайсці чарапашак, шчур жыў з майстрам ніндзя Хамато Ёшы, які навучаў маленькага хатняга пацука прыёмам ніндзя. Да таго страшнага дня, калі да няго уварваўся суперзлодей&nbsp;— ніндзя Шрэдэр, і яго клан ніндзя Фут. Яны забілі Ёшы, і шчур застаўся сам, і пасяліўся ў каналізацыі. Аднак найбольш Сплінтэр баяўся таго, што праз некалькі гадоў яму трэба будзе расказаць гэтую жахлівую гісторыю сваім чарапашкам. Прайшло яшчэ некалькі гадоў, і прыйшоў час раскрыцца. Сплінтэр распавёў чарапашкам аб сваім мінулым. Чарапашкі пакляліся сцерці Шрэдэра з аблічча [[Зямля (планета)|Зямлі]], і яны выканалі сваё абяцанне. І цяпер яны могуць з годнасцю знікнуць у цемры. == Спасылкі == * [http://www.ninjaturtles.com Official Teenage Mutant Ninja Turtles Website] [[Катэгорыя:Творы 1984 года]] [[Катэгорыя:Чарапашкі-ніндзя| ]] [[Катэгорыя:Персанажы коміксаў]] [[Катэгорыя:Выдуманыя ніндзя]] [[Катэгорыя:Nickelodeon]] 2rl98hwg3ts7crbf4in8dxa0k5dxmt4 Пётр Мікалаевіч Маслаў 0 601873 5222506 5087893 2026-10-20T19:26:19Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222506 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Пётр Мікалаевіч Ма́слаў'''{{sfn|БелЭн|2000}} ({{lang-ru|Пётр Николаевич Маслов}}; {{ДН|28|12|1897}}<ref>На помніку на магіле на Усходніх могілках Мінска дата нараджэння 7.1.1897. (Гл. сайт [http://mednecropol.ru/m/maslov-pn/maslov-pn.htm Медицинский некрополь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160406233337/http://mednecropol.ru/m/maslov-pn/maslov-pn.htm |date=6 красавіка 2016 }})</ref> — {{ДС|27|8|1965}}) — [[вучоны]] ў галіне [[Хірургія|хірургіі]], [[доктар медыцынскіх навук]] (1947), [[прафесар]] (1949). [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1964). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сяле Енгалычава Карсунскага павета [[Сімбірская губерня|Сімбірскай губерні]]<ref name="БДМУ">[https://www.bsmu.by/page/55/3261/ Маслов Петр Николаевич (16(28).12.1897-27.08.1965)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190530034942/https://www.bsmu.by/page/55/3261/ |date=30 мая 2019 }}{{ref-ru}} // [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]]</ref> (зараз у [[Дубёнскі раён|Дубёнскім раёне]] [[Мардовія|Рэспублікі Мардовія]], [[Расія]]). У 1914 годзе скончыў настаўніцкую школу, у 1917 годзе — Казанскую настаўніцкую семінарыю. Працаваў настаўнікам на радзіме. Удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]]. У 1924 годзе скончыў медыцынскі факультэт [[Казанскі ўніверсітэт|Казанскага ўніверсітэта]]. У 1927—1930 гадах асістэнт хірургічнай клінікі ў ім. У 1930—1935 гадах у [[Расійскі нацыянальны даследчы медыцынскі ўніверсітэт імя М. І. Пірагова|Другім Маскоўскім медыцынскім інстытуце]] — асістэнт факультэцкай клінікі. У 1935—1941 гг. П. М. Маслаў на пасадзе дацэнта хірургічнай клінікі ў Цэнтральным інстытуце ўдасканалення ўрачоў. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] (у 1941—1942 гг.) працаваў у шпіталях, з 1942 года — у Інстытуце хірургіі Акадэміі медыцынскіх навук СССР. У 1948—1949 гг. у [[Віцебскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Віцебскім медыцынскім інстытуце]] на пасадзе загадчыка кафедрай шпітальнай хірургіі. З 1949 года П. М. Маслаў на пасадзе загадчыка кафедрай хірургіі ў [[БелМАПА|Беларускім інстытуце ўдасканалення ўрачоў]] і адначасова на пасадзе начальніка 4-а Галоўнага ўпраўлення [[Міністэрства аховы здароўя БССР]]. У 1949—1955 гадах працаваў у [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Мінскім медыцынскім інстытуце]] загадчыкам кафедры агульнай хірургіі, у 1955—1965 гадах загадчыкам кафедрай факультэцкай хірургіі і адначасова на пасадзе дэкана факультэта. Памёр П. М. Маслаў 28 жніўня 1965 года. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх (Маскоўскіх) могілках]] {{МС|Мінска|ў Мінску|Мінск}}<ref name="Мнекр">[http://mednecropol.ru/m/maslov-pn/maslov-pn.htm Маслов Пётр Николаевич (7.01.1898 — 27.08.1965) // Медицинский некрополь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160406233337/http://mednecropol.ru/m/maslov-pn/maslov-pn.htm |date=6 красавіка 2016 }}{{ref-ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Петр Николаевич Маслов - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/263900200|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020191211/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%259F%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2580-%25D0%259D%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BB%25D0%25B0%25D0%25B5%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587-%25D0%259C%25D0%25B0%25D1%2581%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25B2/263900200|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Петр Николаевич Маслов - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321545413|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020192431/https://www.findagrave.com/memorial/321545413/%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == П. М. Маславу належаць навуковыя працы па хірургічным лячэнні хвароб органаў [[Грудная поласць|грудной поласці]], [[Страўнікава-кішэчны тракт|страўнікава-кішэчнага тракту]], навакаінавай блакадзе. Распрацаваў спосабы дыягностыкі вострага [[апендыцыт]]у, займаўся пытаннямі штучнага кровазвароту, хірургічнага лячэння [[Жоўцекамянёвая хвароба|жоўцевакамянёвай хваробы]] і інш. Аўтар каля 70 навуковых прац, у тым ліку 2 [[Манаграфія|манаграфій]]<ref name="БДМУ" />. Сярод апублікаванага: * Диагностика и лечение кишечной непроходимости. — Мн. 1953. * Клинические лекции по факультетской хирургии. — 1964. (у сааўтарстве) Пад кіраўніцтвам П. М. Маслава абаронены 3 доктарскія і 32 [[Кандыдат навук|кандыдацкія]] дысертацыі<ref name="БДМУ" />. Быў старшынёй Навуковага таварыства БССР, членам праўлення Усесаюзнага таварыства хірургаў, рэдакцыйных калегій часопісаў «Хирургия» і «Здравоохранение Белоруссии». == Узнагароды і званні == * [[Ордэн Леніна]], медалі * Ганаровая грамата [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] (1964) * [[Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР]] (1964) {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|10|Ма́слаў Пётр Мікалаевіч||186}} == Спасылкі == * [https://www.bsmu.by/page/55/3261/ Маслов Петр Николаевич (16(28).12.1897-27.08.1965)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190530034942/https://www.bsmu.by/page/55/3261/ |date=30 мая 2019 }}{{ref-ru}} // [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] * [https://www.vsmu.by/118-departments/kafedra-gospitalnoj-khirurgii-s-kursami-urologii-i-detskoj-khirurgii/2233-obshchaya-informatsiya-o-kafedre-istoriya-kafedry.html Кафедра госпитальной хирургии с курсами урологии и детской хирурги] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190530034945/https://www.vsmu.by/118-departments/kafedra-gospitalnoj-khirurgii-s-kursami-urologii-i-detskoj-khirurgii/2233-obshchaya-informatsiya-o-kafedre-istoriya-kafedry.html |date=30 мая 2019 }}{{ref-ru}} // [[Віцебскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] * [http://unicat.nlb.by/AUTH/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-362268&strq=l_siz=20 Маслов, Петр Николаевич (доктор медицинских наук ; 1897—1965)]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [http://mednecropol.ru/m/maslov-pn/maslov-pn.htm Маслов Пётр Николаевич (7.01.1898 — 27.08.1965) // Медицинский некрополь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160406233337/http://mednecropol.ru/m/maslov-pn/maslov-pn.htm |date=6 красавіка 2016 }}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маслаў Пётр Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мардовіі]] [[Катэгорыя:Хірургі СССР]] [[Катэгорыя:Хірургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны]] oiqrs95iyg0a7e92f9aguo5bjucxzp3 Ігарыўка (Канатопскі раён) 0 606616 5222324 4955449 2026-10-20T13:30:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222324 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Ігарыўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|І́горівка}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=24 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Бурынскай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бурыньскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бурыньскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Канатопскага раёна]] 3z2rytja4xvq9octfu9o35ax260veu1 Іллінскэ (Канатопскі раён) 0 612767 5222375 4957333 2026-10-20T14:25:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222375 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Іллінське}} '''Іллінскэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Іллі́нське}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 мая 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Путыўльская гарадская грамада|Путыўльскай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Путыўльскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Путыўльскага раёна]] clst3z82k41bfckxijg7kbir549ksdq Хорашч 0 619703 5222589 5083926 2026-10-21T06:32:58Z Ueschar 151377 шаблон 5222589 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус = Горад |беларуская назва = Хорашч |арыгінальная назва = Choroszcz |ваяводства = Падляскае |павет = Беластоцкі |гміна = Хорашч (гміна) |гміна_назва = Хорашч |статус з = 1507 }} '''Хорашч'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> або '''Хорашча'''<ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 96.</ref> ({{lang-pl|Choroszcz}}) — [[горад]] у [[Польшча|Польшчы]], на рацэ Гараднянцы. Уваходзіць у склад [[Беластоцкі павет|Беластоцкага павеа]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]. Сядзіба [[Вяскова-гарадская гміна|вяскова-гарадской гміны]] [[Хорашч (гміна)|Хорашч]]. Размешчаны за 5 км на захад ад [[Беласток]]а. У горадзе стаіць летняя рэзідэнцыя [[Гетман вялікі каронны|вялікага кароннага гетмана]] [[Ян Клеменс Браніцкі|Яна Клеменса Браніцкага]] (XVIII стагоддзе). == Галерэя == <gallery> Файл:162 667 z 12.11.1987 Cerkiew prawosławna par. p.w. Matki Boskiej Opiekuńczej. Choroszcz jass sw.jpg|Праваслаўная царква ў Хорашчы, 1987 год. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://choroszcz.pl/ Афіцыйная старонка горада]{{Адміністрацыйны падзел Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} nvokjak5d277ey7kxc6h2jacflium78 Іллінэцкэ 0 621509 5222377 4963115 2026-10-20T14:26:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222377 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Іллінецьке|Раён=Вінніцкі раён}} '''Іллінэцкэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ілліне́цьке}}) — вёска ў [[Вінніцкі раён|Вінніцкім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=29 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Іллінецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іллінецкага раёна]] tdacfy4f499wtskl311ooz2wzqiq46o Іван Міхайлавіч Мельнічук 0 621737 5222483 5220506 2026-10-20T17:54:40Z M.L.Bot 261 5222483 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Іван Міхайлавіч Мельнічук''' ({{ВДП}}) — беларускі [[пісьменнік]], [[паэт]], старшыня Брэсцкага абласнога аддзялення [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 верасня 1939 года ў сялянскай сям’і ў вёсцы Носава каля [[Бяла-Падляска|Бялай-Падляскай]]. У 1944 годзе бацька разам з вялікай сям’ёй пераехаў спачатку на Украіну, а затым — на Беларусь у вёску [[Сычы (Брэсцкі раён)|Сычы]] [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], дзе і прайшло дзяцінства Івана Міхайлавіча. У пачатковай школе Іван паспрабаваў пісаць вершы, а ў хуткім часе яго творы пачалі з’яўляцца ў абласным і рэспубліканскім друку. У 1955 годзе Іван Мельнічук стаў пераможцам літаратурнага конкурсу, які праводзіўся газетай «[[Піянер Беларусі]]». Перамога акрыліла маладога аўтара, і ён з натхненнем узяўся за стварэнне новых вершаў. Пасля заканчэння Воўчынскай дзесяцігодкі ў 1956 году працаваў год у Брэсцкай раённай машына-трактарнай станцыі, пасля гэтага паступіўшы на філалагічны факультэт [[Брэсцкі педінстытут|Брэсцкага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна]], дзе працягваў пісаць і друкавацца. У 1961 годзе Івана запрасілі на працу ў брэсцкую раённую газету «Социалистический путь» («[[Заря над Бугом]]»), дзе і пачалася яго журналісцкая кар’ера. Пасля заканчэння інстытута і службы ў [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]] быў уласным карэспандэнтам газеты «[[Чырвоная змена]]» па Брэсцкай вобласці, затым працаваў у партыйных і савецкіх органах, быў намеснікам начальніка ўпраўлення па друку Брэсцкага аблвыканкама. З 2009 года — старшыня Брэсцкага абласнога аддзялення ГА «[[Саюз беларускіх пісьменнікаў]]». Уваходзіць у склад рэдкалегіі літаратурнага альманаху Брэсцкага абласнога аддзялення Саюзу беларускіх пісьменнікаў «[[Жырандоля (альманах)|Жырандоля]]». == Творчасць == Першыя вершы спрабаваў пісаць яшчэ ў пачатковай школе. У 1982 годзе ў выдавецтве «[[Юнацтва (выдавецтва)|Юнацтва]]» ўбачыў свет яго першы паэтычны зборнік «Кто разбудит солнце». Другі зборнік выйшаў праз восем гадоў пад назвай «Диво сами сотворим» (1990), у 1997 годзе — «Добрый лучик». У 2003 годзе выйшла чарговая кніга для дзяцей «Как муравьишка Ишка себя наказал», затым выйшлі «Сказки — добрые подсказки» (2006), «Хлеб насущный» (2009), а ў 2014 годзе — «Чудеса в решете» і «Гасцінец». Піша пераважна на [[руская мова|рускай мове]]. Вершы Івана Мельнічука адзначаюцца яркай вобразнасцю, даступнай дзіцячаму ўспрыманню, гукавой суладнасцю. Яны дапамагаюць дзецям пазнаць навакальны свет, яго хараство. Лаўрэат літаратурнай «[[Мядовая прэмія|Мядовай прэміі]]» (2006). == Бібліяграфія == * Кто разбудил солнце : стихи : для дошк. возраста / Иван Мельничук; худ. Т. Соловьёва. Минск: Юнацтва, 1982. 28 с.: ил. * Сами диво сотворим : стихи : [для дошк. возраста] / Иван Мельничук; худож. Л. Вареца; ред. В. Каризна. Минск: Юнацтва, 1990. 30 с.: ил. * Добрый лучик : стихи и загадки : для детей / Иван Мельничук; худож. Н. Сустова. Минск: Юнацтва, 1997. * Как муравьишка Ишка себя наказал : сказки, стишки, потешки / Иван Мельничук. Брест: С. Лавров, 2003. 110 с. * Сказки — добрые подсказки : миниатюры, сказки, детские изречения : для дошк. и мл. шк. возраста / Иван Мельничук. Брест: Академия. 2006. * Моё детство; «Никто сказать не может…»; «Тепла ждём от солнца…» ; Друзьям; «Чтобы души людей…»; «Где ветры, что чуб мой…»; «Печалимся порой…» : [стихи] / Иван Мельничук // Жырандоля : літ. альманах Брэсцкага абласнога аддзялення Саюза бел. пісьменнікаў : № 2. Мінск: Кнiгазбор, 2009. С. 30-33. * Хлеб насущный : (стихи, юмор) / Иван Мельничук. Брест: Брестская типография, 2009. 119 с. * Чудеса в решете : весёлые детские стихи и сказки / Иван Мельничук. Брест: Брестская типография, 2014. 115 с. * Гасцінец : вершы, байкі, гумарэскі / Іван Мельнічук. Брэст: Альтернатива, 2014. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Іван Мельнічук // Літаратурная карта Берасцейшчыны / укл. Анатоль Крэйдзіч. Брэст: Брэсцкая друкарня, 2008. С. 50-52. * [[Лявон Валасюк|Валасюк, Л.]] Чалавек, які разбудзіў сонца / Лявон Валасюк // Валасюк, Л. Непрыдуманыя партрэты / Лявон Валасюк. Брэст: Брэсцкая друкарня, 2014. С. 160—162. * Сянкевіч, М. Вядомаму берасцейскаму пісьменніку Івану Мельнічуку — 75 / Мікола Сянкевіч // Народная трыбуна. 2014 (верасень). * Валасюк, Л. Чалавек, які разбудзіў сонца / Лявон Валасюк // [[Літаратура і мастацтва|ЛіМ]]. 2009. 16 кастр. С. 14. * [[Аляксей Філатаў|Філатаў, А.]] З дабром па жыцці : Івану Мельнічуку — 70! / Алесь Філатаў // Народная трыбуна. 2009. 26 верас. С. 4. * Филатов, Л. Удивлять и радовать : [к 70-летию поэта И. Мельничука] / Леонид Филатов // Заря. 2009 (сентябрь). С. 5. * Александров, Н. Зрелость сентября : к 70-летию поэта Ивана Мельничука / Николай Александров // [[Брестский курьер]]. 2009 (сентябрь). № 37. С. 10. * Потолков, Ю. Уведи меня, строка… : [о творчестве поэта И. Мельничука] / Юрий Потолков // Брестский вестник. 2007. 20 дек. С. 4. * Філатаў, А. Пачуцці добрыя… / Алесь Філатаў // Заря над Бугом (Брест). 2004 (сентябрь). * Селех, Л. Добрый лучик : в середине сентября брестский поэт Иван Мельничук отметит свой 65-летний юбилей / Л. Селех // [[Брестская газета]]. 2004 (сентябрь). С. 13. == Спасылкі == * [https://brest-railib.by/index.php/nash-rajon/poeticheskie-golosa-pribuzhya/item/110-іван-мельнічук-нар-ў-1939 Іван Мельнічук (нар. ў 1939)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181225134214/http://brest-railib.by/index.php/nash-rajon/poeticheskie-golosa-pribuzhya/item/110-%D1%96%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%BD%D0%B0%D1%80-%D1%9E-1939 |date=25 снежня 2018 }} {{Мядовая прэмія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мельнічук Іван Міхайлавіч}} 3ykicpx53n74nrpje2yniobtvb48rjn Ілліўка (Тульчынскі раён) 0 622012 5222378 4963303 2026-10-20T14:26:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222378 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Тульчынскі раён|Украінская назва=Іллівка}} '''Ілліўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Іллі́вка}}) — вёска ў [[Тульчынскі раён|Тульчынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=21 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Крыжопільскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крыжопільскага раёна]] jzyot08ppn1hc5uk3ff17wo55t39b7a Абухіў (вёска) 0 622896 5222529 4963498 2026-10-20T23:13:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222529 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Абухіў'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Обу́хів}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=17 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Мурованакурылівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мурованакурылівецкага раёна]] nxpdcv08fb4gu9af6nrg8cvrod6ktnm Абадзіўка (Гайсынскі раён) 0 623651 5222524 4963744 2026-10-20T21:55:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222524 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Ободівка|Раён=Гайсынскі раён}} '''Абадзіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ободі́вка}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=27 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Трасцянэцкі раён (Вінніцкая вобласць)}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Трасцянэцкага раёна (Вінніцкая вобласць)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1570 годзе]] ffa4v3jgc1e9cb4n3ryxzqsherppfu6 Ілляшыўка (Гайсынскі раён) 0 623670 5222373 4963763 2026-10-20T14:25:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222373 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Ілляшівка|Раён=Гайсынскі раён}} '''Ілляшыўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ілля́шівка}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=27 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Трасцянэцкі раён (Вінніцкая вобласць)}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Трасцянэцкага раёна (Вінніцкая вобласць)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1700 годзе]] pnikhxivustl0dmoi1s14uiarxg4nty Абраміўска Далына 0 624170 5222528 4964001 2026-10-20T23:00:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222528 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Абраміўска Далына'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Абра́мівська Доли́на}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=16 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Чэрнівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрнівецкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1400 годзе]] srdhmi7t6ztn1am02vnvma5fryvaiou Якуб Мустафавіч Александровіч 0 624694 5222444 5207285 2026-10-20T17:26:08Z Ілля Касакоў 21245 5222444 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Александровіч}} {{Вучоны}} '''Якуб Мустафавіч Александровіч''' (нар. {{ДН|15|1|1934}}, {{МН|Клецк}}) — савецкі і беларускі вучоны-эканаміст. [[Доктар эканамічных навук]] (1990), [[прафесар]] (1991). == Біяграфія == Нарадзіўся 15 студзеня 1934 года ў Клецку ў сям’і беларускіх татар. У 1957 годзе скончыў улікова-эканамічны факультэт [[БДЭУ|БДІНГ імя В. У. Куйбышава]]. У 1961—1967 гадах на навукова-даследчай працы ў [[Інстытут эканомікі НАН Беларусі|Інстытуце эканомікі Акадэміі Навук Беларускай ССР]]: аспірант, малодшы, старшы навуковы супрацоўнік. У 1968—1990 гадах — загадчык сектара, загадчык аддзела НДІ эканомікі і эканоміка-матэматычных метадаў планавання пры Дзяржплане Беларускай ССР. У 1990 годзе прысвоена ступень доктара эканамічных навук. З 1990 года — прафесар кафедры планавання і прагназавання БДІНГ. == Навуковая дзейнасць == Спецыялізуецца ў галіне рэгіянальнай эканомікі і прагназавання сацыяльна-эканамічнага развіцця на доўгатэрміновую і сярэднетэрміновую перспектыву. Аўтар звыш 130 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій. Браў удзел у распрацоўцы найважнейшых тэм рэспубліканскага значэння — генеральных схем развіцця і размяшчэння прадукцыйных сіл Беларусі на перыяд да 1990, 2000 і 2005 гадоў, Асноўных напрамкаў сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь на перыяд да 2010 года, Праграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 2001—2005 гады, Канцэпцыі і праекта Нацыянальнай стратэгіі ўстойлівага сацыяльна-эканамічнай развіцця Рэспублікі Беларусь на перыяд да 2020 года, Праграмы структурнай перабудовы і павышэння канкурэнтаздольнасці эканомікі Рэспублікі Беларусь. Якуб Мустафавіч прымае ўдзел у арганізацыі і правядзенні розных канферэнцый, семінараў, сімпозіумаў, у тым ліку міжнародных, і выступае з дакладамі. Актыўна ўдзельнічае ў працы рэдакцыйных калегій «[[Беларускі эканамічны часопіс|Беларускага эканамічнага часопіса]]» і эканамічнага бюлетэня НДЭІ «Беларуская эканоміка: аналіз, прагноз, рэгуляванне». Вялікую працу Я. М. Александровіч ажыццяўляе ў галіне падрыхтоўкі навуковых кадраў. Ён з’яўляецца старшынёй Савета па абароне дысертацый пры НДЭІ Мінэканомікі Рэспублікі Беларусь. За высокія дасягненні ў галіне эканамічнай навукі і распрацоўку праграм сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь узнагароджаны Ганаровымі граматамі [[Савет міністраў Рэспублікі Беларусь| Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] і [[Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Александровіч Якуб Мустафавіч||240}} == Спасылкі == * [https://www.ekonomika.by/ekonomisty/aleksandrovich-yakub-mustafovich Якуб Мустафович Александрович] {{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} // Беларускі эканамічны партал — ekonomika.by * {{bis.nlb.by|130770|Александровіч Якуб Мустафавіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Александровіч Якуб Мустафавіч}} [[Катэгорыя:Эканамісты СССР]] [[Катэгорыя:Эканамісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДЭУ]] 3f36bai85ezr8hp6ulfmucm29enbhpv Аманат (партыя) 0 625743 5222282 4077960 2026-10-20T13:05:07Z Autumndancer 168015 5222282 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Аманат}} {{Картка:Партыя | Месцаў у ніжняй палаце = {{Партыя/Месцы|76|107|#1CA9C9}} (VII скліканне) | Месцаў у ніжняй палаце_параметр = [[Мажыліс парламента Казахстана|Мажылісе парламента Казахстана]] }} '''Аманат''' ({{lang-kz|Аманат}}) — найбуйнейшая прапрэзідэнцкая [[палітычная партыя]] ў [[Рэспубліка Казахстан|Рэспубліцы Казахстан]]. Партыя была створана [[19 студзеня]] [[1999]] года шляхам пераўтварэння грамадскага штаба ў падтрымку прэзідэнта Нурсултана Назарбаева ў ''Рэспубліканскую партыю «Атан»''. У [[2006]] годзе на пазачарговым з’ездзе партыя была перайменавана ў ''Народна-дэмакратычную партыю «Нур Атан»''. У [[2013]] партыя была пераназваная ў ''«Нур Атан»'' (з [[Казахская мова|казахскай мовы]] перакладаецца як «Святло айчыны»). Па прапанове [[Касым-Жамарт Кемелевіч Такаеў|Касым-Жамарта Такаева]], у 2022 годзе партыя была перайменаваная ў ''«Аманат» (перакладаецца як «запавет продкаў»).'' З заснавання партыі ў 1999 годзе і да 2021 года яе старшынёй быў [[Нурсултан Назарбаеў]]. == Спасылкі == {{Commons}} * [https://nurotan.kz/ Афіцыйны сайт «Нур Атан»] [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Казахстана]] kvlnajvndn2p8gkxwbcxas6ptiu4qfp Юрась Дубовік 0 634367 5222454 5183783 2026-10-20T17:39:47Z ~2026-54303-83 175283 Выпраўлена памылка друку 5222454 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Юрась Дубовік |арыгінал імя = |партрэт = Юрась_Дубовік.jpg |апісанне = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = Пятрок |маці = Надзея }} {{Цёзкі2|Дубовік}} '''Юрась Дубовік''' ({{ДН|24|06|1927}} — {{ДС|5|03|2014}}) — беларускі грамадскі дзеяч, былы вязень [[ГУЛАГ]]у, пісьменнік. == Біяграфія == === Юнацтва === Нарадзіўся [[24 ліпеня]] [[1924]] года ў в. [[Канчаны (Маладзечанскі раён)|Канчаны]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]] [[Віленская зямля|Віленскай зямлі]] ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспубліцы]] ў сям’і падафіцэра 86-га палка мінскіх стральцоў арміі генерала [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]]. Бацька, які пасля баёў з бальшавікамі адступіў у Польшчу, займаўся сельскай гаспадаркай. Хрышчоны ў праваслаўнай царкве пад імем Георгій. У 1931 годзе пайшоў у польскую школу ў [[Краснае (Маладзечанскі раён)|Красным]], дзе быў запісаны пад імем Ежы. Далучыўся да гарцарскай арганізацыі імя Завішы Чорнага. Пасля шостага класа паступіў у прыватную агульнаадукацыйную гімназію імя Пятра Скаргі, дзе дадаткова наведваў гурток «Чырвонага Крыжа», заняткі па замежных мовах і граў на мандаліне ў струнным аркестры. У Вільні разам з бацькам наведваў Беларускі камітэт. === Другая сусветная вайна === Падчас савецкай акупацыі увосень 1939 года паступіў у Маладзечанскае педвучылішча, дзе быў запісаны пад імем Юрый, і якое скончыў у 1941 годзе. Падчас нямецкай акупацыі ў тым жа годзе ўдзельнічаў у арганізацыі і адкрыцці беларускай школы ў Маладзечне, заняткі ў якой пачаліся з першых дзён кастрычніка. Выкладаў батаніку, заалогію, фізіку, анатомію і фізіялогію. Увесну 1942 года знаходзіўся на лячэнні ў [[Вільня|Вільні]], у чэрвені вярнуўся ў Маладзечна і запісаўся ў Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю. У ноч на 1 верасня 1942 года бацька быў забіты савецкімі партызанамі, пасля чаго Юрась Дубовік вярнуўся ў Краснае і настаўнічаў<ref>https://kurjer.info/2014/11/25/slutsk-revolt {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211028104831/https://kurjer.info/2014/11/25/slutsk-revolt/ |date=28 кастрычніка 2021 }} Газета «Інфа-Кур’ер». Лёс бацькі-паўстанца</ref>. У 1943 годзе за прапановай акруговага правадніка [[Саюз беларускай моладзі|Саюза беларускай моладзі]] далучыўся да СБМ. Быў прызначаны кіраўніком і арганізатарам СБМ у Красным, атрымаў пасведчанне грамадовага СБМ. Арганізаваў суполку СБМ з амаль 20 хлопцаў і больш за 10 дзяўчынак. Праводзіліся зборкі, на якіх сябры СБМ вывучалі найважнейшыя падзеі з гісторыі Беларусі, беларускай літаратуры, спявалі песні, вучыліся выконваць беларускія танцы, адзначалі ўгодкі [[Дзень Волі|25 сакавіка]]. У першай палове сакавіка 1944 года далучыўся да [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай краёвай абароны]] за прапановай камандзіра 10-га батальёна БКА Цыбіна. Заняў пасаду асвятовага афіцэра батальёна, але паставіў умову, што да канца навучальнага года будзе займацца толькі з Красненскай ротай БКА, дзе ўжо было 30-50 добраахвотнікаў, узброеных у польскія ручныя кулямёты і італьянскія карабіны. Рота займалася толькі вучэннем па вызначаным раскладзе, Юрась Дубовік праводзіў заняткі па тэматыцы і інструкцыях, якія даставаў з батальёна. Пра гэта ён пісаў так: <blockquote>«''Усе яны былі ў сваёй хатняй вопратцы. У форме афіцэра я бачыў толькі камандзіра батальёна Цыбіна. На ім была зялёная форма, на чырвоных пятліцах залацісты шасціканцовы Ярылаў крыж, на рукаве нейкая эмблема, пагоны такія ж, як у немцаў, а што было на пагонах, не памятаю. Ня ведаю і ягонага воінскага звання. Тры звязовыя камандзіры былі ў чорнай форме [[Беларуская самаахова|БСА]], але пятліцы таксама чырвоныя з залацістым Ярылавым крыжам. Я, афіцэр асвятовы, быў у форме СБМ. Камандзір роты Раман Цвірка — у сваёй цывільнай вопратцы. А яшчэ прысутнічалі два нямецкія падафіцэры''».</blockquote> У пачатку чэрвеня 1944 года ўдзельнічаў у семінары асвятовых афіцэраў БКА, потым зноў займаўся сваёй грамадай СБМ у Красным, адкуль некалькі юнакоў завербаваліся ў [[Люфтвафэ]]. 22 чэрвеня ўдзельнічаў у святкаванні ўгодкаў стварэння СБМ у [[Мінск]]у. У гэты момант пачалося адступленне немцаў, але ў штабе СБМ нічога не маглі параіць, таму давялося ехаць у Радашкевічы, дзе даведаўся, што камандзір батальёна БКА напярэдадні распусціў усіх дадому і выехаў з групай вайскоўцаў да Маладзечна. У выніку Юрась Дубовік 1 ліпеня вярнуўся ў Краснае. === Арышт і канцлагеры === 10 ліпеня 1944 года пасля адступлення немцаў і прыходу савецкіх войскаў быў арыштаваны, а потым вывезены ў [[Ашмяны]], адкуль вязні пеша былі пагнаныя ў [[Гарляны]] пад [[Каўнас]]ам. Дапытваўся контрвыведкай [[СМЕРШ]], допыты праводзіліся толькі ўначы. На допытах паказвалі ягоныя фатаграфіі ў польскай гімназійнай і гарцарскай форме, абвінавачвалі, што ён нібыта на ніх апрануты ў паліцэйскую форму і форму антысавецкай ваеннай часці. Падпісаў пратакол, згодна з якім належаў да Саюза польскіх гарцараў (ZHP) і Саюза беларускай моладзі, што было згодна з праўдай. Таксама прабавалі давесці, што той нібыта належаў да [[СС]], пасля чаго моцна катавалі. Пасля вочнай стаўкі з Раманам Цвіркам і узмоцненых катаванняў прызнаўся, што належаў да БКА. У верасні быў перавезены ў [[Каўнас]]. Там судзіў ваенны трыбунал 3-га Беларускага фронту. Паводле артыкула 63-1 крымінальнага кодэкса БССР (што адпавядае артыкулу 58-1-а УК РСФСР) быў засуджаны на 10 гадоў савецкіх канцлагераў з пазбаўленнем правоў на 5 гадоў і канфіскацыяй маёмасці. Быў этапаваны ў [[Яраслаўль]], па дарозе ад вельмі кепскіх варункаў верагодна памерлі 2 вязні. Падчас медыцынскага агляду на адной з перасадак Юрась Дубовік даведаўся, што важыў толькі 36 кілаграмаў, пасля чаго на пячорскай перасылцы трапіў у санітарны гарадок, дзе таксама даведаўся, што хворы на цынгу і пелагру. У маі-чэрвені 1945 года быў пераведзены ў калонію № 16, працаваў на розных цяжкіх работах. У 1947 годзе быў пераведзены ў Верхнюю Інту ў Пячорлаг, працаваў рабочым у мулярнай брыгадзе, цесляром, тынкавальнікам і лепнікам. У 1951 годзе пераведзены ў Ілезу, у [[Архангельская вобласць|Архангельскую вобласць]], дзе працаваў на лесапавале, а ўвосень 1952 годзе быў прызначаны майстрам на шпаларэзку. === Пасля вызвалення === Вызваліўся 13 студзеня 1954 года, адмовіўся застацца на вольным пасяленні. У Краснае і Маладзечна вяртацца не рэкамендавалі, у буйных гарадах прапісацца было нельга, таму выбраў [[Слуцк]]. Найперш паехаў у [[Вільнюс]], куды пераехала ягоная маці, адтуль у Краснае і Канчаны, а потым у Слуцк. Працаваў тынкавальнікам, неўзабаве стаў кіраўніком брыгады. Ажаніўся, атрымаў школьны атэстат і прабаваў паступіць у мінскі [[Беларускі політэхнічны інстытут]], але не атрымалася. Працаваў у [[Чысць (пасёлак)|Чысці]] пад Мінскам брыгадзірам тынкавальнікаў. 29 сакавіка 1956 года жонка Надзея нарадзіла дачку Веру. 19 студзеня 1957 года было знятае абмежаванне ў правах. Улетку прабаваў паступіць у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]], але зноў не атрымалася, таму выслаў дакументы ў Маскву ва [[Усесаюзны завочны інжынерна-будаўнічы інстытут]], толькі пра жыццёвы шлях гэтым разам напісаў, што працаваў у НКУС (лагеры былі ў распараджэнні гэтай установы), не ўдакладніўшы дзе і кім дакладна. Нарэшце ўдалося паступіць у вышэйшую навучальную ўстанову. 14 чэрвеня 1958 года нарадзілася дачка Ганна. У 1959 годзе быў прызначаны часовым кіраўніком вытворча-тэхнічнага аддзела будачнічага ўпраўлення 123. Потым зноў працаваў майстрам у Новастаробінску, які потым атрымаў назву [[Салігорск]]. 14 студзеня 1962 года атрымаў дыплом інжынера-будаўніка, неўзабаве стаў выканаўцам абавязкаў кіраўніка ўчастка. 8 мая 1966 года перавёўся ў трэст № 3 галоўным тэхнолагам. Чытаў лекцыі ў тэхнікуме на вячэрнім аддзяленні па тэхналогіі і арганізацыі будаўніцтва. Здаў пры Беларускім політэхнічным інстытуце экзамен па нямецкай мове і рэферат на тэму «Кібэрнэтыка і кіраванне будаўніцтвам». У часопісах «Промышленное строительство в СССР», «Архитектура и строительство в СССР», «Жилищное строительство», «Бюллетень строительной техники» пісаў артыкулы па актуальнай тэматыцы. 4 чэрвеня 1967 года нарадзіўся сын Славік. Пад канец 1971 года на яго паступіла ананімная скарга і ён знаходзіўся пад наглядам КДБ, а ў выніку мусіў перайсці на працу ў ПМК-16. Там за добрую працу атрымаў ва ўзнагароду [[ВАЗ-2101|«Жыгулі»]], а з часам перавёўся ў БУ-95 старшым інжынерам вытворча-тэхнічнага аддзела. З восені 1976 года да сакавіка 1978 года працаваў кіраўніком будаўнічага сектара ў Салігорскводбудзе, потым працаваў старшым інжынерам праектна-каштарыснай і дагаворнай групы Салігорскім домабудаўнічым камбінаце, а з лютага 1979 года да 1984 года працаваў часовым кіраўніком вытворча-тэхнічнага аддзела ДБК, пасля чаго выйшаў на пенсію. === Пенсія === У 1989 годзе арганізаваў праектна-каштарысны кааператыў. З лета 1991 года пачаў распрацоўваць праекты на беларускай мове. У 1993 годзе зліквідаваў кааператыў з прычыны абмежавання выдаткоўвання грошай на будаўніцтва калгасамі. У 1990-х гадах прыняў актыўны ўдзел у беларускім Адраджэнні. Разам з былым настаўнікам Міхасём Ждановічам складаў ідэалагічнае ядро Салігорскай суполкі [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]]. У 2006 годзе пабачыла свет ягоная кніга «Дзеля Рэчы Паспалітай Беларусі». Апошнім часам Юрась Дубовік шмат хварэў. Памёр [[5 сакавіка]] [[2014]] года ў [[Салігорск]]у. == Цікавыя факты == * Каб завочна паступіць у маскоўскі Усесаюзны завочны інжынерна-будаўнічы інстытут, мусіў у біяграфіі напісаць, што з 1944 да 1954 года працаваў у [[НКУС]], але не ўдакладніў, кім там працаваў. Гэта не было няпраўдай: лагеры і іхнія вязні тады былі ў распараджэнні НКУС. {{Зноскі}} == Літаратура == * VERITAS — Бюлетэнь БГА «Ветэраны Адраджэньня» — № 1(2)2004 * Дубовік Юрась. Дзеля Рэчы Паспалітай Беларусі — Наша Будучыня, Вільня, 2006 — 97 с == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/watch?v=GN0MjcXeDyA Успаміны Юрася Дубовіка, 2011 г.] * [https://www.svaboda.org/a/25286152.html Радыё Свабода. Памёр былы вязень ГУЛАГу Юрась Дубовік ] * [https://kamunikat.org/k_pravy_czalavieka.html?pubid=18717 Дзеля Рэчы Паспалітай Беларусі. Дубовік Юрась]{{Недаступная спасылка}} {{DEFAULTSORT:Дубовік Юрась}} [[Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладзечанскім раёне]] [[Катэгорыя:Будаўнікі Беларусі]] 9knmwlj7699s6wtkh1rx3a3e828zp8w The Athletic 0 642566 5222545 5034162 2026-10-21T01:52:44Z Odags 103628 арфаграфія 5222545 wikitext text/x-wiki {{Сайт |імя =''The Athletic'' |лагатып =The Athletic app icon.png |url ={{url|theathletic.com}} |скрыншот = |подпіс = |камерцыйны =так |тып ={{нп3|Спартыўная журналістыка|спартыўная журналістыка|ru|Спортивная журналистика}}<ref name="Playing the long game">{{cite web|url=https://theathletic.com/225963/2018/01/30/playing-the-long-game|title=Playing the long game}}</ref> |рэгістрацыя =так |мовы =[[Англійская мова|англійская]], [[Французская мова|французская]] <small>(толькі па [[Манрэаль|Манрэалю]])</small> |наведвальнасць = |размяшчэнне = [[Сан-Францыска]]<br><br>'''Дадатковыя офісы:'''<br>{{flagicon|ЗША}} [[Нью-Ёрк]]<br>{{flagicon|Вялікабрытанія}} [[Лондан]]<ref name="Careers">{{cite web|url=https://theathletic.com/careers|title=Careers}}</ref> |уладальнік =''The Athletic Media Company'' |аўтар = Алекс Матэр<br>Адам Хансманн<ref name="Playing the long game"/> |адкрыты = |закрыты = |цяперашні стан =працуе і развіваецца |абарот = |чысты прыбытак = }} '''''The Athletic''''' — спартыўны [[Сайт|вэб-сайт]] і аднайменная мабільная праграма, якія працуюць па падпісцы<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/sports/2020/03/03/the-athletic-sports-media-future/|title=Sportswriting’s future may depend on the Athletic, which is either reassuring or terrifying|last=Strauss|first=Ben|date=2020-03-04|publisher=[[Washington Post]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427084949/https://www.washingtonpost.com/sports/2020/03/03/the-athletic-sports-media-future/|archive-date=27 красавіка 2020|access-date=2020-04-27|url-status=live}}</ref>. Інтэрнэт-выданне прапануе асвятленне спартыўных падзей з рынкаў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Канада|Канады]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] без рэкламы.<ref name="Careers">{{cite web|url=https://theathletic.com/careers|title=Careers}}</ref><ref name="Benefits">{{cite web|url=https://theathletic.com/benefits|title=Benefits}}</ref> Асноўныя напрамкі асвятлення: [[футбол]], [[баскетбол]], [[бейсбол]], [[амерыканскі футбол]] і [[Хакей з шайбай|хакей]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/|title=The Athletic|access-date=9 мая 2020|archive-date=15 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715120444/https://theathletic.com/|url-status=dead}}</ref> ''The Athletic'' забяспечвае падпісчыкаў захапляльнымі апавяданнямі, аналітыкай, эксклюзівамі і поўным доступам да глабальнага кантэнту. Інтэрактыўнае змесціва ўключае ў сябе [[Падкастынг|падкасты]], відэаролікі, мерапрыемствы і жывыя сесіі са сваімі аўтарамі з адказамі на пытанні.<ref name="Benefits"/><ref name="theathletic.com">{{cite web|url=https://theathletic.com/1116415/2019/08/05/why-the-athletic-has-a-paywall-and-why-you-should-subscribe|title=Why The Athletic has a paywall and why you should subscribe}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/checkout|title=Checkout}}</ref> == Гісторыя == ''The Athletic'' быў заснаваны Алексам Матэрам і Адамам Хансманам, былымі супрацоўнікамі фітнес-кампаніі падпісачнага тыпу ''[[Strava]]'', з місіяй «больш разумнага асвятлення для адданых фанатаў».<ref>{{cite news|last1=Mather|first1=Alex|last2=Hansmann|first2=Adam|title=Playing the long game|date=2018-01-30|work=The Athletic|url=https://theathletic.com/225963/2018/01/30/playing-the-long-game/|access-date=2019-08-22|quote=We founded The Athletic with this simple mission: produce smarter coverage for die-hard fans.}}</ref> Кампанія была створана як альтэрнатыва працуючым па мадэлям рэкламнага даходу [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]], якія адчуваюць праблемы.<ref>{{Cite web|url=https://theathletic.com/227557/2018/01/31/why-the-athletic-has-a-paywall/|title=Why The Athletic has a paywall|last=Mirtle|first=James|date=2018-01-31|work=The Athletic|access-date=2019-08-22}}</ref> У сваім аперыраванні ''The Athletic'' разлічвае на даход з падпісак, а не на рэкламу.<ref>{{cite news |url=https://www.cjr.org/business_of_news/the-athletic-sports-news.php |title=Fast-growing startup aims to ‘replace the sports page’ |first=Tony |last=Biasotti |date=2017-10-11 |work=Columbia Journalism Review}}</ref> Матэр і Хансман лічылі, што фанаты спорту захочуць плаціць за добрыя рэпартажы і артыкулы, простую мабільную праграму без рэкламы.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/10/23/sports/the-athletic-newspapers.html|title=Why The Athletic Wants to Pillage Newspapers|last=Draper|first=Kevin|date=2017-10-23|work=The New York Times|access-date=2019-01-27|language=en|issn=0362-4331}}</ref> У свой час шэраг газет спрабавалі выкарыстоўваць мадэль платнага доступу да сваіх матэрыялаў, але агульнае ўяўленне сітуацыі ў індустрыі зводзілася да таго, што доступ да інфармацыі, размешчанай у сетцы [[Інтэрнэт]], павінен быць бясплатным.<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2019-08-20/an-upstart-sports-news-service-is-thriving-amid-media-layoffs|title=The Sports News Site Haters Love to Dunk on Keeps Signing Up Subscribers}}</ref> Як частка летніх 2016 года ўкладанняў венчурнага фонду ''[[Y Combinator]]''<ref>{{cite web |url=https://blog.ycombinator.com/the-athletic/ |title=The Athletic gives diehard sports fans high-quality content without the ads |date=2016-07-11 |publisher=Y Combinator}}</ref> сайт першапачаткова запусціўся на рынку [[Чыкага]] ў студзені 2016 года,<ref>{{Cite news|url=https://theathletic.com/480/2016/01/22/welcome-to-the-athletic/|title=Welcome Chicago, to The Athletic|date=2016-01-22|work=The Athletic|access-date=2018-02-08}}</ref> у той час як Джон Грынберг прыняў на сябе абавязкі галоўнага рэдактара ў кампаніі Сахад’ю Шарма, які ўзяў на сябе асвятленне [[Чыкага Кабс]], і Скота Паўэрса, які сфакусаваўся на жыцці [[Чыкага Блэкхокс]]. Грынберг і Паўэрс ужо мелі досвед працы ў падраздзяленні ''[[ESPN Chicago]]'', у той час як Шарма пакінуў штат сайту ''[[Baseball Prospectus]]'' дзеля ''The Athletic''. === Пашырэнне === У кастрычніку 2016 года ''The Athletic'' пашырыў сваё асвятленне за кошт рынку [[Таронта]], прапанаваў асвятленне [[Таронта Мейпл Ліфс]], [[Таронта Рэптарс]], [[Таронта Блю Джейс]]. ''The Athletic'' наймае Джэймса Мірта ў якасці галоўнага рэдактара таронцкага аддзялення.<ref>{{cite tweet |user=mirtle |number=801452582602424321 |title=Excited to announce that I've been hired as editor-in-chief with @TheAthleticTO, a great new startup site in Toronto. |date=23 November 2016}}</ref> Мірт, які пакінуў працу ў ''[[The Globe and Mail]]'', мог пахваліцца дэкадай з лішнім у спартыўнай журналістыцы. Трэці фронт, [[Кліўленд]], быў адкрыты ў сакавіку 2017 года на чале з Джейсанам Лойдам на пазіцыі галоўнага рэдактара напрамку.<ref>{{cite news|url=http://www.crainscleveland.com/article/20170217/BLOGS06/170219821/the-athletic-soon-will-launch-a-cleveland-site-featuring-jason-lloyd|title=The Athletic soon will launch a Cleveland site featuring Jason Lloyd|date=2017-02-17|first=Kevin|last=Kleps|work=Crain's Cleveland Business}}</ref>''The Athletic'' працягнуў пашырацца, дадаў у рэзюмэ [[Дэтройт]] у чэрвені 2017 года.<ref>{{cite news |url=http://www.crainsdetroit.com/article/20170924/news/640081/the-athletic-paywall-sports-journalism-plants-its-flag-in-detroit |title=The Athletic: Paywall sports journalism plants its flag in Detroit |first=Bill |last=Shea |date=2017-09-24 |work=Crain's Detroit Business}}</ref> {{quote box|quote=«Мы прыбіраем спартыўную секцыю з [[газета|газет]]. Мы ставім яе ў цэнтр увагі, робім яе цалкам лічбавай з дапамогай выдатнага дадатка і вызваляем яе ад абмежаванняў па колькасці слоў і тэрмінам», – Джэймс Мірта.<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/28366/2016/12/06/letter-from-the-editor-why-you-should-subscribe-to-the-athletic|title=Why you should subscribe to The Athletic}}</ref>|width=20em}} У жніўні 2017 года сайт стаў асвятляць [[Сан-Францыска|сан-францыскі]] рэгіён, наняў дасведчаных аўтараў з ''[[Mercury News]]'': Ціма Кавакамі ў якасці галоўнага рэдактара і Маркуса Томпсана як калумніста.''<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/sports/the-athletic-sportswriting-launch-signings-bay-area-college-football-basketball/|title=The Athletic's Expansion Features Some Big Names In Sportswriting|date=2017-08-01|website=UPROXX|access-date=2019-01-27}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bayareasportsguy.com/tim-kawakami-leaving-mercury-news-joining-the-athletic-san-francisco/|title=Interview: Tim Kawakami on leaving The Mercury News and joining The Athletic|work=Bay Area Sports Guy|access-date=2017-08-24|language=en|archive-date=12 красавіка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412180133/http://www.bayareasportsguy.com/tim-kawakami-leaving-mercury-news-joining-the-athletic-san-francisco/|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.bayareasportsguy.com/tim-kawakami-leaving-mercury-news-joining-the-athletic-san-francisco/ |title=Архіўная копія |access-date=9 мая 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412180133/http://www.bayareasportsguy.com/tim-kawakami-leaving-mercury-news-joining-the-athletic-san-francisco/ |archive-date=12 красавіка 2020 |url-status=dead }}</ref> The Athletic'' таксама пашырыў і нацыянальную прысутнасць за кошт прыёму на працу шэрагу новых аўтараў, у тым ліку ветэрана бейсбольнай журналістыкі Кена Розэнталя, адразу пасля таго як канал ''[[Fox Sports]]'' вызваліў увесь свой пішучы штат,<ref>{{cite web |url=https://theathletic.com/86701/2017/08/23/ken-rosenthal-why-im-joining-the-athletic/ |title=Ken Rosenthal: Why I'm joining The Athletic |first=Ken |last=Rosenthal |date=2017-08-23 |work=The Athletic}}</ref><ref>{{cite news |url=http://awfulannouncing.com/fox/fox-sports-eliminates-digital-writing-staff-in-favor-of-promoting-their-debate-shows.html |title=Fox Sports eliminates digital writing staff in favor of promoting their debate shows |date=2017-06-26 |work=Awful Announcing}}</ref> а таксама прыметных журналістаў у галіне студэнцкага спорту: баскетбольнага аглядальніка Сета Дэвіса і яго амерыканскага футбольнага калегі Сцюарта Мандэля.<ref>{{Cite web|url=https://digiday.com/media/behind-athletics-plans-grow-local-sports-news-subscriptions/|title=Behind The Athletic's plans to grow local sports news subscriptions|date=2017-08-29|website=Digiday|language=en|access-date=2019-01-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thebiglead.com/2017/07/13/big-names-in-sportswriting-are-joining-the-athletic/|title=Big Names in Sportswriting Are Joining The Athletic|date=2017-07-13|website=The Big Lead|language=en|access-date=2019-01-27}}</ref> Апошні ўзначаліў нацыянальнае падраздзяленне студэнцкага амерыканскага футбола The All-American у канцы жніўня. ''The Athletic'' пашыраецца на рынкі [[Філадэльфія|Філадэльфіі]], [[Мінесота|Мінесоты]], [[Пітсбург]]а, [[Сент-Луіс|Сэнт-Луіса]] і раней незасвоеныя рынкі [[Канада|Канады]] ў верасні 2017 года, што даводзіць партфоліа да 15 канадскіх і амерыканскіх гарадоў з прафесійнымі спартыўнымі камандамі. Узбуйненне сеткі ў першую чаргу закранула асвятленне хакею, чаго прыхільнікам якога не хапала.<ref>{{Cite news|url=https://theathletic.com/90556/2017/09/05/introducing-the-athletic-canada-our-national-expansion-project/|title=Introducing The Athletic Canada, our national expansion...|work=The Athletic|access-date=2018-02-08}}</ref> У лютым 2018 года ''The Athletic'' анансаваў пашырэнне за кошт новых гарадоў: [[Нью-Ёрк]]а, [[Далас]]а, [[Цынцынаці]] — і пачаў асвятленне [[х’юстан]]скага, [[Лос-Анджэлес|лос-анджэлескага]], [[Сан-Дыега|сан-дыегскага]] і [[Канзас-Сіці (Канзас)|канзас-сіці]] бейсбола.<ref>{{Cite web|url=http://awfulannouncing.com/online-outlets/athletic-expanding-new-york-city-dallas-cincinnati.html|title=The Athletic is expanding to New York City, Dallas, and Cincinnati|date=2018-02-01|work=Awful Announcing|access-date=2018-02-08|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=http://awfulannouncing.com/mlb/athletic-launches-even-local-sites-seems-going-baseball.html |title=The Athletic launches even more local sites, seems to be going all-in on baseball |first=Alex |last=Putterman |date=2018-02-12|work=Awful Announcing}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/carolschram/2018/03/08/the-athletic-will-keep-growing-with-the-help-of-20-million-in-new-funding/#199b2fba5369 |title=The Athletic Will Keep Growing With The Help Of $20 Million In New Funding |first=Carol |last=Schram |date=2018-03-08 |work=Forbes.com}}</ref> Сайт таксама абвясціў аб пашырэнні нацыянальнага асвятлення [[Галоўная ліга бейсбола|MLB]] з залучэннем Джэйсана Старка, Джыма Боўдэна, Эна Сарыса і рэдактара Эмы Спан.<ref>{{Cite web|url=https://theathletic.com/234988/2018/02/13/rosenthal-welcome-to-our-expanded-coverage-of-major-league-baseball/|title=Rosenthal: Welcome to our expanded coverage of major league...|last=Rosenthal|first=Ken|website=The Athletic|access-date=2019-01-27}}</ref> Партал анансуе пачатак поўнага асвятлення рынкаў [[Дэнвер]]а і [[Бостан]]а пачынаючы з красавіка 2018 года.<ref>{{cite news |url=http://awfulannouncing.com/athletic/athletic-launches-coverage-denver-seattle-tampa-making-clear-wants-absolutely-every-market.html |title=The Athletic launches coverage in Denver, Seattle, and Tampa, making clear it wants to be everywhere |first=Alex |last=Putterman |date=2018-03-28 |work=Awful Announcing}}</ref> У Дэнверы ''The Athletic'' наняў шэраг рэпарцёраў з ''[[The Denver Post]]''.<ref>{{cite web |url=http://www.westword.com/news/denver-post-broncos-writers-leave-amid-layoffs-to-join-the-athletic-10129365 |title=Post Broncos Writer Joins Site She Saw as Trying to Destroy Newspapers |first=Michael |last=Roberts |date=2018-03-27 |work=Westword}}</ref> Бостанскае ядро было створана прыпісанымі да каманд журналістамі, якія раней працавалі ў ''[[The Boston Globe]]'', ''[[Boston Herald]]'' і на партале [[Springfield Republican MassLive|''Springfield Republican'' ''MassLive'']].<ref name="Finn20180329">Finn, Chad. «The Athletic is filling out its Boston roster», [https://www.boston.com/sports/media/2018/03/29/the-athletic-boston-roster Boston.com], 29 March 2018. Retrieved 4 April 2018.</ref> У рамках кампаніі па пашырэнню асвятлення амерыканскага студэнцкага футбола ''The Athletic'' прымае ў штат аўтараў, замацаваных за найбольш буйнымі каледжамі [[Алабама|Алабамы]], [[Джорджыя|Джорджыі]] і [[Тэнесі]].<ref>{{Cite news|url=https://theathletic.com/319659/2018/04/18/the-all-new-all-american/|title=The All-New All-American|work=The Athletic|access-date=2018-04-24}}</ref> У маі 2018 года сайт пашырае партфоліа за кошт асвятлення футбола ў ЗША і за мяжой.<ref>{{cite web |url=https://theathletic.com/358023/2018/05/17/goooaaaalllll-announcing-the-athletics-soccer-coverage/ |title=Goooaaaalllll! Announcing The Athletic's soccer coverage |first=George |last=Quraishi |date=2018-05-17 |work=The Athletic}}</ref> У чэрвені 2018 года ''The Athletic'' прымнажае асвятленне рынку [[Лос-Анджэлес|Лон-Анджэлеса]],<ref>{{cite news|url=http://awfulannouncing.com/athletic/the-athletic-is-expanding-once-again-with-increased-coverage-in-los-angeles-dallas-buffalo.html|title=The Athletic is expanding once again, with increased coverage in Los Angeles, Dallas, Buffalo|date=2018-06-18|publisher=Awful Announcing}}</ref> плюс умацоўвае прысутнасць у [[Буфала|Бафала]] і [[Нью-Ёрк]]у за кошт найму шэрагу рэпарцёраў, разлічаных ''[[The Buffalo News]]'' у тым жа месяцы.<ref>{{cite web|url=http://www.dailypublic.com/articles/06192018/news-etc-enter-athletic-buffalo|title=News, Etc.: Enter The Athletic Buffalo|first=Elmer|last=Ploetz|work=The Public|date=2018-06-19|access-date=2018-06-22}}</ref> {{quote box|quote=«Мы асвятляем [[спорт]] адметным спосабам, шукаючы ўнікальныя ракурсы і крэатыўныя ідэі, якія не з’яўляюцца трансакцыйнымі па сваёй прыродзе. Замест таго каб засяродзіцца на колькасці, мы ў значнай ступені разлічваем на якасць пісьма і расказванне гісторый. Мы не зацікаўлены ў адказе не пытанні: хто, што, дзе, калі і чаму. Наша мэта – [[інфармацыя|інфармаваць]] вас, але таксама [[Забава|забаўляць]]», – Пол Фіштэнбаўм.<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/481683/2018/08/21/kicking-off-expanded-nfl-coverage-on-the-athletic|title=Kicking off expanded NFL coverage on The Athletic}}</ref>|width=20em}} ''The Athletic'' працягнуў засваенне новых рынкаў у ліпені 2018 года за кошт [[Атланта|Атланты]] на чале з былым аўтарам ''[[The Atlanta Journal-Constitution|AJC]]'' Дэвідам О’Браенам, [[Балтымар]]а і [[Вісконсін]]а. У дадатак да гэтага сайт наняў 19 аўтараў для пашырэння асвятлення найбольш значных каманд студэнцкага амерыканскага футбола каледжаў-членаў ''[[NCAA]]''.<ref>{{Cite web|url=https://awfulannouncing.com/athletic/the-athletic-adds-19-college-football-writers-expands-into-atlanta-baltimore-and-wisconsin.html|title=The Athletic adds 19 college football writers, expands into Atlanta, Baltimore, and Wisconsin|date=2018-07-17|website=Awful Announcing|language=en|access-date=2019-01-27}}</ref> У жніўні 2018 года ''The Athletic'' пачынае асвятленне фэнтэзі-спорту і працягвае пашыраць прысутнасць у ЗША за кошт [[Вашынгтон|акругі Калумбія]], [[Паўночная Караліна|Караліны]] ([[Шарлат (Паўночная Караліна)|Шарлат]] і наваколлі), [[Нашвіл|Нэшвіла]], [[Індыяна|Індыяны]], [[Маямі]] і [[Новы Арлеан|Новага Арлеана]].<ref>{{Cite web|url=https://deadspin.com/holy-shit-the-athletic-just-swiped-a-bunch-of-nfl-beat-1828460626|title=Holy Shit, The Athletic Just Swiped A Bunch Of NFL Beat Writers|last=Cosentino|first=Dom|website=Deadspin|language=en|access-date=2019-01-27}}</ref> Акрамя таго, сайт паведамляе аб пашырэнні асвятлення [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|NBA]] за кошт прыцягнення рэпарцёра Шэмса Чараніі<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/sports/2018/08/nba-insider-shams-charania-tells-us-why-hes-leaving-yahoo-the-athletic|title=NBA Insider Shams Charania Tells Us Why He's Leaving Yahoo for The Athletic & Stadium|website=Complex|language=en|access-date=2019-01-27}}</ref> і [[Нацыянальная футбольная ліга|NFL]] за кошт Джэя Глэйзера.<ref>{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2791978-jay-glazer-joins-the-athletic-will-call-bulls-t-in-a-way-others-cant|title=Jay Glazer Joins The Athletic; Will 'Call Bulls--t in a Way Others Can't'|last=Zucker|first=Joseph|website=Bleacher Report|language=en|access-date=2019-01-27}}</ref> З прыцягненнем у штат аўтараў з [[Джэксанвіл]]а, [[Х’юстан]]а, [[Аклахома|Аклахомы]], [[Арэгон]]а і [[Лас-Вегас]]а ''The Athletic'' завяршае фарміраванне ячэек на месцах кватаравання ўсіх без выключэння каманд [[Нацыянальная хакейная ліга|NHL]] і [[Нацыянальная футбольная ліга|NFL]] да верасня 2018 года. [[Мемфіс (Тэнесі)|Мэмфіс]] становіцца 47-м мясцовым рынкам, які асвятляецца ''The Athletic'' у кастрычніку 2018 года, што закальцоўвае ўтварэнне сеткі аўтараў для ўсіх каманд [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|NBA]]. У лістападзе 2018 года ''The Athletic'' падпісвае траіх выканаўчых прадусараў, лаўрэатаў узнагарод ''[[Эмі|Emmy]]'' і ''[[Peabody Award]]'': Армена Кетэяна, Алана Б. Голдберга і Віктара Франка, за плячыма якіх стаяў досвед працы ў вядучых вяшчальніках і выданнях, такіх як ''[[American Broadcasting Company|ABC]]'', ''[[CBS]],'' ''[[NBC]]'' і ''[[Sports Illustrated]]''.<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/662505/2018/11/19/the-best-chapter|title=The Best Chapter}}</ref> У маі 2019 года ''The Athletic'' анансуе пачатак асвятлення маторных відаў спорту, у тым ліку за кошт прыцягнення журналіста-ветэрана Джэфа Глука. У той час як [[NASCAR]] будзе дамінантай напрамку, ''The Athletic'' прапануе сёе-тое і іншым аматарам аўтаспорту, пачаў асвятленне буйных гонак, такіх як [[Indianapolis 500]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/986020/2019/05/22/what-to-expect-from-the-athletics-motorsports-coverage|title=We’re here to give you stories about motorsports that you won’t find elsewhere}}</ref> У жніўні 2019 года ''The Athletic'' адкрывае [[Вялікабрытанія|велікабрытанскі]] вэб-сайт, які прапануе асвятленне футбола з мясцовых і міжнародных турніраў. Для гэтых мэтаў былі наняты ''«аўтары сусветнага ўзроўню»'', у тым ліку Майкл Кокс, Рафаэль Хонігштайн, Олівер Кэй, Давід Арнштэйн і Даніэль Тэйлар.<ref name="Benefits"/><ref name="theathletic.com"/><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/1079638/2019/08/05/what-to-expect-from-the-athletic-in-the-uk|title=What to expect from The Athletic UK}}</ref> == Фінансаванне == ''The Athletic'' сабраў у агульнай складанасці $67.7 мільёна за пяць раўндаў эмісіі каштоўных папер.<ref>{{Cite web|url=https://www.crunchbase.com/organization/the-athletic|title=The Athletic|website=Crunchbase|language=en|access-date=9 мая 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128030349/https://www.crunchbase.com/organization/the-athletic|archive-date=28 студзеня 2019|url-status=dead}}</ref> Самы першы значны ўклад быў атрыманы ад фонду ''Courtside Ventures'', які даў $ 2.3 мільёна ў якасці пасяўнога фінансавання ў студзені 2017 года.<ref>{{Cite web|url=http://www.finsmes.com/2017/01/the-athletic-raises-2-3m-in-seed-funding.html|title=The Athletic Raises $2.3M in Seed Funding|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/darrenheitner/2017/01/10/why-2-1-million-was-invested-in-a-sports-news-subscription-site/|title=Why $2.1 Million Was Invested In A Sports News Subscription Site|last=Heitner|first=Darren|website=Forbes|language=en|access-date=2019-01-27}}</ref> У ліпені 2017 года кампанія атрымала яшчэ $5.4 мільёна ў рамках першапачатковага этапу фінансавання ад ''Courtside Ventures''.<ref>{{Cite web|url=http://www.niemanlab.org/2017/07/the-athletic-that-local-sports-startup-with-no-advertising-raises-5-4-million-and-scoops-up-sports-illustrateds-former-top-editor/|title=The Athletic, that local sports startup with no advertising, raises $5.4 million and scoops up Sports Illustrated's former top editor|website=Nieman Lab|access-date=2019-01-27}}</ref> У сакавіку 2018 года кампанія анансавала атрыманне інвестыцыі ў $20 мільёнаў ад групы ''Evolution Media''. Матэр паведаміў, што гэтыя грошы будуць укладзены ў пашырэнне асвятлення за кошт новых гарадоў і павелічэння колькасці штатных супрацоўнікаў, якіх на той час налічвалася 120.<ref>{{Cite web|url=https://www.wsj.com/articles/the-athletic-raises-20-million-to-fund-expansion-1520269215|title=The Athletic Raises $20 Million to Fund Expansion|last=Mullin|first=Benjamin|date=2018-03-05|work=The Wall Street Journal|access-date=2018-03-20|language=en|issn=0099-9660}}</ref> ''The Athletic'' атрымлівае дадатковыя $40 мільёнаў у роўных долях ад фондаў ''[[Founders Fund]]'' і ''Bedrock Capital'' у рамках трэцяга раўнда фінансавання ў кастрычніку 2018 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.axios.com/the-athletic-40-million-series-c-round-9585ff32-c007-4212-ae31-913df625aa9a.html|title=Exclusive: The Athletic raises $40 million in new funding round|website=Axios|language=en|access-date=2019-01-27|archive-date=28 студзеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128082941/https://www.axios.com/the-athletic-40-million-series-c-round-9585ff32-c007-4212-ae31-913df625aa9a.html|url-status=dead}}</ref> Грошы пойдуць на інвестыцыі ў рост падраздзяленняў, арыентаваных на працу з аўдыторыяй і данымі, падпіскамі, падкасты і відэа, а таксама рэдакцыйны штат.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/jillgoldsmith/2018/10/30/the-athletic-raises-40m-in-fresh-cash/|title=The Athletic Raises $40M In Fresh Cash|last=Goldsmith|first=Jill|website=Forbes|language=en|access-date=2019-01-27}}</ref> == Тарыфы == {{quote box|quote=«Устаноўка платнага доступу не азначае, што ''The Athletic'' прагны. Мы застаёмся вельмі [[стартап|стартап-кампаніяй]], і ўсе грошы, якія мы атрымліваем прама цяпер, ідуць на прадукт. [Гаворачы] на прымітыўным узроўні, чым больш людзей [[Падпісачная бізнес-мадэль|падпісваецца]], тым больш мы можам інвеставаць у распаўсюд добрай {{нп3|Спартыўная журналістыка|спартыўная журналістыка|ru|спартыўнай журналістыкі}} на іншыя рынкі і павышэнне каштоўнасці прадукту для падпісчыкаў», – Джэймс Мірт.<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/227557/2018/01/31/why-the-athletic-has-a-paywall|title=Why The Athletic has a paywall}}</ref>|width=20em}} {| class="wikitable sortable" |- ! Тып падпіскі !!{{flagicon|United States}}<br />[[Долар ЗША|USD]]<br /><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/checkout/?plan_id=45&curr=USD|title=Subscription plans: United States}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/checkout/?type=student&curr=USD|title=Student subscription plans: United States}}</ref> !! {{flagicon|Canada}}<br />[[Канадскі долар|CAD]]<br /><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/checkout/?plan_id=45&curr=CAD|title=Subscription plans: Canada}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/checkout/?type=student&curr=CAD|title=Student subscription plans: Canada}}</ref>!!{{flagicon|United Kingdom}}<br />[[Фунт стэрлінгаў|GBP]]<br /><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/checkout/?plan_id=45&curr=GBP|title=Subscription plans: United Kingdom}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/checkout/?type=student&curr=GBP|title=Student subscription plans: United Kingdom}}</ref> |- | '''Штомесячная''' || $9.99 || $11.99 || £9.99 |- | '''Гадавая''' || $59.99 || $71.99 || £59.99 |- | '''Гадавая для студэнтаў'''{{efn-ua|Студэнцкія расцэнкі дастасаваны толькі для навучэнцаў на першых 4 курсах.}} || $29.99 || $35.99 || £29.99 |} == Рэдактары, аўтары, аналітыкі і пастаянныя супрацоўнікі па відах спорту == '''[[Амерыканскі футбол]]:<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/nfl|title=NFL}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/college-football|title=College Football}}</ref>''' {{div col|colwidth=17em}} * Nicole Auerbach * Ben Baldwin * Matt Barrows * Nick Baumgardner * Joshua Brisco * Daniel Brown * Matt Brown * Dane Brugler * Christian Caple * Stephen Cohen * [[Рычард Дайч]] * Rustin Dodd * Michael-Shawn Dugar * Jeff Duncan * Seth Emerson * Matthew Fairburn * Bruce Feldman * Justin Ferguson * Andre Fernandez * Matt Fortuna * [[Jay Glazer]] * Doug Haller * Arif Hasan * Adam Hirshfield * Adam Jahns * Jayson Jenks * Nicki Jhabvala * Lindsay Jones * Mark Kaboly * Sheil Kapadia * Daniel Kaplan * Tim Kawakami * Josh Kendall * Karen Keysor * Michael Lee * Robert Litan * David Lombardi * [[Michael Lombardi (American football)|Michael Lombardi]] * [[Ed Malyon]] * [[Stewart Mandel]] * Andy McCullough * Bob McGinn * Ian McMahan * Pat McManamon * Brody Miller * Manny Navarro * Ted Nguyen * Max Olson * Amy Parlapiano * Faux Pelini * Chris Perkins * Dan Pompei * Daniel Popper * Colton Pouncy * Grace Raynor * Tom Reed * Dan Robson * Will Sammon * Mike Sando * Bill Shea * Mitch Sherman * Audrey Snyder * Dave Southorn * Andy Staples * Bob Sturm * Vic Tafur * Nate Taylor * Marcus Thompson II * [[Amy Trask]] * [[Ross Tucker]] * David Ubben * Chris Vannini * John Walters * Ari Wasserman * Jason Wilde * Lisa Wilson * Jeff Zrebiec {{div col end}} <br /> '''[[Футбол]]:<ref>{{cite web|url=https://theathletic.co.uk/football|title=Football}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/mls|title=MLS}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/premier-league|title=Premier League}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/efl|title=EFL|access-date=9 мая 2020|archive-date=20 красавіка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420234249/https://theathletic.com/efl/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/bundesliga|title=Bundesliga}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/serie-a|title=Serie A}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/scottish-premiership|title=Scottish Premiership}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/champions-league|title=Champions League}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/international-football|title=International Football}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/womens-football|title=Women's Football}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/nwsl|title=NWSL}}</ref>''' {{div col|colwidth=17em}} * Carl Anka * Michael Bailey * Ryan Bailey * Daniel Barnes * Peter Baugh * [[Rafael Benítez]] * Alan Biggs * Patrick Boyland * Jordan Campbell * Felipe Cárdenas * George Caulkin * Alex Coffey * Ryan Conway * [[Michael Cox (journalist)|Michael Cox]] * Adam Crafton * Kieran Devlin * Nick Dorrington * Charlie Eccleshare * Allan Edgar * George Elek * Gregg Evans * Dominic Fifield * Nancy Frostick * David Gendelman * Jeff Greer * Phil Hay * Cesar Hernandez * [[Raphael Honigstein]] * [[James Horncastle]] * Simon Hughes * [[Adam Hurrey]] * Stuart James * Alicia Jessop * Simon Johnson * Andy Jones * Daniel Kaplan * Oliver Kay * Joshua Kloke * Jack Lang * Amy Lawrence * Sam Lee * Dan Levene * [[Adam Leventhal]] * Meg Linehan * Joseph Lowery * Steve Madeley * Pablo Maurer * James Maw * Mark McGettigan * James McNicholas * Andy Mitten * Andy Naylor * Eoin O’Callaghan * Greg O’Keeffe * David Ornstein * Will Parchman * James Pearce * Brooks Peck * Matt Pentz * Laurel Pfahler * Jack Pitt-Brooke * [[Matt Pyzdrowski]] * George Quraishi * Guillermo Rivera * Jourdan Rodrigue * Jeff Rueter * Peter Rutzler * Sophie Serbini * Sarah Shephard * Matt Slater * Adam Snavely * Tim Spiers * Sam Stejskal * Richard Sutcliffe * Rob Tanner * [[Daniel Taylor (journalist)|Daniel Taylor]] * Paul Taylor * Paul Tenorio * Kieran Theivam * Roshane Thomas * Miki Turner * Liam Twomey * Michael Walker * Chris Waugh * Laurie Whitwell * Hannah Withiam * Matt Woosnam * Tom Worville * Stephanie Yang {{div col end}} <br /> '''[[Бейсбол]]:<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/mlb|title=MLB}}</ref>''' {{div col|colwidth=17em}} * Lars E. Anderson * Fabian Ardaya * Andrew Baggarly * Kaci Borowski * [[Jim Bowden]] * Tim Britton * Zach Buchanan * Steve Buckley * Marc Carig * Alex Coffey * Cliff Corcoran * Rustin Dodd * Evan Drellich * [[Peter Gammons]] * Brittany Ghiroli * [[Doug Glanville]] * Jon Greenberg * Dan Hayes * [[Keith Law]] * Alec Lewis * Robert Litan * John Lott * Andy McCullough * Kaitlyn McGrath * Pat McManamon * Mitch Melnick * Patrick Mooney * [[Dale Murphy]] * [[Joe Posnanski]] * C. Trent Rosecrans * [[Ken Rosenthal]] * Will Sammon * Eno Sarris * Emma Span * [[Jayson Stark]] * Josh Tolentino * Joe Vardon {{div col end}} <br /> '''[[Баскетбол]]:<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/nba|title=NBA}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/womens-college-basketball|title=Women’s College Basketball}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/wnba|title=WNBA}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/college-basketball|title=Men’s College Basketball}} </ref>''' {{div col|colwidth=17em}} * Scott Agness * David Aldridge * Tyson Alger * Sam Amick * Erica Ayala * Aaron Barzilai * Brian Bennett * Roderick Boone * Eamonn Brennan * Jovan Buha * Charlotte Carroll * [[Shams Charania]] * Bobby Clay * Alex Coffey * Lyndsey D’Arcangelo * [[Seth Davis]] * Brett Dawson * [[Richard Deitsch]] * Jenny Dial Creech * Scott Dochterman * James L. Edwards III * Andre Fernandez * Jackson Frank * Dorothy Gentry * Lindsay Gibbs * Sergio Gonzalez * Jeff Greer * William Guillory * Matthew Gutierrez * Brian Hamilton * Zach Harper * Maggie Hendricks * Rich Hofmann * [[John Hollinger]] * Jeff Howe * Kelly Iko * Alicia Jessop * Maddyn Johnstone-Thomas * Tony Jones * Daniel Kaplan * Fred Katz * Chris Kirschner * Molly Knight * Bob Kravitz * John Krawczynski * Wosny Lambre * Michael Lee * Danielle Lerner * Danny Leroux * Meg Linehan * Alexis Mansanarez * Brendan Marks * Darnell Mayberry * Tori McElhaney * Sabreena Merchant * Gina Mizell * Mike Monroe * CJ Moore * Blake Murphy * Eric Nehm * Dana O’Neil * Bill Oram * Seth Partnow * Rob Peterson * Zack Pierce * [[Ken Pomeroy]] * Brendan Quinn * Joe Rexrode * Shandel Richardson * Khalid Salaam * Omari Sankofa II * Alex Schiffer * Bill Shea * MJ Slaby * Anthony Slater * Tamryn Spruill * Kelli Stacy * Ben Standig * Andy Staples * G. Allan Taylor * Jesse Temple * Marcus Thompson II * Kyle Tucker * David Ubben * Joe Vardon * Sam Vecenie * Mike Vorkunov * Hannah Withiam * Molly Yanity * Saad Yousuf * Pete Zayas {{div col end}} <br /> '''[[Бокс]]:<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/boxing|title=Boxing}}</ref>''' {{div col|colwidth=17em}} * Griffin Adams * Shaheen Al-Shatti * Rafe Bartholomew * Mike Coppinger * Chad Dundas * Ben Fowlkes * Chuck Mindenhall * Lance Pugmire * Greg Rosenstein * Sarah Shephard * Rhiannon Walker {{div col end}} <br /> '''[[Гольф]]:<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/golf|title=Golf}}</ref>''' {{div col|colwidth=17em}} * Josh Gross * Joe Vardon {{div col end}} <br /> '''[[Хакей]]:<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/nhl|title=NHL}}</ref>''' {{div col|colwidth=17em}} * Peter Baugh * Mitch Brown * [[Justin Bourne]] * Scott Burnside * Rick Carpiniello * Ryan S. Clark * Scott Cruickshank * [[Craig Custance]] * Thomas Drance * Eric Duhatschek * Tarik El-Bashir * Sean Fitz-Gerald * Shayna Goldman * Kevin Kurz * Mark Lazerus * [[Pierre LeBrun]] * Alison Lukan * Dom Luszczyszyn * Corey Masisak * Sean McIndoe * Craig Morgan * Aaron Portzline * Corey Pronman * Dan Robson * Rob Rossi * Michael Russo * Jeremy Rutherford * Hailey Salvian * Jonas Siegel * Joe Smith * Eric Stephens * Katie Strang * Scott Wheeler * Jonathan Willis {{div col end}} <br /> '''[[Змешаныя баявыя мастацтва]]:<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/mma|title=MMA}}</ref>''' {{div col|colwidth=17em}} * Griffin Adams * Shaheen Al-Shatti * Jordan Bianchi * Chad Dundas * Ben Fowlkes * Josh Gross * Chuck Mindenhall * Fernanda Prates * Greg Rosenstein * [[Dann Stupp]] {{div col end}} <br /> '''[[Маторныя віды спорту]]:<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/motorsports|title=Motorsports}}</ref>''' {{div col|colwidth=17em}} * Jordan Bianchi * [[Рычард Дайч]] * Chad Dundas * Jeff Gluck * Brett Griffin * Josh Gross * David Smith * Alison Sneag {{div col end}} == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{official|https://theathletic.com}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сайты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2016 годзе]] [[Катэгорыя:Спартыўныя сайты]] a6g1dh2p0pv9xwu2tt52n8x5uxa71rs Паўночна-Асецінская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка 0 650768 5222728 3671436 2026-10-21T10:49:42Z Zadorenko V 175157 дапаўненне 5222728 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Паўночна-Асецінская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка''', '''Паўночная Асеція''' ({{lang-os|Цæгат Ирыстоны Автономон Советон Социалистон Республикæ, Цæгат Ирыстон}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка РСФСР, якая існавала з 1936 па 1993 год. Сталіца — горад [[Уладзікаўказ|Арджанікідзэ]]. == Гісторыя == Утворана 5 снежня 1936 года. Скасавана 9 лістапада 1993 года. Правапраемнікам стала [[Рэспубліка Паўночная Асеція-Аланія]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}}{{РСФСР}} [[Катэгорыя:Аўтаномныя рэспублікі РСФСР]] [[Катэгорыя:Паўночная Асеція]] 9xd2lunw6mgnga4y72fqmq94dyif8ce Міхаіл Фёдаравіч Макарачкін 0 650863 5222299 4055432 2026-10-20T13:15:23Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222299 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Міхаіл Фёдаравіч Мака́рачкін'''{{sfn|БелЭн|1999}} ({{lang-ru|Михаил Фёдорович Макарочкин}}; {{ДН|17|11|1891}} — {{ДС|5|8|1963}}) — [[вучоны]] ў галіне грунтазнаўства і фундаментабудаўніцтва, [[доктар тэхнічных навук]] (1945), [[прафесар]] (1945), [[член-карэспандэнт]] Акадэміі будаўніцтва і архітэктуры СССР (1957), [[НАНБ|Акадэміі навук БССР]]<ref name="Т">[http://tvosibgtv.ru/names/Makarochkin_MF.html Макарочкин Михаил Фёдорович // НП «Товарищество сибирских геотехников»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200811000448/http://www.tvosibgtv.ru/names/Makarochkin_MF.html |date=11 жніўня 2020 }}{{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сяле Глубкі Навасільскага павета [[Тульская губерня|Тульскай губерні]] (зараз у [[Навасільскі раён|Навасільскім раёне]] [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]). У 1908—1912 гадах працаваў настаўнікам<ref name="Т" />. У 1915 годзе скончыў Тульскі настаўніцкі інстытут. У 1915—1917 гадах у [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]], у 1920—1921 гадах — у [[РСЧА|Чырвонай Арміі]]<ref name="Т" />. Да 1922 года выкладаў матэматыку. У 1926 годзе скончыў [[Маскоўскі інстытут інжынераў шляхоў зносін]]. У 1926—1930 годзе займаў пасады ў сістэме Народнага камісарыята шляхоў зносін і адначасова ў 1927—1929 гадах вучыўся у вячэрнім Універсітэце марксізма-ленінізма. З 1930 года М. Ф. Макарачкін у Маскоўскім інстытуце інжынераў шляхоў зносін, дзе займаў пасады ад асістэнта да прафесара і адначасова ў 1936—1937 гадах намесніка дэкана, у 1937—1947 гадах — дэкана факультэта. У 1947—1950 гадах адбываў пакаранне ў выпраўленча-працоўным лагеры (быў рэабілітаваны ў 1955 годзе)<ref name="Т" />. У 1951—1953 гадах — выкладчык матэматыкі ў 11-й сярэдняй школы ў [[Магілёў|Магілёве]]<ref name="Т" />. З ліпеня 1953 года М. Ф. Макарачкін у [[БНТУ|Беларускім політэхнічным інстытуце]] на пасадзе прафесара, з верасня 1953 года — загадчыка кафедры асноў і фундаментаў<ref name="Т" />. Памёр 5 жніўня 1963 года. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх (Маскоўскіх) могілках]]<ref>{{cite web|title=Михаил Федорович Макарочкин - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/279902937|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020130033/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%259C%25D0%25B8%25D1%2585%25D0%25B0%25D0%25B8%25D0%25BB-%25D0%25A4%25D0%25B5%25D0%25B4%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587-%25D0%259C%25D0%25B0%25D0%25BA%25D0%25B0%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2587%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25BD/279902937|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Михаил Федорович Макарочкин - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553092|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020130137/https://www.findagrave.com/memorial/321553092/%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB-%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BD|archive-date=2026-10-20}}</ref> у [[Мінск]]у. == Навуковая дзейнасць == Аўтар навуковых прац па грунтазнаўству, праектаванню і будаўніцтву [[фундамент]]аў з выкарыстаннем мясцовых матэрыялаў. Займаўся экспертызай будаўнічых аб’ектаў на тэрыторыі [[БССР]]. Сярод апублікаванага: * ''Макарочкин М. Ф., [[Юрый Аляксандравіч Сабалеўскі (вучоны)|Соболевский Ю. А.]]'' Фундаменты под машины. — Минск: Госиздат БССР, Ред. науч.-техн. лит., 1958. — 114 с.: черт. * Состав и строительные свойства лессовидных грунтов БССР / М. Ф. Макарочкин, В. Н. Шарай, Н. И. Ловыгин. — Минск: Госиздат БССР. Ред. науч.-техн. лит., 1959. — 124 с.: ил., карт. * ''Макарочкин М. Ф., Морозова Л. К.'' Учебное пособие к лабораторным работам по механике грунтов: Для студентов заоч. обучения по специальностям «Пром. и гражданское строительство» и «Гидротехн. строительство» / М-во высш., сред., спец. и проф. образования Белорус. ССР. Белорус. политехн. ин-т им. И. В. Сталина. — Мн.: Б. и., 1961. — 58 с., 4 л. граф.: черт. == Узнагароды == * [[Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] * [[Медаль «За абарону Масквы»]] * [[Медаль «За працоўную адзнаку»]] * Знак «Ганароваму чыгуначніку» * Знак «Ударніку сталінскага прызыву» * Знак «Выдатны будаўнік» * Урадавая падзяка за ўдзел у будаўніцтве [[метро]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Макарачкін Міхаіл Фёдаравіч|[[Іван Іосіфавіч Леановіч|Леановіч І. І.]]|529}} == Спасылкі == * [http://tvosibgtv.ru/names/Makarochkin_MF.html Макарочкин Михаил Фёдорович // НП «Товарищество сибирских геотехников»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200811000448/http://www.tvosibgtv.ru/names/Makarochkin_MF.html |date=11 жніўня 2020 }}{{ref-ru}} * {{bis.nlb.by|134686|Макарачкін Міхаіл Фёдаравіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул}} {{DEFAULTSORT:Макарачкін Міхаіл Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Арлоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Вучоныя СССР]] [[Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БНТУ]] [[Катэгорыя:Дэканы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя чыгуначнікі]] iu015rp318twt80k3kdl9l5qkh3p1xt Мікалай Міхайлавіч Алданаў 0 657187 5222739 4260976 2026-10-21T11:00:31Z Autumndancer 168015 5222739 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алданаў}} {{ДД}} '''Мікалай Міхайлавіч Алданаў''' (нар. {{ДН|12|5|1959}}, в. [[Савеленкі]] [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]) — [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]], член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|6-га]] склікання. == Біяграфія == Скончыў [[Магілёўскае музычнае вучылішча]], [[Беларуская дзяржаўная кансерваторыя|Беларускую дзяржаўную кансерваторыю імя А. В. Луначарскага]], магістратуру [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]]. Працаваў выкладчыкам, намеснікам дырэктара па вучэбнай рабоце Брэсцкага музычнага вучылішча, выкладчыкам Брэсцкага музычнага каледжа, дацэнтам філіяла ўстановы адукацыі «Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі» г. Магілёва. Дырэктар Магілёўскага філіяла ўстановы адукацыі «Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі», мастацкі кіраўнік аркестра народных інструментаў імя народнага артыста Беларусі Л. Л. Іванова ўстановы культуры «Магілёўская абласная філармонія». Выбіраўся членам [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|6-га]] склікання. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]]<ref>[http://www.sovrep.gov.by/by/senators-by/view/aldanau-mikalaj-470/ Алданаў Мікалай Міхайлавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200818220142/http://www.sovrep.gov.by/by/senators-by/view/aldanau-mikalaj-470/ |date=18 жніўня 2020 }}</ref>. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Алданаў Мікалай Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў 27-га склікання]] [[Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі]] eankgnopzcod5vz74hkfjvc6kx0v07v Аборты ў Беларусі 0 666337 5222527 4372839 2026-10-20T22:35:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222527 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} '''Аборты ў Беларусі''' легальны з 23 лістапада 1955 года, калі [[Беларусь]] была рэспублікай [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]]<ref name="un">[https://www.un.org/esa/population/publications/abortion/doc/belarus1.doc Belarus - ABORTION POLICY - United Nations]</ref>. Дзеючае заканадаўства аб [[аборт]]ах датуецца 31 снежня 1987 года і з'яўляецца адным з самых ліберальных законаў аб абортах у [[Еўропа|Еўропе]]. Аборт дазволены па запыце да 12 тыдняў, а пры пэўных абставінах па розных прычынах — да 28 тыдняў<ref>http://www.womenonwaves.org/en/page/4757/belarus--abortion-law</ref>. Закон 1987 года дазваляе рабіць аборты па традыцыйных прычынах нанясення шкоды або смерці [[Плод (анатомія)|плёну]] і/або маці, [[Згвалтаванне|згвалтаванню]] і [[інцэст]]у, а таксама: * смерць мужа падчас [[Цяжарнасць чалавека|цяжарнасці]], * турэмнае зняволенне альбо маці, альбо бацькі, * пастанова суда аб пазбаўленні цяжарнай жанчыны бацькоўскіх правоў, * калі хатняя гаспадарка ўжо перавышае пяць дзяцей, * калі адносіны паміж маці і бацькам сканчаюцца [[развод]]ам, * альбо сямейная гісторыя, якая ўключае псіхічныя і фізічныя адхіленні<ref name="un" /> Калісьці папулярны метад [[Кантрацэпцыя|кантролю над нараджальнасцю]], аборты ў 1995 годзе перавышалі колькасць двух нараджэнняў<ref name="rate">{{Cite web |url=http://www.data.minsk.by/belarusnews/042009/9.html |title=Fewer Abortions In Belarus, But More Single Mothers |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406193807/http://www.data.minsk.by/belarusnews/042009/9.html |archive-date=6 красавіка 2023 |access-date=26 снежня 2020 |url-status=dead}}</ref>. Узровень знізіўся больш чым на 75%, аборты ў 2008 годзе склалі 42 000 (або 39% ад нараджальнасці)<ref name="rate" />. Па стане на 2010 г. узровень абортаў склаў 14,7 абортаў на 1000 жанчын ва ўзросце 15-44 гадоў<ref name="un2013">{{Cite web | title = World Abortion Policies 2013 | publisher = United Nations | year = 2013 | url = https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/policy/world-abortion-policies-2013.shtml | accessdate = 3 March 2014 }}</ref>. {{Зноскі}} {{Еўропа паводле тэм 2|Аборты|Аборты}} [[Катэгорыя:Акушэрства]] [[Катэгорыя:Грамадства Беларусі]] azhabe83ojwns58ae0o4wfvw6m0gl6r Адміралцейскі раён 0 685426 5222595 3925295 2026-10-21T07:09:19Z Zadorenko V 175157 дададзена [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222595 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Адміралцейскі раён''' ({{lang-ru|Адмиралтейский район)}} — адміністрацыйная адзінка ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Размешчаны ў цэнтральнай частцы горада на левым беразе ракі [[Нява|Нявы]]. Займае плошчу 13,82 км². У раёне пражывала 172 704 чалавекі (2014). Утворана 11 сакавіка 1994 года ў выніку аб’яднання Ленінскага і Акцябрскага раёнаў. У той жа час у раёне да гэтага часу існуюць Ленінскі і Акцябрскі раённыя суды. Тэрыторыю раёна перасякаюць з усходу на захад рака [[Мойка]], [[канал Грыбаедава]], рака [[Фантанка]], [[Абводны канал]], а таксама [[Садовая вуліца (Санкт-Пецярбург)|Садовая вуліца]], а з поўначы на поўдзень — дзве прамянёвыя магістралі, якія працягнуліся ад Адміралцейства — [[Гарохавая вуліца]] і [[Вазнясенскі праспект]], яго працяг [[Ізмайлаўскі праспект (Санкт-Пецярбург)|Ізмайлаўскі праспект]], а таксама [[Маскоўскі праспект (Санкт-Пецярбург)|Маскоўскі]], [[Лермантаўскі праспект (Санкт-Пецярбург)|Лермантаўскі]] і Стара-Пецяргофскі праспекты. Большая частка тэрыторыі раёна, паміж Вялікай Нявой і Фантанкай, уваходзіць у гістарычнае ядро Пецярбурга, планіроўка якой склалася, пераважна, у першай палове XVIII стагоддзя. [[Катэгорыя:Адміралцейскі раён| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] anhdggs9o6jgejoivqjntkm003u53ya Цэнтральны раён (Санкт-Пецярбург) 0 685429 5222608 4388182 2026-10-21T07:12:42Z Zadorenko V 175157 дададзена [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222608 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Цэнтральны раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка [[Санкт-Пецярбург]]а. Раён размешчаны ў цэнтральнай гістарычнай частцы Санкт-Пецярбурга. З поўначы і усходу мяжой раёна з’яўляецца рака [[Нява]], паўднёвая мяжа праходзіць па [[Абводны канал|Абводным канале]]. Заходняя мяжа праходзіць ад [[Палацавы мост|Палацавага моста]], уключае [[Дварцовая плошча (Санкт-Пецярбург)|Дварцовую плошчу]], частку [[Адміралцейскі праспект|Адміралцейскага праспекта]], усю [[Гарохавая вуліца|Гарохавую вуліцу]], участак [[Загарадны праспект (Санкт-Пецярбург)|Загараднага праспекта]], [[Звенігародская вуліца (Санкт-Пецярбург)|Звенігародскую вуліцу]] і па [[вуліца Канстанціна Заслонава (Санкт-Пецярбург)|вул. Канстанціна Заслонава]] выходзіць на Набярэжную Абводнага канала. Цэнтральны раён утвораны распараджэннем мэра Санкт-Пецярбурга ад 11.03.1994 № 196-р «Аб зменах адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ладу Санкт-Пецярбурга» шляхам аб’яднання тэрыторый скасаваных Дзяржынскага, Куйбышаўскага і Смольнінскага раёнаў (пры гэтым захаваліся Дзяржынскі, Куйбышаўскі і Смольнінскі раённыя суды). [[Катэгорыя:Цэнтральны раён (Санкт-Пецярбург)| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] l2ipanfyh38m6fe4l01ujptnkn6y0v4 5222613 5222608 2026-10-21T07:17:16Z Autumndancer 168015 5222613 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Цэнтральны раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка [[Санкт-Пецярбург]]а. Раён размешчаны ў цэнтральнай гістарычнай частцы Санкт-Пецярбурга. З поўначы і усходу мяжой раёна з’яўляецца рака [[Нява]], паўднёвая мяжа праходзіць па [[Абводны канал|Абводным канале]]. Заходняя мяжа праходзіць ад [[Палацавы мост|Палацавага моста]], уключае [[Дварцовая плошча (Санкт-Пецярбург)|Дварцовую плошчу]], частку [[Адміралцейскі праспект|Адміралцейскага праспекта]], усю [[Гарохавая вуліца|Гарохавую вуліцу]], участак [[Загарадны праспект (Санкт-Пецярбург)|Загараднага праспекта]], [[Звенігародская вуліца (Санкт-Пецярбург)|Звенігародскую вуліцу]] і па [[вуліца Канстанціна Заслонава (Санкт-Пецярбург)|вул. Канстанціна Заслонава]] выходзіць на Набярэжную Абводнага канала. Цэнтральны раён утвораны распараджэннем мэра Санкт-Пецярбурга ад 11.03.1994 № 196-р «Аб зменах адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ладу Санкт-Пецярбурга» шляхам аб’яднання тэрыторый скасаваных Дзяржынскага, Куйбышаўскага і Смольнінскага раёнаў (пры гэтым захаваліся Дзяржынскі, Куйбышаўскі і Смольнінскі раённыя суды). == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Цэнтральны раён (Санкт-Пецярбург)| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] 95h8muo4ibvnt5wubh0lddyh9vpzcsc 5222614 5222613 2026-10-21T07:18:04Z Autumndancer 168015 5222614 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Цэнтральны раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка [[Санкт-Пецярбург]]а. Раён размешчаны ў цэнтральнай гістарычнай частцы Санкт-Пецярбурга. З поўначы і усходу мяжой раёна з’яўляецца рака [[Нява]], паўднёвая мяжа праходзіць па [[Абводны канал|Абводным канале]]. Заходняя мяжа праходзіць ад [[Палацавы мост|Палацавага моста]], уключае [[Дварцовая плошча (Санкт-Пецярбург)|Дварцовую плошчу]], частку [[Адміралцейскі праспект|Адміралцейскага праспекта]], цалкам [[Гарохавая вуліца|Гарохавую вуліцу]], участак [[Загарадны праспект (Санкт-Пецярбург)|Загараднага праспекта]], [[Звенігародская вуліца (Санкт-Пецярбург)|Звенігародскую вуліцу]] і па [[вуліца Канстанціна Заслонава (Санкт-Пецярбург)|вул. Канстанціна Заслонава]] выходзіць на Набярэжную Абводнага канала. Цэнтральны раён утвораны распараджэннем мэра Санкт-Пецярбурга ад 11.03.1994 № 196-р «Аб зменах адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ладу Санкт-Пецярбурга» шляхам аб’яднання тэрыторый скасаваных Дзяржынскага, Куйбышаўскага і Смольнінскага раёнаў (пры гэтым захаваліся Дзяржынскі, Куйбышаўскі і Смольнінскі раённыя суды). == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Цэнтральны раён (Санкт-Пецярбург)| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] 55sk2hfxlhccjo79i5gk0dloguy9zia 5222618 5222614 2026-10-21T07:33:56Z Autumndancer 168015 5222618 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Цэнтральны раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка [[Санкт-Пецярбург]]а. Раён размешчаны ў цэнтральнай гістарычнай частцы Санкт-Пецярбурга. З поўначы і усходу мяжой раёна з’яўляецца рака [[Нява]], паўднёвая мяжа праходзіць па [[Абводны канал|Абводным канале]]. Заходняя мяжа праходзіць ад [[Палацавы мост|Палацавага моста]], уключае [[Дварцовая плошча (Санкт-Пецярбург)|Дварцовую плошчу]], частку [[Адміралцейскі праспект|Адміралцейскага праспекта]], цалкам [[Гарохавая вуліца|Гарохавую вуліцу]], участак [[Загарадны праспект (Санкт-Пецярбург)|Загараднага праспекта]], [[Звенігародская вуліца (Санкт-Пецярбург)|Звенігародскую вуліцу]] і па [[вуліца Канстанціна Заслонава (Санкт-Пецярбург)|вул. Канстанціна Заслонава]] выходзіць на Набярэжную Абводнага канала. Цэнтральны раён утвораны распараджэннем мэра Санкт-Пецярбурга ад 11.03.1994 № 196-р «Аб зменах адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ладу Санкт-Пецярбурга» шляхам аб’яднання тэрыторый скасаваных Дзяржынскага, Куйбышаўскага і Смольнінскага раёнаў (пры гэтым захаваліся Дзяржынскі, Куйбышаўскі і Смольнінскі раённыя суды). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Цэнтральны раён (Санкт-Пецярбург)| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] klrz8s4wuwsiehcniekk7mdfdw0kvip Кіраўскі раён (Санкт-Пецярбург) 0 685975 5222593 4386409 2026-10-21T07:07:10Z Zadorenko V 175157 5222593 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кіраўскі раён (значэнні)}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кіраўскі раён''' ({{Lang-ru|Кировский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе [[Санкт-Пецярбург]]а. Названы ў гонар [[Сяргей Міронавіч Кіраў|С. М. Кірава]]. Мае выхад да берага [[Неўская губа|Неўскай губы]] [[Фінскі заліў|Фінскага заліва]]. На поўначы мяжа раёна з [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім раёнам]] праходзіць па рацэ Екацерынгофцы і [[плошча Стачак|плошчы Стачак]], на ўсходзе — з [[Маскоўскі раён (Санкт-Пецярбург)|Маскоўскім раёнам]] — па лініі чыгункі на Ламаносаў і Гатчыну, і на поўдні — з [[Краснасельскі раён|Краснасельскім раёнам]] — па праспекце Маршала Жукава і рацэ Красненькай. У склад раёна ўваходзяць мікрараёны: Нарвская застава, Аўтава, Дачны, Ульянка і ўсходняя частка Лігава, а таксама астравы Неўскай губы — Гутуеўскі, Кананерскі і Белы. Да рэвалюцыі ў гарадскія межы ўваходзілі толькі поўнач і паўночны захад сучаснай тэрыторыі раёна (на поўнач ад ракі Тараканаўкі), яны знаходзіліся ў складзе Нарвскай часткі. Землі на поўдзень ад Тараканаўкі ўваходзілі ў прыгарадны Пецяргофскі ўчастак. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} [[Катэгорыя:Кіраўскі раён (Санкт-Пецярбург)| ]] qbst26aw3pa2z1hox8m6qcomuynlkgp 5222594 5222593 2026-10-21T07:09:09Z Zadorenko V 175157 дададзена [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222594 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кіраўскі раён (значэнні)}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кіраўскі раён''' ({{Lang-ru|Кировский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе [[Санкт-Пецярбург]]а. Названы ў гонар [[Сяргей Міронавіч Кіраў|С. М. Кірава]]. Мае выхад да берага [[Неўская губа|Неўскай губы]] [[Фінскі заліў|Фінскага заліва]]. На поўначы мяжа раёна з [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім раёнам]] праходзіць па рацэ Екацерынгофцы і [[плошча Стачак|плошчы Стачак]], на ўсходзе — з [[Маскоўскі раён (Санкт-Пецярбург)|Маскоўскім раёнам]] — па лініі чыгункі на Ламаносаў і Гатчыну, і на поўдні — з [[Краснасельскі раён|Краснасельскім раёнам]] — па праспекце Маршала Жукава і рацэ Красненькай. У склад раёна ўваходзяць мікрараёны: Нарвская застава, Аўтава, Дачны, Ульянка і ўсходняя частка Лігава, а таксама астравы Неўскай губы — Гутуеўскі, Кананерскі і Белы. Да рэвалюцыі ў гарадскія межы ўваходзілі толькі поўнач і паўночны захад сучаснай тэрыторыі раёна (на поўнач ад ракі Тараканаўкі), яны знаходзіліся ў складзе Нарвскай часткі. Землі на поўдзень ад Тараканаўкі ўваходзілі ў прыгарадны Пецяргофскі ўчастак. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} [[Катэгорыя:Кіраўскі раён (Санкт-Пецярбург)| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] cg3vp1ntlyt30qrnike53luiieqtiob Васілеастроўскі раён 0 685976 5222596 4385399 2026-10-21T07:09:31Z Zadorenko V 175157 дададзена [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222596 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Васілеастроўскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, адзін з чатырох цэнтральных раёнаў [[Санкт-Пецярбург]]а. Тэрыторыя раёна ўключае ў сябе два буйныя астравы, падзеленыя невялікі ракой [[Смаленка (рака)|Смаленкай]]: [[Васільеўскі востраў]] і [[востраў Дзекабрыстаў]], а таксама невялікі Серны востраў. Агульная плошча раёна складае 2,15 тыс. га, гэта адзін з самых маленькіх па плошчы раёнаў Санкт-Пецярбурга. Плошча зялёных насаджэнняў 118 га, з якіх: 51 га могілак (самыя буйныя — [[Смаленскія праваслаўныя могілкі (Санкт-Пецярбург)|Смаленскія]]); астатняя частка зялёных насаджэнняў прыпадае на Румянцаўскі, Апочынскі і Шкіперскі сады, сад Дзекабрыстаў, два невялікія паркі, а таксама скверы. Агульная працягласць вуліц раёна — 90 км. Плошча дарожнага пакрыцця 198 га. Да снежня 2016 года ў перыяд летняй навігацыі падчас разводкі мастоў на Няве на некалькі гадзін сухапутная сувязь з іншымі раёнамі Санкт-Пецярбурга цалкам перарывалася. У снежні 2016 года адкрыты цэнтральны ўчастак Заходняга хуткаснага дыяметра, што забяспечыла магчымасць кругласутачных транспартных зносін з астатняй тэрыторыяй горада. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Васілеастроўскі раён| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] a5i085eyd09oiqz7gmk2a0xrb2ttj2t Маскоўскі раён (Санкт-Пецярбург) 0 685986 5222602 4081349 2026-10-21T07:11:40Z Zadorenko V 175157 дададзена [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222602 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Маскоўскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Маскоўскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка [[Санкт-Пецярбург]]а. Займае плошчу 7305,48 гектараў у цэнтральным сектары паўднёвай часткі горада паміж [[Кіраўскі раён (Санкт-Пецярбург)|Кіраўскім]] і [[Краснасельскі раён|Краснасельскім]] раёнамі на захадзе і [[Фрунзенскі раён (Санкт-Пецярбург)|Фрунзенскім раёнам]] на ўсходзе. Паўднёвы і паўднёва-ўсходні ўскраек Маскоўскага раёна фармуе мяжа з Пушкінскі раёнам, сфармаваным у 1938—1959 гадах на бліжэйшых прыгарадных тэрыторыях, якія раней знаходзіліся ў прамым падначаленні Ленсавета. Раён мае ролю «паўднёвых варот горада», бо на яго тэрыторыі размешчаны [[Пулкава (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт Пулкава]], а таксама праходзяць дзве буйныя аўтадарогі паўночнага захаду Расіі — «Расія» (Маскоўская шаша) і «Пскоў» ([[Пулкаўская шаша]] / Кіеўская шаша). {{зноскі}} [[Катэгорыя:Маскоўскі раён (Санкт-Пецярбург)| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] m3g9qy2dfwmjdyvynqin1s943zdk5te Фрунзенскі раён (Санкт-Пецярбург) 0 686030 5222607 4769610 2026-10-21T07:12:31Z Zadorenko V 175157 дададзена [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222607 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Фрунзенскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Фрунзенскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе цэнтральнай часткі [[Санкт-Пецярбург]]а. Мяжуе з [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім]], [[Неўскі раён|Неўскім]], [[Цэнтральны раён (Санкт-Пецярбург)|Цэнтральным]], [[Маскоўскі раён (Санкт-Пецярбург)|Маскоўскім]], [[Пушкінскі раён (Санкт-Пецярбург)|Пушкінскім]] і [[Колпінскі раён|Колпінскім]] раёнамі. Плошча раёна — 37,469 км², што складае амаль 6 % тэрыторыі горада (ён крыху меншы за [[Калінінскі раён (Санкт-Пецярбург)|Калінінскі раён]]). Працягласць з поўначы на поўдзень складае каля 11 км, а з усходу на захад — каля 4 км. Насельніцтва — 384 385 чал. (2021). Названы ў гонар Міхаіла Васільевіча Фрунзэ, аднаго з найбольш вядомых военачальнікаў Чырвонай Арміі падчас Грамадзянскай вайны. Па стане на 2012 год у Фрунзенскім раёне 65 вуліц, 6 праспектаў, 6 завулкаў, 4 праезды, 3 плошчы, 2 набярэжныя, 1 бульвар, 1 дарога, 1 алея і 1 шаша. На тэрыторыі раёна знаходзіцца 1086 жылых будынкаў з агульнай колькасцю кватэр у 157,5 тыс. і плошчай 8,4 млн м². {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Санкт-Пецярбург)| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] 26uheuo372jlwe5yo0bbwm5m44h20v5 Неўскі раён 0 686034 5222603 4386713 2026-10-21T07:11:54Z Zadorenko V 175157 дададзена [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222603 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Неўскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка [[Санкт-Пецярбург]]а. Размешчаны на паўднёвым усходзе горада і з’яўляецца адзіным раёнам, размешчаным на абедзвюх берагах Нявы. Утвораны ў сакавіку 1917 года шляхам пераўтварэння Шлісельбургскага ўчастка, які меў да рэвалюцыі статус прыгарада, у паўнавартасны гарадскі раён. Мяжуе з раёнамі: Краснагвардзейскім, [[Фрунзенскі раён (Санкт-Пецярбург)|Фрунзенскім]], [[Цэнтральны раён (Санкт-Пецярбург)|Цэнтральным]], [[Колпінскі раён|Колпінскім]], [[Усевалажскі раён|Усевалажскім раёнам]] [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]]. Плошча Неўскага раёна — 6,2 тысячы га. Насельніцтва раёна — 538 323 (2021). [[Катэгорыя:Неўскі раён| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] tr3s46dwc22mdhh29s2sj3chk9qwqap Калінінскі раён (Санкт-Пецярбург) 0 686042 5222599 5000944 2026-10-21T07:10:06Z Zadorenko V 175157 дададзена [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222599 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Калінінскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка [[Санкт-Пецярбург]]а. Размешчаны ў паўночнай частцы горада, на ўсход ад [[Выбаргскі раён (Санкт-Пецярбург)|Выбаргскага раёна]]. Раён займае правабярэжны ўчастак Прынеўскай нізіны. Плошча раёна — 40 кв. км. (4008 га), працягласць з поўначы на поўдзень звыш 11 км. Зялёныя зоны займаюць 1840 га (найбуйнейшыя — паркі Піскароўскі, Мурынскі, Піянерскі, імя Акадэміка Сахарава; сады Бенуа і Любашынскі). == Гісторыя == Раён утвораны ў 1936 годзе. Першапачаткова ён называўся Чырвонагвардзейскім. У жніўні 1946 года атрымаў назву Калінінскага ў гонар [[Міхаіл Іванавіч Калінін|М. І. Калініна]]. Сучасныя граніцы раёна сфарміраваліся ў 1973 годзе, калі з наноў забудаванай усходняй яго частцы быў выдзелены новы Чырвонагвардзейскі раён. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Калінінскі раён (Санкт-Пецярбург)| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] l2ts8a82sgdf5sqgb11vsu53aeu85fe Петраградскі раён 0 686121 5222605 4722214 2026-10-21T07:12:08Z Zadorenko V 175157 дададзена [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222605 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Петраградскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка [[Санкт-Пецярбург]]а. Размешчаны на астравах у паўночнай і паўночна-заходняй частцы дэльты ракі [[Нява|Нявы]]. Мяжуе з [[Прыморскі раён (Санкт-Пецярбург)|Прыморскім]], [[Выбаргскі раён (Санкт-Пецярбург)|Выбаргскім]], [[Васілеастроўскі раён|Васілеастроўскім]] і [[Цэнтральны раён (Санкт-Пецярбург)|Цэнтральным]] раёнамі. У назвах двух праспектаў раёна (Вялікага і Малога праспектаў) для адрознення іх ад аднайменных праспектаў Васільеўскага вострава захавалася назва адпаведнага гістарычнага раёна — Петраградская Старана (скарочана П. С.). == Культура і спорт == У раёне працуе 51 ўстанова культуры, сярод іх: Санкт-Пецярбургскі Мюзік-Хол, ДК ім. Ленсавета, тэатр [[Балтыйскі дом]], Ленінградскі Палац моладзі, Санкт-Пецярбургскі планетарый, Ваенна-гістарычны музей артылерыі, інжынерных войскаў і войскаў сувязі, музей Палітычнай гісторыі, Музей гісторыі горада (Петрапаўлаўская крэпасць), Ленінградскі заапарк. На Петраградскай старане працуе 401 спартыўны аб’ект, у тым ліку 7 стадыёнаў: Пятроўскі, Юбілейны, СКА і іншыя; 8 плавальных басейнаў, 2 палацы спорту, 124 спартыўныя залы, 14 крытых тэнісных кортаў, 140 спартыўных пляцовак, 11 стралковых ціраў, 2 яхт-клубы, 6 вяслярных клубаў, 2 конныя цэнтры. == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Петраградскі раён| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] d9n7hkpnwjbup37foohbo76u67sadgx Колпінскі раён 0 686460 5222600 3925097 2026-10-21T07:10:23Z Zadorenko V 175157 дададзена [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222600 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Колпінскі раён''' ({{lang-ru|Ко́лпинский райо́н}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе [[Санкт-Пецярбург]]а. Мяжуе з раёнамі: [[Неўскі раён|Неўскім]], [[Фрунзенскі раён (Санкт-Пецярбург)|Фрунзенскім]], [[Пушкінскі раён (Санкт-Пецярбург)|Пушкінскім]] раёнамі Санкт-Пецярбурга, [[Усевалажскі раён|Усевалажскім раёнам]] Ленінградскай вобласці, [[Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)|Кіраўскім раёнам]] Ленінградскай вобласці, [[Тосненскі раён|Тосненскім раёнам]] Ленінградскай вобласці Назва раёна звязана з тым, што яго адміністрацыя размяшчаецца ў [[Колпіна (горад)|горадзе Колпіна]]. Раён першапачаткова ствараўся як індустрыяльна-прамысловы цэнтр і афіцыйна стаў часткай Ленінграда ў 1936 годзе пасля ліквідацыі Прыгараднага раёна Ленінградскай вобласці. У 1952 годзе адбылося пашырэнне Колпінскага раёна. Раён канчаткова сфармаваўся як адміністрацыйная адзінка ў 1954 годзе пасля ўваходжання ў раён некалькіх пасялковых саветаў. [[Катэгорыя:Колпінскі раён| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] co2bzjieyg7a0ysq3t4y3n3o4th5i3b Пушкінскі раён (Санкт-Пецярбург) 0 686461 5222606 4382192 2026-10-21T07:12:20Z Zadorenko V 175157 дададзена [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222606 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Пушкінскі раён''' ({{lang-ru|Пу́шкинский райо́н}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе [[Санкт-Пецярбург]]а, размешчаная ў паўднёвай частцы горада. Сваю назву раён атрымаў па месцазнаходжанні адміністрацыйнага цэнтра, [[Пушкін (горад)|горада Пушкіна]], які таксама з’яўляецца і найбуйнейшым яго населеным пунктам. Сам раён займае тэрыторыю ў 239,95 км², саступаючы па плошчы толькі [[Курортны раён (Санкт-Пецярбург)|Курортнаму раёну]]. Пушкінскі раён утвораны 5 чэрвеня 1938 года ў выніку рэарганізацыі гарадскога савета ў горадзе Пушкіне ў раённы савет з непасрэдным падпарадкаваннем Ленгарсавету. 25 ліпеня 1953 года пасля скасавання Паўлаўскага раёна Ленінградскай вобласці Кузьмінскі, Маскоўска-Славянскі, Цярлеўскі сельсаветы былі перададзеныя ў падпарадкаванне Пушкінскаму райсавету. 21 чэрвеня 1958 года быў утвораны рабочы пасёлак [[Шушары]] з падначаленнем Пушкінскаму райсавету, Маскоўска-Славянскі сельсавет ліквідаваны. 26 сакавіка 1959 года горад Паўлаўск перададзены ў падпарадкаванне Пушкінскаму райсавету. 2 красавіка 1959 года былі ўтвораны рабочыя пасёлкі Аляксандраўская і [[Цярлева]] з падначаленнем Пушкінскаму райсавету. У 1995 годзе на тэрыторыі горада Паўлаўск утвораны самастойны Паўлаўскі раён Санкт-Пецярбурга. У 2005 годзе тэрыторыя Паўлаўскага раёна была зноў уключана ў склад Пушкінскага раёна. [[Катэгорыя:Пушкінскі раён (Санкт-Пецярбург)| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] bsd7bi5kvt8qgr8jqk2dyg2f02x8jtn Курортны раён (Санкт-Пецярбург) 0 686614 5222601 3925080 2026-10-21T07:11:23Z Zadorenko V 175157 дададзена [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222601 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Курортны раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка [[Санкт-Пецярбург]]а. Да 1994 года называўся Сестрарэцкім. Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы горада на Паўночна-Усходнім узбярэжжы [[Фінскі заліў|Фінскага заліва]] паласой сярэдняй шырыні 15,6—2,6 км і даўжынёй 44 км. Агульная тэрыторыя раёна складае 26 791,77 га (найбуйнейшы па тэрыторыі з гарадскіх раёнаў). Плошча жылой і грамадска-дзелавой забудовы — 249 га. Раён багаты на паверхневыя водныя рэсурсы і падземныя запасы вады. У межах Курортнага раёна Санкт-Пецярбурга размяшчаюцца 11 унутрыгарадскіх муніцыпальных утварэнняў, у тым ліку 2 гарады і 9 пасёлкаў. [[Катэгорыя:Курортны раён]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] q1svehdt5yz8flfukt43rffdm9vawef Выбаргскі раён (Санкт-Пецярбург) 0 689224 5222598 4069550 2026-10-21T07:09:43Z Zadorenko V 175157 дададзена [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222598 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Выбаргскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка [[Санкт-Пецярбург]]а. Размешчаны ў паўночнай частцы горада. На ўсходзе мяжуе з [[Калінінскі раён (Санкт-Пецярбург)|Калінінскім раёнам]], а на захадзе, акрамя [[Прыморскі раён (Санкт-Пецярбург)|Прыморскага]], таксама і [[Курортны раён (Санкт-Пецярбург)|Курортным]]. У сакавіку-маі 1917 года ў Петраградзе сярод першых пятнаццаці быў утвораны Выбаргскі раён. Пасля рэвалюцыі кінутыя будынкі былі заселеныя простымі рабочымі. 12 ліпеня 1922 года да Выбаргскага раёна быў далучаны Парахаўскі раён. 9 красавіка 1936 года з Выбаргскага раёна выдзелены Краснагвардзейскі раён. 28 студзеня 1952 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР Выбаргскі раён перайменаваны ў Сталінскі. 3 красавіка 1954 года пры ліквідацыі Паргалаўскага раёна Ленінградскай вобласці ў склад Сталінскага раёна былі перададзеныя рабочыя пасёлкі [[Левашова (Санкт-Пецярбург)|Левашова]] і [[Паргалава]]. У студзені 1958 года раён зноў перайменаваны ў Выбаргскі. У 1960-я гады ў раёне пачалося масавае жыллёвае будаўніцтва, большасць гістарычных будынкаў паўночнай часткі раёна была знесена. Сучасныя межы раёна ўтварыліся ў 1988 годзе. {{Зноскі}} == Літаратура == * Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1 [[Катэгорыя:Выбаргскі раён (Санкт-Пецярбург)| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя раёны Санкт-Пецярбурга]] 3r577rpcx39uxfiw8to1depyxlcvcjc Праспект Ветэранаў (Санкт-Пецярбург) 0 691040 5222233 4068678 2026-10-20T12:26:13Z Zadorenko V 175157 5222233 wikitext text/x-wiki {{Вуліца}} '''Праспект Ветэранаў''' ({{Lang-ru|Проспект Ветеранов}}) — адзін з найбуйнейшых праспектаў у [[Кіраўскі раён (Санкт-Пецярбург)|Кіраўскім]] і Краснасельскім раёнах [[Санкт-Пецярбург]]а. Абмежаваны з аднаго боку вуліцай Зіны Партновай і вуліцай Падводніка Кузьміна, з другога — праспектам Будзённага. == Гісторыя == У пачатку 1960-х гадоў пачалася пракладка магістралі, якая павінна была ісці паралельна [[праспект Стачак|праспекту Стачак]], злучаючы Дачнае, Урыцк і Сасновую Паляну. У праектнай дакументацыі яна праходзіла як Сярэдняя вуліца. 16 студзеня 1964 года праектная Сярэдняя вуліца атрымала афіцыйную назву — праспект Ветэранаў. Назва праспекту дадзена ў гонар удзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гадоў. У 1971 годзе ў склад праспекта ўвайшоў Манетны завулак, які праходзіў у Сасновай Паляне. У 1977 годзе ля праспекта адкрылася [[Праспект Ветэранаў (станцыя метро)|станцыя метрапалітэна з аднайменнай назвай]]. 28 снежня 2019 года ў Навасергіеве быў адкрыты новы ўчастак праспекта, не звязаны з асноўнай яго часткай — ад праспекта Будзённага да вуліцы Уладзіміра Пчалінцава. 13 лістапада 2020 года стары і новы ўчасткі праспекта былі злучаны ў агульную магістраль. Для іх злучэння быў пабудаваны пераезд цераз службовую чыгуначную лінію. Плануецца далейшае падаўжэнне праспекта на захад. == Літаратура == * Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1 [[Катэгорыя:Праспекты Санкт-Пецярбурга]] tm9cxvvks95iu998v625wk1qw39z9xp 5222250 5222233 2026-10-20T12:34:44Z Zadorenko V 175157 5222250 wikitext text/x-wiki {{Вуліца}}{{Іншыя значэнні|Спасылка=Праспект Ветэранаў}}'''Праспект Ветэранаў''' ({{Lang-ru|Проспект Ветеранов}}) — адзін з найбуйнейшых праспектаў у [[Кіраўскі раён (Санкт-Пецярбург)|Кіраўскім]] і Краснасельскім раёнах [[Санкт-Пецярбург]]а. Абмежаваны з аднаго боку вуліцай Зіны Партновай і вуліцай Падводніка Кузьміна, з другога — праспектам Будзённага. == Гісторыя == У пачатку 1960-х гадоў пачалася пракладка магістралі, якая павінна была ісці паралельна [[праспект Стачак|праспекту Стачак]], злучаючы Дачнае, Урыцк і Сасновую Паляну. У праектнай дакументацыі яна праходзіла як Сярэдняя вуліца. 16 студзеня 1964 года праектная Сярэдняя вуліца атрымала афіцыйную назву — праспект Ветэранаў. Назва праспекту дадзена ў гонар удзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гадоў. У 1971 годзе ў склад праспекта ўвайшоў Манетны завулак, які праходзіў у Сасновай Паляне. У 1977 годзе ля праспекта адкрылася [[Праспект Ветэранаў (станцыя метро)|станцыя метрапалітэна з аднайменнай назвай]]. 28 снежня 2019 года ў Навасергіеве быў адкрыты новы ўчастак праспекта, не звязаны з асноўнай яго часткай — ад праспекта Будзённага да вуліцы Уладзіміра Пчалінцава. 13 лістапада 2020 года стары і новы ўчасткі праспекта былі злучаны ў агульную магістраль. Для іх злучэння быў пабудаваны пераезд цераз службовую чыгуначную лінію. Плануецца далейшае падаўжэнне праспекта на захад. == Літаратура == * Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1 [[Катэгорыя:Праспекты Санкт-Пецярбурга]] h7qnvcft21nnempczq83dabbpa3sqdm Сцяпан Андрэевіч Умрэйка 0 691457 5222495 3954081 2026-10-20T18:36:27Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222495 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Умрэйка}} '''Сцяпан Андрэевіч Умрэйка''' ({{ДН|19|12|1908}}, в. [[Пясочнае]], [[Капыльскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|19|06|1978}}) — беларускі вучоны ў галіне [[педагогіка|педагогікі]]. [[Член-карэспандэнт]] [[АПН СССР]], [[Заслужаны настаўнік БССР]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ён у в. [[Пясочнае]] (цяпер Капыльскі раён Мінскай вобласці) ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння сямігадовай школы паступіў у [[Менскі педагагічны тэхнікум]]. З 1928 г. працаваў настаўнікам у в. Пясочнае. Дзякуючы намаганням Умрэйкі і яго калег вёска стала адным з першых культурных цэнтраў раёна. Тут пабудавалі новае памяшканне школы-сямігодкі, адкрылі клуб, [[хата-чытальня|хату-чытальню]]. Школа доўгія гады была ў ліку лепшых школ раёна. У 1930 г. Сцяпан Умрэйка пераехаў у [[Менск]], працаваў у райкаме [[камсамол]]а, рэдакцыі газеты «[[Чырвоная змена]]», быў настаўнікам, завучам, дырэктарам сярэдняй школы. У 1939 г. назначаны начальнікам упраўлення сярэдніх школ [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы БССР]]. У 1941 г. завочна закончыў [[гістарычны факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага]]. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] знаходзіўся на фронце. Пасля [[Вызваленне Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў|вызвалення Беларусі ў 1944 г.]] Сцяпан Умрэйка прымаў актыўны ўдзел у [[Развіццё БССР у пасляваенны перыяд (1945—1991)|аднаўленні народнай гаспадаркі]] і ўстаноў адукацыі. Быў назначаны першым намеснікам наркама [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы БССР]]. Ён разгарнуў актыўную дзейнасць па будаўніцтве і арганізацыі школ, забеспячэнні іх вучэбнымі дапаможнікамі і метадычнымі распрацоўкамі, падрыхтоўцы і падборы педагагічных кадраў. З 1948 па 1952 г. С. А. Умрэйка ўзначальваў [[Навукова-даследчы інстытут педагогікі Міністэрства асветы БССР]]. У 1952 г. абараніў дысертацыю на тэму «Очерки по истории советской общеобразовательной школы в БССР (1920—1941 гг.)» на атрыманне вучонай ступені [[Кандыдат педагагічных навук|кандыдата педагагічных навук]]. У гэтым жа годзе прызначаны намеснікам міністра асветы БССР, на гэтай пасадзе працаваў да 1964 г. Работу ў міністэрстве сумяшчаў з педагагічнай дзейнасцю ў [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага|Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. М. Горкага]] і [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна|Беларускім дзяржаўным універсітэце імя У. І. Леніна]]. З 1964 па 1972 г. С. А. Умрэйка загадваў кафедрай педагогікі і псіхалогіі [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], у 1972 г. стаў прафесарам. Адначасова з 1967 па 1974 г. працаваў прарэктарам па вучэбнай рабоце БДУ. У 1968 г. стаў [[член-карэспандэнт|членам-карэспандэнтам]] [[Акадэмія педагагічных навук СССР|Акадэміі педагагічных навук СССР]]. У апошнія гады сваёй дзейнасці з’яўляўся прафесарам-кансультантам кафедры педагогікі БДУ. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] Мінска ў ганаровым 26-м сектары<ref>{{cite web|title=Степан Андреевич Умрейко - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/283658433|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020183052/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%25A1%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25BF%25D0%25B0%25D0%25BD-%25D0%2590%25D0%25BD%25D0%25B4%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25B5%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587-%25D0%25A3%25D0%25BC%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25B9%25D0%25BA%25D0%25BE/283658433|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Степан Андреевич Умрейко - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553120|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020183035/https://www.findagrave.com/memorial/321553120/%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD-%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D1%83%D0%BC%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя працы С. А. Умрэйкі прысвечаны станаўленню і развіццю агульнаадукацыйнай школы, гісторыі народнай асветы і педагагічнай думкі ў Беларусі. Ім напісана больш за 300 навуковых работ. Сярод іх — «Состояние народного образования в БССР и осуществление закона о перестройке школы» (1961), «Нарысы гісторыі народнай асветы і педагагічнай думкі ў Беларусі» (у суаўтарстве, 1968), «Патриотизм учителей и школьников Белоруссии в борьбе против немецко-фашистских оккупантов» (у суаўтарстве, 1980) і інш. С. А. Умрэйка падрыхтаваў 4 [[Доктар педагагічных навук|доктара]] і 22 кандыдата педагагічных навук. З’яўляўся членам рэдкалегіі [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларускай савецкай энцыклапедыі]], членам прэзідыума [[Рэспубліканскае таварыства «Веды»|Рэспубліканскага таварыства «Веды»]], членам вучэбна-метадычнага савета [[Міністэрства асветы БССР]], намеснікам старшыні Рэспубліканскага савета па каардынацыі навукова-даследчых работ па педагагічных навуках, членам экспертнай камісіі [[Вышэйшая атэстацыйная камісія СССР|Вышэйшай атэстацыйнай камісіі СССР]], старшынёй Савета БДУ па абароне дысертацый і прысуджэнні вучоных ступеней па філасофскіх і гістарычных навуках. Вучоны выступаў з лекцыямі перад настаўніцкай аўдыторыяй у многіх гарадах Беларусі. Выбіраўся дэлегатам Усесаюзнага з’езда настаўнікаў. Неаднаразова С. А. Умрэйка прадстаўляў нашу краіну на міжнародных канферэнцыях па праблемах адукацыі. == Узнагароды == У 1971 г. стаў [[заслужаны настаўнік БССР|заслужаным настаўнікам БССР]]. Імя С. А. Умрэйкі прысвоена Песачанскай сярэдняй школе. Ён узнагароджаны баявымі і працоўнымі ордэнамі і медалямі СССР, [[ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР|ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР]]. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|137777}} [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АПН СССР]] {{DEFAULTSORT:Умрэйка Сцяпан Андрэевіч}} {{Бібліяінфармацыя}} qmtt6kluim4g8k6aq8hilldbp3gizzr Плошча Аляксандра Неўскага 0 692293 5222652 4271140 2026-10-21T09:17:28Z Zadorenko V 175157 5222652 wikitext text/x-wiki {{Вуліца}} '''Плошча Аляксандра Неўскага''' ({{Lang-ru|Площадь Александра Невского}}) — [[плошча (архітэктура)|плошча]] [[Санкт-Пецярбург]]а, якая знаходзіцца ў канцы [[Неўскі праспект|Неўскага праспекта]] каля ўваходу ў [[Аляксандра-Неўская лаўра|Аляксандра-Неўскую лаўру]]. Да 1923 года — Аляксандра-Неўская плошча (ад аднайменнага манастыра). У 1923—1952 гадах — Чырвоная плошча. З 1952 года — плошча Аляксандра Неўскага (назва прысвоена да 250-годдзя горада). Вуліца Аляксандра Неўскага, якая знаходзіцца побач, цалкам паўтарае гісторыю перайменаванняў плошчы (Аляксандра-Неўская, Чырвонай Плошчы і Аляксандра Неўскага адпаведна). == Літаратура == * Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1 {{Вуліцы Санкт-Пецярбурга:Цэнтральны}} {{DEFAULTSORT:Аляксандра Неўскага}} [[Катэгорыя:Плошчы Цэнтральнага раёна Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Плошчы Санкт-Пецярбурга паводле алфавіта]] 3zn6axodcbznouomvctd47nslpo58pf Шаблон:About-distinguish 10 692666 5222757 3963472 2026-10-21T11:22:39Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Шаблон:Не блытаць]] 5222757 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Не блытаць]] 7mt0g9gfwfcjzawcjukd5n0f4jr4erd Збан 0 693678 5222478 5217596 2026-10-20T17:53:04Z Ciepiersia 162280 −[[Катэгорыя:Ёмістасці]]; −[[Катэгорыя:Ганчарства]]; −[[Катэгорыя:Кераміка]]; ±[[Катэгорыя:Посуд]]→[[Катэгорыя:Гліняны посуд]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222478 wikitext text/x-wiki [[Выява:1992. Stamp of Belarus 0017.jpg|міні|250пкс|[[Паштовая марка]] Беларусі з выявай збана злева (1992 г.)]] '''Збан''' — [[Гліна|гліняны]] [[посуд]] з выцягнутым тулавам, пукатымі бакамі, звужаным горлам, дзюбай-літком і вушкам-ручкай. Від [[гарлач]]а. З’яўляецца [[Ганчарства|ганчарным]] вырабам. Выкарыстоўваецца для захоўвання [[Малако|малака]] і іншага пітва. Вырабляецца чорназадымленым і паліваным. Аздабляецца лінейна-хвалістымі ўзорамі, глянцавым арнаментам у елачку, геаметрычнай і расліннай падпаліўнай ангобнай размалёўкай. Для выкарыстання ў якасці даёнкі вырабляецца аб’ёмам да 3-6 літраў з шырокім вусцем<ref>{{Кніга|частка=Збан|загаловак=[[Беларуская энцыклапедыя]] ў 18 тамах|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=1998|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Encyklapiedyji/Bielaruskaja_encyklapedyja/Bielaruskaja_encyklapedyja.07.djvu 7]|старонкі=27|старонак=608|isbn=985-11-0130-3|тыраж=10 000}}</ref>. Іншыя назвы: глечык, жбан, кушын і ру́чнік<ref>{{Кніга|аўтар=[[Сяргей Мілючэнкаў]].|частка=[http://www.gants-region.info/index/zban/0-2451 Збан]|загаловак=Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя|адказны=гал.рэд. [[Іван Шамякін]]|месца=Мінск|выдавецтва=[[Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская савецкая энцыклапедыя]]|год=1989|старонкі=209|старонак=575|isbn=5-85700-014-9|тыраж=20 000}}</ref>. <gallery widths=300px> Выява:1992. Stamp of Belarus 0018.jpg|[[Гісторыя пошты і паштовых марак Беларусі|Марка Беларусі]] з выявай збана справа (1992 г.) Выява:1992. Stamp of Belarus 0019.jpg|Збаны з размалёўкай (Беларуская марка 1992 г.) Выява:1992. Stamp of Belarus 0020.jpg|Збан на паштовай марцы Беларусі (1992 г.) </gallery> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Jugs}} * {{Навіна|загаловак=Збаны|спасылка=http://ragna.by/tag-product/zbany|выдавец=Этнакрама «Рагна»|дата публікацыі=2017|дата доступу=23 кастрычніка 2017|accessdate=20 лістапада 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114055737/http://ragna.by/tag-product/zbany|archivedate=14 лістапада 2017}} {{Беларуская кераміка}} {{Малако}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гліняны посуд]] btr9nsxx3eh91mk1rrv2dvy1xrato21 Гарлач 0 693834 5222437 4745125 2026-10-20T16:45:02Z Ciepiersia 162280 /* Спасылкі */ дапаўненне 5222437 wikitext text/x-wiki [[Выява:1992. Stamp of Belarus 0018.jpg|міні|240пкс|[[Паштовая марка]] Беларусі з выявамі гарлачоў злева і ўверсе (1992 г.)]] '''Гарла́ч''' — [[Гліна|гліняны]] [[посуд]] з выцягнутым тулавам, пукатымі бакамі, звужанай шыйкай і шырэйшым за дно вусцем. Выкарыстоўваецца для захоўвання [[Малако|малака]] і малочных вырабаў. Вядомы большасці [[народ]]аў свету. Вырабляецца гартаваным, чорназадымленым і паліваным. Аздабляецца глянцаваным, прарысаваным на сырой паверхні ўзорам і ангобам<ref>{{Кніга|аўтар=[[Сяргей Мілючэнкаў]].|частка=Гарлач|загаловак=[[Беларуская энцыклапедыя]] ў 18 тамах|адказны=гал. рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=1997|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Encyklapiedyji/Bielaruskaja_encyklapedyja/Bielaruskaja_encyklapedyja.05.djvu 5]|старонкі=61|старонак=576|isbn=985-11-0090-0|тыраж=10 000}}</ref>. Іншыя назвы: гладыш, ладыш і стаўбун. Вылучаюць віды: [[берасцень]] (аплецены стужкамі бяросты) і [[збан]] (жбан) — з дзюбай-літком і вушкам-ручкай<ref>{{Кніга|аўтар=Сяргей Мілючэнкаў.|частка=[http://www.gants-region.info/index/garlach/0-2183 Гарлач]|загаловак=Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя|адказны=гал. рэд. [[Іван Шамякін]]|месца=Мінск|выдавецтва=[[Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская савецкая энцыклапедыя]]|год=1989|старонкі=144|старонак=575|isbn=5-85700-014-9|тыраж=20 000}}</ref>. <gallery widths=300px> 1992. Stamp of Belarus 0019.jpg|[[Збан]]ы як від гарлача ([[Гісторыя пошты і паштовых марак Беларусі|Беларуская марка]] 1992 г.) </gallery> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{Навіна|загаловак=Гладышы|спасылка=http://ragna.by/tag-product/glady-shy|выдавец=Этнакрама «Рагна»|дата публікацыі=2017|дата доступу=23 кастрычніка 2017|accessdate=21 лістапада 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171018221727/http://ragna.by/tag-product/glady-shy|archivedate=18 кастрычніка 2017}} {{Беларуская кераміка}} [[Катэгорыя:Посуд]] [[Катэгорыя:Ёмістасці]] [[Катэгорыя:Ганчарства]] [[Катэгорыя:Кераміка]] nu13v0cd3ptj1hiystoi8sh7c6ixtax Не адпускай мяне 0 698108 5222390 4762211 2026-10-20T15:14:30Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Раманы 2005 года]]; +[[Катэгорыя:Фантастычныя раманы]]; +[[Катэгорыя:Экранізаваныя раманы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222390 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор|Выява=Не адпускай мяне (вокладка).jpg}} '''«Не адпуска{{Націск}}й мяне{{Націск}}»''' ({{Lang-en|Never Let Me Go}}) — [[раман]] [[Вялікабрытанія|брытанскага]] [[пісьменнік]]а, [[Спіс лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі па літаратуры|лаўрэата Нобелеўскай прэміі]] 2017 года [[Кадзуа Ісігура]]. Паводле версіі часопіса «[[Time]]», увайшоў у лік ста найлепшых англамоўных раманаў за XXI стагоддзе.<ref>{{cite news | url=http://www.time.com/time/2005/100books/0,24459,never_let_me_go,00.html | title=All Time 100 Novels | date=2005-10-16 | accessdate=2010-05-20 | archivedate=2010-01-06 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100106211223/http://www.time.com/time/2005/100books/0,24459,never_let_me_go,00.html | publisher=[[Time]] | lang=en }} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.time.com/time/2005/100books/0,24459,never_let_me_go,00.html |accessdate=12 студзеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100106211223/http://www.time.com/time/2005/100books/0,24459,never_let_me_go,00.html |archivedate=6 студзеня 2010 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.time.com/time/2005/100books/0,24459,never_let_me_go,00.html |accessdate=12 студзеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100106211223/http://www.time.com/time/2005/100books/0,24459,never_let_me_go,00.html |archivedate=6 студзеня 2010 |url-status=dead }}</ref> На [[Беларуская мова|беларускую мову]] раман перакладзены [[Ганна Валер’еўна Янкута|Ганнай Янкутай]] ў 2019 годзе, надрукаваны ў выдавецтве «[[Янушкевіч (выдавецтва)|Янушкевіч]]». ==Сюжэт== У элітнай школе-інтэрнаце Хэйлшэм выхоўваюцца дзеці, у якіх па-за яго сценамі нікога няма. А ёсць багатая Мадам, якая і апякуецца Хэйлшэмам. Толькі школа аказваецца незвычайнай: у ёй гадуюць донараў органаў для хворых людзей. І выхаванцы — зусім не простыя дзеці. {{Зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Commons}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Раманы 2005 года]] [[Катэгорыя:Фантастычныя раманы]] [[Катэгорыя:Экранізаваныя раманы]] rkedwdrf5ylmz8fihscgdm1yc1etr94 Ісламісцкі мяцеж у Мазамбіку 0 699635 5222519 5208790 2026-10-20T21:04:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222519 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Ісламісцкі мяцеж у Мазамбіку |частка = [[Вайна супраць тэрарызму]] |выява = RwandanpatrolMocimboa.png |памер = |загаловак = Руандыйскі патруль у Кабу-Делгаду, кастрычнік 2021 года. |дата = з [[3 кастрычніка]] [[2017]] года |месца = правінцыя [[Кабу-Дэлгаду]] |прычына = |статус = ''працягваецца'' |вынік = |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Мазамбік}}<br>'''ваенная падтрымка:'''<br>{{Сцягафікацыя|Руанда}}<ref name="voanews.com">{{Cite web|url=https://www.voanews.com/africa/rwanda-sends-1000-soldiers-police-fight-mozambique-militants|title=Rwanda Sends 1,000 Soldiers, Police to Fight Mozambique Militants &#124; Voice of America - English|website=www.voanews.com}}</ref> (з 2021)<br />[[Файл:Flag of SADC.svg|22px]] [[Місія супольнасці па пытаннях развіцця краін поўдня Афрыкі ў Мазамбіку|МСПРКПАМ]] (з 2021): *• {{flag|South Africa}} [[ПАР]]<ref>{{cite news |title=JSCD updated on Op Vikela, South Africa's commitment to SADC Mission in Mozambique |url=https://www.defenceweb.co.za/featured/jscd-updated-on-op-vikela-south-africas-commitment-to-sadc-mission-in-mozambique/ |work=defenceWeb |date=6 August 2021 |language=en-ZA}}</ref> *• {{flag|Botswana}} [[Батсвана]]<ref name="voabotswana">[https://www.voanews.com/africa/botswana-sends-nearly-300-troops-mozambique Botswana Sends Nearly 300 Troops to Mozambique], Voice of America, 26 July 2021.</ref> *• {{flag|Tanzania}} [[Танзанія]]<ref name="foothold"/><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53756692|title=Mocimboa da Praia: Key Mozambique port 'seized by IS'|work=BBC News|date=12 Aug 2020|access-date=15 September 2020}}</ref> *• {{flag|Lesotho}} [[Лесота]] *• {{flag|Malawi}} [[Малаві]]<ref>{{Cite web|url=https://allafrica.com/stories/202012040126.html|title=Malawi Set to Send Troops to Fight Islamists in Mozambique Mid-Month|first=Nyasa Times|last=Reporter|date=4 December 2020|website=allAfrica.com}}</ref> *• {{flag|Angola}} [[Ангола]]<ref name="defwebangola">[https://www.defenceweb.co.za/sa-defence/sa-defence-sa-defence/angola-sending-military-advisors-to-mozambique/ Angola sending military advisors to Mozambique], Defence Web, 28 July 2021</ref> [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]<ref name="auto3">{{Cite web|url=https://acleddata.com/dashboard/|title=Full Dashboard &#124; ACLED|date=28 August 2019|access-date=30 студзеня 2022|archive-date=1 лістапада 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101211737/https://acleddata.com/dashboard|url-status=dead}}</ref> (з 2019)<br>'''іншая дапамога''': * {{Сцягафікацыя|Расія}}<ref name="Russia">{{cite web|url=http://tass.com/defense/993217 |title=Military & Defense - Russia, Mozambique to step up military-technical cooperation |publisher=TASS |access-date=2018-05-11}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Уганда}}<ref name="foothold">{{Cite web |url=https://www.voanews.com/extremism-watch/gaining-foothold-mozambique |title=Is IS Gaining Foothold in Mozambique? |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610210802/https://www.voanews.com/extremism-watch/gaining-foothold-mozambique |archive-date=10 чэрвеня 2019 |access-date=30 студзеня 2022 |url-status=dead}}</ref>. * {{Сцягафікацыя|ЗША}}<ref name="usforcesmozambique">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-56441499|title=Mozambique conflict: Why are US forces there?|date=Mar 21, 2021|access-date=Mar 22, 2021|via=www.bbc.com}}</ref><ref name="deploysgreenberets">{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/green-berets-to-battle-isis-insurgents-accused-of-beheading-children-2021-3|title=US deploys Green Berets to defeat ISIS-linked insurgents accused of beheading children on a new front in southern Africa|date=Mar 20, 2021|access-date=Mar 22, 2021|via=www.businessinsider.com}}</ref> (з 2021) * {{Сцягафікацыя|Партугалія}}<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/mozambique-insurgency-portugal/portugal-to-help-mozambique-train-forces-against-militants-idUKKBN28L29M |title=Portugal to help Mozambique train forces against militants |work= Reuters |date=11 December 2020 |access-date=23 March 2021 }}</ref> (з 2020) |праціўнік2 = {{Сцяг|Джыхад}} [[Ансар аль-Суна (Мазамбік)|Ансар аль-Суна]]<br>[[File:Islamic State flag.svg|22px]] [[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = |камандзір2 = |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = па меньшей меры 3593 забітых на красавік 2020 года<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/growing-terrorism-in-mozambique-with-suspected-links-to-isis-wreaking-havoc-with-no-end-in-sight-20191219|title=Growing terrorism in Mozambique, with suspected links to ISIS, wreaking havoc with no end in sight|date=19 Dec 2019|website=News24|access-date=22 April 2020}}</ref> |заўвага = |Commons = }} '''Ісламісцкі мяцеж у Мазамбіку''' — мяцеж у [[мазамбік]]скай правінцыі [[Кабу-Дэлгаду]], падняты [[ісламскі тэрарызм|ісламісцкай групоўкай]] [[Ансар аль-Суна (Мазамбік)|Ансар аль-Суна]], якая, забіваючы грамадзянскіх асоб<ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/201712050740.html|title=Mozambique: Islamist Raids Continuing in Mocimboa Da Praia|date=2017-12-05|website=AllAfrica.com|access-date=2017-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226234748/http://allafrica.com/stories/201712050740.html|archive-date=2017-12-26}}</ref>, спрабуе прымусіць урад прывесці заканадаўства Мазамбіка ў адпаведнасць з законамі [[шарыят]]у і пераўтварыць такім чынам краіну ў [[Ісламская дзяржава (канцэпцыя)|ісламскую дзяржаву]]. == Прадмовы == З’яўленню баевікоў у Мазамбіку папярэднічала інтэнсіўная прапагандысцкая апрацоўка: эмісары радыкальных арганізацый на працягу трох гадоў распаўсюджвалі дыскі з выступамі ісламісцкіх радыкалаў, а таксама арганізоўвалі ўласныя пропаведзі з дапамогай радыёстанцый. Як правіла, вяшчанне вялося з правінцыі [[Мтвара]] ([[Танзанія]]), у лясных масівах якой ісламісты замацаваліся даволі даўно. Асноўнай мэтай прапагандыстаў была правінцыя Кабу-Дэлгаду — у ёй працэнт мусульман істотна вышэй, а насельніцтва, з прычыны чарады сацыяльных фактараў, асабліва ўразліва да вярбоўцы. Нароўні з гэтым эмісары разглядалі магчымасць распаўсюджвання свайго ўплыву і на суседнюю правінцыю [[Ньяса (правінцыя)|Ньяса]] з мэтай стварэння «шэрай зоны» на мяжы паміж Танзаніяй і Мазамбікам. Стаўка ў дадзеным выпадку рабілася на прадстаўнікоў народа [[яа]] (этнічная група [[банту]], якая складае аснову насельніцтва правінцыі), якія вызнаюць іслам [[сунізм|суніцкага толку]], аднак, з прычыны таго, што вераванні народа былі далёкі ад артадаксальных нормаў, гэтая задума ў канчатковым выніку правалілася. Да канца [[2014]]-га тут утварылася радыкальная ісламісцкая секта «Ансар ас-Суна» («прыхільнікі Суны»), прыхільнікі якой хутка выйшлі на сувязь з кіраўніцтвам міжнародных тэрарыстычных груповак. Дзейнасць «Ансар ас-Суна» блаславіў, у прыватнасці, кіраўнік ваеннага савета [[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]] [[Абу Аля аль-Афры]]. == Ход падзей == У кастрычніку [[2017]] года ўзброеная і нядрэнна навучаная групоўка ісламістаў атакавала паліцэйскія ўчасткі ў горадзе [[Масімбоа-да-Прая]]. У выніку атакі пацярпелі 17 чалавек, а таксама было выкрадзена некалькі дзясяткаў адзінак агнястрэльнай зброі. Пасля прадстаўнікі нацыянальных праваахоўных органаў заявілі, што дзеяннямі налётчыкаў маглі кіраваць куратары з ліку прыхільнікаў ІД, аднак кіраўніцтва краіны палічыла за лепшае не аб’яўляць у правінцыі рэжым [[контртэрарыстычная аперацыя|контртэрарыстычнай аперацыі]]. Наступныя два гады разрозненыя групоўкі мазамбікскіх радыкалаў, фармальна звязаныя з ІД, здзяйснялі рэдкія налёты на населеныя пункты, а таксама развівалі марскія і сухапутныя кантрабандныя маршруты, якія служылі асноўнай крыніцай даходаў. Паралельна з гэтым вялася актыўная прапагандысцкая і вярбовачная работа: на тэрыторыі правінцыі Кабу-Делгаду было створана, у агульнай складанасці, тры дзесяткі буйных ячэек, а таксама сетка падпольных [[Мячэць|мячэцяў]]. Акрамя таго, за гэты перыяд падрыхтоўку ў трэніровачных лагерах «Ісламскай дзяржавы» прайшлі не менш за 300 мазамбікцаў, якія пасля занялі інструктарскія пасады ва ўдарных атрадах. Актывізацыя груповак адбылася ў чэрвені [[2019]] г., калі баевікі атакавалі вёску Метубэ, забіўшы 16 мясцовых жыхароў. У гэты ж дзень на падкантрольных ІДІЛ медыярэсурсах з’явіліся паведамленні аб тым, што дадзены напад здзейснены іх прыхільнікамі і ў далейшым падобныя налёты будуць паўтарацца ўсё часцей. Лічыцца, што з гэтага моманту Ансар ас-Суна афіцыйна стала часткай глабальнай сеткі групоўкі. [[Джыхад]]зісты паступова сталі пашыраць поле сваёй прысутнасці і ажыццяўляць больш дзёрзкія вылазкі. Напрыклад, у красавіку [[2020]] г. яны правялі наступленне па шырокім фронце на поўначы краіны, знішчыўшы некалькі ваенных складоў, а таксама арганізаваўшы серыю налётаў на рэжымныя аб’екты. У выніку нападу было забіта і паранена, па меншай меры, 80 салдат рэгулярнай мазамбікскай арміі і чатыры дзесяткі апалчэнцаў. Страты тэрарыстаў дакладна невядомы, аднак, па заявах праваахоўнікаў, склалі не менш за 30 чалавек. Балючай паразай для ўрадавых сіл стала страта ў пачатку жніўня 2020 г. партовага горада [[Мачыомба-дэ-Прая]], пры ўзяцці якога баевікі актыўна ўжывалі падраздзяленні [[інгімасі]] (тэрарыстычны [[спецпрызн]]). А ўжо праз месяц, у сярэдзіне верасня 2020 г., буйны атрад джыхадзістаў захапіў востраў [[Вамізі]] (архіпелаг [[Квірымбас]]), размешчаны ля ўзбярэжжа Мазамбіка. Баевікі выгналі мясцовых жыхароў, разрабавалі вілы, а сам востраў ператварылі ў перавалачную базу для сваіх патрэб. Як вынік, да канца верасня ў зоне кантролю радыкалаў (прамога або ўскоснага) апынулася да 45% тэрыторый правінцыі Кабу-Делгаду. Высокая актыўнасць назіралася ўздоўж усяго ўзбярэжжа (гарады [[Палма (Кабу-Дэлгаду)|Палма]], [[Кітэража]], [[Пемба]]), у памежнай зоне ([[Нангадэ]]), а таксама ў глыбіні тэрыторый правінцыі (гарады [[Макамія]], [[Мюідумбэ]], [[Анквабэ]], [[Мелуко]] і інш.). Асобна варта згадаць якасны рост матэрыяльна-тэхнічнага абсталявання групоўкі. Калі на першых этапах мазамбікскія баевікі былі ўзброены пераважна халоднай зброяй, то да сярэдзіны 2020 г. у іх распараджэнні аказалася дастатковая колькасць агнястрэльнай зброі, інжынерных боепрыпасаў і некаторая колькасць трафейнай тэхнікі. Акрамя таго, на ўзбраенні мазамбікскага вілаята трапіла некалькі дзясяткаў пікапаў з кулямётамі і два гантракі (браняваныя ўзброеныя грузавікі) — тэхніка, ахвяраваная мясцовым насельніцтвам. Адзначаецца таксама, што групоўка атрымала сваю невялікую баявую флатылію з пяці катэраў і некалькіх маторных лодак, аднак яны выкарыстоўваліся пераважна для суправаджэння караблёў з кантрабандай і да гэтага не былі задзейнічаны ў баях з мазамбікскай арміяй. == У культуры == * к/ф «[[Граніт (фільм, 2021)|Граніт]]» (Расія, 2021) == Гл. таксама == * [[Паўстанне джыхадзістаў у Буркіна-Фасо]] * [[Паўстанне джыхадзістаў у Нігеры]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Леонид Цуканов''. [https://web.archive.org/web/20220130082630/https://russiancouncil.ru/blogs/ltsukanov/islamskoe-gosudarstvo-bitva-za-mozambik/ Исламское государство: битва за Мозамбик] // Российский совет по международным делам, 7 октября 2020. [[Катэгорыя:Гісторыя Мазамбіка]] [[Катэгорыя:Ісламісцкі тэрарызм]] [[Катэгорыя:Мяцяжы]] 48tp59cbnuhy08uzuzh2pgo0zch71eh Іпаліт Іванавіч Гранітаў 0 711514 5222507 4148598 2026-10-20T19:31:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222507 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Гранітаў}} '''Іпаліт Іванавіч Гранітаў''' ([[19 лістапада]] [[1900]], сучасная вёска Чактак Паўднёва-Казахстанскай вобласці — [[31 кастрычніка]] [[1981]], [[Ташкент]]) — [[геабатанік]], даследчык расліннасці [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]], вывучаў пашавыя біягеацэнозы. Член-карэспандэнт Акадэміі навук Узбекістана (1968), заслужаны дзеяч навукі Узбекістана (1965), прафесар (1960), доктар біялагічных навук (1961). Загадчык кафедры з 1960 года. == Біяграфія == Скончыў скончыў Сярэднеазіяцкі ўніверсітэт у 1930 годзе. Асістэнт, дацэнт (1935), загадчык кафедры вышэйшых раслін [[ТашДУ]] з 1960 года. Удзельнічаў у некалькіх экспедыцыях па Сярэдняй Азіі<ref name="ГІІ">[https://tashkentpamyat.ru/granitov-ippolit-ivanovich-geobotanik-.html Гранитов Ипполит Иванович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231209124101/https://tashkentpamyat.ru/granitov-ippolit-ivanovich-geobotanik-.html |date=9 снежня 2023 }} {{ref-ru}}</ref>. Навуковыя працы прысвечаны паляпшэнню стану пустынных пашаў для атрымання кармавых культур<ref name="ГІІ"/>. Аўтар двухтомнай манаграфіі «Раслінны полаг паўднёва-заходніх Кызілкумаў». Правільнае і эфектыўнае выкарыстанне сярэднеазіяцкіх пашаў спрыяла павышэнню прадукцыйнасці пашаў, асабліва ў галіне генезісу пустынных раслін Узбекістана. Падрыхтаваў 5 дактароў навук і 20 кандыдатаў навук, аўтар больш за 120 навуковых прац<ref name="ГІІ"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * Oʻsimliklar qoplami, T., 1949; Janubi Gʻarbiy Qizilqum oʻsimliklari qoplami [2 jildli], T., 1964, 1967. * OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20231209124101/https://tashkentpamyat.ru/granitov-ippolit-ivanovich-geobotanik-.html Гранитов Ипполит Иванович] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-06-24}} {{DEFAULTSORT:Гранітаў Іпаліт Іванавіч}} [[Катэгорыя:Геабатанікі Узбекістана]] 6k8b6bl1mi20wq3td8z6eyyopwf45n1 Кросненскае ваяводства 0 712989 5222504 4160076 2026-10-20T19:10:09Z Антон 740 76022 дадана літаратура 5222504 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кро́сненскае ваяво́дства''' ({{lang-pl|Województwo krośnieńskie}}) — адно з [[Ваяводствы Польшчы|ваяводстваў]], якія існавалі ў [[1975]]—[[1998]] гадах у [[Польшча|Польшчы]]. Яго цэнтрам быў горад [[Кросна]]. У 1999 годзе тэрыторыя была ўключана ў склад [[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкага ваяводства]]. == Гарады == Найбуйнейшымі [[горад|гарадамі]] ваяводства станам на 1998 год былі: * [[Кросна]] — 50 тыс. жыхароў * [[Санак]] — 42 тыс. жыхароў * [[Ясла]] — 39 тыс. жыхароў * [[Устшыкі Дольнэ]] — 10 тыс. жыхароў * [[Бжозаў]] — 7 тыс. жыхароў == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|Кросненскае ваяводства||477}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Польшчы 1975—1998}} [[Катэгорыя:Ваяводствы Польшчы (1975—1998)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Падкарпацкага ваяводства]] 2topicrfdi0umf7rphgm5obpepye40h Фантастычная чацвёрка 0 713708 5222509 5139183 2026-10-20T20:18:05Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Коміксы]]; дададзена [[Катэгорыя:Групы выдуманых персанажаў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222509 wikitext text/x-wiki {{Каманда герояў коміксаў|Назва=Фантастычная чацвёрка|Арыгінал назвы=Fantastic Four|Выдавец=[[Marvel Comics]]|Першае з'яўленне=The Fantastic Four #1 (лістапад 1961)|Стваральнікі=[[Стэн Лі]] Джэк Кірбі|Члены=Містар Фантастык Нябачная Жанчына Чалавек Паходня Істота|Фота=FantasticFour.jpg|Подпіс=Вокладка комікса "The Fantastic Four"}} '''Фантастычная чацвёрка''' — каманда супергерояў, прыдуманая [[Стэн Лі|Стэнам Лі]] і Джэкам Кірбі ў [[1961]] годзе. Упершыню з’явілася ў часопісе «The Fantastic Four» #1. У склад каманды традыцыйна ўваходзяць чатыры персанажы, якія атрымалі звышздольнасці пасля ўздзеяння касмічных прамянёў падчас навуковай місіі ў адкрыты космас: Містар Фантастык (Рыд Рычардс), навуковы геній і лідар групы, які здольны расцягваць сваё цела да неверагоднай даўжыні і формы; Нябачная Жанчына (Сьюзан «Сью» Шторм), якая можа станавіцца нябачнай і праецыраваць магутныя нябачныя сілавыя палі; Чалавек Паходня (Джоні Шторм), малодшы брат Сью, які можа генераваць полымя, атачаць сябе ім і лётаць; Істота (Бэн Грым), добры пілот, які валодае звышчалавечай сілай і цягавітасцю дзякуючы сваёй каменнай плоці. == Гісторыя == Быўшы студэнтам універсітэта, Рыд Рычардс вырашыў здзейсніць міжзоркавае падарожжа. Яго сусед па пакоі і лепшы сябар Бэн Грым жартам паабяцаў, што сядзе за штурвал карабля Рыда. Некалькі гадоў пасля, працуючы аэракасмічным інжынерам, Рыд рэалізаваў мару ўсяго свайго жыцця. Ён прафінансаваў праект будынка міжзоркавага карабля. Бэн да таго часу стаў вядомым лётчыкам-выпрабавальнікам і з радасцю прыняў прапанову кіраваць караблём. Пазней да іх далучылася даўняя любоў і нявеста Рыда Сью Шторм. Аднак праэкт быў не надта ўдалым. Урад пагражаў спыненнем сваёй частцы фінансавання і Рыд прыняў рашэнне неадкладна сесці на карабель і адправіцца ў пробны палёт. Бэну не спадабалася гэтая ідэя, бо сістэма абароны карабля не была дапрацавана і можа апынуцца не ў стане абараніць экіпаж ад моцных касмічных выпраменьванняў. Тым не менш Рыд пераканаў старога сябра заняць месца пілота ў экіпажы. Сью і яе малодшы брат Джоні таксама настойвалі на сваім удзеле, не жадаючы выпусціць магчымасць патрапіць у гісторыю. Чацвёрка ўпотай прабралася на пускавую пляцоўку, села ў карабель і паляцела ў космас з намерам наведаць іншую зорную сістэму і вярнуцца назад. У гэты час моцная ўспышка на сонцы выклікала магутны выкід касмічнага выпраменьвання, якое трапіла ў карабель, выводзячы з ладу схемы кіравання і апрамяняючы каманду. Бэн быў вымушаны спыніць палёт і вярнуць экспедыцыю на зямлю, дзе каманда выявіла, што касмічныя прамяні выклікалі ў іх сур’ёзныя мутацыі. Рычардс пераканаў сваіх сяброў, што яны павінны выкарыстоўваць свае новаздабытыя здольнасці на карысць усяго чалавецтва. Фантастычная чацвёрка ўзяла на сябе нялёгкую задачу ахоўваць чалавецтва ад небяспекі. == Фільмы == * Фантастычная чацвёрка (2005) * Фантастычная чацвёрка 2: Уварванне Срэбнага сёрфера (2007) * Фантастычная чацвёрка (2015) * [[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]] (2025) [[Катэгорыя:Групы выдуманых персанажаў]] [[Катэгорыя:Супергероі Marvel Comics]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1961 годзе]] [[Катэгорыя:Выдуманыя падарожнікі ў часе]] mhjeslp7gf3haqn5o1v0tfyxae4g4no Цімафей Ерамеевіч Гніларыбаў 0 719469 5222448 4206144 2026-10-20T17:32:37Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222448 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Цімафей Ерамеевіч Гніларыбаў''' ({{ДН|14|5|1901}}, [[Вобласць Войска Данскога]] — {{ДС|13|11|1970}}, [[Мінск]]) — вучоны ў галіне [[Хірургія|хірургіі]], заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Украіны (1954). Прафесар, галоўны хірург [[Міністэрства аховы здароўя БССР]]. == Біяграфія == Скончыў [[Растоўскі дзяржаўны ўніверсітэт]]. З 1960 года працаваў у [[Мінскі медыцынскі інстытут|Мінскім медыцынскім інстытуце]]. З 1964 па 1968 гады — галоўны хірург [[Міністэрства аховы здароўя БССР]]. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] Мінска ў ганаровым 26-м сектары<ref>{{cite web|title=Тимофей Еремеевич Гнилорыбов - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/282680915|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020172631/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%25A2%25D0%25B8%25D0%25BC%25D0%25BE%25D1%2584%25D0%25B5%25D0%25B9-%25D0%2595%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25BC%25D0%25B5%25D0%25B5%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587-%25D0%2593%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BB%25D0%25BE%25D1%2580%25D1%258B%25D0%25B1%25D0%25BE%25D0%25B2/282680915|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Тимофей Еремеевич Гнилорыбов - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553114|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020172629/https://www.findagrave.com/memorial/321553114/%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B9-%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D0%B2|archive-date=2026-10-20}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1997. — Т. 5. — С. 315. * Здравоохранение. — 2011. — № 6. — С. 70-72. {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-09-12}} {{DEFAULTSORT:Гніларыбаў Цімафей Ерамеевіч}} [[Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Хірургі СССР]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Днепрапятроўскай дзяржаўнай медыцынскай акадэміі]] gf6aunbzjc1r9yzs8nkzyvd7q48ha7h Мікалай Фёдаравіч Кунін 0 720516 5222438 4216078 2026-10-20T16:54:10Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222438 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Мікалай Фёдаравіч Кунін''' ({{ДН|27|12|1903}}, с. Пакроўскае, [[Чулымскі раён]], [[Новасібірская вобласць]], [[Расія]] — {{ДС|23|6|1968}}) — фізік. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]] (1944), [[прафесар]] (1944). == Біяграфія == Скончыў Нованікалаеўскае рэальнае вучылішча імя Дома Раманавых, Нованікалаеўскую мужчынскую гімназію, Інстытут павышэння кваліфікацыі кадраў народнай адукацыі (Томск, 1931). Працаваў у [[Алтайскі край|Алтайскім краі]] (1923—1932, настаўнік), [[Сібірскі фізіка-тэхнічны інстытут|Сібірскім фізіка-тэхнічным інстытуце Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (з 1932, навуковы супрацоўнік), Чалябінскім інстытуце механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі (з 1938, загадчык кафедры фізікі, у 1947—1954 — намеснік дырэктара па навуковай і вучэбнай рабоце), адначасова ў [[Паўднёва-Уральскі дзяржаўны гуманітарна-педагагічны ўніверсітэт|Чалябінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце]] (1940—1961, загадчык кафедры агульнай і тэарэтычнай фізікі) і [[Паўднёва-Уральскі дзяржаўны ўніверсітэт|Чалябінскім політэхнічным інстытуце]] (1959—1961, загадчык кафедры фізікі), [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] (з 1961, загадчык кафедры фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў, кіраўнік праблемнай лабараторыі паўправадніковай тэхнікі). Навуковыя інтарэсы: пластычная дэфармацыя цвёрдых цел; вывучэнне механічных і электрычных уласцівасцей металаў. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] Мінска ў ганаровым 26-м сектары<ref>{{cite web|title=Николай Федорович Кунин - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/282676391|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020164521/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%259D%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BB%25D0%25B0%25D0%25B9-%25D0%25A4%25D0%25B5%25D0%25B4%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587-%25D0%259A%25D1%2583%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BD/282676391|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Николай Федорович Кунин - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553111|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020164617/https://www.findagrave.com/memorial/321553111/%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%BA%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BD|archive-date=2026-10-20}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелСЭ|6|Кунін Мікалай Фёдаравіч||197}} — Дата нараджэння: 14(27).12.1903. * Кунин Николай Федорович // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001. — Минск, 2001. — С. 154. * Кунин Николай Федорович // Физический факультет / Белорусский государственный университет. — Минск, 2008. — С. 144—145. * Николай Федорович Кунин (1903—1968) / В. М. Анищик, В. М. Драко, В. И. Прокошин // Вестник БГУ. Серия 1, Физика. Математика. Информатика. — Минск, 2004. — № 2. — С. 110—111. {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-09-26}} {{DEFAULTSORT:Кунін Мікалай Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новасібірскай вобласці]] [[Катэгорыя:Фізікі СССР]] 5xkgo1h6uema3t07l5yurjc0amz6t3g Юрый Васілевіч Глазкоў 0 720951 5222491 4216564 2026-10-20T18:11:10Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222491 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Глазкоў|Юрый}} {{навуковец}} '''Юрый Васілевіч Глазкоў''' ({{ДН|3|12|1930}}, г. [[Таганрог]], [[Растоўская вобласць]], [[Расія]] — {{ДС|||2007}}) — фізік-оптык. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]] (1982), [[прафесар]] (1982). == Біяграфія == Скончыў Узбекскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Алішэра Наваі (фізіка-матэматычны факультэт, 1953), [[Дзяржаўны аптычны інстытут|Дзяржаўны аптычны інстытут імя С. І. Вавілава]] (аспірантура, 1957). Працаваў у [[Інстытут фізікі АН БССР|Інстытуце фізікі АН БССР]] (1957—1969, навуковы супрацоўнік), [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] (з 1969 — загадчык кафедры будовы рэчыва хімічнага факультэта, з 1992 — прафесар кафедры агульнай фізікі [[Фізічны факультэт БДУ|фізічнага факультэта]], з 1994 — вядучы навуковы супрацоўнік кафедры арганічнай хіміі [[Хімічны факультэт БДУ|хімічнага факультэта]]), [[Інстытут фізіка-арганічнай хіміі НАН Беларусі|Інстытуце фізіка-арганічнай хіміі НАН Беларусі]] (1997—2005, вядучы навуковы супрацоўнік). Навуковыя інтарэсы: фотахімія; спектраскапія каардынацыйных злучэнняў. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] Мінска ў ганаровым 26-м сектары<ref>{{cite web|title=Юрий Васильевич Глазков - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/282676656|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020180707/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%25AE%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25B9-%25D0%2592%25D0%25B0%25D1%2581%25D0%25B8%25D0%25BB%25D1%258C%25D0%25B5%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587-%25D0%2593%25D0%25BB%25D0%25B0%25D0%25B7%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25B2/282676656|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Юрий Васильевич Глазков - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553118|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020180731/https://www.findagrave.com/memorial/321553118/%D1%8E%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%BE%D0%B2|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Бібліяграфія == * Радиоспектроскопия промежуточных продуктов фотохимических реакций с участием порфириновых соединений : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.04.05 / Глазков Юрий Васильевич. ― Минск, 1981. * Применение инфракрасной спектроскопии к изучению кристаллизации стекол системы окись натрия — кремнезем : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук / Ю. В. Глазков. ― Минск, 1962. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5|Глазкоў Юрый Васілевіч|Болсун А. І.|284}} * Глазков Юрий Васильевич / А. И. Болсун // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 44. * Глазков Юрий Васильевич // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001. — Минск, 2001. — С. 62—63. * Глазков Юрий Васильевич // Физический факультет / Белорусский государственный университет. ― Минск, 2008. — С. 112—113. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Глазкоў Юрый Васілевіч}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Фізікі СССР]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] 09tkam50y6tgik1alceqe9egqkn8bqc Нарцысізм 0 721277 5222457 5206818 2026-10-20T17:40:53Z Wowchanskiy 175621 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 5222457 wikitext text/x-wiki [[Файл:Narcissus_(da_Vinci).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Narcissus_Follower_of_Giovanni_Antonio_Boltraffio.jpg/220px-Narcissus_Follower_of_Giovanni_Antonio_Boltraffio.jpg|міні|[[Нарцыс (міфалогія)|Нарцыс]] на палатне аднаго з [[Леанардэскі|леанардэскаў]]]] '''Нарцысізм''' — уласцівасць характару, якая заключаецца ў празмернай самаўлюбёнасці і самаацэнцы — грандыёзнасці, у большасці выпадкаў не адпавядае рэчаіснасці. Паняцце паходзіць з грэчаскага [[Міф|міфу]] пра [[Нарцыс (міфалогія)|Нарцыса]], выдатнага маладога чалавека, які палічыў за лепшае любавацца на сваё адлюстраванне ў ручаі і адкінуў каханне німфы [[Рэха (міфалогія)|Рэха]]. У пакаранне за гэта ён быў асуджаны закахацца ва ўласнае адлюстраванне і ў выніку ператварыўся ў кветку, якую назвалі яго імем. == У працах псіхолагаў == У [[Псіхалогія|псіхалогіі]] і [[Псіхіятрыя|псіхіятрыі]] празмерны нарцысізм разглядаюць як сур'ёзную асабістую дысфункцыю ці расстройства асобы. Часта кажуць пра нырцысічную акцэнтуацыю характару. Слова «нарцысізм», «нарцысічны» ці «нарцыс» звычайна выкарыстоўваюць у негатыўным значэнні, калі паказваюць ганарыстасць, самаўпэўненасць [[эгаізм]] ці проста самаўлюбёнасць. У дачыненні да сацыяльнай групы яны могуць часам азначаць элітарнасць ці абыякавасць да праблем іншых людзей. [[Зігмунд Фрэйд]] лічыў, што некаторы нарцысізм з'яўляецца неад'емнай часткай любога чалавека з самага нараджэння, і быў першым, хто ўжыў гэты тэрмін у псіхалогіі<ref name="onnarcissism2">{{Кніга|аўтар=Зігмунд Фрэйд|загаловак=Уводзіны ў нарцысізм|год=1914|спасылка=https://psychic.ru/articles/classic21.htm}}</ref>. Мелані Кляйн і яе вучні (Герберт Розенфельд і Ханна Сегал) разглядалі нарцысізм як асаблівы тып аб'ектных зносін - нырцысічныя. Герберт Розенфельд вылучыў дэструктыўны нарцысізм (які з'яўляецца следствам інстынкту смерці) і лібідзінозны нарцысізм<ref>''Розенфельд Г.'' Impasse and Interprtation. 1987.</ref>. Ота Кернберг падрабязна разгледзеў паталагічны нарцысізм. Ён вылучыў 3 тыпы нарцысізму - нармальны інфантыльны нарцысізм, нармальны спелы нарцысізм і паталагічны нарцысізм. Паталагічны нарцысізм з'яўляецца адлюстраваннем сама-ідэалізацыі і грандыёзнага [[Эга|Я]].Такія людзі схільныя з пагардай ставіцца да навакольных і ўвесь час дэманстраваць уласную перавагу і дасягненні («Радыё Я») пры адсутнасці [[Эмпатыя|эмпатыі]] і цікавасці да навакольных<ref>{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/borderlinecondit0000kern/page/n1/mode/2up|аўтар=Кернберг О.|год=1975|загаловак=Borderline conditions and pathological narcissism}}</ref>. Эндру Морысан сцвярджае, што даросламу чалавеку разумная колькасць здаровага нарцысізму дазваляе збалансаваць задавальненне сваіх патрэб адносна навакольных<ref name="apm">{{Кніга|год=1997|isbn=9780881632804, ISBN 978-0881632804, ASIN 0881632805|аўтар=Моррисон, Э. П.|загаловак=Shame: The Underside of Narcissism|старонкі як ёсць=240}}</ref>. Манфрэд Кетс дэ Врыс высветліў, што нарцысізм часта сустракаецца ў паспяховых мужчын, якія займаюць кіруючыя пасады, у тым ліку і самага высокага ўзроўню<ref>{{Кніга|год=2013|isbn=|ref=Фелан, Карен|аўтар=Карен Фелан|загаловак=Простите, я разрушил вашу компанию: Почему бизнес-консультанты — это проблема, а не решение|арыгінал=Karen Phelan. I’m Sorry I Broke Your Company Why Management Consultants Are the Problem, Not the Solution|спасылка=http://loveread.ec/read_book.php?id=66321&p=1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221003224036/http://loveread.ec/read_book.php?id=66321&p=1|archivedate=3 кастрычніка 2022}}</ref>. [[Карэн Хорні]] у сваёй працы «Неўроз і асабісты рост: Барацьба за самарэалізацыю» (1950) разглядае нарцысізм як адзін з напрамкаў развіцця неўрозу, які ўзнікае на аснове базальнай трывогі<ref>''Карен Хорни.'' [http://psylib.org.ua/books/hornk03/txt08.htm «Невроз и личностный рост: Борьба за самореализацию».]</ref>. [[Эрых Фром]] у кнізе «Душа чалавека, яе здольнасць да дабра і злу» (1964) надае асноўную ўвагу злаякаснаму нарцысізму, які выступае складнікам «сіндрому распаду», вылучаючы пры гэтым індывідуальны і грамадскі нарцысізм<ref>{{Cite web|url=http://evrika.tsi.lv/index.php?name=texts&file=show&f=183|title=Душа чалавека, яе здольнасць да дабра і злу|author=Эрых Фромм|access-date=3 кастрычніка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161229171001/http://evrika.tsi.lv/index.php?name=texts&file=show&f=183|archivedate=29 снежня 2016|url-status=dead}}</ref>. == Нарцысічнае расстройства асобы == Расстройства асобы, якое характарызуецца перакананасцю ва ўласнай унікальнасці, асаблівым становішчы, перавазе над астатнімі людзьмі; завышаным меркаваннем аб сваіх талентах і дасягненнях; паглынаннем фантазіямі аб сваіх поспехах; чаканнем безумоўна добрага стаўлення і беспярэчнага падпарадкавання ад навакольных; пошукам захаплення навакольных для пацверджання сваёй унікальнасці і значнасці; няўменнем праяўляць спачуванне; ідэямі аб уласнай свабодзе ад любых правілаў, аб тым, што навакольныя зайздросцяць. Варта дадаць, што нарцысы маюць нестабільную самаацэнку. Менавіта таму маюць патрэбу ў прызнанні грамадствам. Калі прызнання не будзе, то і самаацэнка пачне падаць. З гэтага выліваецца гэтак жа нелюбоў да канкурэнцыі. == Нарцысічная траўма == Асобы тых, хто выхоўваўся нарцысічнымі людзьмі ці проста меў занадта шмат траўматычнага досведу ўзаемадзеяння з імі, у шматлікіх выпадках нясуць на сабе спецыфічны след, званы «нарцысічнай траўмай» і ўяўляе сабой павышаную адчувальнасць да сораму, а таксама цяжкасці ў падтрыманні «уласных межаў». Большасць людзей з нарцысічнай траўмай альбо гэтак жа, як нарцысічныя асобы, укладваюць шмат сіл у падтрыманне адчування сваёй звышзначнасці, альбо схільныя пакорліва выконваць капрызы навакольных, баючыся сутыкацца з іх гневам. Між тым, у адрозненне ад сапраўдных нарцысічных асоб, нарцысічна траўміраваныя людзі захоўваюць дастатковы ўзровень рэфлексіі, каб мець магчымасць усведамляць уласныя зайздрасць, сорам і віну. == Нарцысізм як сексуальная дэвіяцыя == [[Сексуальныя дэвіяцыі|Сексуальная дэвіяцыя]], пры якой палавая цяга адчуваецца да самога сябе. Можа разглядацца як разнавіднасць [[Сексуальны фетышызм|сексуальнага фетышызму]]. == Заўвагі == <references responsive="1"></references> == Літаратура == * Джозеф Бурго. Осторожно, нарцисс! Как вести себя с этими самовлюбленными типами = Josef Burgo: "The Narcissist You Know: Defending Yourself Against Extreme Narcissists". — М.: Альпина Паблишер, 2016. — 298 p. [[Катэгорыя:Псіхалагічныя паняцці]] [[Катэгорыя:Псіхааналіз]] [[Катэгорыя:Нарцысізм]] e6acgls5rjuhgw7wbggax73p5o76jqu Дзмітрый Сцяпанавіч Умрэйка 0 721535 5222499 4635262 2026-10-20T18:48:26Z Skatsubo 169741 Link place of burial 5222499 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Умрэйка}} {{Вучоны}} '''Дзмітрый Сцяпанавіч Умрэйка''' ({{ДН|18|3|1934}}, [[Мінск]] — {{ДС|23|12|2015}}) — беларускі фізік-оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1971), прафесар (1972). У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — удзельнік партызанскага руху. == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (спецыяльнасць «Фізіка», 1956). Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (у 1959—1999 — прафесар кафедры фізічнай оптыкі, у 1964—1971 — начальнік навукова-даследчага сектара, у 1971—2014 — галоўны навуковы супрацоўнік лабараторыі фізікахіміі палімерных матэрыялаў і прыродных арганічных злучэнняў [[Інстытут прыкладных фізічных праблем імя А. Н. Сеўчанкі|Інстытута прыкладных фізічных праблем імя А. Н. Сеўчанкі]], у 1971—1979 — намеснік дырэктара інстытута). Навуковыя інтарэсы: спектральна-структурны аналіз малекулярных сістэм. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] Мінска ў ганаровым 26-м сектары<ref>{{cite web|title=Дзмітрый Сцяпанавіч Умрэйка - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/283659256|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020184253/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%2594%25D0%25B7%25D0%25BC%25D1%2596%25D1%2582%25D1%2580%25D1%258B%25D0%25B9-%25D0%25A1%25D1%2586%25D1%258F%25D0%25BF%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B0%25D0%25B2%25D1%2596%25D1%2587-%25D0%25A3%25D0%25BC%25D1%2580%25D1%258D%25D0%25B9%25D0%25BA%25D0%25B0/283659256|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Дзмітрый Сцяпанавіч Умрэйка - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553122|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020184234/https://www.findagrave.com/memorial/321553122/%D0%B4%D0%B7%D0%BC%D1%96%D1%82%D1%80%D1%8B%D0%B9-%D1%81%D1%86%D1%8F%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87-%D1%83%D0%BC%D1%80%D1%8D%D0%B9%D0%BA%D0%B0|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Узнагароды == [[Ордэн Айчыннай вайны]] 2-й ступені (1985), званне «[[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь]]» (1999), ганаровыя граматы [[Грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР|Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР]] (1971), Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (1994). == Бібліяграфія == * Спектрально-люминесцентные свойства и строение комплексных соединений шестивалентного урана : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.044 / Д. С. Умрейко. — Минск, 1970. * Спектры и структура комплексов уранила / [Д. С. Умрейко и др.]. — Минск, 2004. * Ураниловые соединения : атлас спектров / Г. Н. Новицкий, [[Анатоль Іванавіч Камяк|А. И. Комяк]], Д. С. Умрейко. — Минск, 1981. * Химия и спектроскопия галогенидов платиновых металлов / [Т. М. Буслаева и др.]. — Минск, 1990. * Фотоника соединений шестивалентного урана — Гомель, 2000 (разам з [[Уладзімір Уладзіміравіч Сыцько|У. У. Сыцько]]). * [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/210785/1/3-8.pdf Температурная зависимость параметров бесфононных линий в спектрах фторидных соединений уранила] / Умрейко Д. С., Сытько В. В., Покаташкин В. И. // Вестник Белорусского государственного университета. Сер. 1, Физика. Математика. Информатика. — 2003. — № 1. — С. 3—8. * [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/211326/1/8-13.pdf Люминесценция ионов UO22+ в соактивированных UO22+ и Ln3+ люминофорах при больших плотностях мощности возбуждения] / Умрейко Д. С., Сытько В. В., Барсуков И. В., Алешкевич Н. А., Покаташкин В. И. // Вестник Белорусского государственного университета. Сер. 1, Физика. Математика. Информатика. — 2003. — № 3. — С. 8—13. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16|Умрэйка Дзмітрый Сцяпанавіч||232}} * Умрейко Дмитрий Степанович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 320. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Умрэйка Дзмітрый Сцяпанавіч}} [[Катэгорыя:Фізікі СССР]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] 65mo1hde8xjqnjjxi2hn8orsvots316 Soldier of Fortune (часопіс) 0 726638 5222387 5174295 2026-10-20T15:01:29Z DzBar 156353 шаблон 5222387 wikitext text/x-wiki {{Часопіс}} '''«Soldier of Fortune», SOF''' ({{lang-be|Салдат удачы}}) — штомесячнае перыядычнае выданне ў [[ЗША]], прысвечанае асвятленню [[узброены канфлікт|ваенных канфліктаў]], [[Контрпартызанская вайна|контрпартызанскай]] і [[Контртэрарызм|контртэрарыстычнай]] барацьбе. Публікавалася кампаніяй Omega Group Ltd ([[Каларада|штат Каларада]]). == Гісторыя == Часопіс заснаваны [[падпалкоўнік]]ам рэзерву [[Армія ЗША|арміі ЗША]] (у адстаўцы) [[Роберт К. Браўн|Робертам К. Браўнам]], які служыў у [[спецпрызн|спецназе]] ў [[В’етнам]]е<ref>[http://www.nrawinningteam.com/bios00/brown.html ''Robert K. Brown''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610053529/http://www.nrawinningteam.com/bios00/brown.html |date=2008-06-10 }}, Biography, National Rifle Association</ref>. На «грамадзянцы» ён пачаў публікаваць «цыркулярнае» часопіснае выданне з некалькімі старонкамі. Яно ўтрымлівала інфармацыю пра работу [[найміт]]аў у [[Аман]]е, дзе султан [[Кабус бен Саід]] нядаўна зрынуў бацьку і змагаўся з [[Вайна ў Дафары|камуністычным паўстаннем]]. Невялікае выданне Браўна неўзабаве ператварылася ў глянцавы, шырокафарматны, поўнакаляровы часопіс. На піку сваёй папулярнасці ў пачатку 1980-х у SOF налічвалася 190 000 падпісчыкаў<ref>Meany, Thomas (August 1, 2019) "White Power." ''London Review of Books,'' Vol 41, No 15. Page 5.</ref>. Часопіс неадразова быў у цэнтры скандалаў, а рэдакцыя атрымлівала судовыя пазовы. Віной таму былі публікацыі рэкламы паслуг заказных забойстваў<ref>[https://www.cs.cmu.edu/afs/cs/usr/wbardwel/public/nfalist/norwood_v_sof.txt Norwood v. Soldier of Fortune, Inc.], United States District Court, W.D. Arkansas, Fayetteville Division, January 29, 1987</ref><ref>Belkin, Lisa, [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DEEDF123FF937A25751C0A96E948260 ''Soldier of Fortune Magazine Is Sued Over Slaying''], New York Times, February 14, 1988</ref><ref name="moscou">Moscou, Jim, [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D01E5D9113FF935A25753C1A9669C8B63&sec=&spon=&&scp=10&sq=Soldier%20of%20Fortune%20magazine&st=cse ''Soldier of Fortune Toughs Out Changing Times''], New York Times, October 16, 2000</ref>. Праз аб’явы таксама вялася вярбоўка авантурыстаў у «гарачыя кропкі»<ref name="закон">''Сергей Будылин.'' [https://zakon.ru/blog/2022/08/27/psy_vojny_s_krovavymi_mordami_luandijskij_process_nad_nayomnikami «Псы войны с кровавыми мордами». Луандийский процесс над наёмниками] // Закон.ру : социальная сеть для юристов и студентов юридических вузов. — 27 августа 2022.</ref>. Красавіцкі нумар за 2016 г. стаў апошнім друкаваным; далейшыя выпускі былі распаўсюджаны ў [[Інтэрнет|Інтэрнэце]]<ref>{{Cite web|url=https://www.guns.com/news/2016/03/01/soldier-of-fortune-magazine-to-stop-publishing-after-40-years|title=Soldier of Fortune magazine to stop publishing after 40 years|date=Mar 1, 2016|website=Guns.com|access-date=May 30, 2020|archive-date=29 лістапада 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129221326/https://www.guns.com/news/2016/03/01/soldier-of-fortune-magazine-to-stop-publishing-after-40-years|url-status=dead}}</ref><ref>[http://soldiersystems.net/2016/03/01/the-internet-claims-another-victim-soldier-of-fortune-magazine-to-cease-hard-copy-publication-goes-digital-only/ The Internet Claims Another Victim – ‘Soldier of Fortune’ Magazine To Cease Hard Copy Publication, Go Digital Only] ''Soldiers Systems''. Retrieved March 9, 2016.</ref>. У маі 2022 года SOF праданы Сьюзану К. Кітынгу<ref>{{Cite web |date=2022-05-06 |title=Soldier of Fortune Founder Robert K. Brown Passes the Torch to New Publisher After 47 Years |url=https://www.sofmag.com/soldier-of-fortune-founder-robert-k-brown-passes-the-torch-to-new-publisher-after-47-years/ |access-date=2022-05-07 |website=Soldier of Fortune Magazine |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-06 |title=A Message From SOF Publisher SKK: A Tribute to RKB, and Looking Ahead |url=https://www.sofmag.com/a-message-from-sof-publisher-skk-a-tribute-to-rkb-and-looking-ahead/ |access-date=2022-05-07 |website=Soldier of Fortune Magazine |language=en-US}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Official website}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Часопісы ЗША]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1975 годзе]] ngev0xgol05eppf9m9sncybz8ds90q2 Баград 0 727676 5222223 5222163 2026-10-20T12:17:29Z Autumndancer 168015 5222223 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Баград''' ({{lang-ru|Богра́д}}; {{lang-kjh|Тис}}) — сяло, адміністрацыйны цэнтр [[Баградскі раён|Баградскага раёна]] ў [[Хакасія|Рэспубліцы Хакасіі]] [[Расія|Расіі]]. Цэнтр Баградскага сельсавета. Знаходзіцца за 91 км на поўнач ад Абакана. Знаходзіцца на рацэ Цесь (левы прыток [[Енісей|Енісея]]). Адлегласць да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі Сон 46 км. Сяло ўтворана ў 1763 годзе і называлася вёскай Татарскай Цессю. Пазней было перайменавана ў вёску Сухая Цесь, а 7 чэрвеня 1933 года — у сяло Баград у гонар рэвалюцыянера Я. Я. Баграда. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Хакасія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Хакасіі]] qhuuxtlfcmwwti9c9wopqe25r3n1o4l Вікіпедыя:Форум 4 728988 5222661 5222086 2026-10-21T09:28:51Z Vitaly Zdanevich 16158 /* */ новая тэма 5222661 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Пампую шмат сканаў з Нацыянальнай Бібліятэкі - калі ласка стаўце катэгорыі == https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Elib.nlb.by Пампую сваім скрыптом https://github.com/vitaly-zdanevich/nlb Калі ён дрэнна нешта робіць - кажыце мне. Ведаеце другія крыніцы вартыя выратавання - таксама кажыце. [[Удзельнік:Vitaly Zdanevich|Vitaly Zdanevich]] ([[Размовы з удзельнікам:Vitaly Zdanevich|размовы]]) 12:28, 21 кастрычніка 2026 (+03) == Змены ў адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле Украіны == У 2014 — 2020 гадах ва Украіне адбылася рэформа адміністрацыйна тэрытарэяльнага падзелу, якая закранула галоўным чынам раённы і мясцовы узровень. Але мінула ўжо 6 год - а ў нас анічога не зменена, усё тыя ж старыя ліквідаваныя раёны. Таму хачу звярнуць на гэта ўвагу супольнасці. Я, у меру сваіх магчымасцяў, ужо пачаў тое-сёе папраўляць, але працы там багата. Таму заклікаю далучыцца. Калі нехта ведае, як лепей аўтаматызаваць працэс, хаця б стварэнні новых шаблонаў, буду ўдзячны за параду. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:21, 14 кастрычніка 2026 (+03) :Дзякуй. Праблема ёсць. Украінцы нешта ў нас спрабавалі рабіць, пераймяноўвалі, але вельмі не сістэмна, пры гэтым не мяняючы на Вікіданых. Здаецца, і ў самой УкрВікі не ідэальная з гэтым сітуацыя. Пагатоў, як разумею, яны вырашылі для аднайменных новых раёнаў рабіць асобныя элементы Вікіданых і цяпер многія раёны з двума, не адразу разбярэш як сучасны, ці скончылі гэтую справу не ведаю. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:27, 14 кастрычніка 2026 (+03) :: Скончу з НП Казахстана, тады дапамагу.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:32, 14 кастрычніка 2026 (+03) :Таксама адзначу, што трэба асцярожна падыходзіць да назваў. Свайго часу ў нас вельмі актыўна ўсё пераймяноўвалася паводле ТКП, але час паказаў, што для многіх тапонімаў такія назвы былі штучна створанымі і не пацвярджаюцца аніводнай крыніцай. Цяпер большасць артыкулаў БелЭн зручна даступны на [https://verbum.by/s/encyclopedias Verbum], ды і пра Украіну нашы СМІ пішуць досыць часта, таму праверыць, якая форма сапраўды ўжываецца, не так цяжка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:46, 14 кастрычніка 2026 (+03) :: НП Казахстана спраўджваю з картай Казахстана ў БЭ. Пра тапонімы Украіны згодны. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:53, 14 кастрычніка 2026 (+03) :А подобный механизм нельзя как-то "прогнать" ботом? Думаю, не трудно сделать скрипт который все заменит каким-то ботом. Да и по НП немного у нас было залито, как я вижу. [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 15:11, 14 кастрычніка 2026 (+03) ::Некалькі ідэй ёсць, але гэта толькі канцэпцыі, раней падобнага не рабіў. Таму, уласна, і пытаю, мо ёсць больш дасведчаныя ў такіх рэчах удзельнікі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:45, 14 кастрычніка 2026 (+03) :Да рэчы, не ведаю, раней падымалася ці тэма раней, але акрамя гэтай рэформы ёсць куды яшчэ рэформа: у 2023-24 годзе ва Украіне былі ліквідаваны пгт, і, каля 85-90% старонак у нас усё яшчэ з дадзеным статусам. Што будзем рабіць? [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 10:21, 20 кастрычніка 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]], а што зрабілі замест "пгт", нейкі адзін новы статус або раскідалі што ў гарады, што ў сёлы? -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:12, 20 кастрычніка 2026 (+03) :::Да, там куды пасёлак, куды горад раскідка была. Але пераважна на пасёлкі раскідалі, гарады нячаста. [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 12:21, 20 кастрычніка 2026 (+03) == Новая акадэмічная сістэма транскрыпцыі кітайскай мовы == Хачу вынесці на абмеркаванне супольнасці пытанне стандартызацыі і ўніфікацыі перадачы кітайскіх імёнаў уласных (асабовых імёнаў, тапонімаў, гістарычных і культурных тэрмінаў). Дагэтуль мы карысталіся простым калькаваннем з расійскай транскрыпцыйнай сістэмы Паладыя (''Сі Цзіньпін, Цяньцзінь, Чжуан-цзы, Янцзы''), што не адпавядае ні кітайскаму маўленню, ні фанетыка-графічнай прыродзе беларускай мовы. У 2026 годзе выйшаў фундаментальны «[[Кітайска-беларускі слоўнік]]», супольна падрыхтаваны [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытутам мовазнаўства НАН Беларусі]] і [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя|Рэспубліканскім інстытутам кітаязнаўства імя Канфуцыя]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]. Выданне афіцыйна ўхваленае Вучонымі саветамі абедзвюх акадэмічных устаноў. У слоўніку ўпершыню афіцыйна кадыфікаваная і замацаваная "нарматыўная табліца практычнай беларускай транскрыпцыі з кітайскай мовы" (на аснове [[Піньінь|піньіня]] і Міжнароднага фанетычнага алфавіта), а таксама прыведзены нарматыўны рэестр асноўных кітайскіх тапонімаў. Як адзначаюць аўтары і лінгвісты, мэта гэтай нормы — адзіная ўніфікацыя інфармацыйнай прасторы Беларусі (адукацыя, энцыклапедыі, медыя, картаграфія) і адыход ад непатрэбнага пасрэдніцтва расійскай фанетыкі. ; Асноўныя рысы новай нормы (у параўнанні з сістэмай Паладыя) # zh ➔ дж (замест расійскага ''чж''): [[Гуанджоў]] (раней ''Гуанчжоу''), [[Джэнджоў]] (раней ''Чжэнчжоу''). # z ➔ дз (замест расійскага ''цз''): [[Мао Дзэдун]] (раней ''Цзэдун''), рака [[Яндзы]] (раней ''Янцзы''), філосафы з тытулам мудраца (-zi) пішуцца праз злучок: [[Лао-дзы]], [[Сунь-дзы]], [[Джуан-дзы]], [[Мэн-дзы]]. # j ➔ дзі / дзь (замест расійскага ''цз''): [[Сі Дзіньпін]] (раней ''Сі Цзіньпін''), [[Джэдзьян]] (раней ''Чжэцзян''), [[Фудзьень]] (раней ''Фуцзянь''). # q ➔ ці / ць (мяккае беларускае ''ц'', замест расійскага цвёрдага ''ц/цы''): [[Чунцін]] (раней ''Чунцын''), [[Цінхай]] (раней ''Цынхай''), [[Лі Цьян]] (Li Qiang). # x ➔ сі / сь- (перад ётаванымі galosnymi перадаецца як ''сь''): [[Дэн Сьяопін]] (Xiǎopíng), [[Сьянган]] (Xiānggǎng), [[Сьямынь]] (Xiàmén), горад [[Сюджоў]] (Xúzhōu; замест расійскага ''Сюйчжоу''). # w ➔ в перад u: [[Вухань]] (Wuhan; замест расійскага ''Ухань''). # ti / tian / tie / tiao ➔ ты / т’ень / т’е / т’яо (для прыдыхальнага кітайскага t выкарыстоўваецца апостраф пасля цвёрдага Т, каб пазбегнуць дзекання): [[Т’еньдзінь]] (Tianjin), [[Т’еньшань]] (Tianshan). # Раздзяляльны апостраф на стыку складоў пасля літары -н перад галоснай: [[Чан’ань]] (Chang'an). Як зазначаецца ў дадатку да слоўніка, для вузкага кола найбольш вядомых аб’ектаў захоўваюцца традыцыйныя назвы: * Пекін (транскрыпцыя: ''Бэйдзін'') * Нанкін (транскрыпцыя: ''Наньдзін'') * Ганконг (транскрыпцыя: ''Сьянган'') * Макао (транскрыпцыя: ''Аомэнь'') * Канфуцый (транскрыпцыя: ''Кун-дзы'') : ''Для ракі Яндзы дапускаецца выкарыстоўваць таксама традыцыйны варыянт Янцзы.'' Дагэтуль у нас не было ніводнага поўнага акадэмічнага слоўніка кітайскай мовы з беларускай транскрыпцыяй. Цяпер такое выданне ёсць, і яно зацверджанае акадэмічнай супольнасцю. Для беларускай Вікіпедыі гэтая крыніца мусіць мець безумоўны прыярытэт. Прапаную прыняць [[Беларуская практычная транскрыпцыя кітайскай мовы|нарматыўную табліцу 2026 года]] як асноўнае кіраўніцтва для наймення артыкулаў і перадачы кітайскіх уласных назваў. Для зручнасці, каб удзельнікам не даводзілася ўручную звяраць кожны склад па табліцах, я распрацаваў [https://uladzcz.github.io/kitaj-bielarus-transkrypcyja/ Кітайска-беларускі транскрыптар]. Ён дазваляе рабіць правільную транскрыпцыю з кітайскіх іерогліфаў, з піньіня (зручна, калі крыніца англамоўная) і нават з рускай сістэмы Паладыя (спатрэбіцца пры перакладзе з адпаведнай мовы). --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:43, 26 верасня 2026 (+03) :Відавочна -- прыняць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:44, 26 верасня 2026 (+03) : {{за|Падтрымліваю}}! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:32, 27 верасня 2026 (+03) :Агулам, ясная рэч, падтрымліваю, але ёсць некалькі пытанняў, якія адразу хацелася б высветліць: :1) У слоўніку прапануецца пісаць '''Гуэйджоў''', '''Ланьджоў''', '''Ханджоў''', але ў правілах граматыкі сказана, што "''У адпаведнасці з традыцыйным прынцыпам напісання літара у (складовае) пішацца ў на канцы нязменных запазычаных слоў пасля галосных: '''Геаргіу-Дэж''', '''Бічэр-Стоу, Абрау'''''" [https://belgramata.wordpress.com/%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bf%d1%96%d1%81-%d1%83-%d1%81%d0%ba%d0%bb%d0%b0%d0%b4%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%b3%d0%b0/ (спасылка)]. Ці гэта значыць, што на кітайскія тапонімы яно з нейкай прычыны не распаўсюджваецца? Ці яны сталі скланяцца? :2)Пасля рэформы 2008 літара '''О''' фактычна пачала пісацца толькі пад націскам, а ў слоўніку прапануюцца варыянты '''Мака́о''' і '''Аомэ́нь''' замест лагічных '''Макаа'''(ёсць у [https://verbum.by/grammardb/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B0 граматычнай базе]) і '''Аамэнь'''. Тут у мяне ўвогуле нуль ідэй, як гэта інтэрпрэтаваць. :Таму я пакуль што не спяшаўся б усё бегчы і пераймяноўваць, а то можна больш шкоды нарабіць, чым карысці. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:15, 28 верасня 2026 (+03) ::Гэта не першы раз, калі прынятая транслітарацыя супярэчыць правілам 2008 года. Раней мы кіраваліся тым, што такія транслітарацыі з’яўляюцца больш аўтарытэтнымі за правіла, бо больш вузкаспецыялізаваныя і хутчэй удакладняюць правілы. Не думаю, што НАН Беларусі закрывала вочы на тое, што паводле правілаў 2008 года трэба пісаць інакш. Аканне ў кітайскай транслітарацыі таксама напружвае, але якія варыянты? Не прымаць - страчваем індывідуальныя правілы для беларускай мовы, застаючыся на рускіх кальках, прымаць часткова - дзіўнае ўмяшанне ў чужую навуковую працу. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:37, 7 кастрычніка 2026 (+03) :::Калі не цяжка, можаце нагадаць, якія яшчэ былі такія выпадкі? Магчыма, гэта дапаможа знайсці слушны кансэнсус. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 19:50, 7 кастрычніка 2026 (+03) ::адносна націскаў, можна паспрабаваць растлумачыць сітуацыю танальнасцю кітайскай мовы і тым, што там склады больш аўтаномныя... Але так, тут цяжка інтэрпрэтаваць. Мне здаецца, што мы не мусім кіравацца правіламі 2008 без агаворак, ёсць і узус, і ўсё ж шмат часу прайшло. Такія супярэчнасці будуць толькі больш паўставаць у будучыні, пакуль не будзе новай рэформы. ::Таксама варта будзе ў артыкулах падаваць дзве версіі абавязкова, пакуль правілы не прыжыліся ў публічнай прасторы і ёсць шмат літаратуры са старымі назвамі, але ўсё ж я лічу, што варта выкарыстоўваць новыя правілы для асноўнай версіі назваў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:39, 7 кастрычніка 2026 (+03) :Відавочна {{за|падтрымліваю}}! Дзякуй за працу з падрыхтоўкай усяго гэтага матэрыялу і канвертара для супольнасці! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:33, 7 кастрычніка 2026 (+03) == Змены ў аўтаматычным схаванні правак у палітычных артыкулах == Паводле паведамлення Камісіі Амбудсменаў, ім паступіла скарга на аўтаматычнае схаванне правак у палітычных артыкулах праз бота. У дадзены момант у нас працуе два боты, якія працуюць над схаваннем. Адзін — праз мой уліковы запіс PLaga med Bot, які робіць «мяккае» схванне (якое можна аднавіць) і праз акаўнт Wizardist, які быў абраны супольнасцю як Рэвізор, і робіць аўтаматычнае поўнае схаванне правак (фактычнае суцэльнае выдаленне даных праўкі). Камісія піша пра тое, што аўтаматычнае схаванне, якое робіцца Wizardist, парушае [[:m:Oversight policy#Use|Правілы для Рэвізораў]] (такое схаванне трэба рабіць уручную), аднак дзейнасць майго бота можа працягвацца ([https://toolsadmin.wikimedia.org/tools/id/suppressor цяпер мой бот знаходзіцца на серверах Toolforge]). Ад нашай супольнасці патрабуецца прыняць рашэнне адносна таго, '''што рабіць далей з поўным схаваннем правак, якое робіцца Wizardist'''. На мой погляд, Амбудсмены перагінаюць палку і факт выразнага двухэтапнага дадавання артыкулаў спачатку ў [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў]], а потым перанос схавальнікамі запытаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]], з’яўляецца ў дастатковай меры ручной працай з выразным зацвярджэннем схавання праз адказных персон. У такім выпадку не патрабуецца ручная праверка кожнай асобнай праўкі, бо вынік будзе адзіны. Таксама мы разумеем, што цалкам хадзіць па ўсіх артыкулах у спісе схавання і пастаянна ўручную аператыўна цалкам хаваць праўкі ніхто не будзе. Гэта пустая трата чалавечых рэсурсаў, якіх у нас ітак няшмат. Мы не можам забяспечыць самастойна тэхнічнай магчымасці людзям самім выбіраць, ці хочуць яны схаваць сваю праўку ў палітычным артыкуле, і ці пакідаць магчымасць яе аднаўлення. Гэта пытанне змен рухавіка Медыявікі. Таксама нібыта не ставіцца пытання ў тым, ці трэба нам схаванне ўвогуле, тут кансэнсус зразумелы, і Амбудсмены тут нам не пярэчаць, але ў той жа час, яны не лічаць неабходным поўнае выдаленне даных пра схаваныя праўкі, каб, напрыклад, да іх немагчыма было атрымаць доступ праз скампраментаваныя ўліковыя запісы адміністратараў, і тым самым не ставіць адмістратараў Беларускай Вікіпедыі пад яшчэ большую рызыку ўзломаў і пераследаў. Я не ведаю, ці трэба нам па гэтым пытанні ствараць плебісцыт ці нешта падобнае. Аднак, на цяперашні момант, нам трэба прынамсі выказацца тут па гэтай сітуацыі. Запрашаю да дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:12, 28 жніўня 2026 (+03) :То бок амбудсмены рэагуюць на ананімную скаргу патрабаваннем спыніць скрыпт, які абараняе ўдзельнікаў. Хто ж бы гэта мог паскардзіцца, га. Вось гэтага прыкладу павінна быць цалкам дастаткова, каб скрыпт не спыняць: :<blockquote>яны не лічаць неабходным поўнае выдаленне даных пра схаваныя праўкі, каб, напрыклад, да іх немагчыма было атрымаць доступ праз скампраментаваныя ўліковыя запісы адміністратараў, і тым самым не ставіць адмістратараў Беларускай Вікіпедыі пад яшчэ большую рызыку ўзломаў і пераследаў.</blockquote> :Калі нехта хоча пагуляцца ў фармалізм, то ёсць [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]: небяспечныя артыкулы будуць менш правіць з такімі рызыкамі, таму фармальнае правіла трэба ігнараваць. :Ну і нібыта мела б сэнс давесці, што нават абмеркаванне такіх пытанняў прадстаўляе пагрозу для ўдзельнікаў. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:56, 29 жніўня 2026 (+03) ::: Дзякуй, IshaBarnes! Як кажуць: "знялі з языка". Няма чаго дадаць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:11, 31 жніўня 2026 (+03) : @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], вядома, яны перагінаюць палку, гэта мякка кажучы. Не бачыў стварэння тэмы на Форуме. Артыкулы дадаюцца ў спіс не адвольна, практычна, хаваць ці не вырашае некалькі чалавек. Хаванне цалкам, а не асобнымі праўкамі апраўдана, бо адказнасць можа наступіць не за асобную праўку, а за факт удзелу ў рэдагаванні артукула, незалежна ад таго, што менавіта зменена. З улікам сённяшніх падзей у нашай Вікіпедыі, хай яны яшчэ раз падумаюць, ці бяруць яны на сябе адказнасць за пацярпелых у выніку іх бюракратычнай валтузні. Хай агалосяць, хто гэты заклапочаны заяўнік, навошта хавацца, калі ты змагаешся за правілы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:33, 7 верасня 2026 (+03) :Звярніце, калі ласка, увагу "белых людзей" на тое, што сёння, 7 верасня, адбылася вандальная атака на наш раздзел, якая выглядае спланаванай і інспіраванай дзяржаўнымі інстытуцыямі Беларусі. Гэта ананімная скарга можа быць частка спробы раскрыць асобы аўтараў артыкулаў і паставіць іх пад удар крымінальнага перадследу. :Патлумачу што адбылося. Сёння з венгерскай Вікіпедыі (не ведаю чаму), быў зарэгістраваны ўдзельнік [[Удзельнік:Мінінфарм Беларусі|Мінінфарм Беларусі]], які спачатку загрузіць на Вікісховішча лагатып Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь у фармаце svg, а пасля стварыў зусім нетрывіяльны [[Шаблон:Wp-mininform]]. Гэтым шаблонам хаваўся змест нашых артыкулаў, замяняючы яго для чытачоў заглушкай з наступным зместам: :''"Доступ да старонкі абмежаваны. :МІНІСТЭРСТВА ІНФАРМАЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ :Доступ да гэтай старонкі быў абмежаваны адміністрацыяй Беларускай Вікіпедыі на падставе звароту Мінінфарма Беларусі, паводле Закона Рэспублікі Беларусь «Аб сродках масавай інфармацыі». :Падрабязней на сайце www.mininform.gov.by."'' :Вандалізм зведалі вельмі характэрныя артыкулы пра пратэсты ў Беларусі, украінскі супраць Расіі, сексуальнасць і палітычныя забойствы апанентаў Лукашэнкі. Усё гэта дае падставы меркаваць, што гэта не выпадковы вандалізм дзеля жарту, а што ідуць па спісе забароненага рэальным Мінінфармам. Прынамсі з гэтага спісу выбіваецца кніга "Мая барацьба", якая ці не ў першых радках забароненага кантэнту ў Беларусі з вельмі даўніх часоў. :Вось поўны спіс старонак, якія былі закранутыя: :* [[Секс]] :* [[Бісексуальнасць]] :* [[Парнаграфія]] :* [[Порнафільм]] :* [[ЛГБТ]] :* [[Партал:ЛГБТ]] :* [[Вясёлкавы сцяг (ЛГБТ)]] :* [[Парнасайт]] :* [[Мая барацьба]] :* [[Аранжавая рэвалюцыя]] :* [[Расійска-ўкраінская вайна]] :* [[Вайна на ўсходзе Украіны]] :* [[Пуцінізм]] :* [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]] :* [[Пратэсты ў Беларусі (2017)]] :* [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)]] :* [[Віктар Іосіфавіч Ганчар]] :* [[Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі]] :* [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі]] :* [[Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка]] :* [[Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў]] :* [[Алег Леанідавіч Алкаеў]] :* [[Юрый Леанідавіч Сівакоў]] :[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:42, 7 верасня 2026 (+03) :: Я спачатку выдаліў шаблон, а ўжо пазней прачытаў, што вы хацелі яго заставіць для памяці. Выбачце! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 10:13, 8 верасня 2026 (+03) == Message from the Ombuds Commission == Dear Community of the Belarus Wikipedia, I write for the Ombuds Commission. We have adopted the following decision: # The Ombuds Commission (OC) investigates infringements of the Privacy, Oversight, Checkuser, and Access to Nonpublic Personal Information (ANPDP) policies. # The Ombuds Commission was contacted by a user voicing concerns about the current usage of the Oversight tools in the Belarus Wikipedia. # The Commission concludes that the current usecase is not an allowed usecase according to the Oversight policy ([[:m:Oversight policy#Use]]). # However, considering the spirit of the policy, the Commission is willing to accept the usage of the Oversight tools if this is required to ensure the security and safety of Wikimedians. # Currently, an automated script is used to suppress all user names and edit summaries of edits on pages that are listed on a specific wiki page, without any human review. This is not acceptable because no individual review takes place to check if suppression is actually required. # The Commission suggests to update the Oversight policy to explicitly allow usage of Oversight tools, if required to ensure the security and safety of Wikimedians. # The Commission asks the Trust & Safety Team of the Wikimedia Foundation to take appropriate measures to ensure the safety of Wikimedians in Belarus (and probably other contries with similar difficulties). # The Commission requests Wizardist to stop the Oversight script. It is up to the local community of the Belarus Wikipedia, if they want to use an automated script for the revision deletion tool instead (currently this is done by PLaga med Bot). After human review local Oversighters may also decide to suppress specific revisions on a case by cases basis, if required to ensure the security and safety of Wikimedians. # The Commission may suggest further actions if the Oversight script is not stopped within an appropriate time frame. For the Ombuds Commission, --[[Удзельнік:Ameisenigel|Ameisenigel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ameisenigel|размовы]]) 21:29, 17 жніўня 2026 (+03) :Hi! We, as a community, ask you not to take any action on this issue without prior notice, so that we have time to discuss it and prepare. Let’s stay in touch! :The issue of hiding sensitive edits is critical for us, and the recent withdrawal of oversight rights from one of the Wikipedians without prior notice created a state of emergency in our community. We would very much like to avoid a similar situation this time. :Thank you for your understanding and cooperation! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 10:56, 19 жніўня 2026 (+03) ::Hi, we do not intend to take any immediate action and will provide appropriate time for the community to decide how they want to change their current system to get in line with the policy. --[[Удзельнік:Ameisenigel|Ameisenigel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ameisenigel|размовы]]) 12:59, 22 жніўня 2026 (+03) :You are requesting us to drop the only guard that effectively ensures the safety of users. This will definitely reduce number of people that are ready to work on political topics. This may lead to comprometation of users inside the country. Measures suggested by you are not enough to guarantee the safety of users. :Please take into account that even participation in this discussion may be unsafe. I suppose you won't see many answers here due to that exact reason. :Please withdraw your request to stop the script. No policy can cover every situation. Formal following of the rule is not worth the risk it creates. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:32, 29 жніўня 2026 (+03) == Прапанова правіла блакіровак == Прапаную фармальна абмеркаваць і прагаласаваць за правіла блакіровак у праекце [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Блакіроўкі]]. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:00, 12 жніўня 2026 (+03) == [[Сцяг Беларусі]] == Мабыць, я нешта не разумею, але як на працягу 20 (!) гадоў (па даце стварэння файла на Вікісховішчы) на старонцы аб дзяржаўным сімвале Беларусі [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%86%D1%8F%D0%B3_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96&diff=prev&oldid=5160960 вісела] абсалютна нідзе і нічым не пацверджаная інфармацыя аб нейкім праекце, прыдуманым у 1995 годзе прэзідэнтам? Нідзе, акрамя Вікіпедый, інфармацыі пра гэта няма, аніводная крыніца гэта не пацвярджае. Тая крыніца, што была прадстаўлена ў самім раздзеле, абсалютна неаўтарытэтная, з'яўляецца нейкім аўтарскім сайтам, які ўжо вельмі даўно не абнаўляецца. Я лічу, што гэта фальсіфікацыя, на якую, чамусьці, усім гэтыя годы было абыякава. Можа, я не маю рацыі, але тады прашу прадставіць нейкую крыніцу, якая б сапраўды пацвердзіла дадзены факт. --[[Удзельнік:Einimi|Einimi]] ([[Размовы з удзельнікам:Einimi|размовы]]) 17:51, 4 ліпеня 2026 (+03) : Ну як не пацверджаная. [https://nashaniva.com/359565 Вось тут] [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]] пра гэта піша. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:36, 5 ліпеня 2026 (+03) :: Ну дык, а дата ў нашаніўскага артыкула якая? 2025 год, інфармацыя аб сцягу дададзена да вікіпедыйнага артыкула нашмат раней. Плюс словы і ў ніўскім артыкуле ні на што не спасылаюцца, проста «факт»: верце, таму што мы так гаворым. ::Дарэчы, вам нармальна ўжываць матэрыялы з экстрэмісцкага спісу, тым больш будучы адмінам раздзела? --[[Удзельнік:Einimi|Einimi]] ([[Размовы з удзельнікам:Einimi|размовы]]) 22:09, 5 ліпеня 2026 (+03) ::: Вікіпедыя знаходзіцца ў амерыканскай юрысдыкцыі, і ў ёй не дзейнічаюць лакальныя законы, тым больш такія, якія абмяжоўваюць свабоду слова. ::: Датычна крыніцы. Вы яе папрасілі - я вам яе даў. Я не кажу, што яны не ўзялі інфу з Вікі, але ўжо як мінімум адна крыніца пацвярджае звесткі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:02, 5 ліпеня 2026 (+03) : Я ўпершыню ўбачыў гэты сцяг у кнізе [[Віктар Аляксандравіч Ляхар|Віктара Ляхара]] «Военная символика белорусов». Але ён там піша, што даведаўся аб гэтым праекце сцяга… з Вікіпедыі ([https://militera.org/books/pdf/research/lyakhor_va01.pdf с. 83 pdf-дакумента]) [[Удзельнік:Etažy|Etažy]] ([[Размовы з удзельнікам:Etažy|размовы]]) 02:11, 25 ліпеня 2026 (+03) == Health Challenge 2026 - invitation and consent for CentralNotice == ''(Sorry for writing in English. You may consider to translate it to your language.)'' I would like to invite you to the now happening '''article writing challenge focused on health''' - '''[[:m:Special:MyLanguage/Health Challenge 2026|Health Challenge 2026]]'''. Just write articles in (any) Wikipedia (ideally from the [[:m:Special:MyLanguage/Health Challenge 2026/Focus articles|focus articles]]), [[:m:Health Challenge 2026/Participate|list them on the challenge page]] and you may win valuable prizes (of course, beyond helping the next generation of global health ;) Also, I would like to show a banner in this Wikipedia until the end of June 2026. You can see details at [[:m:CentralNotice/Request/Health Challenge 2026|MetaWiki CentralNotice request]]. If you agree, just write here that you agree and I will carry the rest. Also, please write here a translation of the banner text “Write articles about health and win valuable prizes.” That will help to show the banner in your language. If you have any question, please ask them preferably at the [[:m:Talk:Health Challenge 2026|talk page of the challenge]], as I may not be able to follow discussions on all local wikis. --[[Удзельнік:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Размовы з удзельнікам:KuboF Hromoslav|размовы]]) 18:18, 17 чэрвеня 2026 (+03) == Дапрацаваць шаблон == Хто ў нас там цяпер за тэхнічны бок даказвае? Не працуе на старонках неадназначнасцей цыклічнае ўключэнне шаблона Шаблон:NL (гл. старонку [[Бах]]), хоць у рускай вікі гэтае ўкладанне працуе. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:01, 16 чэрвеня 2026 (+03) :пакуль не маю часу. Калі ніхто не дабярэцца, то пазней пастараюся заняцца [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:08, 16 чэрвеня 2026 (+03) == Абмеркаванне праекта правілаў [[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект]] == {{закрыта}} Стварыў праект правіла наконт блакіровак. Фактычна, скампіляваў [[:en:Wikipedia:Blocking policy]] і [[:ru:Википедия:Блокировки]], плюс некалькі ўдакладненняў пад нашыя рэаліі. Запрашаю да абмеркавання. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 05:05, 11 чэрвеня 2026 (+03) :выглядае нядрэнна. Вядома, гэта пачатковая версія, якую яшчэ можна будзе дапаўняць + выразны фокус на сітуацыі з маёй блакіроўкай былога адміністратара. Можа можна падабраць больш агульныя фармулёўкі, але агулам выглядае добра, ёсць працэдура, чым і цешуся. Дзякуй за працу! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:07, 11 чэрвеня 2026 (+03) ::Насамрэч, не могу сказаць, што неяк асабліва факусаваўся на той сітуацыі. Дадаў рэкамендацыі па матывах, але абавязковыя правілы гэта прамы пераклад. ::Калі нейкія фармулёўкі рэжуць вока, давайце абмяркоўваць і правіць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:03, 12 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Нефармальнае абмеркаванне правалілася, паглядзім, што там будзе з фармальным. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:13, 12 жніўня 2026 (+03) == Часовае схаванне гісторыі правак праз бота == Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03) : Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) :Напішы мне на мэйл і мы разрулім. У цяперашнім салюшане трэба толькі змяніць адзін выклік API, каб рабіць хаванне, а не падаўленне. Не ўпэўнены, што трэба дэплоіць новы ровар для гэтага. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 23:19, 17 красавіка 2026 (+03) == Notice of removal of local oversighters == Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter. Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03) : Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here. :* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests. :* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly. :* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action. : I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03) ::Hi! In our conversations we conclude, that we have no capacity right now to quickly and efectively make a vote with 25 votes for an oversighter + we have problems with candidates and trust for new users. We need a way to instantly hide edits on some pages, cause even when an edit is visible for a moment, it can be monitored if needed by Belarusian and other connected authorities. Hope we should not explain how dangerous this is in our circumstances and that there is a lot of unsertanty right now in the community. We were not prepared for this disabling of the {{u|Wizardist}}'s oversight rights suspension, while he did all automatisations. Also, the usage of deleterevision brings some more danger for those users, who have corresponding rights (admins). Right now I proposed to give admin rights to my bot to partly bring back automatisation, but still it is a flaw in the core of the engine. There is virtually no sense to hide it all manually and there is too much work to do even though. I guess authorities already have bots that watch relevant pages to store data, who edit them. It is easy to implement, and we are fortunate if it is not happened yet. People from Belarus will not actively involve in those discussions to not bring attention of authorities. We are now in pretty hard situation. ::I think, we'll now try to work with bot, restrict editing on some pages and make some notices to use temporary accounts. But still it does not eliminate all risks. ::Also, regarding the proposition with adding a steward, there is also a request to form a proposal of experienced candidates, so we can discuss those candidates and ensure, that those people are not connected with Belarusian, Russian or any other regime, so there will be trust. So the decision to give such right to a steward on our wiki should be also somehow include our opinion, but without such a big threshold of 25 votes or so. Please consider, that people, that live in Belarus, or sometimes visit this country, will likely not participate in such discussions, which are the most of the users here, I guess. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:11, 13 красавіка 2026 (+03) :::{{ping|Plaga med}} Regarding the suggestion to add a steward; the stewards have discussed and concluded that as long as the community is OK with the temporary compromise, no formal request for oversighter rights will be needed (and Wizardist's oversight flag can be restored). It's what we can do for the community at the moment under current circumstances, and we'd be happy to make it that way if that's what the community wants. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 11:17, 16 красавіка 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]]: yes, I think, that it will be a very good solution, but still there's an issue of trust. We need to approve the concrete person, that will be added here, so there will be less doubt, that the person will be somehow affiliated with Russia, Belarus, or any other similar regime. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:33, 16 красавіка 2026 (+03) :::::A bit late of a response, but I'd like to note that none of the stewards reside in or have any affiliation with Russia or Belarus. The NDA agreement signed by us also does not permit any users located in such regions to sign, so none of us are at risk in that end. That being said, how the community wants to take this forward is up to you. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:27, 23 красавіка 2026 (+03) ::Гэтак, як сцюарды зрабілі таксама не робіцца: узялі агалілі ўвесь праект, без якога-небудзь папярэджання, нават адмінаў. Сцюарды так хваляваліся за бяспеку, што сёння ўсе старонкі БелВікіпедыі, якія былі раней схаваныя, цяпер адкрытыя толькі па прычыне таго, што ўдзельнікі [[Удзельнік:Mienski|Mienski]] і [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] "год бяздзейнасці" [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:03, 13 красавіка 2026 (+03) == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) ::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03) ::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::Я думаю, можна пераключыцца на звычайнае хаванне пакуль – гэта можна зрабіць. Прызнаю, што мой дызайн быў не зусім [[:En:Fail-safe#Fail safe and fail secure|fail-secure]]. Трэба? — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 23:08, 17 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) :Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] "не ссы" па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні "Сур'ёзна?", то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::: ''Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй''. І як, нарыхтаваў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:14, 27 мая 2026 (+03) :::::::::Падрыхтаванай прапановы яшчэ нажаль не маю. Але ідэя даволі простая: узяць за аснову [[:en:Wikipedia:Blocking_policy]] або [[:ru:Википедия:Блокировки]], пасля перакладу і дапрацоўкі пад нашыя патрэбы выставіць на абмеркаванне, каб прыняць як правіла. Калі ёсць ахвотныя заняцца, з радасцю падзялюся. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 28 мая 2026 (+03) :::::::::: Яшчэ працытую калегу: ''Ідэй у нас і саміх хапае, дзе б яшчэ рук набрацца.'' --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:07, 28 мая 2026 (+03) :::::::::::[[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект|Рукі знайшліся]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 05:07, 11 чэрвеня 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 26 красавіка 2026 (+03) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 13:00, 30 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) == Здравствуйте, Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub. Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800). Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]] Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia. Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах. В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества. Среди подтверждённых сессий: - Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova - Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD) - Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation) Будем рады вашему участию. С наилучшими пожеланиями, <br>Команда CEE Hub <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30401520 --> == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Доступна запись Вики-конференция для русскоязычных участников == Здравствуйте, Приглашаем вас посмотреть запись Вики-конференция для русскоязычных участников, которая состоялась 16 мая 2026. Во время конференции участники из разных сообществ делились опытом работы в непростых условиях, обсуждали вопросы цензуры, безопасности редакторов и подходы к оценке надёжности источников в странах с ограниченной свободой медиа. Это был очень открытый и содержательный разговор о том, как сообщества продолжают развивать проекты Викимедиа даже в сложных обстоятельствах. Также в программе были сессии о развитии языковых разделов Википедии в многоязычных странах, успешных GLAM-партнёрствах, работе с молодёжью через Instagram и TikTok, а также примеры регионального сотрудничества и поддержки между сообществами. Большинство сессий проходило на английском языке с синхронным переводом на русский. Запись доступна в обеих языковых версиях. Если вам интересны темы развития сообществ, международного сотрудничества, работы в сложных условиях или просто хочется услышать разные перспективы из региона — рекомендуем найти время и посмотреть запись. Вики-конференция для русскоязычных участников (пароль:5s20@BJ6): https://us06web.zoom.us/rec/share/vRx-DOpGo_zhW6mdoWzOcuM99agcX-VGHhKl2MA9gMxH-_bH0R5jAoc035Ts2FIr.OyhTpsvbH61fqfXh С наилучшими пожеланиями, <br>Каро <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30591666 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 20:06, 27 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-05-28_Wikipedias&oldid=30597357 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:14, 27 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|размовы]])</bdi> 20:11, 23 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:29, 25 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 15:24, 24 ліпеня 2026 (+03) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 12:09, 26 жніўня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Ваша вікі хутка будзе толькі для чытання == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прачытаць гэта паведамленне на іншай мове]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|Wikimedia Foundation]] тэсціруе пераключэнне паміж яе першым і другім цэнтрам даных.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.</span> Увесь трафік будзе пераключаны '''{{#time:j xg|2026-09-23|be}}'''. Тэсціраванне пачнецца а '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Нажаль, з-за некаторых абмежаванняў у [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], усё рэдагаванне павінна быць спынена, пакуль пераключэнне не будзе завершана. Мы выбачаемся за турботы, і мы працуем над тым, каб паменшыць гэта ў будучыні. За 30 хвілін да гэтай аперацыі, ва ўсіх вікі з’явіцца адпаведны банер. Гэты банер будзе бачны да канца аперацыі. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''Вы зможаце чытаць усе вікі, але на кароткі перыяд часу не зможаце іх рэдагаваць.''' * Вы не зможаце рэдагаваць не больш за гадзіну наступнага дня: {{#time:l j xg Y|2026-09-23|be}}. * Калі вы паспрабуеце рэдагаваць або захоўваць падчас гэтага, вы пабачыце паведамленне аб памылцы. Мы спадзяваемся, што аніводная праўка не будзе згублена падчас гэтых хвілін, але мы не можам гарантаваць гэтага. Калі вы пабачыце паведамленне аб памылцы, пачакайце, пакуль усё вернецца да нармальнага стану. Пасля гэтага вы зможаце захаваць вашы праўкі. Але мы раім вам спачатку, на ўсялякі выпадак, зрабіць копіі вашых змяненняў. ''Пабочныя эфекты'': * Фонавыя заданні будуць працаваць павольней, і некаторыя з іх могуць быць адменены. Чырвоныя спасылкі могуць абнаўляцца не так хутка, як звычайна. Калі вы ствараеце артыкул, на які ўжо ёсць спасылка ў іншым месцы, спасылка будзе заставацца чырвонай даўжэй, чым звычайна. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Some long-running scripts will have to be stopped.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This project may be postponed if necessary.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]].</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Any changes will be announced in the schedule.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Please share this information with your community.</span>'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15:58, 15 верасня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 18:16, 22 верасня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 12:28, 9 кастрычніка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> a99o640myqe1hj8lk1q0epr5by0gisi 5222666 5222661 2026-10-21T09:32:21Z Vitaly Zdanevich 16158 /* Пампую шмат сканаў з Нацыянальнай Бібліятэкі - калі ласка стаўце катэгорыі */ дадаў https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:TODO_от_Globustut_проставить_категории_-_061-065 5222666 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Пампую шмат сканаў з Нацыянальнай Бібліятэкі - калі ласка стаўце катэгорыі == https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Elib.nlb.by Пампую сваім скрыптом https://github.com/vitaly-zdanevich/nlb Калі ён дрэнна нешта робіць - кажыце мне. Ведаеце другія крыніцы вартыя выратавання - таксама кажыце. Таксама трэба адпрацаваць https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:TODO_от_Globustut_проставить_категории_-_061-065 [[Удзельнік:Vitaly Zdanevich|Vitaly Zdanevich]] ([[Размовы з удзельнікам:Vitaly Zdanevich|размовы]]) 12:28, 21 кастрычніка 2026 (+03) == Змены ў адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле Украіны == У 2014 — 2020 гадах ва Украіне адбылася рэформа адміністрацыйна тэрытарэяльнага падзелу, якая закранула галоўным чынам раённы і мясцовы узровень. Але мінула ўжо 6 год - а ў нас анічога не зменена, усё тыя ж старыя ліквідаваныя раёны. Таму хачу звярнуць на гэта ўвагу супольнасці. Я, у меру сваіх магчымасцяў, ужо пачаў тое-сёе папраўляць, але працы там багата. Таму заклікаю далучыцца. Калі нехта ведае, як лепей аўтаматызаваць працэс, хаця б стварэнні новых шаблонаў, буду ўдзячны за параду. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:21, 14 кастрычніка 2026 (+03) :Дзякуй. Праблема ёсць. Украінцы нешта ў нас спрабавалі рабіць, пераймяноўвалі, але вельмі не сістэмна, пры гэтым не мяняючы на Вікіданых. Здаецца, і ў самой УкрВікі не ідэальная з гэтым сітуацыя. Пагатоў, як разумею, яны вырашылі для аднайменных новых раёнаў рабіць асобныя элементы Вікіданых і цяпер многія раёны з двума, не адразу разбярэш як сучасны, ці скончылі гэтую справу не ведаю. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:27, 14 кастрычніка 2026 (+03) :: Скончу з НП Казахстана, тады дапамагу.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:32, 14 кастрычніка 2026 (+03) :Таксама адзначу, што трэба асцярожна падыходзіць да назваў. Свайго часу ў нас вельмі актыўна ўсё пераймяноўвалася паводле ТКП, але час паказаў, што для многіх тапонімаў такія назвы былі штучна створанымі і не пацвярджаюцца аніводнай крыніцай. Цяпер большасць артыкулаў БелЭн зручна даступны на [https://verbum.by/s/encyclopedias Verbum], ды і пра Украіну нашы СМІ пішуць досыць часта, таму праверыць, якая форма сапраўды ўжываецца, не так цяжка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:46, 14 кастрычніка 2026 (+03) :: НП Казахстана спраўджваю з картай Казахстана ў БЭ. Пра тапонімы Украіны згодны. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:53, 14 кастрычніка 2026 (+03) :А подобный механизм нельзя как-то "прогнать" ботом? Думаю, не трудно сделать скрипт который все заменит каким-то ботом. Да и по НП немного у нас было залито, как я вижу. [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 15:11, 14 кастрычніка 2026 (+03) ::Некалькі ідэй ёсць, але гэта толькі канцэпцыі, раней падобнага не рабіў. Таму, уласна, і пытаю, мо ёсць больш дасведчаныя ў такіх рэчах удзельнікі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:45, 14 кастрычніка 2026 (+03) :Да рэчы, не ведаю, раней падымалася ці тэма раней, але акрамя гэтай рэформы ёсць куды яшчэ рэформа: у 2023-24 годзе ва Украіне былі ліквідаваны пгт, і, каля 85-90% старонак у нас усё яшчэ з дадзеным статусам. Што будзем рабіць? [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 10:21, 20 кастрычніка 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]], а што зрабілі замест "пгт", нейкі адзін новы статус або раскідалі што ў гарады, што ў сёлы? -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:12, 20 кастрычніка 2026 (+03) :::Да, там куды пасёлак, куды горад раскідка была. Але пераважна на пасёлкі раскідалі, гарады нячаста. [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 12:21, 20 кастрычніка 2026 (+03) == Новая акадэмічная сістэма транскрыпцыі кітайскай мовы == Хачу вынесці на абмеркаванне супольнасці пытанне стандартызацыі і ўніфікацыі перадачы кітайскіх імёнаў уласных (асабовых імёнаў, тапонімаў, гістарычных і культурных тэрмінаў). Дагэтуль мы карысталіся простым калькаваннем з расійскай транскрыпцыйнай сістэмы Паладыя (''Сі Цзіньпін, Цяньцзінь, Чжуан-цзы, Янцзы''), што не адпавядае ні кітайскаму маўленню, ні фанетыка-графічнай прыродзе беларускай мовы. У 2026 годзе выйшаў фундаментальны «[[Кітайска-беларускі слоўнік]]», супольна падрыхтаваны [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытутам мовазнаўства НАН Беларусі]] і [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя|Рэспубліканскім інстытутам кітаязнаўства імя Канфуцыя]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]. Выданне афіцыйна ўхваленае Вучонымі саветамі абедзвюх акадэмічных устаноў. У слоўніку ўпершыню афіцыйна кадыфікаваная і замацаваная "нарматыўная табліца практычнай беларускай транскрыпцыі з кітайскай мовы" (на аснове [[Піньінь|піньіня]] і Міжнароднага фанетычнага алфавіта), а таксама прыведзены нарматыўны рэестр асноўных кітайскіх тапонімаў. Як адзначаюць аўтары і лінгвісты, мэта гэтай нормы — адзіная ўніфікацыя інфармацыйнай прасторы Беларусі (адукацыя, энцыклапедыі, медыя, картаграфія) і адыход ад непатрэбнага пасрэдніцтва расійскай фанетыкі. ; Асноўныя рысы новай нормы (у параўнанні з сістэмай Паладыя) # zh ➔ дж (замест расійскага ''чж''): [[Гуанджоў]] (раней ''Гуанчжоу''), [[Джэнджоў]] (раней ''Чжэнчжоу''). # z ➔ дз (замест расійскага ''цз''): [[Мао Дзэдун]] (раней ''Цзэдун''), рака [[Яндзы]] (раней ''Янцзы''), філосафы з тытулам мудраца (-zi) пішуцца праз злучок: [[Лао-дзы]], [[Сунь-дзы]], [[Джуан-дзы]], [[Мэн-дзы]]. # j ➔ дзі / дзь (замест расійскага ''цз''): [[Сі Дзіньпін]] (раней ''Сі Цзіньпін''), [[Джэдзьян]] (раней ''Чжэцзян''), [[Фудзьень]] (раней ''Фуцзянь''). # q ➔ ці / ць (мяккае беларускае ''ц'', замест расійскага цвёрдага ''ц/цы''): [[Чунцін]] (раней ''Чунцын''), [[Цінхай]] (раней ''Цынхай''), [[Лі Цьян]] (Li Qiang). # x ➔ сі / сь- (перад ётаванымі galosnymi перадаецца як ''сь''): [[Дэн Сьяопін]] (Xiǎopíng), [[Сьянган]] (Xiānggǎng), [[Сьямынь]] (Xiàmén), горад [[Сюджоў]] (Xúzhōu; замест расійскага ''Сюйчжоу''). # w ➔ в перад u: [[Вухань]] (Wuhan; замест расійскага ''Ухань''). # ti / tian / tie / tiao ➔ ты / т’ень / т’е / т’яо (для прыдыхальнага кітайскага t выкарыстоўваецца апостраф пасля цвёрдага Т, каб пазбегнуць дзекання): [[Т’еньдзінь]] (Tianjin), [[Т’еньшань]] (Tianshan). # Раздзяляльны апостраф на стыку складоў пасля літары -н перад галоснай: [[Чан’ань]] (Chang'an). Як зазначаецца ў дадатку да слоўніка, для вузкага кола найбольш вядомых аб’ектаў захоўваюцца традыцыйныя назвы: * Пекін (транскрыпцыя: ''Бэйдзін'') * Нанкін (транскрыпцыя: ''Наньдзін'') * Ганконг (транскрыпцыя: ''Сьянган'') * Макао (транскрыпцыя: ''Аомэнь'') * Канфуцый (транскрыпцыя: ''Кун-дзы'') : ''Для ракі Яндзы дапускаецца выкарыстоўваць таксама традыцыйны варыянт Янцзы.'' Дагэтуль у нас не было ніводнага поўнага акадэмічнага слоўніка кітайскай мовы з беларускай транскрыпцыяй. Цяпер такое выданне ёсць, і яно зацверджанае акадэмічнай супольнасцю. Для беларускай Вікіпедыі гэтая крыніца мусіць мець безумоўны прыярытэт. Прапаную прыняць [[Беларуская практычная транскрыпцыя кітайскай мовы|нарматыўную табліцу 2026 года]] як асноўнае кіраўніцтва для наймення артыкулаў і перадачы кітайскіх уласных назваў. Для зручнасці, каб удзельнікам не даводзілася ўручную звяраць кожны склад па табліцах, я распрацаваў [https://uladzcz.github.io/kitaj-bielarus-transkrypcyja/ Кітайска-беларускі транскрыптар]. Ён дазваляе рабіць правільную транскрыпцыю з кітайскіх іерогліфаў, з піньіня (зручна, калі крыніца англамоўная) і нават з рускай сістэмы Паладыя (спатрэбіцца пры перакладзе з адпаведнай мовы). --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:43, 26 верасня 2026 (+03) :Відавочна -- прыняць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:44, 26 верасня 2026 (+03) : {{за|Падтрымліваю}}! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:32, 27 верасня 2026 (+03) :Агулам, ясная рэч, падтрымліваю, але ёсць некалькі пытанняў, якія адразу хацелася б высветліць: :1) У слоўніку прапануецца пісаць '''Гуэйджоў''', '''Ланьджоў''', '''Ханджоў''', але ў правілах граматыкі сказана, што "''У адпаведнасці з традыцыйным прынцыпам напісання літара у (складовае) пішацца ў на канцы нязменных запазычаных слоў пасля галосных: '''Геаргіу-Дэж''', '''Бічэр-Стоу, Абрау'''''" [https://belgramata.wordpress.com/%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bf%d1%96%d1%81-%d1%83-%d1%81%d0%ba%d0%bb%d0%b0%d0%b4%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%b3%d0%b0/ (спасылка)]. Ці гэта значыць, што на кітайскія тапонімы яно з нейкай прычыны не распаўсюджваецца? Ці яны сталі скланяцца? :2)Пасля рэформы 2008 літара '''О''' фактычна пачала пісацца толькі пад націскам, а ў слоўніку прапануюцца варыянты '''Мака́о''' і '''Аомэ́нь''' замест лагічных '''Макаа'''(ёсць у [https://verbum.by/grammardb/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B0 граматычнай базе]) і '''Аамэнь'''. Тут у мяне ўвогуле нуль ідэй, як гэта інтэрпрэтаваць. :Таму я пакуль што не спяшаўся б усё бегчы і пераймяноўваць, а то можна больш шкоды нарабіць, чым карысці. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:15, 28 верасня 2026 (+03) ::Гэта не першы раз, калі прынятая транслітарацыя супярэчыць правілам 2008 года. Раней мы кіраваліся тым, што такія транслітарацыі з’яўляюцца больш аўтарытэтнымі за правіла, бо больш вузкаспецыялізаваныя і хутчэй удакладняюць правілы. Не думаю, што НАН Беларусі закрывала вочы на тое, што паводле правілаў 2008 года трэба пісаць інакш. Аканне ў кітайскай транслітарацыі таксама напружвае, але якія варыянты? Не прымаць - страчваем індывідуальныя правілы для беларускай мовы, застаючыся на рускіх кальках, прымаць часткова - дзіўнае ўмяшанне ў чужую навуковую працу. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:37, 7 кастрычніка 2026 (+03) :::Калі не цяжка, можаце нагадаць, якія яшчэ былі такія выпадкі? Магчыма, гэта дапаможа знайсці слушны кансэнсус. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 19:50, 7 кастрычніка 2026 (+03) ::адносна націскаў, можна паспрабаваць растлумачыць сітуацыю танальнасцю кітайскай мовы і тым, што там склады больш аўтаномныя... Але так, тут цяжка інтэрпрэтаваць. Мне здаецца, што мы не мусім кіравацца правіламі 2008 без агаворак, ёсць і узус, і ўсё ж шмат часу прайшло. Такія супярэчнасці будуць толькі больш паўставаць у будучыні, пакуль не будзе новай рэформы. ::Таксама варта будзе ў артыкулах падаваць дзве версіі абавязкова, пакуль правілы не прыжыліся ў публічнай прасторы і ёсць шмат літаратуры са старымі назвамі, але ўсё ж я лічу, што варта выкарыстоўваць новыя правілы для асноўнай версіі назваў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:39, 7 кастрычніка 2026 (+03) :Відавочна {{за|падтрымліваю}}! Дзякуй за працу з падрыхтоўкай усяго гэтага матэрыялу і канвертара для супольнасці! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:33, 7 кастрычніка 2026 (+03) == Змены ў аўтаматычным схаванні правак у палітычных артыкулах == Паводле паведамлення Камісіі Амбудсменаў, ім паступіла скарга на аўтаматычнае схаванне правак у палітычных артыкулах праз бота. У дадзены момант у нас працуе два боты, якія працуюць над схаваннем. Адзін — праз мой уліковы запіс PLaga med Bot, які робіць «мяккае» схванне (якое можна аднавіць) і праз акаўнт Wizardist, які быў абраны супольнасцю як Рэвізор, і робіць аўтаматычнае поўнае схаванне правак (фактычнае суцэльнае выдаленне даных праўкі). Камісія піша пра тое, што аўтаматычнае схаванне, якое робіцца Wizardist, парушае [[:m:Oversight policy#Use|Правілы для Рэвізораў]] (такое схаванне трэба рабіць уручную), аднак дзейнасць майго бота можа працягвацца ([https://toolsadmin.wikimedia.org/tools/id/suppressor цяпер мой бот знаходзіцца на серверах Toolforge]). Ад нашай супольнасці патрабуецца прыняць рашэнне адносна таго, '''што рабіць далей з поўным схаваннем правак, якое робіцца Wizardist'''. На мой погляд, Амбудсмены перагінаюць палку і факт выразнага двухэтапнага дадавання артыкулаў спачатку ў [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў]], а потым перанос схавальнікамі запытаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]], з’яўляецца ў дастатковай меры ручной працай з выразным зацвярджэннем схавання праз адказных персон. У такім выпадку не патрабуецца ручная праверка кожнай асобнай праўкі, бо вынік будзе адзіны. Таксама мы разумеем, што цалкам хадзіць па ўсіх артыкулах у спісе схавання і пастаянна ўручную аператыўна цалкам хаваць праўкі ніхто не будзе. Гэта пустая трата чалавечых рэсурсаў, якіх у нас ітак няшмат. Мы не можам забяспечыць самастойна тэхнічнай магчымасці людзям самім выбіраць, ці хочуць яны схаваць сваю праўку ў палітычным артыкуле, і ці пакідаць магчымасць яе аднаўлення. Гэта пытанне змен рухавіка Медыявікі. Таксама нібыта не ставіцца пытання ў тым, ці трэба нам схаванне ўвогуле, тут кансэнсус зразумелы, і Амбудсмены тут нам не пярэчаць, але ў той жа час, яны не лічаць неабходным поўнае выдаленне даных пра схаваныя праўкі, каб, напрыклад, да іх немагчыма было атрымаць доступ праз скампраментаваныя ўліковыя запісы адміністратараў, і тым самым не ставіць адмістратараў Беларускай Вікіпедыі пад яшчэ большую рызыку ўзломаў і пераследаў. Я не ведаю, ці трэба нам па гэтым пытанні ствараць плебісцыт ці нешта падобнае. Аднак, на цяперашні момант, нам трэба прынамсі выказацца тут па гэтай сітуацыі. Запрашаю да дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:12, 28 жніўня 2026 (+03) :То бок амбудсмены рэагуюць на ананімную скаргу патрабаваннем спыніць скрыпт, які абараняе ўдзельнікаў. Хто ж бы гэта мог паскардзіцца, га. Вось гэтага прыкладу павінна быць цалкам дастаткова, каб скрыпт не спыняць: :<blockquote>яны не лічаць неабходным поўнае выдаленне даных пра схаваныя праўкі, каб, напрыклад, да іх немагчыма было атрымаць доступ праз скампраментаваныя ўліковыя запісы адміністратараў, і тым самым не ставіць адмістратараў Беларускай Вікіпедыі пад яшчэ большую рызыку ўзломаў і пераследаў.</blockquote> :Калі нехта хоча пагуляцца ў фармалізм, то ёсць [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]: небяспечныя артыкулы будуць менш правіць з такімі рызыкамі, таму фармальнае правіла трэба ігнараваць. :Ну і нібыта мела б сэнс давесці, што нават абмеркаванне такіх пытанняў прадстаўляе пагрозу для ўдзельнікаў. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:56, 29 жніўня 2026 (+03) ::: Дзякуй, IshaBarnes! Як кажуць: "знялі з языка". Няма чаго дадаць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:11, 31 жніўня 2026 (+03) : @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], вядома, яны перагінаюць палку, гэта мякка кажучы. Не бачыў стварэння тэмы на Форуме. Артыкулы дадаюцца ў спіс не адвольна, практычна, хаваць ці не вырашае некалькі чалавек. Хаванне цалкам, а не асобнымі праўкамі апраўдана, бо адказнасць можа наступіць не за асобную праўку, а за факт удзелу ў рэдагаванні артукула, незалежна ад таго, што менавіта зменена. З улікам сённяшніх падзей у нашай Вікіпедыі, хай яны яшчэ раз падумаюць, ці бяруць яны на сябе адказнасць за пацярпелых у выніку іх бюракратычнай валтузні. Хай агалосяць, хто гэты заклапочаны заяўнік, навошта хавацца, калі ты змагаешся за правілы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:33, 7 верасня 2026 (+03) :Звярніце, калі ласка, увагу "белых людзей" на тое, што сёння, 7 верасня, адбылася вандальная атака на наш раздзел, якая выглядае спланаванай і інспіраванай дзяржаўнымі інстытуцыямі Беларусі. Гэта ананімная скарга можа быць частка спробы раскрыць асобы аўтараў артыкулаў і паставіць іх пад удар крымінальнага перадследу. :Патлумачу што адбылося. Сёння з венгерскай Вікіпедыі (не ведаю чаму), быў зарэгістраваны ўдзельнік [[Удзельнік:Мінінфарм Беларусі|Мінінфарм Беларусі]], які спачатку загрузіць на Вікісховішча лагатып Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь у фармаце svg, а пасля стварыў зусім нетрывіяльны [[Шаблон:Wp-mininform]]. Гэтым шаблонам хаваўся змест нашых артыкулаў, замяняючы яго для чытачоў заглушкай з наступным зместам: :''"Доступ да старонкі абмежаваны. :МІНІСТЭРСТВА ІНФАРМАЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ :Доступ да гэтай старонкі быў абмежаваны адміністрацыяй Беларускай Вікіпедыі на падставе звароту Мінінфарма Беларусі, паводле Закона Рэспублікі Беларусь «Аб сродках масавай інфармацыі». :Падрабязней на сайце www.mininform.gov.by."'' :Вандалізм зведалі вельмі характэрныя артыкулы пра пратэсты ў Беларусі, украінскі супраць Расіі, сексуальнасць і палітычныя забойствы апанентаў Лукашэнкі. Усё гэта дае падставы меркаваць, што гэта не выпадковы вандалізм дзеля жарту, а што ідуць па спісе забароненага рэальным Мінінфармам. Прынамсі з гэтага спісу выбіваецца кніга "Мая барацьба", якая ці не ў першых радках забароненага кантэнту ў Беларусі з вельмі даўніх часоў. :Вось поўны спіс старонак, якія былі закранутыя: :* [[Секс]] :* [[Бісексуальнасць]] :* [[Парнаграфія]] :* [[Порнафільм]] :* [[ЛГБТ]] :* [[Партал:ЛГБТ]] :* [[Вясёлкавы сцяг (ЛГБТ)]] :* [[Парнасайт]] :* [[Мая барацьба]] :* [[Аранжавая рэвалюцыя]] :* [[Расійска-ўкраінская вайна]] :* [[Вайна на ўсходзе Украіны]] :* [[Пуцінізм]] :* [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]] :* [[Пратэсты ў Беларусі (2017)]] :* [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)]] :* [[Віктар Іосіфавіч Ганчар]] :* [[Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі]] :* [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі]] :* [[Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка]] :* [[Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў]] :* [[Алег Леанідавіч Алкаеў]] :* [[Юрый Леанідавіч Сівакоў]] :[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:42, 7 верасня 2026 (+03) :: Я спачатку выдаліў шаблон, а ўжо пазней прачытаў, што вы хацелі яго заставіць для памяці. Выбачце! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 10:13, 8 верасня 2026 (+03) == Message from the Ombuds Commission == Dear Community of the Belarus Wikipedia, I write for the Ombuds Commission. We have adopted the following decision: # The Ombuds Commission (OC) investigates infringements of the Privacy, Oversight, Checkuser, and Access to Nonpublic Personal Information (ANPDP) policies. # The Ombuds Commission was contacted by a user voicing concerns about the current usage of the Oversight tools in the Belarus Wikipedia. # The Commission concludes that the current usecase is not an allowed usecase according to the Oversight policy ([[:m:Oversight policy#Use]]). # However, considering the spirit of the policy, the Commission is willing to accept the usage of the Oversight tools if this is required to ensure the security and safety of Wikimedians. # Currently, an automated script is used to suppress all user names and edit summaries of edits on pages that are listed on a specific wiki page, without any human review. This is not acceptable because no individual review takes place to check if suppression is actually required. # The Commission suggests to update the Oversight policy to explicitly allow usage of Oversight tools, if required to ensure the security and safety of Wikimedians. # The Commission asks the Trust & Safety Team of the Wikimedia Foundation to take appropriate measures to ensure the safety of Wikimedians in Belarus (and probably other contries with similar difficulties). # The Commission requests Wizardist to stop the Oversight script. It is up to the local community of the Belarus Wikipedia, if they want to use an automated script for the revision deletion tool instead (currently this is done by PLaga med Bot). After human review local Oversighters may also decide to suppress specific revisions on a case by cases basis, if required to ensure the security and safety of Wikimedians. # The Commission may suggest further actions if the Oversight script is not stopped within an appropriate time frame. For the Ombuds Commission, --[[Удзельнік:Ameisenigel|Ameisenigel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ameisenigel|размовы]]) 21:29, 17 жніўня 2026 (+03) :Hi! We, as a community, ask you not to take any action on this issue without prior notice, so that we have time to discuss it and prepare. Let’s stay in touch! :The issue of hiding sensitive edits is critical for us, and the recent withdrawal of oversight rights from one of the Wikipedians without prior notice created a state of emergency in our community. We would very much like to avoid a similar situation this time. :Thank you for your understanding and cooperation! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 10:56, 19 жніўня 2026 (+03) ::Hi, we do not intend to take any immediate action and will provide appropriate time for the community to decide how they want to change their current system to get in line with the policy. --[[Удзельнік:Ameisenigel|Ameisenigel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ameisenigel|размовы]]) 12:59, 22 жніўня 2026 (+03) :You are requesting us to drop the only guard that effectively ensures the safety of users. This will definitely reduce number of people that are ready to work on political topics. This may lead to comprometation of users inside the country. Measures suggested by you are not enough to guarantee the safety of users. :Please take into account that even participation in this discussion may be unsafe. I suppose you won't see many answers here due to that exact reason. :Please withdraw your request to stop the script. No policy can cover every situation. Formal following of the rule is not worth the risk it creates. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:32, 29 жніўня 2026 (+03) == Прапанова правіла блакіровак == Прапаную фармальна абмеркаваць і прагаласаваць за правіла блакіровак у праекце [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Блакіроўкі]]. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:00, 12 жніўня 2026 (+03) == [[Сцяг Беларусі]] == Мабыць, я нешта не разумею, але як на працягу 20 (!) гадоў (па даце стварэння файла на Вікісховішчы) на старонцы аб дзяржаўным сімвале Беларусі [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%86%D1%8F%D0%B3_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96&diff=prev&oldid=5160960 вісела] абсалютна нідзе і нічым не пацверджаная інфармацыя аб нейкім праекце, прыдуманым у 1995 годзе прэзідэнтам? Нідзе, акрамя Вікіпедый, інфармацыі пра гэта няма, аніводная крыніца гэта не пацвярджае. Тая крыніца, што была прадстаўлена ў самім раздзеле, абсалютна неаўтарытэтная, з'яўляецца нейкім аўтарскім сайтам, які ўжо вельмі даўно не абнаўляецца. Я лічу, што гэта фальсіфікацыя, на якую, чамусьці, усім гэтыя годы было абыякава. Можа, я не маю рацыі, але тады прашу прадставіць нейкую крыніцу, якая б сапраўды пацвердзіла дадзены факт. --[[Удзельнік:Einimi|Einimi]] ([[Размовы з удзельнікам:Einimi|размовы]]) 17:51, 4 ліпеня 2026 (+03) : Ну як не пацверджаная. [https://nashaniva.com/359565 Вось тут] [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]] пра гэта піша. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:36, 5 ліпеня 2026 (+03) :: Ну дык, а дата ў нашаніўскага артыкула якая? 2025 год, інфармацыя аб сцягу дададзена да вікіпедыйнага артыкула нашмат раней. Плюс словы і ў ніўскім артыкуле ні на што не спасылаюцца, проста «факт»: верце, таму што мы так гаворым. ::Дарэчы, вам нармальна ўжываць матэрыялы з экстрэмісцкага спісу, тым больш будучы адмінам раздзела? --[[Удзельнік:Einimi|Einimi]] ([[Размовы з удзельнікам:Einimi|размовы]]) 22:09, 5 ліпеня 2026 (+03) ::: Вікіпедыя знаходзіцца ў амерыканскай юрысдыкцыі, і ў ёй не дзейнічаюць лакальныя законы, тым больш такія, якія абмяжоўваюць свабоду слова. ::: Датычна крыніцы. Вы яе папрасілі - я вам яе даў. Я не кажу, што яны не ўзялі інфу з Вікі, але ўжо як мінімум адна крыніца пацвярджае звесткі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:02, 5 ліпеня 2026 (+03) : Я ўпершыню ўбачыў гэты сцяг у кнізе [[Віктар Аляксандравіч Ляхар|Віктара Ляхара]] «Военная символика белорусов». Але ён там піша, што даведаўся аб гэтым праекце сцяга… з Вікіпедыі ([https://militera.org/books/pdf/research/lyakhor_va01.pdf с. 83 pdf-дакумента]) [[Удзельнік:Etažy|Etažy]] ([[Размовы з удзельнікам:Etažy|размовы]]) 02:11, 25 ліпеня 2026 (+03) == Health Challenge 2026 - invitation and consent for CentralNotice == ''(Sorry for writing in English. You may consider to translate it to your language.)'' I would like to invite you to the now happening '''article writing challenge focused on health''' - '''[[:m:Special:MyLanguage/Health Challenge 2026|Health Challenge 2026]]'''. Just write articles in (any) Wikipedia (ideally from the [[:m:Special:MyLanguage/Health Challenge 2026/Focus articles|focus articles]]), [[:m:Health Challenge 2026/Participate|list them on the challenge page]] and you may win valuable prizes (of course, beyond helping the next generation of global health ;) Also, I would like to show a banner in this Wikipedia until the end of June 2026. You can see details at [[:m:CentralNotice/Request/Health Challenge 2026|MetaWiki CentralNotice request]]. If you agree, just write here that you agree and I will carry the rest. Also, please write here a translation of the banner text “Write articles about health and win valuable prizes.” That will help to show the banner in your language. If you have any question, please ask them preferably at the [[:m:Talk:Health Challenge 2026|talk page of the challenge]], as I may not be able to follow discussions on all local wikis. --[[Удзельнік:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Размовы з удзельнікам:KuboF Hromoslav|размовы]]) 18:18, 17 чэрвеня 2026 (+03) == Дапрацаваць шаблон == Хто ў нас там цяпер за тэхнічны бок даказвае? Не працуе на старонках неадназначнасцей цыклічнае ўключэнне шаблона Шаблон:NL (гл. старонку [[Бах]]), хоць у рускай вікі гэтае ўкладанне працуе. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:01, 16 чэрвеня 2026 (+03) :пакуль не маю часу. Калі ніхто не дабярэцца, то пазней пастараюся заняцца [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:08, 16 чэрвеня 2026 (+03) == Абмеркаванне праекта правілаў [[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект]] == {{закрыта}} Стварыў праект правіла наконт блакіровак. Фактычна, скампіляваў [[:en:Wikipedia:Blocking policy]] і [[:ru:Википедия:Блокировки]], плюс некалькі ўдакладненняў пад нашыя рэаліі. Запрашаю да абмеркавання. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 05:05, 11 чэрвеня 2026 (+03) :выглядае нядрэнна. Вядома, гэта пачатковая версія, якую яшчэ можна будзе дапаўняць + выразны фокус на сітуацыі з маёй блакіроўкай былога адміністратара. Можа можна падабраць больш агульныя фармулёўкі, але агулам выглядае добра, ёсць працэдура, чым і цешуся. Дзякуй за працу! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:07, 11 чэрвеня 2026 (+03) ::Насамрэч, не могу сказаць, што неяк асабліва факусаваўся на той сітуацыі. Дадаў рэкамендацыі па матывах, але абавязковыя правілы гэта прамы пераклад. ::Калі нейкія фармулёўкі рэжуць вока, давайце абмяркоўваць і правіць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:03, 12 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Нефармальнае абмеркаванне правалілася, паглядзім, што там будзе з фармальным. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:13, 12 жніўня 2026 (+03) == Часовае схаванне гісторыі правак праз бота == Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03) : Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) :Напішы мне на мэйл і мы разрулім. У цяперашнім салюшане трэба толькі змяніць адзін выклік API, каб рабіць хаванне, а не падаўленне. Не ўпэўнены, што трэба дэплоіць новы ровар для гэтага. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 23:19, 17 красавіка 2026 (+03) == Notice of removal of local oversighters == Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter. Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03) : Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here. :* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests. :* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly. :* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action. : I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03) ::Hi! In our conversations we conclude, that we have no capacity right now to quickly and efectively make a vote with 25 votes for an oversighter + we have problems with candidates and trust for new users. We need a way to instantly hide edits on some pages, cause even when an edit is visible for a moment, it can be monitored if needed by Belarusian and other connected authorities. Hope we should not explain how dangerous this is in our circumstances and that there is a lot of unsertanty right now in the community. We were not prepared for this disabling of the {{u|Wizardist}}'s oversight rights suspension, while he did all automatisations. Also, the usage of deleterevision brings some more danger for those users, who have corresponding rights (admins). Right now I proposed to give admin rights to my bot to partly bring back automatisation, but still it is a flaw in the core of the engine. There is virtually no sense to hide it all manually and there is too much work to do even though. I guess authorities already have bots that watch relevant pages to store data, who edit them. It is easy to implement, and we are fortunate if it is not happened yet. People from Belarus will not actively involve in those discussions to not bring attention of authorities. We are now in pretty hard situation. ::I think, we'll now try to work with bot, restrict editing on some pages and make some notices to use temporary accounts. But still it does not eliminate all risks. ::Also, regarding the proposition with adding a steward, there is also a request to form a proposal of experienced candidates, so we can discuss those candidates and ensure, that those people are not connected with Belarusian, Russian or any other regime, so there will be trust. So the decision to give such right to a steward on our wiki should be also somehow include our opinion, but without such a big threshold of 25 votes or so. Please consider, that people, that live in Belarus, or sometimes visit this country, will likely not participate in such discussions, which are the most of the users here, I guess. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:11, 13 красавіка 2026 (+03) :::{{ping|Plaga med}} Regarding the suggestion to add a steward; the stewards have discussed and concluded that as long as the community is OK with the temporary compromise, no formal request for oversighter rights will be needed (and Wizardist's oversight flag can be restored). It's what we can do for the community at the moment under current circumstances, and we'd be happy to make it that way if that's what the community wants. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 11:17, 16 красавіка 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]]: yes, I think, that it will be a very good solution, but still there's an issue of trust. We need to approve the concrete person, that will be added here, so there will be less doubt, that the person will be somehow affiliated with Russia, Belarus, or any other similar regime. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:33, 16 красавіка 2026 (+03) :::::A bit late of a response, but I'd like to note that none of the stewards reside in or have any affiliation with Russia or Belarus. The NDA agreement signed by us also does not permit any users located in such regions to sign, so none of us are at risk in that end. That being said, how the community wants to take this forward is up to you. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:27, 23 красавіка 2026 (+03) ::Гэтак, як сцюарды зрабілі таксама не робіцца: узялі агалілі ўвесь праект, без якога-небудзь папярэджання, нават адмінаў. Сцюарды так хваляваліся за бяспеку, што сёння ўсе старонкі БелВікіпедыі, якія былі раней схаваныя, цяпер адкрытыя толькі па прычыне таго, што ўдзельнікі [[Удзельнік:Mienski|Mienski]] і [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] "год бяздзейнасці" [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:03, 13 красавіка 2026 (+03) == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) ::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03) ::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::Я думаю, можна пераключыцца на звычайнае хаванне пакуль – гэта можна зрабіць. Прызнаю, што мой дызайн быў не зусім [[:En:Fail-safe#Fail safe and fail secure|fail-secure]]. Трэба? — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 23:08, 17 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) :Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] "не ссы" па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні "Сур'ёзна?", то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::: ''Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй''. І як, нарыхтаваў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:14, 27 мая 2026 (+03) :::::::::Падрыхтаванай прапановы яшчэ нажаль не маю. Але ідэя даволі простая: узяць за аснову [[:en:Wikipedia:Blocking_policy]] або [[:ru:Википедия:Блокировки]], пасля перакладу і дапрацоўкі пад нашыя патрэбы выставіць на абмеркаванне, каб прыняць як правіла. Калі ёсць ахвотныя заняцца, з радасцю падзялюся. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 28 мая 2026 (+03) :::::::::: Яшчэ працытую калегу: ''Ідэй у нас і саміх хапае, дзе б яшчэ рук набрацца.'' --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:07, 28 мая 2026 (+03) :::::::::::[[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект|Рукі знайшліся]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 05:07, 11 чэрвеня 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] <sup>[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]</sup> 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 26 красавіка 2026 (+03) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 13:00, 30 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) == Здравствуйте, Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub. Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800). Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]] Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia. Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах. В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества. Среди подтверждённых сессий: - Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova - Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD) - Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation) Будем рады вашему участию. С наилучшими пожеланиями, <br>Команда CEE Hub <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30401520 --> == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Доступна запись Вики-конференция для русскоязычных участников == Здравствуйте, Приглашаем вас посмотреть запись Вики-конференция для русскоязычных участников, которая состоялась 16 мая 2026. Во время конференции участники из разных сообществ делились опытом работы в непростых условиях, обсуждали вопросы цензуры, безопасности редакторов и подходы к оценке надёжности источников в странах с ограниченной свободой медиа. Это был очень открытый и содержательный разговор о том, как сообщества продолжают развивать проекты Викимедиа даже в сложных обстоятельствах. Также в программе были сессии о развитии языковых разделов Википедии в многоязычных странах, успешных GLAM-партнёрствах, работе с молодёжью через Instagram и TikTok, а также примеры регионального сотрудничества и поддержки между сообществами. Большинство сессий проходило на английском языке с синхронным переводом на русский. Запись доступна в обеих языковых версиях. Если вам интересны темы развития сообществ, международного сотрудничества, работы в сложных условиях или просто хочется услышать разные перспективы из региона — рекомендуем найти время и посмотреть запись. Вики-конференция для русскоязычных участников (пароль:5s20@BJ6): https://us06web.zoom.us/rec/share/vRx-DOpGo_zhW6mdoWzOcuM99agcX-VGHhKl2MA9gMxH-_bH0R5jAoc035Ts2FIr.OyhTpsvbH61fqfXh С наилучшими пожеланиями, <br>Каро <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30591666 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 20:06, 27 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-05-28_Wikipedias&oldid=30597357 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:14, 27 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|размовы]])</bdi> 20:11, 23 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:29, 25 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 15:24, 24 ліпеня 2026 (+03) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 12:09, 26 жніўня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Ваша вікі хутка будзе толькі для чытання == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прачытаць гэта паведамленне на іншай мове]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|Wikimedia Foundation]] тэсціруе пераключэнне паміж яе першым і другім цэнтрам даных.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.</span> Увесь трафік будзе пераключаны '''{{#time:j xg|2026-09-23|be}}'''. Тэсціраванне пачнецца а '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Нажаль, з-за некаторых абмежаванняў у [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], усё рэдагаванне павінна быць спынена, пакуль пераключэнне не будзе завершана. Мы выбачаемся за турботы, і мы працуем над тым, каб паменшыць гэта ў будучыні. За 30 хвілін да гэтай аперацыі, ва ўсіх вікі з’явіцца адпаведны банер. Гэты банер будзе бачны да канца аперацыі. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''Вы зможаце чытаць усе вікі, але на кароткі перыяд часу не зможаце іх рэдагаваць.''' * Вы не зможаце рэдагаваць не больш за гадзіну наступнага дня: {{#time:l j xg Y|2026-09-23|be}}. * Калі вы паспрабуеце рэдагаваць або захоўваць падчас гэтага, вы пабачыце паведамленне аб памылцы. Мы спадзяваемся, што аніводная праўка не будзе згублена падчас гэтых хвілін, але мы не можам гарантаваць гэтага. Калі вы пабачыце паведамленне аб памылцы, пачакайце, пакуль усё вернецца да нармальнага стану. Пасля гэтага вы зможаце захаваць вашы праўкі. Але мы раім вам спачатку, на ўсялякі выпадак, зрабіць копіі вашых змяненняў. ''Пабочныя эфекты'': * Фонавыя заданні будуць працаваць павольней, і некаторыя з іх могуць быць адменены. Чырвоныя спасылкі могуць абнаўляцца не так хутка, як звычайна. Калі вы ствараеце артыкул, на які ўжо ёсць спасылка ў іншым месцы, спасылка будзе заставацца чырвонай даўжэй, чым звычайна. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Some long-running scripts will have to be stopped.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This project may be postponed if necessary.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]].</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Any changes will be announced in the schedule.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Please share this information with your community.</span>'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15:58, 15 верасня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 18:16, 22 верасня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 12:28, 9 кастрычніка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> f4fw69d3c2d9ayr7s1g4zhei57inewb Удзельнік:Siarhei V 2 730234 5222538 5217099 2026-10-21T01:35:25Z Siarhei V 122587 5222538 wikitext text/x-wiki '''Выбраны уклад''' '''☢️''' [[Радыелагічны інцыдэнт у Нясвіжы]] | [[Грамадзянская абарона]] | [[Катоднае выпраменьванне]] | [[Апраменьванне харчовых прадуктаў]] | [[Дазіметр]] | [[Аб’ект 802]] | [[Радыеізатопная батарэя]] | [[Кобальтавая гармата]] | [[Радыелагічная зброя]] | [[Кобальтавая бомба]] | [[Гама-дэфектаскапія]] | [[Кобальт-60]] | [[Аляксандр Аляксеевіч Антаноўскі]] | [[Аперацыя «Апалёны меч»]] | [[Cigéo]] | [[Onkalo]] | [[Нацыянальны пункт пахавання радыеактыўных адкідаў]] | [[Дзяржаўнае прадпрыемства «Беларуская арганізацыя па абыходжанні з радыеактыўнымі адкідамі»]] ⚗️ [[Гаагскія этычныя настаўленні]] | [[Біяартаганальная хімія]] | [[Клік-хімія]] | [[Аматарская хімія]] | [[Фемтахімія]] | [[Спінавая хімія]] | [[Мікрахвалевая хімія]] | [[Структурная хімія]] | [[Нанахімія]] | [[Плазмахімія]] | [[Соналюмінесцэнцыя]] | [[Крыяхімія]] | [[Лазерная хімія]] | [[Механахімія]] | [[Хімія высокіх энергій]] | [[Радыяцыйная хімія]] | [[Фітахімія]] | [[Рафіды]] | [[Алатрансплантацыя]] | [[Дэцэлюлярызацыя]] | [[Хімічная крыніца святла]] | [[Лічынкатэрапія]] | [[Streptococcus salivarius M18]] | [[ShipGoo001]]| [[EsmGFP]] | [[Спорапаленін]] | [[Тэкцін]] | [[Матэ дэ кока]] | [[Цэрэўлід]] | [[Анатоль Давыдавіч Зімон]] | [[Гадусол]] 🔬[[Палыгорскіт]] | [[Мантмарыланіт]] | [[Дзіактаэдрычны смекціт]] | [[Гапкаліт]] | [[Гемасорбцыя]] | [[Энтэрасарбенты]] | [[Актывіраваны вугаль]] | [[Малекулярныя сіты]] | [[Цэаліты]] | [[Гідрагель|Гідрагель |]] [[Анаэробныя клеі]] | [[Ферацэрый]] | [[Мішметал]] | [[Геаінжынерыя]] 📡 [[Незалежны навуковец]] | [[Грамадзянская навука]] | [[Навуковая камунікацыя]] | [[Папулярызацыя навукі|Папулярызацыя навукі |]] [[Аматарская радыёсувязь]] | [[Радыёаматарства]] | [[Мноства Кантара]] | [[Дыван Сярпінскага|Дыван Серпінскага]] | [[Губка Менгера]] | [[Серджыа Канавера]] | [[Эд Рэджыс]] | [[Джордж Чэрч]] | [[Джо Зайнер]] | [[Оскар Піхт]] | [[Чарлз Дэлзіел|Чарльз Делзіел]] | [[Візіянер]] | [[Тэадор Гротгус]] | [[Беларуская федэрацыя радыёаматараў і радыёспартсменаў]] | [[Радыёспорт]] | [[Пазыўны сігнал радыёаматара]] | [[Тэорыя вырашэння вынаходніцкіх задач]] | [[Lenovo ThinkPad X220]] | [[Зорка Польшчы]] | [[NeuroSky]] | [[Emotiv]] | [[Сусветны квантавы дзень]] | [[Імігрант (фільм)]] | [[Іктынеа II]] | [[Flipper Zero]] | [[Flipper One]] 📜 [[23 асіламарскія прынцыпы для штучнага інтэлекту]] | [[Тэхналагічная журналістыка]] | [[Хабр]] | [[Разведка на аснове адкрытых крыніц|Выведка на аснове адкрытых крыніц]] | [[Навуковая журналістыка]] | [[Хакатон]] | [[Дэмасцэна|Дэмасцэна |]] [[Вынаходнік (часопіс)]] | [[Навука (газета)]]| [[Нік Бострэм]] | [[Гаагскія этычныя настаўленні]] | [[Тэхнадром імя І. П. Кулібіна]] | [[Гэта вы можаце]] | [[Science slam]] | [[Навуковы рынг]] | [[Беларускі навуковы хакатон]] | [[Chaos Constructions]] | [[Больцманаўскі мозг]] | [[Касмічная этыка]] | [[Рэспубліканскі турысцка-спартыўны саюз]] | [[Яніс Варуфакіс]] | [[Андрэй Валянцінавіч Паднябенны]] | [[Катцаўскі парк скульптур]] | [[Юлія Кейлова]] | [[Юрый Аляксеевіч Праўдзюк]] | [[Раніца з Белсатам]] | [[Флагшток (СМІ)]] | [[TEDxUlicaMinska]] | [[LookByMedia]] | [[Жак Ружэры]] | [[Венсан Кальбо]] | [[Грэйдан Сандэрс]] | [[Ванда Тэлакоўская]] | [[Сяргей Пархаць]] ⚖️ [[Этыка тэхналогій]] | [[Навуковая этыка|Этыка даследчыкаў]] | [[Журналісцкая этыка|Медыяэтыка]] | [[Інжынерная этыка|Iнжынерная этыка]] | [[Узровень тэхналагічнай гатоўнасці]] | [[Трансфер тэхналогій]] | [[Зялёная прэмія]] | [[Сусветны дзень аховы навакольнага асяроддзя]] | [[Сэт Баўм]] | [[Польскае трансгуманістычнае таварыства]] | [[Вялікі Воз (мерапрыемства)|Вялікі Воз]] | [[Дэніэл Фрэнсіс Галуйе]] | [[Свет на дроце]] | [[Зломбаль]] | [[Гнамоніка]] | [[Тадэвуш Пшыпкоўскі]] | [[Ігнац Земельвейс]] | [[PirateBox|Pirate Box]] | [[Internet-in-a-Box]] | [[Праект Afripedia]] | [[Kiwix]] | [[XOWA]] | [[One Laptop per Child]] | [[Free Art License]] | [[SimpleX]] | [[Enhanced Games]] | [[Міхаліна Віслоцкая]] | [[Уільям Генры Добел]] | [[Пауль Шац]] | [[Белыя халаты]] {| | |{{Userbox/Лічыльнік артыкулаў|195}} |{{Userbox/Лічыльнік катэгорый|20}} |- | |{{Userbox | border-c = #191970 | border-s = 1 | id-c = #000000 | id-s = 14 | id-fc = black | info-c = #000000 | info-s = 8 | info-fc = #FFFFFF | id = [[Image:8bit-dynamiclist.gif‎]] | info = {{Mono|{{Color|#39FF14|Гэты удзельнік вельмі любіць старыя камп'ютары.}}}} | float = left }} |{{userbox | border-c = #000000 | id = [[Image:Palm IIIxe PDA.jpg|45px]] | id-c = #FFFFFF | id-fc = {{{id-fc|black}}} | id-s = {{{5|{{{id-s|14}}}}}} | info = This user has a '''[[:en:Personal digital assistant|PDA]]'''. | info-c = #FFFFFF | info-fc = {{{info-fc|black}}} | info-s = {{{info-s|8}}} }} |- | |{{Вікістаж удзельніка|22|05|2020}} |{{Userbox/занадта мала}} |- | |{{userbox/Працэнт артыкулаў|175}} |{{userbox | border-c = #C8A2C8 | id = [[File:Exteriorderivnatural.png|75px]] | id-c = #FFFFFF | info = '''Гэты удзельнік лічыць, што [[:be:Матэматыка|матэматыка]] больш абстрактная, чым [[:be:Філасофія|філасофія]].''' | info-c = white | info-fc = {{{info-fc|black}}} | info-s = {{{info-s|8}}} | info-op = text-align:center; | usercategory = <includeonly>Wikipedians interested in philosophy</includeonly> | nocat = {{{nocat|}}} }} |- | |{{Userbox wikidays|22|05|2020}} |{{Userbox | border-c = #000000 | id = [[File:Von Koch curve.gif|60px]] | id-c = #ffffff | info = Гэтаму удзельніку падабаюцца дызайны [[:be:Фрактал|Фрактал]]. | info-c = #ffffff | info-fc = #000000 | info-s = 8 | info-a = center }} |- | |{{userbox | border-c = #0000CD | id1 = [[File:Sciences exactes.svg|40px]] | id1-c = #03F | id2 = [[File:Nuvola apps edu science.svg|36px]] | id2-c = #03F | info = Гэты удзельнік цікавіцца <br>'''[[Навука|<span style="color:lightgreen;">навукай</span>]]'''. | info-a = center | info-c = #03F | info-fc = white }} |{{Userbox/Узнаўляльная энергія}} |- | | | |} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі з Польшчы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі-веласіпедысты]] [[Катэгорыя:User be]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі-прыхільнікі аб’яднання Беларускіх Вікіпедый]] q5xcizymu82r307n1z386ilxnqrzaf9 Джэк Ма 0 730334 5222547 5150067 2026-10-21T01:57:06Z Odags 103628 арфаграфія 5222547 wikitext text/x-wiki {{ізаляваны артыкул|date=2023-01-23}} {{прадпрымальнік | імя = Джэк Ма | арыгінал імя = 马云 | выява = Enabling eCommerce- Small Enterprises, Global Players (39008130265) (cropped).jpg | дата нараджэння = | дзеці = 3 | жонка = Zhang Ying | месца нараджэння = | апісанне выявы = Ма ў 2018 | Альма-матар = | Партыя = | род дзейнасці = | грамадзянства = {{Кітай}} | імя пры нараджэнні = Ма Юнь }} '''Джэк Ма Юн''' ( {{Lang-zh|马云}} ; нарадзіўся 10 верасня 1964 года) - кітайскі бізнес-магнат, інвестар і філантроп. Ён з'яўляецца сузаснавальнікам і былым выканаўчым старшынёй Alibaba Group, шматнацыянальнага тэхналагічнага кангламерату. Акрамя таго, ён стаў сузаснавальнікам Yunfeng Capital, кітайскай прыватнай інвестыцыйнай кампаніі . Па стане на студзень 2023 года, з лічбай 31,1 мільярда долараў, Ма з'яўляецца пятым самым багатым чалавекам у Кітаі (пасля Чжун Шаньшаня, Чжан Іміна, [[Ма Хуатэн]]а і Робіна Цзэна ), а таксама 34-м самым багатым чалавекам у свеце згодна ''індэксу мільярдэраў Bloomberg'' .<ref name="BloombergNet">{{Cite news|title=Bloomberg Billionaires Index: Jack Ma|publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/jack-y-ma/}}</ref> Нарадзіўся ў [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян]], Ма скончыў Ханчжоўскі педагагічны ўніверсітэт. Пасля заканчэння ён стаў выкладчыкам англійскай мовы і міжнароднага гандлю ва ўніверсітэце Ханчжоу Дыянзі . Праяўляючы цікавасць да [[Інтэрнэт]]у, ён заснаваў сваю першую кампанію ў 1994 годзе, пазней заснаваў другую кампанію пасля таго, як даведаўся больш пра Інтэрнэт. З 1998 па 1999 год ён узначальваў інфармацыйную кампанію, заснаваную ўрадам, пазней пакінуў яе, каб разам са сваімі калегамі ў 1999 годзе заснаваць Alibaba Group. Першапачаткова заснаваная як B2B -маркетплейс, кампанія пазней пашырылася на шырокі спектр абласцей, у тым ліку электронную камерцыю, тэхналогіі і анлайн-плацяжы. У 2017 годзе Ма заняў другое месца ў штогадовым спісе «50 найвялікшых сусветных лідэраў» па версіі ''[[Fortune (часопіс)|Fortune]]''.<ref>{{Cite news|url=http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/theo-epstein-1/|title=Theo Epstein|date=23 March 2017|work=Fortune|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=25 снежня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225092240/http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/theo-epstein-1/|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/theo-epstein-1/ |access-date=22 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225092240/http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/theo-epstein-1/ |archive-date=25 снежня 2018 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/theo-epstein-1/ |access-date=22 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225092240/http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/theo-epstein-1/ |archive-date=25 снежня 2018 |url-status=dead }}</ref> Ён лічыцца неафіцыйным глабальным амбасадарам кітайскага бізнесу і з'яўляецца ўплывовай фігурай у супольнасці [[стартап]]аў.<ref>{{Cite news|title=How Alibaba's Jack Ma Is Building a Truly Global Retail Empire|url=http://fortune.com/2017/03/24/jack-ma-alibaba-china-ecommerce-world-greatest-leaders/|work=Fortune|date=2017}}</ref> У верасні 2018 года ён абвясціў, што сыдзе з Alibaba і будзе займацца адукацыйнай працай, філантропіяй і экалагічнымі справамі;<ref name="jdoebele">{{Cite web|title=Jack Ma Outlines Bold Vision For His Philanthropy Foundation|url=https://www.forbes.com/sites/jdoebele/2019/12/02/jack-ma-shares-his-plans-for-education-philanthropy-in-china/|work=Forbes|date=2 December 2019}}</ref><ref name="dtjm">{{Cite web|title=China's richest man Jack Ma to stand down from Alibaba|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2018/09/07/alibaba-chief-jack-ma-stand/|subtitle=live|work=The Telegraph|date=8 September 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/technology/2018/09/07/alibaba-chief-jack-ma-stand/|archive-date=11 студзеня 2022}}</ref><ref name="latjm">{{Cite web|title=Billionaire Jack Ma prepares for life after Alibaba. He'll retire Monday, report says|url=https://www.latimes.com/business/la-fi-jack-ma-alibaba-20180907-story.html|work=[[Los Angeles Times]]|date=7 September 2018}}</ref><ref name="tetjm">{{Cite news|title=Alibaba's Jack Ma, China's richest man, to retire from company he co-founded|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/alibabas-jack-ma-chinas-richest-man-to-retire-from-company-he-co-founded/articleshow/65727702.cms|work=[[The Economic Times]]|date=8 September 2018|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=25 снежня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225092239/https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/alibabas-jack-ma-chinas-richest-man-to-retire-from-company-he-co-founded/articleshow/65727702.cms%20|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/alibabas-jack-ma-chinas-richest-man-to-retire-from-company-he-co-founded/articleshow/65727702.cms%20 |access-date=2 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225092239/https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/alibabas-jack-ma-chinas-richest-man-to-retire-from-company-he-co-founded/articleshow/65727702.cms%20 |archive-date=25 снежня 2018 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/alibabas-jack-ma-chinas-richest-man-to-retire-from-company-he-co-founded/articleshow/65727702.cms%20 |access-date=2 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225092239/https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/alibabas-jack-ma-chinas-richest-man-to-retire-from-company-he-co-founded/articleshow/65727702.cms%20 |archive-date=25 снежня 2018 }}</ref> у наступным годзе Дэніэл Чжан змяніў яго на пасадзе выканаўчага старшыні.<ref name="cnbcjm">{{Cite news|title=Alibaba announces Jack Ma succession plan: CEO Daniel Zhang to take over as chairman in a year|url=https://www.cnbc.com/2018/09/10/alibaba-jack-ma-succession-plan-daniel-zhang-to-take-over-as-chairman.html|work=CNBC}}</ref><ref name="Forbes profile">{{Cite web|title=Jack Ma|url=https://www.forbes.com/nft-profile/jack-ma/|work=Forbes|language=en}}</ref> У 2020 годзе ўрад Кітая спыніў планы IPO для заснаванай ім кампаніі Ant Group пасля таго, як ён выступіў з прамовай, у якой раскрытыкаваў рэгулятараў.<ref>{{Cite news|date=2020-11-05|title=How billionaire Jack Ma fell to earth and took Ant's mega IPO with him|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-ant-group-ipo-suspension-regulators-i-idCAKBN27L1BB}}</ref> У 2019 годзе ''Forbes'' назваў Ма ў сваім спісе «Героі філантропіі Азіі 2019» за яго працу па падтрымцы бедных суполак у Кітаі, Афрыцы, Аўстраліі і на Блізкім Усходзе.<ref name="jdoebele"/><ref name="autogenerated1">{{Cite web|title=Asia's 2019 Heroes Of Philanthropy: Catalysts For Change|url=https://www.forbes.com/sites/gracechung/2019/12/02/asias-2019-heroes-of-philanthropy-catalysts-for-change/|work=Forbes}}</ref> У красавіку 2021 года Джэк Ма заняў 26-е месца ў «Глабальным спісе багатых людзей Forbes 2021» з багаццем 48,4 мільярда долараў ЗША.<ref>{{Cite web|title=Forbes Billionaires 2021: The Richest People in the World|url=https://www.forbes.com/billionaires/|work=Forbes|language=en}}</ref> == Маладосць і адукацыя == Джэк Ма нарадзіўся як Ма Юнь у [[Ханчжоу|горадзе Ханчжоу]], [[Чжэцзян|правінцыя Чжэцзян]], 10 верасня 1964 года.<ref name="Britannica">{{Cite encyclopedia|title=Jack Ma|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Jack-Ma|date=September 6, 2022|access-date=September 9, 2022}}</ref> Ён зацікавіўся англійскай мовай яшчэ ў дзяцінстве і пачаў займацца з ангельскамоўнымі ў гатэлі Hangzhou International Hotel. Дзед Ма служыў ахоўнікам падчас [[Другая япона-кітайская вайна (1937—1945)|Другой япона-кітайскай вайны]] . У 12 гадоў Ма купіў кішэннае радыё і стаў кожны дзень слухаць англійскія радыёстанцыі. На працягу дзевяці гадоў Ма будзе ездзіць па {{Convert|17|mi|km}} на сваім веласіпедзе, каб праводзіць экскурсіі па мясцовасці для турыстаў, каб папрактыкавацца ў англійскай мове. Ён стаў сябрам па перапісцы з адным з тых замежнікаў, які празваў яго «Джэк», таму што яму было цяжка вымаўляць яго кітайскае імя.<ref>{{Cite book|title=Brief biography of Jack Ma|url=https://books.google.pl/books?id=fWUaDQAAQBAJ&redir_esc=y|author=Kalyani Mookherji|publisher=Prabhat Prakashan|publication-date=2008}}</ref> З 13 гадоў Ма быў вымушаны перавесціся ў сярэднюю школу № 8 горада Ханчжоу, таму што ён часта ўдзельнічаў у бойках. Ма спатрэбілася два гады, каб паступіць у вельмі звычайную сярэднюю школу, і ён атрымаў толькі 31 бал па матэматыцы. У 1982 годзе, ва ўзросце 18 гадоў, Ма ўпершыню праваліў уступны экзамен у каледж, атрымаўшы толькі 1 бал па матэматыцы. Пасля гэтага ён і яго стрыечны брат пайшлі ў гасцініцу, каб падаць заяўку на працу афіцыянта, куды ўзялі стрыечнага брата, а яму адмовілі на той падставе, што ён занадта худы, невысокі і ўвогуле дрэнна выглядае.<ref name="Zhang, Yan">{{Cite book|title=Wo de ren sheng zhe xue : Ma Yun xian gei nian qing ren de 12 tang ren sheng zhi hui ke|url=https://www.worldcat.org/oclc/880665184|author=Zhang, Yan|publication-date=2013|publisher=Beijing Shi}}</ref> У 1983 годзе Ма другі раз праваліў уступны экзамен у каледж, хоць яго матэматыка палепшылася да 19 балаў. Бацькі ўгаварылі Ма адмовіцца ад жадання паступіць у каледж і навучыцца майстэрству. Пасля гэтага Ма пачаў ездзіць на сваім зношаным ровары па вуліцах і завулках Ханчжоу.<ref name="Zhang, Yan"/> У 1984 годзе, нягледзячы на моцны супраціў яго сям'і, Ма здаў уступны экзамен у каледж у трэці раз. Гэтым разам па тэсціраванні па матэматыцы ён набраў 89 балаў, але ў агульным разрыве старшакурснікаў усё роўна саступаў 5 балаў. Паколькі мэтавы набор на англійскія спецыяльнасці не быў дасягнуты, некаторыя выдатныя студэнты-англічане мелі магчымасць атрымаць павышэнне. Ма быў павышаны да бакалаўрыяту замежнай мовы ў Ханчжоўскім педагагічным універсітэце. Пасля паступлення ва ўніверсітэт Ма стаў добрым студэнтам з выдатнай акадэмічнай паспяховасцю і ўвайшоў у пяцёрку лепшых на кафедры замежных моў з выдатнай англійскай мовай. Пасля гэтага Ма быў абраны старшынёй студэнцкага саюза, а потым два тэрміны займаў пасаду старшыні Федэрацыі студэнтаў Ханчжоу.<ref name="Zhang, Yan"/> Ма скончыў універсітэт у 1988 годзе са ступенню бакалаўра мастацтваў па англійскай мове.<ref>{{Cite web|title=Alibaba Group|url=http://news.alibaba.com/specials/aboutalibaba/aligroup/jack.html}}</ref><ref>{{Cite news|title=Alibaba's Jack Ma on Early Obstacles, His Ambitions|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-01-29/alibaba-s-jack-ma-on-early-obstacles-his-ambitions|author=Rose, Charlie|date=29 студзеня 2015}}</ref> Пасля ён стаў выкладчыкам англійскай мовы і міжнароднага гандлю ва ўніверсітэце Ханчжоу Дыянзі . Ён таксама сцвярджаў, што дзесяць разоў падаваў дакументы ў Гарвардскую школу бізнесу і кожны раз атрымліваў адмову.<ref>{{Cite web|title=Alibaba founder Jack Ma: 'Harvard rejected me 10 times'|url=http://www.businessinsider.com/jack-ma-harvard-rejected-me-10-times-2015-9?IR=T}}</ref> == Дзелавая кар'ера == [[Файл:Davos_2017_-_An_Insight,_An_Idea_with_Jack_Ma.webm|міні|Джэк Ма пра будучыню інтэрнэт-гандлю і глабалізацыі на Сусветным эканамічным форуме 2017]] === Пачатак кар'еры === Згодна з аўтабіяграфічнай прамовай Ма, пасля заканчэння педагагічнага ўніверсітэта Ханчжоу ў 1988 годзе, Ма падаў заяўку на 31 розную выпадковую працу і на кожнай атрымаў адмову. «Я пайшоў на працу ў KFC; яны сказалі: "ты не годны"', сказаў Ма інтэрв'юеру Чарлі Роўзу . "Я нават хадзіў у [[KFC]] калі ён прыйшоў у мой горад. На работу выйшлі 24 чалавекі. Прынялі дваццаць тры. Я быў адзіным хлопцам [адхіленым]. . .".<ref name="bloomberg.com">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-01-29/alibaba-s-jack-ma-on-early-obstacles-his-ambitions|title=Charlie Rose Talks to Alibaba's Jack Ma|work=Bloomberg.com|date=29 January 2015}}</ref> У гэты перыяд у Кітаі было першае дзесяцігоддзе кітайскай эканамічнай рэформы [[Дэн Сяапін]]а . У 1994 годзе Ма пачуў пра Інтэрнэт і таксама заснаваў сваю першую кампанію,<ref name="Clark-house">{{Cite book|title=Alibaba: The House That Jack Ma Built}}</ref> Агенцтва перакладаў Ханчжоу Хайбо ({{Lang-zh|杭州海波翻譯社}}, {{Transl|zh|Hángzhōu Hǎibō Fānyì Shè}} ). У пачатку 1995 года ён адправіўся ў ЗША ад імя муніцыпальнага ўрада з калегамі, якія дапамаглі пазнаёміць яго з Інтэрнэтам.<ref name="Clark-house" /> Хаця ён знайшоў інфармацыю, звязаную з півам, у многіх краінах, ён быў здзіўлены, не знайшоўшы ніводнай інфармацыі з Кітая. Ён таксама паспрабаваў знайсці агульную інфармацыю пра Кітай і зноў быў здзіўлены, не знайшоўшы нічога. Такім чынам, ён і яго сябар стварылі «брыдкі» сайт, звязаны з Кітаем.<ref>{{Cite web|title=秒拍视频|url=http://www.miaopai.com/show/LqGAlmwU1S5cKaaghz9L6Q__.htm|url-status=dead}}</ref> Ён запусціў вэб-сайт у 9:40 раніцы, і да 12:30 ён атрымаў электронныя лісты ад некаторых кітайскіх інвестараў, якія жадалі даведацца пра яго. Тады Ма зразумеў, што Інтэрнэт можа прапанаваць нешта выдатнае. У красавіку 1995 года Ма і Хэ Ібін (настаўнік інфарматыкі) адкрылі першы офіс для China Pages, а Ма заснаваў сваю другую кампанію. 10 мая 1995 года яны зарэгістравалі дамен chinapages.com у ЗША. На працягу трох гадоў кампанія зарабіла 5 000 000 [[Кітайскі юань|юаняў]], што на той момант было эквівалентна 800 000 долараў ЗША. Ма пачаў ствараць вэб-сайты для кітайскіх кампаній з дапамогай сяброў у ЗША. Ён сказаў, што «ў той дзень, калі мы падключыліся да Інтэрнэту, я запрасіў сяброў і тэлевізійнікаў да сябе дадому», і пры вельмі павольным камутаваным злучэнні «мы чакалі тры з паловай гадзіны і атрымалі паўстаронкі», — успамінаў ён. «Мы пілі, глядзелі тэлевізар і гулялі ў карты, чакалі. Але я так ганарыўся. Я даказаў, што Інтэрнэт існуе».<ref>{{Cite news|last=Barboza|first=David|title=New Partner for Yahoo Is a Master at Selling|url=https://www.nytimes.com/2005/08/15/technology/15alibaba.html|work=[[The New York Times]]|date=15 August 2005}}</ref> На канферэнцыі ў 2010 годзе Ма прызнаўся, што ён ніколі не пісаў ні радка кода і не рабіў ніводнага продажу кліенту. Першы раз ён набыў камп'ютар ва ўзросце 33 гадоў <ref name="Bloomberg">{{Cite news|last=Mellor|first=William|title=Ma 和Says Alibaba Shareholders Should Feel Love, Not No. 3|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-11-09/ma-says-alibaba-shareholders-should-feel-love-not-no-3.html|date=10 November 2014}}</ref> З 1998 па 1999 год Ма ўзначальваў кампанію інфармацыйных тэхналогій, заснаваную Кітайскім міжнародным цэнтрам электроннай камерцыі, аддзелам Міністэрства знешняга гандлю і эканамічнага супрацоўніцтва . У 1999 годзе ён звольніўся і вярнуўся ў Ханчжоу са сваёй камандай, каб заснаваць у сваёй кватэры з групай з 18 сяброў Alibaba, кітайскі гандлёвы сайт для бізнесу.<ref>{{Cite news|last=Popovic|first=Stevan|title=Jack Ma: The man leading the Chinese e-commerce market|url=http://www.hottopics.ht/stories/consumer/jack-ma-the-man-leading-the-chinese-e-commerce-market/|work=Hot Topics|date=4 May 2014|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=12 студзеня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112115009/https://www.hottopics.ht/stories/consumer/jack-ma-the-man-leading-the-chinese-e-commerce-market/|url-status=dead}} {{Cite web |url=https://www.hottopics.ht/stories/consumer/jack-ma-the-man-leading-the-chinese-e-commerce-market/ |title=Архіўная копія |access-date=23 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112115009/https://www.hottopics.ht/stories/consumer/jack-ma-the-man-leading-the-chinese-e-commerce-market/ |archive-date=12 студзеня 2016 }}</ref> Ён пачаў новы раунд развіцця прадпрыемства з 500 000 юаняў. [[Файл:2007ChinatrustGlobalLeadersForum_JackMa.jpg|злева|міні| Джэк Ма на форуме лідараў China Trust Global Leaders 2007]] У кастрычніку 1999 г. і студзені 2000 г. Alibaba атрымала замежныя венчурныя інвестыцыі ў памеры 25 мільёнаў долараў ад Goldman Sachs і [[SoftBank]].<ref name="Clark-house"/> Чакалася, што праграма палепшыць унутраны рынак электроннай камерцыі і ўдасканаліць платформу электроннай камерцыі для кітайскіх прадпрыемстваў, асабліва малых і сярэдніх прадпрыемстваў (МСП), для вырашэння праблем [[Сусветная гандлёвая арганізацыя|Сусветнай гандлёвай арганізацыі]] (СГА). Праз тры гады Alibaba стала прыбытковай. Ма хацеў палепшыць глабальную сістэму электроннай камерцыі і з 2003 года заснаваў Taobao Marketplace, Alipay, Ali Mama і Lynx. Пасля імклівага росту Taobao [[eBay]] прапанаваў набыць кампанію. Аднак Ма адхіліў іх прапанову, замест гэтага атрымаўшы падтрымку ад сузаснавальніка [[Yahoo!|Yahoo]] Джэры Янга з інвестыцыямі ў 1 мільярд долараў. === IPO Alibaba === У верасні 2014 года паведамлялася, што Alibaba сабрала больш за 25 мільярдаў долараў у выніку першаснага публічнага размяшчэння акцый (IPO) на [[Нью-Ёркская фондавая біржа|Нью-Йоркскай фондавай біржы]].<ref name="AlibabaIPO">{{Cite news|title=IPO launch of Alibaba pushed back by a week|url=http://www.chinanationalnews.com/index.php/sid/225297085|date=1 September 2014|work=ChinaNationalNews.com}}</ref> === Старшыня Alibaba Group === Ма займаў пасаду выканаўчага старшыні Alibaba Group, якая з'яўляецца холдынгам з дзевяццю буйнымі даччынымі кампаніямі: Alibaba.com, Taobao Marketplace, Tmall, eTao, Alibaba Cloud Computing, Juhuasuan, 1688.com, AliExpress.com і Alipay. У лістападзе 2012 года аб'ём анлайн-трансакцый Alibaba перавысіў адзін трыльён юаняў. Ма пакінуў пасаду галоўнага выканаўчага дырэктара Alibaba 10 мая 2013 года, але застаўся на пасадзе выканаўчага старшыні карпарацыі. {{На|2016|вр=так}} Ма з'яўляецца ўладальнікам Château de Sours у Бардо, Chateau Guerry у Кот-дэ-Бур і Château Perenne у Blaye, Кот-дэ-Бардо.<ref>{{Cite news|title=Company news; Brown-Forman will become 100% owner of Finlandia|url=http://www.decanter.com/wine-news/jack-ma-buys-chateau-perenne-305972/#e7B629prQDzEVRz2.99|work=Decanter|date=8 June 2016}}</ref> 9 студзеня 2017 года Ма сустрэўся з абраным прэзідэнтам ЗША [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]] у Trump Tower, каб абмеркаваць патэнцыял адкрыцця 1 мільёна працоўных месцаў у наступныя пяць гадоў праз дзелавыя інтарэсы Alibaba ў ЗША.<ref>{{Cite news|title=Alibaba job boom: Jack Ma chats with Trump about how to create 1 million US jobs over 5 years|url=https://www.cnbc.com/2017/01/09/alibaba-to-discuss-expansion-plans-with-trump-company-aims-to-create-1-million-us-jobs-over-the-next-5-years.html|date=9 January 2017}}</ref> 8 верасня 2017 года, каб адсвяткаваць 18-годдзе заснавання Alibaba, Ма выйшаў на сцэну і даў спектакль, натхнёны Майклам Джэксанам. Ён выканаў частку "Can You Feel The Love Tonight" на мерапрыемстве з нагоды дня нараджэння Alibaba ў 2009 годзе, апрануўшыся як саліст хэві-метал.<ref>{{Cite news|title=Watch Jack Ma pull off his best Michael Jackson dance moves at the Alibaba birthday celebration|url=https://www.cnbc.com/2017/09/12/jack-ma-performs-michael-jackson-dance-moves-at-alibaba-annual-birthday-event.html|date=12 September 2017}}</ref> У тым жа месяцы Ма таксама ўступіў у партнёрства з сэрам Лі Кашынам у сумесным прадпрыемстве, каб прапанаваць паслугу лічбавага кашалька ў Ганконгу.<ref>{{Cite news|title=Li Ka-shing, Jack Ma Join Forces to Bring Digital Wallet to Hong Kong|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-09-26/li-ka-shing-jack-ma-join-forces-to-bring-digital-wallet-to-h-k|work=Bloomberg.com|date=26 September 2017}}</ref> 10 верасня 2018 года Ма абвясціў, што ў наступным годзе ён пакіне пасаду выканаўчага старшыні Alibaba Group Holding.<ref>{{Cite news|title=Timing of Jack Ma's retirement minimizes risk for Alibaba|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Timing-of-Jack-Ma-s-retirement-minimizes-risk-for-Alibaba}}</ref> Ма абверг інфармацыю аб тым, што ён быў вымушаны сысці ў адстаўку кітайскім урадам<ref>{{Cite news|last=Lin|first=Liza|title=Alibaba's Jack Ma Denies Beijing Forced Him Out|url=https://www.wsj.com/articles/alibabas-jack-ma-denies-beijing-forced-him-out-1537280485|website=The Wall Street Journal|date=18 September 2018}}</ref> і заявіў, што хоча засяродзіцца на філантропіі праз свой фонд.<ref name="interview">{{Cite news|last=Cué|first=Elena|title=Interview with Jack Ma|url=http://www.alejandradeargos.com/index.php/en/all-articles/21-guests-with-art/41731-interview-with-jack-ma|website=Alejandra de Argos|date=12 June 2019}}</ref> Затым Дэніэл Чжан узначаліў Alibaba ў якасці цяперашняга выканаўчага старшыні.<ref name="Forbes profile"/><ref>{{Cite web|last=Shu|first=Catherine|title=Jack Ma officially retires as Alibaba's chairman|url=https://techcrunch.com/2019/09/09/jack-ma-officially-retires-as-alibabas-chairman/|website=techcrunch.com|date=10 September 2019|publisher=TechCrunch}}</ref> Ма сышоў з савета дырэктараў Alibaba 1 кастрычніка 2020 года.<ref>{{Cite web|title=In pictures: Jack Ma, Alibaba's rock star founder, bows out|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/In-pictures-Jack-Ma-Alibaba-s-rock-star-founder-bows-out|website=Nikkei Asia|language=en-GB|access-date=22 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617234920/https://asia.nikkei.com/Business/Companies/In-pictures-Jack-Ma-Alibaba-s-rock-star-founder-bows-out|archive-date=17 чэрвеня 2021|url-status=dead}}</ref> === Знікненне з вачэй грамадскасці === Інфармацыйныя выданні адзначылі адсутнасць публічных выступленняў Ма ў перыяд з кастрычніка 2020 года па студзень 2021 года, што супала з жорсткімі рэпрэсіямі супраць яго бізнесу.<ref name="Reuters first public appearance">{{Cite news|last=Goh|first=Brenda|title=Alibaba's Jack Ma makes first public appearance in three months|url=https://www.reuters.com/article/us-china-alibaba-jack-ma/alibabas-jack-ma-makes-first-public-appearance-in-three-months-idUSKBN29P0CA}}</ref> ''[[Financial Times]]'' паведаміла, што знікненне магло быць звязана з прамовай на штогадовым форуме па фінансавых рынках Народнага банка Кітая,<ref name="ft-party">{{Cite news|last=yu|first=sun|title='The party is pushing back': why Beijing reined in Jack Ma and Ant|website=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/3d2f174d-aa73-44fc-8c90-45c2a554e97b|archive-date=https://ghostarchive.org/archive/20221211/https://www.ft.com/content/3d2f174d-aa73-44fc-8c90-45c2a554e97b|url-status=live}}</ref> у якой Ма раскрытыкаваў кітайскія рэгулятары і банкі.<ref name="ft-party" /> У лістападзе 2020 года ''Financial Times'' паведаміла аб раптоўнай адмене чаканага<ref name="ant IPO">{{Cite news|title=Ant IPO: earth-shaking arthropod|website=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/c0590481-4f8a-49ac-8ba2-873efae4822e|archive-date=https://ghostarchive.org/archive/20221211/https://www.ft.com/content/c0590481-4f8a-49ac-8ba2-873efae4822e|url-status=live}}</ref> першаснага публічнага размяшчэння акцый (IPO)<ref>{{Cite news|last=Riordan|first=Primrose|title=Ant Group IPO faces at least 6-month delay after Beijing intervention|url=https://www.ft.com/content/35a95455-338a-4ede-bab3-fd0f098ac268|archive-date=https://ghostarchive.org/archive/20221211/https://www.ft.com/content/35a95455-338a-4ede-bab3-fd0f098ac268|url-status=live}}</ref> Ant Group пасля ўмяшання фінансавых рэгулятараў. Па словах кітайскіх банкіраў і чыноўнікаў, мэтай умяшання была фінансавая стабільнасць.<ref name="ft-party" /> Некаторыя каментатары меркавалі, што Ма мог стаць ахвярай гвалтоўнага знікнення<ref name="Canales">{{Cite web|last=Canales|first=Katie|title=Alibaba founder Jack Ma is reportedly not missing and has been laying low amid China's crackdown on his businesses|url=https://www.businessinsider.com/jack-ma-not-missing-alibaba-china-2021-1|website=Business Insider}}</ref><ref name="qz.com">{{Cite news|last=Li|first=Jane|title=Jack Ma's absence is stirring uneasy memories of a series of disappeared Chinese tycoons|url=https://qz.com/1952803/jack-mas-absence-stirs-memories-of-disappeared-chinese-tycoons/|website=[[Quartz (magazine)|Quartz]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lewis|first=Leo|title=What we can read into Jack Ma's disappearance|url=https://www.ft.com/content/b3a94f55-5e44-417f-a869-a542d0527fe7|archive-date=https://ghostarchive.org/archive/20221211/https://www.ft.com/content/b3a94f55-5e44-417f-a869-a542d0527fe7|url-status=live|website=[[Financial Times]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Wang|first=Jennifer|title=Disappearing Billionaires: Jack Ma And Other Chinese Moguls Who Have Mysteriously Dropped Off The Radar|url=https://www.forbes.com/sites/jenniferwang/2021/01/07/disappearing-billionaires-jack-ma-and-other-chinese-moguls-who-have-mysteriously-dropped-off-the-radar/?sh=b76525021874|website=[[Forbes]]}}</ref>, у той час як іншыя меркавалі, што ён мог добраахвотна схавацца.<ref name="Canales" /><ref name="qz.com"/> Ма зноў з'явіўся на публіцы 20 студзеня 2021 года, выступаючы па відэасувязі з групай сельскіх настаўнікаў на дабрачынным мерапрыемстве, штогадовай Ініцыятыве сельскіх настаўнікаў.<ref name="Reuters first public appearance"/><ref>{{Cite news|title=Jack Ma, Alibaba's Billionaire Co-Founder, Resurfaces After Months of Lying Low|url=https://www.wsj.com/articles/alibabas-jack-ma-resurfaces-after-months-of-laying-low-11611117915?mod=hp_lead_pos4|work=The Wall Street Journal|date=20 January 2021}}</ref> У лютым 2021 года Bloomberg паведаміў, што яго бачылі за гольфам на гольф-курорце Sun Valley на кітайскім востраве Хайнань.<ref>{{Cite news|date=2021-02-10|title=Jack Ma Spotted Playing Golf, Easing China Detention Fears|work=Bloomberg News|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-10/jack-ma-spotted-playing-golf-after-weeks-out-of-public-view}}</ref> У сакавіку 2021 года кітайскія рэгулятары загадалі Ма і Alibaba прадаць некаторыя медыякампаніі, у тым ліку [[ганконг]]скую South China Morning Post, у рамках кітайскай кампаніі па абмежаванні ўплыву гіганцкіх лічбавых кангламератаў.<ref>{{Cite web|date=2021-03-16|title=China tells Alibaba to sell off media assets in tech crackdown|url=http://www.theguardian.com/world/2021/mar/16/china-tells-alibaba-to-divest-media-assets-to-curb-influence-report|work=the Guardian|language=en}}</ref> У кастрычніку 2021 года агенцтва Reuters паведаміла, што Ма быў на іспанскім востраве [[Мальёрка|Маёрка]] і рабіў пакупкі ў мясцовай краме. Яго суперяхта стаяла на якары ў порце Андрач.<ref>{{Cite news|date=2021-10-20|title=Alibaba founder Ma spotted in Mallorca in rare trip abroad after China scrutiny|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/business/alibaba-founder-ma-spotted-mallorca-rare-trip-abroad-after-china-scrutiny-2021-10-20/}}</ref> Паведамляецца, што ў лістападзе 2022 года Ма жыў стрымана ў [[Токіа|Токіо]], Японія, на працягу амаль шасці месяцаў і перыядычна выязджаў за мяжу.<ref>{{Cite web|date=2022-11-29|title=Alibaba founder Jack Ma hiding out in Tokyo, reports say|url=https://www.theguardian.com/business/2022/nov/29/alibaba-founder-jack-ma-hiding-out-in-tokyo-reports-say|website=the Guardian|language=en}}</ref> == Забаўляльная кар'ера == У 2017 годзе Ма дэбютаваў у якасці акцёра са сваім першым кароткаметражным фільмам пра кунг-фу ''Gong Shou Dao''. Ён быў зняты ў супрацоўніцтве з ''Double 11 Shopping Carnival'' Singles' Day. У тым жа годзе ён таксама ўдзельнічаў у спеўным фестывалі і выканаў танцы падчас вечарыны з нагоды 18-годдзя Alibaba.<ref>{{Cite news|last=Horwitz|first=Josh|title=Jack Ma is using Singles Day, a symbol of crass commercialism, to revitalize Tai Chi in China|url=https://qz.com/1124855/2017-singles-day-jack-mas-love-of-martial-arts-and-tai-chi-is-taking-center-stage/|work=Quartz|date=July 20, 2022}}</ref><ref>{{Cite news|title=This could well be the oddest video you'll see this week|url=http://www.news.com.au/lifestyle/real-life/wtf/jack-ma-asias-richest-man-and-ceo-of-alibaba-just-performed-a-bizarre-dance-routine-for-his-40000-employees/news-story/8a1fdde4c70c58ec82942e4dd8796268|work=NewsComAu}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ciolli|first=Joe|title=Billionaire Alibaba CEO Jack Ma sings at surprise music festival appearance|url=http://www.businessinsider.sg/alibaba-ceo-jack-ma-sings-surprise-music-festival-appearance-2017-10/?r=US&IR=T|work=Business Insider Singapore|date=13 October 2017}}</ref> У лістападзе 2020 года ў фінале ''Africa's Business Heroes'' Ма быў заменены на пасадзе суддзі ў тэлевізійным шоу, а яго месца заняў кіраўнік Alibaba Пэн Лэй, як паведамляецца, "з-за канфлікту ў раскладзе".<ref>{{Cite news|last=McMorrow|first=Ryan|date=December 31, 2020|title=Jack Ma disappears from his own talent show|work=[[Financial Times]]|url=https://www.ft.com/content/a91dfeae-da1e-4348-8212-bbfbe94d93bd|archive-date=https://ghostarchive.org/archive/20221211/https://www.ft.com/content/a91dfeae-da1e-4348-8212-bbfbe94d93bd|url-status=live}}</ref> == Узнагароды і ўзнагароды == * У 2004 годзе Цэнтральнае тэлебачанне Кітая (CCTV) прызнала Ма адным з «10 лепшых эканамічных дзеячаў года».<ref name="ft">{{Cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/c6aba388-74a6-11db-bc76-0000779e2340.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215132234/http://im.ft-static.com/content/images/c6aba388-74a6-11db-bc76-0000779e2340.pdf|archive-date=15 December 2013|title=Alibaba.com: A Smiling Community with a Dream}}</ref> * У верасні 2005 года Сусветны эканамічны форум абраў Ма «Маладым сусветным лідэрам».<ref name="ft" /> * ''Фартуна'' таксама абрала яго адным з «25 самых уплывовых бізнесменаў Азіі» ў 2005 годзе.<ref name="ft" /> * ''Businessweek'' таксама абраў яго «Бізнэсмэнам году» ў 2007 годзе.<ref>{{Cite web|url=http://images.businessweek.com/ss/08/01/0102_bizpeople/index_01.htm|title=The Best Leaders of 2007|access-date=22 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229081534/http://images.businessweek.com/ss/08/01/0102_bizpeople/index_01.htm|archive-date=29 снежня 2014|url-status=dead}}</ref> * У 2008 годзе ''Barron's'' уключыў яго ў лік 30 «Лепшых генеральных дырэктараў свету» <ref>{{Cite web|title=World's Best CEOs 2008|url=http://online.barrons.com/article/SB120615216221756939.html}}</ref> * У маі 2009 года часопіс ''[[Time]]'' уключыў Ма ў лік 100 самых уплывовых людзей свету. У справаздачы аб дасягненнях Ма Адзі Ігнаціус, былы старшы рэдактар ''Time'' і галоўны рэдактар ''Harvard Business Review'', адзначыў, што «кітайскі інтэрнэт-прадпрымальнік ціхі і падобны да эльфа, і ён вельмі добра размаўляе па-ангельску», і адзначыў, што «Taobao.com, спажывецкі аўкцыённы сайт спадара Ма, заваяваў eBay у Кітаі».<ref>{{Cite news|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1894410_1893837_1894188,00.html|archive-date=https://web.archive.org/web/20090503144649/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1894410_1893837_1894188,00.html|title=The 2009 TIME 100: Jack Ma}}</ref> Ён таксама быў уключаны ў гэты спіс у 2014 годзе.<ref>{{Cite news|url=http://time.com/70866/jack-ma-2014-time-100/|title=Jack Ma: The World's 100 Most Influential People}}</ref> * ''BusinessWeek'' абраў яго адным з самых уплывовых людзей Кітая.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/BL-CJB-5819|title=Who Are China's Most Powerful People?}}</ref> * У 2009 годзе ''часопіс Forbes China'' выбраў яго ў лік 10 самых паважаных прадпрымальнікаў у Кітаі. У 2009 годзе Ма атрымаў прэмію CCTV "Эканамічны чалавек года: бізнес-лідэры дзесяцігоддзя". * У 2010 годзе ''[[Forbes]] Asia'' прызнаў Ма адным з азіяцкіх герояў філантропіі за яго ўклад у ліквідацыю наступстваў стыхійных бедстваў і барацьбы з беднасцю.<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/global/2010/0315/philanthropy-gautschi-krishnan-nilekani-heroes-of-philanthropy_slide_7.html|title=In Pictures: 48 Heroes of Philanthropy}}</ref> * У 2011 годзе было абвешчана, што адна з яго кампаній атрымала кантроль над Alipay, ранейшай даччынай кампаніяй Alibaba Group, каб «адпавядаць кітайскаму заканадаўству, якое рэгулюе плацежныя кампаніі, каб атрымаць ліцэнзію на працяг дзейнасці Alipay».<ref>{{Cite web|url=http://news.alibaba.com/article/detail/alibaba/100474800-1-alibaba-group-clarification-respect-alipay.html|title=Alibaba Group Clarification with Respect to Alipay Status and Related Statements by Yahoo!}}</ref> * Шматлікія аналітыкі паведамляюць, што Ма прадаў Alipay сабе ніжэй за рынкавы кошт, не паведаміўшы пра гэта праўленню Alibaba Group або іншым буйным уладальнікам Yahoo і Softbank, у той час як Ма заявіў, што савет дырэктараў Alibaba Group ведаў аб здзелцы. Спрэчка аб уласнасці была вырашана Alibaba Group, Yahoo! і Softbank у ліпені 2011 года.<ref>{{Cite news|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/07/29/yahoo-and-alibaba-resolve-alipay-dispute/|archive-date=https://web.archive.org/web/20110729170320/http://dealbook.nytimes.com/2011/07/29/yahoo-and-alibaba-resolve-alipay-dispute/|title=Yahoo and Alibaba Resolve Alipay Dispute}}</ref> * У лістападзе 2013 года Ганконгскі ўніверсітэт навукі і тэхналогій прысвоіў Ма ганаровую доктарскую ступень.<ref name="loneliest">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-06-14/jack-ma-is-the-loneliest-billionaire-in-china|title=Jack Ma Is the Loneliest Billionaire in China}}</ref> * Ма быў членам праўлення японскага [[SoftBank]] (2007-2020)<ref>{{Cite news|title=Jack Ma leaves SoftBank board after 13 years|url=https://asia.nikkei.com/Business/SoftBank2/Jack-Ma-leaves-SoftBank-board-after-13-years2|url-status=dead}}</ref> і кітайскай Huayi Brothers Media Corporation.  Ён стаў даверанай асобай кітайскай праграмы The Nature Conservancy у 2009 годзе і ў красавіку 2010 года ўвайшоў у склад сусветнага савета дырэктараў. * У 2013 годзе ён стаў старшынёй праўлення кітайскай праграмы The Nature Conservancy; гэта адбылося праз дзень пасля таго, як ён пакінуў пасаду генеральнага дырэктара Alibaba.<ref>{{Cite web|title=Faces of Conservation|url=http://www.nature.org/ourinitiatives/regions/asiaandthepacific/china/explore/jack-ma-tnc-board-in-china-1.xml|subtitle=dead|access-date=22 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20140520050441/http://www.nature.org/ourinitiatives/regions/asiaandthepacific/china/explore/jack-ma-tnc-board-in-china-1.xml|archive-date=20 мая 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2010/05/alibaba-conservation-environment-fund.html|title=China's Alibaba Group to "mobilize hundreds of millions" for environment|subtitle=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100531065430/http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2010/05/alibaba-conservation-environment-fund.html|archive-date=31 May 2010}}</ref> * У 2014 годзе ён быў 30-м самым уплывовым чалавекам у свеце ў штогадовым рэйтынгу, апублікаваным ''Forbes''.<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/carolinehoward/2014/11/05/putin-vs-obama-the-worlds-most-powerful-people-2014/|title=Putin Vs. Obama: The World's Most Powerful People 2014}}</ref> * У 2015 годзе Asian Award прызнала яго прэміяй «Прадпрымальнік года».<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/asian-awards-2015-winners-star-studded-5540464|title=Asian Awards 2015: All the winners from the star-studded bash - 3am & Mirror Online}}</ref> * У 2016 годзе міністр замежных спраў і міжнароднага развіцця Францыі Ларан Фабіус узнагародзіў яго кавалерам [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёна]] Францыі.<ref>{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/secteur/high-tech/2016/05/12/32001-20160512ARTFIG00034-ce-que-le-milliardaire-chinois-jackma-dira-a-emmanuel-macron.php|title=Ce que le milliardaire chinois Jack Ma dira à Emmanuel Macron}}</ref> * У 2017 годзе [[Fortune (часопіс)|часопіс Fortune паставіў]] Ма на другое месца ў спісе 50 найвялікшых лідэраў свету.<ref name="auto1">{{Cite news|url=http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/jack-ma-2/|title=Jack Ma}}</ref> * У 2017 годзе апытанне KPMG паставіла Ма на трэцяе месца ў глабальным апытанні тэхналагічных інавацый.<ref>{{Cite news|url=http://www.scmp.com/tech/leaders-founders/article/2076412/alibabas-jack-ma-ranked-no-3-global-tech-innovation-visionary|title=Alibaba's Jack Ma ranked No 3 in global tech innovation visionary survey by KPMG}}</ref> * У кастрычніку 2017 года Ма атрымаў ганаровую ступень доктара навук у галіне тэхнапрадпрымальніцтва ва ўніверсітэце Дэ Ла Саль у Маніле, Філіпіны.<ref>{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/630781/chinese-billionaire-jack-ma-extremely-humbled-by-honorary-degree-from-dlsu/story/?amp|title=Chinese billionaire Jack Ma 'extremely humbled' by honorary degree from DLSU}}</ref> * У маі 2018 года Ганконгскі ўніверсітэт прысвоіў Ма [[Honoris causa|ганаровую ступень]] доктара сацыяльных навук у знак прызнання яго ўкладу ў тэхналогіі, грамадства і свет.<ref>{{Cite web|url=https://www.hku.hk/press/press-releases/detail/17728.html|title=HKU to confer honorary degrees upon three outstanding individuals at the 199th Congregation - Press Releases|language=en}}</ref> * У маі 2018 года Ма атрымаў ганаровую доктарскую ступень ад прафесараў Якава Фрэнкеля і Ярана Оза [[Тэль-Авіўскі ўніверсітэт|Тэль-Авіўскага ўніверсітэта]].<ref>{{Cite web|url=http://pictures.agency.thomsonreuters.com/archive/ALIBABA-ISRAEL-CEO-RC165C7DD960.html|title=Jack Ma, founder of Chinese e-commerce giant Alibaba, receives honorable doctoral degree in 2013|access-date=22 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612154826/http://pictures.agency.thomsonreuters.com/archive/ALIBABA-ISRAEL-CEO-RC165C7DD960.html|archive-date=12 чэрвеня 2018|url-status=dead}}</ref> * У маі 2019 года Ма і іншыя 16 уплывовых сусветных дзеячаў былі прызначаны [[Генеральны сакратар ААН|Генеральным сакратаром Арганізацыі Аб'яднаных Нацый]] новымі прыхільнікамі [[Мэты ўстойлівага развіцця|мэтаў устойлівага развіцця]] .<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/development/desa/en/news/sustainable/new-sustainable-development-goals-advocates.html|title=Secretary-General Appoints New Sustainable Development Goals Advocates|language=en-US}}</ref> * У ліпені 2020 года Ма атрымаў ад [[Абдала II|караля Абдалы II]] медаль першай ступені за ўклад у барацьбу з [[Пандэмія COVID-19|пандэміяй COVID-19]].<ref>{{Cite web|title=China's Jack Ma earns Jordan's highest honour|url=https://asiatimes.com/2020/08/jack-ma-earns-jordans-highest-honour/|language=en-US}}</ref> * У жніўні 2020 года Ма павінен быў атрымаць ад прэзідэнта Пакістана медаль Hilal e Quaid e Azam за ўклад у барацьбу з пандэміяй COVID-19.<ref>{{Cite web|title=Pakistan to confer civil award on Ali Baba founder Jack Ma|url=https://profit.pakistantoday.com.pk/2020/08/14/pakistan-to-confer-civil-award-on-ali-baba-founder-jack-ma/|language=en-US}}</ref> == Погляды == Ма з'яўляецца паслядоўнікам як [[будызм]]у, так і [[даасізм]]у.<ref>{{Cite web|title=Alibaba's Jack Ma: From 'crazy' to China's richest man|url=https://www.usatoday.com/story/tech/2014/09/17/alibaba-jack-ma-profile/15406641/}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 Buddhist Billionaires in Asia|url=https://www.lotus-happiness.com/10-buddhist-billionaires-asia/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Five Buddhist business leaders: From Alibaba co-founder to eBay's creator|url=https://www.ns-businesshub.com/business/buddhist-business-leaders-alibaba-ebay/|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=8 сакавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308143051/https://www.ns-businesshub.com/business/buddhist-business-leaders-alibaba-ebay/|url-status=dead}}</ref> На штогадовым агульным сходзе акцыянераў Alibaba.com у маі 2010 г. Ма абвясціў, што Alibaba Group пачне ў 2010 г. накіроўваць 0,3% гадавога даходу на ахову навакольнага асяроддзя, асабліва на праекты па паляпшэнні якасці вады і паветра. Пра будучыню Alibaba ён сказаў: «Наша задача — дапамагчы большай колькасці людзей зарабляць здаровыя грошы, «устойлівыя грошы», грошы, якія прыносяць карысць не толькі ім самім, але і грамадству. Гэта тая трансфармацыя, якую мы імкнемся зрабіць».<ref>{{Cite web|url=http://news.alibaba.com/article/detail/alibaba/100212419-1-an-interview-jack-ma.html|date=6 December 2009|title=An Interview with Jack Ma}}</ref> 24 верасня 2014 года ў інтэрв'ю Taobao Ма прыпісаў моц амерыканскага грамадства яго [[Хрысціянства|хрысціянскай]] спадчыне і выказаў перакананне ў важнасці для Кітая ўкаранення пазітыўнай сістэмы каштоўнасцяў, каб пераадолець спадчыну [[Культурная рэвалюцыя ў Кітаі|культурнай рэвалюцыі]].<ref>{{Cite web|title=Thoughts on Christianity and America's founding|url=https://eastgates.org/wp-content/uploads/2016/08/Christianity_and_Americas_Founding.pdf}}</ref> У лістападзе 2018 года "''Жэньмінь жыбаа"'' назвала Ма членам [[Камуністычная партыя Кітая|Камуністычнай партыі Кітая]], што здзівіла назіральнікаў.<ref>{{Cite news|last=Li|first=Shan|title=It's Official: China's E-Commerce King is a Communist|url=https://www.wsj.com/articles/its-official-chinas-e-commerce-king-is-a-communist-1543238782|work=[[The Wall Street Journal]]|date=26 November 2018}}</ref><ref>{{Cite web|last=Pandey|first=Erica|title=Alibaba's Jack Ma identified as member of China's Communist Party|url=https://www.axios.com/jack-ma-alibaba-chinese-communist-party-member-b5692930-eba2-4882-b73f-d0a9ce804353.html|work=[[Axios (website)|Axios]]|date=26 November 2018|url-status=dead|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=8 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208202114/https://www.axios.com/jack-ma-alibaba-chinese-communist-party-member-b5692930-eba2-4882-b73f-d0a9ce804353.html}}</ref><ref>{{Cite news|title=Alibaba's Jack Ma is a Communist Party member, China state paper reveals|url=https://www.reuters.com/article/us-alibaba-jack-ma/alibabas-jack-ma-is-a-communist-party-member-china-state-paper-reveals-idUSKCN1NW073|work=[[Reuters]]|date=26 November 2018}}</ref> Ма атрымаў міжнародную крытыку пасля таго, як публічна падтрымаў кітайскую практыку працы, вядомую як сістэма 996 працоўных гадзін.<ref>{{Cite web|title=Jack Ma endorses China's controversial 12 hours a day, 6 days a week work culture|url=https://www.cnn.com/2019/04/15/business/jack-ma-996-china/|date=15 April 2019|work=[[CNN]]}}</ref> Калі ў 2019 годзе яго папрасілі выказаць свой погляд на будучыню, Ма зноў заявіў, што 996 у цяперашні час з'яўляецца «вялізным дабраславеннем», неабходным для дасягнення поспеху, але працягнуў, што тэхналогія [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] можа прывесці да лепшага вольнага часу ў будучыні, дзе людзям давядзецца працаваць толькі па чатыры гадзіны, тры дні на тыдзень.<ref>{{Cite news|title=Elon Musk and Jack Ma face off over AI in Shanghai|url=https://www.scmp.com/tech/tech-leaders-and-founders/article/3024847/alibabas-jack-ma-sees-ai-opening-new-human-chapter|work=South China Morning Post|date=29 August 2019}}</ref><ref>{{Cite news|title=Jack Ma: A.I. could give us 12-hour work weeks|url=https://www.cnbc.com/2019/08/30/jack-ma-ai-could-give-us-12-hour-work-weeks.html|work=CNBC|date=30 August 2019}}</ref> У той жа час Ма выказаў скептыцызм наконт таго, што штучны інтэлект можа калі-небудзь цалкам замяніць людзей, спасылаючыся на сваю тэорыю аб тым, што для поспеху неабходны «каэфіцыент любові», і заявіўшы, што машыны ніколі не могуць параўнацца з гэтым поспехам. Ма таксама прадказаў, што дэмаграфічны калапс стане вялікай праблемай у будучыні.<ref>{{Cite news|title=Elon Musk and Jack Ma disagree about AI's threat|url=https://www.bbc.com/news/technology-49508091|work=[[BBC News]]|date=29 August 2019}}</ref><ref>{{Cite news|title=Here's what leaders can do to feel secure in the automation age|url=https://www.businessinsider.com.au/artificial-intelligence-love-quotient-jack-ma-2018-1|work=Business Insider Australia|date=5 February 2018|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=29 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729152015/https://www.businessinsider.com.au/artificial-intelligence-love-quotient-jack-ma-2018-1|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.businessinsider.com.au/artificial-intelligence-love-quotient-jack-ma-2018-1 |access-date=22 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729152015/https://www.businessinsider.com.au/artificial-intelligence-love-quotient-jack-ma-2018-1 |archive-date=29 ліпеня 2021 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.businessinsider.com.au/artificial-intelligence-love-quotient-jack-ma-2018-1 |access-date=22 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729152015/https://www.businessinsider.com.au/artificial-intelligence-love-quotient-jack-ma-2018-1 |archive-date=29 ліпеня 2021 |url-status=dead }}</ref> == Філантропія == Джэк Ма з'яўляецца заснавальнікам Фонду Джэка Ма, дабрачыннай арганізацыі, якая займаецца паляпшэннем адукацыі, навакольнага асяроддзя і аховы здароўя.<ref>{{Cite web|date=2018-09-06|title=Billionaire Jack Ma Prepares for Life After Alibaba|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-06/billionaire-jack-ma-prepares-for-life-after-alibaba|work=Bloomberg.com}}</ref> У 2008 годзе Alibaba ахвяравала 808 000 долараў ахвярам землятрусу ў Сычуані.<ref>{{Cite web|url=https://www.uschamberfoundation.org/corporate-citizenship-center/chinese-earthquake-corporate-aid-tracker|title=Chinese Earthquake -- Corporate Aid Tracker|last=importer|date=22 April 2013|website=U.S. Chamber of Commerce Foundation|language=en|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=6 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906034647/https://www.uschamberfoundation.org/corporate-citizenship-center/chinese-earthquake-corporate-aid-tracker|url-status=dead}}</ref> У 2009 годзе Джэк Ма стаў даверанай асобай кітайскай праграмы The Nature Conservancy, а ў 2010 годзе ўвайшоў у глабальны савет дырэктараў арганізацыі.<ref>{{Cite web|url=https://www.nature.org/en-us/about-us/who-we-are/our-people/jack-ma/|title=Jack Ma|website=The Nature Conservancy|language=en-US}}</ref> У 2015 годзе Alibaba заснавала некамерцыйную арганізацыю Alibaba Hong Kong Young Entrepreneurs Foundation, якая падтрымлівае ганконгскіх прадпрымальнікаў, каб дапамагчы ім развіваць свой бізнес.<ref>{{Cite web|url=https://www.alizila.com/alibaba-group-backs-young-hong-kong-entrepreneurs-2/|title=Alibaba Group Backs Young Hong Kong Entrepreneurs|date=1 February 2015|website=Alizila.com|language=en-US|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=27 снежня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181415/https://www.alizila.com/alibaba-group-backs-young-hong-kong-entrepreneurs-2/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chinamoneynetwork.com/2015/02/02/alibaba-to-establish-129m-hong-kong-young-entrepreneurs-foundation|title=Alibaba To Establish $129M Hong Kong Young Entrepreneurs Foundation|last=Su|date=2 February 2015|website=China Money Network|language=en-US}}</ref> У тым жа годзе кампанія прафінансавала аднаўленне 1000 дамоў, пашкоджаных землятрусам у Непале, і сабрала грошы яшчэ на 9000.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2015/05/08/alibabas-jack-ma-joins-nepali-billionaire-binod-chaudharys-rebuilding-efforts-in-quake-hit-nepal/|title=Alibaba's Jack Ma Joins Nepali Billionaire Binod Chaudhary's Rebuilding Efforts In Quake-Hit Nepal|last=Karmali|website=Forbes|language=en}}</ref> У 2015 годзе ён таксама заснаваў бізнес-школу Hupan School.<ref>{{Cite news|title=Private companies have put down strong roots in China|url=https://www.economist.com/business/2020/04/30/private-companies-have-put-down-strong-roots-in-china|website=The Economist|date=2020}}</ref> У верасні 2018 года Ма заснаваў фонд Джэка Ма і абвясціў, што сыдзе з Alibaba, каб заняцца адукацыйнай працай, філантропіяй і экалагічнымі справамі.<ref name="jdoebele"/><ref name="dtjm"/><ref name="latjm"/><ref name="tetjm"/> У 2019 годзе ''Forbes'' назваў Ма ў сваім спісе «Героі філантропіі Азіі 2019» і ўзнагародзіў яго прэміяй Малькальма С. Форбса Lifetime Achievement Award за яго працу па падтрымцы малазабяспечаных суполак у Кітаі, Афрыцы, Аўстраліі і на Блізкім Усходзе.<ref name="jdoebele"/><ref name="autogenerated1"/> У 2020 годзе ў адказ на пандэмію COVID-19 Фонд Alibaba і Фонд Джэка Ма запусцілі розныя ініцыятывы, некаторыя з якіх уключалі ахвяраванне медыцынскіх сродкаў у ЗША, а таксама ў розныя краіны Азіі, Афрыкі і Еўропы.<ref>{{Cite news|title=Jack Ma Foundation donates medical supplies from China to Israel|url=https://www.jpost.com/israel-news/jack-ma-foundation-donates-medical-supplies-from-china-to-israel-622949|work=The Jerusalem Post|date=30 March 2020}}</ref><ref>{{Cite news|title=Rwanda's Kagame thanks Jack Ma for 'huge shot in the arm' after receiving donation of test kits|url=https://www.cnn.com/2020/03/16/africa/jack-ma-donate-masks-coronavirus-africa/index.html|date=22 March 2020}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.alibabagroup.com/en/about/leadership Біяграфіі кіраўнікоў] Alibaba Group * [https://web.archive.org/web/20101104022726/http://www.nature.org/pressroom/press/press4455.html Біяграфія] ў The Nature Conservancy (Савет дырэктараў) {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Кітая]] 86f99ezpbd1qka7nog2ofmyz30ayuop Мугур-Аксы 0 732309 5222206 4344572 2026-10-20T12:02:28Z Autumndancer 168015 5222206 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Мугу́р-Аксы́''' — сяло, адміністрацыйны цэнтр Мангун-Тайгінскага кажууна [[Тыва|Рэспублікі Тыва]]. Сяло знаходзіцца ў месцы ўпадзення ракі Мугур у раку Каргы, каля Мангун-Тайгі. Назва «Мугур-Аксы» ў перакладзе з тывінскай азначае «вусце ракі Мугур». Мугур-Аксы — горнае сяло, знаходзіцца на вышыні 1800 м над узроўнем мора. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Тыва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы]] sr9ovs1xwge8ei0bfmlvnzksvafblb8 Самагалтай 0 732310 5222207 4344579 2026-10-20T12:02:45Z Autumndancer 168015 5222207 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Самагалта́й''' — сяло, адміністрацыйны цэнтр Тэс-Хемскага кажууна [[Тыва|Рэспублікі Тыва]]. Ранейшая сталіца Тывы. Сяло размешчана на федэральнай трасе M54, за 164 км на поўдзень ад сталіцы рэспублікі — горада [[Кызыл]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Тыва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы]] rfr912ker185qnqn5tru4z709f22c8v Сарыг-Сеп 0 732311 5222208 4344578 2026-10-20T12:03:10Z Autumndancer 168015 5222208 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Сары́г-Сеп''' — сяло, адміністрацыйны цэнтр Каа-Хемскага кажууна [[Тыва|Рэспублікі Тыва]]. Сарыг-Сеп размешчаны ў даліне Малога Енісея, працягнуўся на 5 км уздоўж яго правага берага паміж вусцямі дзвюх горных рэк — Мергена і Дзерзіга за 90 кіламетраў ад сталіцы рэспублікі [[Кызыл]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Тыва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы]] dlvp52r6l8dyvi4ezcbuiurl26az96d Суг-Аксы 0 732312 5222209 4344587 2026-10-20T12:03:37Z Autumndancer 168015 5222209 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Суг-Аксы''' — сяло, адміністрацыйны цэнтр Сут-Хольскага кажууна [[Тыва|Рэспублікі Тыва]]. Размешчана за 260 км на захад ад [[Кызыл]]а на беразе ракі [[Хемчык]]. Першыя дамы ў сяле з’явіліся ў 1938 годзе. У 1940 годзе ў сяле Сут-Холь адкрылася першая школа, дырэктарам якой быў Іван Чадамавіч Анамчаў. У 1942—1943 гадах быў пабудаваны першы дом культуры, сумешчаны з медпунктам. Да 1991 года насіла назву Сут-Холь. У 2008—2010 гадах у Суг-Аксы быў пабудаваны будыйскі храм «Дуптэн Шэдуплін». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Тыва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы]] ch9bi5vkarfnf88qbbcxpesnf36l087 Тээлі 0 732313 5222211 4344585 2026-10-20T12:04:16Z Autumndancer 168015 5222211 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Тээлі''' — сяло, адміністрацыйны цэнтр Бай-Тайгінскага кажууна [[Тыва|Рэспублікі Тыва]]. Сяло размешчана на захадзе Тывы, за 40 км ад [[Ак-Давурак]]а і за 349 км ад [[Кызыл]]а ў пачатку трасы Тээлі — Кызыл. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Уладзіслаў Таварышчтаявіч Хавалыг]], тывінскі дзяржаўны дзеяч == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Тыва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы]] 7o9vt8mvyudndregzzamjjq80bgwcnc Хандагайты 0 732314 5222212 4344584 2026-10-20T12:04:39Z Autumndancer 168015 5222212 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Хандагайты''' — сяло, адміністрацыйны цэнтр Авюрскага кажууна [[Тыва|Рэспублікі Тыва]]. Размешчана на поўдні рэспублікі за 319 км на паўднёвы захад ад сталіцы Тывы — горада [[Кызыл]], за 5 км на поўнач ад мяжы з [[Манголія]]й на аўтадарозе, якая злучае Убсунурскі аймак і Расію (на мяжы ёсць аднайменны пункт пропуску). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Тыва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы]] fci9gd8bbcg4t7ya2wf6ugnkbpabgh9 Чаа-Холь 0 732315 5222214 4836589 2026-10-20T12:05:26Z Autumndancer 168015 5222214 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Чаа-Холь''' ({{lang-tyv|Чаа-Хөл}}) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Чаа-Хольскага кажууна [[Тыва|Рэспублікі Тыва]]. Узнік у 1887 годзе пад назвай ''Джакуль''. Доўгі час (да ўзнікнення Белацарска) быў найважнейшым гандлёвым цэнтрам Уранхайскага края. У 1941—1961 гадах Чаа-Холь быў цэнтрам Чаа-Хольскага кажууна. Падчас напаўнення Саяна-Шушанскага вадасховішча Чаа-Холь патрапіў у зону затаплення і быў перанесены на новае месца. У 1992 годзе зноў стаў цэнтрам кажууна. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Тыва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1887 годзе]] nbm7i7huxigr3ouuv2kp77e5t09nwem Эрзін (сяло) 0 732334 5222215 4344831 2026-10-20T12:05:46Z Autumndancer 168015 5222215 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Эрзін''' ({{lang-ru|Эрзи́н}}) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Эрзінскага кажууна [[Тыва|Рэспублікі Тыва]]. Утварае сумон Эрзінскі. Размешчана ва [[Убсунурская катлавіна|Убсунурскай катлавіне]], на рацэ [[Эрзін (рака)|Эрзін]], за 216 км на поўдзень ад сталіцы рэспублікі — горада [[Кызыл]]. За 12 км на паўночны захад ад Эрзіна па левым беразе ракі [[Тэс-Хем]] знаходзіцца возера Дус-Холь (Эрзінскае). За 20 км на поўдзень размешчана прэснае возера Торэ-Холь, паўднёвая частка якога належыць [[Манголія|Манголіі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Тыва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы]] ojo0k2f6w6irls48pg9ond6d1vnt86x Катэгорыя:Мастацкае шкло 14 732812 5222471 4350689 2026-10-20T17:49:15Z Ciepiersia 162280 выдалена [[Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва]]; дададзена [[Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222471 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва|Шкло]] [[Катэгорыя:Шкло]] hrfg5kpc5p2em7abad7632qau70z8xn Асвета на Палессі 0 733250 5222493 4354592 2026-10-20T18:25:48Z DBatura 73587 /* Кіраўнікі */ 5222493 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва=Просвіта на Поліссі |выява=Berestya Kursy.jpg |назва на мове арыгінала = {{Lang-uk|«Просвіта» на Поліссі}} |месца знаходжання = Берасце, Брацкі завулак 2; з 1928 Берасце, вул.Пераца 68 |дата заснавання = [[1923]] |дата роспуску = }} '''Украінскае таварыства «Асвета» на Палессі''' ([[1923]]—[[1939]], {{Lang-uk|Українське товариство «Просвіта» на Поліссі}})&nbsp;— украінская культурна-асветная арганізацыя [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. Вярхоўны орган&nbsp;— Агульныя сходы арганізацыі. Зарэгістравана рашэннем Палескага ваяводскага кіравання №&nbsp;161. Мела цесныя кантакты з львоўскай [[адукацыі|«Асветай»]] і таварыствам [[Родная школа|«Родная школа»]]. Прычынай стварэння асобнай асветніцкай арганізацыі былі перашкоды ў распаўсюдзе ўкраінскіх арганізацый з Галіцыі на [[Валынь]] і [[Палессе]]. == Арганізацыйная структура == Узнікла на базе берасцейскай і [[Кобрын|кобрынскай]] гарадскіх Асвет. У перыяд найбольшага росквіту мела 127 [[Чытальня|чытальняў]] і 1754 члены ў Берасцейскім, Кобрынскім, Пружанскім, Дарагічынскім, Пінскім і Столінскім паветах [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. Найбольш шматлікай была Берасцейская чытальня. == Асветніцкая дзейнасць == Удзельнічала ў школьных плебісцытных акцыях. Арганізавала адукацыйныя курсы. Уладальнік «Украінскай прыватнай 7-класнай пачатковай школы імя Аляксея Старажэнка ў Брэсце». Спрыяла папулярызацыі нацыянальнага тэатра і росту сеціва ўкраінскіх бібліятэк. 13 студзеня 1924 г., на Стары Новы год, у рэзідэнцыі Берасцейскай «Асветы» адбывалася ёлка для дзяцей. Ялінка была добра арганізавана дзякуючы намаганням жаночай секцыі. Удзельнічалі 50 украінскіх дзяцей, 20 з якіх чыталі вершы, спявалі калядкі і песні, танцавалі. Рада таварыства паклапацілася пра падарункі, і кожнае дзіця атрымала пакецік з цукеркамі і кнігі, якія асабіста ўручыў пасол на Сойм [[Дзмітрыюк Васіль|Васіль Дзмітрюк]]. 19 студзеня 1924 г. на Вадохрышча ў гарадскім тэатры намаганнямі «Асветы» быў наладжаны вечар, на якім ішла п’еса «На Каляды» і ўкраінскія песні і танцы. 20 студзеня 1924 года ў памяшканні Берасцейскай Асветы было прадстаўлена маладым супрацоўнікам культурна-адукацыйнай секцыі А. Крыжанівскім рэферат на тэму: Гетман Багдан Хмяльніцкі, які ўсебакова ахарактарызаваў эпоху Хмяльніччыны ({{Lang-uk|Гетьман Богдан Хмельницький, який всебічно охарактеризував добу Хмельниччини}}). == Ліквідацыя == Прычынай узмацнення рэпрэсій супраць «Асветы» на Палессі стала забойства міністра ўнутраных спраў [[Браніслаў Перацкі|Браніслава Перацкага]]. У [[1934|1934 годзе]] кіраўніка арганізацыі [[Платон (Арцемюк)|Паўла Арцемюка]] адправілі ў [[Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер|лагер у Бярозе]]. У 1934 г. ліквідавана школа ім. [[Аляксей Пятровіч Старажэнка|Аляксея Старажэнка]]. Рашэннем польскага ваяводы Костэк-Бернацкага знята з рэгістрацыі. Фармальна арганізацыя праіснавала да поўнай ліквідацыі ў лютым [[1939|1939 года]]. == Кіраўнікі == * [[Дзмітрыюк Васіль|Васіль Дзмітрыюк]] * [[Уладзімір Ігнатавіч Крыніцкі|Уладзімір Крыніцкі]] * [[Платон (Арцемюк)|Паўло Арцемюк]] == Наступствы == Памяць пра дзейнасць «Асветы на Палессі» паспрыяла адраджэнню асветніцкага руху на [[Кобрын]]шчыне і [[Маларыта|Маларыце]] ў 90-я гады ХХ стагоддзя. Спадчыннікам лічыла сябе таварыства [[Асвета Берасцейшчыны|«Асвета Берасцейшчыны»]]. == Літаратура == * Леонюк В., Словник Берестейщини.&nbsp;— Львів: Афіша, 1996&nbsp;— с.57-59. * Брест. Энциклопедический справочник&nbsp;— Мн.: Белорусская энциклопедия им. П. Бровки, 1987.&nbsp;— с.312-313. * З діяльності Берестейської Просвіти. Тижневик «Наше Життя». Холм, 3 лютого 1924 року. {{ізаляваны артыкул|date=2023-02-26}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы]] 5wdmaiacbn582js86gix4d1wp6b3wou Лін Маргуліс 0 736661 5222476 5151042 2026-10-20T17:50:33Z Wowchanskiy 175621 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5222476 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Маргуліс}} '''Лін Маргуліс''' (у дзявоцтве '''Лін Петра Аляксандр,''' [[Англійская мова|англ.]] '''Lynn Petra Alexander''';<ref name="weber">Weber, B. (2011). ''Lynn Margulis, Trailblazing Theorist on Evolution, Dies at 73 — NYTimes.com''. New York Times. <nowiki>https://www.nytimes.com/2011/11/25/science/lynn-margulis-trailblazing-theorist-on-evolution-dies-at-73.html?_r=0</nowiki></ref><ref name="obit">{{cite journal |last1=Lake |first1=James A. |title=Lynn Margulis (1938–2011) |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_december-22-29-2011_480_7378/page/458 |journal=Nature |year=2011 |volume=480 |issue=7378 |pages=458 |doi=10.1038/480458a |pmid=22193092 |doi-access=free }}</ref> {{ДН|5|3|1938}} — {{ДС|22|11|2011}})<ref name="obit" /> — амерыканскі біёлаг-[[Эвалюцыя|эвалюцыяніст]]. Вядомая як адна з першых сучасных навукоўцаў, хто прапанаваў ідэю важнасці сімбіёзу ў эвалюцыі. Гісторык Ян Сапп адзначаў, што «імя Лін Маргуліс з’яўляецца такім жа сінонімам сімбіёзу, як імя [[Чарлз Дарвін|Чарльза Дарвіна]] — эвалюцыі».<ref name="Chelsea Green">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=31nEAgAAQBAJ|title=Lynn Margulis: The Life and Legacy of a Scientific Rebel|publisher=Chelsea Green|year=2012|isbn=978-1603584470|editor-last=Sagan|editor-first=Dorion|location=White River Junction}}</ref> У прыватнасці, Маргуліс сфармавала аснову цяперашняга разумення [[Эвалюцыя|эвалюцыі]] [[Эўкарыёты|клетак з ядрамі]] (падзея, якую Эрнст Майр назваў «магчыма, самай важнай і драматычнай падзеяй у гісторыі жыцця»<ref>Mayr, E. (2001). [https://www.google.ch/books/edition/_/_7ATAQAAIAAJ?hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjA97C6hov-AhVIgP0HHVxjADwQre8FegQIAxAo What Evolution Is]. In ''What Evolution Is'' (p. 48). Basic Books.</ref>), выказаўшы здагадку, што гэта было вынікам сімбіятычныга зліцця пракарыятычных клетак. Маргуліс таксама распрацоўвала гіпотэзу Геі разам з брытанскім хімікам Джэймсам Лаўлакам, які выказаў здагадку, што Зямля функцыянуе як адзіная самарэгулявальная сістэма, і была галоўным абаронцам і распаўсюджвальнікам [[Царства (біялогія)|класіфікацыі пяці царстваў]] [[Роберт Уітэкер|Роберта Уітэкера]]. На працягу ўсёй яе кар’еры праца Маргуліс выклікала моцныя пярэчанні (адна заяўка на грант выклікала адказ: «Ваша даследаванне — лайно. Не марнуйце часу на новыя заяўкі»).<ref name="Chelsea Green">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=31nEAgAAQBAJ|title=Lynn Margulis: The Life and Legacy of a Scientific Rebel|publisher=Chelsea Green|year=2012|isbn=978-1603584470|editor-last=Sagan|editor-first=Dorion|location=White River Junction}}</ref><ref>''[https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/science-obituaries/8954456/Lynn-Margulis.html Lynn Margulis]''. (2011, December 13). The Telegraph.</ref> Яе асноватворная праца «Аб паходжанні мітатычных клетак» была апублікавана ў 1967 годзе пасля таго, як яе адхілілі каля пятнаццаці часопісаў.<ref name="BrockmanInterview"/> На той момант Лін Маргуліс з’яўлялася малодшым навуковым супрацоўнікам [[Бостанскі ўніверсітэт|Бостанскага ўніверсітэта]]. Яе тэорыя аб тым, што [[Арганоіды|клеткавыя арганэлы]], такія як [[Мітахондрыя|мітахондрыі]] і [[хларапласты]], паходзяць ад некалі свабоднаіснуючых [[Бактэрыі|бактэрый]], збольшага ігнаравалася на працягу наступнага дзесяцігоддзя. Шырокае прызнанне {{нп3|тэорыя эндасімбіёзу|тэорыя эндасімбіёзу|ru|Симбиогенез}} атрымала толькі пасля таго, як была грунтоўна пацверджана генетычнымі дадзенымі. У 1983 годзе Маргуліс была абрана членам [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай акадэміі навук]] ЗША. Прэзідэнт [[Біл Клінтан]] уручыў ёй [[Нацыянальны навуковы медаль ЗША|Нацыянальны медаль навукі]] ў 1999 годзе. У 2008 годзе Лонданскае таварыства Ліннея ўзнагародзіла яе медалём Дарвіна-Уоллеса. Маргуліс, якую называлі «свавольнай маці-зямлёй навукі»<ref name="mann"/>, «апраўданым ерэтыком»<ref>{{Cite book|last1=Barlow|first1=Connie|title=From Gaia to Selfish Genes: Selected writings in the life sciences|year=1992|publisher=MIT Press|location=Cambridge, MA|isbn=978-0-262-52178-9|page=47|edition=1st MIT Press paperback|url=https://books.google.com/books?id=uQzPpx__0NYC}}</ref> або «бунтаркай у навуцы»<ref>Fiveash, K. (2011, November 24). [https://www.theregister.com/2011/11/24/lynn_margulis_evolutionary_biologist_obit/ «Rebel» biologist and neo-Darwinian skeptic Lynn Margulis dies]. ''The Register''.</ref>, была моцным крытыкам неадарвінізму.<ref name="MargulisDiscover">Teresi, D. (2011). [https://www.discovermagazine.com/the-sciences/discover-interview-lynn-margulis-says-shes-not-controversial-shes-right Discover Interview: Lynn Margulis Says She’s Not Controversial, She’s Right.] ''Discover Magazine'', 1-6.</ref> Яе пазіцыя выклікала пажыццёвыя дэбаты з вядучымі біёлагамі-неадарвіністамі, у тым ліку з [[Рычард Докінз|Рычардам Докінзам]]<ref>{{cite journal |last1=Gilbert |first1=Scott F. |last2=Sapp |first2=Jan |last3=Tauber |first3=Alfred I. |title=A Symbiotic View of Life: We have never been individuals |journal=The Quarterly Review of Biology |year=2012 |volume=87 |issue=4 |pages=325–341 |doi=10.1086/668166 |pmid=23397797 |url=https://works.swarthmore.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1164&context=fac-biology}}</ref>, Джорджам К. Уільямсам і Джонам Мэйнардам Смітам.<ref name="Chelsea Green">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=31nEAgAAQBAJ|title=Lynn Margulis: The Life and Legacy of a Scientific Rebel|publisher=Chelsea Green|year=2012|isbn=978-1603584470|editor-last=Sagan|editor-first=Dorion|location=White River Junction}}</ref> У працы Маргуліс па сімбіёзе і эндасімбіятычнай тэорыі былі важныя папярэднікі ў сярэдзіне XIX стагоддзя, у прыватнасці, Андрэас Франц Вільгельм Шымпер, Канстанцін Меражкоўскі, Барыс Каза-Палянскі і Іван Валін. Маргуліс не толькі спрыяла большаму прызнанню іх унёску, але асабіста кіравала першым англійскім перакладам кнігі Каза-Палянскага «''Сімбіягенез: Новы прынцып эвалюцыі''», якая выйшла за год да яе смерці. Асноўныя працы Лін Маргуліс, асабліва тыя, якія былі прызначаны для шырокай аўдыторыі, былі напісаны сумесна з яе сынам Дарыёнам Саганам. У 2002 годзе часопіс ''Discover'' прызнаў Маргуліс адной з 50 самых важных жанчын у навуцы.<ref name="Svitil">Svitil, K. A. (2002). [https://www.discovermagazine.com/the-sciences/the-50-most-important-women-in-science The 50 Most Important Women In Science]. ''Discover''.</ref> == Біяграфія == Лін Маргуліс нарадзілася ў [[Чыкага]] ў [[Яўрэі|габрэйскай]] [[Сіянізм|сіянісцкай]] сям’і.<ref>Goldman, J. G. (2012). ''[http://schaechter.asmblog.org/schaechter/2011/12/lynn.html Ad Memoriam: Lynn Margulis (5.03.1938 — 22.11.2011)]''.</ref> Старэйшая з чатырох дачок бацькі Морыса Александэра і маці Леоны Ўайз Александэр. Морыс быў адвакатам, які таксама кіраваў кампаніяй, што вырабляла дарожныя фарбы. Леона кіравала турыстычным агенцтвам.<ref>Oakes, E. H. (2001). Encyclopedia of world scientists. ''Choice Reviews Online'', ''38''(09), 38-4790-38-4790. https://doi.org/10.5860/choice.38-4790</ref> У 1952 годзе Лін паступіла ў сярэднюю школу Акадэміі Гайд-Парка<ref name="nndb">''Lynn Margulis''. (n.d.-a). Retrieved April 1, 2023, [./From_https://www.nndb.com/people/228/000268421/ from https://www.nndb.com/people/228/000268421/]</ref>. Яна апісвала сябе як кепскую вучаніцу, якой часта даводзілася стаяць у куце.<ref name="obit" /> Тым не менш, Лін была здольным падлеткам, і калі ёй было пятнаццаць год, яна была прынята ў {{нп3|Эксперыментальная школа пры Чыкагскім універсітэце|эксперыментальную школу пры Чыкагскім ўніверсітэце|en|University of Chicago Laboratory Schools}}.<ref>di Properzio, J. (2007). ''[https://magazine.uchicago.edu/0402/features/speed.shtml Full Speed Ahead]''. The University of Chicago Magazine.</ref><ref name="heather">Scoville, H. (2014). ''[https://web.archive.org/web/20141218165240/http:/evolution.about.com/od/scientists/p/Lynn-Margulis.htm Lynn Margulis]''. About.Com.</ref><ref name="encyclo">''Lynn Margulis''. (n.d.-b). Encyclopedia.Com. Retrieved April 1, 2023, from https://www.encyclopedia.com/people/history/historians-miscellaneous-biographies/lynn-margulis</ref><ref>''BBC Radio 4 — A Life With …, Series 5''. (n.d.). BBC Radio 4. Retrieved April 2, 2023, from https://www.bbc.co.uk/programmes/b00lk114</ref> У 1957 годзе, ва ўзросце 19 гадоў, яна атрымала ступень бакалаўра [[Сем вольных мастацтваў|гуманітарных навук]] у Чыкагскім універсітэце. Яна паступіла ва [[Вісконсінскі ўніверсітэт у Мадысане|Універсітэт Вісконсіна]], каб вывучаць біялогію пад кіраўніцтвам Ганса Рыса і Вальтэра Плаўта. Яе першая публікацыя, апублікаваная сумесна з Плаўтам у 1958 годзе ў ''Journal of Protozoology'', была прысвечана генетыцы [[Эўглена|эўгленавых водарасцяў]].<ref name="archibald">Archibald, J. M. (2014). ''[https://www.google.ch/books/edition/One_Plus_One_Equals_One/P-L2AwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 One plus one equals one: symbiosis and the evolution of complex life]'' (p. 50). Oxford University Press.</ref> У 1960 годзе Лін Маргуліс атрымала ступень магістра генетыкі і заалогіі і пасля гэтага пераехала ў [[Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі]], дзе займалася даследаваннямі пад кіраўніцтвам заолага Макса Альферта. У 1964 годзе, перад тым як яна паспела завяршыць сваю дысертацыю, ёй прапанавалі стаць навуковым супрацоўнікам, а затым і выкладчыкам ва [[Брандэйскі ўніверсітэт|Універсітэце Брандэйса]] ў Масачусэтсе. У 1965 годзе, ужо падчас працы на новым месцы, яна атрымала ступень доктара філасофіі ў Берклі. Тэма яе дысертацыі была «''Незвычайны патэрн ўключэння тымідыну ў эўглену''».<ref name="margulis02">Margulis, L. (2003). Biobibliografia. In ''[https://dialnet.unirioja.es/servlet/libro?codigo=243376 Una revolución en la evolución]'' (pp. 45-48). Universidad de Valencia = Universitat de València.</ref> У 1966 годзе яна пераехала ў [[Бостанскі ўніверсітэт]], дзе выкладала біялогію на працягу дваццаці двух гадоў. Спачатку яна была малодшым выкладчыкам ([[Англійская мова|англ]]. ''adjunct assistant professor''), а ў 1967 годзе была прызначана выкладчыкам ([[Англійская мова|англ]]. ''assistant professor''). У 1971 годзе яна атрымала пасаду дацэнта ([[Англійская мова|англ]]. ''associate professor''), а у 1977 годзе — пасаду поўнага прафесара ([[Англійская мова|англ]]. ''full professor''). У 1986 годзе атрымала званне заслужанага прафесара батанікі [[Масачусецкі ўніверсітэт у Амхерсце|Масачусецкага ўніверсітэта ў Амхерсце]]. Яна стала заслужаным прафесарам біялогіі ў 1993 годзе. У 1997 годзе яна перайшла на кафедру навук аб Зямлі ў Амхерсце, каб «з вялікім задавальненнем»<ref name="yount">Yount, L. (2003). ''[https://books.google.com/books/about/A_to_Z_of_Biologists.html?hl=it&id=pOdHrsTZ-RYC A to Z of biologists]'' (pp. 196—198). Facts on File.</ref> стаць заслужаным прафесарам навук аб Зямлі, якую займала да самай сваёй смерці.<ref name="haskett">Haskett D.R. (2014). ''[https://embryo.asu.edu/pages/lynn-petra-alexander-sagan-margulis-1938-2011 Lynn Petra Alexander Sagan Margulis (1938—2011)]''. The Embryo Project Encyclopedia.</ref> == Асабістае жыццё == Маргуліс выйшла замуж за астранома [[Карл Саган|Карла Сагана]] ў 1957 годзе, неўзабаве пасля атрымання ёю ступені бакалаўра. Саган тады быў аспірантам па фізіцы ў [[Чыкагскі ўніверсітэт|Чыкагскім універсітэце]]. Іх [[шлюб]] скончыўся ў 1964 годзе, якраз перад тым, як яна атрымала доктарскую ступень. У іх было два сыны: Дарыён Саган, які пазней стаў аўтарам навукова-папулярнай літаратуры, і Джэрэмі Саган, распрацоўшчык праграмнага забеспячэння і заснавальнік кампаніі Sagan Technology. У 1967 годзе яна выйшла замуж за Томаса Н. Маргуліса, [[Крышталяграфія|крышталёграфа]]. У іх быў сын Захары Маргуліс-Онума, адвакат па крымінальных справах у Нью-Ёрку, і дачка Джэніфер Маргуліс, настаўніца і пісьменніца<ref name="nndb"/>. Пара развялася ў 1980 годзе. Лін каментавала: «Я двойчы кідала працу жонкі», «Гэта не ў чалавечых магчымасцях — быць добрай жонкай, добрай маці і першакласным навукоўцам. Ніхто не можа гэтага зрабіць: нечым даводзіцца ахвяраваць»<ref name="weil" />. У 2000-х у яе былі адносіны з калегам-біёлагам Рыкарда Герэра<ref name="nndb"/>. Яе сястра Джоан Александэр выйшла замуж за Нобелеўскага лаўрэата [[Шэлдан Лі Глэшау|Шэлдана Глэшаў]]; іншая сястра, Шэран, выйшла замуж за матэматыка Даніэля Клейтмана. Яна была рэлігійным [[Агнастыцызм|агностыкам]]<ref name="nndb"/> і перакананым эвалюцыяністам, але аспрэчвала сучасную сінтэтычную тэорыю эвалюцыі: «Я памятаю, як аднойчы прачнулася з прасвятленнем: я не неадарвіністка! Я прыгадала ранейшы досвед, калі зразумела, што я не веру ў {{нп3|гуманістычны іўдаізм|гуманістычны іўдаізм|ru|гуманистический иудаизм}}. Хаця я вельмі шаную ўклад Дарвіна і згодна з большасцю яго тэарэтычнага аналізу, і я дарвіністка, але я не неадарвіністка»<ref name="BrockmanInterview"/>. Яна сцвярджала, што «натуральны адбор ліквідуе і, магчыма, падтрымлівае, але не стварае», і сцвярджала, што сімбіёз з’яўляецца галоўным рухавіком эвалюцыйных змен.<ref name="MargulisDiscover" /> У 2013 годзе Маргуліс была уключана ў склад Кансультатыўнай рады Нацыянальнага цэнтра навуковай адукацыі.<ref>''NCSE Advisory Council''. (n.d.). NCSE. Retrieved April 2, 2023, from <nowiki>https://web.archive.org/web/20130810112828/https:/ncse.com/about/advisory-council</nowiki></ref> Маргуліс памерла 22 лістапада 2011 года ў сваім дома ў Амхерсце, [[Масачусетс|штат Масачусэтс]], праз пяць дзён пасля перанесенага [[Інсульт|гемарагічнага інсульту]].<ref name="weber">Weber, B. (2011). ''Lynn Margulis, Trailblazing Theorist on Evolution, Dies at 73 — NYTimes.com''. New York Times. <nowiki>https://www.nytimes.com/2011/11/25/science/lynn-margulis-trailblazing-theorist-on-evolution-dies-at-73.html?_r=0</nowiki></ref><ref name="obit" /><ref name="weil">Weil, M. (2011, November 26). [https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/lynn-margulis-leading-evolutionary-biologist-dies-at-73/2011/11/26/gIQAQ5dezN_story.html Lynn Margulis, leading evolutionary biologist, dies at 73]. ''The Washington Post''.</ref><ref name="Guardian">Steven, R. (2011, December 11). [https://www.theguardian.com/science/2011/dec/11/lynn-margulis-obtiuary Lynn Margulis obituary.] ''The Guardian''.</ref> Па яе жаданні яе крэміравалі, а прах развеялі ў яе любімых месцах, побач з домам.<ref>''Condolences''. (n.d.). Retrieved April 2, 2023, from https://www.geo.umass.edu/margulislab/Environmental_Evolution/Condolences.html</ref> == Унёскі == === Тэорыя эндасімбіёзу === [[Файл:Glaucocystis_sp.jpg|міні|[[Хларапласты]] глаўкафітаў, такіх як ''Glaucocystis'' (на здымку), маюць пептыдагліканавы слой, што сведчыць аб іх эндасімбіятычным паходжанні ад [[Цыянабактэрыі|цыянабактэрый]].<ref name="keeling">Keeling, P. J. (2004). Diversity and evolutionary history of plastids and their hosts. In ''American Journal of Botany'' (Vol. 91, Issue 10, pp. 1481—1493). https://doi.org/10.3732/ajb.91.10.1481</ref>]] У 1966 годзе, падчас працы малодшым выкладчыкам [[Бостанскі ўніверсітэт|Бостанскага ўніверсітэта]], Лін Маргуліс напісала тэарэтычную працу пад назвай «Аб паходжанні мітатычных клетак».<ref>Sagan, L. (1967). On the origin of mitosing cells. ''Journal of Theoretical Biology'', ''14''(3), 225—274. https://doi.org/10.1016/0022-5193(67)90079-3</ref> Артыкул, аднак, быў «адхілены прыкладна у пятнаццаці навуковых часопісах», прыгадвала яна.<ref name="BrockmanInterview">Margulis, L. (1995). [http://edge.org/conversation/lynn_margulis-lynn-margulis-1938-2011-gaia-is-a-tough-bitch Gaia Is a Tough Bitch]. In ''The third Culture: Beyond the scientific Revolution'' (pp. 129—151).</ref> Урэшце праца была надрукавана ў ''Часопісе тэарэтычнай біялогіі'', і сёння яна лічыцца паваротнай у сучаснай эндасімбіятычнай тэорыі. Маргуліс славілася ўпартасцю ў прасоўванні сваёй тэорыі, нягледзячы на супраціўленне, з якім сутыкнулася ў той час.<ref name="obit" /> Паходжанне мітахондрый ад бактэрый і хларапластаў ад цыянабактэрый было эксперыментальна прадэманстравана ў 1978 годзе Робертам Шварцам і Маргарэт Дэйхаф.<ref>Schwartz, R. M., & Dayhoff, M. O. (1978). Origins of prokaryotes, eukaryotes, mitochondria, and chloroplasts. In ''Science'' (Vol. 199, Issue 4327, pp. 395—403). https://doi.org/10.1126/science.202030</ref> Гэта стала першым эксперыментальным доказам тэорыі сімбіягенезу.<ref name="obit" /> Эндасімбіятычная тэорыя арганагенезу атрымала шырокае прызнанне ў пачатку 1980-х гадоў, пасля таго як было выяўлена, што генетычны матэрыял [[Мітахондрыя|мітахондрый]] і [[Хларапласты|хларапластаў]] істотна адрозніваецца ад генетычнага матэрыялу ядзернай ДНК сімбіёнта.<ref name="Gillham2014">{{Cite encyclopedia|first=Nicholas W.|last=Gillham|title=Chloroplasts and Mitochondria|encyclopedia=Encyclopedia of Genetics|editor-first=Eric C.R.|editor-last=Reeve|url=https://books.google.com/books?id=PuCYAgAAQBAJ&pg=PA721|date=14 January 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-26350-9|pages=721–735}}</ref> У 1995 годзе англійскі эвалюцыйны біёлаг [[Рычард Докінз]] так выказаўся пра Лін Маргуліс і яе працу:<blockquote>Я вельмі захапляюся чыстай храбрасцю і трываласцю Лін Маргуліс у яе прыхільнасці да тэорыі эндасімбіёзу, што ператварыла яе з неартадаксальнай у артадаксальную. Я маю на ўвазе тэорыю, паводле якой эўкарыятычная клетка з’яўляецца рэзультатам сімбіятычнага спалучэння прымітыўных пракарыятычных клетак. Гэта адно з найвялікшых дасягненняў эвалюцыйнай біялогіі дваццатага стагоддзя, і я вельмі шаную Лін за гэта.<ref name="BrockmanInterview"/></blockquote> === Сімбіёз як эвалюцыйная сіла === Маргуліс выступала супраць поглядаў, паводле якіх канкурэнцыя з’яўляецца асноўным рухавіком эвалюцыі. Яна падкрэслівала важнасць сімбіятычных або кааператыўных адносін паміж відамі.<ref name="mann"/> Пазней яна сфармулявала тэорыю, якая надае пераважную ролю сімбіятычным адносінам паміж арганізмамі розных тыпаў (або царстваў) як крыніцы эвалюцыйных змен. Яна таксама тлумачыла, што генетычныя варыяцыі адбываюцца галоўным чынам праз перадачу ядзернай інфармацыі паміж [[Бактэрыі|бактэрыяльнымі клеткамі]] або [[Вірусы|вірусамі]] і [[Эўкарыёты|эўкарыятычнымі клеткамі]].<ref name="mann">Mann, C. (1991). Lynn Margulis: Science’s Unruly Earth Mother. ''Science'', ''252''(5004), 378—381. https://doi.org/10.1126/science.252.5004.378</ref> Яе ідэі аб паходжанні арганэл цяпер шырока прызнаныя, але меркаванне, што сімбіятычныя адносіны тлумачаць большасць генетычных варыяцый, усё яшчэ з’яўляецца маргінальным.<ref name="mann" /> Маргуліс таксама адмоўна ставілася да пэўных інтэрпрэтацый неадарвінізму, якія, на яе думку, былі празмерна засяроджаныя на канкурэнцыі паміж арганізмамі. Яна лічыла, што гісторыя ўрэшце дасць ім ацэнку як ідэям «нязначнай рэлігійнай секты дваццатага стагоддзя ў рамках распаўсюджанай рэлігійнай плыні англасаксонскай біялогіі».<ref name="mann"/> Яна пісала, што прыхільнікі стандартнай тэорыі «захраслі ў сваёй інтэрпрэтацыі Дарвіна — інтэрпрэтацыі заалагічнай, капіталістычнай, канкурэнтнай, інтэрпрэтацыі выдаткаў і выгодаў, памылковай інтэрпрэтацыі… Неадарвінізм, які настойвае на [павольным назапашванні мутацый натуральным адборам на генным узроўні], — цалкам безнадзейны»<ref name="mann" />. === Гіпотэза Геі === Першапачаткова Лін Маргуліс звярнулася па параду да Джэймса Лаўлака для ўласных даследаванняў: «У пачатку сямідзясятых гадоў я спрабавала параўноўваць бактэрыі па іх метабалічных шляхах. Я заўважыла, што ўсе віды бактэрый вылучаюць газы. Кісларод, серавадарод, вуглякіслы газ, азот, аміяк — больш за трыццаць розных газаў вылучаюцца бактэрыямі, эвалюцыйную гісторыю якіх я вельмі хацела рэканструяваць. Чаму ўсе навукоўцы, якіх я пытала, лічылі, што атмасферны кісларод з’яўляецца біялагічным прадуктам, а іншыя атмасферныя газы — азот, метан, сера і гэтак далей — не? „Вам — да Лаўлака“, — прапанавалі як мінімум чатыры розныя навукоўцы. Лаўлак лічыў, што газы ў атмасферы маюць біялагічнае паходжанне». Маргуліс сустрэлася з Лаўлакам, які растлумачыў ёй сваю гіпотэзу Геі. Неўзабаве яны пачалі інтэнсіўную сумесную працу над канцэпцыяй. Адной з самых ранніх значных публікацый пра Гею была праца 1974 года, напісаная Лаўлакам і Маргуліс, у якой яны лаканічна акрэслілі гіпотэзу наступным чынам: «Гіпотэза Геі — наша разуменне біясферы як сістэмы з актыўным і адаптыўным кантролем, якая здольная падтрымліваць Зямлю ў гамеастазе».<ref>Lovelock, J. E., & Margulis, L. (1974). Atmospheric homeostasis by and for the biosphere: the gaia hypothesis. ''Tellus'', ''26''(1-2), 2-10. https://doi.org/10.3402/tellusa.v26i1-2.9731</ref> Як і іншыя раннія прэзентацыі ідэі Лаўлака, артыкул 1974 года, здавалася, даваў жывым арганізмам поўную ўладу ў стварэнні планетарнай самарэгуляцыі. Аднак па меры далейшага развіцця ідэі самарэгуляцыя ў маштабе ўсёй планеты пачала разглядацца як эмерджэнтная якасць зямной сістэмы, якая складаецца з жывога і фізічнага асяроддзя.<ref>Lovelock, J. (2000). [https://books.google.com/books/about/The_Ages_of_Gaia.html?hl=it&id=xW_T4jV9mFAC The ages of Gaia: a biography of our living earth]. Oxford University Press.</ref> Калі ў 1989 годзе кліматолаг Стывен Шнайдэр арганізаваў канферэнцыю Амерыканскага геафізічнага саюза па праблеме Геі, Джэймс Кіршнер увёў тэрміны «моцная Гея» і «слабая Гея», пасля чаго Маргуліс памылкова асацыявалася з ідэяй «слабой Геі». У сваім эсэ 1995 года «''Gaia is a Tough Bitch''» ([[Беларуская мова|бел.]] «''Гея — жорсткая баба''») Маргуліс сцвярджала, што яна адасабляе свае погляды ад поглядаў Лаўлака, у першую чаргу тым, што ёй не падабаецца метафара Зямлі як адзінага [[арганізм]]<nowiki/>а, бо, па яе словах, «ніводны арганізм не есць уласныя адходы». У сваёй кнізе 1998 года «''Symbiotic Planet''» ([[Беларуская мова|бел.]] «''Сімбіятычная планета''») Маргуліс выбудоўвала сувязь паміж гіпотэзай Геі і сваімі працамі пра сімбіёз.<ref>{{Cite book|last1=Margulis|first1=Lynn|title=Symbiotic Planet|url=https://archive.org/details/symbioticplanetn00marg|date=1998|publisher=Basic Books|location=New York, NY}}</ref> === Пяць царстваў жыцця === У 1969 годзе жыццё на зямлі было падзелена на [[Царства (біялогія)|пяць царстваў]], якія ўвёў [[Роберт Уітэкер]].<ref name="Whittaker1969">Whittaker, R. H. (1969). New concepts of kingdoms of organisms. ''Science'', ''163''(3863), 150—160. https://doi.org/10.1126/science.163.3863.150</ref> Маргуліс стала найважнейшым прыхільнікам, але і крытыкам гэтага падзялення<ref>Margulis, L. (1974). Five-Kingdom Classification and the Origin and Evolution of Cells. In ''Evolutionary Biology'' (pp. 45-78). Springer US. https://doi.org/10.1007/978-1-4615-6944-2_2</ref>: яна хоць і падтрымала, але першай жа і прызнала абмежаванні класіфікацыі мікробаў Уітэкера.<ref>Margulis, L. (1971). Whittaker’s Five Kingdoms of Organisms: Minor Revisions Suggested by Considerations of the Origin of Mitosis. ''Evolution'', ''25''(1), 242. https://doi.org/10.2307/2406516</ref> Пазнейшыя адкрыцці новых арганізмаў, такіх як [[археі]], і з’яўленне малекулярнай сістэматыкі паставілі пад сумнеў гэтую канцэпцыю.<ref name="hagen">Hagen, J. B. (2012). Five kingdoms, more or less: Robert whittaker and the broad classification of organisms. In ''BioScience'' (Vol. 62, Issue 1, pp. 67-74). https://doi.org/10.1525/bio.2012.62.1.11</ref> Да сярэдзіны 2000-х большасць навукоўцаў пачалі пагаджацца з тым, што царстваў больш за пяць.<ref>Simpson, A. G. B., & Roger, A. J. (2004). The real «kingdoms» of eukaryotes. In ''Current biology : CB'' (Vol. 14, Issue 17). https://doi.org/10.1016/j.cub.2004.08.038</ref><ref>Adl, S. M., Simpson, A. G. B., Farmer, M. A., Andersen, R. A., Anderson, O. R., Barta, J. R., Bowser, S. S., Brugerolle, G., Fensome, R. A., Fredericq, S., James, T. Y., Karpov, S., Kugrens, P., Krug, J., Lane, C. E., Lewis, L. A., Lodge, J., Lynn, D. H., Mann, D. G., … Taylor, M. F. J. R. (2005). The new higher level classification of eukaryotes with emphasis on the taxonomy of protists. In ''Journal of Eukaryotic Microbiology'' (Vol. 52, Issue 5, pp. 399—451). https://doi.org/10.1111/j.1550-7408.2005.00053.x</ref> Маргуліс стала самым важным абаронцам класіфікацыі пяці царстваў. Яна адхіліла сістэму трох даменаў, якая была ўведзена Карлам Вузэ ў 1990 годзе і атрымала шырокае прызнанне. Яна прадставіла мадыфікаваную класіфікацыю, з дапамогай якой усе формы жыцця, у тым ліку нядаўна адкрытыя, могуць быць інтэграваныя ў класічныя пяць царстваў. Паводле Маргуліс, археі — галоўны пункт разладу — падпадаюць пад царства пракарыётаў разам з бактэрыямі.<ref name="hagen" /> Канцэпцыя Маргуліс падрабязна выкладзена ў яе кнізе «''Пяць царстваў''», напісанай разам з Карлін В. Шварц.<ref>Tao, A. (2013). [https://www.britannica.com/biography/Lynn-Margulis Lynn Margulis]. In ''Encyclopedia Britannica''.</ref> Ёсць меркаванне, што сістэма пяці царстваў захавалася ў асноўным дзякуючы Маргуліс.<ref name="yount"/> == Спрэчныя погляды == Ёсць погляд, што першапачатковая крытыка працы Маргуліс па эндасімбіятычнай тэорыі, а таксама супярэчлівасць яе ідэй, прымусілі Лін на працягу ўсёй кар’еры атаясамліваць сябе з аўтсайдэрамі ў навуцы і ў цэлым з непрынятымі тэорыямі.<ref name="Chelsea Green">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=31nEAgAAQBAJ|title=Lynn Margulis: The Life and Legacy of a Scientific Rebel|publisher=Chelsea Green|year=2012|isbn=978-1603584470|editor-last=Sagan|editor-first=Dorion|location=White River Junction}}</ref> Тым не менш, у апошняе дзесяцігоддзе яе жыцця, калі шмат якія яе ідэі пачалі ўсталёўвацца як агульнапрынятыя (сістэмная геалогія, эндасімбіятычная тэорыя), Маргуліс не перастала быць менш уцягнутай у спрэчкі, калі не больш. Журналіст Джон Уілсан тлумачыў гэта тым, што Лін Маргуліс «ідэнтыфікавала сябе з апазіцыйнай навукай»<ref>Wilson, J. (2011). ''Last Word, Christopher Hitchens, Lynn Margulis, George Whitman and Jerry Robinson''. BBC Radio 4. https://www.bbc.co.uk/programmes/b0184w5r</ref>. У памятным зборніку эсэ «''Лін Маргуліс: жыццё і спадчына навуковага бунтара''» ([[Англійская мова|англ.]] ''Lynn Margulis: The Life and Legacy of a Scientific Rebel'') каментатары апісваюць яе як сучаснае ўвасабленне «навуковага бунтара»,<ref name="Chelsea Green" /> спасылаючыся на эсэ [[Фрымен Дайсан|Фрымена Дайсана]] 1995 года «''Навуковец як бунтар''» ([[Англійская мова|англ.]] ''Scientist as Rebel'')<ref>Dyson, F. J. (2006). ''The Scientist as Rebel''. New York Review Books.</ref> Часам Маргуліс выказвала вельмі правакацыйныя погляды ў інтэрв’ю, што выглядала як пацверджанне асуджэнняў на яе адрас ад самых рэзкіх крытыкаў. Далей апісваюцца тры з гэтых спрэчных поглядаў. === Тэорыя метамарфозу === У 2009 годзе Маргуліс адыграла важную ролю ў тым, каб навуковы часопіс ''Proceedings of the National Academy of Sciences'' (''PNAS'') апублікаваў артыкул Дональда І. Уільямсана, у якім адхіляецца «дапушчэнне Дарвіна, што лічынкі і іх дарослыя асобіны паходзяць ад аднаго агульнага продка». Працэс публікацыі адбываўся праз так званую «камунікаваную падачу» ([[Англійская мова|англ.]] ''communicated submission''), калі сябра [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай Акадэміі Навук ЗША]] (у гэтым выпадку — Маргуліс) падае артыкул ад імя аўтара і падбірае рэцензентаў<ref name="pnas">Williamson, D. I. (2009). Caterpillars evolved from onychophorans by hybridogenesis. ''Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America'', ''106''(47), 19901-19905. https://doi.org/10.1073/pnas.0908357106</ref><ref name="SciAm">Matson, J. (2009, October 29). [https://blogs.scientificamerican.com/observations/controversial-caterpillar-evolution-study-formally-rebutted/ Controversial caterpillar-evolution study formally rebutted]. ''Scientific American''.</ref> Артыкул Уільямсана выклікаў неадкладную рэакцыю навуковай супольнасці, у тым ліку артыкул-абвяржэнне ў ''PNAS''<ref>Hart, M. W., & Grosberg, R. K. (2009). Caterpillars did not evolve from onychophorans by hybridogenesis. ''Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America'', ''106''(47), 19906-19909. https://doi.org/10.1073/pnas.0910229106</ref>. Пазней у тым жа 2009 годзе ''PNAS'' абвесціў, што спыняе працэс «камунікаванай падачы» ў ліпені 2010 года<ref>Schekman, R. (2009). PNAS will eliminate Communicated submissions in July 2010. In ''Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America'' (Vol. 106, Issue 37, p. 15518). https://doi.org/10.1073/pnas.0909515106</ref>. Было заяўлена, што рашэнне не мае дачынення да спрэчак вакол Уільямсана.<ref name="SciAm" /> === Тэорыя СНІДу/ВІЧ === У 2009 годзе Маргуліс разам з сямю іншымі аўтарамі апублікавалі артыкул, у якім выказалі пазіцыю наконт даследаванняў жыццяздольнасці цыстаў некаторых спірахет: «Пранцы, хвароба Лайма і СНІД: адраджэнне „вялікага пераймальніка“?» ([[Англійская мова|англ.]] «''Syphilis, Lyme disease, & AIDS: Resurgence of 'the great imitator'?''»)<ref name="biogema">Margulis, L., Maniotis, A., MacAllister, J., Scythes, J., Brorson, O., Hall, J., Krumbein, W. E., & Chanman, M. J. (2009). Spirochete round bodies syphilis, lyme disease & AIDS: Resurgence of «the great imitator»? In ''Symbiosis'' (Vol. 47, Issue 1, pp. 51-58). Balaban Publishers. https://doi.org/10.1007/BF03179970</ref>. У артыкуле сцвярджаецца пра «вялікую неабходнасць дэталёвых даследаванняў, якія суадносяць гісторыю жыцця сімбіятычных [[Спірахеты|спірахет]] са зменамі ў імуннай сістэме звязаных з імі пазваночных», і аўтары заклікаюць «паўторна даследаваць прыроду перадачы інфекцыі спірахет ад млекакормячых, кляшчоў і праз полавы кантакт у сувязі з парушэннямі імуннай сістэмы чалавека». Далей у артыкуле прапануецца «ўважліва і дасканала даследаваць магчымую прамую прычынную сувязь цыстаў спірахет з сімптомамі імунадэфіцыту».<ref name="biogema" /> У інтэрв’ю часопісу ''Discover'', якое было апублікавана менш за паўгода да смерці Маргуліс, яна патлумачыла прычыну сваёй цікавасці да тэмы артыкула 2009 года: «Мяне цікавяць спірахеты толькі з-за нашага паходжання. Мяне не цікавяць хваробы», — і заявіла, што яна назвала іх «сімбіёнтамі», таму што і спірахета, якая выклікае пранцы ([[трэпанема]]), і спірахета, якая выклікае хваробу Лайма ([[Лайм-барэліёз|барэлія]]), захоўваюць толькі каля 20 % генаў, якія дазволілі гэтым арганізмам свабодна існаваць па-за межамі сваіх чалавечых гаспадароў. Тым не менш, Маргуліс казала, што «набор сімптомаў, або сіндром, які ўласцівы пацыентам, хворым на пранцы, цалкам перакрываецца з іншым сіндромам: СНІД», а таксама ўзгадала, што [[Кэры Муліс]] «пайшоў шукаць спасылкі на даследаванні, якія пацвярджаюць, што ВІЧ выклікае СНІД, і высветліў, што такіх даследаванняў не існуе». Гэта выклікала шырока распаўсюджанае меркаванне, што Маргуліс адмаўляла існаванне сувязі паміж ВІЧ і СНІДам. У прыватнасці, Джэры Койн негатыўна адрэагаваў у сваім блогу ''«Чаму эвалюцыя — праўда»'' [[Англ.|(англ.]] ''Why Evolution is True'') на інтэрпрэтаванае ім меркаванне Маргуліс, што нібыта «СНІД — гэта пранцы, а не вірус».<ref>Coyne, J. (2011, April 12). ''[https://whyevolutionistrue.com/2011/04/12/lynn-margulis-disses-evolution-in-discover-magazine-embarrasses-both-herself-and-the-field/ Lynn Margulis disses evolution in Discover magazine, embarrasses both herself and the field].'' Why Evolution Is True.</ref> Сацыяльны псіхолаг Сэт Калічман, які вывучае паводзінныя і сацыяльныя аспекты СНІДу, прывёў артыкул Маргуліс 2009 года як прыклад «росквіту» адмаўлення СНІДу<ref>Kalichman, S. C., Eaton, L., & Cherry, C. (2010). There is no proof that HIV causes AIDS: AIDS denialism beliefs among people living with HIV/AIDS. ''Journal of Behavioral Medicine'', ''33''(6), 432—440. https://doi.org/10.1007/s10865-010-9275-7</ref> і сцвярджаў, што яе «падтрымка руху адмаўлення ВІЧ/СНІДу не паддаецца разуменню».<ref name="Kalichman2009">Kalichman, S. C. (2009). ''[https://ezproxy.unal.edu.co/login?url=http://dx.doi.org/10.1007/978-0-387-79476-1&#x20;Acceso&#x20;en&#x20;linea&#x20;(texto&#x20;completo) Denying AIDS: Conspiracy Theories, Pseudoscience, and Human Tragedy]{{Недаступная спасылка}}''. Springer New York.</ref> == Узнагароды і пашаны == * Абрана сябрам [[Амерыканская асацыяцыя садзейнічання развіццю навукі|Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі]] ў 1975 годзе.<ref name="margulis02"/> * [[Грант Гугенхайма|Стыпендыя Гугенхайма]] ў 1978 г.<ref name="haskett"/> * Абрана сябрам [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай акадэміі навук]] у 1983 годзе. * Запрошаны лектар Хэйгі, Універсітэт Ватэрлоо, 1985.<ref>''Previous Hagey Lectures''. (n.d.). Retrieved April 2, 2023, from https://web.archive.org/web/20111007201542/http:/www.fauw.uwaterloo.ca/Pages/Archives/PreviousHageyLectures.htm</ref> * Прэмія Мішэра-Ішыды ў 1986 годзе.<ref name="haskett" /> * У 1989 годзе ўзнагароджана ордэнам Акадэмічных пальмаў Францыі.<ref name="margulis02" /> * Яе артыкулы захоўваюцца ў [[Бібліятэка Кангрэса|Бібліятэцы Кангрэса]], [[Вашынгтон|Вашынгтон, акруга Калумбія]]. * У 1992 г. узнагароджана медалём канцлера Масачусецкага ўніверсітэта ў Амхерсце за выбітны акадэмічны ўнёсак.<ref>''Distinguished Faculty Lecture Series''. (n.d.). UMass Amherst. Retrieved April 2, 2023, from https://www.umass.edu/gateway/distinguished-faculty-lecture-series</ref><ref name="yount"/> * У 1995 годзе абрана сябрам Сусветнай акадэміі навукі і мастацтва.<ref name="marguliscv">Margulis, L. ''Curriculum Vitae Lynn Marulis''. Web Machine. Retrieved April 2, 2023, from https://web.archive.org/web/20141219142701/http:/www.bib.ub.edu/fileadmin/bibs/biologia/Lynn_margulis/curriculum_margulis.pdf</ref><ref>''Lynn Margulis''. World Academy of Art & Science. Retrieved April 2, 2023, from https://web.archive.org/web/20120330012531/http:/www.worldacademy.org/content/lynn-margulis</ref> * У 1997 г. абрана ў Расійскую акадэмію прыродазнаўчых навук.<ref name="obit" /><ref name="marguliscv" /> * У 1998 г. атрымала узнагароду Амерыканскага інстытута біялагічных навук за выдатныя заслугі.<ref name="yount" /> * У 1998 годзе абрана сябрам [[Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук|Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук]].<ref>''[https://web.archive.org/web/20160824113031/http:/www.umass.edu/newsoffice/article/biologist-lynn-margulis-umass-amherst-elected-fellow-american-academy-arts-sciences Biologist Lynn Margulis of UMass Amherst Elected Fellow of American Academy of Arts & Sciences]''. (1998, May 5). Office of News & Media Relations | UMass Amherst.</ref> * У 1999 годзе атрымала Прэмію Уільяма Проктэра за навуковыя дасягненні. * У 1999 годзе атрымала [[Нацыянальны навуковы медаль ЗША|Нацыянальны медаль навукі]], узнагароджана [[Біл Клінтан|прэзідэнтам Уільямам Дж. Клінтанам]]. * 2001, прэмія «Залатая талерка» Амерыканскай акадэміі дасягненняў.<ref>''Golden Plate Awardees''. Academy of Achievement. Retrieved April 2, 2023, from https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#science-exploration</ref> * 2002-05, Прэмія Аляксандра фон Гумбальта. * У 2005 годзе абрана прэзідэнтам Навукова-даследчага таварыства Sigma Xi.<ref name="marguliscv" /> * Была ўключана ў спіс ''Летуценнікі: 100 найважнейшых натхняльных лідараў 20-га стагоддзя'' ([[Англ.|англ''.'']] ''Visionaries: The 20th Century’s 100 Most Important Inspirational Leaders''), апублікаванага у 2007 годзе. * Заснавала Sciencewriters Books у 2006 годзе разам са сваім сынам Дарыёнам. * Была адной з трынаццаці лаўрэатаў медаля Дарвіна-Уоллеса у 2008 годзе, які да гэтага часу ўручаўся кожныя 50 гадоў Лонданскім таварыствам Ліннея. * Была дакладчыкам на канферэнцыі па фактах і тэорыях біялагічнай эвалюцыі, якая адбылася ў 2009 годзе ў [[Папскі Грыгарыянскі ўніверсітэт|Папскім Грыгарыянскім універсітэце]] ў [[Рым]]е і была накіравана на садзейнічанне дыялогу паміж [[Эвалюцыйная біялогія|эвалюцыйнай біялогіяй]] і [[хрысціянства]]м. * У 2010 годзе была прыняты ў Таварыства мыслення Леанарда да Вінчы<ref>''«Lynn Margulis». University of Advancing Technology. Archived from the original on 28 July 2014. Retrieved 25 July 2014'' from https://web.archive.org/web/20140728172240/http:/www.davincithinking.org/margulis/</ref> ва Універсітэце перадавых тэхналогій у [[Тэмпэ (Арызона)|Тэмпе, штат Арызона]]. * 2010, Узнагарода НАСА ў галіне астрабіялогіі.<ref name="haskett" /> * [https://web.archive.org/web/20120405154012/http://www.geo.umass.edu/margulis_symposium.html Сімпозіум імя Лін Маргуліс «Святкаванне жыцця ў навуцы»] адбыўся ў Масачусецкім універсітэце ў Амхерсце 23-25 сакавіка 2012 г. * У 2017 ''Journal of Theoretical Biology'' адзначыў 50-годдзе выдання артыкла Маргуліс «''The origin of mitosing cells''» спецыяльным выпускам. * Ганаровы доктар 15 універсітэтаў.<ref name="marguliscv" /> == Працы == === Кнігі === * Margulis, Lynn (1970). ''Origin of Eukaryotic Cells'', Yale University Press, {{ISBN|0-300-01353-1}} * Margulis, Lynn (1982). ''Early Life'', Science Books International, {{ISBN|0-86720-005-7}} * Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (1986). ''Origins of Sex : Three Billion Years of Genetic Recombination'', Yale University Press, {{ISBN|0-300-03340-0}} * Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (1987). ''Microcosmos: Four Billion Years of Evolution from Our Microbial Ancestors'', HarperCollins, {{ISBN|0-04-570015-X}} * Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (1991). ''Mystery Dance: On the Evolution of Human Sexuality'', Summit Books, {{ISBN|0-671-63341-4}} * Margulis, Lynn, ed. (1991). ''Symbiosis as a Source of Evolutionary Innovation: Speciation and Morphogenesis'', The MIT Press, {{ISBN|0-262-13269-9}} * {{cite book|last1=Margulis|first1=Lynn|editor1-last=Osawa|editor1-first=Syozo|editor2-last=Honzo|editor2-first=Tasuku|title=Evolution of Life: Fossils, Molecules and Culture|year=1991|publisher=Springer|location=Japan|isbn=978-4-431-68304-9|pages=305–324|doi=10.1007/978-4-431-68302-5_19|chapter=Symbiosis in Evolution: Origins of Cell Motility}} * Margulis, Lynn (1992). ''Symbiosis in Cell Evolution: Microbial Communities in the Archean and Proterozoic Eons'', W.H. Freeman, {{ISBN|0-7167-7028-8}} * Sagan, Dorion, and Margulis, Lynn (1993). ''The Garden of Microbial Delights: A Practical Guide to the Subvisible World'', Kendall/Hunt, {{ISBN|0-8403-8529-3}} * Margulis, Lynn, Dorion Sagan and [[:en:Niles Eldredge|Niles Eldredge]] (1995) [https://books.google.com/books?id=4IIpAQAAMAAJ&q=ISBN9780684810874 ''What Is Life?''], Simon and Schuster, {{ISBN|978-0684810874}} * Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (1997). ''Slanted Truths: Essays on Gaia, Symbiosis, and Evolution'', Copernicus Books, {{ISBN|0-387-94927-5}} * Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (1997). ''What Is Sex?'', Simon and Schuster, {{ISBN|0-684-82691-7}} * Margulis, Lynn, and Karlene V. Schwartz (1997). ''Five Kingdoms: An Illustrated Guide to the Phyla of Life on Earth'', W.H. Freeman & Company, {{ISBN|0-613-92338-3}} * Margulis, Lynn (1998). ''Symbiotic Planet : A New Look at Evolution'', Basic Books, {{ISBN|0-465-07271-2}} * Margulis, Lynn, ''et al.'' (2002). ''The Ice Chronicles: The Quest to Understand Global Climate Change'', University of New Hampshire, {{ISBN|1-58465-062-1}} * Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (2002). ''Acquiring Genomes: A Theory of the Origins of Species'', Perseus Books Group, {{ISBN|0-465-04391-7}} * Margulis, Lynn (2007). ''Luminous Fish: Tales of Science and Love'', Sciencewriters Books, {{ISBN|978-1-933392-33-2}} * Margulis, Lynn, and [[:en:Eduardo Punset|Eduardo Punset]], eds. (2007). ''Mind, Life and Universe: Conversations with Great Scientists of Our Time'', Sciencewriters Books, {{ISBN|978-1-933392-61-5}} * Margulis, Lynn, and Dorion Sagan (2007). ''Dazzle Gradually: Reflections on the Nature of Nature'', Sciencewriters Books, {{ISBN|978-1-933392-31-8}} * {{cite book|last1=Margulis|first1=Lynn|chapter=Genome acquisition in horizontal gene transfer: symbiogenesis and macromolecular sequence analysis|title=Horizontal Gene Transfer:Genomes in Flux|year=2009|volume=532|pages=181–191|doi=10.1007/978-1-60327-853-9_10|pmid=19271185|isbn=978-1-60327-852-2|publisher=Humana Press|editor1=Gogarten, Maria Boekels|editor2=Gogarten, Johann Peter|editor2-link=Gogarten, Johann Peter|editor3=Olendzenski, Lorraine C.|series=Methods in Molecular Biology}}<bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMargulis2009">[[Спецыяльны:Кнігакрыніцы/978-1-60327-852-2|978-1-60327-852-2]]</cite></bdi> === Артыкулы === * {{cite journal|last1=Margulis (Sagan)|first1=L|title=On the Origin of Mitosing Cells|url=https://archive.org/details/journal-of-theoretical-biology_1967-03_14_3/page/227|journal=[[Journal of Theoretical Biology]]|year=1967|volume=14|issue=3|pages=225–274|pmid=11541392|doi=10.1016/0022-5193(67)90079-3|bibcode=1967JThBi..14..225S}} * {{cite journal|last1=Margulis|first1=L|title=Genetic and evolutionary consequences of symbiosis|url=https://archive.org/details/experimental-parasitology_1976-04_39_2/page/277|journal=[[Experimental Parasitology]]|year=1976|volume=39|issue=2|pages=277–349|pmid=816668|doi=10.1016/0014-4894(76)90127-2}} * {{cite journal|last1=Margulis|first1=L|title=Undulipodia, flagella and cilia|url=https://archive.org/details/bio-systems_1980_12_1-2/page/105|journal=Biosystems|year=1980|volume=12|issue=1–2|pages=105–108|pmid=7378551|doi=10.1016/0303-2647(80)90041-6}} * {{cite journal|last1=Margulis|first1=L|last2=Bermudes|first2=D|title=Symbiosis as a mechanism of evolution: status of cell symbiosis theory|journal=Symbiosis|year=1985|volume=1|pages=101–124|pmid=11543608}} * {{cite journal|last1=Sagan|first1=D|last2=Margulis|first2=L|title=Gaia and the evolution of machines.|url=https://archive.org/details/sim_whole-earth_whole-earth-review_summer-1987_55/page/15|journal=[[Whole Earth Review]]|year=1987|volume=55|pages=15–21|pmid=11542102}} * {{cite journal|last1=Bermudes|first1=D|last2=Margulis|first2=L|last3=Tzertzinis|first3=G|title=Prokaryotic origin of undulipodia. Application of the panda principle to the centriole enigma|journal=[[Annals of the New York Academy of Sciences]]|year=1987|volume=503|issue=1|pages=187–197|doi=10.1111/j.1749-6632.1987.tb40608.x|pmid=3304075|bibcode=1987NYASA.503..187B|s2cid=39709909}} * {{cite journal|last1=Lazcano|first1=A|last2=Guerrero|first2=R|last3=Margulis|first3=L|last4=Oró|first4=J|title=The evolutionary transition from RNA to DNA in early cells.|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1988_27_4/page/282|journal=[[Journal of Molecular Evolution]]|year=1988|volume=27|issue=4|pages=283–290|pmid=2464698|doi=10.1007/bf02101189|bibcode=1988JMolE..27..283L|s2cid=21008416}} * {{cite journal|last1=Margulis|first1=L|title=Words as battle cries—symbiogenesis and the new field of endocytobiology|journal=[[BioScience]]|year=1990|volume=40|issue=9|pages=673–677|pmid=11541293|doi=10.2307/1311435|jstor=1311435|url=https://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1165&context=lynn_margulis}} * {{cite journal|last1=Margulis|first1=L|title=Archaeal-eubacterial mergers in the origin of Eukarya: phylogenetic classification of life.|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1996-02-06_93_3/page/1071|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|year=1996|volume=93|issue=3|pages=1071–1076|pmid=8577716|pmc=40032|doi=10.1073/pnas.93.3.1071|bibcode=1996PNAS...93.1071M|doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Chapman|first1=MJ|last2=Margulis|first2=L|title=Morphogenesis by symbiogenesis|journal=International Microbiology|year=1998|volume=1|issue=4|pages=319–26|pmid=10943381}} * {{cite journal|last1=Margulis|first1=L.|last2=Dolan|first2=M. F.|last3=Guerrero|first3=R.|title=The chimeric eukaryote: Origin of the nucleus from the karyomastigont in amitochondriate protists|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2000-06-20_97_13/page/6954|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2000|volume=97|issue=13|pages=6954–6959|doi=10.1073/pnas.97.13.6954|pmid=10860956|pmc=34369|bibcode=2000PNAS...97.6954M|doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Wier|first1=A.|last2=Dolan|first2=M.|last3=Grimaldi|first3=D.|last4=Guerrero|first4=R.|last5=Wagensberg|first5=J.|last6=Margulis|first6=L.|title=Spirochete and protist symbionts of a termite (Mastotermes electrodominicus) in Miocene amber|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2002-02-05_99_3/page/1410|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2002|volume=99|issue=3|pages=1410–1413|doi=10.1073/pnas.022643899|pmid=11818534|pmc=122204|bibcode=2002PNAS...99.1410W|doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Dolan|first1=Michael F.|last2=Melnitsky|first2=Hannah|last3=Margulis|first3=Lynn|last4=Kolnicki|first4=Robin|title=Motility proteins and the origin of the nucleus|journal=[[The Anatomical Record]]|year=2002|volume=268|issue=3|pages=290–301|doi=10.1002/ar.10161|pmid=12382325|s2cid=7405778|doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Margulis|first1=L|title=Hans Ris (1914–2004). Genophore, chromosomes and the bacterial origin of chloroplasts|journal=International Microbiology|year=2005|volume=8|issue=2|pages=145–8|pmid=16052465}} * {{cite journal|last1=Margulis|first1=L.|last2=Chapman|first2=M.|last3=Guerrero|first3=R.|last4=Hall|first4=J.|title=The last eukaryotic common ancestor (LECA): Acquisition of cytoskeletal motility from aerotolerant spirochetes in the Proterozoic Eon|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2006|volume=103|issue=35|pages=13080–13085|doi=10.1073/pnas.0604985103|pmid=16938841|pmc=1559756|bibcode=2006PNAS..10313080M|doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Dolan|first1=MF|last2=Margulis|first2=L|title=Advances in biology reveal truth about prokaryotes|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-01-04_445_7123/page/20|journal=Nature|year=2007|volume=445|issue=7123|pages=21|doi=10.1038/445021b|pmid=17203039|bibcode=2007Natur.445...21D|s2cid=4426413|doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Margulis|first1=Lynn|last2=Chapman|first2=Michael|last3=Dolan|first3=Michael F.|title=Semes for analysis of evolution: de Duve's peroxisomes and Meyer's hydrogenases in the sulphurous Proterozoic eon|journal=[[Nature Reviews Genetics]]|year=2007|volume=8|issue=10|page=1|doi=10.1038/nrg2071-c1|pmid=17923858|s2cid=33808568|doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Brorson|first1=O.|last2=Brorson|first2=S.-H.|last3=Scythes|first3=J.|last4=MacAllister|first4=J.|last5=Wier|first5=A.|last6=Margulis|first6=L.|title=Destruction of spirochete ''Borrelia burgdorferi'' round-body propagules (RBs) by the antibiotic Tigecycline|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-11-03_106_44/page/18656|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|year=2009|volume=106|issue=44|pages=18656–18661|doi=10.1073/pnas.0908236106|pmid=19843691|pmc=2774030|bibcode=2009PNAS..10618656B|doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Wier|first1=AM|last2=Sacchi|first2=L|last3=Dolan|first3=MF|last4=Bandi|first4=C|last5=Macallister|first5=J|last6=Margulis|first6=L|title=Spirochete attachment ultrastructure: Implications for the origin and evolution of cilia|url=https://archive.org/details/sim_biological-bulletin_2010-02_218_1/page/25|journal=[[The Biological Bulletin]]|year=2010|volume=218|issue=1|pages=25–35|pmid=20203251|doi=10.1086/BBLv218n1p25|s2cid=21634272}} * {{cite journal|last1=Guerrero|first1=R|last2=Margulis|first2=L|last3=Berlanga|first3=M|last4=Bandi|first4=C|last5=Macallister|first5=J|last6=Margulis|first6=L|title=Symbiogenesis: the holobiont as a unit of evolution|journal=[[International Microbiology]]|year=2013|volume=16|issue=3|pages=133–143|doi=10.2436/20.1501.01.188|pmid=24568029}} {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі]] [[Катэгорыя:Сімбіёз]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША]] [[Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] [[Катэгорыя:Эвалюцыяністы]] [[Катэгорыя:Біёлагі ЗША]] iylmhd58vipsabz08uezyco96kb4vb7 Таора-Хем 0 739696 5222210 4503882 2026-10-20T12:03:58Z Autumndancer 168015 5222210 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Таора-Хем''' — сяло, адміністрацыйны цэнтр Таджынскага кажууна [[Тыва|Рэспублікі Тыва]]. У Таора-Хеме размешчана адміністрацыя запаведніка Азас. Размешчана ў Таджынскай катлавіне, на рацэ Бій-Хем, пры ўпадзенні ў яго ракі Таора-Хем, за 306 км на паўночны ўсход ад [[Кызыл]]а. Клімат Таора-Хема рэзка кантынентальны. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Тыва}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы]] 958z30f66x0rzsn72j6t5ip43t8u4sl Хову-Аксы 0 739697 5222213 4503884 2026-10-20T12:05:04Z Autumndancer 168015 5222213 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Хову-Аксы''' ({{lang-ru|Хову-Аксы}}, {{lang-tyv|Хову-Аксы}}) — сяло, цэнтр Чэды-Хольскага кажууна [[Тыва|Рэспублікі Тыва]]. Размешчана на рацэ [[Элегест]], за 115 км на паўднёвы захад ад [[Кызыл]]а. У 1956—2005 гадах — пасёлак гарадскога тыпу. З 1970 па 1991 год у Хову-Аксы працаваў буйны прамысловы камбінат «Тувакобальт», які вырабляў медна-нікель-кобальтавы канцэнтрат. У маі-чэрвені 1990 года ў Хову-Аксы адбыліся сутыкненні на міжэтнічнай глебе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Тыва}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы]] 0yol07yfxxq6arglxfgsfhovp9pzhsg Партал:Навука/Новыя артыкулы 100 753022 5222404 5221706 2026-10-20T15:52:08Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5222404 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Юльян Цітыюс|2026-10-19T17:58:02Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Павел Пясецкі|2026-10-18T17:01:36Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Каятан Красоўскі|2026-10-18T13:05:09Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ігнат Фонберг|2026-10-17T13:49:20Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Бенядзікт Барсук|2026-10-16T21:16:25Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Андрэй Стрэцкі|2026-10-16T19:00:56Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ёган Петэр Франк|2026-10-16T17:30:14Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Баляслаў Палкоўскі|2026-10-16T17:06:12Z|Змітрок Бядуля}} {{Новы артыкул|Георг Форстэр|2026-10-16T16:57:14Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Аксель Іванавіч Берг|2026-10-16T07:49:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Якуб Шымкевіч|2026-10-15T21:32:01Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Вітольд Яўген Арлоўскі|2026-10-15T20:42:03Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Зянон Арлоўскі|2026-10-15T20:02:49Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Маўрыцы Круповіч|2026-10-15T18:22:16Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Пётр Сяргеевіч Пятроўскі|2026-10-15T17:56:47Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Курт Мазур|2026-10-15T07:29:45Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> qa02lepwvja6o2rn6nr3jalzuqglu8w Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы 100 753274 5222403 5221702 2026-10-20T15:51:49Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5222403 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Эль-Кунфіда|2026-10-20T06:24:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Таіф|2026-10-20T06:15:37Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Свабода (Асіповіцкі раён)|2026-10-19T17:56:42Z|Modallwmbw}} {{Новы артыкул|Чузік|2026-10-19T12:29:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Прыіскавы (Забайкальскі край)|2026-10-19T06:47:09Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Навапаўлаўка (Забайкальскі край)|2026-10-19T06:41:38Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Малая Стараволя|2026-10-18T19:58:51Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Расоха|2026-10-18T14:30:33Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Казлоўка (Пінскі раён)|2026-10-18T14:14:49Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Бор (Чучавіцкі сельсавет)|2026-10-18T13:57:42Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Пясчанка (Кобрынскі раён)|2026-10-18T12:11:02Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Арол (Кобрынскі раён)|2026-10-18T12:10:20Z|D.L.M.I. Bel}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> mmp6jruk669bppea0iuq5rjjabqqpdp Партал:Беларусь/Новыя артыкулы 100 753287 5222400 5221700 2026-10-20T15:51:11Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5222400 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Амністыя 1856 года ў Расійскай імперыі|2026-10-19T18:26:09Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Свабода (Асіповіцкі раён)|2026-10-19T17:56:42Z|Modallwmbw}} {{Новы артыкул|Малая Стараволя|2026-10-18T19:58:51Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Антон Дарэўскі-Вярыга|2026-10-18T18:35:57Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Францішак Ксаверый Зубоўскі|2026-10-18T17:58:24Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Павел Пясецкі|2026-10-18T17:01:36Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Расоха|2026-10-18T14:30:33Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Казлоўка (Пінскі раён)|2026-10-18T14:14:49Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Бор (Чучавіцкі сельсавет)|2026-10-18T13:57:42Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Каятан Красоўскі|2026-10-18T13:05:09Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Пясчанка (Кобрынскі раён)|2026-10-18T12:11:02Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Арол (Кобрынскі раён)|2026-10-18T12:10:20Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Зваравічы|2026-10-18T11:41:10Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Ваўкавічы (Жабінкаўскі раён)|2026-10-18T11:36:14Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Стомаўшчына|2026-10-18T10:45:09Z|D.L.M.I. Bel}} {{Новы артыкул|Падлессе (Камянецкі раён)|2026-10-18T10:24:06Z|D.L.M.I. Bel}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0knqwlsxm8ivin87421a9j5bng6ijz5 Гаянска-венесуэльскі крызіс (2023) 0 753680 5222523 5159741 2026-10-20T21:38:32Z 05Julio 175788 5222523 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Гаянска-венесуэльскі крызіс |частка = |выява = Guayana Esequiba (zona completa).png |памер = |загаловак = Спрэчная тэрыторыя Гаяна-Эсекіба. |дата = з [[1 лістапада]] па [[14 снежня]] [[2023]] |месца = [[Гаяна-Эсекіба]] |прычына = інтэрпрэтацыя Жэнеўскага пагаднення 1966 года і рашэння Парыжскай канферэнцыі 1895 года, выяўленне радовішчаў нафты і газу |статус = |вынік = мірнае ўрэгуляванне |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Венесуэла}}<br>'''пры падтрымцы:'''<br> {{Сцягафікацыя|Нікарагуа}}<ref>{{cite web |date=04-12-2023 |title=Nicaragua felicitó a Venezuela tras referendo consultivo |url=https://www.prensa-latina.cu/2023/12/04/nicaragua-felicito-a-venezuela-tras-referendo-consultivo |website=[[Prensa Latina]] |access-date=11-12-2023 |lang=es |archive-date=05-12-2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205024309/https://www.prensa-latina.cu/2023/12/04/nicaragua-felicito-a-venezuela-tras-referendo-consultivo |url-status=live }}</ref> |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Гаяна}}<br>'''пры падтрымцы:'''<br>{{Сцягафікацыя|ЗША}}<br>{{Сцягафікацыя|Бразілія}} |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Нікалас Мадура]] |камандзір2 = [[Махамед Ірфаан Алі]] |камандзір3 = [[Дэльсі Радрыгес]]<br>[[Дыясдада Хэйр]]<br>[[Уладзімір Падрына Лопес]]<br>[[Іван Гіл]] |камандзір4 = [[Марк Філіпс]]<br>[[Амар Хан]]<br> [[Роберт Персод]]<br> [[Х'ю Тод]] |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} '''Гаянска-венесуэльскі крызіс 2023 года''' — дыпламатычны крызіс паміж [[Гаяна]]й і [[Венесуэла]]й, звязаны з тэрытарыяльнай спрэчкай з нагоды прыналежнасці Гаяны-Эсекіба. Пытанне зарадзілася яшчэ ў 1840 годзе, калі першая краіна была брытанскай калоніяй. Спрэчны рэгіён знаходзіцца на левым беразе ракі [[Эсекіба]] (больш за 60 % тэрыторыі Гаяны). == Перадгісторыя == Пры заснаванні іспанскае генерал-капітанства Венесуэла ўключала ў свой склад таксама тэрыторыю Гаяны-Эсекіба, якая пасля заканчэння вайны за незалежнасць была пакінута венесуэльцамі. Неўзабаве [[Брытанская імперыя]] праз гандлёвае пагадненне з [[Нідэрланды|Нідэрландамі]] завалодала Гаянай. Двухбаковая дамова не вызначала заходнюю мяжу калоніі. У сувязі з гэтым у 1840 годзе Лондан заявіў правы на Гаяну-Эсекіба. Пасля брытанцы ўварваліся і захапілі край<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cpwp4lyp902o|title=Esequibo: qué riquezas hay en el territorio que se disputan Guyana y Venezuela desde hace casi dos siglos|website=BBC News Mundo|date=2023-11-24}}</ref>. У адпаведнасці з [[Дактрына Манро|дактрынай Манро]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] асудзілі той факт, што мяжа была пашырана «таямнічым чынам», і прапанавалі разглядзець пытанне ў міжнародным арбітражы. У 1899 годзе, пасля Парыжскай канферэнцыі 1895 года, большасць тэрыторый адышла брытанцам<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.lapoliticaonline.com/internacionales/lula-quiere-evitar-una-escalada-entre-venezuela-y-guyana-y-manda-a-un-hombre-de-confianza-a-mediar/|title=Lula quiere evitar una guerra entre Venezuela y Guyana y manda a un hombre de confianza a mediar|first=Augusto|last=Taglioni|website=La Política Online}}</ref>. Аднак у 1949 годзе быў апублікаваны мемарандум амерыканскага юрыста С. Мален-Прэва, які ўдзельнічаў у абароне Венесуэлы ў Парыжскім арбітражным рашэнні. Ён крытыкаваў суддзяў, якія апынуліся заўзятымі, паколькі прынялі рашэнне на карысць Брытанскай Гвіяны<ref name=":0"/>. У 1966 годзе Венесуэла і [[Вялікабрытанія]] падпісалі Жэнеўскае пагадненне (яшчэ да абвяшчэння незалежнасці Гаяны ў тым жа годзе). Дакумент стварыў аснову для вырашэння тэрытарыяльнай спрэчкі шляхам перамоў. Паводле дагавора, Венесуэла заяўляе аб сваім суверэнітэце над Гаянай-Эсекіба<ref name=":1"/>. Гаяна, са свайго боку, сцвярджала, што сусед адмовіўся ад гэтай тэрыторыі пасля Парыжскай канферэнцыі<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.swissinfo.ch/spa/afp/guyana-se-planta-en-zona-reclamada-por-venezuela-y-estudia-presencia-militar-extranjera/49005318|title=Guyana se planta en zona reclamada por Venezuela y estudia presencia militar extranjera|website=Swissinfo|date=2023-11-24}}</ref>. == Ход падзей == Пасля адкрыцця радовішчаў нафты і газу<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.dw.com/es/venezuela-y-guyana-se-enfrentan-en-la-haya-por-el-esequibo/a-67401460|title=Venezuela y Guyana se enfrentan en La Haya por el Esequibo|website=[[Deutsche Welle]]|date=14 November 2023}}</ref> 19 верасня 2023 года Гаяна дазволіла шасці замежным нафтавым кампаніям, уключаючы [[ExxonMobil]], весці бурэнне ў водах, на якія прэтэндуе Венесуэла<ref name=":3"/><ref>{{Cite web|url=https://www.pagina12.com.ar/615827-venezuela-guyana-y-el-conflicto-del-esequibo|title=Venezuela, Guyana y el conflicto del Esequibo {{!}} El 3 de diciembre los venezolanos votan un referéndum sobre la región en disputa|first=Gustavo|last=Veiga|website=PAGINA12|date=2023-11-12}}</ref>. Урад [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] ініцыяваў кансультатыўны рэферэндум, прызначаны на 3 снежня, падчас якога грамадзянам прапанавана адказаць на пяць пытанняў, у тым ліку пра тое, ці згодныя яны «любымі сродкамі, у адпаведнасці з законам, супрацьстаяць дамаганням Гаяны на аднабаковае выкарыстанне марскіх рэсурсаў у парушэнне міжнароднага права», і ці падтрымаюць яны прадастаўленне грамадзянства 125 тыс. жыхарам Гаяны-Эсекіба<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://www.vozdeamerica.com/a/peligro-conflicto-armado-entre-venezuela-guyana-es-grande-real-advierten-expertos/7357626.html|title=Peligro de conflicto armado entre Venezuela y Guyana es "grande y real" advierten expertos|website=Voz de América|date=2023-11-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.france24.com/es/minuto-a-minuto/20231124-guyana-plantea-bases-militares-con-apoyo-extranjero-en-una-zona-reclamada-por-venezuela|title=Guyana se planta en zona reclamada por Venezuela y estudia presencia militar extranjera|website=France 24|date=2023-11-24}}</ref>. Урад Венесуэлы раскрытыкаваў «злоўжыванні [[ExxonMobil]]» і Паўднёвага камандавання [[Узброеныя Сілы ЗША|Узброеных Сіл ЗША]]<ref name=":3"/><ref name=":2" />. Рэакцыя апазіцыі падзялілася: з аднаго боку, Марыя Карына Мачада, лідар апазіцыйнай палітычнай кааліцыі «Адзіная платформа», папрасіла прыпыніць правядзенне рэферэндуму для падачы пазову ў [[Міжнародны суд ААН]]<ref>{{Cite web|url=https://www.vozdeamerica.com/a/venezuela-maria-corina-machado-dice-que-el-referendo-por-el-esequibo-es-un-error-y-considera-que-debe-suspenderse-/7365933.html|title=Venezuela: María Corina Machado dice que el referendo por el Esequibo es un "error" y considera que "debe suspenderse"|website=Voz de América|date=2023-11-22}}</ref>, тады як Мануэль Расалес і [[Энрыке Капрылес Радонскі]], былыя кандыдаты ў прэзідэнты ад апазіцыі, выступілі за рэферэндум<ref>{{Cite web|url=https://www.elnacional.com/venezuela/capriles-participara-en-la-consulta-sobre-el-esequibo-esto-no-se-trata-de-maduro/|title=Capriles participará en la consulta sobre el Esequibo: "Esto no se trata de Maduro"|website=El Nacional|date=29 November 2023}}</ref>. Рэферэндум выклікаў дыпламатычны крызіс паміж краінамі<ref>{{Cite web|url=https://eleconomista.com.ar/internacional/sube-tension-venezuela-guyana-n68741|title=Sube la tensión entre Venezuela y Guyana|last=Sourtech|website=El Economista}}</ref>. На слуханнях у Міжнародным судзе ў сярэдзіне лістапада прадстаўнікі дзяржаў папрасілі суд прызнаць іх суверэнітэт над рэгіёнам. Гаяна таксама запатрабавала адмены рэферэндуму, сцвярджаючы, што апаненты мелі намер анексаваць тэрыторыю, але ўрад Венесуэлы адхіліў гэтую просьбу<ref name=":4"/>. У канцы лістапада прэзідэнт Гаяны [[Махамед Ірфаан Алі|Ірфаан Алі]] сустрэўся з вайскоўцамі на мяжы з Венесуэлай, а на наступны дзень апублікаваў відэа, на якім ён падняў [[сцяг Гаяны]] на мерапрыемстве на Пакарампе ў Гаяне-Эсекіба, недалёка ад венесуэльскага штата [[Балівар (штат)|Балівар]]<ref name=":2"/>. Пасля гэтага мерапрыемства міністр абароны Венесуэлы Уладзімір Падрына Лопес заявіў, што [[Узброеныя сілы Венесуэлы|ўзброеныя сілы краіны]] будуць пастаянна пільнымі ў дачыненні да любых дзеянняў, якія «пагражаюць тэрытарыяльнай цэласнасці дзяржавы», папрасіўшы насельніцтва прыняць удзел у рэферэндуме і дадаўшы, што канфлікт на дадзены момант не з’яўляецца вайной<ref>{{Cite web|url=https://urgente24.com/mundo/por-ahora-no-es-guerra-ministro-defensa-venezuela-n564263|title="Por ahora, no es guerra": Ministro de Defensa de Venezuela|website=Urgente24|date=24 November 2023}}</ref>. Губернатар [[Сулія|Суліі]] Мануэль Расалес заявіў, што Гаяна-Эсекіба з’яўляецца «стоадсоткавай венесуэльскай тэрыторыяй», а дзеянні Гаяны парушаюць Жэнеўскае пагадненне 1966 года. Ён таксама раскрытыкаваў той факт, што [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]] і [[Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў]] не выказваліся з гэтай нагоды<ref>{{Cite web|url=https://www.veintitres.com.ar/internacionales/Gobernador-venezolano-cuestiona-silencio-de-ONU-y-OEA-tras-presunta-provocacion-de-Guyana-20231128-0012.html|title=Gobernador venezolano cuestiona silencio de ONU y OEA tras presunta provocación de Guyana|website=Veintitrés|date=28 November 2023}}</ref>. 3 снежня ў Венесуэле праведзены [[Рэферэндум у Венесуэле (2023)|рэферэндум]]. Па папярэдніх выніках, пераважная большасць венесуэльцаў (каля 95 %) прагаласавала за далучэнне Гвіяны-Эсекіба<ref>{{Cite web |last=Shortell |first=David |date=2023-12-04 |title=Venezuelans approve takeover of oil-rich region of Guyana in referendum |url=https://www.cnn.com/2023/12/04/americas/venezuelans-approve-takeover-of-oil-rich-region-of-guyana-in-referendum/index.html |access-date=2023-12-04 |website=CNN |language=en |quote=In a news conference announcing preliminary results from the first tranche of counted votes, the Venezuelan National Electoral Council said voters chose “yes” more than 95% of the time on each of five questions on the ballot. |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204043413/https://www.cnn.com/2023/12/04/americas/venezuelans-approve-takeover-of-oil-rich-region-of-guyana-in-referendum/index.html |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.ng.ru/world/2023-11-30/1_2_8891_venezuela.html Спор из-за Гайаны может вызвать войну Венесуэлы с Бразилией и США. Мадуро предъявляет территориальные претензии стране-соседу] // НГ, 30.11.2023</ref>. Прэзідэнт Нікалас Мадура абвясціў рэгіён дваццаць чацвёртым штатам дзяржавы і распарадзіўся выпусціць новыя карты<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/06/12/2023/656fb5a39a7947345932a0eb|title=Мадуро объявил подконтрольный Гайане регион 24-м штатом Венесуэлы|lang=ru|website=РБК|date=2023-12-06|access-date=2023-12-06}}</ref>. 6 снежня венесуэльскі ўрад разгарнуў мабілізацыю<ref>{{Cite web|url=https://elpais.com/america/2023-12-06/tension-entre-venezuela-y-guyana-maduro-moviliza-al-ejercito-y-anuncia-la-anexion-por-ley-del-esequibo.html|title=Tensión entre Venezuela y Guyana: Maduro moviliza al Ejército y anuncia la anexión por ley del Esequibo|lang=es|first=Florantonia|last=Singer|website=El País América|date=2023-12-06|access-date=2023-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/world_news/venesuela-obyyavila-mobilizatsii-armii-anneksii-chasti-519336/|title=Венесуэла объявила об аннексии части соседнего государства|lang=ru|last=|website=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|date=2023-12-07|access-date=2023-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sm.news/news/20231207/525335/|title=El País: Мадуро объявил об аннексии Эссекибо и мобилизует армию {{!}} 07.12.2023|lang=ru|website=ИА SM.News|date=20231207T0127|access-date=2023-12-07|archive-date=7 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180432/https://sm.news/news/20231207/525335/|url-status=dead}}</ref>. 14 снежня адбыліся перамовы прэзідэнта Венесуэлы Нікаласа Мадура і прэзідэнта Гаяны Ірфан Алі па праблеме прыналежнасці спрэчнай вобласці. Сустрэча праведзена ў [[Сент-Вінсент і Грэнадзіны]]<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19499627 Президенты Венесуэлы и Гайаны проведут переговоры по спорной территории 14 декабря<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Бакі дамовіліся стварыць камісію для ўрэгулявання пытання, якая будзе ўключаць міністраў замежных спраў і тэхнічных спецыялістаў дзвюх дзяржаў і на працягу трох бліжэйшых месяцаў прадставіць справаздачу, пасля чаго лідары абедзвюх краін правядуць яшчэ адны перамовы ў Бразіліі<ref>{{Cite web|url=https://news.ru/world/venesuela-i-gajana-dogovorilis-ne-voevat-iz-za-spornoj-territorii/|title=Венесуэла и Гайана договорились не воевать из-за спорной территории|lang=ru|website=News.ru|date=15.12.2023}}</ref>. Таксама бакі дамовіліся, што не будуць прымяняць сілу адзін супраць аднаго, а таксама ўстрымлівацца ад эскалацыі канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2023/12/15/gayana-i-venesuela-dogovorilis-ne-primenyat-silu-v-territorialnom-spore-ob-essekibo|title=Гайана и Венесуэла договорились «не применять силу» в территориальном споре об Эссекибо|lang=ru|website=Meduza|access-date=2023-12-15}}</ref>. == Іншыя краіны == 23 лістапада старэйшыя афіцэры Сіл абароны Гаяны і Узброеных Сіл Бразіліі сустрэліся для правядзення вучэнняў. Бразілія рашуча падтрымала суседа ў памежнай спрэчцы<ref>{{Cite web|url=https://newssourcegy.com/news/guyana-and-brazil-military-officials-meeting-on-border-security-and-military-cooperation/|title=Guyana and Brazil Military Officials meeting on border security and military cooperation|date=23 November 2023}}</ref>. У той жа час краіна спрабавала выступіць пасярэднікам паміж дзяржавамі, каб пазбегнуць узброенага канфлікту<ref name=":1"/>. Прадстаўнікі [[Міністэрства абароны ЗША]] планавалі наведаць Гаяну ў канцы лістапада<ref name=":2"/>. Гаяна прапанавала размясціць замежныя ваенныя базы на сваёй тэрыторыі, а сухапутныя войскі Бразіліі рушылі да мяжы абедзвюх краін, чакаючы магчымага венесуэльскага ўварвання ў Гаяну<ref>{{Cite web|url=https://www.escenariomundial.com/2023/11/29/el-ejercito-de-brasil-se-dispone-en-alerta-maxima-por-una-posible-invasion-de-venezuela-a-guyana/|title=El Ejército de Brasil se moviliza por una posible invasión de Venezuela a Guyana|website=Escenario Mundial|date=2023-11-29}}</ref><ref>[https://defence-blog.com/venezuela-prepares-for-invasion-into-guyana/ Venezuela prepares for possible invasion into Guyana]</ref>. У перыяд з 27 па 29 лістапада бразільцы перакінулі да граніцы бронеаўтамабілі VBTP-MR Guarani са складу 5-й армейскай дывізіі, танкі [[Leopard 1|Леапард 1]], а таксама пяхотныя падраздзяленні<ref>{{Cite web|url=https://bnn.network/conflict-defence/military/brazilian-army-on-high-alert-amid-potential-venezuelan-invasion-of-guyana/|title=Brazilian Army on High Alert Amid Potential Venezuelan Invasion of Guyana|date=27 November 2023|access-date=30 лістапада 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231130202013/https://bnn.network/conflict-defence/military/brazilian-army-on-high-alert-amid-potential-venezuelan-invasion-of-guyana/|archivedate=30 лістапада 2023|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2023 года]] [[Катэгорыя:Памежныя канфлікты]] [[Катэгорыя:2023 год у Венесуэле]] 3ghzkqwij7qm0uy9lycub0wtjpd2fwo Іпс 0 757552 5222508 5005935 2026-10-20T19:38:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222508 wikitext text/x-wiki '''Іпс''' ({{lang-en|Yips}}) — у [[Спорт|спорце]] раптоўная і невытлумачальная страта здольнасці да выканання пэўных навыкаў у вопытных спартсменаў. Сімптомы іпса — страта {{нп3|Каардынацыя рухаў|каардынацыі рухаў|ru|Координация движений}} і [[Псіхалогія|псіхалагічныя]] праблемы, якія ўплываюць на {{нп3|Мышачная памяць|мышачную памяць||Muscle memory}} і прыняцце рашэнняў спартсменаў, у выніку чаго яны не могуць выконваць асноўныя навыкі свайго віду спорту. Агульныя метады лячэння ўключаюць клінічную {{нп3|Спартыўная псіхалогія|спартыўную псіхалагічную|uk|Психологія спорту}} тэрапію, а таксама перанакіраванне ўвагі на [[Біямеханіка|біямеханіку]] іх фізічных дзеянняў. Уплыў вар’іруецца ў шырокіх межах. Перыяд іпсу можа доўжыцца кароткі час, перш чым спартсмен адновіць самавалоданне, або можа спатрэбіцца больш працяглая карэкціроўка тэхнікі, перш чым наступіць аднаўленне. Найгоршыя выпадкі — гэта тыя, калі спартсмен наогул не аднаўляецца, што прымушае гульца адмовіцца ад спорту на вышэйшым узроўні. == У гольфе == У [[гольф]]е іпс — гэта парушэнне рухаў, якое, як вядома, перашкаджае кіраванню клюшкай. Кажуць, што сам тэрмін ''іпс'' быў папулярызаваны {{нп3|Томі Армар|Томі Армарам||Tommy Armour}} — чэмпіёнам па гольфе, а пазней настаўнікам гольфа — каб растлумачыць цяжкасці, якія прымусілі яго адмовіцца ад турнірнай гульні<ref>Barkow, A. and Barrett, D. (1997) ''Golf Legends of All Time''. Publications International.</ref>. Пры апісанні іпса гульцы ў гольф выкарыстоўвалі такія тэрміны, як ''паторгванні'', ''хістанні'', ''дрыжыкі'' і ''рыўкі''. Ад чвэрці да паловы ўсіх сталых гульцоў у гольф пакутуе іпсам<ref>Smith et al., 2000.</ref>. Даследчыкі з {{нп3|Клініка Меё|клінікі Меё|ru|Клиника Мейо}} выявілі, што ад 33 % да 48 % усіх сур’ёзных гульцоў у гольф адчувалі іпс<ref>{{Cite web|url=https://oklahoman.com/article/2859396/beware-of-the-yipsbrdreaded-golf-affliction-has-no-known-cure/|title=Beware of the yipsDreaded golf affliction has no known cure|website=Oklahoman.com|date=2004-07-18|access-date=2021-01-31}}</ref>. Гульцы ў гольф, якія гулялі больш за 25 гадоў, выглядаюць найбольш схільнымі да захворвання<ref>{{Cite web|url=https://tulsaworld.com/archive/yips-more-than-a-putting-problem/article_d29f1e4a-08f5-5c6d-adcb-2b13a94d4892.html|title=Yips: More than a putting problem|author=Letter|first=Courtesy of Mayo Clinic Health|website=Tulsa World|date=16 October 2002|access-date=2021-01-31|url-status=dead}}</ref>. Нягледзячы на тое, што дакладная прычына ўзнікнення іпсу яшчэ не ўстаноўлена, адной з магчымасцей з’яўляюцца біяхімічныя змены ў мозгу, якія суправаджаюць старэнне. Празмернае выкарыстанне задзейнічаных цягліц і інтэнсіўныя патрабаванні да каардынацыі і канцэнтрацыі могуць пагоршыць праблему. Часам дапамагае адмова ад гольфа на месяц. {{нп3|Факальная дыстанія|||Focal dystonia}} была згаданая ў якасці іншай магчымасці для прычыны іпсу<ref>Farias J. Intertwined. How to induce neuroplasticity. A new approach to rehabilitating dystonias. Galene Editions, 2012.</ref>. Спіс прафесійных гульцоў у гольф, што сур’ёзна пацярпелыя ад іпсу, уключае {{нп3|Эрні Элс|Эрні Элса||Ernie Els}}, {{нп3|Дэвід Дзюваль|Дэвіда Дзюваля||David Duval}}, {{нп3|Падрэйг Харынгтан|Падрэйга Харынгтана||Pádraig Harrington}}, {{нп3|Бернхард Лангер|Бернхарда Лангера|ru|Лангер, Бернхард}}, {{нп3|Бэн Хоган|Бэна Хогана|ru|Хоган, Бен}}, {{нп3|Гары Вардан|Гары Вардана||Harry Vardon}}, {{нп3|Сэм Снід|Сэма Сніда|ru|Снид, Сэм}}, {{нп3|Аян Бэйкер-Фінч|Аяна Бэйкер-Фінча||Ian Baker-Finch}} і {{нп3|Кіган Брэдлі|Кігана Брэдлі||Keegan Bradley}}, які прапусціў шасціцалевы ўдар у апошнім раўндзе гульні. На 2015 Waste Management Open аналітык гольфа {{нп3|Нік Фалда|||Nick Faldo}} выказаў здагадку, што [[Тайгер Вудс]] можа пакутаваць ад іпсу. Джэй Яроў з «{{нп3|Business Insider|||Business Insider}}»<ref>{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/tiger-woods-era-over-2014-7|title=The Tiger Woods Era Is Over|last=Yarow|first=Jay|date=2014-07-21|work=Business Insider|access-date=2018-04-06}}</ref>. == У тэнісе == У [[тэніс]]е іпс часцей за ўсё ўплывае на (другую) {{нп3|Падача (тэніс)|падачу||Serve (tennis)}}, што прыводзіць да шматлікіх {{нп3|Двайны фол (тэніс)|двайных памылак|ru|Double fault (tennis)}}. Некалькі лепшых гульцоў за апошнія гады пацярпелі ад іпсу, асабліва [[Аляксандр Звераў]] у 2019 годзе<ref>{{Cite web|url=https://tennishead.net/alexander-zverev-holds-massive-unwanted-lead-on-atp-list-that-includes-djokovic-nadal/|title=Alexander Zverev holds massive unwanted lead on ATP list that includes Djokovic & Nadal|date=5 September 2019}}</ref> і [[Арына Сяргееўна Сабаленка|Арына Сабаленка]] ў пачатку 2022 года<ref>{{Cite web|url=https://www.tennismajors.com/stats-that-mattered-in-2022/the-statistics-that-defined-2022-sabalenka-plagued-by-428-double-faults-but-perseveres-648581.html|title=The statistics that defined 2022 - Sabalenka plagued by 428 double-faults but laughs it off and perseveres|date=23 December 2022}}</ref>. Напрыклад, Звераў зрабіў рэкорд у 20 двайных памылак у сваім першым раўндзе {{нп3|Western & Southern Open 2019|||Western & Southern Open 2019}} супраць {{нп3|Міямір Кецмановіч|Міяміра Кецмановіча|ru|Кецманович, Миомир}}, у той час як Сабаленка зрабіла 39 двайных памылак у сваіх двух першых паражэннях у 2022 годзе на турнірах {{нп3|2022 Adelaide International 1|Adelaide 1||2022 Adelaide International 1}} і {{нп3|2022 Adelaide International 2|Adelaide 2||2022 Adelaide International 2}}. У 2000-я гады Гільерма Карыя, былы нумар 3 у свеце, пакутаваў ад іпсу пры падачах. == У крыкеце == У [[Крыкет|крыкеце]] іпс здараецца ў асноўным у час {{нп3|Боўлінг (крыкет)|боўлінгу||Bowling (cricket)}}<ref>{{Cite journal|last=Papineau|first=David|date=2015|title=Choking and The Yips|url=http://link.springer.com/10.1007/s11097-014-9383-x|journal=Phenomenology and the Cognitive Sciences|volume=14|issue=2|pages=295–308, at 305|doi=10.1007/s11097-014-9383-x|s2cid=55385847|issn=1568-7759}}</ref>. Прыкладам гэтага быў {{нп3|Кіт Медлікот|||Keith Medlycott}}, які, дасягнуўшы {{нп3|Зборная Англіі па крыкеце|зборнай Англіі|ru|Сборная Англии по крикету}}, быў вымушаны пакінуць спорт<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/player/keith-medlycott-16997|title=Keith Medlycott profile and biography|access-date=12 October 2021}}</ref>. Іншы гулец, {{нп3|Гэвін Гамільтан (крыкет)|Гэвін Гамільтан||Gavin Hamilton (cricketer)}}, згуляўшы ў {{нп3|Тэставы матч (крыкет)|тэст|ru|Тестовый матч (крикет)}} у якасці мнагаборца, у значнай ступені адмовіўся ад боўлінга правай рукой {{нп3|Хуткі боўлінг|у сярэднім тэмпе||Fast bowling}} з-за іпсу<ref>{{Cite web|url=http://content-uk.cricinfo.com/scotland/content/current/player/14020.html|title=Gavin Hamilton &#124; Scotland Cricket &#124; Cricket Players and Officials &#124; ESPN Cricinfo|publisher=Content-uk.cricinfo.com|access-date=2011-11-29}}</ref>. Ён больш не ўдзельнічаў у тэстах, але зрабіў кар’еру ў {{нп3|Аднаднеўны міжнародны матч|Аднаднеўных міжнародных матчах|ru|Однодневный международный матч}} за {{нп3|Шатландская нацыянальная каманда па крыкеце|Шатландыю||Scotland national cricket team}}, у асноўным у якасці бэтсмена. {{нп3|Колінз Абуя|||Collins Obuya}} быў адной з зорак {{нп3|Чэмпіянат свету па крыкеце|Чэмпіянату свету|ru|Чемпионат мира по крикету}} ў Кеніі 2003 года — на падставе гэтага ён заключыў кантракт з {{нп3|Уорыкшырскі крыкетны клуб|Уорыкшырам||Warwickshire County Cricket Club}}, — але пасля траўмы ён сутыкнуўся з цяжкасцямі ў гульні ў боўлінг, пазней прайшоў этап выступлення ў якасці спецыяліста-бэтсмена ў міжнародных матчах<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/player/collins-obuya-24752|title=Collins Obuya profile and biography|access-date=12 October 2021}}</ref>. Сярод іншых гульцоў, якія сутыкнуліся з падобнымі праблемамі, — {{нп3|Аян Фолі|||Ian Folley}} з {{нп3|Ланкашырскі крыкетны клуб|Ланкашыра||Lancashire County Cricket Club}}<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/he-had-this-knack-you-thought-you-were-going-to-get-a-wicket-every-ball-1221188|title=Odd men in|access-date=12 October 2021}}</ref> і гулец у крыкет з {{нп3|Зборная Вест-Індыі па крыкеце|Вест-Індыі|ru|Сборная Вест-Индии по крикету}} {{нп3|Роджэр Харпер|||Roger Harper}}<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/player/roger-harper-52045|title=Roger Harper profile and biography|access-date=12 October 2021}}</ref>. Спартыўны псіхолаг зборнай Англіі па крыкеце доктар Марк Боўдэн у падлеткавым узросце сам пакутаваў ад іпсу<ref>{{Cite web|url=http://www.wellcome.ac.uk/Education-resources/Teaching-and-education/Big-Picture/All-issues/Exercise-energy-and-movement/WTDV033018.htm|title=We very rarely talk about winning|website=Big Picture|publisher=Wellcome Trust|access-date=26 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130202223147/http://www.wellcome.ac.uk/Education-resources/Teaching-and-education/Big-Picture/All-issues/Exercise-energy-and-movement/WTDV033018.htm|archive-date=2 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Ён атрымаў ступень доктара філасофіі па гэтай тэме і апублікаваў артыкул пра іпс у «''Journal of Sports Sciences»''<ref>{{Cite journal|title=Towards an understanding of the personal experience of the 'yips' in cricketers|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sports-sciences_2001-12_19_12/page/937|journal=Journal of Sports Sciences|author1=Bawden, M.|author2=Maynard, I.|date=December 2001|volume=19|issue=12|pages=937–53|pmid=11820688|doi=10.1080/026404101317108444|s2cid=10662602}}</ref>. == У бейсболе == У бейсболе іпс звычайна выяўляецца як раптоўная няздольнасць дакладна кідаць мяч<ref name="yips">{{Cite web|url=https://www.mlb.com/news/players-who-had-the-yips|title=Players Who Had the Yips|author=Kelly|first=Matt|website=[[MLB.com]]|date=October 14, 2020|access-date=July 14, 2021}}</ref>. Ён больш відавочны ў [[пітчар]]аў і {{нп3|Кэтчар|кэтчараў||Catcher}} — гульцоў, якія часцей за ўсё дакранаюцца мяча ў гульні, хоць пазіцыйныя гульцы таксама падвяргаюцца гэтай хваробе. Пітчар {{нп3|Пітсбург Пайрэтс||ru|Питтсбург Пайрэтс}} {{нп3|Стыў Блас||||Steve Blass}} з 1964 па 1972 год быў дамінуючым пітчарам і ўдзельнікам Матчу зорак, аднак, з 1973 года, ён раптоўна страціў лідарства<ref>{{Cite web|url=https://www.retrosheet.org/boxesetc/1973/Lblass1010091973.htm|title=The 1973 PIT N Pitching Splits for Steve Blass|website=[[Retrosheet]]|date=August 23, 1989|access-date=November 17, 2018}}</ref>. Ён выйшаў на пенсію ў 1974 годзе з-за пастаяннай страты здольнасці рабіць падачы. «Хвароба Стыва Бласа» прыпісвалася і іншым таленавітым гульцам, у тым ліку {{нп3|гулец другой базы||ru|Игрок второй базы}} «[[Нью-Ёрк Янкіз]]» {{нп3|Чак Наблаух|||Chuck Knoblauch}} або гулец другой базы «[[Лос-Анджэлес Доджэрс]]» {{нп3|Стыў Сакс|||Steve Sax}} — якія раптам страцілі здольнасць дакладна кідаць мяч {{нп3|Гулец першай базы|гульцу першай базы||First baseman}}. Праблемы ў Сакса пачаліся ў яго 3-м сезоне ў [[Галоўная ліга бейсбола|мейджарах]], але ён працягваў гуляць у лізе і, здавалася б, аднавіўся да 1989 года, а ў 1994 годзе завяршыў кар’еру<ref>{{Cite web|url=http://m.mlb.com/news/article/47124896/the-yips-difficult-to-understand-difficult-to-cure/|title=The Yips: Difficult to understand, difficult to cure|author=Meisel|first=Zack|website=MLB.com|date=2013-05-10|access-date=2018-04-06|archive-date=1 снежня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032902/http://m.mlb.com/news/article/47124896/the-yips-difficult-to-understand-difficult-to-cure/|url-status=dead}}</ref>. Кэтчар «{{нп3|Нью-Ёрк Метс||ru|Нью-Йорк Метс}}» {{нп3|Макі Сасер||ru|Mackey Sasser}} не змог кінуць мяч назад пітчару, не стукнуўшы некалькі разоў рукавіцай — паўфілдэр «{{нп3|Сан-Францыска Джаентс||ru|Сан-Франциско Джайентс}}» {{нп3|Брэт Батлер (бейсбаліст)|Брэт Батлер|ru|Brett Butler (baseball)}} аднойчы {{нп3|Крадзеж базы|скраў|ru|Кража базы}} трэцюю базу падчас іпсу Сасера<ref>{{Cite web|url=https://www.retrosheet.org/boxesetc/1989/B08230NYN1989.htm|title=San Francisco Giants 5, New York Mets 0|website=[[Retrosheet]]|date=August 23, 1989|access-date=November 17, 2018}}</ref>. Праблема Сасера пагоршылася пасля сутыкнення ў 1990 годзе з {{нп3|Джым Прэслі|||Jim Presley}} з «{{нп3|Атланта Брэйвз|||Atlanta Braves}}», што прывяло да памяншэння гульнявога часу Сасера і яго вызвалення з «{{нп3|Сіэтл Марынерс||ru|Сиэтл Маринерс}}» у 1994 годзе<ref>{{Cite web|url=https://www.competitivedge.com/mackey-sasser-story|title=The Mackey Sasser Story|author=Goldberg|first=Alan|website=competitivedge.com|access-date=November 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117151432/https://www.competitivedge.com/mackey-sasser-story|archive-date=17 лістапада 2018|url-status=dead}}</ref> {{нп3|Марк Волерс|Марка Волерса||Mark Wohlers}} з «{{нп3|Атланта Брэйвз|||Atlanta Braves}}» называлі «дзіцём плаката 1990-х гадоў для сіндрому Стыва Бласа»<ref>{{cite news|title=Wohlers not alone in battles|url=http://chronicle.augusta.com/stories/1998/07/19/oth_233827.shtml#.WkvY3lWnGUk|access-date=2 January 2018|work=[[Augusta Chronicle]]|agency=[[Associated Press]]|date=July 19, 1998|archive-date=3 студзеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072437/http://chronicle.augusta.com/stories/1998/07/19/oth_233827.shtml#.WkvY3lWnGUk|url-status=dead}}</ref>. Ён дастаткова аднавіўся, каб вярнуцца да пітчынга, але не да ранейшага ўзроўню. {{нп3|Рык Анкіэль|||Rick Ankiel}} страціў кантроль у якасці пітчара падчас {{нп3|Чэмпіёнская серыя Нацыянальнай лігі 2000|чэмпіянату Нацыянальнай лігі 2000 года||2000 National League Championship Series}}. Пасля некалькіх гадоў пагаршэння прадукцыйнасці ў спалучэнні з траўмамі ён пасля вярнуўся ў 2007 годзе ў якасці выніковага палявога гульца<ref name="yips"/><ref>{{Cite web|url=https://www.mlb.com/video/ankiel-shows-off-his-arm-c2655396|title=Ankiel Shows Off His Arm|website=[[MLB.com]]|date=May 7, 2008|access-date=July 14, 2021}}</ref>. Кажуць, што {{нп3|Джон Лестэр||pl|Jon Lester}} таксама пацярпеў ад іпсу пры спробах {{нп3|Пік-оф|забіць||Pickoff}} першую базу. У 2014 годзе ён наогул не кідаў на першае месца, а ў пачатку 2015 года з цяжкасцю рабіў дакладныя кідкі. На працягу ўсёй астатняй кар’еры, калі яму патрабавалася выставіць кінуць мяч, Лестэр бег большую частку шляху да 1-й базы і кідаў мяч знізу, а пры больш працяглых кідках забіваў яго ў газон, каб знізіць шанцы кінуць яго міма мяшка. Яго каманда таксама спрабавала кампенсаваць праблему з тым, што іх лаўцы рабілі «заднія кідкі» на першую базу, а таксама кідалі на другую базу. На перспектыўнага пітчара {{нп3|Хэйдэн Хёрст|Хэйдэна Хёрста||Hayden Hurst}} так моцна паўплывалі праявы іпсу, што ён пакінуў бейсбол і замест гэтага паступіў ва Універсітэт Паўднёвай Караліны гуляць у [[Амерыканскі футбол|футбол]]<ref>{{Cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/2768162-how-hayden-hurst-went-from-baseball-flameout-to-potential-1st-round-nfl-pick|title=How Hayden Hurst Went from Baseball Flameout to Potential 1st-Round NFL Pick|author=Pompei|first=Dan|website=bleacherreport.com|date=2018-04-04|access-date=2018-04-06}}</ref>. 26 красавіка 2018 года ён быў {{нп3|Драфт НФЛ 2018|задрафтаваны|ru|Драфт НФЛ 2018}} «[[Балтымар Рэйвенс]]». == У гімнастыцы == У [[Спартыўная гімнастыка|спартыўнай гімнастыцы]] вядомы «перакручванні» ({{lang-en|twisties}} — раптоўная страта здольнасці гімнаста захоўваць кантроль над целам падчас паветраных манеўраў, пры гэтым гімнаст адчувае нешта падобнае да {{нп3|Пазацялеснае перажыванне|адчування сябе па-за целам|ru|Внетелесное переживание}} у паветры. Многія гімнасты таксама спасылаюцца на пачуццё дэзарыентацыі або неўсведамленне таго, дзе знаходзіцца зямля. Гэта павялічвае верагоднасць атрымання сур’ёзнай або крытычнай траўмы, калі гімнаст у момант забудзе, як бяспечна выканаць манеўр. Амерыканская гімнастка [[Сімона Байлз]] пацярпела ад «перакручванняў» падчас [[Летнія Алімпійскія гульні 2020|летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года]] ў Токіа, з-за чаго яна знялася са спаборніцтваў пасля фіналу {{нп3|Спартыўная гімнастыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 — каманднае мнагабор’е (жанчыны)|жаночага каманднага мнагабор’я|ru|Спортивная гимнастика на летних Олимпийских играх 2020 — командное многоборье (женщины)}}; Пазней Байлз вярнулася, каб выканаць паменшаную праграму ў фінале {{нп3|Спартовая гімнастыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 — бервяно (жанчыны)|на бервяне|ru|Спортивная гимнастика на летних Олимпийских играх 2020 — бревно (женщины)}}, заваяваўшы бронзавы медаль<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/07/28/us/simone-biles-olympics-gymnastics-physical-mental-health/index.html|title=Simone Biles and 'the twisties': How fear affects the mental health and physical safety of gymnasts|first=Elle|last=Reeve|work=CNN|date=July 28, 2021|access-date=2021-07-28}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/sports/olympics/2021/07/28/twisties-gymnastics-simone-biles-tokyo-olympics/|title=Simone Biles said she got the 'twisties.' Gymnasts immediately understood.|last=Giambalvo|first=Emily|date=28 July 2021|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=30 July 2021}}</ref>. Амерыканскія гімнасткі {{нп3|Лоры Эрнандэс||ru|Эрнандес, Лори}} і {{нп3|Алеа Фінеган|||Aleah Finnegan}} заявілі, што ў іх кар’еры былі «перакручванні», і выказаліся ў падтрымку Байлз падчас Гульняў у 2021 годзе<ref>{{Cite web|url=https://olympics.com/tokyo-2020/en/news/what-are-the-twisties|title=What are the twisties?|website=Olympics.com|date=28 July 2021}}</ref> Фінеган заявіла: «Я не магу ўявіць сабе страх, каб гэта здарылася з вамі падчас спаборніцтваў. Вы абсалютна не кантралюеце сваё цела і тое, што яно робіць»<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2021/jul/28/simone-biles-twisties-the-mental-block-which-puts-gymnasts-at-serious-risk|title=Simone Biles' twisties: mental block which puts gymnasts at serious risk|website=The Guardian|access-date=1 August 2021}}</ref>. У [[Скачкі на батуце|скачках на батуце]] гэты стан звычайна называюць «сіндромам страчанага руху»<ref>{{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/262907232|doi=10.1080/10413200600653782|title=The Causes of and Psychological Responses to Lost Move Syndrome in National Level Trampolinists|year=2006|last1=Day|first1=Melissa Catherine|last2=Thatcher|first2=Joanne|last3=Greenlees|first3=Iain|last4=Woods|first4=Bernadette|journal=Journal of Applied Sport Psychology|volume=18|issue=2|pages=151–166|s2cid=143928074}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://www.ijsp-online.com/abstract/view/46/61|title=Yips and lost move syndrome: Exploring psychological symptoms, similarities, and implications for treatment &#124; IJSP Online|journal=International Journal of Sport Psychology|volume=46|issue=1|pages=61–82|last1=Bennett|first1=J.|last2=Hays|first2=K.|last3=Lindsay|first3=P.|last4=Olusoga|first4=P.|last5=w. Maynard|first5=I.}}</ref>. Алімпійская гімнастка па скачках на батуце {{нп3|Брыёні Пейдж||ru|Пейдж, Бриони}} распавяла пра свой асабісты досвед барацьбы з гэтым захворваннем падчас падрыхтоўкі да ўдзелу ў [[Летнія Алімпійскія гульні 2016|Алімпійскіх гульнях 2016 года]]<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211205/YLY79ELaPJo Ghostarchive] and the {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YLY79ELaPJo&gl=US&hl=en|title=The Gymnast who Lost Her Moves – Bryony Page {{!}} Against All Odds|website=[[YouTube]]|access-date=29 студзеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709134326/https://www.youtube.com/watch?v=YLY79ELaPJo&gl=US&hl=en|archive-date=9 ліпеня 2019}}: {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YLY79ELaPJo|title=The Gymnast who Lost Her Moves – Bryony Page {{!}} Against All Odds|website=[[YouTube]]}}</ref>. == У іншых відах спорту == Іпс таксама ўплывае на гульцоў у іншых відах спорту. У якасці прыкладаў можна прывесці кідкі {{нп3|Маркел Фульц|Маркела Фульца|ru|Фульц, Маркелл}} <ref>{{cite news|last1=Gonzalez|first1=John|title=The End of the Affair: Markelle Fultz and the Sixers Are Probably Breaking Up|url=https://www.theringer.com/nba/2018/11/26/18113541/markelle-fultz-sixers-trade-value-injury|access-date=5 February 2019|agency=The Ringer}}</ref> і {{нп3|Чак Хейз|Чака Хейза|ru|Хейз, Чак}}<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0wQq9YWZ568|title=Chuck Hayes Ugly Free Throws vs Denver 12/20|author=bballvideos|date=2007-12-21|publisher=YouTube|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125172742/https://www.youtube.com/watch?v=0wQq9YWZ568|archive-date=25 студзеня 2024|access-date=2011-11-29|url-status=live}}</ref> ў [[баскетбол]]е. У дартсе іпс вядомы як {{нп3|дартыт|||Dartitis}}, а пяціразовы чэмпіён свету {{нп3|Эрык Брыстаў||ru|Бристоу, Эрик}} — прыклад пацярпелага<ref>{{Cite web|url=https://www.chroniclelive.co.uk/sport/other-sport/eric-bristow-reveals-how-dealt-8657585.amp|title=Eric Bristow reveals how he dealt his yips – something all sports stars dread|date=17 February 2015}}</ref>. [[Стывен Хендры]], сяміразовы чэмпіён свету [[Снукер|па снукеры]], сказаў пасля паражэнню [[Марк Уільямс|Марку Уільямсу]] на чэмпіянаце Вялікабрытаніі ў 2010 годзе, што ён пакутаваў ад іпсу на працягу дзесяці гадоў і гэта захворванне паўплывала на яго здольнасць кідаць мяч, выклікаючы ў яго вялікія цяжкасці ў вяртанні ранейшай формы<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/other_sports/snooker/9267691.stm|title=BBC Sport – Snooker – Hendry reveals 10-year battle with the 'yips'|date=2010-12-08|publisher=BBC News|access-date=2011-11-29}} |</ref>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спартыўная медыцына]] p4ccy9e7jpsftyuiezxzp6qohde2liv Андрэй Уладзіслаў Укольскі 0 758232 5222657 4701838 2026-10-21T09:26:24Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Постаці XVIII стагоддзя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222657 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Анджэй Уладзіслаў Укольскі (Акольскі) Шымкевіч''' гербу [[Касцеша (герб)|Касцеша]] — [[падкаморы]]й троцкі ў [[1746]] і [[1753]] — [[1770]] гадах, цівун троцкі ў [[1739]] — [[1752]] гадах, суддзя гмінскі троцкі ў [[1738]]—[[1742]] гадах, падваявода троцкі ў [[1736]] і [[1741]]—[[1752]] гадах, дырэктар троцкага земскага сейміка ў [[1742]] і [[1744]] гадах, дырэктар троцкага сейміка гаспадарчага [[1746|ў 1746]], [[1748]] і [[1750]]<ref>Andrzej B. Zakrzewski, Sejmiki Wielkiego Księstwa Litewskiego XVI—XVIII w. — ustrój i funkcjonowanie: sejmik trocki, Warszawa 2000, s. 229—230.</ref>, дырэктар троцкага земскага сейміка ў [[1757]] і [[1759]], [[1765]], [[1766]], [[1767]] гадах, дырэктар троцкага сейміка перад каранацыяй 1764 года<ref>Andrzej B. Zakrzewski, Sejmiki Wielkiego Księstwa Litewskiego XVI—XVIII w. — ustrój i funkcjonowanie: sejmik trocki, Warszawa 2000, s. 231—232.</ref> . Дэпутат [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкага павета]] на сейм 1746 года<ref>Dyaryusze sejmowe z wieku XVIII.T.II. Dyaryusz sejmu z r.1746. Diaria comitiorum Poloniae saeculi XVIII wydał Władysław Konopczyński, Warszawa 1912, s. 236.</ref> . Дэпутат надзвычайнага сейма 1750 года ад Троцкага павета<ref>Diarjusze sejmowe z wieku XVIII.T.III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, Warszawa 1937, s. 29.</ref> . Быў дэпутатам [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]] на канвакацыйным (1764) і Чапліцкім сеймах 1766<ref> Dyaryusz Seymu Walnego Ordynaryinego Odprawionego w Warszawie Roku 1766, [b.n.s.]</ref>. Член [[Вайсковая камісія Вялікага Княства Літоўскага|вайсковай камісіі Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[1766|1766 годзе]]<ref>[[Volumina Legum]], t. VII, Petersburg 1860, s. 236.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Dyaryusz seymu convocationis siedmio- niedzielnego warszawskiego : zdania, mowy, projekta y manifesta w sobie zawierający, przez sessye zebrany r. p. 1764, brak paginacji, foliacja k. 87. * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego, t. 2, Województwo trockie XIV—XVIII wiek, pod redakcją [[Анджэй Рахуба|Andrzeja Rachuby]], Warszawa 2009, s. 665. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Падкаморыя троцкія]] [[Катэгорыя:Цівуны троцкія]] [[Катэгорыя:Укольскія]] [[Катэгорыя:Постаці XVIII стагоддзя]] cford3p6mozzhc3rv3lnqkrcc1kd5c9 Лёгкаатлетычны крос 0 759501 5222503 4952201 2026-10-20T19:04:16Z Антон 740 76022 вікіфікацыя 5222503 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлетычная дысцыпліна | назва = Крос | выява = MNSTATE.jpg | подпіс = {{small|Спаборніцтвы па кросе ў Мінесоце}} | катэгорыя = на адкрытым паветры | паверхня = перасечаная мясцовасць }} '''Бег па перасе́чанай мясцо́васці''', ці '''крос''' (скарачэнне ад {{lang-en|cross country race}} або {{lang-en|cross country running}}) — адна з дысцыплін [[лёгкая атлетыка|лёгкай атлетыкі]]. == Гісторыя == Радзімай кроса з’яўляецца [[Англія]]. Гісторыя бегу па перасечанай мясцовасці пачалася з гульні ''заяц і сабакі''. Сутнасць гульні заключалася ў тым, што адзін бягун або група бегуноў бегла і кідала на зямлю кавалачкі паперы, а другая група павінна была бегчы за імі па следзе ад раскіданай паперы. Першыя афіцыйныя спаборніцтвы па кросе адбыліся ў школе па [[рэгбі]] ў [[1837]] годзе. Нацыянальныя першынствы сталі праходзіць з [[1876]] года. На першы чэмпіянат выйшлі 32 бегуны, але ўсе 32 бегуны збіліся з курсу, і гонка была прызнана несапраўднай<ref>{{cite web |url=http://www.iaaf.org/community/athletics/crosscountry/index.html |title=Cross country - Introduction |publisher=[[ІААФ]] |date= |access-date= |lang=en |archive-date=2008-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080217212111/http://www.iaaf.org/community/athletics/crosscountry/index.html }}</ref>. Першая міжнародная гонка па перасечанай мясцовасці была арганізавана ў [[1898]] годзе ў Віль д’Аўрэ паміж Англіяй і [[Францыя]]й. Першы Міжнародны чэмпіянат па кросе (прадвеснік чэмпіянату свету па кросе ІААФ) прайшоў праз пяць гадоў на іпадроме Гамільтан Парк у [[Шатландыя|Шатландыі]]. 17 сакавіка [[1973]] года ў [[Бельгія|бельгійскім]] горадзе [[Варэгем]] адбыўся першы чэмпіянат свету па кросе па лёгкай атлетыцы. У якасці афіцыйнай дысцыпліны крос сярод мужчын праводзіўся на алімпійскіх гульнях [[Летнія Алімпійскія гульні 1912|1912]], [[Летнія Алімпійскія гульні 1920|1920]] і [[Летнія Алімпійскія гульні 1924|1924]] гадоў<ref>{{cite web |url=https://worldathletics.org/disciplines/cross-country/senior-race |title=Cross Country Running |publisher=[[Сусветная лёгкая атлетыка]] |access-date=2024-02-23 |lang=en |archive-date=5 лютага 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205164442/https://worldathletics.org/disciplines/cross-country/senior-race |url-status=live }}</ref>. На Беларусі першыя спаборніцтвы праведзены ў [[1913]] годзе ў [[Гомель|Гомелі]]. Афіцыйныя спаборніцтвы адбыліся ў [[1928]] годзе сярод спартсменаў [[Мінская акруга|Мінскай акругі]] на дыстанцыі 8 км у мужчын і 1,5 км у жанчын. Масавыя кросы праводзяцца з 1930-х гадоў{{sfn|БелЭн|1999|с=477}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|8|Крос||477}} == Спасылкі == * [https://worldathletics.org/disciplines/cross-country/senior-race Крос на сайце IAAF] {{Commonscat}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Лёгкая атлетыка}} [[Катэгорыя:Бег на доўгія дыстанцыі]] 09yzlbqnvvrul9vw6h6bh2n83sinro7 Люцыян Узембла 0 761386 5222638 5211239 2026-10-21T09:08:34Z ~2026-56338-48 175810 ілюстрацыя, абнаўленне звестак, удакладненне 5222638 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Узембла}} {{Пісьменнік |Імя = Люцыян Узембла |Арыгінал імя = |Фота = Lucjan Uzieblo (111704667).jpg |Памер = |Герб = Sulima herb.svg |Подпіс гербу = [[Суліма |Герб «Суліма»]] |Бацька = Станіслаў Захары Узембла |Маці = Людвіка Гербурт-Гэйбовіч |Жонка = Марыя Пташыцкая |Імя пры нараджэнні = {{lang-pl|Lucjan Edward Uziębło}} |ВікіКрыніца = s:pl:Autor:Lucjan Uziębło }} '''Люцыян Эдвард Узембла''' ({{lang-pl|Lucjan Edward Uziębło}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[гісторык культуры]], [[Краязнаўства|краязнавец]]<ref name="Sudarytoja Vida Girininkienė">Sudarytoja Vida Girininkienė. Vilniaus Bernardinų kapinės 1810—2010. Vilnius: Aureus, 2010. ISBN 978-9953-34-278-6.</ref><ref name="Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka">Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka. Uziembła Lucjan. Provieniencijos. [https://proveniencijos.lnb.lt/uziembla-lucjan/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240309172008/https://proveniencijos.lnb.lt/uziembla-lucjan/|date=9 сакавіка 2024}}</ref>, [[Калекцыяніраванне|калекцыянер]], адзін з ініцыятараў стварэння ў Вільні [[Таварыства аматараў старажытнасцей і народазнаўства]]. == Біяграфія == Люцыян Узембла нарадзіўся 11 лютага 1864 года ў [[шляхта|шляхецкай сям’і]] Станіслава Уземблы і Людвікі Гербурт-Гейбовіч. Самавук. Пісаў па-польску, ведаў [[Літоўская мова|літоўскую мову]]{{Няма АК}}. У Люцыяна дома была вялікая бібліятэка. Удзельнічаў у выстаўках і культурным жыцці Вільні. У прэсе ён звычайна падпісваўся псеўданімамі. Часцей за ўсё карыстаўся мянушкай «Сулімчык» ({{lang-pl|Sulimczyk}}). Збіраў творы мастацтва, рукапісы<ref name="Sudarytoja Vida Girininkienė"/><ref name="Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka"/><ref name="Vilniaus Bernardinų kapinės">Vilniaus Bernardinų kapinės rašytiniuose ir ikonografiniuose šaltiniuose. Parodos katalogas, 2010 m.</ref>. Люцыян Узембла быў ініцыятарам і бібліятэкарам віленскага [[Таварыства аматараў старажытнасцей і народазнаўства|Таварыства аматараў старажытнасці і народазнаўства]] (1899—1906), вядомага таксама як археалагічны гурток<ref>[https://pawet.net/files/w_szukiewicz.pdf Мар’яна Магдалена Бломберг, Вандалін Шукевіч. Сын лідскай зямлі — даследчык і грамадскі дзеяч. Варшава: Таварыства польскай культуры на Лідчыне; 2010, С. 60-62].</ref><ref>Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008, s. 129—130.</ref><ref>Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», [[2003]]. — 485 s, s. 313.</ref><ref>{{Cite web|url=https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2019~1617120346114/B.03~2019~1617120346114.pdf|title=Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., p. 89-90.|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228130615/https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:B.03~2019~1617120346114/B.03~2019~1617120346114.pdf|archive-date=28 лютага 2024|access-date=15 сакавіка 2024|url-status=dead}}</ref>. У 1900 годзе з ініцыятывы таварыства грошы з Таварыства аматараў старажытнасці і народазнаўства былі зафундаваны на памятную табліцу [[Францішак Багушэвіч|Францішку Багушэвічу]] з партрэтам у [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|жупранскім касцёле]]<ref>[https://polona.pl/item-view/1f84640b-17f2-4a4f-a661-25dacfc21adb?page=1 Kurjer Wileński 1924, nr 25 (25 lipca), L-wislaw, O Kołku Miłośników wiedzy o Kraju, s. 2]</ref>. Таксама Люцыян Узембла быў сябрам Таварыства навукі і мастацтва, сябрам Рады Таварыства сяброў навукі і яго музейнай камісіі. У 1907—1914 гады Люцыян Узембла быў галоўным захавальнікам фондаў Віленскага навукова-мастацкага музея. Член Таварыства сяброў навукі ў Вільні. З 1919 года — эксперт факультэта прыгожых мастацтваў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], у 1921—1924 гадах — малодшы асістэнт кафедры гісторыі культуры гуманітарнага факультэта<ref name="Sudarytoja Vida Girininkienė" /><ref name="Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka" /><ref name="Vilniaus Bernardinų kapinės" />. З 1883 года ў выданнях Вільні, [[Варшава|Варшавы]], [[Санкт-Пецярбург]]а Люцыян Узембла публікаваў артыкулы пра выдатных дзеячаў грамадства і культуры, публікаваў даследаванні на тэмы археалогіі, гісторыі, мастацтва, адукацыі, напісаў шэраг артыкулаў пра старыя [[Роса|могілкі Росы]], [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|бернардзінскія могілкі ў Вільні]], пра пахаваных на іх людзей, клапаціўся аб рэстаўрацыі [[надмагільны помнік|надмагільных помнікаў]]<ref name="Sudarytoja Vida Girininkienė" /><ref name="Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka" /><ref name="Vilniaus Bernardinų kapinės" />. [[File:Grób Łucjana Edwarda Uziębły.jpg|thumb|Магіла Люцыяна Уземблы на Бернардзінскіх могілках у Вільні]] Шмат знойдзеных рукапісаў Люцыян Узембла перадаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літвы|бібліятэцы імя Урублеўскага]], [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскаму ўніверсітэту]], перадаў дзве знойдзеныя карціны мастака [[Ян Рустэм|Яна Рустэма]]. Знойдзеныя ім карціны захоўваюцца ў [[Літоўскі нацыянальны мастацкі музей|Літоўскім мастацкім музеі]]<ref name="Sudarytoja Vida Girininkienė"/><ref name="Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka"/><ref name="Vilniaus Bernardinų kapinės"/>. У канцы жыцця Люцыян Узембла аслеп і аглух. Памёр 12 снежня 1942 года ў Вільні. Пахаваны побач з бацькамі і братам на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|бернардзінскіх могілках]]. Побач з ім пахавана і яго жонка Марыя<ref name="Sudarytoja Vida Girininkienė"/><ref name="Vilniaus Bernardinų kapinės"/>. == Культурная дзейнасць == Апублікаваў у польскай прэсе (Варшава, Вільня) шмат артыкулаў на гістарычна-культурныя і гістарычна-літаратурныя тэмы, у тым ліку пра жыццё і творчасць [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]]. Перапісваўся з [[Эліза Ажэшка|Элізай Ажэшкай]]. Ініцыятар ушанавання памяці [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] ў 1897 годзе ў Вільні, членам юбілейнага камітэта быў і [[Францішак Багушэвіч]]. Аўтар [[некралог]]аў пра Багушэвіча «Паэт-юрыст», «Францішак Бенедыкт Багушэвіч» (1900)<ref>{{Крыніцы/БЭ|16|артыкул=Узембла Люцыян|аўтар=[[Г. В. Кісялёў]]}}</ref>. == Творы == === Беларускія пераклады === * Паэт-юрыст // Пачынальнікі. Мн., 1977; * Францішак Бенедыкт Багушэвіч // [[С. Х. Александровіч|Александровіч С.Х.]], [[В. С. Александровіч|Александровіч В.С.]] Беларуская літаратура XIX — пачатку XX ст.: Хрэстаматыя крытыч. матэрыялаў. Мн., 1978. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|16|артыкул=Узембла Люцыян|аўтар=[[Г. В. Кісялёў]]}} == Спасылкі == * [https://polona.pl/sets?searchCategory=objectSets&page=0&size=24&sort=RELEVANCE&searchLike=Uziębło,%20Lucjan&copyright=false Працы Люцыяна Узембла] ў сэрвісе Polona * {{bis.nlb.by|129636}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Узембла Люцыян}} [[Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Літвы]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Літвы]] bm1wcj90do07dd1yn6woy3vs27i8x3i Mój pogląd na literaturę 0 765110 5222385 4936857 2026-10-20T14:55:27Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Кнігі 2003 года]]; +[[Катэгорыя:Зборнікі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222385 wikitext text/x-wiki {{Выданне}}'''Mój pogląd na literaturę. (Мой погляд на літаратуру)''' – зборнік [[Эсэ|эсэістыкі]] і літаратурнай [[Публіцыстыка|публіцыстыкі]] [[Станіслаў Лем|Станіслава Лема,]] упершыню выдадзены ў ''«Wydawnictwo Literackie»'' ў [[2003 год у гісторыі літаратуры|2003 г.]] як 24-ты том аўтарскага «Збору твораў». Пасляслоўе напісаў прафесар Ежы Яжэмбскі . Твор падзелены на тры часткі, як і яго першакрыніца — ''«Rozprawy i szkice»'' (1975), адкуль паходзіць большасць нататак. Першая частка змяшчае літаратуразнаўчыя эсэ, другая — абмеркаванне выбранай літаратуры (у тым ліку з выдавецкай серыі „[[:pl:Stanisław_Lem_poleca|Stanisław Lem poleca]]” («Станіслаў Лем рэкамендуе»), трэцяя — розныя літаратуразнаўчыя артыкулы. == Склад == * '''Уводзіны''' (''Do moich Czytelników) (''1973) * '''Першая частка''' ** ''«Niebezpieczne związki» («''Небяспечныя сувязі»'')'' (1975) ** ''«Głos autora w dyskusji nad «[[:pl:Filozofia_przypadku|Filozofią przypadku]]» (''«Голас аўтара ў дыскусіі вакол «Філасофіі выпадку»'')'' (1975) ** ''«Wyznania antysemioty» (''«Прызнанне антысеміёта» ) (1975) ** ''«[[:pl:Tzvetan_Todorov|Tzvetana Todorova]] fantastyczna teoria literatury» (''«Фантастычная тэорыя літаратуры Цветана Тодарава»'')'' (1975) ** ''«O niekonsekwencji w literaturze» (''«Пра непаслядоўнасць у літаратуры»'')'' (1975). ** ''«Markiz w grafie» (''«Маркіз у графе»'')'' (1979) ** ''«Science fiction: beznadziejny przypadek – z wyjątkami» (''«Science fiction: безнадзейны выпадак — з выняткамі»'')'' (1987) ** ''«Mój pogląd na literaturę» (''«Мой погляд на літаратуру»'')'' (1990) * '''Другая частка''' ** ''«O Dostojewskim niepowściągliwie» («''Нястрымана пра [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі|Дастаеўскага]]»'')'' (1962) ** ''«Lolita» czyli Stawrogin i Beatrycze» («''Лаліта», або Стаўрогін і Беатрычэ''»)'' (1975 г.) ** ''«[[:pl:Andrzej_Kijowski_(krytyk)|Andrzeja Kijowskiego]] poema narodowe» («''Народная паэма Анджэя Кіёўскага''»)'' (1992) ** ''«Przedmowa do «Torpedy czasu» [[:pl:Antoni_Słonimski|A. Słonimskiego]]» («У''водзіны да «Тарпеды часу» А. Слонімскага''»)'' (1975) ** ''«Posłowie do «Wojny światów» H. G. Wellsa» («''Пасляслоўе да «Вайны сусветаў» [[Герберт Уэлс|Герберта Уэлса]]''»)'' (1975) ** ''«Posłowie do «Ubika» Ph. Dicka» («''Пасляслоўе да рамана «Убік»» [[Філіп Дзік|Ф. Дзіка]]''»)'' (1975 г.) ** ''«Posłowie do «Niesamowitych opowieści» [[:pl:Stefan_Grabiński|S. Grabińskiego]]» (''«Пасляслоўе да «Дзіўных гісторый» С Грабіньскага»'')'' (1975) ** ''«Posłowie do «Pikniku na skraju drogi» i «Lasu» A.i B. Strugackich» («''Пасляслоўе да «[[Пікнік на абочыне|Пікніка на абочыне]]» і «Лесу''»'' [[Браты Стругацкія|А.]] [[Браты Стругацкія|і Б]] [[Браты Стругацкія|Стругацкіх]]») ** ''«O powstaniu powieści» [[:pl:Wizja_lokalna_(powieść)|Wizja lokalna]]» («''Пра стварэнне рамана «Лакальны погляд''»)'' (1987) * '''Частка трэцяя''' ** ''«"Summa technologiae" Posłowie do dyskusji.»'' («"[[Summa technologiae]]''"'' — пасляслоўе да дыскусіі»'')'' (1975) ** ''«O poznaniu pozazmysłowym» («''Пра пазасэнсавае пазнанне''»)'' (1975) ** ''«Trzydzieści lat później» («''Трыццаць гадоў пазней''»)'' (1991) * '''Дадаткі''' == Спасылкі == * [http://solaris.lem.pl/ksiazki/eseje/poglad-na-literature Інфармацыя на афіцыйнай балонцы аўтара] {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-05-18}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўства]] [[Катэгорыя:Станіслаў Лем]] [[Катэгорыя:Літаратура на польскай мове]] [[Катэгорыя:Кнігі 2003 года]] [[Катэгорыя:Зборнікі]] 2g1c2p47ephefys88rlcph09qd6y6ct Агранулацытоз 0 765626 5222770 4749566 2026-10-21T11:46:38Z Autumndancer 168015 5222770 wikitext text/x-wiki {{захворванне}} '''Агранулацытоз''', '''Алейкія''' — паталагічны стан, пры якім назіраецца зніжэнне ўзроўню [[лейкацыты|лейкацытаў]] (менш за 1·10<sup>9</sup>/л) за кошт [[гранулацыты|гранулацытаў]] (менш за 0,75·10<sup>9</sup>/л) і манацытаў, павышаецца ўспрымальнасць арганізма да бактэрыяльных і грыбковым інфекцый. У залежнасці ад патагенезу вылучаюць міелатаксічны агранулацытоз (цытастатычная хвароба) і імунны, які звязаны з утварэннем антыцелаў да экзагенных антыгенаў — гаптэнам (гаптэнавы, лекавы) агранулацытоз, або аўтаіммунны (пры калагенозах, лімфамах, вірусных гепатытах). Гаптэнавы агранулацытоз можа ўзнікнуць у выніку прыёму дыякарба (дыямоксу), амідапірыну, антыпірыну, ацэтыльсаліцылавай кіслаты (аспірыну), метамізолу натрыю (анальгіна), барбітуратаў, ізаніязіду (тубазіду), мепратанідаку, мепрабамадану, індаметацыну, левамізолу, сульфаніламідаў, метыцыліну, трыметапрыму (уваходзіць у склад бактрыму), хінгаміну (хлорахіну), інсектыцыдаў, [[клазапін]]у (азалептыну) і інш. Упершыню агранулацытоз быў апісаны ў 1922 годзе [[Вернер Шульц|Вернерам Шульцам]], у 1931 годзе незалежна ад яго — Р. Р. Краке. Шырокае выкарыстанне цытастатычнай тэрапіі (і медыкаментознай, і прамянёвай), а таксама вялікай колькасці новых лекавых сродкаў прывяло да павышэння частаты гэтага сіндрому. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-05-24}} [[Катэгорыя:Захворванні крыві]] 24akhsuyiviy4po3yjb3pulibqyx84z Інтрон 0 773347 5222464 5208665 2026-10-20T17:46:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222464 wikitext text/x-wiki '''Інтрон''' — гэта [[Паслядоўнасць нуклеінавых кіслот|паслядоўнасць нуклеатыдаў]] у [[ген]]е, якая не экспрэсуецца і не прысутная ў канчатковым прадукце РНК. Слова ''інтрон'' паходзіць ад тэрміна ''<u>intr</u>agenic'' ''regi<u>on</u>'', то-бок вобласць унутры гена.<ref name="Gilbert19783">«The notion of the cistron [i.e., gene] … must be replaced by that of a transcription unit containing regions which will be lost from the mature messenger — which I suggest we call introns (for intragenic regions) — alternating with regions which will be expressed — exons.» (Gilbert 1978) {{cite journal|vauthors=Gilbert W|title=Why genes in pieces?|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1978-02-09_271_5645/page/500|journal=Nature|volume=271|issue=5645|pages=501|date=February 1978|pmid=622185|doi=10.1038/271501a0|s2cid=4216649|author-link=Walter Gilbert|bibcode=1978Natur.271..501G|doi-access=free}}</ref> Тэрмін ''інтрон'' адносіцца як да паслядоўнасці ДНК у гене, так і да адпаведнай паслядоўнасці РНК у [[Транскрыпцыя (біялогія)|транскрыптах]] РНК.<ref>{{cite journal|vauthors=Kinniburgh AJ, Mertz JE, Ross J|title=The precursor of mouse beta-globin messenger RNA contains two intervening RNA sequences|url=https://archive.org/details/cell_1978-07_14_3/page/681|journal=Cell|volume=14|issue=3|pages=681–693|date=July 1978|pmid=688388|doi=10.1016/0092-8674(78)90251-9|s2cid=21897383}}</ref> Неінтронныя паслядоўнасці, якія злучаюцца падчас працэсінгу РНК з фармаваннем спелай РНК, называюцца [[Экзон|экзонамі]].<ref name="Lewin19872">{{Cite book|vauthors=Lewin B|title=Genes|url=https://archive.org/details/geneslewi00lewi|pages=[https://archive.org/details/geneslewi00lewi/page/159 159]–179, 386|date=1987|publisher=Wiley|isbn=0-471-83278-2|edition=3rd|location=New York|oclc=14069165}}</ref> Інтроны знаходзяцца ў генах большасці арганізмаў і многіх вірусаў, і яны могуць знаходзіцца як у генах, што кадуюць бялок, так і ў генах, якія функцыянуюць як РНК (некадуючыя гены). Існуе чатыры асноўных тыпа інтронаў: інтроны тРНК, інтроны групы I, інтроны групы II і сплайсасомныя інтроны (гл. ніжэй). Інтроны рэдка сустракаюцца ў бактэрый і архей (пракарыёт), але большасць эўкарыятычных генаў змяшчае некалькі сплайсасомных інтронаў. == Адкрыццё і этымалогія == Упершыню інтроны былі выяўлены ў бялок-кадуючых генах [[Адэнавірусы|адэнавірусу]]<ref>{{cite journal|vauthors=Chow LT, Gelinas RE, Broker TR, Roberts RJ|title=An amazing sequence arrangement at the 5' ends of adenovirus 2 messenger RNA|url=https://archive.org/details/cell_1977-09_12_1/page/1|journal=Cell|volume=12|issue=1|pages=1–8|date=September 1977|pmid=902310|doi=10.1016/0092-8674(77)90180-5|s2cid=2099968}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Berget SM, Moore C, Sharp PA|title=Spliced segments at the 5' terminus of adenovirus 2 late mRNA|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1977-08_74_8/page/3171|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=74|issue=8|pages=3171–3175|date=August 1977|pmid=269380|pmc=431482|doi=10.1073/pnas.74.8.3171|bibcode=1977PNAS...74.3171B|doi-access=free}}</ref>, а потым ідэнтыфікаваныя ў генах транспартнай і рыбасомнай РНК. Зараз вядома, што інтроны сустракаюцца ў самых розных генах арганізмаў, бактэрый<ref>{{cite journal|vauthors=Belfort M, Pedersen-Lane J, West D, Ehrenman K, Maley G, Chu F, Maley F|title=Processing of the intron-containing thymidylate synthase (td) gene of phage T4 is at the RNA level|url=https://archive.org/details/sim_cell_1985-06_41_2/page/375|journal=Cell|volume=41|issue=2|pages=375–382|date=June 1985|pmid=3986907|doi=10.1016/s0092-8674(85)80010-6|s2cid=27127017|author-link=Marlene Belfort}}</ref> і вірусаў ва ўсіх біялагічных царствах. Той факт, што гены расшчапляюцца або перарываюцца інтронамі, быў адкрыты незалежна адзін ад аднаго ў 1977 годзе [[Філіп Шарп|Філіпам Аленам Шарпам]] і [[Рычард Робертс|Рычардам Дж. Робертсам]], за што яны разам атрымалі [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне]] ў 1993 годзе<ref name="NobelPR19932">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1993/press.html|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1993}}</ref>. Тэрмін ''інтрон'' быў уведзены амерыканскім [[біяхімік]]ам [[Уолтэр Гілберт|Уолтэрам Гілбертам]]:<ref name="Gilbert19783" /><blockquote>«Паняцце [[цыстрон]]а [г.зн. гена] … павінна быць заменена на паняцце адзінкі транскрыпцыі, якая змяшчае вобласці, што будуць страчаны ад спелага мэсэнджара — іх я прапаную называць інтронамі (для ўнутрыгенных абласцей) — якія чаргуюцца з абласцямі, што будуць экспрэсаваныя — экзонамі». (Гілберт 1978)</blockquote>Тэрмін ''інтрон'' таксама адносіцца да ''інтрацыстрона'', то-бок дадатковай часткі ДНК, якая ўзнікае ў [[цыстрон]]е.<ref>{{cite journal|vauthors=Tonegawa S, Maxam AM, Tizard R, Bernard O, Gilbert W|title=Sequence of a mouse germ-line gene for a variable region of an immunoglobulin light chain|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1978-03_75_3/page/1485|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=75|issue=3|pages=1485–1489|date=March 1978|pmid=418414|pmc=411497|doi=10.1073/pnas.75.3.1485|doi-access=free|bibcode=1978PNAS...75.1485T}}</ref> Хоць інтроны часам называюць ''прамежкавымі паслядоўнасцямі'',<ref>{{cite journal|vauthors=Tilghman SM, Tiemeier DC, Seidman JG, Peterlin BM, Sullivan M, Maizel JV, Leder P|title=Intervening sequence of DNA identified in the structural portion of a mouse beta-globin gene|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1978-02_75_2/page/725|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=75|issue=2|pages=725–729|date=February 1978|pmid=273235|pmc=411329|doi=10.1073/pnas.75.2.725|doi-access=free|bibcode=1978PNAS...75..725T}}</ref> тэрмін «прамежкавая паслядоўнасць» можа адносіцца да любога з некалькіх сямействаў унутраных паслядоўнасцей нуклеінавых кіслот, якія не прысутнічаюць у канчатковым прадукце гена, уключаючы [[Бялковы сплайсінг|інтэіны]], [[Неперакладзены рэгіён|нетранслюемыя вобласці]] (UTR) і нуклеатыды, што выдаляюцца шляхам [[Рэдагаванне РНК|рэдагавання РНК]]. == Размеркаванне == Назіраецца, што частата інтронаў у розных геномах моцна адрозніваецца сярод біялагічных арганізмаў. Напрыклад, інтроны надзвычай часта сустракаюцца ў ядзерным геноме [[Сківічнаротыя|пазваночных з сківіцай]] (напрыклад, чалавека, мышэй і рыб-фугу), дзе кадуючыя бялок гены амаль заўсёды маюць некалькі інтронаў, у той час як інтроны рэдка сустракаюцца ў ядзерных генах некаторых эўкарыятычных мікраарганізмаў,<ref>{{cite journal|vauthors=Stajich JE, Dietrich FS, Roy SW|title=Comparative genomic analysis of fungal genomes reveals intron-rich ancestors|journal=Genome Biology|volume=8|issue=10|pages=R223|year=2007|pmid=17949488|pmc=2246297|doi=10.1186/gb-2007-8-10-r223|doi-access=free}}</ref> напрыклад, у [[Пякарскія дрожджы|пякарскіх/піўных дражджах]] (''Saccharomyces cerevisiae''). [[Мітахандрыяльная ДНК|Мітахандрыяльныя геномы]] пазваночных увогуле не маюць інтронаў.<ref>{{cite journal|vauthors=Taanman JW|title=The mitochondrial genome: structure, transcription, translation and replication|url=https://archive.org/details/sim_bioenergetics_1999-02-09_1410_2/page/103|journal=Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Bioenergetics|volume=1410|issue=2|pages=103–123|date=February 1999|pmid=10076021|doi=10.1016/s0005-2728(98)00161-3|doi-access=|s2cid=19229072}}</ref> [[Файл:Pre-mRNA_to_mRNA_MH.svg|справа|міні|420x420пкс| Простая ілюстрацыя неслайсаванай прэ-мРНК з двума інтронамі і трыма экзонамі (уверсе). Пасля таго, як інтроны былі выдалены шляхам сплайсінгу, спелая мРНК гатовая да трансляцыі (унізе).]] Асабліва экстрэмальны выпадак — ген ''dhc7 [[дразафілы]],'' які змяшчае інтрон памерам ≥3,6 [[Мегабаза|мегабазы]] (Mb), транскрыпцыя якога займае прыкладна тры дні.<ref name="tollervey20002">{{cite journal|vauthors=Tollervey D, Caceres JF|title=RNA processing marches on|url=https://archive.org/details/cell_2000-11-22_103_5/page/703|journal=Cell|volume=103|issue=5|pages=703–709|date=November 2000|pmid=11114327|doi=10.1016/S0092-8674(00)00174-4|doi-access=free}}</ref><ref name="reugels20002">{{cite journal|vauthors=Reugels AM, Kurek R, Lammermann U, Bünemann H|title=Mega-introns in the dynein gene DhDhc7(Y) on the heterochromatic Y chromosome give rise to the giant threads loops in primary spermatocytes of Drosophila hydei|url=https://archive.org/details/sim_genetics_2000-02_154_2/page/758|journal=Genetics|volume=154|issue=2|pages=759–769|date=February 2000|pmid=10655227|pmc=1460963|doi=10.1093/genetics/154.2.759}}</ref> З іншага боку, даследаванне 2015 г. паказвае, што самая кароткая вядомая даўжыня інтрона ў [[Жывёлы|жывёл]] складае 30 пар асноў (п.н.), якія знаходзяцца ў гене ''MST1L'' чалавека.<ref name="piovesan20152">{{cite journal|vauthors=Piovesan A, Caracausi M, Ricci M, Strippoli P, Vitale L, Pelleri MC|title=Identification of minimal eukaryotic introns through GeneBase, a user-friendly tool for parsing the NCBI Gene databank|journal=DNA Research|volume=22|issue=6|pages=495–503|date=December 2015|pmid=26581719|pmc=4675715|doi=10.1093/dnares/dsv028}}</ref> Самыя кароткія вядомыя інтроны належаць [[Гетэратрыхіі|рознарэснічным]] інфузорыям, такім як ''[[Stentor coeruleus]]'', у якіх большасць (> 95 %) інтронаў даўжынёй 15 або 16 п.н.<ref name="slabodnick20172">{{cite journal|vauthors=Slabodnick MM, Ruby JG, Reiff SB, Swart EC, Gosai S, Prabakaran S, Witkowska E, Larue GE, Fisher S, Freeman RM, Gunawardena J, Chu W, Stover NA, Gregory BD, Nowacki M, Derisi J, Roy SW, Marshall WF, Sood P|display-authors=6|title=The Macronuclear Genome of Stentor coeruleus Reveals Tiny Introns in a Giant Cell|journal=Current Biology|volume=27|issue=4|pages=569–575|date=February 2017|pmid=28190732|doi=10.1016/j.cub.2016.12.057|pmc=5659724}}</ref> == Класіфікацыя == Сплайсінг усіх інтронзмяшчальных малекул РНК вонкава падобны. Тым не менш, розныя тыпы інтронаў былі ідэнтыфікаваныя шляхам вывучэння структуры інтронаў з дапамогай аналізу паслядоўнасці ДНК разам з генетычным і біяхімічным аналізам рэакцый сплайсінгу РНК. Вылучана як мінімум чатыры розныя класы інтронаў: * [[Сплайсінг РНК|Інтроны ў ядзерных кадуючых бялок генах]], якія выдаляюцца [[Сплайсасома|сплайсасомамі]] (сплайсасомныя інтроны) * Інтроны ў ядзерных і архейных генах [[Транспартная РНК|транспартнай РНК]], якія выдаляюцца бялкамі (інтроны тРНК) * [[Інтроны I групы|Інтроны групы I]], якія выдаляюцца самастойна [[Рыбазім|РНК-каталізам]] * [[Інтроны II групы|Інтроны групы II]], якім характэрны аўтасплайсінг, як і інтронам I групы. Мяркуецца, што [[інтроны III групы]] з’яўляюцца пятым класам, але мала што вядома пра біяхімічны апарат, які забяспечвае іх сплайсінг. Іх часта адносяць да II групы праз структурнае і функцыянальнае падабенства. Інтроны I, II, III груп самастойна выразаюцца з мРНК і менш распаўсюджаныя, чым сплайсасомныя інтроны.<ref>{{cite journal|vauthors=Copertino DW, Hallick RB|title=Group II and group III introns of twintrons: potential relationships with nuclear pre-mRNA introns|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-biochemical-sciences_1993-12_18_12/page/n20|journal=Trends in Biochemical Sciences|volume=18|issue=12|pages=467–471|date=December 1993|pmid=8108859|doi=10.1016/0968-0004(93)90008-b}}</ref> === Сплайсасомныя інтроны === Ядзерныя інтроны ў прэ-мРНК (сплайсасомныя інтроны) характарызуюцца спецыфічнымі паслядоўнасцямі, размешчанымі на межах паміж інтронамі і экзонамі.<ref>{{cite journal|vauthors=Padgett RA, Grabowski PJ, Konarska MM, Seiler S, Sharp PA|title=Splicing of messenger RNA precursors|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1986_55_annual/page/1119|journal=Annual Review of Biochemistry|volume=55|pages=1119–1150|year=1986|pmid=2943217|doi=10.1146/annurev.bi.55.070186.005351}}</ref> Гэтыя паслядоўнасці распазнаюцца малекуламі сплайсасомнай РНК, калі ініцыююцца рэакцыі сплайсінгу.<ref>{{cite journal|vauthors=Guthrie C, Patterson B|title=Spliceosomal snRNAs|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-genetics_1988_22/page/387|journal=Annual Review of Genetics|volume=22|pages=387–419|year=1988|pmid=2977088|doi=10.1146/annurev.ge.22.120188.002131}}</ref> Акрамя таго, яны маюць кропку разгалінавання, пэўную паслядоўнасць нуклеатыдаў паблізу 3'-канца інтрона, якая кавалентна злучаецца з 5'-канцом інтрона ў працэсе сплайсінгу, утвараючы разгалінаваны інтрон. Акрамя гэтых трох кароткіх кансерватыўных элементаў, паслядоўнасці інтронаў ядзернай прэ-мРНК вельмі зменлівыя. Ядзерныя інтроны прэ-мРНК часта значна даўжэйшыя за суседнія экзоны. Выдаленне інтронаў транспартнай РНК залежыць ад бялкоў. Выразанне адбываецца ў пэўным месцы ўнутры антыкадонавай пятлі несплайсаваных папярэднікаў тРНК і выдаляюцца інтроны эндануклеазай сплайсінгу тРНК. Затым экзоны злучаюцца разам другім бялком, тРНК-лігазай сплайсінгу.<ref>{{cite journal|vauthors=Greer CL, Peebles CL, Gegenheimer P, Abelson J|title=Mechanism of action of a yeast RNA ligase in tRNA splicing|url=https://archive.org/details/sim_cell_1983-02_32_2/page/537|journal=Cell|volume=32|issue=2|pages=537–546|date=February 1983|pmid=6297798|doi=10.1016/0092-8674(83)90473-7|s2cid=44978152}}</ref> Інтроны, якім характерны самасплайсінг, таксама часам сустракаюцца ў генах тРНК.<ref>{{cite journal|vauthors=Reinhold-Hurek B, Shub DA|title=Self-splicing introns in tRNA genes of widely divergent bacteria|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1992-05-14_357_6374/page/172|journal=Nature|volume=357|issue=6374|pages=173–176|date=May 1992|pmid=1579169|doi=10.1038/357173a0|s2cid=4370160|bibcode=1992Natur.357..173R}}</ref> === Інтроны I і II групы === Інтроны групы I і групы II знаходзяцца ў генах, якія кадуюць бялкі ([[інфармацыйная РНК]]), транспартную РНК і [[Рыбасамальная РНК|рыбасамальную РНК]] у вельмі шырокім дыяпазоне жывых арганізмаў.<ref>{{cite journal|vauthors=Cech TR|title=Self-splicing of group I introns|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1990_59/page/543|journal=Annual Review of Biochemistry|volume=59|pages=543–568|year=1990|pmid=2197983|doi=10.1146/annurev.bi.59.070190.002551}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Michel F, Ferat JL|title=Structure and activities of group II introns|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1995_64/page/435|journal=Annual Review of Biochemistry|volume=64|pages=435–461|year=1995|pmid=7574489|doi=10.1146/annurev.bi.64.070195.002251}}</ref> Пасля транскрыпцыі ў РНК інтроны груп I і II таксама ўступаюць у шырокія ўнутраныя ўзаемадзеянні, якія дазваляюць ім згортвацца ў спецыфічную складаную [[Троесная структура нуклеінавых кіслот|трохмерную архітэктуру]]. Гэтыя складаныя архітэктуры дазваляюць некаторым інтронам групы I і групы II ''самастойна выдаляцца'', гэта значыць малекула РНК, якая змяшчае інтрон, можа перабудоўваць сваю ўласную кавалентную структуру так, каб дакладна выдаліць інтрон і злучыць экзоны разам у правільным парадку. У некаторых выпадках пэўныя бялкі, якія звязваюць інтроны, удзельнічаюць у сплайсінгу, дапамагаючы інтрону згортвацца ў трохмерную структуру, неабходную для аўтасплайсінгу. Інтроны групы I і групы II адрозніваюцца рознымі наборамі ўнутраных кансерватыўных паслядоўнасцей і трохмерных структур. Таксама падчас сплайсінгу малекул РНК, што маюць інтроны групы II, ствараюцца разгалінаваныя інтроны (як і інтроны сплайсасомных РНК), у той час як інтроны групы I выкарыстоўваюць некадуемы гуаназінавы нуклеатыд (звычайна GTP), каб ініцыяваць сплайсінг, дадаючы яго да 5'-канца выдаленага інтрона. == Дакладнасць сплайсінгу == Сплайсасома — гэта вельмі складаная структура, у якую ўваходзіць да ста бялкоў і пяць розных РНК. Субстратам рэакцыі з’яўляецца доўгая малекула РНК, і рэакцыі трансэтэрыфікацыі, якія каталізуюцца сплайсасомай, патрабуюць аб’яднання сайтаў, якія могуць знаходзіцца на тысячах нуклеатыдаў адзін ад аднаго.<ref>{{cite journal|vauthors=Wan R, Bai R, Zhan X, Shi Y|date=2020|title=How is precursor messenger RNA spliced by the spliceosome?|journal=Annual Review of Biochemistry|volume=89|pages=333–358|doi=10.1146/annurev-biochem-013118-111024|pmid=31815536|s2cid=209167227}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Wilkinson ME, Charenton C, Nagai K|date=2020|title=RNA splicing by the spliceosome|journal=Annual Review of Biochemistry|volume=89|pages=359–388|doi=10.1146/annurev-biochem-091719-064225|pmid=31794245|s2cid=208626110}}</ref> Усе біяхімічныя рэакцыі звязаны з вядомай частатой памылак, і чым больш складаная рэакцыя, тым вышэй верагоднасць памылкі. Такім чынам, не дзіўна, што рэакцыя сплайсінгу, каталізуемая сплайсасомай, мае значную долю памылак, нават калі існуюць дадатковыя фактары сплайсасомы, якія падаюляўць выпадковае расшчапленне скрытых сайтаў сплайсінгу.<ref>{{cite journal|vauthors=Sales-Lee J, Perry DS, Bowser BA, Diedrich JK, Rao B, Beusch I, Yates III JR, Roy SW, Madhani HD|date=2021|title=Coupling of spliceosome complexity to intron diversity|journal=Current Biology|volume=31|issue=22|pages=4898–4910 e4894|doi=10.1016/j.cub.2021.09.004|pmid=34555349|pmc=8967684|s2cid=237603074}}</ref> У ідэальных умовах рэакцыя сплайсінгу, верагодна, будзе дакладнай на 99,999 % (частата памылак 10<sup>−5</sup>), правільныя экзоны будуць аб’яднаны, а правільны інтрон будзе выдалены.<ref>{{cite journal|vauthors=Hsu SN, Hertel KJ|date=2009|title=Spliceosomes walk the line: splicing errors and their impact on cellular function|journal=RNA Biology|volume=6|issue=5|pages=526–530|doi=10.4161/rna.6.5.9860|pmid=19829058|pmc=3912188|s2cid=22592978}}</ref> Аднак гэтыя ідэальныя ўмовы патрабуюць вельмі блізкага супадзення з найлепшымі паслядоўнасцямі сайтаў сплайсінгу і адсутнасці якіх-небудзь канкуруючых скрытых паслядоўнасцей сайтаў сплайсінгу ў інтронах, і гэтыя ўмовы рэдка сустракаюцца ў вялікіх эукарыятычных генах, якія могуць ахопліваць больш за 40 тысяч пар асноў. Нядаўнія даследаванні паказалі, што фактычны ўзровень памылак можа быць значна вышэйшым за 10<sup>−5</sup> і дасягаць 2 % або 3 % памылак (частата памылак 2 або 3 x 10<sup>−2</sup>) на ген.<ref>{{cite journal|vauthors=Melamud E, Moult J|date=2009|title=Stochastic noise in splicing machinery|journal=Nucleic Acids Research|volume=gkp471|issue=14|pages=4873–4886|doi=10.1093/nar/gkp471|pmid=19546110|pmc=2724286}}</ref><ref name="Fox2">{{cite journal|vauthors=Fox-Walsh KL, Hertel KJ|date=2009|title=Splice-site pairing is an intrinsically high fidelity process|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-02-10_106_6/page/1766|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=106|issue=6|pages=1766–1771|doi=10.1073/pnas.0813128106|pmid=19179398|pmc=2644112|bibcode=2009PNAS..106.1766F|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Stepankiw N, Raghavan M, Fogarty EA, Grimson A, Pleiss JA|date=2015|title=Widespread alternative and aberrant splicing revealed by lariat sequencing|journal=Nucleic Acids Research|volume=43|issue=17|pages=8488–8501|doi=10.1093/nar/gkv763|pmid=26261211|pmc=4787815}}</ref> Дадатковыя даследаванні паказваюць, што доля памылак складае не менш за 0,1 % на інтрон.<ref name="Pickrell2">{{cite journal|vauthors=Pickrell JK, Pai AA, Gilad Y, Pritchard JK|date=2010|title=Noisy splicing drives mRNA isoform diversity in human cells|journal=PLOS Genet|volume=6|issue=12|pages=e1001236|doi=10.1371/journal.pgen.1001236|pmid=21151575|pmc=3000347|doi-access=free}}</ref><ref name="Skandalis2">{{cite journal|vauthors=Skandalis A|date=2016|title=Estimation of the minimum mRNA splicing error rate in vertebrates|journal=Mutation Research/Fundamental and Molecular Mechanisms of Mutagenesis|volume=784|issue=1713|pages=34–38|doi=10.1098/rstb.2015.0474|pmid=27994117|pmc=5182408}}</ref> Гэты адносна высокі ўзровень памылак сплайсінгу тлумачыць, чаму большасць варыянтаў сплайсінгу хутка разбураюцца нонсэнс-апасродкаваным распадам.<ref>{{cite journal|vauthors=Zhang Z, Xin D, Wang P, Zhou L, Hu L, Kong X, Hurst LD|date=2009|title=Noisy splicing, more than expression regulation, explains why some exons are subject to nonsense-mediated mRNA decay|journal=BMC Biology|volume=7|pages=23|doi=10.1186/1741-7007-7-23|pmid=19442261|pmc=2697156|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Bitton DA, Atkinson SR, Rallis C, Smith GC, Ellis DA, Chen YY, Malecki M, Codlin S, Lemay JF, Cotobal C|date=2015|title=Widespread exon skipping triggers degradation by nuclear RNA surveillance in fission yeast|journal=Genome Research|volume=25|issue=6|pages=884–896|doi=10.1101/gr.185371.114|pmid=25883323|pmc=4448684}}</ref> Наяўнасць неакуратных сайтаў звязвання ў генах выклікае памылкі сплайсінгу, і можа здацца дзіўным, што гэтыя сайты не былі ліквідаваны натуральным адборам. Аргумент аб іх устойлівасці падобны на аргумент аб прычыне існавання «смеццевай» ДНК.<ref name="Pickrell2" /><ref>{{cite journal|vauthors=Saudemont B, Popa A, Parmley JL, Rocher V, Blugeon C, Necsulea A, Meyer E, Duret L|date=2017|title=The fitness cost of mis-splicing is the main determinant of alternative splicing patterns|journal=Genome Biology|volume=18|issue=1|pages=208|doi=10.1186/s13059-017-1344-6|pmid=29084568|pmc=5663052|doi-access=free}}</ref><blockquote>Хаця мутацыі, якія ствараюць або разбураюць сайты звязвання, могуць быць крыху шкоднымі, вялікая колькасць магчымых такіх мутацый робіць непазбежным тое, што некаторыя з іх дасягнуць фіксацыі ў папуляцыі. Гэта асабліва актуальна для такіх відаў, як людзі, з адносна невялікімі доўгатэрміновымі эфектыўнымі памерамі папуляцыі. Такім чынам, праўдападобна, што геном чалавека нясе значную нагрузку субаптымальных паслядоўнасцей, якія выклікаюць генерацыю аберантных ізаформ транскрыптаў.<ref name="Pickrell2" /></blockquote>У той час як каталітычная рэакцыя можа быць дастаткова дакладнай для эфектыўнага працэсінгу большую частку часу, агульны ўзровень памылак можа быць часткова абмежаваны дакладнасцю транскрыпцыі, таму што памылкі транскрыпцыі прывядуць да мутацыі, якія ствараюць скрытыя сайты сплайсінгу. Акрамя таго, частата памылак транскрыпцыі 10<sup>−5</sup> — 10<sup>−6</sup> дастаткова высокая, каб адзін з кожных 25 000 транскрыбаваных экзонаў меў памылку ўключэння ў адным з сайтаў сплайсінгу, што вядзе да прапушчанага інтрона або экзона. Амаль усе гены з вялікай колькасцю экзонаў будуць ствараць няправільна сплайсаваныя транскрыпты, але частата гэтага фонавага шуму будзе залежаць ад памеру генаў, колькасці інтронаў і якасці паслядоўнасцей сайтаў сплайсінгу.<ref name="Fox2" /><ref name="Skandalis2" /> У некаторых выпадках варыянты сплайсінгу ўтвараюцца ў выніку мутацый у гене. Гэта могуць быць SNP-палімарфізмы, якія ствараюць схаваны сайт сплайсінгу або муціруюць функцыянальны сайт. Таксама могуць адбывацца мутацыі саматычных клетак, якія ўплываюць на сплайсінг ў пэўнай тканцы або цэлявай лініі.<ref>{{cite journal|vauthors=Scotti MM, Swanson MS|date=2016|title=RNA mis-splicing in disease|journal=Nature Reviews Genetics|volume=17|issue=1|pages=19–32|doi=10.1038/nrg.2015.3|pmid=26593421|pmc=5993438}}</ref><ref name="Shirley2">{{cite journal|vauthors=Shirley B, Mucaki E, Rogan P|date=2019|title=Pan-cancer repository of validated natural and cryptic mRNA splicing mutations|journal=F1000Research|volume=7|pages=1908|doi=10.12688/f1000research.17204.3|pmid=31275557|pmc=6544075|s2cid=202702147|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Mucaki EJ, Shirley BC, Rogan PK|date=2020|title=Expression changes confirm genomic variants predicted to result in allele-specific, alternative mRNA splicing|journal=Frontiers in Genetics|volume=11|pages=109|doi=10.3389/fgene.2020.00109|pmid=32211018|pmc=7066660|doi-access=free}}</ref> Калі мутантны алель знаходзіцца ў гетэразіготным стане, гэта прыводзіць да ўтварэння двух распаўсюджаных варыянтаў сплайсінгу: аднаго функцыянальнага і аднаго нефункцыянальнага. У гомазіготным стане мутантныя алелі могуць выклікаць генетычныя захворванні, такія як гемафілія, якая выявілася ў нашчадкаў каралевы Вікторыі, калі мутацыя ў адным з інтронаў гена фактару згортвання крыві стварае схаваны 3'-сайт сплайсінгу, які прыводзіць да аберантнага сплайсінгу.<ref>{{cite journal|vauthors=Rogaev EI, Grigorenko AP, Faskhutdinova G, Kittler EL, Moliaka YK|date=2009|title=Genotype analysis identifies the cause of the "royal disease"|url=https://archive.org/details/sim_science_2009-11-06_326_5954/page/816|journal=Science|volume=326|issue=5954|pages=817|doi=10.1126/science.1180660|pmid=19815722|bibcode=2009Sci...326..817R|s2cid=206522975|doi-access=free}}</ref> Значная частка смерцяў людзей ад хвароб можа быць выклікана мутацыямі, што парушаюць нармальны сплайсінг; галоўным чынам, шляхам стварэння схаваных сайтаў сплайсінгу.<ref>{{cite journal|vauthors=Lynch M|date=2010|title=Rate, molecular spectrum, and consequences of human mutation|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2010-01-19_107_3/page/961|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=107|issue=3|pages=961–968|doi=10.1073/pnas.0912629107|pmid=20080596|pmc=2824313|bibcode=2010PNAS..107..961L|doi-access=free}}</ref><ref name="Shirley2" /> Няправільна сплайсаваныя транскрыпты могуць быць лёгка выяўленыя, і іх паслядоўнасці могуць быць занесены ў анлайн базы даных. Звычайна іх апісваюць як «альтэрнатыўна сплайсаваныя» транскрыпты, што можа прывесці да блытаніны, паколькі гэты тэрмін не праводзіць адрозненні паміж рэальным, біялагічна значным альтэрнатыўным сплайсінгам і шумам апрацоўкі праз памылкі сплайсінгу. Адным з цэнтральных пытанняў у галіне альтэрнатыўнага сплайсінгу з’яўляецца высвятленне адрозненняў паміж гэтымі двума працэсамі. Многія навукоўцы сцвярджалі, што нулявая гіпотэза павінна быць сплайсінгавым шумам, ускладаючы цяжар даказвання на тых, хто сцвярджае аб біялагічна значным альтэрнатыўным сплайсінгу. На думку гэтых навукоўцаў, сцвярджэнне аб функцыянальнасці павінна суправаджацца пераканаўчымі доказамі таго, што з аднаго і таго ж гена кадуецца мноства функцыянальных прадуктаў.<ref>{{cite journal|vauthors=Mudge JM, Harrow J|date=2016|title=The state of play in higher eukaryote gene annotation|journal=Nature Reviews Genetics|volume=17|issue=12|pages=758–772|doi=10.1038/nrg.2016.119|pmid=27773922|pmc=5876476}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Bhuiyan SA, Ly S, Phan M, Huntington B, Hogan E, Liu CC, Liu J, Pavlidis P|date=2018|title=Systematic evaluation of isoform function in literature reports of alternative splicing|journal=BMC Genomics|volume=19|issue=1|pages=637|doi=10.1186/s12864-018-5013-2|pmid=30153812|pmc=6114036|doi-access=free}}</ref> == Біялагічныя функцыі і эвалюцыя == Хоць інтроны і не кадуюць бялковыя прадукты, яны з’яўляюцца неад’емнай часткай рэгуляцыі экспрэсіі генаў. Некаторыя інтроны самі кадуюць функцыянальныя РНК з дапамогай далейшай апрацоўкі пасля сплайсінгу з утварэннем [[Некадуючая РНК|некадуючых малекул РНК]].<ref>{{cite journal|vauthors=Rearick D, Prakash A, McSweeny A, Shepard SS, Fedorova L, Fedorov A|title=Critical association of ncRNA with introns|journal=Nucleic Acids Research|volume=39|issue=6|pages=2357–2366|date=March 2011|pmid=21071396|pmc=3064772|doi=10.1093/nar/gkq1080}}</ref> Альтэрнатыўны сплайсінг шырока выкарыстоўваецца для атрымання мноства бялкоў з аднаго гена. Акрамя таго, некаторыя інтроны маюць важную ролю ў шырокім спектры рэгуляторных функцый да экспрэсіі генаў, напрыклад, такіх як [[нонсэнс-апасродкаваны распад]]<ref>{{cite journal|vauthors=Bicknell AA, Cenik C, Chua HN, Roth FP, Moore MJ|title=Introns in UTRs: why we should stop ignoring them|journal=BioEssays|volume=34|issue=12|pages=1025–1034|date=December 2012|pmid=23108796|doi=10.1002/bies.201200073|s2cid=5808466|doi-access=free}}</ref> і экспарт мРНК<ref name="Cenik20112">{{cite journal|vauthors=Cenik C, Chua HN, Zhang H, Tarnawsky SP, Akef A, Derti A, Tasan M, Moore MJ, Palazzo AF, Roth FP|display-authors=6|title=Genome analysis reveals interplay between 5'UTR introns and nuclear mRNA export for secretory and mitochondrial genes|journal=PLOS Genetics|volume=7|issue=4|pages=e1001366|date=April 2011|pmid=21533221|pmc=3077370|doi=10.1371/journal.pgen.1001366|veditors=Snyder M|doi-access=free}}</ref>. Пасля першапачатковага адкрыцця інтронаў у ядзерных генах эукарыёт, што кадуюць бялок, існавалі сур’ёзныя дэбаты наконт таго, ці былі інтроны ў сучасных арганізмах унаследаваны ад агульнага продка (так званая гіпотэза ранніх інтронаў), ці яны з’явіліся ў генах адносна нядаўна ў эвалюцыйным працэсе (гіпотэза позніх інтронаў). Іншая тэорыя заключаецца ў тым, што сплайсасома і інтрон-экзонная структура генаў з’яўляюцца рэліктам [[свет РНК|свету РНК]].<ref>{{cite journal|vauthors=Penny D, Hoeppner MP, Poole AM, Jeffares DC|title=An overview of the introns-first theory|journal=Journal of Molecular Evolution|volume=69|issue=5|pages=527–540|date=November 2009|pmid=19777149|doi=10.1007/s00239-009-9279-5|s2cid=22386774|bibcode=2009JMolE..69..527P}}</ref> Дагэтуль вядуцца сур’ёзныя спрэчкі наконт таго, наколькі правільная з гэтых гіпотэз, але на гэты момант папулярны кансенсус заключаецца ў тым, што пасля ўтварэння першай эўкарыятычнай клеткі інтроны групы II з бактэрыяльнага эндасімбіёнта ўварваліся ў геном гаспадара. Напачатку гэтыя самасплайсуючыяся інтроны выдаляліся з прэ-мРНК, але з цягам часу некаторыя з іх страцілі гэтую здольнасць, і іх выдаленню прыйшлося дапамагаць ''транс''-рэгуляторнымі механізмамі з дапамогай іншых інтронаў групы II. У рэшце рэшт развіўся шэраг спецыфічных ''транс''актыўных інтронаў, якія сталі папярэднікамі [[snRNA]]s сплайсасомы. Эфектыўнасць сплайсінгу была палепшана шляхам асацыяцыі з стабілізуючымі бялкамі з фармаваннем прымітыўнай сплайсасомы.<ref>{{cite journal|vauthors=Cavalier-Smith T|title=Intron phylogeny: a new hypothesis|date=1991|journal=Trends in Genetics|volume=7|issue=5|pages=145–148|doi=10.1016/0168-9525(91)90377-3|pmid=2068786}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Doolittle WF|title=The origins of introns|date=1991|journal=Current Biology|volume=1|issue=3|pages=145–146|doi=10.1016/0960-9822(91)90214-h|pmid=15336149|s2cid=35790897}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Sharp PA|date=1991|title="Five easy pieces."(role of RNA catalysis in cellular processes)|url=https://archive.org/details/sim_science_1991-11-01_254_5032/page/n47|journal=Science|volume=254|issue=5032|pages=663–664|doi=10.1126/science.1948046|pmid=1948046|s2cid=508870}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Irimia M, and Roy SW|date=2014|title=Origin of spliceosomal introns and alternative splicing.|journal=Cold Spring Harbor Perspectives in Biology|volume=6|issue=6|pages=a016071|doi=10.1101/cshperspect.a016071|pmid=24890509|pmc=4031966}}</ref> Раннія даследаванні паслядоўнасцей геномнай ДНК з шырокага спектру арганізмаў паказваюць, што інтрон-экзонная структура гамалагічных генаў у розных арганізмах можа моцна адрознівацца.<ref>{{cite journal|vauthors=Rodríguez-Trelles F, Tarrío R, Ayala FJ|title=Origins and evolution of spliceosomal introns|journal=Annual Review of Genetics|volume=40|pages=47–76|year=2006|pmid=17094737|doi=10.1146/annurev.genet.40.110405.090625}}</ref> Больш нядаўнія даследаванні цэлых [[Геном|геномаў]] [[Эўкарыёты|эўкарыётаў]] паказалі, што даўжыня і шчыльнасць (інтроны/ген) інтронаў істотна вар’іруецца ў розных роднасных відаў. Напрыклад, калі геном чалавека змяшчае ў сярэднім 8,4 інтронаў на ген (139 418 у геноме), аднаклетачны грыб ''[[Encephalitozoon cuniculi]]'' мае толькі 0,0075 інтронаў на 1 ген (15 інтронаў на ўвесь геном).<ref>{{cite journal|vauthors=Mourier T, Jeffares DC|title=Eukaryotic intron loss|url=https://archive.org/details/sim_science_2003-05-30_300_5624/page/1392|journal=Science|volume=300|issue=5624|pages=1393|date=May 2003|pmid=12775832|doi=10.1126/science.1080559|s2cid=7235937}}</ref> Паколькі эўкарыёты ўзніклі ад [[Агульны продак|агульнага продка]], падчас эвалюцыі павінна было адбыцца значнае распаюсюджанне або страта інтронаў.<ref>{{cite journal|vauthors=Roy SW, Gilbert W|title=The evolution of spliceosomal introns: patterns, puzzles and progress|journal=Nature Reviews. Genetics|volume=7|issue=3|pages=211–221|date=March 2006|pmid=16485020|doi=10.1038/nrg1807|s2cid=33672491}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=de Souza SJ|title=The emergence of a synthetic theory of intron evolution|url=https://archive.org/details/sim_genetica_2003-07_118_2-3/page/117|journal=Genetica|volume=118|issue=2–3|pages=117–121|date=July 2003|pmid=12868602|doi=10.1023/A:1024193323397|s2cid=7539892}}</ref> Лічыцца, што гэты працэс падвяргаецца адбору з тэндэнцыяй да павелічэння колькасці інтронаў у больш буйных відаў з-за меншага эфектыўнага памеру папуляцыі, і наадварот у меншых (асабліва аднаклетачных) відаў.<ref>{{cite journal|vauthors=Lynch M|title=Intron evolution as a population-genetic process|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2002-04-30_99_9/page/6118|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=99|issue=9|pages=6118–6123|date=April 2002|pmid=11983904|pmc=122912|doi=10.1073/pnas.092595699|doi-access=free|bibcode=2002PNAS...99.6118L}}</ref> Біялагічныя фактары таксама ўплываюць на тое, якія гены ў геноме губляюць або назапашваюць інтроны.<ref>{{cite journal|vauthors=Jeffares DC, Mourier T, Penny D|title=The biology of intron gain and loss|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2006-01_22_1/page/16|journal=Trends in Genetics|volume=22|issue=1|pages=16–22|date=January 2006|pmid=16290250|doi=10.1016/j.tig.2005.10.006}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Jeffares DC, Penkett CJ, Bähler J|title=Rapidly regulated genes are intron poor|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2008-08_24_8/page/375|journal=Trends in Genetics|volume=24|issue=8|pages=375–378|date=August 2008|pmid=18586348|doi=10.1016/j.tig.2008.05.006}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Castillo-Davis CI, Mekhedov SL, Hartl DL, Koonin EV, Kondrashov FA|title=Selection for short introns in highly expressed genes|journal=Nature Genetics|volume=31|issue=4|pages=415–418|date=August 2002|pmid=12134150|doi=10.1038/ng940|s2cid=9057609|url=https://zenodo.org/record/1233421}}</ref> [[Альтэрнатыўны сплайсінг]] экзонаў у гене пасля выдалення інтронаў спрыяе ўвядзенню большай варыябельнасці бялковых паслядоўнасцей, трансляваных з аднаго гена, што дазваляе генераваць некалькі роднасных бялкоў з аднаго гена і аднаго мРНК транскрыпту. Кантроль альтэрнатыўнага РНК сплайсінгу ажыццяўляецца складанай сеткай сігнальных малекул, якія рэагуюць на шырокі спектр ўнутрыцэлявых і пазацэлявых сігналаў. Вядома, што некаторыя інтроны ўзмацняюць экспрэсію гена, у якім яны знаходзяцца, з дапамогай працэсу, які называюць [[Інтрон-апасродкаванае ўзмацненне|інтрон-апасродкаваным узмацненнем]] (IME). Актыўна транскрыбуемыя вобласці [[Дэзоксірыбануклеінавая кіслата|ДНК]] часта ўтвараюць [[R-петлі]], якія ўразлівыя да [[Пашкоджанне ДНК (натуральнае)|пашкоджання ДНК]]. У высокаэкспрэсуемых генах дрожджаў інтроны інгібіруюць утварэнне R-пяцель і ўзнікненне пашкоджанняў ДНК.<ref name="pmid287572102">{{cite journal|vauthors=Bonnet A, Grosso AR, Elkaoutari A, Coleno E, Presle A, Sridhara SC, Janbon G, Géli V, de Almeida SF, Palancade B|display-authors=6|title=Introns Protect Eukaryotic Genomes from Transcription-Associated Genetic Instability|journal=Molecular Cell|volume=67|issue=4|pages=608–621.e6|date=August 2017|pmid=28757210|doi=10.1016/j.molcel.2017.07.002|doi-access=free}}</ref> Агульнагеномны аналіз як у дрожджаў, так і ў чалавека паказаў, што гены, якія змяшчаюць інтроны, маюць меншую распаўсюджанасць R-пяцель і памяншаюць пашкоджанні ДНК у параўнанні з генамі, якія не маюць інтронаў і валодаюць падобнай экспрэсіяй.<ref name="pmid287572102" /> Устаўка інтрона ў ген, схільнага да ўтварэння R-пяцель, таксама можа падаўляць утварэнне і [[Генетычная рэкамбінацыя|рэкамбінацыю]] R-пяцель. Боне і яго калегі<ref name="pmid287572102" /> выказалі здагадку, што функцыя інтронаў у падтрыманні генетычнай стабільнасці можа тлумачыць іх эвалюцыйнае захаванне ў пэўных месцах, асабліва ў генах з высокай экспрэсіяй. === Адаптацыя да галадання === Фізічная прысутнасць інтронаў спрыяе ўстойлівасці цэляў да галадання праз узмоцненую інтронамі рэпрэсію генаў рыбасамальных бялкоў, што прымаюць удзел у шляхах успрымання пажыўных рэчываў.<ref>{{cite journal|vauthors=Parenteau J, Maignon L, Berthoumieux M, Catala M, Gagnon V, Abou Elela S|title=Introns are mediators of cell response to starvation|journal=Nature|volume=565|issue=7741|pages=612–617|date=January 2019|pmid=30651641|doi=10.1038/s41586-018-0859-7|s2cid=58014466|bibcode=2019Natur.565..612P}}</ref> == Як мабільныя генетычныя элементы == Інтроны могуць быць страчаны або атрыманы на працягу эвалюцыйнага шляху, як паказана ў шматлікіх параўнальных даследаваннях [[Гамалогія паслядоўнасцей|арталагічных]] генаў. Наступны аналіз выявіў тысячы прыкладаў страты і павелічэння колькасці інтронаў, і была выказана здагадка, што з’яўленне эўкарыёт, або пачатковыя этапы эвалюцыі эўкарыёт, уключала інвазію інтронаў.<ref>{{cite journal|author2-link=Liran Carmel|vauthors=Rogozin IB, Carmel L, Csuros M, Koonin EV|title=Origin and evolution of spliceosomal introns|journal=Biology Direct|volume=7|pages=11|date=April 2012|pmid=22507701|pmc=3488318|doi=10.1186/1745-6150-7-11|doi-access=free}}</ref> Вядома пра два канчатковых механізма страты інтронаў: страта інтронаў, апасродкаваная зваротнай транскрыптазай (RTMIL) і геномныя дэлецыі.<ref>{{cite journal|vauthors=Derr LK, Strathern JN|title=A role for reverse transcripts in gene conversion|journal=Nature|volume=361|issue=6408|pages=170–173|date=January 1993|pmid=8380627|doi=10.1038/361170a0|s2cid=4364102|bibcode=1993Natur.361..170D|url=https://zenodo.org/record/1233137}}</ref> Канчатковыя механізмы атрымання інтронаў, аднак, застаюцца няўлоўнымі і спрэчнымі. Да гэтага часу паведамлялася як мінімум пра сем механізмаў распаўсюджвання інтронаў: [[Транспазіцыя (генетыка)|транспазіцыя]] інтрона, устаўка транспазона, тандэмная геномная дуплікацыя, перанос інтрона, павелічэнне колькасці інтронаў падчас рэпарацыі двухланцуговага разрыву ДНК (далей — DSBR, ад [[англ.]] ''double-strand break repair''), устаўка інтрона групы II і інтранізацыя. Тэарэтычна было б прасцей за ўсё вызначыць паходжанне нядаўна атрыманых інтронаў з-за адсутнасці мутацый, выкліканых гаспадаром, але нават нядаўна атрыманыя інтроны ўзніклі шляхам, адрозным ад вышэйзгаданых механізмаў. Такім чынам, гэтыя высновы падымаюць пытанне аб тым, што прапанаваныя механізмы распаўсюджвання інтронаў не могуць апісаць механістычнае паходжанне многіх новых інтронаў, таму што яны не з’яўляюцца дакладнымі механізмамі павелічэння колькасці інтронаў, ці існуюць іншыя працэсы, што спараджаюць новыя інтроны, якія яшчэ трэба будзе адкрыць.<ref name="Yenerall20123">{{cite journal|vauthors=Yenerall P, Zhou L|title=Identifying the mechanisms of intron gain: progress and trends|journal=Biology Direct|volume=7|pages=29|date=September 2012|pmid=22963364|pmc=3443670|doi=10.1186/1745-6150-7-29|doi-access=free}}</ref> Пры транспазіцыі інтрона, найбольш часта меркаваным механізме распаўсюджання інтронаў, мяркуецца, што сплайсаваны інтрон праходзіць праз зваротны сплайсінг альбо ў сваю ўласную мРНК, альбо ў іншую мРНК у ранейшай пазіцыі без інтрона. Затым гэтая мРНК, што змяшчае інтрон, падвяргаецца зваротнай транскрыпцыі, і атрыманая ў выніку кДНК, з новым інтронам, можа выклікаць распаўсюджванне інтрона шляхам поўнай або частковай рэкамбінацыі са сваім зыходным геномным локусам. Было паказана, што ўстаўкі транспазонаў ствараюць тысячы новых інтронаў у розных эўкарыятычных відаў.<ref name="Gozashtietal20222">{{cite journal|vauthors=Gozashti L, Roy S, Thornlow B, Kramer A, Ares M, Corbett-Detig R|title=Transposable elements drive intron gain in diverse eukaryotes|journal=PNAS|volume=119|pages=48|date=November 2022|issue=48|pmid=36417430|pmc=9860276|doi=10.1073/pnas.2209766119|doi-access=free}}</ref> [[Інсерцыя (генетыка)|Інсерцыі]] транспазона часам прыводзяць да дубліравання гэтай паслядоўнасці з кожнага боку транспазона. Такая інсерцыя магла б інтранізаваць транспазон без парушэння кадуючай паслядоўнасці, калі транспазон устаўляецца ў паслядоўнасць AGGT або кадуе сайты сплайсінгу ў паслядоўнасці транспазона. Там, дзе транспазоны, якія генеруюць інтроны, не ствараюць дублікацый сайтаў-мішэняў, элементы ўключаюць абодва сайты сплайсінгу GT (5') і AG (3'), такім чынам, сплайсінг ідзе дакладна, не закранаючы паслядоўнасць, што кадуе бялок.<ref name="Gozashtietal20222" /> Пакуль незразумела, чаму гэтыя элементы сплайсуюцца, выпадкова ці ў выніку нейкага пераважнага дзеяння транспазона. У тандэмнай геномнай дуплікацыі з-за падабенства паміж кансэнсуснымі донарскімі і акцэптарнымі сайтамі сплайсінгу, якія абодва вельмі нагадваюць AGGT, тандэмная геномная дуплікацыя экзанічнага сегмента, які змяшчае паслядоўнасць AGGT, стварае два патэнцыйныя сайты сплайсінгу. Пры распазнанні сплайсасомай паслядоўнасць паміж арыгінальным і дубліраваным AGGT будзе сплайсавана, што прывядзе да стварэння інтрона без змены кадуючай паслядоўнасці гена. Рэпарацыя двухланцуговага разрыву праз негамалагічнае злучэнне канцоў нядаўна была ідэнтыфікаваная як крыніца распаўсюджвання інтронаў, калі даследчыкі вызначылі кароткія прамыя паўторы, якія фланкіруюць 43 % атрыманых інтронаў у дафній.<ref name="Yenerall20123" /> Аднак для статыстычнай значнасці, гэтыя лічбы трэба параўноўваць з колькасцю акружаных паўторамі кансерватыўных інтронаў сярод іншых арганізмаў. Была выказана гіпотэза, што перанос інтрона прыводзіць да павелічэння колькасці інтронаў, калі паралаг або псеўдаген атрымлівае інтрон, а затым пераносіць гэты інтрон шляхам рэкамбінацыі ў месца ў яго роднасным паралагу, дзе няма інтрона. Інтранізацыя — гэта працэс, пры якім мутацыі ствараюць новыя інтроны з ранейшай паслядоўнасці экзона. Такім чынам, у адрозненне ад іншых прапанаваных механізмаў распаўсюджвання інтронаў, гэты механізм не патрабуе інсерцыі або генерацыі ДНК для стварэння новага інтрона.<ref name="Yenerall20123" /> Адзіны гіпатэтычны механізм распаўсюджвання інтронаў, які не мае ніякіх прамых доказаў, — гэта ўстаўка інтронаў групы II, якая ''in vivo'' прыпыняе экспрэсію генаў.<ref>{{cite journal|vauthors=Chalamcharla VR, Curcio MJ, Belfort M|title=Nuclear expression of a group II intron is consistent with spliceosomal intron ancestry|journal=Genes & Development|volume=24|issue=8|pages=827–836|date=April 2010|pmid=20351053|pmc=2854396|doi=10.1101/gad.1905010|author-link3=Marlene Belfort}}</ref> Такім чынам, інтроны групы II, хутчэй за ўсё, з’яўляюцца меркаванымі продкамі сплайсасомных інтронаў, якія дзейнічаюць як сайт-спецыфічныя рэтраэлементы і больш не адказваюць за распаўсюджванне інтронаў.<ref>{{cite journal|vauthors=Cech TR|title=The generality of self-splicing RNA: relationship to nuclear mRNA splicing|url=https://archive.org/details/cell_1986-01-31_44_2/page/207|journal=Cell|volume=44|issue=2|pages=207–210|date=January 1986|pmid=2417724|doi=10.1016/0092-8674(86)90751-8|s2cid=11652546}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Dickson L, Huang HR, Liu L, Matsuura M, Lambowitz AM, Perlman PS|title=Retrotransposition of a yeast group II intron occurs by reverse splicing directly into ectopic DNA sites|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2001-11-06_98_23/page/13207|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=98|issue=23|pages=13207–13212|date=November 2001|pmid=11687644|pmc=60849|doi=10.1073/pnas.231494498|doi-access=free|bibcode=2001PNAS...9813207D}}</ref> Тандэмная геномная дуплікацыя — адзіны прапанаваны механізм, які пацвярджаюць эксперыментальныя даныя ''in vivo'': кароткая ўнутрыгенная тандэмная дуплікацыя можа ўставіць новы інтрон у ген, які кадуе бялок, пакідаючы адпаведную паслядоўнасць пептыда нязменнай.<ref>{{cite journal|vauthors=Hellsten U, Aspden JL, Rio DC, Rokhsar DS|title=A segmental genomic duplication generates a functional intron|journal=Nature Communications|volume=2|pages=454|date=August 2011|pmid=21878908|pmc=3265369|doi=10.1038/ncomms1461|bibcode=2011NatCo...2..454H}}</ref> Гэты механізм таксама мае шырокія ўскосныя доказы, якія пацвярджаюць ідэю, што тандэмная геномная дуплікацыя з’яўляецца распаўсюджаным механізмам павелічэння колькасці інтронаў. Тэставанне іншых прапанаваных механізмаў ''in vivo'', у прыватнасці распаўсюджвання інтронаў праз DSBR, транспарт інтронаў і інтранізацыі, магчыма, хоць гэтыя механізмы павінны быць прадэманстраваны ''in vivo'', каб замацаваць іх як фактычныя механізмы атрымання інтронаў генамі. Далейшы геномны аналіз, асабліва на папуляцыйным узроўні, можа колькасна вызначыць адносны ўклад кожнага механізму, магчыма, выяўляючы відаспецыфічныя перавагі, якія могуць праліць святло на розную хуткасць распаўсюджвання інтронаў сярод розных відаў.<ref name="Yenerall20123" /> == Гл. таксама == '''Структура:''' * [[Экзон]] * [[Інфармацыйная РНК|мРНК]] * [[Тонкая структура эўкарыятычнай храмасомы]] '''Сплайсінг:''' * [[Альтэрнатыўнае зрошчванне|Альтэрнатыўны сплайсінг]] * [[Экзітрон]] * [[Мінорная сплайсасома]] * [[Аўтрон]] '''Функцыя''' * [[МікраРНК]] '''Іншае:''' * [[Ператасоўка экзонаў]] * [[Бялковы сплайсінг]] * [[Некадуючая ДНК]] * [[Некадуючая РНК]] * [[Эгаістычная ДНК]] * [[Твінтрон]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Знешнія спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20110721225316/http://www.mybioinfo.info/exon_search_symbol.php A search engine for exon/intron sequences defined by NCBI] * Bruce Alberts, Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, and Peter Walter ''Molecular Biology of the Cell'', 2007, {{ISBN|978-0-8153-4105-5}}. Fourth edition is available online through the NCBI Bookshelf: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=mboc4 link] * Jeremy M Berg, John L Tymoczko, and Lubert Stryer, ''Biochemistry'' 5th edition, 2002, W H Freeman. Available online through the NCBI Bookshelf: [https://web.archive.org/web/20101113022844/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=stryer link] * [https://web.archive.org/web/20060907115857/http://sgn.cornell.edu/tools/intron_detection/find_introns.pl Intron finding tool for plant genomic sequences] * [http://wormweb.org/exonintron Exon-intron graphic maker] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Экспрэсія генаў]] [[Катэгорыя:Сплайсінг РНК]] [[Катэгорыя:Сплайсасома]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Некадавальная ДНК]] 8c68cl33mj3yob3iiqhi69xo1i5ci4b Баранец (посуд) 0 773355 5222487 4839762 2026-10-20T17:57:03Z Ciepiersia 162280 −[[Катэгорыя:Ганчарства]]; +[[Катэгорыя:Гліняны посуд]]; ±[[Катэгорыя:Этнаграфія]]→[[Катэгорыя:Этнаграфія Украіны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]], афармленне 5222487 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Баранец}} [[Файл:The Soviet Union 1963 CPA 2818 stamp (National Handicrafts. Pottery in Opishnia (Ukraine)).png|thumb|[[Паштовая марка]] [[СССР]]. Баранец на пярэднім плане.]] '''Баране́ц'''{{sfn|БелЭн|1996}} ({{lang-uk|Баранець}}) — украінскі [[Ганчарства|ганчарны]] [[посуд]]. Традыцыйная пасудзіна-бочачка ў выглядзе [[Бараны|барана]], упрыгожаная [[ляпніна]]й, размалёўкай, каляровай [[Паліва (кераміка)|палівай]]. Вядомы з XV стагоддзя атрыбут, які звязаны з абрадамі [[Сватаўство|сватаўства]] і [[Вяселле|вяселля]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|2|Баране́ц||298}} * Баране́ць // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1977. — Т. 1 : А — Борона. — С. 352. {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-09-14}} [[Катэгорыя:Этнаграфія Украіны]] [[Катэгорыя:Культура Украіны]] [[Катэгорыя:Вяселле]] [[Катэгорыя:Гліняны посуд]] 5q58l7qt693hl58dj1rszf64u2ipxqe Шаблон:Беларуская кераміка 10 774116 5222452 5222137 2026-10-20T17:35:58Z Ciepiersia 162280 дапаўненне 5222452 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларуская кераміка |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Беларуская кераміка]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Рэгіянальныя віды<br/>[[Беларускае народнае ганчарства|народнага ганчарства]] |спіс1 = * [[Бабінавіцкая кераміка|Бабінавіцкая]] * [[Бабруйская кераміка|Бабруйская ]] * [[Бешанковіцкая кераміка|Бешанковіцкая ]] * [[Благаўская кераміка|Благаўская]] * [[Віцебская кераміка|Віцебская]] * [[Гарадоцкая кераміка|Гарадоцкая]] * [[Гарадоцкая кераміка (Глускі раён)|Гарадоцкая (Глускі раён)]] * [[Гараднянская кераміка|Гараднянская]] * [[Глыбоцкая кераміка|Глыбоцкая]] * [[Дарасінская кераміка|Дарасінская ]] * [[Дзісенская кераміка|Дзісенская]] * [[Дубровенская кераміка|Дубровенская]] * [[Івянецкая кераміка|Івянецкая]] * [[Копыская кераміка|Копыская]] * [[Крычаўская кераміка|Крычаўская]] * [[Крэўская кераміка|Крэўская]] * [[Магілёўская кераміка|Магілёўская]] * [[Мазырская кераміка|Мазырская]] * [[Мірская кераміка|Мірская]] * [[Мсціслаўская кераміка|Мсціслаўская]] * [[Пагост-загародская кераміка|Пагост-загародская]] * [[Падняпроўская кераміка|Падняпроўская]] * [[Палеская кераміка|Палеская]] * {{нп3|Пружанская кераміка|Пружанская|be-tarask|Ганчарства на Пружаншчыне}} * [[Ракаўская кераміка|Ракаўская]] * [[Рэчыцкая кераміка|Рэчыцкая]] * [[Ружанская кераміка|Ружанская]] |загаловак2 = Віды ганчарных вырабаў і посуд |спіс2 = * [[Гліняны посуд]] ** [[Гарлач]] ** [[Гаршчок]] ** [[Гладыш]] ** [[Гляк]] ** [[Збан]] ** [[Кубак]] ** [[Макотра]] ** [[Рынка]] ** [[Спарышы]] ** [[Талерка]] * [[Беларуская гліняная цацка|Цацкі]] ** [[Беларускія свістулькі|Свістулька]] *** [[Падняпроўская гліняная цацка-свістулька|Падняпроўская]] |загаловак3 = Віды керамічных вырабаў |спіс3 = * [[Беларуская кафля|Кафля]] ** [[Гродзенская кафля]] ** [[Зэльвенская кафля]] ** [[Магілёўская кафля]] ** [[Мсціслаўская кафля]] ** [[Мядзельская кафля]] |загаловак4 = Тэхналогіі |спіс4 = * [[Абварная кераміка]] * [[Паліваная кераміка]] * [[Чорназадымленая кераміка]] |загаловак5 = Матэрыялы і інструменты |спіс5 = * [[Абвара]] * [[Гліна]] ** [[Ганчарная гліна]] * [[Ганчарны круг]] * [[Ганчарны горн]] * [[Паліва (кераміка)|Паліва]] }}<noinclude>[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларускае народнае мастацтва]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]]</noinclude> 149qn1gfj9e29et9thyydgjui5bkn86 5222486 5222452 2026-10-20T17:56:35Z Ciepiersia 162280 дапаўненне 5222486 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларуская кераміка |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Беларуская кераміка]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Рэгіянальныя віды<br/>[[Беларускае народнае ганчарства|народнага ганчарства]] |спіс1 = * [[Бабінавіцкая кераміка|Бабінавіцкая]] * [[Бабруйская кераміка|Бабруйская ]] * [[Бешанковіцкая кераміка|Бешанковіцкая ]] * [[Благаўская кераміка|Благаўская]] * [[Віцебская кераміка|Віцебская]] * [[Гарадоцкая кераміка|Гарадоцкая]] * [[Гарадоцкая кераміка (Глускі раён)|Гарадоцкая (Глускі раён)]] * [[Гараднянская кераміка|Гараднянская]] * [[Глыбоцкая кераміка|Глыбоцкая]] * [[Дарасінская кераміка|Дарасінская ]] * [[Дзісенская кераміка|Дзісенская]] * [[Дубровенская кераміка|Дубровенская]] * [[Івянецкая кераміка|Івянецкая]] * [[Копыская кераміка|Копыская]] * [[Крычаўская кераміка|Крычаўская]] * [[Крэўская кераміка|Крэўская]] * [[Магілёўская кераміка|Магілёўская]] * [[Мазырская кераміка|Мазырская]] * [[Мірская кераміка|Мірская]] * [[Мсціслаўская кераміка|Мсціслаўская]] * [[Пагост-загародская кераміка|Пагост-загародская]] * [[Падняпроўская кераміка|Падняпроўская]] * [[Палеская кераміка|Палеская]] * {{нп3|Пружанская кераміка|Пружанская|be-tarask|Ганчарства на Пружаншчыне}} * [[Ракаўская кераміка|Ракаўская]] * [[Рэчыцкая кераміка|Рэчыцкая]] * [[Ружанская кераміка|Ружанская]] |загаловак2 = Віды ганчарных вырабаў і посуд |спіс2 = * [[Гліняны посуд]] ** [[Бабачнік]] ** [[Гарлач]] ** [[Гаршчок]] ** [[Гладыш]] ** [[Гляк]] ** [[Збан]] ** [[Кубак]] ** [[Макотра]] ** [[Рынка]] ** [[Спарышы]] ** [[Талерка]] * [[Беларуская гліняная цацка|Цацкі]] ** [[Беларускія свістулькі|Свістулька]] *** [[Падняпроўская гліняная цацка-свістулька|Падняпроўская]] |загаловак3 = Віды керамічных вырабаў |спіс3 = * [[Беларуская кафля|Кафля]] ** [[Гродзенская кафля]] ** [[Зэльвенская кафля]] ** [[Магілёўская кафля]] ** [[Мсціслаўская кафля]] ** [[Мядзельская кафля]] |загаловак4 = Тэхналогіі |спіс4 = * [[Абварная кераміка]] * [[Паліваная кераміка]] * [[Чорназадымленая кераміка]] |загаловак5 = Матэрыялы і інструменты |спіс5 = * [[Абвара]] * [[Гліна]] ** [[Ганчарная гліна]] * [[Ганчарны круг]] * [[Ганчарны горн]] * [[Паліва (кераміка)|Паліва]] }}<noinclude>[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларускае народнае мастацтва]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]]</noinclude> np6rlsqo9pblu50t8wqahuyaf81lcx0 5222488 5222486 2026-10-20T17:57:36Z Ciepiersia 162280 арфаграфія 5222488 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларуская кераміка |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Беларуская кераміка]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Рэгіянальныя віды<br/>[[Беларускае народнае ганчарства|народнага ганчарства]] |спіс1 = * [[Бабінавіцкая кераміка|Бабінавіцкая]] * [[Бабруйская кераміка|Бабруйская ]] * [[Бешанковіцкая кераміка|Бешанковіцкая ]] * [[Благаўская кераміка|Благаўская]] * [[Віцебская кераміка|Віцебская]] * [[Гарадоцкая кераміка|Гарадоцкая]] * [[Гарадоцкая кераміка (Глускі раён)|Гарадоцкая (Глускі раён)]] * [[Гараднянская кераміка|Гараднянская]] * [[Глыбоцкая кераміка|Глыбоцкая]] * [[Дарасінская кераміка|Дарасінская ]] * [[Дзісенская кераміка|Дзісенская]] * [[Дубровенская кераміка|Дубровенская]] * [[Івянецкая кераміка|Івянецкая]] * [[Копыская кераміка|Копыская]] * [[Крычаўская кераміка|Крычаўская]] * [[Крэўская кераміка|Крэўская]] * [[Магілёўская кераміка|Магілёўская]] * [[Мазырская кераміка|Мазырская]] * [[Мірская кераміка|Мірская]] * [[Мсціслаўская кераміка|Мсціслаўская]] * [[Пагост-загародская кераміка|Пагост-загародская]] * [[Падняпроўская кераміка|Падняпроўская]] * [[Палеская кераміка|Палеская]] * {{нп3|Пружанская кераміка|Пружанская|be-tarask|Ганчарства на Пружаншчыне}} * [[Ракаўская кераміка|Ракаўская]] * [[Рэчыцкая кераміка|Рэчыцкая]] * [[Ружанская кераміка|Ружанская]] |загаловак2 = Віды ганчарных вырабаў і посуд |спіс2 = * [[Гліняны посуд]] ** [[Бабачнік]] ** [[Гарлач]] ** [[Гаршчок]] ** [[Гладыш]] ** [[Гляк]] ** [[Збан]] ** [[Кубак]] ** [[Макотра]] ** [[Рынка]] ** [[Спарышы]] ** [[Талерка]] * [[Беларуская гліняная цацка|Цацкі]] ** [[Беларускія свістулькі|Свістулька]] *** [[Падняпроўская гліняная цацка-свістулька|Падняпроўская]] |загаловак3 = Віды керамічных вырабаў |спіс3 = * [[Беларуская кафля|Кафля]] ** [[Гродзенская кафля]] ** [[Зэльвенская кафля]] ** [[Магілёўская кафля]] ** [[Мсціслаўская кафля]] ** [[Мядзельская кафля]] |загаловак4 = Тэхналогіі |спіс4 = * [[Абварная кераміка]] * [[Паліваная кераміка]] * [[Чорназадымленая кераміка]] |загаловак5 = Матэрыялы і інструменты |спіс5 = * [[Абвара]] * [[Гліна]] ** [[Ганчарная гліна]] * [[Ганчарны круг]] * [[Ганчарны горан]] * [[Паліва (кераміка)|Паліва]] }}<noinclude>[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларускае народнае мастацтва]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]]</noinclude> oh3ck05dzfjrp2qqs45dljqqi7mu10t PL/SQL 0 781136 5222546 4920594 2026-10-21T01:55:28Z Odags 103628 арфаграфія 5222546 wikitext text/x-wiki {{Картка мовы праграмавання |name=PL/SQL |semantics=[[Імператыўнае праграмаванне|імператыўнае]], [[Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне|аб’ектна-арыентаванае]] праграмаванне |class=[[Працэдурнае праграмаванне|працэдурная]] |year=[[1992]] |designer= |typing=моцная, статычная |implementations= |dialects= |influenced_by=[[Ада (мова праграмавання)|Ada]] |influenced=[[PL/pgSQL]] }} '''PL/SQL''' ('''P'''rocedural '''L'''anguage '''/''' '''S'''tructured '''Q'''uery '''L'''anguage) — [[мова праграмавання]], [[Працэдурнае праграмаванне|працэдурнае]] пашырэнне мовы [[SQL]], распрацаванае карпарацыяй [[Oracle]]. Грунтуецца на мове [[Ада (мова праграмавання)|Ада]]<ref>{{кніга|аўтар= McDonald, Connor|загаловак= Mastering Oracle PL/SQL: practical solutions|спасылка= https://books.google.com/books?id=E4yq9orqFTAC&pg=PA59&dq=Oracle+PL/SQL+ADA&hl=en&ei=RyVkTbCGGoSW8QPHv9XxCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CGIQ6AEwCA#v=onepage&q=Oracle%20PL%2FSQL%20ADA&f=false|выдавецтва= [[Springer Science+Business Media|Springer]]|год= 2004|allpages= 605|isbn= 978-1590592175|archivedate= 2014-04-26|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140426155027/http://books.google.com/books?id=E4yq9orqFTAC&pg=PA59&dq=Oracle+PL/SQL+ADA&hl=en&ei=RyVkTbCGGoSW8QPHv9XxCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CGIQ6AEwCA#v=onepage&q=Oracle%20PL%2FSQL%20ADA&f=false}}</ref>. PL/SQL убудаваны ў наступныя СКБД: [[Oracle Database]] (пачынаючы з версіі 7), TimesTen (з версіі 11.2.1) і [[IBM Db2|IBM DB2]] (з версіі 9.7)<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ibm.com/developerworks/data/library/techarticle/dm-0907oracleappsondb2/index.html|title=DB2 9.7: Run Oracle applications on DB2 9.7 for Linux, Unix, and Windows|first=Serge|last=Rielau|website=Developer Works|date=2010-05-26|publisher=[[IBM]]|archive-url=https://www.webcitation.org/61CqX2haI?url=http://www.ibm.com/developerworks/data/library/techarticle/dm-0907oracleappsondb2/index.html|archive-date=2011-08-25|access-date=2011-02-21}}</ref>. Таксама PL/SQL выкарыстоўваецца як убудаваная мова для сродка хуткай распрацоўкі [[Oracle Forms]], інструмента распрацоўкі справаздач [[Oracle Reports]] і ў [[Oracle Application Express]]. == Функцыянальнасьць == PL/SQL дае магчымасць выкарыстоўваць [[Пераменная (інфарматыка)|пераменныя]], аператары, масівы, курсоры і выключэнне. Пачынаючы з версіі 8 даступная і [[Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне|аб’ектна-арыентаваная]] мадэль. Стандартны SQL з’яўляецца спецыялізаваным [[Дэкларатыўнае праграмаванне|дэкларатыўнай мовай праграмавання]]. На мову накладзеныя пэўныя абмежаванні, такія як, напрыклад, адсутнасць прамой падтрымкі цыклаў. PL/SQL жа, як [[Паўната па Цьюрынгу|поўная па Цьюрынгу]] мова, дазваляе распрацоўнікам апрацоўваць даныя ў [[Рэляцыйная база даных|рэляцыйнай базе]], выкарыстоўваць [[Імператыўнае праграмаванне|імператыўны стыль праграмавання]]. Аператары SQL могуць быць лёгка выкліканыя непасрэдна з PL/SQL-працэдуры, функцыі або трыгера (часам з некаторымі абмежаваннямі). == Базавая структура кода == Праграма на PL/SQL складаецца з блокаў (ананімных або пайменаваных). Блок можа ўтрымліваць укладзеныя блокі, якія часам называюць падблокамі. Агульная форма PL/SQL-блока: <source lang="plsql">DECLARE -- Апісання блока, пераменныя, тыпы, курсоры і т. п. (апцыянальна) BEGIN -- Непасрэдна код праграмы EXCEPTION -- Апрацоўка выключэнняў (апцыянальна) END; /* Шматрадковыя каментары… */ -- Аднарадковы каментар</source>Мова PL/SQL дазваляе вызначаць наступныя тыпы найменных блокаў: * працэдуры; * функцыі; * аб’екты; * пакеты. Усе яны могуць быць [[Кампілятар|скампіляваны]] і захаваны як аб’екты базы даных у некаторай яе схеме. Усе найменныя блокі кода, акрамя пакетаў, не захоўваюць ўнутраны стан ад выкліку да выкліку. Пакеты забяспечваюць модульнасць для вялікіх праектаў, дазваляючы згрупаваць наборы найменных блокаў кода, акрамя таго, у пакетах магчыма захоўванне стану на час жыцця сесіі базы даных, даступнае для функцый і працэдур, якія ўваходзяць у пакет. Пакеты ў PL/SQL утрымліваюць спецыфікацыю і цела. Спецыфікацыя пакета можа ўтрымліваць вызначэнне канстант, пераменных, тыпаў даных, аб’яву працэдур і функцый. Цела пакета вызначае абвешчаныя ў спецыфікацыі працэдуры і функцыі, а таксама можа ўтрымліваць блок кода ініцыялізацыі пакета, вызначэнні ўнутраных канстант, пераменных, тыпаў даных, працэдур і функцый. Усе кампаненты пакета, абвешчаныя ў яго спецыфікацыі, могуць быць даступныя для выкарыстання звонку пакета, а цела пакета [[Інкапсуляцыя|інкапсулюе]] рэалізацыю гэтых кампанентаў, і звонку недаступна. Цела і спецыфікацыя пакета могуць мадыфікавацца, кампілявацца і захоўвацца незалежна адзін ад аднаго. === Тыпы даных === Мова PL/SQL падтрымлівае наступныя катэгорыі тыпаў: * убудаваныя тыпы даных, уключаючы калекцыі і запісы; ** скалярныя; ** састаўныя; ** спасылачныя; ** LOB-тыпы; * аб’ектныя тыпы даных. === Аператары кіравання === * аператары выбару: <source lang="plsql"> IF - THEN - END IF; IF - THEN - ELSE - END IF; IF - THEN - ELSIF - END IF; IF - THEN - ELSIF - ELSE - END IF; CASE - WHEN - THEN - END; CASE - WHEN - THEN - ELSE - END; </source> * аператары цыклу: <source lang="plsql"> LOOP - END LOOP; WHILE - LOOP - END LOOP; FOR - LOOP - END LOOP; CONTINUE; EXIT; EXIT WHEN; </source> * аператары безумоўнага пераходу: <source lang="plsql"> GOTO; NULL; <<labels>> </source> == Прыклад праграмы == Праграма, якая выводзіць у кансолі [[SQL*Plus]] радок «[[Hello world|Hello, World!]]» з выкарыстаннем ініцыялізаванай пераменнай. <source lang="plsql"> set serveroutput on declare hello varchar2(50) := 'Hello, world!'; begin dbms_output.put_line(hello); end; </source> == Праца з базай даных == === Статычны SQL === У PL/SQL дапускаецца ўключаць гатовыя SQL-запыты непасрэдна ў код. У такім выпадку праверка запыта на карэктнасць ажыццяўляецца ўжо пры кампіляцыі кода. Так, напрыклад, калі выкарыстоўваная ў запыце табліца не існуе, то памылка будзе выдадзена ўжо на этапе [[Кампілятар|кампіляцыі]]. ==== Запыт аднаго радка з базы даных ==== Выкарыстоўваецца SQL-выраз <code>SELECT</code>, дапоўнены прапановай <code>INTO</code>, у якой паказваюцца пераменныя, куды запішуцца запытаныя даныя. Колькасць і тып гэтых пераменных павінны адпавядаць колькасці (да версіі Oracle 9 уключна пераменных магло быць больш) і тыпу палёў (хоць пры пэўных неадпаведнасцях тыпаў можа адбыцца іх невідавочнае [[Прывядзенне тыпу|прывядзенне]]). У выпадку, калі запыт вярнуў нулявы лік радкоў, выкідваецца выключэнне <code>NO_DATA_FOUND</code>. У выпадку, калі радкоў больш, чым адзін, выкідваецца выключэнне <code>TOO_MANY_ROWS</code>. Гэтыя выключэнні варта апрацоўваць у адпаведнай частцы блока за выключэннем выпадкаў, калі мяркуецца, што яны не могуць быць выкінутыя. Напрыклад, пры запыце даных з табліцы па іх першаснаму ключу апрацоўшчык выключэння <code>TOO_MANY_ROWS</code> не патрэбны. Таксама ў выпадку выкарыстання агрэгаваных функцый, напрыклад MAX () або MIN () — выключэнне NO_DATA_FOUND не будзе згенеравана, а пераменная атрымае ў якасці выніку NULL. <source lang="plsql"> DECLARE empname VARCHAR2(200); BEGIN SELECT ename INTO empname FROM scott.emp WHERE empno = 7439; EXCEPTION WHEN NO_DATA_FOUND THEN DBMS_OUTPUT.put_line('No records found!'); WHEN TOO_MANY_ROWS THEN DBMS_OUTPUT.put_line('Found more than one string!'); END; </source> ==== Запыт некалькіх радкоў з базы даных ==== Для паслядоўнага счытвання некалькіх радкоў можна выкарыстоўваць курсоры PL/SQL. Пад курсорам маецца на ўвазе паказальнік на чарговы радок у выніках запыту. Адкрыццё і закрыццё курсора ажыццяўляецца аператарамі <code>OPEN</code> і <code>CLOSE</code>. Счытванне значэнняў, на якія паказвае курсор, і яго перавод на наступны радок ажыццяўляецца аператарам <code>FETCH</code>. Счытванне даных з запыту афармляецца як цыкл. Калі курсор дойдзе да канца вынікаў запыту, чарговы выклік аператара <code>FETCH</code> не счытае новых даных, а атрыбут <code>< імя_курсора>%NOTFOUND</code> прымае значэнне <code>TRUE</code>. Гэта падзея выкарыстоўваецца для прыпынення працы цыклу. Апрацоўшчыкаў выключэнняў у гэтым выпадку не патрабуецца, калі даныя не будуць знойдзеныя, то цыкл не будзе выкананы ні разу. <source lang="plsql"> DECLARE empname VARCHAR2(200); CURSOR c1 IS SELECT ename FROM scott.emp; BEGIN OPEN c1; LOOP FETCH c1 INTO empname; EXIT WHEN c1%NOTFOUND; -- праца са значэннем empname END LOOP; CLOSE c1; END; </source> ==== Выкарыстанне паказальнікаў на курсоры ==== Для большай гнуткасці зручна замест курсора выкарыстоўваць паказальнік на курсор з рознымі курсорамі. У такім выпадку курсор з запытам вызначаюцца няяўна пры выкліку аперацыі <code>OPEN</code> для паказальніка на курсор з дапамогай прапановы <code>FOR</code>. Адзін паказальнік на курсор можна выкарыстоўваць з многімі курсорамі і, адпаведна, з многімі запытамі. <source lang="plsql"> DECLARE TYPE GenericCursor IS REF CURSOR; с1 GenericCursor; empname VARCHAR2(200); BEGIN OPEN c1 FOR SELECT ename FROM scott.emp; LOOP FETCH c1 INTO empname; EXIT WHEN c1%NOTFOUND; -- праца са значэннем empname END LOOP; CLOSE c1; END; </source> ==== Выкарыстанне звязаных пераменных ==== Як пры выкарыстанні курсораў, так і пры выкарыстанні паказальнікаў на курсоры рэкамендуецца пры фарміраванні запытаў не ўключаць туды канкрэтныя канстанты (акрамя тых выпадкаў, калі гэтыя канстанты сапраўды будуць захоўвацца ва ўсіх падобных запытах). Звязана гэта з тым, што пры паслядоўным выкананні двух запытаў, якія адрозніваюцца толькі канстантай (напрыклад, <code>SELECT ename FROM employees WHERE id = 20</code> і <code>SELECT ename FROM employees WHERE id = 21</code>), СКБД робіць разбор кожнага запыту асобна, хоць на самай справе [[План выканання запыту|план выканання]] ў такіх запытаў агульны. Такія паўторныя разборы могуць істотна знізіць прадукцыйнасць праграмы. Для прадухілення лішніх разбораў выкарыстоўваецца тэхніка звязаных пераменных ({{Lang-en|bind variables}}), гэта значыць пераменныя непасрэдна ў целе запыту, значэнні якіх падстаўляюцца толькі пры адкрыцці курсора для запыту. Звязаныя пераменныя абазначаюцца імем, папярэднім сімвалам двукроп’я. Пры адкрыцці курсора значэнні пераменных паказваюцца з дапамогай прапановы <code>USING</code>. Пры першым выкананні ўчастка кода, які выкарыстоўвае тэхніку звязаных пераменных, запыт будзе разабраны ў СКБД, для яго будзе створаны план выканання (гэта будзе адбывацца параўнальна доўга); пры наступных выкананнях будзе выкарыстоўвацца ўжо створаны план выканання, і запыт будзе хутка вяртаць значэння. Прыклад функцыі са звязанымі пераменнымі: <source lang="plsql"> FUNCTION get_employee_name (empid INTEGER, empcity VARCHAR2) RETURN VARCHAR2 IS TYPE GenericCursor IS REF CURSOR; c1 GenericCursor; empname VARCHAR2(200); BEGIN OPEN c1 FOR 'SELECT ename FROM employees WHERE id = :id AND city = :city' USING empid, empcity; -- цыкл не выкарыстоўваецца, бо запыт верне не больш аднаго радка FETCH c1 INTO empname; CLOSE c1; RETURN empname; END get_employee_name; </source> ==== Невідавочнае вызначэнне курсора ў цыкле ==== Часам замест таго, каб аб’яўляць курсор або паказальнік на яго, зручна скарыстацца нявідавочным вызначэннем курсора і нявідавочным вызначэннем пераменнай тыпу запіс (<code>RECORD</code>): <source lang="plsql"> DECLARE BEGIN FOR rec IN (SELECT id, ename, 1 AS value FROM employees) LOOP dbms_output.put_line(rec.id || ': ' || rec.ename); END LOOP; END; </source> ==== Пакетны запыт многіх радкоў ==== Пры запыце вялікага ліку радкоў можна павялічыць прадукцыйнасць, калі замест пачарговага зачытвання радкоў выніку, зачытаць іх усіх адразу, значна знізіўшы тым самым колькасць пераключэнняў кантэксту ад PL/SQL да SQL і назад. Для пакетнага чытання неабходна забяспечыць аператар <code>FETCH</code> інструкцыя <code>BULK COLLECT</code>. Даныя пры гэтым павінны запісвацца не ў пераменныя, а ў [[Асацыятыўны масіў|асацыятыўныя калекцыі]]: <source lang="plsql"> DECLARE TYPE GenericCursor IS REF CURSOR; c1 GenericCursor; TYPE VarcharTable IS TABLE OF VARCHAR2(200) INDEX BY BINARY_INTEGER; -- абвясцілі тып даных "Табліца радкоў", элементы якой нумаруюцца лічбамі empnames VarcharTable; -- абвясцілі пераменную створанага тыпу BEGIN OPEN c1 FOR SELECT ename FROM employees; FETCH c1 BULK COLLECT INTO empnames; CLOSE c1; END; </source> '''Пакетны запыт многіх значэнняў''' Таксама можна запытаць шмат значэнняў і змясціць іх у загадзя падрыхтаваную калекцыю (або некалькі калекцый). Для гэтага ў нас павінен быць абвешчаны адпаведны тып калекцыі, напрыклад калекцыя радкоў: <syntaxhighlight lang="sql"> create or replace type t_str_coll as table of varchar2(2000 char); </syntaxhighlight>Тады, мы можам змясціць усе ename з таблічкі employees ў нашу калекцыю такім чынам: <syntaxhighlight lang="plsql"> DECLARE l_str_coll t_str_coll; BEGIN SELECT t.ename BULK COLLECT INTO l_str_coll FROM employees t; END; </syntaxhighlight> ==== Выкананне аперацый DML ==== Аперацыя [[Data Manipulation Language|DML]], як правіла, выконваюцца сапраўды гэтак жа, як і ў SQL: <source lang="plsql"> DECLARE BEGIN UPDATE employees SET hire_date = SYSDATE WHERE id != 1; INSERT INTO employees (name, city) VALUES ('SMITH', 'Гродна'); COMMIT; END; </source> === Дынамічны SQL === ==== Дынамічныя запыты ==== Для большай гнуткасці часта статычныя запыты замяняюцца запытамі, якія фарміруюцца дынамічна. Недахоп дынамічнага SQL у тым, што дынамічныя запыты не могуць быць правераны на этапе кампіляцыі. Калі, напрыклад, табліцы, якая выкарыстоўваецца ў запыце, не існуе, то пры выкананні аперацыі <code>OPEN</code> паўстане выключэнне. Класічная задача, якая патрабуе прымянення дынамічнага канструявання SQL-запытаў, — справаздачы ў [[інтэрфейс]]ах, дзе карыстальнік можа выбраць розныя ўмовы, па якіх варта сфармаваць справаздачу. Ніжэй прыведзены ананімны блок кода, які ў залежнасці ад нейкай умовы запытвае імя супрацоўніка або па ключы, або па горадзе. <source lang="plsql"> DECLARE TYPE GenericCursor IS REF CURSOR; c1 GenericCursor; sel VARCHAR2(4000); bind_var VARCHAR2(200); result VARCHAR2(200); BEGIN sel := 'SELECT name FROM employees WHERE 1 = 1'; IF ... THEN sel := sel || ' AND id = :1'; bind_var := 12; ELSE sel := sel || ' AND city = :1'; bind_var := 'Віцебск'; END IF; OPEN c1 FOR sel USING bind_var; FETCH c1 INTO result; CLOSE c1; END; </source> ==== Дынамічныя DML- і DDL-аперацыі ==== Дынамічныя аперацыі DML і [[Data Definition Language|DDL]] выконваюцца з дапамогай аператара <code>EXECUTE IMMEDIATE</code>. <source lang="plsql"> DECLARE BEGIN EXECUTE IMMEDIATE 'DELETE FROM employees'; EXECUTE IMMEDIATE 'DROP TABLE employees'; -- COMMIT або ROLLBACK не патрэбен, бо DDL-аперацыя скончыла трансакцыю END; </source> Дапускаецца выкарыстанне звязаных пераменных, іх значэнні таксама паказваюцца ў прапанове <code>USING</code>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Фрэймворкі для вэб-дадаткаў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Мовы праграмавання]] [[Катэгорыя:Базы даных]] [[Катэгорыя:Oracle]] fysuwbe68ycfwi25u3by9avgxzi85f5 Няпэўнасць (верш) 0 800086 5222392 5095488 2026-10-20T15:21:10Z DzBar 156353 5222392 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор|Выява=Niepewnosc.jpg|Напісаны=1825}} '''Няпэўнасць''' ({{lang-pl|Niepewność}}, можна перакласці і як «Нявызначанасць») — верш [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], напісаны ў сярэдзіне [[1825]] года падчас яго знаходжання ў [[Адэса|Адэсе]]. У вершы лірычны суб’ект выражае свае прыязныя пачуцці да неназванай адрасаткі, не рашаючыся, ці вызначыць іх як сяброўства, ці як каханне. Найбольш імаверна, што сапраўднай адрасаткай гэтага і многіх іншых вершаў Міцкевіча з эратычнымі матывамі, напісаных у гэты ж час (''Do D. D.'', ''Sen, Rozmowa, Godzina, Elegia, Dwa słowa, Zaloty)'' была на 4 гады старэйшая за паэта [[Караліна Сабаньска]] (1795—1885), сястра [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага,]] і на той час грамадзянская жонка расійскага генерала дэ Віта, з ініцыятывы апошняга — шпіёнка за многімі патэнцыйна небяспечнымі для царскага рэжыму дзеячамі, выкарыстоўваючы сваю жаночую прывабнасць<ref>[https://www.liceum.org.pl/files/mkij/zzz/sobanska.htm Mickiewicz i Karolina z Rzewuskich Sobańska]</ref>. == Адаптацыі == Першым паклаў верш на музыку славуты кампазітар Станіслаў Манюшка ў 1838 годзе, пад час вучобы ў Берліне. Ён апублікаваны ў 7-м выпуску [[Хатні спеўнік|«Хатніх спеўнікаў»]] у 1876 годзе, за № 9<ref>[[scores:Niepewność_(Moniuszko,_Stanisław)|Niepewność (Moniuszko, Stanisław)]]</ref>. Вядомы польскі эстрадны спявак [[Марак Грахута|Марэк Грахута]] надаў вялікую папулярнасць «Няпеўнасці» выкананнем сваёй песні на словы верша Міцкевіча, якая ўпершыню прагучала у 1969 годзе. У верасні 2024 года адбылася прэм’ера польскага мастацкага фільма «Няпэўнасць. Закаханы Міцкевіч», які распавядае гісторыю кахання Міцкевіча да [[Марыля Верашчака|Марылі Верашчакоўны]]. У лістападзе таго ж года адбылася прэм’ера польскага тэлевізійнага серыяла пад назвай «Няпэўнасць», мастацкай біяграфіі Міцкевіча <ref name=":0" />. На беларускую мову верш пераклала [[Святлена Немагай]] у 2018 годзе для зборніка песень Станіслава Манюшкі на вершы Адама Міцкевіча<ref>Нёман, рака мая! [Ноты]: творы на словы Адама Міцкевіча: для голасу ў суправаджэнні фартэпіяна / Станіслаў Манюшка. - Мінск : Каўчэг, 2018. - 75, [1] с. - (Беларускі гістарычны нотазбор ; вып. 16)</ref>. == Структура верша == Верш складаецца з шасці шасцірадковых строф па 11 складоў у кожным радку. Кожная страфа ўтрымлівае [[Рыфма|рыфмы]]. == Зноскі == {{Reflist}} [[Катэгорыя:Вершы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Творы Адама Міцкевіча]] [[Катэгорыя:Творы 1825 года]] 2pd7i3utt3u3s6sxuxeqkn4bjfzkz1q Сядзібна-паркавы комплекс Вендорфаў (Галынка) 0 808167 5222710 5192721 2026-10-21T10:31:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ілюстраванне, даданне фота з Вікісховішча 5222710 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Выява = Галынка. Капліца (01).jpg }} '''Сядзібна-паркавы комплекс Вендорфаў''' — помнік сядзібнай архітэктуры ў в. [[Галынка (Клецкі раён)]], захаваліся фрагменты. == Гісторыя == З пісьмовых крыніц вядома, што маёнтак у Лецяшыне быў вотчынай дваранскага роду Вендорфаў. Сядзіба была сфарміравана ў XVIII ст. у барочных формах на рачной тэрасе р. [[Нача (прыток Лані)]]. Па жаночай лініі маёнтак перайшоў у валоданне Лазінскіх, якім належаў да 1939 года. Сядзіба згарэла ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Захаваліся фрагменты парку, руіны падмуркаў будынкаў, руіны капліцы, рэшткі галубятні. == Былыя збудаванні == [[Файл:Hałynka, Vendorf. Галынка, Вэндорф (J. Bułhak, 1925) (2).jpg|thumb|left|Галынка, фота Я. Булгака, 1925.]] Да былых збудаванняў адносіўся будынак, які размяшчаўся ў заходняй частцы ад партэра, насупраць «Імбара». Па захаванай гістарычнай фатаграфіі, выкананай [[Я. Булгак]]ам у 1925 годзе, можна апісаць вонкавы выгляд галоўнага фасада дадзенай пабудовы. Асноўны аб’ём будынка прамавугольны ў плане, па асобных знешніх прыкметах нагадвае архітэктуру сядзібнага дома: тыя ж афарбаваная ў белы колер вуглавыя і аконныя ліштвы, здвоеныя пары калон на ганку, якія падтрымліваюць падстрэшак над ім, які з’яўляецца працягам даху, высокі двухсхільны дах з шырокай пячной трубой па каньку даху. З заходняга боку захаваўся яшчэ адзін ганак з двума ступенямі. Вонкавы прэзентабельны выгляд хутчэй за ўсё адказвае жылому прызначэнню, верагодна, афіцына (ці флігель) — спецыяльная надворная пабудова шляхецкай сядзібы ў Беларусі, куды пераносіўся комплекс службовых памяшканняў, што дазваляла пакінуць у сядзібным доме толькі парадныя і жылыя памяшканні. == Капліца == [[Файл:Галынка. Капліца (03).jpg|thumb|Надпіс на камяні ў цагляным муры галоўнага фасада капліцы.]] Згодна з надпісам, высечаным на камяні, які ўмураваны ў цагляны мур галоўнага фасада, капліца была пабудавана ў 1809 г. Узор класіцызму ў беларускай архітэктуры малых форм. Па захаваных фрагментах сцен можна зрабіць выснову, што гэта быў сіметрычны квадратны невялікі ў плане цагляны будынак 5.0 х 5.0 м, вышынёй ад зямлі да карніза каля 3.2 м, з двума трохвугольнымі франтонамі па галоўнай восі і двухсхільным дахам, які быў сарваны падчас урагану ў пачатку 1960-х гадоў. Па захаваных вуглавых фрагментах мура можна мяркаваць, што раней памяшканне было перакрыта крыжовым цагляным скляпеннем, да цяперашняга моманту страчанага. == Галубятня == [[Файл:Галынка. Сядзіба Вендорфаў, лядоўня-галубятня (01).jpg|міні|Мураваная лядоўня-галубятня (1811)]] З малых архітэктурных формаў упрыгожваннем маёнтка была галубятня (паводле надпісу на ўмураваным у мур камені — 1811 года). Васьмікутны ў плане будынак з агульнымі габарытамі 7.4 х 7.4 і вышынёй каля 5.0 м, (з даўжынёй усіх граняў роўна па 3.08 м), быў складзены з чырвонай цэглы на вапнавым растворы з шырокімі швамі і раней звонку быў атынкаваны. Сцены таўшчынёй у ніжнім ярусе 0,8 м, у верхнім 0,65 м, з вялікімі прамавугольнымі праёмамі закладзены цэглай у шахматным парадку, што стварае жывапісныя рады прадушын для вентыляцыі. Дэкаратыўны павільён парка выконваў раней ўтылітарную функцыю (тут захоўвалі гаспадарчы інвентар на першым узроўні) і служыў жыллём для галубоў. Традыцыя разводзіць галубоў у магнацкіх і шляхецкіх сядзібах узыходзіць да XVI ст. і звязана з паштовымі патрэбамі, а таксама для ўпрыгожання ландшафту. == Парк == У наш час парк практычна цалкам страчаны. Прасочваюцца месцы размяшчэння сядзібнага дома, афіцыны. На руінах падмурка растуць маладыя бярозы і вербы. Выяўлена тэрыторыя былога газона, па краі якога растуць адзіночныя дрэвы ліпы, клён і прыгожае буйное дрэва вяза вышынёй да 30 м. На былым газоне з даўніх часоў вядуцца адзіночныя кусты бэзу і шыпшынніка, уздоўж тэрасы таполі. Вадаёмы даўно спушаны, параслі алешынай. Злёгку ўзгадваецца месцазнаходжанне тэрас рэгулярнага парка. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000196}} * [https://heritage.gov.by/catalog/fragmenty-siadzibna-parkavaga-kompleksu-galynka-ruiny-kaplitcy-fragmenty-parku-ruiny-bylykh-zbudavanniau-reshtki-galubiatni-196 heritage.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260521143320/https://heritage.gov.by/catalog/fragmenty-siadzibna-parkavaga-kompleksu-galynka-ruiny-kaplitcy-fragmenty-parku-ruiny-bylykh-zbudavanniau-reshtki-galubiatni-196 |date=21 мая 2026 }} * {{radzima|7301}} [[Катэгорыя:Галынка (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Славутасці Клецкага раёна]] tmolg9umdr1a2u43eoaqxov9y9f78hb Удзельнік:DzBar/Чарнавік 2 809431 5222281 5221035 2026-10-20T13:04:59Z DzBar 156353 5222281 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Літаратурны твор |клас_цела = vevent |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}}} |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |клас_уверсе = summary |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{Назва-арыгінал|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}|size={{{Шырыня|}}}|caption={{{Подпіс|{{{Подпіс выявы|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Жанр |тэкст1 = {{#ifeq:{{{Жанр|}}}|-|-|{{#ifexist:{{{Жанр|}}}|[[{{{Жанр}}}]]|{{{Жанр|}}}}}}} |вікідадзеныя1 = P136 |метка2 = Аўтар |тэкст2 = {{wikidata|p50|{{#ifexist:{{{Аўтар|}}}|[[{{{Аўтар|}}}]]|{{{Аўтар|}}}}}}} |метка3 = Мова арыгінала |тэкст3 = {{wikidata|P407|{{#if:{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}|[[{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}} мова|{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}]]|}}}} |метка4 = Дата напісання |тэкст4 = {{wikidata|p571|{{{Напісаны|}}}}} |класс4 = dtstart |метка5 = Дата першай публікацыі |тэкст5 = {{wikidata|p577|{{{Публікацыя|}}}}} |метка6 = Апублікаваны ў |тэкст6 = {{wikidata|p1433|{{{Апублікаваны ў|}}}}} |метка7 = Асобнае выданне |тэкст7 = {{{Асобнае выданне|}}} |метка8 = Выдавецтва |тэкст8 = {{wikidata|p123|{{{Выдавецтва|}}}}} |метка9 = Месца публікацыі |тэкст9 = {{{Месца публікацыі|}}} |вікідадзеныя9 = P291 |метка10 = Цыкл |тэкст10 = {{wikidata|p179|{{{Цыкл|{{{Серыя|}}}}}}}} |метка11 = Колькасць старонак |тэкст11 = {{wikidata|p1104|{{{Колькасць старонак|}}}}} |метка12 = Ілюстратар |тэкст12 = {{wikidata|p110|{{{Ілюстратар|}}}}} |метка13 = Афармленне |тэкст13 = {{{Афармленне|}}} |метка14 = Прысвечаны |тэкст14 = {{{Прысвечаны|}}} |вікідадзеныя14 = P825 |метка15 = Пераклад на беларускую |тэкст15 = {{{Пераклад|}}} |метка16 = Перакладчык |тэкст16 = {{{Перакладчык|}}} |метка17 = Носьбіт |тэкст17 = {{{Носьбіт|}}} |метка18 = Папярэдні |тэкст18 = {{#ifeq: {{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p155|{{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}}}}} |метка19 = Наступны |тэкст19 = {{#ifeq: {{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p156|{{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}}}}} |тэкст20 = {{#if:{{{Электронная версія|}}}|[{{{Электронная версія}}} Электронная версія]}} |метка21 = [[Міжнародны стандартны нумар кнігі|ISBN]] |тэкст21 = {{#if:{{{ISBN|}}}|{{#iferror: {{#expr:{{{ISBN|}}}}} | {{{ISBN|}}} | [[Special:Booksources/{{{ISBN|}}}|{{{ISBN|}}}]] }}}} |метка22 = Персанажы |тэкст22 = {{{Персанажы|}}} |вікідадзеныя22 = P674 |метка23 = Продажы |текст23 = {{{Продажы|}}} |вікідадзеныя23 = P2664 |метка24 = Тып |текст24 = {{#switch:{{lc:{{{type|works}}}}} | novel = раман | short story = апавяданне | poem = верш | novella = аповесць | work = літаратурны твор | #default = літаратурны твор }} |вікідадзеныя24 = P31 {{#switch: {{{type|works}}} | раман = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Раманы {{{Напісаны}}} года]] }} | апавяданне = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Апавяданні {{{Напісаны}}} года]] }} | верш = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Вершы {{{Напісаны}}} года]] }} | аповесць = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Аповесці {{{Напісаны}}} года]] }} | літаратурны твор = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]] }} | #default = [[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]] }} |стыль_унізе = background-color:#EEE;border-top:1px solid #DDD; |унізе = {{картка/Вікікрыніцы|{{{Вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{Вікікрыніцы|}}}{{{вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{вікікрыніцы|}}}|Тэкст твора}} |унізе2 = {{картка/Вікіцытатнік|{{{Вікіцытатнік|}}}{{{вікіцытатнік|}}}|Цытаты}} |унізе3 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}{{{Commons|}}}{{{вікісховішча|}}}{{{commons|}}}|Медыяфайлы}} }}<includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}||<!-- -->[[Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта]]<!-- -->}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> a3n6ok8gu1c4egbj25wfaup1gj79wbs 5222296 5222281 2026-10-20T13:11:24Z DzBar 156353 5222296 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Літаратурны твор |клас_цела = vevent |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}}} |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |клас_уверсе = summary |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{Назва-арыгінал|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}|size={{{Шырыня|}}}|caption={{{Подпіс|{{{Подпіс выявы|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Жанр |тэкст1 = {{#ifeq:{{{Жанр|}}}|-|-|{{#ifexist:{{{Жанр|}}}|[[{{{Жанр}}}]]|{{{Жанр|}}}}}}} |вікідадзеныя1 = P136 |метка2 = Аўтар |тэкст2 = {{wikidata|p50|{{#ifexist:{{{Аўтар|}}}|[[{{{Аўтар|}}}]]|{{{Аўтар|}}}}}}} |метка3 = Мова арыгінала |тэкст3 = {{wikidata|P407|{{#if:{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}|[[{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}} мова|{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}]]|}}}} |метка4 = Дата напісання |тэкст4 = {{wikidata|p571|{{{Напісаны|}}}}} |клас4 = dtstart |метка5 = Дата першай публікацыі |тэкст5 = {{wikidata|p577|{{{Публікацыя|}}}}} |метка6 = Апублікаваны ў |тэкст6 = {{wikidata|p1433|{{{Апублікаваны ў|}}}}} |метка7 = Асобнае выданне |тэкст7 = {{{Асобнае выданне|}}} |метка8 = Выдавецтва |тэкст8 = {{wikidata|p123|{{{Выдавецтва|}}}}} |метка9 = Месца публікацыі |тэкст9 = {{{Месца публікацыі|}}} |вікідадзеныя9 = P291 |метка10 = Цыкл |тэкст10 = {{wikidata|p179|{{{Цыкл|{{{Серыя|}}}}}}}} |метка11 = Колькасць старонак |тэкст11 = {{wikidata|p1104|{{{Колькасць старонак|}}}}} |метка12 = Ілюстратар |тэкст12 = {{wikidata|p110|{{{Ілюстратар|}}}}} |метка13 = Афармленне |тэкст13 = {{{Афармленне|}}} |метка14 = Прысвечаны |тэкст14 = {{{Прысвечаны|}}} |вікідадзеныя14 = P825 |метка15 = Пераклад на беларускую |тэкст15 = {{{Пераклад|}}} |метка16 = Перакладчык |тэкст16 = {{{Перакладчык|}}} |метка17 = Носьбіт |тэкст17 = {{{Носьбіт|}}} |метка18 = Папярэдні |тэкст18 = {{#ifeq: {{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p155|{{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}}}}} |метка19 = Наступны |тэкст19 = {{#ifeq: {{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p156|{{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}}}}} |метка20 = Электронная версія |тэкст20 = {{#if:{{{Электронная версія|}}}|[{{{Электронная версія}}} Электронная версія]}} |метка21 = [[Міжнародны стандартны нумар кнігі|ISBN]] |тэкст21 = {{#if:{{{ISBN|}}}|{{#iferror: {{#expr:{{{ISBN|}}}}} | {{{ISBN|}}} | [[Special:Booksources/{{{ISBN|}}}|{{{ISBN|}}}]] }}}} |метка22 = Персанажы |тэкст22 = {{{Персанажы|}}} |вікідадзеныя22 = P674 |метка23 = Продажы |тэкст23 = {{{Продажы|}}} |вікідадзеныя23 = P2664 |метка24 = Тып |тэкст24 = {{#switch: {{lc:{{{type|works}}}}} | раман = раман | апавяданне = апавяданне | верш = верш | аповесць = аповесць | літаратурны твор = літаратурны твор | #default = літаратурны твор }} |вікідадзеныя24 = P31 |стыль_унізе = background-color:#EEE;border-top:1px solid #DDD; |унізе = {{картка/Вікікрыніцы|{{{Вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{Вікікрыніцы|}}}{{{вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{вікікрыніцы|}}}|Тэкст твора}} |унізе2 = {{картка/Вікіцытатнік|{{{Вікіцытатнік|}}}{{{вікіцытатнік|}}}|Цытаты}} |унізе3 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}{{{Commons|}}}{{{вікісховішча|}}}{{{commons|}}}|Медыяфайлы}} }}{{#switch: {{{type|works}}} | раман = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Раманы {{{Напісаны}}} года]] }} | апавяданне = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Апавяданні {{{Напісаны}}} года]] }} | верш = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Вершы {{{Напісаны}}} года]] }} | аповесць = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Аповесці {{{Напісаны}}} года]] }} | літаратурны твор = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]] }} | #default = [[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]] }}<includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}||<!-- -->[[Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта]]<!-- -->}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> bgcienfcv98cdvbfsvfquev8grjtkgp 5222301 5222296 2026-10-20T13:17:53Z DzBar 156353 5222301 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Літаратурны твор |клас_цела = vevent |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}}} |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |клас_уверсе = summary |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{Назва-арыгінал|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}|size={{{Шырыня|}}}|caption={{{Подпіс|{{{Подпіс выявы|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Жанр |тэкст1 = {{#ifeq:{{{Жанр|}}}|-|-|{{#ifexist:{{{Жанр|}}}|[[{{{Жанр}}}]]|{{{Жанр|}}}}}}} |вікідадзеныя1 = P136 |метка2 = Аўтар |тэкст2 = {{wikidata|p50|{{#ifexist:{{{Аўтар|}}}|[[{{{Аўтар|}}}]]|{{{Аўтар|}}}}}}} |метка3 = Мова арыгінала |тэкст3 = {{wikidata|P407|{{#if:{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}|[[{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}} мова|{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}]]|}}}} |метка4 = Дата напісання |тэкст4 = {{wikidata|p571|{{{Напісаны|}}}}} |клас4 = dtstart |метка5 = Дата першай публікацыі |тэкст5 = {{wikidata|p577|{{{Публікацыя|}}}}} |метка6 = Апублікаваны ў |тэкст6 = {{wikidata|p1433|{{{Апублікаваны ў|}}}}} |метка7 = Асобнае выданне |тэкст7 = {{{Асобнае выданне|}}} |метка8 = Выдавецтва |тэкст8 = {{wikidata|p123|{{{Выдавецтва|}}}}} |метка9 = Месца публікацыі |тэкст9 = {{{Месца публікацыі|}}} |вікідадзеныя9 = P291 |метка10 = Цыкл |тэкст10 = {{wikidata|p179|{{{Цыкл|{{{Серыя|}}}}}}}} |метка11 = Колькасць старонак |тэкст11 = {{wikidata|p1104|{{{Колькасць старонак|}}}}} |метка12 = Ілюстратар |тэкст12 = {{wikidata|p110|{{{Ілюстратар|}}}}} |метка13 = Афармленне |тэкст13 = {{{Афармленне|}}} |метка14 = Прысвечаны |тэкст14 = {{{Прысвечаны|}}} |вікідадзеныя14 = P825 |метка15 = Пераклад на беларускую |тэкст15 = {{{Пераклад|}}} |метка16 = Перакладчык |тэкст16 = {{{Перакладчык|}}} |метка17 = Носьбіт |тэкст17 = {{{Носьбіт|}}} |метка18 = Папярэдні |тэкст18 = {{#ifeq: {{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p155|{{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}}}}} |метка19 = Наступны |тэкст19 = {{#ifeq: {{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p156|{{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}}}}} |метка20 = Электронная версія |тэкст20 = {{#if:{{{Электронная версія|}}}|[{{{Электронная версія}}} Электронная версія]}} |метка21 = [[Міжнародны стандартны нумар кнігі|ISBN]] |тэкст21 = {{#if:{{{ISBN|}}}|{{#iferror: {{#expr:{{{ISBN|}}}}} | {{{ISBN|}}} | [[Special:Booksources/{{{ISBN|}}}|{{{ISBN|}}}]] }}}} |метка22 = Персанажы |тэкст22 = {{{Персанажы|}}} |вікідадзеныя22 = P674 |метка23 = Продажы |тэкст23 = {{{Продажы|}}} |вікідадзеныя23 = P2664 |метка24 = Тып |тэкст24 = {{#if:{{{type|}}}|{{#switch: {{lc:{{{type|works}}}}} | раман = раман | апавяданне = апавяданне | верш = верш | аповесць = аповесць | літаратурны твор = літаратурны твор | #default = літаратурны твор }}}} |вікідадзеныя24 = P31 |стыль_унізе = background-color:#EEE;border-top:1px solid #DDD; |унізе = {{картка/Вікікрыніцы|{{{Вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{Вікікрыніцы|}}}{{{вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{вікікрыніцы|}}}|Тэкст твора}} |унізе2 = {{картка/Вікіцытатнік|{{{Вікіцытатнік|}}}{{{вікіцытатнік|}}}|Цытаты}} |унізе3 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}{{{Commons|}}}{{{вікісховішча|}}}{{{commons|}}}|Медыяфайлы}} }}{{#switch: {{lc:{{{type|works}}}}} | раман = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Раманы {{{Напісаны}}} года]] }} | апавяданне = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Апавяданні {{{Напісаны}}} года]] }} | верш = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Вершы {{{Напісаны}}} года]] }} | аповесць = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Аповесці {{{Напісаны}}} года]] }} | літаратурны твор = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]] }} | #default = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]] }} }}<includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}||<!-- -->[[Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта]]<!-- -->}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> ad48z0u752h3d1ktc1lynfbeklt9iip 5222314 5222301 2026-10-20T13:23:10Z DzBar 156353 5222314 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Літаратурны твор |клас_цела = vevent |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}}} |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |клас_уверсе = summary |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{Назва-арыгінал|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}|size={{{Шырыня|}}}|caption={{{Подпіс|{{{Подпіс выявы|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Жанр |тэкст1 = {{#ifeq:{{{Жанр|}}}|-|-|{{#ifexist:{{{Жанр|}}}|[[{{{Жанр}}}]]|{{{Жанр|}}}}}}} |вікідадзеныя1 = P136 |метка2 = Аўтар |тэкст2 = {{wikidata|p50|{{#ifexist:{{{Аўтар|}}}|[[{{{Аўтар|}}}]]|{{{Аўтар|}}}}}}} |метка3 = Мова арыгінала |тэкст3 = {{wikidata|P407|{{#if:{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}|[[{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}} мова|{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}]]|}}}} |метка4 = Дата напісання |тэкст4 = {{wikidata|p571|{{{Напісаны|}}}}} |клас4 = dtstart |метка5 = Дата першай публікацыі |тэкст5 = {{wikidata|p577|{{{Публікацыя|}}}}} |метка6 = Апублікаваны ў |тэкст6 = {{wikidata|p1433|{{{Апублікаваны ў|}}}}} |метка7 = Асобнае выданне |тэкст7 = {{{Асобнае выданне|}}} |метка8 = Выдавецтва |тэкст8 = {{wikidata|p123|{{{Выдавецтва|}}}}} |метка9 = Месца публікацыі |тэкст9 = {{{Месца публікацыі|}}} |вікідадзеныя9 = P291 |метка10 = Цыкл |тэкст10 = {{wikidata|p179|{{{Цыкл|{{{Серыя|}}}}}}}} |метка11 = Колькасць старонак |тэкст11 = {{wikidata|p1104|{{{Колькасць старонак|}}}}} |метка12 = Ілюстратар |тэкст12 = {{wikidata|p110|{{{Ілюстратар|}}}}} |метка13 = Афармленне |тэкст13 = {{{Афармленне|}}} |метка14 = Прысвечаны |тэкст14 = {{{Прысвечаны|}}} |вікідадзеныя14 = P825 |метка15 = Пераклад на беларускую |тэкст15 = {{{Пераклад|}}} |метка16 = Перакладчык |тэкст16 = {{{Перакладчык|}}} |метка17 = Носьбіт |тэкст17 = {{{Носьбіт|}}} |метка18 = Папярэдні |тэкст18 = {{#ifeq: {{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p155|{{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}}}}} |метка19 = Наступны |тэкст19 = {{#ifeq: {{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p156|{{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}}}}} |метка20 = Электронная версія |тэкст20 = {{#if:{{{Электронная версія|}}}|[{{{Электронная версія}}} Электронная версія]}} |метка21 = [[Міжнародны стандартны нумар кнігі|ISBN]] |тэкст21 = {{#if:{{{ISBN|}}}|{{#iferror: {{#expr:{{{ISBN|}}}}} | {{{ISBN|}}} | [[Special:Booksources/{{{ISBN|}}}|{{{ISBN|}}}]] }}}} |метка22 = Персанажы |тэкст22 = {{{Персанажы|}}} |вікідадзеныя22 = P674 |метка23 = Продажы |тэкст23 = {{{Продажы|}}} |вікідадзеныя23 = P2664 |метка24 = Тып |тэкст24 = {{#if:{{{type|}}}|{{#switch: {{lc:{{{type|works}}}}} | раман = раман | апавяданне = апавяданне | верш = верш | аповесць = аповесць | літаратурны твор = літаратурны твор | #default = літаратурны твор }}}} |вікідадзеныя24 = P31 |стыль_унізе = background-color:#EEE;border-top:1px solid #DDD; |унізе = {{картка/Вікікрыніцы|{{{Вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{Вікікрыніцы|}}}{{{вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{вікікрыніцы|}}}|Тэкст твора}} |унізе2 = {{картка/Вікіцытатнік|{{{Вікіцытатнік|}}}{{{вікіцытатнік|}}}|Цытаты}} |унізе3 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}{{{Commons|}}}{{{вікісховішча|}}}{{{commons|}}}|Медыяфайлы}} }}{{#switch: {{lc:{{{type|works}}}}} | раман = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Раманы {{{Напісаны}}} года]] }} | апавяданне = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Апавяданні {{{Напісаны}}} года]] }} | верш = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Вершы {{{Напісаны}}} года]] }} | аповесць = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Аповесці {{{Напісаны}}} года]] }} | літаратурны твор = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]] }} | #default = {{#if: {{{Напісаны|}}} | [[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]] }} }}<includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}||<!-- -->[[Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта]]<!-- -->}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> r7v20svg6u4pcvzuurtvhhqqbuhy5zz 5222319 5222314 2026-10-20T13:25:10Z DzBar 156353 5222319 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Літаратурны твор |клас_цела = vevent |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}}} |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |клас_уверсе = summary |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{Назва-арыгінал|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}|size={{{Шырыня|}}}|caption={{{Подпіс|{{{Подпіс выявы|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Жанр |тэкст1 = {{#ifeq:{{{Жанр|}}}|-|-|{{#ifexist:{{{Жанр|}}}|[[{{{Жанр}}}]]|{{{Жанр|}}}}}}} |вікідадзеныя1 = P136 |метка2 = Аўтар |тэкст2 = {{wikidata|p50|{{#ifexist:{{{Аўтар|}}}|[[{{{Аўтар|}}}]]|{{{Аўтар|}}}}}}} |метка3 = Мова арыгінала |тэкст3 = {{wikidata|P407|{{#if:{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}|[[{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}} мова|{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}]]|}}}} |метка4 = Дата напісання |тэкст4 = {{wikidata|p571|{{{Напісаны|}}}}} |клас4 = dtstart |метка5 = Дата першай публікацыі |тэкст5 = {{wikidata|p577|{{{Публікацыя|}}}}} |метка6 = Апублікаваны ў |тэкст6 = {{wikidata|p1433|{{{Апублікаваны ў|}}}}} |метка7 = Асобнае выданне |тэкст7 = {{{Асобнае выданне|}}} |метка8 = Выдавецтва |тэкст8 = {{wikidata|p123|{{{Выдавецтва|}}}}} |метка9 = Месца публікацыі |тэкст9 = {{{Месца публікацыі|}}} |вікідадзеныя9 = P291 |метка10 = Цыкл |тэкст10 = {{wikidata|p179|{{{Цыкл|{{{Серыя|}}}}}}}} |метка11 = Колькасць старонак |тэкст11 = {{wikidata|p1104|{{{Колькасць старонак|}}}}} |метка12 = Ілюстратар |тэкст12 = {{wikidata|p110|{{{Ілюстратар|}}}}} |метка13 = Афармленне |тэкст13 = {{{Афармленне|}}} |метка14 = Прысвечаны |тэкст14 = {{{Прысвечаны|}}} |вікідадзеныя14 = P825 |метка15 = Пераклад на беларускую |тэкст15 = {{{Пераклад|}}} |метка16 = Перакладчык |тэкст16 = {{{Перакладчык|}}} |метка17 = Носьбіт |тэкст17 = {{{Носьбіт|}}} |метка18 = Папярэдні |тэкст18 = {{#ifeq: {{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p155|{{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}}}}} |метка19 = Наступны |тэкст19 = {{#ifeq: {{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p156|{{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}}}}} |метка20 = Электронная версія |тэкст20 = {{#if:{{{Электронная версія|}}}|[{{{Электронная версія}}} Электронная версія]}} |метка21 = [[Міжнародны стандартны нумар кнігі|ISBN]] |тэкст21 = {{#if:{{{ISBN|}}}|{{#iferror: {{#expr:{{{ISBN|}}}}} | {{{ISBN|}}} | [[Special:Booksources/{{{ISBN|}}}|{{{ISBN|}}}]] }}}} |метка22 = Персанажы |тэкст22 = {{{Персанажы|}}} |вікідадзеныя22 = P674 |метка23 = Продажы |тэкст23 = {{{Продажы|}}} |вікідадзеныя23 = P2664 |метка24 = Тып |тэкст24 = {{#if:{{{type|}}}|{{#switch: {{lc:{{{type|works}}}}} | раман = раман | апавяданне = апавяданне | верш = верш | аповесць = аповесць | літаратурны твор = літаратурны твор | #default = літаратурны твор }}}} |вікідадзеныя24 = P31 |стыль_унізе = background-color:#EEE;border-top:1px solid #DDD; |унізе = {{картка/Вікікрыніцы|{{{Вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{Вікікрыніцы|}}}{{{вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{вікікрыніцы|}}}|Тэкст твора}} |унізе2 = {{картка/Вікіцытатнік|{{{Вікіцытатнік|}}}{{{вікіцытатнік|}}}|Цытаты}} |унізе3 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}{{{Commons|}}}{{{вікісховішча|}}}{{{commons|}}}|Медыяфайлы}} }}<includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}||{{#switch: {{lc:{{{type|works}}}}} | раман = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Раманы {{{Напісаны}}} года]]}} | апавяданне = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Апавяданні {{{Напісаны}}} года]]}} | верш = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Вершы {{{Напісаны}}} года]]}} | аповесць = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Аповесці {{{Напісаны}}} года]]}} | літаратурны твор = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]]}} | #default = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]]}} }}[[Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта]]}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> 6e4r2w90uzpvsfz57o3g0uzyrn04e9f 5222323 5222319 2026-10-20T13:30:17Z DzBar 156353 5222323 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Літаратурны твор |клас_цела = vevent |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}}} |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |клас_уверсе = summary |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{Назва-арыгінал|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}|size={{{Шырыня|}}}|caption={{{Подпіс|{{{Подпіс выявы|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Жанр |тэкст1 = {{#ifeq:{{{Жанр|}}}|-|-|{{#ifexist:{{{Жанр|}}}|[[{{{Жанр}}}]]|{{{Жанр|}}}}}}} |вікідадзеныя1 = P136 |метка2 = Аўтар |тэкст2 = {{wikidata|p50|{{#ifexist:{{{Аўтар|}}}|[[{{{Аўтар|}}}]]|{{{Аўтар|}}}}}}} |метка3 = Мова арыгінала |тэкст3 = {{wikidata|P407|{{#if:{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}|[[{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}} мова|{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}]]|}}}} |метка4 = Дата напісання |тэкст4 = {{wikidata|p571|{{{Напісаны|}}}}} |клас4 = dtstart |метка5 = Дата першай публікацыі |тэкст5 = {{wikidata|p577|{{{Публікацыя|}}}}} |метка6 = Апублікаваны ў |тэкст6 = {{wikidata|p1433|{{{Апублікаваны ў|}}}}} |метка7 = Асобнае выданне |тэкст7 = {{{Асобнае выданне|}}} |метка8 = Выдавецтва |тэкст8 = {{wikidata|p123|{{{Выдавецтва|}}}}} |метка9 = Месца публікацыі |тэкст9 = {{{Месца публікацыі|}}} |вікідадзеныя9 = P291 |метка10 = Цыкл |тэкст10 = {{wikidata|p179|{{{Цыкл|{{{Серыя|}}}}}}}} |метка11 = Колькасць старонак |тэкст11 = {{wikidata|p1104|{{{Колькасць старонак|}}}}} |метка12 = Ілюстратар |тэкст12 = {{wikidata|p110|{{{Ілюстратар|}}}}} |метка13 = Афармленне |тэкст13 = {{{Афармленне|}}} |метка14 = Прысвечаны |тэкст14 = {{{Прысвечаны|}}} |вікідадзеныя14 = P825 |метка15 = Пераклад на беларускую |тэкст15 = {{{Пераклад|}}} |метка16 = Перакладчык |тэкст16 = {{{Перакладчык|}}} |вікідадзеныя16 = P655 |метка17 = Носьбіт |тэкст17 = {{{Носьбіт|}}} |метка18 = Папярэдні |тэкст18 = {{#ifeq: {{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p155|{{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}}}}} |метка19 = Наступны |тэкст19 = {{#ifeq: {{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p156|{{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}}}}} |метка20 = Электронная версія |тэкст20 = {{#if:{{{Электронная версія|}}}|[{{{Электронная версія}}} Электронная версія]}} |метка21 = [[Міжнародны стандартны нумар кнігі|ISBN]] |тэкст21 = {{#if:{{{ISBN|}}}|{{#iferror: {{#expr:{{{ISBN|}}}}} | {{{ISBN|}}} | [[Special:Booksources/{{{ISBN|}}}|{{{ISBN|}}}]] }}}} |метка22 = Персанажы |тэкст22 = {{{Персанажы|}}} |вікідадзеныя22 = P674 |метка23 = Продажы |тэкст23 = {{{Продажы|}}} |вікідадзеныя23 = P2664 |тэкст24 = {{#if:{{{type|}}}|{{#switch: {{lc:{{{type|works}}}}} | раман = раман | апавяданне = апавяданне | верш = верш | аповесць = аповесць | літаратурны твор = літаратурны твор | #default = {{{type}}} }}}} |вікідадзеныя24 = P31 |стыль_унізе = background-color:#EEE;border-top:1px solid #DDD; |унізе = {{картка/Вікікрыніцы|{{{Вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{Вікікрыніцы|}}}{{{вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{вікікрыніцы|}}}|Тэкст твора}} |унізе2 = {{картка/Вікіцытатнік|{{{Вікіцытатнік|}}}{{{вікіцытатнік|}}}|Цытаты}} |унізе3 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}{{{Commons|}}}{{{вікісховішча|}}}{{{commons|}}}|Медыяфайлы}} }}<includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}||{{#switch: {{lc:{{{type|works}}}}} | раман = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Раманы {{{Напісаны}}} года]]}} | апавяданне = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Апавяданні {{{Напісаны}}} года]]}} | верш = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Вершы {{{Напісаны}}} года]]}} | аповесць = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Аповесці {{{Напісаны}}} года]]}} | літаратурны твор = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]]}} | #default = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]]}} }}[[Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта]]}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> mrcz2izenhmzpno8n58tqhw3lz48w06 5222344 5222323 2026-10-20T13:42:11Z DzBar 156353 5222344 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Літаратурны твор |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}}} |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |клас_уверсе = summary |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{Назва-арыгінал|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}|size={{{Шырыня|}}}|caption={{{Подпіс|{{{Подпіс выявы|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Жанр |тэкст1 = {{#ifeq:{{{Жанр|}}}|-|-|{{#ifexist:{{{Жанр|}}}|[[{{{Жанр}}}]]|{{{Жанр|}}}}}}} |вікіданыя1 = P136 |метка2 = Аўтар |тэкст2 = {{wikidata|p50|{{#ifexist:{{{Аўтар|}}}|[[{{{Аўтар|}}}]]|{{{Аўтар|}}}}}}} |метка3 = Мова арыгінала |тэкст3 = {{wikidata|P407|{{#if:{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}|[[{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}} мова|{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}]]|}}}} |метка4 = Дата напісання |тэкст4 = {{wikidata|p571|{{{Напісаны|}}}}} |метка5 = Дата першай публікацыі |тэкст5 = {{wikidata|p577|{{{Публікацыя|}}}}} |метка6 = Апублікаваны ў |тэкст6 = {{wikidata|p1433|{{{Апублікаваны ў|}}}}} |метка7 = Асобнае выданне |тэкст7 = {{{Асобнае выданне|}}} |метка8 = Выдавецтва |тэкст8 = {{wikidata|p123|{{{Выдавецтва|}}}}} |метка9 = Месца публікацыі |тэкст9 = {{{Месца публікацыі|}}} |вікіданыя9 = P291 |метка10 = Цыкл |тэкст10 = {{wikidata|p179|{{{Цыкл|{{{Серыя|}}}}}}}} |метка11 = Колькасць старонак |тэкст11 = {{wikidata|p1104|{{{Колькасць старонак|}}}}} |метка12 = Ілюстратар |тэкст12 = {{wikidata|p110|{{{Ілюстратар|}}}}} |метка13 = Афармленне |тэкст13 = {{{Афармленне|}}} |метка14 = Прысвечаны |тэкст14 = {{{Прысвечаны|}}} |вікіданыя14 = P825 |метка15 = Пераклад на беларускую |тэкст15 = {{{Пераклад|}}} |метка16 = Перакладчык |тэкст16 = {{{Перакладчык|}}} |вікіданыя16 = P655 |метка17 = Носьбіт |тэкст17 = {{{Носьбіт|}}} |метка18 = Папярэдні |тэкст18 = {{#ifeq: {{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p155|{{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}}}}} |метка19 = Наступны |тэкст19 = {{#ifeq: {{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p156|{{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}}}}} |метка20 = Электронная версія |тэкст20 = {{#if:{{{Электронная версія|}}}|[{{{Электронная версія}}} Электронная версія]}} |метка21 = [[Міжнародны стандартны нумар кнігі|ISBN]] |тэкст21 = {{#if:{{{ISBN|}}}|{{#iferror: {{#expr:{{{ISBN|}}}}} | {{{ISBN|}}} | [[Special:Booksources/{{{ISBN|}}}|{{{ISBN|}}}]] }}}} |метка22 = Персанажы |тэкст22 = {{{Персанажы|}}} |вікіданыя22 = P674 |метка23 = Продажы |тэкст23 = {{{Продажы|}}} |вікіданыя23 = P2664 |стыль_унізе = background-color:#EEE;border-top:1px solid #DDD; |унізе = {{картка/Вікікрыніцы|{{{Вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{Вікікрыніцы|}}}{{{вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{вікікрыніцы|}}}|Тэкст твора}} |унізе2 = {{картка/Вікіцытатнік|{{{Вікіцытатнік|}}}{{{вікіцытатнік|}}}|Цытаты}} |унізе3 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}{{{Commons|}}}{{{вікісховішча|}}}{{{commons|}}}|Медыяфайлы}} }}<includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}||{{#switch: {{lc:{{{тып|works}}}}} | раман = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Раманы {{{Напісаны}}} года]]}} | апавяданне = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Апавяданні {{{Напісаны}}} года]]}} | верш = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Вершы {{{Напісаны}}} года]]}} | аповесць = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Аповесці {{{Напісаны}}} года]]}} | літаратурны твор = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]]}} | #default = {{#if: {{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]]}} }}[[Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта]]}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> bs9jfk9qdaf63xssemzs79gik34zkgv 5222358 5222344 2026-10-20T13:47:15Z DzBar 156353 5222358 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Літаратурны твор |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}}} |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |клас_уверсе = summary |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{Назва-арыгінал|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}|size={{{Шырыня|}}}|caption={{{Подпіс|{{{Подпіс выявы|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Жанр |тэкст1 = {{#ifeq:{{{Жанр|}}}|-|-|{{#ifexist:{{{Жанр|}}}|[[{{{Жанр}}}]]|{{{Жанр|}}}}}}} |вікіданыя1 = P136 |метка2 = Аўтар |тэкст2 = {{wikidata|p50|{{#ifexist:{{{Аўтар|}}}|[[{{{Аўтар|}}}]]|{{{Аўтар|}}}}}}} |метка3 = Мова арыгінала |тэкст3 = {{wikidata|P407|{{#if:{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}|[[{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}} мова|{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}]]|}}}} |метка4 = Дата напісання |тэкст4 = {{wikidata|p571|{{{Напісаны|}}}}} |метка5 = Дата першай публікацыі |тэкст5 = {{wikidata|p577|{{{Публікацыя|}}}}} |метка6 = Апублікаваны ў |тэкст6 = {{wikidata|p1433|{{{Апублікаваны ў|}}}}} |метка7 = Асобнае выданне |тэкст7 = {{{Асобнае выданне|}}} |метка8 = Выдавецтва |тэкст8 = {{wikidata|p123|{{{Выдавецтва|}}}}} |метка9 = Месца публікацыі |тэкст9 = {{{Месца публікацыі|}}} |вікіданыя9 = P291 |метка10 = Цыкл |тэкст10 = {{wikidata|p179|{{{Цыкл|{{{Серыя|}}}}}}}} |метка11 = Колькасць старонак |тэкст11 = {{wikidata|p1104|{{{Колькасць старонак|}}}}} |метка12 = Ілюстратар |тэкст12 = {{wikidata|p110|{{{Ілюстратар|}}}}} |метка13 = Афармленне |тэкст13 = {{{Афармленне|}}} |метка14 = Прысвечаны |тэкст14 = {{{Прысвечаны|}}} |вікіданыя14 = P825 |метка15 = Пераклад на беларускую |тэкст15 = {{{Пераклад|}}} |метка16 = Перакладчык |тэкст16 = {{{Перакладчык|}}} |вікіданыя16 = P655 |метка17 = Носьбіт |тэкст17 = {{{Носьбіт|}}} |метка18 = Папярэдні |тэкст18 = {{#ifeq: {{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p155|{{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}}}}} |метка19 = Наступны |тэкст19 = {{#ifeq: {{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p156|{{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}}}}} |метка20 = Электронная версія |тэкст20 = {{#if:{{{Электронная версія|}}}|[{{{Электронная версія}}} Электронная версія]}} |метка21 = [[Міжнародны стандартны нумар кнігі|ISBN]] |тэкст21 = {{#if:{{{ISBN|}}}|{{#iferror: {{#expr:{{{ISBN|}}}}} | {{{ISBN|}}} | [[Special:Booksources/{{{ISBN|}}}|{{{ISBN|}}}]] }}}} |метка22 = Персанажы |тэкст22 = {{{Персанажы|}}} |вікіданыя22 = P674 |метка23 = Продажы |тэкст23 = {{{Продажы|}}} |вікіданыя23 = P2664 |стыль_унізе = background-color:#EEE;border-top:1px solid #DDD; |унізе = {{картка/Вікікрыніцы|{{{Вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{Вікікрыніцы|}}}{{{вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{вікікрыніцы|}}}|Тэкст твора}} |унізе2 = {{картка/Вікіцытатнік|{{{Вікіцытатнік|}}}{{{вікіцытатнік|}}}|Цытаты}} |унізе3 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}{{{Commons|}}}{{{вікісховішча|}}}{{{commons|}}}|Медыяфайлы}} }}<includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}||{{#switch: {{lc:{{{тып|works}}}}} | раман = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Раманы {{{Напісаны}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Раманы {{#property:P571}} года]]}}}} | апавяданне = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Апавяданні {{{Напісаны}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Апавяданні {{#property:P571}} года]]}}}} | верш = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Вершы {{{Напісаны}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Вершы {{#property:P571}} года]]}}}} | аповесць = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Аповесці {{{Напісаны}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Аповесці {{#property:P571}} года]]}}}} | літаратурны твор = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{#property:P571}} года]]}}}} | #default = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{#property:P571}} года]]}}}} }}[[Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта]]}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> gnyngjk5p1u93zu5rj7pazal3o9mhpr 5222380 5222358 2026-10-20T14:36:45Z DzBar 156353 5222380 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Літаратурны твор |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}}} |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |клас_уверсе = summary |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{Назва-арыгінал|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}|size={{{Шырыня|}}}|caption={{{Подпіс|{{{Подпіс выявы|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Жанр |тэкст1 = {{#ifeq:{{{Жанр|}}}|-|-|{{#ifexist:{{{Жанр|}}}|[[{{{Жанр}}}]]|{{{Жанр|}}}}}}} |вікіданыя1 = P136 |метка2 = Аўтар |тэкст2 = {{wikidata|p50|{{#ifexist:{{{Аўтар|}}}|[[{{{Аўтар|}}}]]|{{{Аўтар|}}}}}}} |метка3 = Мова арыгінала |тэкст3 = {{wikidata|P407|{{#if:{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}|[[{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}} мова|{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}]]|}}}} |метка4 = Дата напісання |тэкст4 = {{wikidata|p571|{{{Напісаны|}}}}} |метка5 = Дата першай публікацыі |тэкст5 = {{wikidata|p577|{{{Публікацыя|}}}}} |метка6 = Апублікаваны ў |тэкст6 = {{wikidata|p1433|{{{Апублікаваны ў|}}}}} |метка7 = Асобнае выданне |тэкст7 = {{{Асобнае выданне|}}} |метка8 = Выдавецтва |тэкст8 = {{wikidata|p123|{{{Выдавецтва|}}}}} |метка9 = Месца публікацыі |тэкст9 = {{{Месца публікацыі|}}} |вікіданыя9 = P291 |метка10 = Цыкл |тэкст10 = {{wikidata|p179|{{{Цыкл|{{{Серыя|}}}}}}}} |метка11 = Колькасць старонак |тэкст11 = {{wikidata|p1104|{{{Колькасць старонак|}}}}} |метка12 = Ілюстратар |тэкст12 = {{wikidata|p110|{{{Ілюстратар|}}}}} |метка13 = Афармленне |тэкст13 = {{{Афармленне|}}} |метка14 = Прысвечаны |тэкст14 = {{{Прысвечаны|}}} |вікіданыя14 = P825 |метка15 = Пераклад на беларускую |тэкст15 = {{{Пераклад|}}} |метка16 = Перакладчык |тэкст16 = {{{Перакладчык|}}} |вікіданыя16 = P655 |метка17 = Носьбіт |тэкст17 = {{{Носьбіт|}}} |метка18 = Папярэдні |тэкст18 = {{#ifeq: {{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p155|{{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}}}}} |метка19 = Наступны |тэкст19 = {{#ifeq: {{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p156|{{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}}}}} |метка20 = Электронная версія |тэкст20 = {{#if:{{{Электронная версія|}}}|[{{{Электронная версія}}} Электронная версія]}} |метка21 = [[Міжнародны стандартны нумар кнігі|ISBN]] |тэкст21 = {{#if:{{{ISBN|}}}|{{#iferror: {{#expr:{{{ISBN|}}}}} | {{{ISBN|}}} | [[Special:Booksources/{{{ISBN|}}}|{{{ISBN|}}}]] }}}} |метка22 = Персанажы |тэкст22 = {{{Персанажы|}}} |вікіданыя22 = P674 |метка23 = Продажы |тэкст23 = {{{Продажы|}}} |вікіданыя23 = P2664 |стыль_унізе = background-color:#EEE;border-top:1px solid #DDD; |унізе = {{картка/Вікікрыніцы|{{{Вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{Вікікрыніцы|}}}{{{вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{вікікрыніцы|}}}|Тэкст твора}} |унізе2 = {{картка/Вікіцытатнік|{{{Вікіцытатнік|}}}{{{вікіцытатнік|}}}|Цытаты}} |унізе3 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}{{{Commons|}}}{{{вікісховішча|}}}{{{commons|}}}|Медыяфайлы}} }}<includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}||{{#switch: {{lc:{{{тып|літаратурны твор}}}}} | раман = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Раманы {{#invoke:math/tonumber|year|{{{Напісаны}}}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Раманы {{#invoke:math/tonumber|year|{{#property:P571}}}} года]]}}}} | апавяданне = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Апавяданні {{#invoke:math/tonumber|year|{{{Напісаны}}}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Апавяданні {{#invoke:math/tonumber|year|{{#property:P571}}}} года]]}}}} | верш = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Вершы {{#invoke:math/tonumber|year|{{{Напісаны}}}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Вершы {{#invoke:math/tonumber|year|{{#property:P571}}}} года]]}}}} | аповесць = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Аповесці {{#invoke:math/tonumber|year|{{{Напісаны}}}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Аповесці {{#invoke:math/tonumber|year|{{#property:P571}}}} года]]}}}} | літаратурны твор = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{#invoke:math/tonumber|year|{{{Напісаны}}}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{#invoke:math/tonumber|year|{{#property:P571}}}} года]]}}}} | #default = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{#invoke:math/tonumber|year|{{{Напісаны}}}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{#invoke:math/tonumber|year|{{#property:P571}}}} года]]}}}} }}[[Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта]]}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> fafc55m4rosdu854nygmac1s1rtz5jm 5222382 5222380 2026-10-20T14:41:04Z DzBar 156353 Адкат праўкі [[Special:Diff/5222380|5222380]] аўтарства [[Special:Contributions/DzBar|DzBar]] ([[User talk:DzBar|размовы]]) 5222382 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Літаратурны твор |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}}} |стыль_уверсе = background:#cfe3ff; |клас_уверсе = summary |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы твора|{{{Назва-арыгінал|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Выява|}}}|size={{{Шырыня|}}}|caption={{{Подпіс|{{{Подпіс выявы|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Жанр |тэкст1 = {{#ifeq:{{{Жанр|}}}|-|-|{{#ifexist:{{{Жанр|}}}|[[{{{Жанр}}}]]|{{{Жанр|}}}}}}} |вікіданыя1 = P136 |метка2 = Аўтар |тэкст2 = {{wikidata|p50|{{#ifexist:{{{Аўтар|}}}|[[{{{Аўтар|}}}]]|{{{Аўтар|}}}}}}} |метка3 = Мова арыгінала |тэкст3 = {{wikidata|P407|{{#if:{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}|[[{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}} мова|{{{Мова арыгінала|{{{Мова арыгіналу|}}}}}}]]|}}}} |метка4 = Дата напісання |тэкст4 = {{wikidata|p571|{{{Напісаны|}}}}} |метка5 = Дата першай публікацыі |тэкст5 = {{wikidata|p577|{{{Публікацыя|}}}}} |метка6 = Апублікаваны ў |тэкст6 = {{wikidata|p1433|{{{Апублікаваны ў|}}}}} |метка7 = Асобнае выданне |тэкст7 = {{{Асобнае выданне|}}} |метка8 = Выдавецтва |тэкст8 = {{wikidata|p123|{{{Выдавецтва|}}}}} |метка9 = Месца публікацыі |тэкст9 = {{{Месца публікацыі|}}} |вікіданыя9 = P291 |метка10 = Цыкл |тэкст10 = {{wikidata|p179|{{{Цыкл|{{{Серыя|}}}}}}}} |метка11 = Колькасць старонак |тэкст11 = {{wikidata|p1104|{{{Колькасць старонак|}}}}} |метка12 = Ілюстратар |тэкст12 = {{wikidata|p110|{{{Ілюстратар|}}}}} |метка13 = Афармленне |тэкст13 = {{{Афармленне|}}} |метка14 = Прысвечаны |тэкст14 = {{{Прысвечаны|}}} |вікіданыя14 = P825 |метка15 = Пераклад на беларускую |тэкст15 = {{{Пераклад|}}} |метка16 = Перакладчык |тэкст16 = {{{Перакладчык|}}} |вікіданыя16 = P655 |метка17 = Носьбіт |тэкст17 = {{{Носьбіт|}}} |метка18 = Папярэдні |тэкст18 = {{#ifeq: {{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p155|{{{Папярэдні|{{{Папярэдні твор|}}}}}}}}}} |метка19 = Наступны |тэкст19 = {{#ifeq: {{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}|0||{{wikidata|p156|{{{Наступны|{{{Наступны твор|}}}}}}}}}} |метка20 = Электронная версія |тэкст20 = {{#if:{{{Электронная версія|}}}|[{{{Электронная версія}}} Электронная версія]}} |метка21 = [[Міжнародны стандартны нумар кнігі|ISBN]] |тэкст21 = {{#if:{{{ISBN|}}}|{{#iferror: {{#expr:{{{ISBN|}}}}} | {{{ISBN|}}} | [[Special:Booksources/{{{ISBN|}}}|{{{ISBN|}}}]] }}}} |метка22 = Персанажы |тэкст22 = {{{Персанажы|}}} |вікіданыя22 = P674 |метка23 = Продажы |тэкст23 = {{{Продажы|}}} |вікіданыя23 = P2664 |стыль_унізе = background-color:#EEE;border-top:1px solid #DDD; |унізе = {{картка/Вікікрыніцы|{{{Вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{Вікікрыніцы|}}}{{{вікікрыніцы-тэкст|}}}{{{вікікрыніцы|}}}|Тэкст твора}} |унізе2 = {{картка/Вікіцытатнік|{{{Вікіцытатнік|}}}{{{вікіцытатнік|}}}|Цытаты}} |унізе3 = {{картка/Вікісховішча|{{{Вікісховішча|}}}{{{Commons|}}}{{{вікісховішча|}}}{{{commons|}}}|Медыяфайлы}} }}<includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}||{{#switch: {{lc:{{{тып|works}}}}} | раман = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Раманы {{{Напісаны}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Раманы {{#property:P571}} года]]}}}} | апавяданне = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Апавяданні {{{Напісаны}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Апавяданні {{#property:P571}} года]]}}}} | верш = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Вершы {{{Напісаны}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Вершы {{#property:P571}} года]]}}}} | аповесць = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Аповесці {{{Напісаны}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Аповесці {{#property:P571}} года]]}}}} | літаратурны твор = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{#property:P571}} года]]}}}} | #default = {{#if:{{{Напісаны|}}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{{Напісаны}}} года]]|{{#if:{{#property:P571}}|[[Катэгорыя:Літаратурныя творы {{#property:P571}} года]]}}}} }}[[Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта]]}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> gnyngjk5p1u93zu5rj7pazal3o9mhpr Акшы 0 810577 5222262 5205557 2026-10-20T12:45:14Z Autumndancer 168015 5222262 wikitext text/x-wiki '''Акшы''': * [[Акшы (Акшыйская сельская акруга)]] * [[Акшы (Барадуліхінскі раён)]] * [[Акшы (гарадская адміністрацыя Экібастуза)]] * [[Акшы (Карагандзінская вобласць)]] * [[Акшы (Куршымскі раён)]] * [[Акшы (Кызылтаўская сельская акруга)]] * [[Акшы (Тарлаўлінская сельская акруга)]] * [[Акшы (Узунбулакская сельская акруга)]] {{неадназначнасць}} oe1u4w3s5ffjcb2wwsb9d8qgiygyob4 Буран (значэнні) 0 810687 5222313 5164191 2026-10-20T13:22:30Z Autumndancer 168015 5222313 wikitext text/x-wiki '''Буран''': * [[Буран]] — стэпавая мяцеліца * [[Буран (бронеаўтамабіль)]] {{неадназначнасць}} ts9olbhk7ep1k52xpjou8hrzjdvm8qx Ісламская дзяржава - правінцыя Сірыі 0 812815 5222518 5195565 2026-10-20T21:02:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222518 wikitext text/x-wiki {{Групоўка |назва = Ісламская дзяржава - правінцыя Сірыі |эмблема = Islamic State – Sham Wilayah.svg |шырыня = 290px |ідэалогія = [[Салафія]] [[Вахабізм]] |лідары = †[[Абу Бакр аль-Багдадзі]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/world/681920|title=СМИ сообщили о ликвидации лидера ИГ Абу Бакра аль-Багдади|website=interfax.ru|access-date=2019-10-27|archive-date=2019-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628194803/https://www.interfax.ru/amp/681920 |url-status=live}}</ref> †[[Абу аль-Хусейн аль-Хусейні аль-Курашы]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cd1gqm2gmj3o.amp|title=Группировка «Исламское государство» сообщила о смерти своего лидера|website=bbc.com|access-date=2023-05-03|archive-date=2023-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628194803/https://www.bbc.com/russian/articles/cd1gqm2gmj3o.amp |url-status=live}}</ref>[[Абу Хафс аль-Хашымі аль-Курашы]] |перш = |праціўнікі = {{Сцяг|Сірыя}} [[Сірыя]]<br> {{Сцяг|Грузія}}<br> [[Грузія]]<br> {{Сцяг|Іран}}<br> [[Іран]]<br> {{Сцяг|Злучаныя Штаты Амерыкі }}<br> <br>[[Злучаныя Штаты Амерыкі]]<br> {{Сцяг|Ірак}} [[Ірак]]<br> {{Сцяг|Ізраіль}}<br>[[Ізраіль]] |сфарміравана = |расфармавана = [[2019]] |канфлікты = [[Грамадзянская вайна ў Сірыі]] |стала = |частка = [[Ісламская дзяржава]] }} '''Ісламская дзяржава - правінцыя Сірыі''' ({{lang-ar| ولاية الدولة الإسلامية في سوريا‎}}) ‎ваенізаванае тэрарыстычнае падраздзяленне, Ячэйкі былі сфарміраваны 15 кастрычніка 2018 года пасля таго, як сірыйскія баевікі прынеслі прысягу на вернасць лідэру [[ІД]] [[Абу Бакр аль-Багдадзі]] ў мэтах пашырэння ІД за межы [[Ірак]]а і Сірыі. == Дзейнасць == Гурт быў сфарміраваны ў кастрычніку 2018 года пасля таго, як некалькі яе членаў прысягнулі на вернасць [[Абу Бакр аль-Багдадзі]] ў відэароліку, апублікаваным афіцыйнымі [[СМІ]] Ісламскай дзяржавы, якая і аб'явіла аб яе стварэнні.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.britannica.com/topic/Islamic-State-in-Iraq-and-the-Levant|title=Islamic State in Iraq and Syria|date=2025-12-25|publisher=web.archive.org|access-date=2025-12-25|archive-date=17 лютага 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217074352/https://web.archive.org/web/20251221161622/https://www.britannica.com/topic/Islamic-State-in-Iraq-and-the-Levant|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.aljazeera.net/news/2014/7/3/%d8%aa%d9%86%d8%b8%d9%8a%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%d9%8a%d8%a9-%d9%8a%d9%88%d8%b3%d8%b9-%d8%b3%d9%8a%d8%b7%d8%b1%d8%aa%d9%87|title=تنظيم الدولة الإسلامية يوسع سيطرته بدير الزو|date=2014-03-07|publisher=aljazeera.net|access-date=2014-03-07|archive-date=23 жніўня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260823014415/https://www.aljazeera.net/news/2014/7/3/%D8%AA%D9%86%D8%B8%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D9%8A%D9%88%D8%B3%D8%B9-%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1%D8%AA%D9%87|url-status=bot: unknown}}</ref> Прэзідэнт Турцыі [[Рэджэп Таіп Эрдаган]] у красавіку 2023 года заявіў, што турэцкая разведка (MIT) ліквідавала ў Сірыі лідэра групоўкі ІДІЛ [[Абу аль-Хусейн аль-Хусейні аль-Курашы]] Пазней, у жніўні 2023 года, сама «Ісламская дзяржава» афіцыйна пацвердзіла гібель гэтага завадатара.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/prezident-turcii-obavil-o-likvidacii-glavara-ig-v-sirii/a-65478023|title=Президент Турции объявил о ликвидации главаря ИГ в Сирии|date=2023-05-01|publisher=dw.com/ru|access-date=2023-05-01|archive-date=12 жніўня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260812120252/https://www.dw.com/ru/prezident-turcii-obavil-o-likvidacii-glavara-ig-v-sirii/a-65478023|url-status=bot: unknown}}</ref> Прэзідэнт [[ЗША]] [[Джо Байдэн]] паведаміў аб ліквідацыі лідэра "Ісламскай дзяржавы" ў Сірыі.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.krymr.com/a/news-ssha-dzho-bayden-soobshchil-o-likvidatsii-lidera-islamskogo-gosudarstva-v-sirii/31685164.html|title=Президент США Джо Байден сообщил о ликвидации лидера «Исламского государства» в Сирии|date=2022-06-03|publisher=ru.krymr.com|access-date=2022-06-03|archive-date=24 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250524065026/https://ru.krymr.com/amp/news-ssha-dzho-bayden-soobshchil-o-likvidatsii-lidera-islamskogo-gosudarstva-v-sirii/31685164.html|url-status=bot: unknown}}</ref> [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]] ўнёс лідэра [[ІДІЛ]] [[Абу Бакр аль-Багдадзі]] ў свой спіс асабліва небяспечных глабальных тэрарыстаў і прапанаваў узнагароду ў памеры да 25 мільёнаў долараў за інфармацыю, якая прывядзе да ўстанаўлення яго месцазнаходжання.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/12/265708.htm|title=Rewards for Justice - Increased Reward Offer for Information on ISIL Leader Abu Bakr al-Baghdadi|date=2016-12-2|publisher=web.archive.org|access-date=2025-12-2|archive-date=21 красавіка 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260421141759/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/12/265708.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> == Пасля падзення рэжыму Асада == Пасля падзення рэжыму [[Башар Асад]] ў снежні 2014 года ІДІЛ знайшоў у сірыйскім палітычным пераходным перыядзе спрыяльнае асяроддзе для рэарганізацыі сваіх сетак у Сірыйскай пустыні і раёнах на ўсход ад [[Еўфрат]]а, скарыстаўшыся вакуумам бяспекі і шматлікасцю ўзброеных сіл на месцах.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://alpheratzmag.com/arguments/20250302801/|title=داعش في سوريا الجديدة.. المعركة لم تنتهِ بعد|date=2025-03-28|publisher=web.archive.org|access-date=2025-03-28|archive-date=12 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912032417/https://alpheratzmag.com/arguments/20250302801/|url-status=bot: unknown}}</ref> Міжнародныя [[СМІ]] таксама паведамлялі, што атакі [[ІДІЛ]] пасля падзення рэжыму былі накіраваныя на цэнтры і пазіцыі, якія належаць новым урадавым сілам і іх саюзнікам, у спробе падарваць умацаванне ўлады пераходнага ўрада і прадэманстраваць яго няздольнасць падтрымліваць бяспеку. Пераходны ўрад на чале з [[Ахмед Хусейн аш-Шараа]] прыняў рыторыку, у якой супрацьстаянне ІДІЛ было пастаўлена ў раздзел кута прыярытэтаў бяспекі, але ў той жа час імкнулася выкарыстоўваць пытанне "вайны з тэрорам" для атрымання міжнароднага прызнання і падтрымкі, а таксама для таго, каб прадставіць сябе як важнага партнёра ў рэгіянальных і міжнародных.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://asbarme.com/?p=8022|title=الوضع الأمني والإنساني في سوريا بعد سقوط الأسد (2024-2025)|date=2025-06-29|publisher=web.archive.org|access-date=2025-06-29|archive-date=12 кастрычніка 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012195649/https://asbarme.com/?p=8022|url-status=bot: unknown}}</ref> == Спасылкі == {{ізаляваны артыкул|date=2026-08-19}} [[Катэгорыя:Ісламская дзяржава| ]] [[Катэгорыя:Міжнародныя тэрарыстычныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2018 годзе]] [[Катэгорыя:Ісламізм]] rzxn74720bolcree91kywu6j944uyz4 Ігнат Жагель 0 813110 5222347 5185424 2026-10-20T13:42:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222347 wikitext text/x-wiki {{Асоба | выява = [[File:Ignacy Zagiell.jpg|thumb|Ігнат Жагель. Канстанцінопаль, 1872]] | род дзейнасці = [[урач]], [[падарожнік]], [[пісьменнік]] | Месца пахавання = [[Старыя Павонзкі]] | Член = Віленскае медыцынскае таварыства }}'''Ігнат Жагель''' ([[14 лютага]] [[1826|1826 г.]], Павярынцы, [[Вількамірскі павет (Расійская імперыя)|Вількамірскі павет]] — [[21 чэрвеня]] [[1891|1891 г.]], [[Варшава]]) — доктар, гісторык, археолаг, адзін з найбольш вядомых літоўскіх падарожнікаў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. == Біяграфія == Яго бацька быў землеўладальнікам і суддзёй. Брат Адам Эдуард Максімільян Жагель быў юрыстам і краязнаўцам. Да 1843 вучыўся ў піярскай школе ў [[Вількамір|Вількаміры]], затым скончыў [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Віленскую мужчынскую гімназію]]. У 1845–1850 гадах вучыўся на медыцынскім факультэце [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскага ўніверсітэта]]. У 1850–1852 гадах І. Жагель працаваў лекарам [[Адэса|у Адэсе]]. З 1852 па 1856 год здзейсніў навуковую паездку па Еўропе, вучыўся [[Берлін|ў Берліне]], [[Дрэздэн|Дрэздэне]], [[Прага|Празе]] і [[Вена|Вене]] . З 1856 года вучыўся ва ўніверсітэце Парыжа, затым працягнуў і завяршыў вучобу [[Лондан|ў Лондане]], дзе ў 1859 годзе атрымаў ступень доктара медыцыны. У 1859 годзе працаваў лекарам у Лондане, затым вучыўся [[Сарбона|ў Сарбоне]] і [[Оксфард|Оксфардзе]] і стаў вядомым як акуліст. Жывучы ў буйных гарадах, ён наведваў музеі і навуковыя цэнтры, меў зносіны з навукоўцамі і быў абраны ганаровым членам [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскага ўніверсітэта]]. З 1859 па 1863 год быў лекарам [[Вялікабрытанія|брытанскай арміі]] [[Чэнаі|ў Мадрасе]], Індыя. З 1863 па 1870 год жыў [[Егіпет|у Егіпце]], дзе працаваў акулістам пры палацы намесніка, а з 1870 па 1876 год служыў пад кіраўніцтвам [[Марока|мараканскага]] султана Абдул Азіза. У 1860–1861 гадах ён удзельнічаў у археалагічных даследаваннях [[Карнакскі храм|Карнакскага храма]] і руін [[Фівы (Егіпет)|Фіваў]] разам з [[Міхал Тышкевіч (егіптолаг)|Міхалам Тышкевічам]]. У 1863–1876 гадах ён падарожнічаў па Паўночнай Афрыцы, [[Сахара|Сахары]], [[Эфіопія|Абісініі]], [[Турцыя|Турцыі]], а таксама наведаў [[Шры-Ланка|Цэйлон]], [[Ява|Яву]], [[Суматра|Суматру]] і [[Мадагаскар]]. Лічыцца першым еўрапейцам, які адкрыў вытокі [[Ніл|Ніла]].<ref name=":0">[https://ptpk.org/archiwumwszech/pdf_1954/wszechswiat_1954_008.pdf Śnieżko Aleksander, "Pierwszy Polák u žródel Nilu w Abissyni", Wszechświat, 1954, 8, 207-210.]</ref> Жагель падарожнічаў уздоўж Ніла ад яго вытокаў да вусця, сабраўшы шмат экспанатаў, якія ён адправіў у еўрапейскія музеі. У 1870 быў абраны членам Італьянскага геаграфічнага таварыства. З 1871 года быў членам Імператарскага Віленскага медыцынскага таварыства. Вярнуўшыся ў Вільню ў 1876 годзе, з 1876 па 1881 год працаваў старшынёй Санітарнай камісіі Віленскай гарадской рады.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/146035890/Vilniaus_imperatori%C5%A1kosios_medicinos_draugijos_albumas_kaip_ikonografinio_paveldo_%C5%A1altinis|аўтар=Katilienė, Irena|загаловак=Vilniaus imperatoriškosios medicinos draugijos albumas kaip ikonografinio paveldo šaltinis|год=|мова=|выданне=Vilniaus universiteto bibliotekos metraštis, 2015, 257-272}}</ref> Жывучы ў Вільні, ён напісаў каля 20 кніг і артыкулаў па медыцыне, гісторыі, геаграфіі, геалогіі, кліматалогіі і іншых тэмах на польскай, французскай і англійскай мовах. Быў жанаты на Марыі Ганне Тэкле Броэль-Плятэр. Ад шлюбу было трое дзяцей: Вітальд, Хелена і Богдан. Памёр у Варшаве, пахаваны на могілках Старыя Павонзкі.[https://web.archive.org/web/20211130143834/https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=6602] "Гісторыя Егіпта" ў значнай ступені паўплывала на крыніцы ведаў Баляслава Пруса пра старажытны Егіпет пра напісанні рамана "Фараон".<ref>[https://pbc.gda.pl/Content/80905/Z_04_05_06.pdf Szweykowski Zygmunt. Studia Prusa nad Egiptem // „Zagadnienia Literackie” 1946, nry 4-6]</ref> == Абвінавачванні ў містыфікацыях == «Гістарычнае падарожжа па Абісініі...» было прааналізавана Станіславам Хойнацкім, даўнім супрацоўнікам Інстытута эфіопскіх навук у Адыс-Абебе (1965), які паказаў, што праца ўтрымлівае столькі фактычных памылак, у тым ліку апісанне сустрэчы з эфіопскім кіраўніком Сахле-Сласі, які на той момант ужо даўно памёр, што меркаванае падарожжа варта лічыць махлярствам.<ref>CHOJNACKI, S. (1964) Dr. Ƶagiell’s ‘Journey’ to Abyssinia: A Piece of Polish Pseudo-Ethiopica. ''Journal of Ethiopian studies''. 2 (1), 25–32.</ref> Вацлаў Слабчынскі адзначае, сярод іншага, што рэальныя адлегласці паміж асобнымі фізіяграфічнымі аб'ектамі ў палявых умовах у шмат разоў большыя за тыя, што прыведзены ў «Падарожжы па Абісініі...», і, паводле Жагеля, яго экспедыцыі давялося б пераадольваць нават некалькі сотняў кіламетраў у дзень па цяжкай, незнаёмай мясцовасці.<ref>''Słabczyński Wacław.'' Polscy podróżnicy i odkrywcy, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988, wyd. II zmienione</ref> Паводле Багуслава Загурскага, падарожжа ў Мекку і Медыну (куды быў забаронены доступ для не-мусульманаў) было цалкам вымыслена Жагелем, паколькі з'яўляецца кампіляцыяй іншых апісанняў і дэманструе дрэннае веданне арабскай мовы.<ref>Zagórski, B. R. (2017) ‘Polish Connections to the Hajj between Mystical Experience, Imaginary Travelogues, and Actual Reality’, in Umar Ryad (ed.) ''The Hajj and Europe in the Age of Empire''. BRILL. pp. 155–184.</ref> [[Януш Тазбір]] адносіць Ігната Жагеля да ліку фальсіфікатараў, таксама падкрэслівае што і княскі тытул, які часта выкарыстоўваў Ігнат Жагель, быў фальсіфікаваны і не прызнаны геральдычнай камісіяй Расійскай імперыі.<ref>{{Cite web|url=https://bibliotekanauki.pl/articles/703030|title=Marian Wawrzeniecki and Ignacy Żagiell – authors of forgeries|author=Tazbir Janusz|website=bibliotekanauki.pl|date=2006/3|publisher=Nauka|access-date=2026-08-23}}</ref> == Кнігі == [https://polona.pl/preview/5abb063c-aa90-4f74-9ac4-4148f76e3ed5 Historja Egiptu. T. 1, Historja starożytnego Egiptu. Wilno, 1880.] [https://polona.pl/preview/b8837603-d957-455d-9b28-39ffa3496f05 Historja Egiptu. T. 2, Historja nowożytnego Egiptu, Wilno, 1880] [https://polona.pl/preview/ec28bd8e-dda9-4ee5-af94-750e8dadbd0f Podróż historyczna po Abissynii, Adel, Szoa, Nubii, u źródeł Nilu, z opisaniem jego wodospadów, oraz po krajach podrównikowych; do Mekki i Medyny, Syryi i Palestyny, Konstantynopolu i po Archipelagu, z dodatkiem małego słówniczka najużywańszych wyrazów arabskich, Wilno, 1884] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Жагель Ігнат}} [[Катэгорыя:Медыкі Літвы]] jo360gpj19j14xvhdbx4e45in7vdlnu Зверапошук 0 816041 5222626 5219867 2026-10-21T08:04:47Z Emilia Noah 155537 5222626 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Кароткае апісанне|Фільм 2024 года Чынцыі Анджэліні і Дэвіда Файса}} {{Фільм}} '''«Зверапошук»''' ({{Lang-en|Hitpig!}}) — анімацыйны [[Кінакамедыя|камедыйны фільм]] 2024 года рэжысёраў Чынцыі Анджэліні і {{Не перакладзена 5|Дэвід Файс|Дэвіда Файса|en|David Feiss}}. Фільм зняты паводле арыгінальнай гісторыі {{Не перакладзена 5|Берклі Брыдт|Берклі Брыдта|en|Berkeley Breathed}}, якая ўваходзіць у яго дзіцячую кнігу 2008 года «Піт і Піклз». Брыдт таксама напісаў сцэнарый разам з Дэйвам Розенбаўмам і Тайлерам Верынам. Фільм, зняты студыяй «{{Не перакладзена 5|Aniventure|Aniventure|en|Aniventure}}» і вытворцам «{{Не перакладзена 5|Cinesite|Cinesite|en|Cinesite}}», агучваюць {{Не перакладзена 5|Джэйсан Судэйкіс|Джэйсан Судэйкіс|en|Jason Sudeikis}}, {{Не перакладзена 5|Лілі Сінгх|Лілі Сінгх|en|Lilly Singh}}, {{Не перакладзена 5|Рэйн Уілсан|Рэйн Уілсан|en|Rainn Wilson}}, {{Не перакладзена 5|Аніта|Аніта|en|Anitta (singer)}}, {{Не перакладзена 5|Ру Пол|Ру Пол|en|RuPaul}}, {{Не перакладзена 5|Хана Гэдсбі|Хана Гэдсбі|en|Hannah Gadsby}} і {{Не перакладзена 5|Чарлі Адлер|Чарлі Адлер|en|Charlie Adler}}.<ref>{{Cite web|date=2026-04-01|title=''Hit Pig!'' (2026)|url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/5198A4E10033F0BC|access-date=2026-04-01|website={{Не перакладзена 5|Irish Film Classification Office|Irish Film Classification Office|en|Irish Film Classification Office}}|language=en}}</ref> «Зверапошук» быў выпушчаны ў Паўночнай Амерыцы 1 лістапада 2024 года, а ў Вялікабрытаніі і Ірландыі — 24 красавіка 2026 года.<ref name=BOM>{{Cite web|title=Hitpig|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2189066241/?ref_=bo_da_table_11|website=Box Office Mojo|access-date=2024-11-18}}</ref><ref name=NUM>{{Cite web|title=Hitpig – Financial Information|url=https://www.the-numbers.com/movie/Hitpig-(2024)#tab=summary|website=The Numbers|access-date=2024-11-18}}</ref> == Сюжэт == Хітпіг — антрапаморфная свіння, якую выгадавала пажылая паляўнічая за галовамі Вялікая Берта, каб яна знаходзіла згубленых хатніх жывёл і вяртала іх гаспадарам. Калі Берту з’ядае кракадзіл, Хітпіг атрымлівае траўму ад гэтай падзеі, але працягвае справу Берты, змагаючыся з вядомымі жывёламі-ўцекачамі за грашовую ўзнагароду. Аднойчы ўначы сланіха па мянушцы Піклз уцякае з-пад апекі Скачучага Лорда Трыка, багатага, але няўдачлівага шоумена з Лас-Вегаса, з дапамогай актывісткі па абароне правоў жывёл Летыцыі дос Анхос. Выявіўшы пра ўцёкі Піклз, Скачучы Лорда звязваецца з Хітпігам, каб той злавіў Піклз перад вялікім шоу, якое ён мае намер адкрыць праз пару дзён. Хітпіг прымае яго прапанову, пачуўшы пра ўзнагароду ў мільён долараў. Летыцыя бярэ Піклз у Лондан з намерам перавезці Піклз у Індыю, каб яна знайшла сваю сям’ю. Хітпігу ўдаецца знайсці Піклз і заслужыць яе давер, калі яна памылкова прымае Хітпіга за саюзніка Летыцыі. Аднак фургон Хітпіга эвакуіруюць, таму ім даводзіцца ляцець назад у Лас-Вегас. У самалёце Хітпіга заўважае Летыцыя, і яны ўступаюць у бой дроцікамі за Піклз, які памылкова адчыняе заднія дзверы самалёта. Хітпіга і Піклз катапультуюць з самалёта, і яны прызямляюцца ў прыдарожным матэлі. Пара будуе імправізаваны транспартны сродак, каб вярнуцца ў Лас-Вегас, але збочвае з дарогі, калі фестываль паветраных шароў адцягвае ўвагу Піклз, прымушаючы Хітпіга гнацца за ёй. Яны вырашаюць выкарыстоўваць паветраны шар у якасці яшчэ аднаго сродку перамяшчэння. Яны апынаюцца ў Сан-Францыска, дзе церпяць крушэнне на здымачнай пляцоўцы кулінарнага гульнявога шоу. Піклз дапамагае Хітпігу перамагчы, выкарыстоўваючы свой хобат як руку пасля таго, як ён зламае сваю. Развіваючы складаныя пачуцці да Піклз, Хітпіг бачыць сон пра Берту, якая тлумачыць яму, што дапамога іншым была ўзнагароджанай часткай палявання за галовамі. Затым Хітпіг ратуе Піклз ад утаплення ў затопленым доме, дыхаючы ў яе хобат. На наступны дзень Скачучы Лорд знаходзіць Хітпіга і Піклз і раскрывае Піклз праўду пра Хітпіга, якая ўсё яшчэ верыць, што ён спрабуе забраць яе ў Індыю, і прымушае Хітпіга ўзяць узнагароду. Калі Хітпіг адмаўляецца ад узнагароды, Скачучы Лорд запалохвае яго сваім хатнім кракадзілам Пухнацікам, які аказваецца тым самым кракадзілам, што з’еў Берту, з-за чаго той страціў прытомнасць. Ачуняўшы, Хітпіг вырашае выратаваць Піклз. Летыцыя, якая ўзяла пад кантроль фургон Хітпіга, настойвае на дапамозе разам з іншымі жывёламі, якіх злавіў Хітпіг, і Суперпеўнем, пеўнем-супергероем. Яны прабіраюцца да палаца Скачучага Лорда, але даведваюцца, што ў шоу Скачучага Лорда ён стартуе сваім палацам у космас, каб паспяхова скокнуць у абдымкі Піклз. З дапамогай Суперпеўня і ядзерных пуканняў Тхора, Хітпігу і яго камандзе ўдаецца дагнаць лятаючы палац. Хітпіг дабіраецца да галоўнай сцэны, каб выратаваць Піклз, але, калі ён спрабуе змагацца з Пухнацікам, фургон-кэтчбек аддзяляецца ад уваходнага люка палаца, выкідваючы Скачучага Лорда, Пухнаціка і Хітпіга. Калі Хітпіг ляціць у космас, Суперпевень хапае фургон з кішэнямі, вяртае яго ў палац і ратуе Хітпіга. Хітпіг бяспечна вяртае палац на Зямлю. Некаторы час пазней Хітпіг прывозіць Піклз ў Індыю. Праз год Хітпіг адкрыў фудтрак у Італіі. Піклз, не маючы магчымасці знайсці сваю сям’ю ў Індыі, натыкаецца на яго грузавік і заяўляе, што Хітпіг і яго сябры — яе сапраўдная сям’я. Хітпіг вырашае запрасіць Піклз дапамагчы яму выратаваць жывёл разам з Летыцыяй, і яны ляцяць у яго фургоне. Тым часам Скачучы Лорд і Пухнацік узляцелі высока ў космас прама да Сонца, дзе імгненна згарэлі. == Агучванне == * {{Не перакладзена 5|Джэйсан Судэйкіс|Джэйсан Судэйкіс|en|Jason Sudeikis}} у ролі Хітпіга, свінні-паляўнічага за галовамі * {{Не перакладзена 5|Лілі Сінгх|Лілі Сінгх|en|Lilly Singh}} у ролі сланіхі Піклз * {{Не перакладзена 5|Рэйн Уілсан|Рэйн Уілсан|en|Rainn Wilson}} у ролі Скачучага Лорда Трыка, шоумена з Лас-Вегаса * {{Не перакладзена 5|Аніта|Аніта|en|Anitta (singer)}} ў ролі Летыцыі дос Анхос, абаронцы правоў жывёл * {{Не перакладзена 5|Ру Пол|Ру Пол|en|RuPaul}} у ролі Тхора, тхора з {{Не перакладзена 5|Гетэрахрамія|гетэрахраміяй|en|Heterochromia}} * {{Не перакладзена 5|Ларын Эшбарн|Ларын Эшбарн|en|Lorraine Ashbourne}} у ролі Берты, прыёмнай маці і настаўніцы Хітпіга * {{Не перакладзена 5|Эндзі Сэркіс|Эндзі Сэркіс|en|Andy Serkis}} у ролі вядучага навін * {{Не перакладзена 5|Шэлбі Янг|Шэлбі Янг|en|Эндзі Сэркіс}} у ролі фургона Хітпіга * {{Не перакладзена 5|Хана Гэдсбі|Хана Гэдсбі|en|Hannah Gadsby}} ў ролі Лолы, коалы * {{Не перакладзена 5|Чарлі Адлер|Чарлі Адлер|en|Хана Гэдсбі}} у ролі Суперпеўня ** Адлер таксама агучвае Луіса Амара. * {{Не перакладзена 5|Флэйвар Флэў|Флэйвар Флэў|en|Flavor Flav}} у ролі шэф-повара Эмкі == Вытворчасць == «Зверапошук» быў задуманы Берклі Брэйдэдам як экранізацыя яго дзіцячай кнігі 2008 года «Піт і Піклз». Фільм першапачаткова быў распрацаваны кампаніяй «DreamWorks Animation» у 2014 годзе, але неўзабаве быў закрыты.<ref>{{Cite magazine |last=Tapper |first=Joan |date= November 29, 2014 |title=SB People: Berkeley Breathed: Cartoonist/Author/Scriptwriter |url=https://issuu.com/santabarbaramag/docs/winter_15_dig_ed_rev/96|magazine=Santa Barbara Magazine |location=Santa Barbara, California|publisher=Smith Publish Group |access-date=August 23, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://trademarks.justia.com/863/40/dreamworks-86340156.html|title=DREAMWORKS HITPIG- Trademark Details|website=Trademarkia|access-date=August 23, 2022}}</ref> Да стварэння «Зверапошук», у 2010 годзе Брыдт упершыню паспрабавала экранізаваць «Піта і Піклза» як камп’ютарны анімацыйны серыял для дашкольнікаў у фармаце «Technicolor».<ref>{{Cite web|url=https://www.awn.com/animationworld/sarnoff-talks-technicolor-pete-pickles|title=Sarnoff Talks Technicolor, Pete & Pickles|author=Desowitz|first=Bill|website=[[Animation World Network]]|date=May 6, 2010|access-date=August 23, 2022}}</ref> У 2020 годзе было абвешчана, што брытанская анімацыйная кампанія «Aniventure» будзе прадзюсаваць фільм, а рэжысёрамі будуць Чынцыя Анджэліні і Маўрыцыа Парымбэлі.<ref name="DeadlineCasting">{{Cite web|url=https://deadline.com/2020/10/peter-dinklage-lilly-singh-rainn-wilson-rupaul-hannah-gadsby-dany-boon-voice-animated-movie-hitpig-1234601710/|title='Hitpig': Peter Dinklage, Lilly Singh, Rainn Wilson, RuPaul, Hannah Gadsby & Dany Boon To Voice Animated Movie|author=Wiseman|first=Andreas|website=[[Deadline Hollywood]]|date=October 22, 2020|access-date=August 23, 2022}}</ref> Неўзабаве пасля гэтага Парымбэлі быў заменены Дэвідам Файсам. Вытворчасцю анімацыйных фільмаў займалася кампанія «Cinesite» праз свае аб’екты [[Манрэаль|ў Манрэалі]] , а таксама ў [[Ванкувер|Ванкуверы]].<ref name="CartoonBrewTeaser">{{Cite web|url=https://www.cartoonbrew.com/feature-film/aniventure-debuts-first-teaser-for-action-comedy-hitpig-214339.html|title=Aniventure Debuts First Teaser For Action-Comedy 'HITPIG' – Exclusive|author=Amidi|first=Amid|author-link=Amid Amidi|website=[[Cartoon Brew]]|date=March 18, 2022|access-date=August 23, 2022}}</ref> У 2020 годзе было абвешчана, што да акцёрскага складу далучыліся [[Пітэр Дынклэйдж]], Лілі Сінгх, Рэйн Уілсан, РуПол, Ханна Гэдсбі і [[Дані Бун|Дэні Бун]].<ref name="DeadlineCasting" /> Калі Дэвід Файс далучыўся да праекта ў якасці рэжысёра, Бун пакінуў праект, і яго ролю замяніў ветэран агучвання і былы супрацоўнік Файса па фільмах «Карова і курыца» Чарлі Адлер, які таксама агучваў яшчэ дзве ролі ў фільме.<ref>{{Cite web|url=https://officialcharlieadler.com/about|title=About- Charlie Adler|website=Official Charlie Adler|access-date=August 23, 2022}}</ref> 8 сакавіка 2022 года было абвешчана, што Аніта будзе агучваць персанажа Летысію дос Анхос.<ref>{{Cite web|url=https://www.awn.com/news/brazilian-singer-songwriter-anitta-joins-hitpig-cast|title=Brazilian Singer-Songwriter Anitta Joins 'Hitpig' Cast|author=Diamond Sarto|first=Debbie|website=[[Animation World Network]]|date=March 9, 2022|access-date=August 23, 2022}}</ref> У маі 2024 года паведамлялася, што Джэйсан Судэйкіс будзе гуляць галоўнага героя, замяніўшы Дынклэйджа, а «GFM Animation» пачала міжнародныя продажы.<ref>{{Cite web|url=https://www.screendaily.com/news/gfm-animation-launches-sales-on-hitpig-with-jason-sudeikis-rupaul-among-voice-cast/5193413.article|title=GFM Animation launches sales on ''HitPig'', with Jason Sudeikis, RuPaul among voice cast|author=Tabbara|first=Mona|website=[[Screen Daily]]|date=May 14, 2024|access-date=May 14, 2024}}</ref> Музыку да фільма напісала Ізабэла Самэрс.<ref>{{Cite web|url=https://filmmusicreporter.com/2022/03/08/isabella-summers-to-score-cinzia-angelinis-david-feiss-hitpig/|title=Isabella Summers to Score Cinzia Angelini's & David Feiss' 'Hitpig'|website=Film Music Reporter|date=March 8, 2022|access-date=August 23, 2022}}</ref> == Рэліз == У жніўні 2024 года кампанія «Viva Pictures» набыла правы на паказ у ЗША і выпусціла фільм у кінатэатрах 1 лістапада 2024 года.<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/08/hitpig-movie-jason-sudeikis-unveils-release-date-viva-pictures-1236040456/|title=Viva Pictures Acquires Animated Feature ''Hitpig!'' Starring Jason Sudeikis For November Release|author=Grobar|first=Matt|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2024-08-15|access-date=2024-08-15}}</ref> «VVS Films» выпусціла фільм у Канадзе ад імя «Viva Pictures». «Kazoo» выпусціў фільм у Вялікабрытаніі 24 красавіка 2026 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.animationuk.org/news/kazoo-films-appoints-michael-guerrero-as-new-head-of-marketing/|title=Kazoo Films appoints Michael Guerrero as new Head of Marketing|website=Animation UK|date=2025-05-14|access-date=2024-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dcm.co.uk/films/date/2026/04|title=Film Calendar|website=[[Digital Cinema Media]]|access-date=6 April 2026}}</ref> Правы на распаўсюджванне фільма ў ЗША былі перададзены кампаніі «Sony Pictures Home Entertainment» 9 студзеня 2026 года.<ref>{{Cite web|url=https://publicrecords.copyright.gov/detailed-record/rmm_voyager_V01504277800000|title=U.S. Copyright Office Public Records System|website=U.S. Copyright Office Public Records System|access-date=2026-03-13|ref={{sfnref|U.S. Copyright Office Public Records System}}}}</ref> == Прыём == === Каса === У Злучаных Штатах і Канадзе, «Зверапошук» быў выпушчаны разам з альбомамі «Here» і «Absolution». У першыя выхадныя фільм сабраў 1,2 мільёна долараў у 2107 кінатэатрах, заняўшы 13-е месца ў пракаце.<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/weekend/2024W44/?ref_=bo_rl_table_1|title=Domestic 2024 Weekend 44|website=Box Office Mojo|access-date=November 14, 2024}}</ref> === Крытычны адказ === На сайце-агрэгатары рэцэнзій «Rotten Tomatoes» 52% з 23 водгукаў крытыкаў з’яўляюцца станоўчымі, а сярэдняя адзнака складае 5,0 з 10. У агульным заключэнні сайта гаворыцца: «Гучная і шалёная камедыя з арыгінальнай задумай і жывымі анімацыйнымі персанажамі, „Зверапошук“ месцамі забаўляе, але ў выніку ўспрымаецца як занадта хаатычная і прадказальная стужка».<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/hitpig|title=Hitpig!|publisher=Fandango Media|website=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=2025-03-22}}</ref>{{Cbignore}} Гледачы, апытаныя кампаніяй «[[CinemaScore]]», паставілі фільму сярэднюю адзнаку «B+» па шкале ад «A+» да «F».<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.cinemascore.com/|title=Home|website=CinemaScore|access-date=2024-11-02}}</ref> == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{YouTube|LEf82C-WWr0|Відэаролік}} * {{Афіцыйны сайт|https://www.hitpig.movie/}} * {{Афіцыйны сайт|https://www.aniventure.com/projects/hitpig}} у «{{Не перакладзена 5|Aniventure|Aniventure|en|Aniventure}}» * {{Imdb title|qid=Q114853077}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Фільмы Канады 2024 года]] [[Катэгорыя:Фільмы 2024 года]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] gon2wlcoydnh72qyxk8t4jpkxve15tj Ідрыя (горад) 0 816065 5222368 5211503 2026-10-20T13:55:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5222368 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ідрыя}} {{НП}} '''Індрыя''' ({{lang-sl|Idrija}}) — [[шахцёр]]скі горад і аднайменная абшчына на паўночным захадзе [[Славенія|Славеніі]]. Знаходзіцца за 60 км ад [[Любляна|Любляны]]. Узнік у пачатку XVI стагоддзя, калі мясцовы селянін, падымаючы вядро з калодзежа, заўважыў нязвыклы цяжар і бляск у вадзе: як выявілася, гэта была [[ртуць]]. Праз некаторы час ртутныя капальні Індрыі пачалі складаць канкурэнцыю іспанскім капальням у [[Альмадэн]]е. Індрыя была другой найбуйнейшай шахтай у свеце, у якой здабывалася 13% сусьветнага колькасьці ртуці<ref>{{cite web|url = http://www.dedi.si/dediscina/220-idrijski-rudnik-zivega-srebra|title = Idrijski rudnik živega srebra|author = |accessdate = 2013-10-14}}</ref>. У 2010<ref>{{cite web|url = http://www.geopark-idrija.si/en/geopark/108/about-us/|title = Geopark Idrija: About us|accessdate = 2013-10-14|archive-url = https://web.archive.org/web/20140118104106/http://www.geopark-idrija.si/en/geopark/108/about-us/|archive-date = 18 студзеня 2014|url-status = dead}}</ref> годзе быў створаны [[Геапарк Ідрыя]], што прадстаўляе багатую геалагічную спадчыну Індрыі. Геапарк мае вялікую міжнародную значнаьць і быў прыняты ў сетку геапаркаў [[ЮНЕСКА]]. У 2012 годзе ртутныя копі Альмадэна і Індрыі са спадарожнай шматгадовай прамысловай інфраструктурай былі прызнаныя ЮНЕСКА здабыткам чалавецтва як унікальнае сведчанне эвалюцыі [[горная справа|горнаруднай справы]] на працягу 450 год.<ref name="slovenia.si">{{cite web|url = http://www.slovenia.si/visit/trails/idrija-mercury-mine-listed-on-unesco-heritage-list/|title = Idrija Mercury Mine Listed on UNESCO Heritage List|accessdate = 2013-10-14|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140509085128/http://www.slovenia.si/visit/trails/idrija-mercury-mine-listed-on-unesco-heritage-list/|archivedate = 2014-05-09|deadlink = yes}}</ref> Індрыя вядомая таксама сваімі [[Карункі|карункамі]] і [[Індрыйскія жлікрофы|індрыйскімі жлікрофамі]] — традыцыйнай стравай Індрыі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Славеніі]] 2g2loho45x9trowokjsy3oqt65twt2y Школьныя пратэсты ў Францыі (2026) 0 816225 5222463 5221141 2026-10-20T17:44:42Z JerzyKundrat 174 5222463 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Грамадзянскі канфлікт | выява = [[Выява:Jules Ferry à Paris manif 2 octobre 2026.jpg|300пкс]] | апісанне = Мітынг ля паржыскага ліцэя Жуля Феры, 2 кастрычніка 2026 года | частка = [[Пратэсты пакалення Z|пратэстаў пакаленняў Z]] | метады = мірныя дэманстрацыі, блакады школ, сутыкненні з сілавікамі, падпалы | дата = з 21 верасня 2026 | месца = {{Сцягафікацыя|Францыя}} | бок1 = {{Сцяг|Францыя}} Навучэнцы<br>{{flagicon image|USL-logoo.jpg}} [[Саюз прафсаюзаў ліцэістаў]]<ref name="РБК 3 октября">{{Cite news|access-date=2026-10-04|title=Почему Францию и Испанию захлестнули массовые молодежные протесты. В обеих странах в следующем году должны пройти выборы|url=https://www.rbc.ru/politics/03/10/2026/6abfec0d9a79477cc5df3660|website=[[РБК]]|date=2026-10-03}}</ref> | бок2 = {{Сцяг|Францыя}} Урад<br>[[File:Logo-police-nationale-france.svg|22пкс]] Паліцыя<br>[[File:Gendarmerie nationale logo.svg|22px]] Жандармерыя | ключавыяфігуры1 = {{flagicon image|USL-logoo.jpg}} Рыад Рані<ref>{{Cite news|access-date=2026-10-04|title=Задержаны сотни подростков. Как во Франции школьные протесты переросли в насилие|url=https://rg.ru/2026/09/30/shkolnye-protesty-vo-francii-pererosli-v-stolknoveniia-s-silovikami.html|website=[[Российская газета]]|date=2026-09-30}}</ref> | ключавыяфігуры2 = {{flagicon image|Standard of the President of France.svg}} [[Эмануэль Макрон]]<br>{{flagicon image|Logo - République française.svg}} [[Себасцьен Лекарню]] | мэты = паляпшчэння сітуацыі ў сферы адукацыі | статус = ''працягваюцца'' }} [[Файл:Journée de mobilisation des lycéens à Perpignan 04.jpg|міні|Пратэсты на вуліцах горада [[Перпіньян]], 2 кастрычніка 2026 года]] У канцы верасня 2026 года [[Францыя|Францыю]] ахапіла хваля пратэстаў вучняў [[ліцэі ў Францыі|ліцэяў]] (навучальных устаноў трох апошніх класаў сярэдняй адукацыі), якая закранула больш за 1200 навучальных устаноў па ўсёй краіне. Мірныя акцыі хутка перараслі ў беспарадкі і сутыкненні з паліцыяй. ==Прычыны == Пратэсты былі выкліканыя недахопам настаўнікаў, дрэнным станам навучальных устаноў, перапоўненымі класамі і перагружаным раскладам<ref name="Газета">{{Cite news|access-date=2026-10-04|title=Избиения учителей и поджоги школ. Подростки вторую неделю бунтуют во Франции|url=https://www.gazeta.ru/social/2026/10/02/long-23644813.shtml|website=Газета.ru|date=2026-10-02}}</ref><ref name="Forbes">{{Cite news|access-date=2026-10-01|title=Нехватка учителей и переполненные классы: французские школы охвачены волной протестов|url=https://www.forbes.ru/education/569529-nehvatka-ucitelej-i-perepolnennye-klassy-francuzskie-skoly-ohvaceny-volnoj-protestov|website=Forbes|date=2026-10-03}}</ref>. == Ход падзей == 21 верасня 2026 года навучэнцы ліцэя Сэнт-Экзюперы ў [[Крэтэй (горад)|Крэтэі]], прыгарадзе [[Парыж]]а, заблакавалі ўваход у яго, пратэстуючы супраць недахопу настаўнікаў, а таксама адсутнасці сацыяльнага работніка і школьнага псіхолага. На працягу наступнага тыдня аналагічныя пратэсты распаўсюдзіліся спачатку па рэгіёне [[Іль-дэ-Франс]], а затым і ў іншых рэгіёнах Францыі. Да 28 верасня акцыі пратэсту, якія суправаджаліся блакадамі, прайшлі прыкладна ў 180 навучальных установах<ref name="РБК">{{Cite news|access-date=2026-10-04|title=Почему Францию и Испанию захлестнули массовые молодежные протесты|url=https://www.rbc.ru/politics/03/10/2026/6abfec0d9a79477cc5df3660|website=РБК|date=2026-10-03}}</ref>. [[Файл:2026 high school student movement and blockades at Lycée Colbert in Paris — 16.jpg|thumb|175px|left|Дзверы Ліцэя Кальбера, заблакаваныя смеццевымі бакамі. Парыж, 1 кастрычніка 2026 года.]] 29 верасня, у дзень агульнанацыянальнай забастоўкі дзяржаўных служачых, арганізацыя французскіх ліцэістаў — [[Саюз прафсаюзаў ліцэістаў]] — заклікала «блакаваць усе ліцэі» ў якасці пратэсту супраць недахопу рэсурсаў, дэфіцыту кадраў настаўнікаў, перапоўненых класаў і «стрэсу, выкліканага сістэмай [[Parcoursup]]» (анлайн-платформа, праз якую адбываецца паступленне ў вышэйшую навучальную ўстанову). У гэты дзень былі блакаваныя больш за 400 ліцэяў<ref name="РБК"></ref>. 1 кастрычніка была парушаная праца 1027 навучальных устаноў, 222 з якіх былі заблакаваныя<ref name="РБК"/>. У некаторых гарадах быў парушаны або цалкам спынены рух грамадскага транспарту<ref>{{Cite web|url=https://www.franceinfo.fr/societe/education/parcoursup/parcoursup/manifestations-des-lyceens/blocages-des-lycees-le-point-sur-la-mobilisation-jeudi-matin_8217799.html|title=Blocages des lycées : le point sur la mobilisation et les débordements région par région|lang=fr|author=franceinfo, avec le réseau ICI|website=franceinfo|date=2026-10-01|access-date=2026-10-05}}</ref>. Пры гэтым адбываліся сутыкненні з паліцыяй, падпалы і пашкоджанні будынкаў, у прыватнасці ў гарадах [[Нант]], [[Марсэль]], [[Страсбург]] і [[Тулуза]]. Былі параненыя 305 паліцэйскіх і жандараў, 1949 чалавек было затрымана<ref name="РБК"></ref>. 4 кастрычніка ў камуне [[Лімей-Брэван]] (дэпартамент [[Валь-дэ-Марн]]) каля 20 настаўнікаў ліцэя Гіёма Бюдэ далучыліся да пратэстаў вучняў<ref>{{Cite web|url=https://www.sudouest.fr/etudiant/lycee/blocage-des-lycees-en-banlieue-les-profs-en-colere-rejoignent-la-mobilisation-des-lyceens-apres-des-violences-policieres-30885401.php|title=Blocage des lycées : en banlieue, les profs en colère contre les violences policières rejoignent la mobilisation|lang=fr|author=SudOuest.fr avec AFP|website=SudOuest.fr|date=2026-10-02|access-date=2026-10-06}}</ref><ref name="Газета"></ref>. 17 кастрычніка пратэсты набылі новы маштаб — пачаліся шматлікія пагромы ў многіх гарадах Францыі. Пацярпелі шматлікія будынкі і аб’екты, у тым лікубудынак мэрыі горада [[Лімож]] 1883 года пабудовы. Мэрыі іншых гарадоў, у тым ліку Марсэля і Ліля, таксама былі пашкоджаны. Пратэстоўцы таксама рабавалі магазіны Guerlain, Hermes, Louis Vuitton, H&M, Sephora, Apple Store і Micromania. Па некаторых даных, на пагромы выйшлі каля 800 тысяч чалавек<ref>[https://incidentia.ru/news/pogromy-vo-frantsii-goryat-kazarmy-i-2026-10-18 Погромы во Франции: горят казармы и мэрии]</ref>. == Рэакцыя == Прэм’ер-міністр Францыі [[Себасцьян Лекарню]] склікаў экстранную нараду міжведамаснага антыкрызіснага штаба. [[Міністэрства ўнутраных спраў Францыі]] распарадзілася закрыць на наступны дзень каля 400 навучальных устаноў. Пры гэтым таксама было абвешчана аб адмене прадугледжаных у праекце бюджэту на 2027 год рэгістрацыйных зборах для навучэнцаў (акрамя некаторых катэгорый з іх) у памеры €178 за навучанне па праграмах вышэйшай тэхнічнай адукацыі (BTS) і €270 для навучэнцаў падрыхтоўчых класаў<ref name="РБК"></ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Пратэсты 2026 года]] [[Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Францыі]] [[Катэгорыя:Адукацыя ў Францыі]] [[Катэгорыя:Верасень 2026 года]][[Катэгорыя:Кастрычнік 2026 года]] c0t4d1ffm3ci1mt2axa36jzdui3kek6 Ігнат Гарадзецкі 0 816662 5222396 5218727 2026-10-20T15:44:02Z Aliaksei Lastouski 75892 5222396 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Дата смерці = 25 сакавіка ([[6 красавіка]]) [[1824]] | Знакамітыя вучні = [[Ігнат Дамейка]], [[Ігнат Якавіцкі]], [[Ігнат Фонберг]], [[Тамаш Зан]] | Вядомы як = даследчык [[Брагінскі метэарыт|Брагінскага метэарыта]] }} '''Ігнат Гарадзецкі''' ({{lang-pl|Ignacy Horodecki}}, {{lang-lt|Ignotas Horodeckis}}; 1776, Пастаўская акруга [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] - 25 сакавіка (6 красавіка) 1824, Вільня)<ref>[https://www.istorija.lt/data/public/uploads/2022/08/d.-milinkevi-i-t-s-disertacija.pdf ''Milinkevičiūtė, Daiva.'' Imperatoriškojo Vilniaus universiteto (1803-1832) profesorių ir adjunktų kolektyvinė biografija. Vilnius : Lietuvos istorijos institutas, 2020. - s. 276.]</ref> — [[Мінералогія|мінералог]], [[Хімія|хімік]] і [[фізік]], прафесар мінералогіі [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Ён першым у Вільні выйшаў за межы некрытычнага вернераўскага нептунізму, увёў для студэнтаў палявыя геалагічныя заняткі і пастаўляў узоры для парыжскіх даследаванняў [[Аляксандр Браньяр|Аляксандра Браньяра]]. Гарадзецкі быў адным з першых даследчыкаў метэарытаў у Цэнтральна-Усходняй Еўропе, у тым ліку Брагінскага [[паласіт]]а з сучаснай [[Гомельшчына|Гомельшчыны]].<ref name=":1">''Kosiek Z.'' Horodecki Ignacy // Polski Słownik Biograficzny. T. X, z. 1. Wrocław; Kraków; Warszawa, 1962. S. 1-2.</ref> == Біяграфія == ==== Паходжанне і адукацыя ==== Паходзіў са шляхецкай сям’і. Сын Францішка. Вучыўся ў школе ў [[Паставы|Паставах]], скончыў яе ў 1796 г. і паступіў у [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўную школу Вялікага Княства Літоўскага]]. Там ён слухаў лекцыі [[Фердынанд Шпіцнагель|Фердынанда Шпіцнагеля]], [[Юзаф Міцкевіч|Юзафа Міцкевіча]], [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл|Станіслава Баніфацыя Юндзіла]] і [[Анджэй Снядэцкі|Анджэя Снядэцкага]] і асабліва цікавіўся фізікай, хіміяй і мінералогіяй. У 1800 г. Гарадзецкі здаў экзамен на ступень доктара філасофіі перад камісіяй пад старшынствам Ю. Міцкевіча. У 1818 г. ён абараніў у Вільні таксама дысертацыю па медыцыне. ==== Выкладанне ў гімназіі ==== З 1799 г. Гарадзецкі выкладаў фізіку, натуральную гісторыю і матэматыку ў [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Віленскай гімназіі]]. У 1809 г. гімназія набыла сабраную ім калекцыю мінералаў. ==== Віленскі ўніверсітэт ==== Гарадзецкі падтрымліваў сувязі з Віленскім універсітэтам і ў 1811 г. стаў асістэнтам А. Снядэцкага ў хімічнай лабараторыі, а ў 1814 г. — ад’юнктам па хіміі. Калі ў 1817 г. [[Фелікс Дравінскі]] выехаў вучыцца ў Парыж, курс мінералогіі даручылі Гарадзецкаму, хоць сам ён больш цікавіўся фізікай і хіміяй.<ref name=":2">[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/organon/1995-tom-25/organon-r1995-t25-s85-106.pdf Garbowska J. Geological sciences in the University of Vilnius and in the Lyceum of Krzemieniec in the years 1781—1832 // Organon. 1995. T. 25 (1989/1993). P. 85-106.]</ref> Ён значна пашырыў курс «мінералогіі з арыктагнозіяй», давёўшы яго да шасці гадзін на тыдзень. У лекцыях Гарадзецкі абапіраўся на падручнік Ф. Дравінскага, працы [[Абраам Готлаб Вернер|Абрахама Готлаба Вернера]] і [[Хрысціян Аўгуст Зігфрыд Гофман|Хрысціяна Аўгуста Зігфрыда Гофмана]] і ўлічваў крышталяграфію [[Рэнэ Жуст Гаюі|Рэнэ Жуста Аюі]], а з класіфікацый мінералаў аддаваў перавагу навейшай, А. Браньяра.<ref>[https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:J.04~2020~1650479901553/datastreams/DS.022.0.01.OTHER/content Grigelis A. Vilniaus universiteto Mineralogijos katedra 1803—1832 // Geologija Vilniaus universitete. Vilnius, 2003. P. 18-37.]</ref> Паводле Ядвігі Гарбоўскай, у адрозненне ад папярэднікаў, Рамана Сымановіча і Фелікса Дравінскага, ён ужо не прытрымліваўся некрытычнага нептунізму. Ён паказваў студэнтам і вартасці, і недахопы вернераўскай класіфікацыі, а як дасведчаны хімік не недаацэньваў ролі хіміі ў мінералогіі.<ref name=":2" /> Гарадзецкі ўвёў практычныя заняткі па геалогіі і шмат разоў вадзіў студэнтаў на экскурсіі ў ваколіцы Вільні. У 1817—1822 гг. ён вёў палявыя даследаванні ў [[Віленскі павет (Расійская імперыя)|Віленскім павеце]]. У 1820 г. ён пачаў пераносіць мінералагічную калекцыю ў лепшае памяшканне, у будынак былой бібліятэкі. У сакавіку 1822 г. рэктар [[Сымон Малеўскі|Шыман Малеўскі]] ўнёс прапанову надаць Гарадзецкаму званне экстраардынарнага прафесара; яно было зацверджана ў 1823 г. Мінералогія як асобная кафедра юрыдычна існавала толькі з красавіка 1822 г., і Гарадзецкі стаў яе першым кіраўніком. У тым жа годзе ўніверсітэт даручыў яму ўпарадкаваць мінералагічную калекцыю.<ref>[http://psjd.icm.edu.pl/psjd/element/bwmeta1.element.psjd-7dead717-b838-4791-b2b9-8f7da738acbe/c/ASMP_v4-Kosinski2.pdf Kosiński J. W. Ignacy Horodecki – jeden z zapomnianych pionierów meteorytyki // Acta Societatis Metheoriticae Polonorum. — 2013. — Vol. 4. — S. 55–70.]</ref> ==== Вучні ==== Лекцыі Гарадзецкага студэнты высока цанілі. У 1823—1824 гг. яго курс штогод слухалі да 170 чалавек. Сярод вучняў былі [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]], [[Ігнат Якавіцкі]], [[Ігнат Фонберг]], [[Норберт Альфонс Кумельскі]], [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]] і [[Войцех Збажэўскі]]. Найноўшыя веды пра метэарыты Гарадзецкі ўключаў у экзамены: напрыклад, І. Дамейка павінен быў пазнаць у калекцыі жалезны метэарыт і расказаць пра ўтварэнне і склад метэарытаў.<ref name=":5">[https://inhigeo.org/wp-content/uploads/2024/12/203-rudnickaite_e._horodeckis_i._died_200_years_ago.pdf Rudnickaitė E. Ignotas Horodeckis (1776—1824): meteorite studies by a Lithuanian mineralogist // IUGS E-Bulletin. 2024. Issue 203 (INHIGEO Anniversaries).]</ref> ==== Апошнія гады ==== Гарадзецкі належаў да асяроддзя прыхільнікаў рэформы ўніверсітэта і меў праціўнікаў сярод старэйшых, кансерватыўных прафесараў. Гэтым часткова тлумачыцца яго павольная акадэмічная кар’ера. Сучаснікі лічылі яго дасціпным арыгіналам і перадавалі пра яго шмат анекдотаў. Ён не быў жанаты. Гарадзецкі раптоўна памёр у Вільні 27 сакавіка 1824 г. Пасля яго смерці курс мінералогіі ў 1824—1825 гг. чытаў [[Юзаф Юндзіл]], а з 1825 г. — Ігнат Якавецкі. === Навуковая дзейнасць === ==== Мінералагічныя знаходкі ==== На адной з экскурсій Гарадзецкі знайшоў петаліт, з якога ва ўніверсітэцкай хімічнай лабараторыі атрымалі аксід літыю. Гэты аксід усяго за некалькі гадоў да таго адкрыў [[Юхан Аўгуст Арфведсан]]. У 1820 г. Гарадзецкі даслаў у Парыж акруглы кавалак мінерала, знойдзены на «насыпной гары» ў Вільні, і прапанаваў, калі аналіз пакажа новы від, назваць яго «вільнітам». Пазнейшыя даследаванні паказалі, што гэта ўжо вядомы валастаніт, і нейкі час назва «вільніт» ужывалася як яго сінонім. У тым жа лісце ён апісаў гаручы мінерал, знойдзены нібыта ў гандлёвай крэйдзе. Па выніках уласных доследаў ён вызначыў яго як сумесь бітуму, серы і вугалю з дамешкам жалеза і прапанаваў назву «серысты бітум» (''bitume sulfuré'').<ref name=":3">[https://www.researchgate.net/publication/280719296_Korespondencja_Ignacego_Horodeckiego_z_Aleksandrem_Brogniartem_w_zbiorach_rekopisow_Biblioteki_Glownej_Narodowego_Muzeum_Historii_Naturalnej_w_Paryzu Daszkiewicz P., Tarkowski R. Korespondencja Ignacego Horodeckiego z Aleksandrem Brongniartem w zbiorach rękopisów Biblioteki Głównej Narodowego Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu // Kwartalnik Historii Nauki i Techniki. 2006. R. 51, nr 3. S. 145—171.]</ref> ==== Перапіска з А. Браньярам і геалогія Літвы ==== Не пазней чым з 1816 г. Гарадзецкі падтрымліваў навуковыя кантакты з А. Браньярам. Пасярэднікам быў Ф. Дравінскі, які перадаў Гарадзецкаму прапанову А. Браньяра стаць яго карэспандэнтам па геалогіі Літвы. У Цэнтральнай бібліятэцы [[Нацыянальны музей натуральнай гісторыі (Парыж)|Нацыянальнага музея натуральнай гісторыі ў Парыжы]] захоўваюцца тры лісты Гарадзецкага (1818, 1820 і 1822 гг.) і нататкі А. Браньяра пра адказы. У Вільні захаваўся адзін ліст А. Браньяра, ад 1823 г. У лістах Гарадзецкі апісваў геалогію ваколіц Вільні. Ён звярнуў увагу на тое, што пароды розных тыпаў тут сустракаюцца ў выглядзе абломкаў, і тлумачыў гэта ў духу [[нептунізм]]у дзеяннем вады, якая калісьці пакрывала край. Сёння вядома, што гэта ледавіковыя валуны. Ён пасылаў А. Браньяру выкапнёвыя ракавіны з вапнякоў ваколіц Гродна, [[Пачаіў|Пачаева]] і [[Крэмэнэць|Крамянца.]] На іх падставе А. Браньяр у «Геалагічным апісанні ваколіц Парыжа» (1822, разам з [[Жорж Кюўе|Жоржам Кюўе]]) суаднёс гэтыя адклады з парыжскімі. Гэтую працу лічаць важнай для станаўлення метаду датавання пластоў па выкапнях. Сам А. Браньяр прама называе Гарадзецкага крыніцай узораў і паведамляў пра іх у [[Парыжская Акадэмія навук|Парыжскай акадэміі навук]] у 1819 г. Гарадзецкі таксама збіраўся перакласці «Traité de minéralogie» А. Браньяра.<ref name=":3" /> ==== Даследаванне метэарытаў ==== '''[[Брагінскі метэарыт]].''' Восенню 1818 года граф [[Людвік Ракіцкі]], уладальнік [[Брагін|Брагінскага маёнтка]] ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], даслаў Гарадзецкаму ўзоры жалеза, знойдзенага яго сялянамі<ref name=":4">Kosiński J. W. Stanisław Bonifacy Jundziłł i meteoryt Brahin // Acta Societatis Metheoriticae Polonorum. 2013. Vol. 4. S. 48-54.</ref>. Ужо ў лісце да А. Браньяра ў верасні 1818 г. Гарадзецкі паслаў палову свайго кавалка ў Парыж. Па падабенстве да «жалеза Паласа», знойдзенага ў [[Сібір]]ы экспедыцыяй Пятра Сымона Паласа, у тым ліку па ўключэннях, падобных на алівін, ён зрабіў выснову, што знаходка, верагодна, упала з атмасферы і што сібірскае жалеза мае тое ж паходжанне.<ref>[https://www.cahiers-lituaniens.org/DASZKIEWICZ-TARKOWSKI-meteorites-de-Vilnius-n-7-2006.pdf Daszkiewicz P., Tarkowski R. Les météorites de Vilnius, ces pierres qui ont changé l’histoire des sciences // Cahiers Lituaniens. 2006. № 7. P. 15-22.]</ref> Паводле пазнейшых успамінаў С. Б. Юндзіла, метэарытнае паходжанне знаходкі вызначыў менавіта ён<ref name=":4" />. У лісце 1822 г. Гарадзецкі апісаў гісторыю знаходкі. Сяляне знайшлі жалеза ў 1809—1810 гг. на пясчаных пагорках сярод балот паміж Дняпром і Прыпяццю, недалёка ад іх зліцця. Казалі, што глыб было дзве. Да 1818 г. мясцовыя кавалі вырабілі з жалеза шмат прылад, так што маса значна паменшылася. Універсітэт атрымаў два кавалкі ў 1819 г., а ў лістападзе 1821 г.<ref name=":3" /> С. Б. Юндзіл прадставіў Савету кавалак вагой каля 40 фунтаў. У красавіку 1822 г. Л. Ракіцкі перадаў у Вільню астатнюю частку метэарыта вагой каля 200 фунтаў (≈81 кг). Хімічныя аналізы брагінскага жалеза выканалі ў Вільні А. Снядэцкі (1822) і ў Парыжы Андрэ Лаж'е (1823—1824). Фрагмент метэарыта захоўваецца ў Музеі геалогіі Віленскага ўніверсітэта. '''Іншыя метэарыты і назіранні.''' Гарадзецкі сабраў сведчанні і даслаў у Парыж узоры метэарытаў, якія ўпалі 30 сакавіка 1818 г. у Забарыцы на Валыні і 30 чэрвеня 1820 г. у [[Ліксна]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] маёнтку графа Плятэра каля [[Дынабург]]а. А. Лаж'е правёў хімічны аналіз гэтых каменных метэарытаў, і яго метад сталі лічыць узорным для вызначэння складу метэарытаў. Гарадзецкі таксама збіраў звесткі пра баліды, якія назіраліся ў Паставах (1820) і [[Свянцяны|Свянцянах]] (1821).<ref name=":3" /> '''Гіпотэза паходжання.''' У лісце 1822 г. Гарадзецкі коратка выклаў свае погляды. Метэарыты, на яго думку, належаць да ўніверсальнай сістэмы нябесных цел, звязаных агульнай матэрыяй, а падабенства іх складу да зямнога дазваляе дапусціць існаванне арганічных істот на іншых планетах. Падрабязнае выкладанне ён абяцаў даслаць у асобным «сшытку», які не знойдзены. Метэарыты, якія ён даслаў А. Браньяру, разам з калекцыяй А. Браньяра трапілі ў Нацыянальны музей натуральнай гісторыі ў Парыжы і захоўваюцца там дагэтуль.<ref name=":3" /> === Навуковыя сувязі === Гарадзецкі вёў шырокую навуковую перапіску. У Вільні ён амаль паўгода гасціў у сябе галоўнага лекара напалеонаўскай арміі барона Рэнэ-Нікаля Дэжэне, і праз яго быў абраны ганаровым членам [[Каралеўскае медыцынскае таварыства ў Парыжы|Каралеўскага медыцынскага таварыства ў Парыжы]], хоць дыплома так і не атрымаў.<ref name=":3" /> З 1822 г. ён быў членам [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]. === Сям’я === Малодшы брат [[Ян Гарадзецкі]], магістр філасофіі, удзельнічаў у напалеонаўскіх войнах і кіраваў маёнткам [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]] [[Ракішкі]]. Ён быў вядомы тым, што на нядзельных сходах аканомаў чытаў лекцыі па прыродазнаўстве і яго выкарыстанні ў гаспадарцы.<ref name=":1" /> == Памяць == Гарадзецкі пахаваны на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|Бернардзінскіх могілках у Вільні]], але надмагілле не захавалася, і дакладнае месца пахавання невядомае. Ніводнага яго партрэта не выяўлена. Рукапісы Гарадзецкага не захаваліся: праца па фізіцы, мемуары «''Historia swego czasu i ludz''i» і рукапіс пра метэарыты. Гісторыкі навукі называюць яго «забытым піянерам метэарытыкі».<ref name=":4" /> Літоўская гістарыяграфія ўключае Гарадзецкага ў гісторыю літоўскай мінералогіі, а ў 2024 г. Міжнародная камісія па гісторыі геалагічных навук (INHIGEO) адзначыла 200-годдзе з дня яго смерці.<ref name=":5" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарадзецкі Ігнат}} [[Катэгорыя:Мінералогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мінералогі Літвы]] [[Катэгорыя:Мінералогі Польшчы]] [[Катэгорыя:Хімікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены Віленскага медыцынскага таварыства]] b633vdm44dnv95flr3a7t5nsppnri0h 5222397 5222396 2026-10-20T15:45:59Z Aliaksei Lastouski 75892 5222397 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Дата смерці = 25 сакавіка ([[6 красавіка]]) [[1824]] | Знакамітыя вучні = [[Ігнат Дамейка]], [[Ігнат Якавіцкі]], [[Ігнат Фонберг]], [[Тамаш Зан]] | Вядомы як = даследчык [[Брагінскі метэарыт|Брагінскага метэарыта]] }} '''Ігнат Гарадзецкі''' ({{lang-pl|Ignacy Horodecki}}, {{lang-lt|Ignotas Horodeckis}}; 1776, Пастаўская акруга [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] - 25 сакавіка (6 красавіка) 1824, Вільня)<ref>[https://www.istorija.lt/data/public/uploads/2022/08/d.-milinkevi-i-t-s-disertacija.pdf ''Milinkevičiūtė, Daiva.'' Imperatoriškojo Vilniaus universiteto (1803-1832) profesorių ir adjunktų kolektyvinė biografija. Vilnius : Lietuvos istorijos institutas, 2020. - s. 276.]</ref> — [[Мінералогія|мінералог]], [[Хімія|хімік]] і [[фізік]], прафесар мінералогіі [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Ён першым у Вільні выйшаў за межы некрытычнага вернераўскага нептунізму, увёў для студэнтаў палявыя геалагічныя заняткі і пастаўляў узоры для парыжскіх даследаванняў [[Аляксандр Браньяр|Аляксандра Браньяра]]. Гарадзецкі быў адным з першых даследчыкаў метэарытаў у Цэнтральна-Усходняй Еўропе, у тым ліку Брагінскага [[паласіт]]а з сучаснай [[Гомельшчына|Гомельшчыны]].<ref name=":1">''Kosiek Z.'' Horodecki Ignacy // Polski Słownik Biograficzny. T. X, z. 1. Wrocław; Kraków; Warszawa, 1962. S. 1-2.</ref> == Біяграфія == ==== Паходжанне і адукацыя ==== Паходзіў са шляхецкай сям’і. Сын Францішка. Вучыўся ў школе ў [[Паставы|Паставах]], скончыў яе ў 1796 г. і паступіў у [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўную школу Вялікага Княства Літоўскага]]. Там ён слухаў лекцыі [[Фердынанд Шпіцнагель|Фердынанда Шпіцнагеля]], [[Юзаф Міцкевіч|Юзафа Міцкевіча]], [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл|Станіслава Баніфацыя Юндзіла]] і [[Анджэй Снядэцкі|Анджэя Снядэцкага]] і асабліва цікавіўся фізікай, хіміяй і мінералогіяй. У 1800 г. Гарадзецкі здаў экзамен на ступень доктара філасофіі перад камісіяй пад старшынствам Ю. Міцкевіча. У 1818 г. ён абараніў у Вільні таксама дысертацыю па медыцыне. ==== Выкладанне ў гімназіі ==== З 1799 г. Гарадзецкі выкладаў фізіку, натуральную гісторыю і матэматыку ў [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Віленскай гімназіі]]. У 1809 г. гімназія набыла сабраную ім калекцыю мінералаў. ==== Віленскі ўніверсітэт ==== Гарадзецкі падтрымліваў сувязі з Віленскім універсітэтам і ў 1811 г. стаў асістэнтам А. Снядэцкага ў хімічнай лабараторыі, а ў 1814 г. — ад’юнктам па хіміі. Калі ў 1817 г. [[Фелікс Дравінскі]] выехаў вучыцца ў Парыж, курс мінералогіі даручылі Гарадзецкаму, хоць сам ён больш цікавіўся фізікай і хіміяй.<ref name=":2">[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/organon/1995-tom-25/organon-r1995-t25-s85-106.pdf Garbowska J. Geological sciences in the University of Vilnius and in the Lyceum of Krzemieniec in the years 1781—1832 // Organon. 1995. T. 25 (1989/1993). P. 85-106.]</ref> Ён значна пашырыў курс «мінералогіі з арыктагнозіяй», давёўшы яго да шасці гадзін на тыдзень. У лекцыях Гарадзецкі абапіраўся на падручнік Ф. Дравінскага, працы [[Абраам Готлаб Вернер|Абрахама Готлаба Вернера]] і [[Хрысціян Аўгуст Зігфрыд Гофман|Хрысціяна Аўгуста Зігфрыда Гофмана]] і ўлічваў крышталяграфію [[Рэнэ Жуст Гаюі|Рэнэ Жуста Аюі]], а з класіфікацый мінералаў аддаваў перавагу навейшай, А. Браньяра.<ref>[https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:J.04~2020~1650479901553/datastreams/DS.022.0.01.OTHER/content Grigelis A. Vilniaus universiteto Mineralogijos katedra 1803—1832 // Geologija Vilniaus universitete. Vilnius, 2003. P. 18-37.]</ref> Паводле Ядвігі Гарбоўскай, у адрозненне ад папярэднікаў, Рамана Сымановіча і Фелікса Дравінскага, ён ужо не прытрымліваўся некрытычнага нептунізму. Ён паказваў студэнтам і вартасці, і недахопы вернераўскай класіфікацыі, а як дасведчаны хімік не недаацэньваў ролі хіміі ў мінералогіі.<ref name=":2" /> Гарадзецкі ўвёў практычныя заняткі па геалогіі і шмат разоў вадзіў студэнтаў на экскурсіі ў ваколіцы Вільні. У 1817—1822 гг. ён вёў палявыя даследаванні ў [[Віленскі павет (Расійская імперыя)|Віленскім павеце]]. У 1820 г. ён пачаў пераносіць мінералагічную калекцыю ў лепшае памяшканне, у будынак былой бібліятэкі. У сакавіку 1822 г. рэктар [[Сымон Малеўскі|Шыман Малеўскі]] ўнёс прапанову надаць Гарадзецкаму званне экстраардынарнага прафесара; яно было зацверджана ў 1823 г. Мінералогія як асобная кафедра юрыдычна існавала толькі з красавіка 1822 г., і Гарадзецкі стаў яе першым кіраўніком. У тым жа годзе ўніверсітэт даручыў яму ўпарадкаваць мінералагічную калекцыю.<ref>[http://psjd.icm.edu.pl/psjd/element/bwmeta1.element.psjd-7dead717-b838-4791-b2b9-8f7da738acbe/c/ASMP_v4-Kosinski2.pdf Kosiński J. W. Ignacy Horodecki – jeden z zapomnianych pionierów meteorytyki // Acta Societatis Metheoriticae Polonorum. — 2013. — Vol. 4. — S. 55–70.]</ref> ==== Вучні ==== Лекцыі Гарадзецкага студэнты высока цанілі. У 1823—1824 гг. яго курс штогод слухалі да 170 чалавек. Сярод вучняў былі [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]], [[Ігнат Якавіцкі]], [[Ігнат Фонберг]], [[Норберт Альфонс Кумельскі]], [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]] і [[Войцех Збажэўскі]]. Найноўшыя веды пра метэарыты Гарадзецкі ўключаў у экзамены: напрыклад, І. Дамейка павінен быў пазнаць у калекцыі жалезны метэарыт і расказаць пра ўтварэнне і склад метэарытаў.<ref name=":5">[https://inhigeo.org/wp-content/uploads/2024/12/203-rudnickaite_e._horodeckis_i._died_200_years_ago.pdf Rudnickaitė E. Ignotas Horodeckis (1776—1824): meteorite studies by a Lithuanian mineralogist // IUGS E-Bulletin. 2024. Issue 203 (INHIGEO Anniversaries).]</ref> Каларытны партрэт Гарадзецкага пакінуў мемуарыст [[Ота Слізень]], які вучыўся ў Віленскім універсітэце пасля закрыцця Полацкай езуіцкай акадэміі ў 1820 г. Ён называў прафесара мінералогіі «арыгінальнай асобай, вучоным мінералагам, адданым свайму прадмету», які, аднак, зусім не выглядаў элегантам. Сівыя валасы Гарадзецкага быццам «ніколі не бачылі грэбеня», твар быў бледны і абвіслы, а цёмна-зялёны фрак няпэўнага крою вісеў на ім, «як на шарагах». На лекцыях ён увесь час пазяхаў, але гаварыў выразна і займальна. Усю гадзіну ён выкладаў стоячы, і ў ім адчуваліся ўпэўненасць у сабе і глыбокае веданне прадмета. Штогод, дайшоўшы да агату, ён паўтараў той самы двухсэнсоўны жарт, бо так звалі і яго служанку. Нягледзячы на дзівацтвы, студэнты яго любілі за тое, што ён «меў адвагу быць самім сабой», без штукарства і пераймання. Гарадзецкі быў заўзятым паляўнічым: ледзь выйшаўшы з аўдыторыі, ён ужо спяшаўся за горад са стрэльбай за плячыма, сеткавай паляўнічай торбай і лягавым сабакам.<ref>[https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/280596/edition/237291/content Z pamiętników Ottona Ślizienia // Pamiętnik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza. — R. 2. — Lwów, 1888. — S. 211—212.]</ref> ==== Апошнія гады ==== Гарадзецкі належаў да асяроддзя прыхільнікаў рэформы ўніверсітэта і меў праціўнікаў сярод старэйшых, кансерватыўных прафесараў. Гэтым часткова тлумачыцца яго павольная акадэмічная кар’ера. Сучаснікі лічылі яго дасціпным арыгіналам і перадавалі пра яго шмат анекдотаў. Ён не быў жанаты. Гарадзецкі раптоўна памёр у Вільні 27 сакавіка 1824 г. Пасля яго смерці курс мінералогіі ў 1824—1825 гг. чытаў [[Юзаф Юндзіл]], а з 1825 г. — Ігнат Якавецкі. === Навуковая дзейнасць === ==== Мінералагічныя знаходкі ==== На адной з экскурсій Гарадзецкі знайшоў петаліт, з якога ва ўніверсітэцкай хімічнай лабараторыі атрымалі аксід літыю. Гэты аксід усяго за некалькі гадоў да таго адкрыў [[Юхан Аўгуст Арфведсан]]. У 1820 г. Гарадзецкі даслаў у Парыж акруглы кавалак мінерала, знойдзены на «насыпной гары» ў Вільні, і прапанаваў, калі аналіз пакажа новы від, назваць яго «вільнітам». Пазнейшыя даследаванні паказалі, што гэта ўжо вядомы валастаніт, і нейкі час назва «вільніт» ужывалася як яго сінонім. У тым жа лісце ён апісаў гаручы мінерал, знойдзены нібыта ў гандлёвай крэйдзе. Па выніках уласных доследаў ён вызначыў яго як сумесь бітуму, серы і вугалю з дамешкам жалеза і прапанаваў назву «серысты бітум» (''bitume sulfuré'').<ref name=":3">[https://www.researchgate.net/publication/280719296_Korespondencja_Ignacego_Horodeckiego_z_Aleksandrem_Brogniartem_w_zbiorach_rekopisow_Biblioteki_Glownej_Narodowego_Muzeum_Historii_Naturalnej_w_Paryzu Daszkiewicz P., Tarkowski R. Korespondencja Ignacego Horodeckiego z Aleksandrem Brongniartem w zbiorach rękopisów Biblioteki Głównej Narodowego Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu // Kwartalnik Historii Nauki i Techniki. 2006. R. 51, nr 3. S. 145—171.]</ref> ==== Перапіска з А. Браньярам і геалогія Літвы ==== Не пазней чым з 1816 г. Гарадзецкі падтрымліваў навуковыя кантакты з А. Браньярам. Пасярэднікам быў Ф. Дравінскі, які перадаў Гарадзецкаму прапанову А. Браньяра стаць яго карэспандэнтам па геалогіі Літвы. У Цэнтральнай бібліятэцы [[Нацыянальны музей натуральнай гісторыі (Парыж)|Нацыянальнага музея натуральнай гісторыі ў Парыжы]] захоўваюцца тры лісты Гарадзецкага (1818, 1820 і 1822 гг.) і нататкі А. Браньяра пра адказы. У Вільні захаваўся адзін ліст А. Браньяра, ад 1823 г. У лістах Гарадзецкі апісваў геалогію ваколіц Вільні. Ён звярнуў увагу на тое, што пароды розных тыпаў тут сустракаюцца ў выглядзе абломкаў, і тлумачыў гэта ў духу [[нептунізм]]у дзеяннем вады, якая калісьці пакрывала край. Сёння вядома, што гэта ледавіковыя валуны. Ён пасылаў А. Браньяру выкапнёвыя ракавіны з вапнякоў ваколіц Гродна, [[Пачаіў|Пачаева]] і [[Крэмэнэць|Крамянца.]] На іх падставе А. Браньяр у «Геалагічным апісанні ваколіц Парыжа» (1822, разам з [[Жорж Кюўе|Жоржам Кюўе]]) суаднёс гэтыя адклады з парыжскімі. Гэтую працу лічаць важнай для станаўлення метаду датавання пластоў па выкапнях. Сам А. Браньяр прама называе Гарадзецкага крыніцай узораў і паведамляў пра іх у [[Парыжская Акадэмія навук|Парыжскай акадэміі навук]] у 1819 г. Гарадзецкі таксама збіраўся перакласці «Traité de minéralogie» А. Браньяра.<ref name=":3" /> ==== Даследаванне метэарытаў ==== '''[[Брагінскі метэарыт]].''' Восенню 1818 года граф [[Людвік Ракіцкі]], уладальнік [[Брагін|Брагінскага маёнтка]] ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], даслаў Гарадзецкаму ўзоры жалеза, знойдзенага яго сялянамі<ref name=":4">Kosiński J. W. Stanisław Bonifacy Jundziłł i meteoryt Brahin // Acta Societatis Metheoriticae Polonorum. 2013. Vol. 4. S. 48-54.</ref>. Ужо ў лісце да А. Браньяра ў верасні 1818 г. Гарадзецкі паслаў палову свайго кавалка ў Парыж. Па падабенстве да «жалеза Паласа», знойдзенага ў [[Сібір]]ы экспедыцыяй Пятра Сымона Паласа, у тым ліку па ўключэннях, падобных на алівін, ён зрабіў выснову, што знаходка, верагодна, упала з атмасферы і што сібірскае жалеза мае тое ж паходжанне.<ref>[https://www.cahiers-lituaniens.org/DASZKIEWICZ-TARKOWSKI-meteorites-de-Vilnius-n-7-2006.pdf Daszkiewicz P., Tarkowski R. Les météorites de Vilnius, ces pierres qui ont changé l’histoire des sciences // Cahiers Lituaniens. 2006. № 7. P. 15-22.]</ref> Паводле пазнейшых успамінаў С. Б. Юндзіла, метэарытнае паходжанне знаходкі вызначыў менавіта ён<ref name=":4" />. У лісце 1822 г. Гарадзецкі апісаў гісторыю знаходкі. Сяляне знайшлі жалеза ў 1809—1810 гг. на пясчаных пагорках сярод балот паміж Дняпром і Прыпяццю, недалёка ад іх зліцця. Казалі, што глыб было дзве. Да 1818 г. мясцовыя кавалі вырабілі з жалеза шмат прылад, так што маса значна паменшылася. Універсітэт атрымаў два кавалкі ў 1819 г., а ў лістападзе 1821 г.<ref name=":3" /> С. Б. Юндзіл прадставіў Савету кавалак вагой каля 40 фунтаў. У красавіку 1822 г. Л. Ракіцкі перадаў у Вільню астатнюю частку метэарыта вагой каля 200 фунтаў (≈81 кг). Хімічныя аналізы брагінскага жалеза выканалі ў Вільні А. Снядэцкі (1822) і ў Парыжы Андрэ Лаж'е (1823—1824). Фрагмент метэарыта захоўваецца ў Музеі геалогіі Віленскага ўніверсітэта. '''Іншыя метэарыты і назіранні.''' Гарадзецкі сабраў сведчанні і даслаў у Парыж узоры метэарытаў, якія ўпалі 30 сакавіка 1818 г. у Забарыцы на Валыні і 30 чэрвеня 1820 г. у [[Ліксна]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] маёнтку графа Плятэра каля [[Дынабург]]а. А. Лаж'е правёў хімічны аналіз гэтых каменных метэарытаў, і яго метад сталі лічыць узорным для вызначэння складу метэарытаў. Гарадзецкі таксама збіраў звесткі пра баліды, якія назіраліся ў Паставах (1820) і [[Свянцяны|Свянцянах]] (1821).<ref name=":3" /> '''Гіпотэза паходжання.''' У лісце 1822 г. Гарадзецкі коратка выклаў свае погляды. Метэарыты, на яго думку, належаць да ўніверсальнай сістэмы нябесных цел, звязаных агульнай матэрыяй, а падабенства іх складу да зямнога дазваляе дапусціць існаванне арганічных істот на іншых планетах. Падрабязнае выкладанне ён абяцаў даслаць у асобным «сшытку», які не знойдзены. Метэарыты, якія ён даслаў А. Браньяру, разам з калекцыяй А. Браньяра трапілі ў Нацыянальны музей натуральнай гісторыі ў Парыжы і захоўваюцца там дагэтуль.<ref name=":3" /> === Навуковыя сувязі === Гарадзецкі вёў шырокую навуковую перапіску. У Вільні ён амаль паўгода гасціў у сябе галоўнага лекара напалеонаўскай арміі барона Рэнэ-Нікаля Дэжэне, і праз яго быў абраны ганаровым членам [[Каралеўскае медыцынскае таварыства ў Парыжы|Каралеўскага медыцынскага таварыства ў Парыжы]], хоць дыплома так і не атрымаў.<ref name=":3" /> З 1822 г. ён быў членам [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]. === Сям’я === Малодшы брат [[Ян Гарадзецкі]], магістр філасофіі, удзельнічаў у напалеонаўскіх войнах і кіраваў маёнткам [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]] [[Ракішкі]]. Ён быў вядомы тым, што на нядзельных сходах аканомаў чытаў лекцыі па прыродазнаўстве і яго выкарыстанні ў гаспадарцы.<ref name=":1" /> == Памяць == Гарадзецкі пахаваны на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|Бернардзінскіх могілках у Вільні]], але надмагілле не захавалася, і дакладнае месца пахавання невядомае. Ніводнага яго партрэта не выяўлена. Рукапісы Гарадзецкага не захаваліся: праца па фізіцы, мемуары «''Historia swego czasu i ludz''i» і рукапіс пра метэарыты. Гісторыкі навукі называюць яго «забытым піянерам метэарытыкі».<ref name=":4" /> Літоўская гістарыяграфія ўключае Гарадзецкага ў гісторыю літоўскай мінералогіі, а ў 2024 г. Міжнародная камісія па гісторыі геалагічных навук (INHIGEO) адзначыла 200-годдзе з дня яго смерці.<ref name=":5" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарадзецкі Ігнат}} [[Катэгорыя:Мінералогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мінералогі Літвы]] [[Катэгорыя:Мінералогі Польшчы]] [[Катэгорыя:Хімікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены Віленскага медыцынскага таварыства]] 13afjaeupo7ny47dqymspou0hbvheuu 5222449 5222397 2026-10-20T17:32:48Z M.L.Bot 261 5222449 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Знакамітыя вучні = [[Ігнат Дамейка]], [[Ігнат Якавіцкі]], [[Ігнат Фонберг]], [[Тамаш Зан]] | Вядомы як = даследчык [[Брагінскі метэарыт|Брагінскага метэарыта]] }} '''Ігнат Гарадзецкі''' ({{lang-pl|Ignacy Horodecki}}, {{lang-lt|Ignotas Horodeckis}}; 1776, Пастаўская акруга [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] — 25 сакавіка (6 красавіка) 1824, Вільня)<ref>[https://www.istorija.lt/data/public/uploads/2022/08/d.-milinkevi-i-t-s-disertacija.pdf ''Milinkevičiūtė, Daiva.'' Imperatoriškojo Vilniaus universiteto (1803—1832) profesorių ir adjunktų kolektyvinė biografija. Vilnius : Lietuvos istorijos institutas, 2020. — s. 276.]</ref> — [[Мінералогія|мінералог]], [[Хімія|хімік]] і [[фізік]], прафесар мінералогіі [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Ён першым у Вільні выйшаў за межы некрытычнага вернераўскага нептунізму, увёў для студэнтаў палявыя геалагічныя заняткі і пастаўляў узоры для парыжскіх даследаванняў [[Аляксандр Браньяр|Аляксандра Браньяра]]. Гарадзецкі быў адным з першых даследчыкаў метэарытаў у Цэнтральна-Усходняй Еўропе, у тым ліку Брагінскага [[паласіт]]а з сучаснай [[Гомельшчына|Гомельшчыны]].<ref name=":1">''Kosiek Z.'' Horodecki Ignacy // Polski Słownik Biograficzny. T. X, z. 1. Wrocław; Kraków; Warszawa, 1962. S. 1-2.</ref> == Біяграфія == ==== Паходжанне і адукацыя ==== Паходзіў са шляхецкай сям’і. Сын Францішка. Вучыўся ў школе ў [[Паставы|Паставах]], скончыў яе ў 1796 г. і паступіў у [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўную школу Вялікага Княства Літоўскага]]. Там ён слухаў лекцыі [[Фердынанд Шпіцнагель|Фердынанда Шпіцнагеля]], [[Юзаф Міцкевіч|Юзафа Міцкевіча]], [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл|Станіслава Баніфацыя Юндзіла]] і [[Анджэй Снядэцкі|Анджэя Снядэцкага]] і асабліва цікавіўся фізікай, хіміяй і мінералогіяй. У 1800 г. Гарадзецкі здаў экзамен на ступень доктара філасофіі перад камісіяй пад старшынствам Ю. Міцкевіча. У 1818 г. ён абараніў у Вільні таксама дысертацыю па медыцыне. ==== Выкладанне ў гімназіі ==== З 1799 г. Гарадзецкі выкладаў фізіку, натуральную гісторыю і матэматыку ў [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Віленскай гімназіі]]. У 1809 г. гімназія набыла сабраную ім калекцыю мінералаў. ==== Віленскі ўніверсітэт ==== Гарадзецкі падтрымліваў сувязі з Віленскім універсітэтам і ў 1811 г. стаў асістэнтам А. Снядэцкага ў хімічнай лабараторыі, а ў 1814 г. — ад’юнктам па хіміі. Калі ў 1817 г. [[Фелікс Дравінскі]] выехаў вучыцца ў Парыж, курс мінералогіі даручылі Гарадзецкаму, хоць сам ён больш цікавіўся фізікай і хіміяй.<ref name=":2">[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/organon/1995-tom-25/organon-r1995-t25-s85-106.pdf Garbowska J. Geological sciences in the University of Vilnius and in the Lyceum of Krzemieniec in the years 1781—1832 // Organon. 1995. T. 25 (1989/1993). P. 85-106.]</ref> Ён значна пашырыў курс «мінералогіі з арыктагнозіяй», давёўшы яго да шасці гадзін на тыдзень. У лекцыях Гарадзецкі абапіраўся на падручнік Ф. Дравінскага, працы [[Абраам Готлаб Вернер|Абрахама Готлаба Вернера]] і [[Хрысціян Аўгуст Зігфрыд Гофман|Хрысціяна Аўгуста Зігфрыда Гофмана]] і ўлічваў крышталяграфію [[Рэнэ Жуст Гаюі|Рэнэ Жуста Аюі]], а з класіфікацый мінералаў аддаваў перавагу навейшай, А. Браньяра.<ref>[https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:J.04~2020~1650479901553/datastreams/DS.022.0.01.OTHER/content Grigelis A. Vilniaus universiteto Mineralogijos katedra 1803—1832 // Geologija Vilniaus universitete. Vilnius, 2003. P. 18-37.]</ref> Паводле Ядвігі Гарбоўскай, у адрозненне ад папярэднікаў, Рамана Сымановіча і Фелікса Дравінскага, ён ужо не прытрымліваўся некрытычнага нептунізму. Ён паказваў студэнтам і вартасці, і недахопы вернераўскай класіфікацыі, а як дасведчаны хімік не недаацэньваў ролі хіміі ў мінералогіі.<ref name=":2" /> Гарадзецкі ўвёў практычныя заняткі па геалогіі і шмат разоў вадзіў студэнтаў на экскурсіі ў ваколіцы Вільні. У 1817—1822 гг. ён вёў палявыя даследаванні ў [[Віленскі павет (Расійская імперыя)|Віленскім павеце]]. У 1820 г. ён пачаў пераносіць мінералагічную калекцыю ў лепшае памяшканне, у будынак былой бібліятэкі. У сакавіку 1822 г. рэктар [[Сымон Малеўскі|Шыман Малеўскі]] ўнёс прапанову надаць Гарадзецкаму званне экстраардынарнага прафесара; яно было зацверджана ў 1823 г. Мінералогія як асобная кафедра юрыдычна існавала толькі з красавіка 1822 г., і Гарадзецкі стаў яе першым кіраўніком. У тым жа годзе ўніверсітэт даручыў яму ўпарадкаваць мінералагічную калекцыю.<ref>[http://psjd.icm.edu.pl/psjd/element/bwmeta1.element.psjd-7dead717-b838-4791-b2b9-8f7da738acbe/c/ASMP_v4-Kosinski2.pdf Kosiński J. W. Ignacy Horodecki — jeden z zapomnianych pionierów meteorytyki // Acta Societatis Metheoriticae Polonorum. — 2013. — Vol. 4. — S. 55-70.]</ref> ==== Вучні ==== Лекцыі Гарадзецкага студэнты высока цанілі. У 1823—1824 гг. яго курс штогод слухалі да 170 чалавек. Сярод вучняў былі [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]], [[Ігнат Якавіцкі]], [[Ігнат Фонберг]], [[Норберт Альфонс Кумельскі]], [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]] і [[Войцех Збажэўскі]]. Найноўшыя веды пра метэарыты Гарадзецкі ўключаў у экзамены: напрыклад, І. Дамейка павінен быў пазнаць у калекцыі жалезны метэарыт і расказаць пра ўтварэнне і склад метэарытаў.<ref name=":5">[https://inhigeo.org/wp-content/uploads/2024/12/203-rudnickaite_e._horodeckis_i._died_200_years_ago.pdf Rudnickaitė E. Ignotas Horodeckis (1776—1824): meteorite studies by a Lithuanian mineralogist // IUGS E-Bulletin. 2024. Issue 203 (INHIGEO Anniversaries).]</ref> Каларытны партрэт Гарадзецкага пакінуў мемуарыст [[Ота Слізень]], які вучыўся ў Віленскім універсітэце пасля закрыцця Полацкай езуіцкай акадэміі ў 1820 г. Ён называў прафесара мінералогіі «арыгінальнай асобай, вучоным мінералагам, адданым свайму прадмету», які, аднак, зусім не выглядаў элегантам. Сівыя валасы Гарадзецкага быццам «ніколі не бачылі грэбеня», твар быў бледны і абвіслы, а цёмна-зялёны фрак няпэўнага крою вісеў на ім, «як на шарагах». На лекцыях ён увесь час пазяхаў, але гаварыў выразна і займальна. Усю гадзіну ён выкладаў стоячы, і ў ім адчуваліся ўпэўненасць у сабе і глыбокае веданне прадмета. Штогод, дайшоўшы да агату, ён паўтараў той самы двухсэнсоўны жарт, бо так звалі і яго служанку. Нягледзячы на дзівацтвы, студэнты яго любілі за тое, што ён «меў адвагу быць самім сабой», без штукарства і пераймання. Гарадзецкі быў заўзятым паляўнічым: ледзь выйшаўшы з аўдыторыі, ён ужо спяшаўся за горад са стрэльбай за плячыма, сеткавай паляўнічай торбай і лягавым сабакам.<ref>[https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/280596/edition/237291/content Z pamiętników Ottona Ślizienia // Pamiętnik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza. — R. 2. — Lwów, 1888. — S. 211—212.]</ref> ==== Апошнія гады ==== Гарадзецкі належаў да асяроддзя прыхільнікаў рэформы ўніверсітэта і меў праціўнікаў сярод старэйшых, кансерватыўных прафесараў. Гэтым часткова тлумачыцца яго павольная акадэмічная кар’ера. Сучаснікі лічылі яго дасціпным арыгіналам і перадавалі пра яго шмат анекдотаў. Ён не быў жанаты. Гарадзецкі раптоўна памёр у Вільні 27 сакавіка 1824 г. Пасля яго смерці курс мінералогіі ў 1824—1825 гг. чытаў [[Юзаф Юндзіл]], а з 1825 г. — Ігнат Якавецкі. === Навуковая дзейнасць === ==== Мінералагічныя знаходкі ==== На адной з экскурсій Гарадзецкі знайшоў петаліт, з якога ва ўніверсітэцкай хімічнай лабараторыі атрымалі аксід літыю. Гэты аксід усяго за некалькі гадоў да таго адкрыў [[Юхан Аўгуст Арфведсан]]. У 1820 г. Гарадзецкі даслаў у Парыж акруглы кавалак мінерала, знойдзены на «насыпной гары» ў Вільні, і прапанаваў, калі аналіз пакажа новы від, назваць яго «вільнітам». Пазнейшыя даследаванні паказалі, што гэта ўжо вядомы валастаніт, і нейкі час назва «вільніт» ужывалася як яго сінонім. У тым жа лісце ён апісаў гаручы мінерал, знойдзены нібыта ў гандлёвай крэйдзе. Па выніках уласных доследаў ён вызначыў яго як сумесь бітуму, серы і вугалю з дамешкам жалеза і прапанаваў назву «серысты бітум» (''bitume sulfuré'').<ref name=":3">[https://www.researchgate.net/publication/280719296_Korespondencja_Ignacego_Horodeckiego_z_Aleksandrem_Brogniartem_w_zbiorach_rekopisow_Biblioteki_Glownej_Narodowego_Muzeum_Historii_Naturalnej_w_Paryzu Daszkiewicz P., Tarkowski R. Korespondencja Ignacego Horodeckiego z Aleksandrem Brongniartem w zbiorach rękopisów Biblioteki Głównej Narodowego Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu // Kwartalnik Historii Nauki i Techniki. 2006. R. 51, nr 3. S. 145—171.]</ref> ==== Перапіска з А. Браньярам і геалогія Літвы ==== Не пазней чым з 1816 г. Гарадзецкі падтрымліваў навуковыя кантакты з А. Браньярам. Пасярэднікам быў Ф. Дравінскі, які перадаў Гарадзецкаму прапанову А. Браньяра стаць яго карэспандэнтам па геалогіі Літвы. У Цэнтральнай бібліятэцы [[Нацыянальны музей натуральнай гісторыі (Парыж)|Нацыянальнага музея натуральнай гісторыі ў Парыжы]] захоўваюцца тры лісты Гарадзецкага (1818, 1820 і 1822 гг.) і нататкі А. Браньяра пра адказы. У Вільні захаваўся адзін ліст А. Браньяра, ад 1823 г. У лістах Гарадзецкі апісваў геалогію ваколіц Вільні. Ён звярнуў увагу на тое, што пароды розных тыпаў тут сустракаюцца ў выглядзе абломкаў, і тлумачыў гэта ў духу [[нептунізм]]у дзеяннем вады, якая калісьці пакрывала край. Сёння вядома, што гэта ледавіковыя валуны. Ён пасылаў А. Браньяру выкапнёвыя ракавіны з вапнякоў ваколіц Гродна, [[Пачаіў|Пачаева]] і [[Крэмэнэць|Крамянца.]] На іх падставе А. Браньяр у «Геалагічным апісанні ваколіц Парыжа» (1822, разам з [[Жорж Кюўе|Жоржам Кюўе]]) суаднёс гэтыя адклады з парыжскімі. Гэтую працу лічаць важнай для станаўлення метаду датавання пластоў па выкапнях. Сам А. Браньяр прама называе Гарадзецкага крыніцай узораў і паведамляў пра іх у [[Парыжская Акадэмія навук|Парыжскай акадэміі навук]] у 1819 г. Гарадзецкі таксама збіраўся перакласці «Traité de minéralogie» А. Браньяра.<ref name=":3" /> ==== Даследаванне метэарытаў ==== '''[[Брагінскі метэарыт]].''' Восенню 1818 года граф [[Людвік Ракіцкі]], уладальнік [[Брагін|Брагінскага маёнтка]] ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], даслаў Гарадзецкаму ўзоры жалеза, знойдзенага яго сялянамі<ref name=":4">Kosiński J. W. Stanisław Bonifacy Jundziłł i meteoryt Brahin // Acta Societatis Metheoriticae Polonorum. 2013. Vol. 4. S. 48-54.</ref>. Ужо ў лісце да А. Браньяра ў верасні 1818 г. Гарадзецкі паслаў палову свайго кавалка ў Парыж. Па падабенстве да «жалеза Паласа», знойдзенага ў [[Сібір]]ы экспедыцыяй Пятра Сымона Паласа, у тым ліку па ўключэннях, падобных на алівін, ён зрабіў выснову, што знаходка, верагодна, упала з атмасферы і што сібірскае жалеза мае тое ж паходжанне.<ref>[https://www.cahiers-lituaniens.org/DASZKIEWICZ-TARKOWSKI-meteorites-de-Vilnius-n-7-2006.pdf Daszkiewicz P., Tarkowski R. Les météorites de Vilnius, ces pierres qui ont changé l’histoire des sciences // Cahiers Lituaniens. 2006. № 7. P. 15-22.]</ref> Паводле пазнейшых успамінаў С. Б. Юндзіла, метэарытнае паходжанне знаходкі вызначыў менавіта ён<ref name=":4" />. У лісце 1822 г. Гарадзецкі апісаў гісторыю знаходкі. Сяляне знайшлі жалеза ў 1809—1810 гг. на пясчаных пагорках сярод балот паміж Дняпром і Прыпяццю, недалёка ад іх зліцця. Казалі, што глыб было дзве. Да 1818 г. мясцовыя кавалі вырабілі з жалеза шмат прылад, так што маса значна паменшылася. Універсітэт атрымаў два кавалкі ў 1819 г., а ў лістападзе 1821 г.<ref name=":3" /> С. Б. Юндзіл прадставіў Савету кавалак вагой каля 40 фунтаў. У красавіку 1822 г. Л. Ракіцкі перадаў у Вільню астатнюю частку метэарыта вагой каля 200 фунтаў (≈81 кг). Хімічныя аналізы брагінскага жалеза выканалі ў Вільні А. Снядэцкі (1822) і ў Парыжы Андрэ Лаж’е (1823—1824). Фрагмент метэарыта захоўваецца ў Музеі геалогіі Віленскага ўніверсітэта. '''Іншыя метэарыты і назіранні.''' Гарадзецкі сабраў сведчанні і даслаў у Парыж узоры метэарытаў, якія ўпалі 30 сакавіка 1818 г. у Забарыцы на Валыні і 30 чэрвеня 1820 г. у [[Ліксна]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] маёнтку графа Плятэра каля [[Дынабург]]а. А. Лаж’е правёў хімічны аналіз гэтых каменных метэарытаў, і яго метад сталі лічыць узорным для вызначэння складу метэарытаў. Гарадзецкі таксама збіраў звесткі пра баліды, якія назіраліся ў Паставах (1820) і [[Свянцяны|Свянцянах]] (1821).<ref name=":3" /> '''Гіпотэза паходжання.''' У лісце 1822 г. Гарадзецкі коратка выклаў свае погляды. Метэарыты, на яго думку, належаць да ўніверсальнай сістэмы нябесных цел, звязаных агульнай матэрыяй, а падабенства іх складу да зямнога дазваляе дапусціць існаванне арганічных істот на іншых планетах. Падрабязнае выкладанне ён абяцаў даслаць у асобным «сшытку», які не знойдзены. Метэарыты, якія ён даслаў А. Браньяру, разам з калекцыяй А. Браньяра трапілі ў Нацыянальны музей натуральнай гісторыі ў Парыжы і захоўваюцца там дагэтуль.<ref name=":3" /> === Навуковыя сувязі === Гарадзецкі вёў шырокую навуковую перапіску. У Вільні ён амаль паўгода гасціў у сябе галоўнага лекара напалеонаўскай арміі барона Рэнэ-Нікаля Дэжэне, і праз яго быў абраны ганаровым членам [[Каралеўскае медыцынскае таварыства ў Парыжы|Каралеўскага медыцынскага таварыства ў Парыжы]], хоць дыплома так і не атрымаў.<ref name=":3" /> З 1822 г. ён быў членам [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]. === Сям’я === Малодшы брат [[Ян Гарадзецкі]], магістр філасофіі, удзельнічаў у напалеонаўскіх войнах і кіраваў маёнткам [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]] [[Ракішкі]]. Ён быў вядомы тым, што на нядзельных сходах аканомаў чытаў лекцыі па прыродазнаўстве і яго выкарыстанні ў гаспадарцы.<ref name=":1" /> == Памяць == Гарадзецкі пахаваны на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|Бернардзінскіх могілках у Вільні]], але надмагілле не захавалася, і дакладнае месца пахавання невядомае. Ніводнага яго партрэта не выяўлена. Рукапісы Гарадзецкага не захаваліся: праца па фізіцы, мемуары «''Historia swego czasu i ludz''i» і рукапіс пра метэарыты. Гісторыкі навукі называюць яго «забытым піянерам метэарытыкі».<ref name=":4" /> Літоўская гістарыяграфія ўключае Гарадзецкага ў гісторыю літоўскай мінералогіі, а ў 2024 г. Міжнародная камісія па гісторыі геалагічных навук (INHIGEO) адзначыла 200-годдзе з дня яго смерці.<ref name=":5" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарадзецкі Ігнат}} [[Катэгорыя:Мінералогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мінералогі Літвы]] [[Катэгорыя:Мінералогі Польшчы]] [[Катэгорыя:Хімікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены Віленскага медыцынскага таварыства]] 28gvgeadklfkgtxmngt7adpwfc6uik0 5222450 5222449 2026-10-20T17:33:38Z M.L.Bot 261 5222450 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Вядомы як = даследчык [[Брагінскі метэарыт|Брагінскага метэарыта]] }} '''Ігнат Гарадзецкі''' ({{lang-pl|Ignacy Horodecki}}, {{lang-lt|Ignotas Horodeckis}}; 1776, Пастаўская акруга [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] — 25 сакавіка (6 красавіка) 1824, Вільня)<ref>[https://www.istorija.lt/data/public/uploads/2022/08/d.-milinkevi-i-t-s-disertacija.pdf ''Milinkevičiūtė, Daiva.'' Imperatoriškojo Vilniaus universiteto (1803—1832) profesorių ir adjunktų kolektyvinė biografija. Vilnius : Lietuvos istorijos institutas, 2020. — s. 276.]</ref> — [[Мінералогія|мінералог]], [[Хімія|хімік]] і [[фізік]], прафесар мінералогіі [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. Ён першым у Вільні выйшаў за межы некрытычнага вернераўскага нептунізму, увёў для студэнтаў палявыя геалагічныя заняткі і пастаўляў узоры для парыжскіх даследаванняў [[Аляксандр Браньяр|Аляксандра Браньяра]]. Гарадзецкі быў адным з першых даследчыкаў метэарытаў у Цэнтральна-Усходняй Еўропе, у тым ліку Брагінскага [[паласіт]]а з сучаснай [[Гомельшчына|Гомельшчыны]].<ref name=":1">''Kosiek Z.'' Horodecki Ignacy // Polski Słownik Biograficzny. T. X, z. 1. Wrocław; Kraków; Warszawa, 1962. S. 1-2.</ref> == Біяграфія == ==== Паходжанне і адукацыя ==== Паходзіў са шляхецкай сям’і. Сын Францішка. Вучыўся ў школе ў [[Паставы|Паставах]], скончыў яе ў 1796 г. і паступіў у [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўную школу Вялікага Княства Літоўскага]]. Там ён слухаў лекцыі [[Фердынанд Шпіцнагель|Фердынанда Шпіцнагеля]], [[Юзаф Міцкевіч|Юзафа Міцкевіча]], [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл|Станіслава Баніфацыя Юндзіла]] і [[Анджэй Снядэцкі|Анджэя Снядэцкага]] і асабліва цікавіўся фізікай, хіміяй і мінералогіяй. У 1800 г. Гарадзецкі здаў экзамен на ступень доктара філасофіі перад камісіяй пад старшынствам Ю. Міцкевіча. У 1818 г. ён абараніў у Вільні таксама дысертацыю па медыцыне. ==== Выкладанне ў гімназіі ==== З 1799 г. Гарадзецкі выкладаў фізіку, натуральную гісторыю і матэматыку ў [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Віленскай гімназіі]]. У 1809 г. гімназія набыла сабраную ім калекцыю мінералаў. ==== Віленскі ўніверсітэт ==== Гарадзецкі падтрымліваў сувязі з Віленскім універсітэтам і ў 1811 г. стаў асістэнтам А. Снядэцкага ў хімічнай лабараторыі, а ў 1814 г. — ад’юнктам па хіміі. Калі ў 1817 г. [[Фелікс Дравінскі]] выехаў вучыцца ў Парыж, курс мінералогіі даручылі Гарадзецкаму, хоць сам ён больш цікавіўся фізікай і хіміяй.<ref name=":2">[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/organon/1995-tom-25/organon-r1995-t25-s85-106.pdf Garbowska J. Geological sciences in the University of Vilnius and in the Lyceum of Krzemieniec in the years 1781—1832 // Organon. 1995. T. 25 (1989/1993). P. 85-106.]</ref> Ён значна пашырыў курс «мінералогіі з арыктагнозіяй», давёўшы яго да шасці гадзін на тыдзень. У лекцыях Гарадзецкі абапіраўся на падручнік Ф. Дравінскага, працы [[Абраам Готлаб Вернер|Абрахама Готлаба Вернера]] і [[Хрысціян Аўгуст Зігфрыд Гофман|Хрысціяна Аўгуста Зігфрыда Гофмана]] і ўлічваў крышталяграфію [[Рэнэ Жуст Гаюі|Рэнэ Жуста Аюі]], а з класіфікацый мінералаў аддаваў перавагу навейшай, А. Браньяра.<ref>[https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:J.04~2020~1650479901553/datastreams/DS.022.0.01.OTHER/content Grigelis A. Vilniaus universiteto Mineralogijos katedra 1803—1832 // Geologija Vilniaus universitete. Vilnius, 2003. P. 18-37.]</ref> Паводле Ядвігі Гарбоўскай, у адрозненне ад папярэднікаў, Рамана Сымановіча і Фелікса Дравінскага, ён ужо не прытрымліваўся некрытычнага нептунізму. Ён паказваў студэнтам і вартасці, і недахопы вернераўскай класіфікацыі, а як дасведчаны хімік не недаацэньваў ролі хіміі ў мінералогіі.<ref name=":2" /> Гарадзецкі ўвёў практычныя заняткі па геалогіі і шмат разоў вадзіў студэнтаў на экскурсіі ў ваколіцы Вільні. У 1817—1822 гг. ён вёў палявыя даследаванні ў [[Віленскі павет (Расійская імперыя)|Віленскім павеце]]. У 1820 г. ён пачаў пераносіць мінералагічную калекцыю ў лепшае памяшканне, у будынак былой бібліятэкі. У сакавіку 1822 г. рэктар [[Сымон Малеўскі|Шыман Малеўскі]] ўнёс прапанову надаць Гарадзецкаму званне экстраардынарнага прафесара; яно было зацверджана ў 1823 г. Мінералогія як асобная кафедра юрыдычна існавала толькі з красавіка 1822 г., і Гарадзецкі стаў яе першым кіраўніком. У тым жа годзе ўніверсітэт даручыў яму ўпарадкаваць мінералагічную калекцыю.<ref>[http://psjd.icm.edu.pl/psjd/element/bwmeta1.element.psjd-7dead717-b838-4791-b2b9-8f7da738acbe/c/ASMP_v4-Kosinski2.pdf Kosiński J. W. Ignacy Horodecki — jeden z zapomnianych pionierów meteorytyki // Acta Societatis Metheoriticae Polonorum. — 2013. — Vol. 4. — S. 55-70.]</ref> ==== Вучні ==== Лекцыі Гарадзецкага студэнты высока цанілі. У 1823—1824 гг. яго курс штогод слухалі да 170 чалавек. Сярод вучняў былі [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]], [[Ігнат Якавіцкі]], [[Ігнат Фонберг]], [[Норберт Альфонс Кумельскі]], [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]] і [[Войцех Збажэўскі]]. Найноўшыя веды пра метэарыты Гарадзецкі ўключаў у экзамены: напрыклад, І. Дамейка павінен быў пазнаць у калекцыі жалезны метэарыт і расказаць пра ўтварэнне і склад метэарытаў.<ref name=":5">[https://inhigeo.org/wp-content/uploads/2024/12/203-rudnickaite_e._horodeckis_i._died_200_years_ago.pdf Rudnickaitė E. Ignotas Horodeckis (1776—1824): meteorite studies by a Lithuanian mineralogist // IUGS E-Bulletin. 2024. Issue 203 (INHIGEO Anniversaries).]</ref> Каларытны партрэт Гарадзецкага пакінуў мемуарыст [[Ота Слізень]], які вучыўся ў Віленскім універсітэце пасля закрыцця Полацкай езуіцкай акадэміі ў 1820 г. Ён называў прафесара мінералогіі «арыгінальнай асобай, вучоным мінералагам, адданым свайму прадмету», які, аднак, зусім не выглядаў элегантам. Сівыя валасы Гарадзецкага быццам «ніколі не бачылі грэбеня», твар быў бледны і абвіслы, а цёмна-зялёны фрак няпэўнага крою вісеў на ім, «як на шарагах». На лекцыях ён увесь час пазяхаў, але гаварыў выразна і займальна. Усю гадзіну ён выкладаў стоячы, і ў ім адчуваліся ўпэўненасць у сабе і глыбокае веданне прадмета. Штогод, дайшоўшы да агату, ён паўтараў той самы двухсэнсоўны жарт, бо так звалі і яго служанку. Нягледзячы на дзівацтвы, студэнты яго любілі за тое, што ён «меў адвагу быць самім сабой», без штукарства і пераймання. Гарадзецкі быў заўзятым паляўнічым: ледзь выйшаўшы з аўдыторыі, ён ужо спяшаўся за горад са стрэльбай за плячыма, сеткавай паляўнічай торбай і лягавым сабакам.<ref>[https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/280596/edition/237291/content Z pamiętników Ottona Ślizienia // Pamiętnik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza. — R. 2. — Lwów, 1888. — S. 211—212.]</ref> ==== Апошнія гады ==== Гарадзецкі належаў да асяроддзя прыхільнікаў рэформы ўніверсітэта і меў праціўнікаў сярод старэйшых, кансерватыўных прафесараў. Гэтым часткова тлумачыцца яго павольная акадэмічная кар’ера. Сучаснікі лічылі яго дасціпным арыгіналам і перадавалі пра яго шмат анекдотаў. Ён не быў жанаты. Гарадзецкі раптоўна памёр у Вільні 27 сакавіка 1824 г. Пасля яго смерці курс мінералогіі ў 1824—1825 гг. чытаў [[Юзаф Юндзіл]], а з 1825 г. — Ігнат Якавецкі. === Навуковая дзейнасць === ==== Мінералагічныя знаходкі ==== На адной з экскурсій Гарадзецкі знайшоў петаліт, з якога ва ўніверсітэцкай хімічнай лабараторыі атрымалі аксід літыю. Гэты аксід усяго за некалькі гадоў да таго адкрыў [[Юхан Аўгуст Арфведсан]]. У 1820 г. Гарадзецкі даслаў у Парыж акруглы кавалак мінерала, знойдзены на «насыпной гары» ў Вільні, і прапанаваў, калі аналіз пакажа новы від, назваць яго «вільнітам». Пазнейшыя даследаванні паказалі, што гэта ўжо вядомы валастаніт, і нейкі час назва «вільніт» ужывалася як яго сінонім. У тым жа лісце ён апісаў гаручы мінерал, знойдзены нібыта ў гандлёвай крэйдзе. Па выніках уласных доследаў ён вызначыў яго як сумесь бітуму, серы і вугалю з дамешкам жалеза і прапанаваў назву «серысты бітум» (''bitume sulfuré'').<ref name=":3">[https://www.researchgate.net/publication/280719296_Korespondencja_Ignacego_Horodeckiego_z_Aleksandrem_Brogniartem_w_zbiorach_rekopisow_Biblioteki_Glownej_Narodowego_Muzeum_Historii_Naturalnej_w_Paryzu Daszkiewicz P., Tarkowski R. Korespondencja Ignacego Horodeckiego z Aleksandrem Brongniartem w zbiorach rękopisów Biblioteki Głównej Narodowego Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu // Kwartalnik Historii Nauki i Techniki. 2006. R. 51, nr 3. S. 145—171.]</ref> ==== Перапіска з А. Браньярам і геалогія Літвы ==== Не пазней чым з 1816 г. Гарадзецкі падтрымліваў навуковыя кантакты з А. Браньярам. Пасярэднікам быў Ф. Дравінскі, які перадаў Гарадзецкаму прапанову А. Браньяра стаць яго карэспандэнтам па геалогіі Літвы. У Цэнтральнай бібліятэцы [[Нацыянальны музей натуральнай гісторыі (Парыж)|Нацыянальнага музея натуральнай гісторыі ў Парыжы]] захоўваюцца тры лісты Гарадзецкага (1818, 1820 і 1822 гг.) і нататкі А. Браньяра пра адказы. У Вільні захаваўся адзін ліст А. Браньяра, ад 1823 г. У лістах Гарадзецкі апісваў геалогію ваколіц Вільні. Ён звярнуў увагу на тое, што пароды розных тыпаў тут сустракаюцца ў выглядзе абломкаў, і тлумачыў гэта ў духу [[нептунізм]]у дзеяннем вады, якая калісьці пакрывала край. Сёння вядома, што гэта ледавіковыя валуны. Ён пасылаў А. Браньяру выкапнёвыя ракавіны з вапнякоў ваколіц Гродна, [[Пачаіў|Пачаева]] і [[Крэмэнэць|Крамянца.]] На іх падставе А. Браньяр у «Геалагічным апісанні ваколіц Парыжа» (1822, разам з [[Жорж Кюўе|Жоржам Кюўе]]) суаднёс гэтыя адклады з парыжскімі. Гэтую працу лічаць важнай для станаўлення метаду датавання пластоў па выкапнях. Сам А. Браньяр прама называе Гарадзецкага крыніцай узораў і паведамляў пра іх у [[Парыжская Акадэмія навук|Парыжскай акадэміі навук]] у 1819 г. Гарадзецкі таксама збіраўся перакласці «Traité de minéralogie» А. Браньяра.<ref name=":3" /> ==== Даследаванне метэарытаў ==== '''[[Брагінскі метэарыт]].''' Восенню 1818 года граф [[Людвік Ракіцкі]], уладальнік [[Брагін|Брагінскага маёнтка]] ў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], даслаў Гарадзецкаму ўзоры жалеза, знойдзенага яго сялянамі<ref name=":4">Kosiński J. W. Stanisław Bonifacy Jundziłł i meteoryt Brahin // Acta Societatis Metheoriticae Polonorum. 2013. Vol. 4. S. 48-54.</ref>. Ужо ў лісце да А. Браньяра ў верасні 1818 г. Гарадзецкі паслаў палову свайго кавалка ў Парыж. Па падабенстве да «жалеза Паласа», знойдзенага ў [[Сібір]]ы экспедыцыяй Пятра Сымона Паласа, у тым ліку па ўключэннях, падобных на алівін, ён зрабіў выснову, што знаходка, верагодна, упала з атмасферы і што сібірскае жалеза мае тое ж паходжанне.<ref>[https://www.cahiers-lituaniens.org/DASZKIEWICZ-TARKOWSKI-meteorites-de-Vilnius-n-7-2006.pdf Daszkiewicz P., Tarkowski R. Les météorites de Vilnius, ces pierres qui ont changé l’histoire des sciences // Cahiers Lituaniens. 2006. № 7. P. 15-22.]</ref> Паводле пазнейшых успамінаў С. Б. Юндзіла, метэарытнае паходжанне знаходкі вызначыў менавіта ён<ref name=":4" />. У лісце 1822 г. Гарадзецкі апісаў гісторыю знаходкі. Сяляне знайшлі жалеза ў 1809—1810 гг. на пясчаных пагорках сярод балот паміж Дняпром і Прыпяццю, недалёка ад іх зліцця. Казалі, што глыб было дзве. Да 1818 г. мясцовыя кавалі вырабілі з жалеза шмат прылад, так што маса значна паменшылася. Універсітэт атрымаў два кавалкі ў 1819 г., а ў лістападзе 1821 г.<ref name=":3" /> С. Б. Юндзіл прадставіў Савету кавалак вагой каля 40 фунтаў. У красавіку 1822 г. Л. Ракіцкі перадаў у Вільню астатнюю частку метэарыта вагой каля 200 фунтаў (≈81 кг). Хімічныя аналізы брагінскага жалеза выканалі ў Вільні А. Снядэцкі (1822) і ў Парыжы Андрэ Лаж’е (1823—1824). Фрагмент метэарыта захоўваецца ў Музеі геалогіі Віленскага ўніверсітэта. '''Іншыя метэарыты і назіранні.''' Гарадзецкі сабраў сведчанні і даслаў у Парыж узоры метэарытаў, якія ўпалі 30 сакавіка 1818 г. у Забарыцы на Валыні і 30 чэрвеня 1820 г. у [[Ліксна]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] маёнтку графа Плятэра каля [[Дынабург]]а. А. Лаж’е правёў хімічны аналіз гэтых каменных метэарытаў, і яго метад сталі лічыць узорным для вызначэння складу метэарытаў. Гарадзецкі таксама збіраў звесткі пра баліды, якія назіраліся ў Паставах (1820) і [[Свянцяны|Свянцянах]] (1821).<ref name=":3" /> '''Гіпотэза паходжання.''' У лісце 1822 г. Гарадзецкі коратка выклаў свае погляды. Метэарыты, на яго думку, належаць да ўніверсальнай сістэмы нябесных цел, звязаных агульнай матэрыяй, а падабенства іх складу да зямнога дазваляе дапусціць існаванне арганічных істот на іншых планетах. Падрабязнае выкладанне ён абяцаў даслаць у асобным «сшытку», які не знойдзены. Метэарыты, якія ён даслаў А. Браньяру, разам з калекцыяй А. Браньяра трапілі ў Нацыянальны музей натуральнай гісторыі ў Парыжы і захоўваюцца там дагэтуль.<ref name=":3" /> === Навуковыя сувязі === Гарадзецкі вёў шырокую навуковую перапіску. У Вільні ён амаль паўгода гасціў у сябе галоўнага лекара напалеонаўскай арміі барона Рэнэ-Нікаля Дэжэне, і праз яго быў абраны ганаровым членам [[Каралеўскае медыцынскае таварыства ў Парыжы|Каралеўскага медыцынскага таварыства ў Парыжы]], хоць дыплома так і не атрымаў.<ref name=":3" /> З 1822 г. ён быў членам [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]. === Сям’я === Малодшы брат [[Ян Гарадзецкі]], магістр філасофіі, удзельнічаў у напалеонаўскіх войнах і кіраваў маёнткам [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]] [[Ракішкі]]. Ён быў вядомы тым, што на нядзельных сходах аканомаў чытаў лекцыі па прыродазнаўстве і яго выкарыстанні ў гаспадарцы.<ref name=":1" /> == Памяць == Гарадзецкі пахаваны на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|Бернардзінскіх могілках у Вільні]], але надмагілле не захавалася, і дакладнае месца пахавання невядомае. Ніводнага яго партрэта не выяўлена. Рукапісы Гарадзецкага не захаваліся: праца па фізіцы, мемуары «''Historia swego czasu i ludz''i» і рукапіс пра метэарыты. Гісторыкі навукі называюць яго «забытым піянерам метэарытыкі».<ref name=":4" /> Літоўская гістарыяграфія ўключае Гарадзецкага ў гісторыю літоўскай мінералогіі, а ў 2024 г. Міжнародная камісія па гісторыі геалагічных навук (INHIGEO) адзначыла 200-годдзе з дня яго смерці.<ref name=":5" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарадзецкі Ігнат}} [[Катэгорыя:Мінералогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мінералогі Літвы]] [[Катэгорыя:Мінералогі Польшчы]] [[Катэгорыя:Хімікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены Віленскага медыцынскага таварыства]] 21d3owx5xlyc1dun0673dv00jif9ak5 Ігнат Якавіцкі 0 816709 5222453 5217261 2026-10-20T17:37:50Z M.L.Bot 261 5222453 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Ігнат Якавіцкі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Ignacy Jakowicki}} | Выява = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Месца пахавання = | Падданства = [[Расійская імперыя]] | Навуковая сфера = [[мінералогія]], [[геалогія]], [[ветэрынарыя]], [[медыцына]] | Месца працы = | Альма-матар = | Навуковая ступень = магістр філасофіі (1819) | Вядомы як = аўтар падручнікаў мінералогіі, даследчык геалогіі заходніх губерняў, удзельнік экспедыцыі [[Эдуард Эйхвальд|Э. Эйхвальда]] (1829) }}'''Ігнат Якавіцкі''' (пол. ''Ignacy Jakowicki''; [[1794]] — [[28 снежня]] [[1847]], [[Вільня]]) — [[Мінералогія|мінералог,]] [[Геалогія|геолаг]], выкладчык мінералогіі ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] і [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]]. Разам з [[Раман Сымановіч|Раманам Сымановічам]] і [[Фелікс Дравінскі|Феліксам Дравінскім]] ён быў адным з першых прапагандыстаў навуковай мінералогіі паводле вучэння [[Абраам Готлаб Вернер|Абраама Готлаба Вернера]] на землях былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>''Kostek Z.'' Jakowicki Ignacy // Polski Słownik Biograficzny. T. X. Wrocław; Kraków; Warszawa, 1962–1964. S. 335-336.</ref>. Ён аўтар падручнікаў мінералогіі і геалагічнага апісання заходніх і паўднёвых губерняў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (1831), у якім шмат уласных назіранняў на беларускіх землях. == Біяграфія == ==== Паходжанне і адукацыя ==== Якавіцкі паходзіў з беднай шляхецкай сям'і. Яго бацька Станіслаў Якавіцкі не пакінуў ніякай маёмасці. Ігнат скончыў [[Мінская гімназія|Мінскую гімназію]] і вучыўся на матэматычна-фізічным аддзяленні Віленскага ўніверсітэта, дзе ў 1814 г. атрымаў ступень кандыдата, а ў 1819 г. — [[Магістр філасофіі|магістра філасофіі]]. Ён слухаў лекцыі Рамана Сымановіча і [[Ігнат Гарадзецкі|Ігната Гарадзецкага]]. У 1814–1816 гг. ён быў памочнікам у мінералагічным кабінеце ўніверсітэта і рыхтаваўся да настаўніцкай працы. ==== Настаўніцтва ==== У 1820–1824 гг. Якавіцкі выкладаў матэматыку і фізіку ў павятовай школе ў [[Маладзечна|Маладзечне]] і ў [[Крожская гімназія|Крожскай гімназіі]], а потым у Вільні. Па ўласнай ініцыятыве ён вёў палявыя геалагічныя пошукі ў Віленскай, Мінскай і Гродзенскай губернях і публікаваў іх вынікі ў «[[Dziennik Wileński|Dzienniku Wileńskim]]» і «Pamiętniku Farmaceutycznym». Сярод гэтых публікацый быў нарыс па гісторыі геагнозіі з парадамі пачаткоўцам («Dziennik Wileński», 1823). ==== Ва ўніверсітэце ==== Публікацыі Якавіцкага прыцягнулі ўвагу кіраўніцтва ўніверсітэта. У 1824 г. памёр І. Гарадзецкі. Яго курс у 1824–1825 навучальным годзе чытаў [[Юзаф Юндзіл]], а Ф. Дравінскі, які з 1817 г. займаўся фізікай, не ўзяўся вяртацца да мінералогіі. У 1825 г. курс мінералогіі даручылі Якавіцкаму, і ён чытаў яго да закрыцця ўніверсітэта ў 1832 г. Лекцыі ён чытаў паводле вучэння Вернера па ўласным падручніку «''Krótki wykład oryktognozji i geognozji''» (Вільня, 1825; 2-е, пашыранае выданне — «''Wykład oryktognozyi i początków geognozyi''», 1827). У 1827 г. ён выдаў таксама падручнік для павятовых школ «''Mineralogia dla sztuk, rzemiosł, fabryk i rolnictwa''». З 1828 г. Якавіцкі быў членам Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды. У тым жа годзе дырэктар таварыства Готгельф Фішэр фон Вальдгейм апісаў выкапнёвы карал з ваколіц Вільні як новы від і назваў яго ў гонар Якавіцкага ''Halysites jacovickii''. ==== Экспедыцыя 1829 г. ==== У 1829 г. разам з [[Эдуард Эйхвальд|Эдуардам Эйхвальдам]], батанікам [[Антоні Анджэеўскі|Антоніем Анджэеўскім]] і студэнтам Юзафам Малецкім Якавецкі ўдзельнічаў у навуковай экспедыцыі, якую фінансаваў універсітэт. Экспедыцыя выйшла з [[Пінск|Пінска]] і праз [[Крэмэнэць|Крамянец]] і [[Жытомір]] дайшла да [[Вінніца|Вінніцы]], [[Дон|Дона]], [[Дняпро|Дняпра]], [[Чорнае мора|Чорнага мора]] і [[Днестр|Днястра]]. Вынікі Якавецкі апублікаваў у працы «''Obserwacye geognostyczne w guberniach zachodnich i południowych państwa rossyjskiego''» (Вільня, 1831) і ў артыкуле пра геагнастычныя назіранні ў краі ад Балтыйскага да Чорнага мора («Dziennik Wileński», 1830). Альгімантас Грыгеліс разглядае схему падзелу горных парод, якую Якавецкі і Эйхвальд пабудавалі ў 1830 г., як развіццё вернераўскай стратыграфіі ў Вільні.<ref>Grigelis A. Vilniaus universiteto Mineralogijos katedra 1803–1832 // Geologija Vilniaus universitete. Vilnius, 2003. P. 18–37.</ref> ==== У Медыка-хірургічнай акадэміі ==== Пасля закрыцця ўніверсітэта ў 1832 г. на базе былога медыцынскага факультэта была створана Віленская медыка-хірургічная акадэмія. Там Якавіцкі па-руску чытаў мінералогію студэнтам-медыкам і фармацэўтам. Адначасова ён працягваў вучыцца: у 1835 г. адным з першых у акадэміі атрымаў званне ветэрынарнага лекара, а ў 1839 г. — лекара першага разраду. Пасля гэтага ён выкладаў студэнтам-ветэрынарам фізіялогію жывёл па матэрыялах [[Адам Фердынанд Адамовіч|Адама Фердынанда Адамовіча]], заатэрапію з агульнай [[Фармакалогія|фармакалогіяй]] па ўласных матэрыялах і асобныя раздзелы медыцыны. З былых універсітэцкіх збораў Якавецкі арганізаваў пры акадэміі мінералагічны кабінет, папоўніўшы яго ўласнымі ўзорамі. Ён склаў і выдаў па-руску падрабязнае апісанне кабінета (Вільня, 1836), паводле якога ў ім было 1283 геалагічныя і 18 541 арыктагнастычны ўзор. У 1834 г. ён кіраваў рассылкай 34 мінералагічных калекцый у гімназіі і школы Віленскай навучальнай акругі, у тым ліку ў Мінск, Свіслач, Слуцк, Мазыр, Бабруйск і Маладзечна. Пасля закрыцця акадэміі ён засведчыў перадачу геаграфічна-геагнастычнай калекцыі ў Кіеў.<ref>Žalūdienė G. The first catalogue of minerals of the Vilnius University and other collections // Geologija. 2008. No. 1(61). P. 58–64.</ref> ==== Апошнія гады ==== У 1846 г. Якавецкага абралі членам Віленскага медыцынскага таварыства. У апошнія гады жыцця ён займаўся лекарскай практыкай. Памёр 28 снежня 1847 г. у Вільні і пахаваны на Бернардынскіх могілках. === «Obserwacye geognostyczne» і беларускія землі === У працы 1831 г. Якавецкі, акрамя матэрыялаў экспедыцыі, выкарыстаў уласныя назіранні ў Віленскай, Мінскай і Гродзенскай губернях і назіранні Ульмана ў паўночна-заходняй частцы Віленскай губерні і каля Рыгі. Апісанне ён пабудаваў па рачных басейнах: першая частка прысвечана краю паміж Нёманам і Заходняй Дзвіной, другая — краю паміж Дняпром, Днястром і Чорным морам. Сярод беларускіх матэрыялаў кнігі: * мелавыя адклады з белемнітамі і крамянямі на Нёмане каля Гродна (у тым ліку ў маёнтку Панямонь) і ў маёнтку Варонча Навагрудскага павета; * радовішчы балотнай жалезнай руды каля Вішнева ў Ашмянскім павеце, каля маёнтка Камень у Мінскай губерні і «на Белай Русі ў Гомелі»; * знаходка бурштыну каля Слоніма; * нераўнамернае размеркаванне валуноў на Вілейшчыне: шмат іх каля Ізабеліна і Мясоты, менш каля Маладзечна, амаль няма на раўнінах каля Докшыц і Даўгінава. Водападзел паміж вытокамі Віліі, Нёмана, Свіслачы, Бярэзіны і Прыпяці Якавецкі лічыў найвышэйшай пясчанай раўнінай паміж Балтыйскім і Чорным морамі і назваў яго «Пінскім плато» (''Blat piński''). У высновах ён параўноўваў Піншчыну і Палессе з пясчаным «валам», які аддзяляе ўсыпаную валунамі Літву ад Валыні, Падолля і Херсоншчыны, дзе валуноў няма. Ён адкідаў версію, што валуны ўтварыліся з разбураных мясцовых гор або выкінутыя вулканамі. Паколькі яны найбольш падобныя да парод гор Нарвегіі, ён лічыў іх абломкамі гэтых гор. Гэта адно з ранніх меркаванняў пра скандынаўскае паходжанне эратычных валуноў, выказанае яшчэ да ўзнікнення ледавіковай тэорыі. === Сям'я === У Якавецкага было двое сыноў, Мечыслаў і Ахіл. == Працы == Ён падрыхтаваў спіс мінералаў з калекцый Віленскага ўніверсітэта. Ён быў аўтарам падручнікаў і прац па мінералогіі {{Скарочаная зноска|Krasiński|1847}}: * ''Oryktognozja i Geognozja'' (1825), „Opisu systematycznego gabinetu mineralogicznego Uniwersytetu Wileńskiego“, zaopatrzonego wstępem historycznym, * ''Krótki wykład oryktognozyi i geognozyi podług ostatniego układu Wernera'', (1825), * ''Wykład oryktognozyi i początków geognozyi'', (1827), podręcznik mineralogii dla młodzieży szkół średnich{{odn|Jakowicki|1827a}}, * ''Mineralogia zastosowana do sztuk, rzemiosł, fabryk i rolnictwa, ułożona dla klassy III. szkół powiatowych'', (1827), podręcznik mineralogii dla szkół powiatowych{{odn|Jakowicki|1827b}}, * ''Obserwacye geognostyczne w guberniach zachodnich i południowych Państwa Rosyjskiego'', (1831){{odn|Jakowicki|1831}}, * ''Postrzeżenia geognostyczne w kraju rozciągającym się od brzegów morza Bałtyckiego do morza Czarnego'', (1847), == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якавіцкі, Ігнат}} [[Катэгорыя:Мінералогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мінералогі Літвы]] [[Катэгорыя:Мінералогі Польшчы]] [[Катэгорыя:Геолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Члены Віленскага медыцынскага таварыства]] 5tbdy1lfpjjzsi0d7tyceqzbxl7v3px Гліняны посуд 0 816824 5222455 5217584 2026-10-20T17:40:16Z Ciepiersia 162280 −[[Катэгорыя:Творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]]; −[[Катэгорыя:Кераміка]]; ±[[Катэгорыя:Посуд]]→[[Катэгорыя:Гліняны посуд]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222455 wikitext text/x-wiki [[Файл:Samanid_plate._Attributed_to_Nishapur,_Iran,_10th_century_(Metropolitan_Museum_of_Art,_67.178.2).jpg|справа|міні|250px|Размаляваны, разьбяны і паліваны гліняны посуд. Датуецца X стагоддзем, [[Іран]]. [[Метраполітэн-музей]]]] '''Гліняны посуд''' — паліваная або непаліваная, {{нп3|Вітрыфікацыя|невітрыфікаваная|uk|Вітрифікація}} [[кераміка]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://store.astm.org/c0242-21.html|title=Standard Terminology of Ceramic Whitewares and Related Products|website=store.astm.org|access-date=2026-10-13}}</ref>, звычайна абпаленая пры тэмпературы ніжэй за 1200 °C<ref>{{Cite web|url=https://www.getty.edu/vow/AATFullDisplay?find=earthenware&logic=AND&note=&english=N&prev_page=1&subjectid=300140803|title=Art & Architecture Thesaurus Full Record Display (Getty Research)|website=www.getty.edu|access-date=2026-10-13}}</ref>. На аснове глінянага посуду вырабляюць [[фаянс]]. == Вытворчасць == Распаўсюджаная формула для сучаснай керамікі: 25 % {{нп3|Каалініт|каалініту|uk|Каолініт}}, 25 % [[Ганчарная гліна|ганчарнай гліны]], 35 % [[кварц]]у і 15 % [[Палявыя шпаты|палявога шпату]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=I_RTAAAAMAAJ|аўтар=Arthur Edward Dodd, David Murfin|загаловак=Dictionary of Ceramics|год=1994|выдавецтва=Institute of Materials|старонак=392|isbn=978-0-901716-56-9}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Earthenware_Fragment_05_Kyiv_Poshtova_Square_Archeological_Excavations_July'2015_DSCF2526.JPG|міні|250px|Фрагменты посуду XIV стагоддзя, знойдзеныя падчас археалагічных раскопак на [[Паштовая плошча (Кіеў)|Паштовай плошчы]] [[Кіеў|Кіева]], 2015 год.]] [[Файл:Chornoliska_culture.JPG|міні|250px|Кераміка {{нп3|Чарналеская культура|чарналескай культуры|uk|Чорноліська культура}}: кубкі, фрагмент глінянага «бохана», глінянае [[грузіла]], чарапок з характэрным узорам.]] Даследчыя групы, якія працуюць у [[кітай]]скай правінцыі [[Цзянсі]], выявілі ў {{Нп3|Пячора Сяньжэнь|пячоры Сяньжэнь||Xianren Cave}} найстарэйшы гліняны посуд у свеце, узрост якога датуецца прыблізна 20 000 гадамі<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1218643|аўтар=Xiaohong Wu, Chi Zhang, Paul Goldberg, David Cohen, Yan Pan, Trina Arpin, Ofer Bar-Yosef|загаловак=Early Pottery at 20,000 Years Ago in Xianrendong Cave, China|год=2012-06-29|мова=en|выданне=Science|том=336|выпуск=6089|старонкі=1696–1700|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.1218643}}</ref>. Верагодна, яго выкарыстоўвалі для прыгатавання ежы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.smh.com.au/world/pottery-alters-view-of-human-development-20120629-2184d.html|title=Pottery alters view of human development|website=The Sydney Morning Herald|date=2012-06-29|access-date=2026-10-13}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ja|url=https://www.nikkei.com/article/DGXNASDG2803Y_Y2A620C1CR8000/|title=中国で世界最古の土器片 2万年前、料理の跡？|first=Nikkei|last=Inc|website=日本経済新聞|date=2012-06-29|access-date=2026-10-13}}</ref>. == Віды гліняных вырабаў == [[Файл:A_scene_of_mud_pots.JPG|міні|250px|Непаліваныя гаршкі]] Улічваючы гістарычнае развіццё, кераміку адрозніваюць паводле яе культурнага паходжання: уся [[Вазапіс Старажытнай Грэцыі|старажытнагрэчаская]] і {{нп3|Старажытнарымская кераміка|рымская кераміка|uk|Давньоримська кераміка}}, а таксама андалузская кераміка позняга [[Сярэдневякоўе|Сярэдневякоўя]], у некалькіх частках Еўропы ператварылася ў {{нп3|Алавяная кераміка|алавяную кераміку|4=Tin-glazed pottery}} або [[фаянс]] (напрыклад, [[маёліка]] [[Італьянскі Рэнесанс|італьянскага Адраджэння]] або галандскі {{нп3|дэлфтскі фарфор||uk|Делфтська порцеляна}}). {{Нп3|Кераміка Сен-Паршэр|||Saint-Porchaire ware}} — адзін з самых складаных і дзіўна рэдкіх відаў керамікі. Яна выраблялася ў сярэдзіне [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=1wtNDwAAQBAJ&lpg=PA18&lr&hl=uk|аўтар=А. Н. Кубе|загаловак=История фаянса|год=2018-02-20|выдавецтва=Strelbytskyy Multimedia Publishing|старонак=138}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{навігацыя}} {{ганчарства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гліняны посуд| ]] r8kubbh6ko1oq39cswz4mbt73fu9sym Хантэр Шэйфер 0 817002 5222653 5219710 2026-10-21T09:18:34Z ~2026-56290-14 175811 5222653 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | імя = Хантэр Шэйфер | арыгінал імя = {{lang-en|Hunter Schafer}} | выява = Hunter Schafer-64188.jpg | шырыня = 230px | апісанне выявы = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | грамадзянства = {{сцягафікацыя|ЗША}} | прафесія = | гады актыўнасці = 2017 — цяпер. час | кірунак = | узнагароды = | imdb_id = 10459529 | сайт = }} '''Ха́нтэр Шэ́йфер''' ({{lang-en|Hunter Schafer}}, — амерыканская [[Трансгендарнасць|трансгендэрная]] актрыса, мадэль, мастачка і актывістка<ref>{{Cite web|url=https://models.com/models/hunter-schafer|title=Hunter Schafer - Model|publisher=MODELS.com|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2018-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075231/https://models.com/models/hunter-schafer|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wmagazine.com/story/hunter-schafer-model-bathroom-bill|title=Rising Model Hunter Schafer Is Fighting for the Future of Trans Individuals On and Off the Runway|author=Katherine Cusumano|publisher=W Magazine|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2018-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128034938/https://www.wmagazine.com/story/hunter-schafer-model-bathroom-bill|url-status=live}}</ref>. У 2019 годзе яна дэбютавала як актрыса, сыграўшы адну з галоўных роляў у серыяле [[HBO Max|HBO]] «[[Эйфарыя (тэлесерыял)|Эйфарыя]]». == Біяграфія == Шэйфер нарадзілася ў [[Трэнтан (Нью-Джэрсі)|Трэнтэне]], [[Нью-Джэрсі]].<ref>{{cite web|url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/tv/a28553983/hunter-schafer-euphoria-interview/|title=Hunter Schafer Swears She's Not as Cool as Jules on 'Euphoria'—but We Strongly Disagree|website=Cosmopolitan|date=2019-08-02|access-date=2022-02-25|archive-date=2019-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802210644/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/tv/a28553983/hunter-schafer-euphoria-interview/|url-status=live}}</ref>, у сям’і Кэці і Мака Шэйфераў. Бацька — [[Прэсвітарыянская царква (ЗША)|прэсвітарыянскі]] святар, і іх сям’я пераязджала паміж цэрквамі і абшчынамі ў Нью-Джэрсі, [[Арызона|Арызоне]] і, нарэшце, у [[Ролі]], [[Паўночная Караліна]].<ref>{{Cite web|url=https://www.allure.com/story/hunter-schafer-september-cover-interview|title=Hunter Schafer: "Trying to Feel Seen Has Been the Project of My Life"|first=Brennan|last=Kilbane|date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815082537/https://www.allure.com/story/hunter-schafer-september-cover-interview|archive-date=2020-08-15|access-date=2020-08-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://raleighmag.com/2017/03/faith/|title=Faith|website=Raleigh Magazine|date=2017-03-01|access-date=2022-02-25|archive-date=2022-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220205155847/https://raleighmag.com/2017/03/faith/|url-status=live}}</ref>. У Шэйфер ёсць дзве сястры і брат<ref>{{cite web|url=https://www.newsobserver.com/news/politics-government/state-politics/article187432663.html|title=This transgender teen sued NC over HB2. Now she's in Teen Vogue with Hillary Clinton|first=Ann|last=Blyth|date=2017-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128035430/https://www.newsobserver.com/news/politics-government/state-politics/article187432663.html|archive-date=2018-11-28|access-date=2018-11-27|url-status=live}}</ref>. У сёмым класе Шэйфер прызналася бацькам, што яна гей; аднак у восьмым класе яна пачала адчуваць [[Гендарная дысфарыя|гендэрную дысфарыю]]. На першым годзе навучання ў старэйшай школе Шэйфер зрабіла [[Камінг-аўт|камінг-аут]] як транс-жанчына, і ў 17 гадоў пачала [[трансгендэрны пераход]] пасля таго, як ёй дыягнаставалі дысфарыю.<ref>{{Cite web |date=2016-05-11 |title=Q&A: A NC Teen And Her Parents On The Transition From Male To Female |url=https://www.wunc.org/education/2016-05-11/q-a-a-nc-teen-and-her-parents-on-the-transition-from-male-to-female |access-date=2024-01-19 |last=Clark |first=Jess |website=WUNC |language=en |archive-date=2021-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904021846/https://www.wunc.org/education/2016-05-11/q-a-a-nc-teen-and-her-parents-on-the-transition-from-male-to-female |url-status=live}}</ref>. У 2016 годзе, яшчэ не скончыўшы школу, яна пратэставала супраць ініцыятывы штата [[Паўночная Караліна]], так званага Закона аб канфідэнцыйнасці і бяспецы грамадскіх устаноў, у прыватнасці туалетаў, таксама вядомага як ''туалетны закон''({{Lang-en|bathroom bill}})<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://i-d.vice.com/en_us/article/43wwzq/trans-activist-hunter-schafer-on-why-shes-fighting-for-much-more-than-bathrooms|title=hunter schafer on why she's fighting for much more than bathrooms|author=Hunter Schafer|date=2017-03-31|publisher=I-D|access-date=2019-08-11|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225426/https://i-d.vice.com/en_us/article/43wwzq/trans-activist-hunter-schafer-on-why-shes-fighting-for-much-more-than-bathrooms|url-status=live}}</ref>. У выпускным класе, ужо пасля пераходу, Шэйфер стала паўфіналісткай праграмы прэзідэнцкіх стыпендыятак ЗША.<ref>{{Cite web|url=https://www2.ed.gov/programs/psp/2017/semifinalists.pdf|title=Semifinalists for the U.S. Presidential Scholars Program|url-status=live|access-date=2022-02-25|archive-date=2022-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201112328/https://www2.ed.gov/programs/psp/2017/semifinalists.pdf}}</ref>. У 2017 годзе яна скончыла праграму выяўленчага мастацтва сярэдняй школы ў Школе мастацтваў Паўночнай Караліны<ref>{{Cite web|url=https://www.wral.com/hb2-s-education-impact-life-more-complicated-for-students-in-transition/16612919/|title=HB2's education impact: Life more complicated for students in transition|first=Jess|last=Clark|website=WRAL.com|date=2017-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804194718/https://www.wral.com/hb2-s-education-impact-life-more-complicated-for-students-in-transition/16612919/|archive-date=2019-08-04|access-date=2019-08-04|url-status=live}}</ref>. Шэйфер планавала вучыцца ў [[Цэнтральны каледж мастацтва і дызайну імя Святога Марціна|Цэнтральным каледжы мастацтва і дызайну імя Святога Марціна]] ў [[Лондан]]е, але адклала паступленне пасля заканчэння школы, каб засяродзіцца на кар’еры.<ref>{{cite web|url=https://www.dazeddigital.com/film-tv/article/43123/1/hunter-schafer-euphoria-hbo-series-rowan-blanchard|title=Dazed 100|first=Thora|last=Siemsen|work=[[Dazed]]|date=2019-02-11|access-date=2022-02-25|archive-date=2019-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211191023/https://www.dazeddigital.com/film-tv/article/43123/1/hunter-schafer-euphoria-hbo-series-rowan-blanchard|url-status=live}}</ref>. Удзельнічала ў паказах [[Christian Dior|Dior]], [[Miu Miu]], Versus, Рыка Оўэнса, Хельмута Ланга, Томі Хілфігера, [[Maison Margiela]], [[Вонг, Вера|Веры Вонг]], Марка Джэйкабса, Эміліа Пучы, Ан Дэмельмейстэр, Эрдэма і іншых дамоў моды.<ref>{{Cite web|url=https://www.dazeddigital.com/fashion/article/37225/1/meet-versus-versaces-new-muses-tommy-genesis-hunter-schafer-rejjie-snow|title=Meet Versus Versace’s new gang of multi-talented muses|author=Dazed|date=2017-09-01|publisher=Dazed|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2019-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718201635/https://www.dazeddigital.com/fashion/article/37225/1/meet-versus-versaces-new-muses-tommy-genesis-hunter-schafer-rejjie-snow|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://observer.com/2018/02/new-male-and-female-models-at-new-york-fashion-week/|title=46 New Models to Look Out For at New York Fashion Week|date=2018-02-07|publisher=Observer|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2018-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075143/https://observer.com/2018/02/new-male-and-female-models-at-new-york-fashion-week/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thefashionspot.com/runway-news/807483-spring-2019-runway-diversity-report/|title=Report: The Spring 2019 Runways Were the Most Racially Diverse Ever, but Europe Still Has a Major Age and Body Diversity Problem|date=2018-10-11|publisher=theFashionSpot|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2019-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626192154/https://www.thefashionspot.com/runway-news/807483-spring-2019-runway-diversity-report/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/fashion/la-ig-wwd-marc-jacobs-beauty-pride-20180621-story.html|title=Marc Jacobs celebrates Pride with #GratefulNotHateful campaign|date=2018-06-21|publisher=Los Angeles Times|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2019-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626192156/https://www.latimes.com/fashion/la-ig-wwd-marc-jacobs-beauty-pride-20180621-story.html|url-status=live}}</ref>. ''Teen Vogue'' уключыла Шэйфер у свой спіс «21 да 21», і ёй была прадстаўлена магчымасць прыняць удзел у інтэрв’ю з былым сенатарам і дзяржсакратаром ЗША [[Клінтан, Хілары|Хілары Клінтан]]<ref>{{Cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/hillary-clinton-21-under-21-cover-story-volume-4-equality-feminism|title=Hillary Clinton Talks Equality, Feminism, and Changing the World with Our 21 Under 21 Nominees|author=Condé Nast|publisher=Teen Vogue|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2018-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075209/https://www.teenvogue.com/story/hillary-clinton-21-under-21-cover-story-volume-4-equality-feminism|url-status=live}}</ref>. У 2019 годзе Шэйфер атрымала ролю ў серыяле «[[Эйфарыя (тэлесерыял)|Эйфарыя]]»<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2018/tv/news/zendaya-hbo-pilot-euphoria-1202831112/|title=Zendaya Set for Lead Role in HBO Pilot ‘Euphoria,’ 11 Others Cast|author=Joe Otterson, Joe Otterson|date=2018-06-05|publisher=Variety|lang=en|access-date=2019-08-11|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709025849/https://variety.com/2018/tv/news/zendaya-hbo-pilot-euphoria-1202831112/|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Hunter Schafer-64977 (cropped).jpg|thumb|upright=0.8|Шэйфер на прэм’еры фільма жахаў «Зязюля», якая адбылася на [[74-ы Берлінскі міжнародны кінафестываль|74-м Берлінскім міжнародным кінафестывалі]] ў 2024 годзе]] У чэрвені 2020 года, у гонар 50-годдзя першага [[Гей-парад|ЛГБТ-парада]], ''Queerty'' назваў Шэйфер сярод 50 герояў, якія «вядуць нацыю да роўнасці, прыняцця і годнасці для ўсіх людзей».<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.queerty.com/pride50/|title=Queerty Pride50 2020 Honorees|website=[[Queerty]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724142900/https://www.queerty.com/pride50|archive-date=2020-07-24|access-date=2020-06-30|url-status=live}}</ref>. У 2021 годзе часопіс ''[[Time]]'' уключыў яе ў спіс «100 новых лідараў, якія фарміруюць будучыню», а [[Зендэя|Зэндэя]] напісала ёй прысвячэнне.<ref>{{Cite web|url=https://time.com/collection/time100-next-2021/5937659/hunter-schafer/|title=Hunter Schafer Is on the TIME100 Next 2021 List {{!}} TIME|website=web.archive.org|date=2021-02-17|access-date=2023-11-09|archive-date=2021-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217134009/https://time.com/collection/time100-next-2021/5937659/hunter-schafer/|url-status=bot: unknown}}</ref>. У жніўні 2021 года з’явілася інфармацыя, што Шэйфер здымецца ў фільме жахаў «[[Кукушка (фильм, 2024)|Зязюля]]» ад нямецкага рэжысёра Цільмана Зінгера.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2021/08/hunter-schafer-john-malkovich-gemma-chan-sofia-boutella-cuckoo-cast-neon-movie-1234824895/|title=Hunter Schafer, John Malkovich, Gemma Chan & Sofia Boutella Board Neon Horror Pic ''Cuckoo''|first=Anthony|last=D'Alessandro|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2021-08-31|access-date=2021-08-31|archive-date=2021-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831170943/https://deadline.com/2021/08/hunter-schafer-john-malkovich-gemma-chan-sofia-boutella-cuckoo-cast-neon-movie-1234824895/|url-status=live}}</ref>. У снежні 2023 года стала вядома, што актрыса выканае адну з роляў у хоррар-гульні OD ад стваральніка [[Metal Gear (серия игр)|Metal Gear]] і [[Death Stranding]] [[Кодзима, Хидэо|Хідэа Кадзімы]]<ref>{{Cite web|url=https://dtf.ru/games/2331681-hideo-kodzima-predstavil-od-svoyu-sleduyushuyu-igru|title=Хидео Кодзима представил OD — свою следующую игру — Игры на DTF|lang=en|last=Granger|website=DTF|date=2023-12-08|access-date=2023-12-09|archive-date=2023-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209091346/https://dtf.ru/games/2331681-hideo-kodzima-predstavil-od-svoyu-sleduyushuyu-igru|url-status=live}}</ref>. == Асабістае жыццё == Шэйфер — [[Транс-жанчына|трансгендэрная жанчына]]. У сваім інтэрв’ю яна казала: «Інтэрнэт выратаваў мяне — я магла зайсці на [[YouTube]] і паглядзець, як людзі здзяйснялі „пераход“, убачыць сябе ў іх»<ref name=":0">{{Cite web|language=en|url=https://variety.com/2019/tv/features/hunter-schafer-hbo-euphoria-1203248330/|title=Trans Superstar Hunter Schafer on Her Moment of 'Euphoria'|first=Daniel|last=D'Addario|website=[[Variety]]|date=2019-06-21|access-date=2019-06-25|archive-date=2019-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621200704/https://variety.com/2019/tv/features/hunter-schafer-hbo-euphoria-1203248330/|url-status=live}}</ref>. Таксама Шэйфер заяўляла: «Я хачу, каб людзі ведалі, што я не [[Цысгендэрнасць|цыс-дзяўчынка]], таму што гэта не тое, чым я з’яўляюся ці адчуваю сябе такой. Я ганаруся тым, што я трансгендэр»<ref>{{Cite web|url=https://www.popbuzz.com/tv-film/features/hunter-schafer/trans/|title=Is Hunter Schafer trans?|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805183101/https://www.popbuzz.com/tv-film/features/hunter-schafer/trans/|archive-date=2019-08-05|access-date=2019-08-05|url-status=live}}</ref>. У 2019 годзе Шэйфер сказала, што яна «бліжэй да таго, што можна назваць [[Лесбіянства|лесбіянкай]]»<ref>{{Citation|title=Meet the stars of our spring 2019 Infinite Identities issue|url=https://www.youtube.com/watch?v=vvWfPyxFjTk|access-date=2019-09-07|archive-date=2019-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826024301/https://www.youtube.com/watch?v=vvWfPyxFjTk&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref>. У снежні 2021 года яна заявіла ў Твітэры, што яе сексуальнасць — «[[Бісексуальнасць|бі]] ці [[Пансексуальнасць|пан]] ці нешта ў гэтым родзе»<ref>{{citation|first=Maggie|last=Baska|url=https://www.pinknews.co.uk/2021/12/13/hunter-schafer-bisexual-pansexual-sexxuality/|title=Euphoria's Hunter Schafer 'vaguely clarifies' her sexuality: 'I'm bi or pan or something'|website=[[Pink News]]|date=2021-12-13|access-date=2022-01-06|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118210755/https://www.pinknews.co.uk/2021/12/13/hunter-schafer-bisexual-pansexual-sexxuality/|url-status=live}}</ref>. З лютага 2022 па ліпень 2023 года сустракалася з калегам па «[[Эйфарыя (тэлесерыял)|Эйфарыі]]» [[Дамінік Файк|Дамінікам Файкам]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://people.com/tv/hunter-schafer-dominic-fike-seemingly-confirm-dating-rumors-with-steamy-kiss/|title=Euphoria's Hunter Schafer and Dominic Fike Seemingly Confirm Dating Rumors with Steamy Kiss|website=PEOPLE.com|access-date=2022-02-14|last1=February 11|first1=Vanessa Etienne|last2=Am|first2=2022 09:49|archive-date=2022-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213075210/https://people.com/tv/hunter-schafer-dominic-fike-seemingly-confirm-dating-rumors-with-steamy-kiss/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Santaflorentina |first=Haley |title=Dominic Fike and Hunter Schafer Break Up |url=https://www.eonline.com/news/1379300/dominic-fike-and-hunter-schafer-break-up |website=[[E! Online]] |publisher=[[NBCUniversal]] |access-date=2023-07-07|date=2023-07-07|archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111064804/https://www.eonline.com/news/1379300/dominic-fike-and-hunter-schafer-break-up |url-status=live }}</ref>. == Фільмаграфія == * 2019—2026 — серыял «[[Эйфарыя (тэлесерыял)|Эйфарыя]]» / ''Euphoria'' — ''Джулс Вон'' * 2023 — «[[Галодныя гульні: Балада пра пеўчых птушак і змей]]» / ''The Hunger Games: The Ballad of Songbirds & Snakes'' — ''Тыгрыс Сноў'' * 2024 — «[[Зязюля (фільм, 2024)|Зязюля]]» / ''Cuckoo'' — ''Грэтхен'' * 2024 — «[[Віды дабрыні]]» / ''Kinds of Kindness'' — ''Ганна'' * 2026 — «[[Маці Марыя (фільм, 2026)|Маці Марыя]]» / ''Mother Mary'' — ''Хільда'' * 2026 — серыял «[[Бягучы па лязе 2099]]» / ''Blade Runner 2099'' — ''Кора'' * «[[Плач да нябёсаў]]» / ''Cry to Heaven'' == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трансгендэрныя жанчыны]] [[Катэгорыя:ЛГБТ-актывісты ЗША]] [[Катэгорыя:Выпускнікі сярэдняй школы Нідхэм Б. Бротан]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Школы мастацтваў Паўночнай Караліны]] [[Катэгорыя:Трансгендэрныя актрысы]] 8gido9y1qkz6tdrjmtge5cpovjtrkhy Паркоўка 0 817125 5222361 5220630 2026-10-20T13:49:43Z ~2026-55931-70 175770 5222361 wikitext text/x-wiki [[Файл:Front parking cars.jpg|міні|Аўтамабілі на пярэдняй паркоўцы]] '''Паркоўка''' — транспартнага сродку азначае спыненне і пакіданне яго ў пэўным месцы. Важна пераканацца, што транспартны сродак прыпаркаваны ў месцы, дзе паркоўка дазволена, інакш кіроўцу, магчыма, давядзецца заплаціць штраф, або, што яшчэ горш, транспартны сродак могуць заблакіраваць. Аўтамабілі звычайна паркуюцца на пад'ездах, паркоўках, у гаражах або на ўзбочыне вуліцы. Прыпаркаваць аўтамабіль прасцей, чым вялікі транспартны сродак, напрыклад, [[грузавік]] або [[аўтобус]]. Гэтыя вялікія транспартныя сродкі часта павінны знаходзіцца ў спецыяльных паркоўках. Правілы паркоўкі з'яўляюцца часткай правілаў дарожнага руху, і яны моцна адрозніваюцца ў залежнасці ад краіны. Паркоўка на тратуары забароненая. {{няма катэгорый|date=2026-10-18}} {{тупіковы артыкул|date=2026-10-18}} m2osn5yzfyyhkvghfzdmmgmgdhh6f2i 5222364 5222361 2026-10-20T13:50:51Z ~2026-55931-70 175770 5222364 wikitext text/x-wiki [[Файл:Front parking cars.jpg|міні|Аўтамабілі на пярэдняй паркоўцы]] '''Паркоўка''' — транспартнага сродку азначае спыненне і пакіданне яго ў пэўным месцы. Важна пераканацца, што транспартны сродак прыпаркаваны ў месцы, дзе паркоўка дазволена, інакш кіроўцу, магчыма, давядзецца заплаціць штраф, або, што яшчэ горш, транспартны сродак могуць заблакіраваць. Аўтамабілі звычайна паркуюцца на пад'ездах, паркоўках, у [[гараж]]ах або на ўзбочыне вуліцы. Прыпаркаваць аўтамабіль прасцей, чым вялікі транспартны сродак, напрыклад, [[грузавік]] або [[аўтобус]]. Гэтыя вялікія транспартныя сродкі часта павінны знаходзіцца ў спецыяльных паркоўках. Правілы паркоўкі з'яўляюцца часткай правілаў дарожнага руху, і яны моцна адрозніваюцца ў залежнасці ад краіны. Паркоўка на тратуары забароненая. {{няма катэгорый|date=2026-10-18}} {{тупіковы артыкул|date=2026-10-18}} n4l3wllgx14xgywsi5u7f3kitlp2c1e 5222365 5222364 2026-10-20T13:51:42Z ~2026-55931-70 175770 5222365 wikitext text/x-wiki [[Файл:Front parking cars.jpg|міні|Аўтамабілі на пярэдняй паркоўцы]] '''Паркоўка''' — [[транспартны сродак|транспартнага сродк]]у азначае спыненне і пакіданне яго ў пэўным месцы. Важна пераканацца, што транспартны сродак прыпаркаваны ў месцы, дзе паркоўка дазволена, інакш кіроўцу, магчыма, давядзецца заплаціць штраф, або, што яшчэ горш, транспартны сродак могуць заблакіраваць. Аўтамабілі звычайна паркуюцца на пад'ездах, паркоўках, у [[гараж]]ах або на ўзбочыне вуліцы. Прыпаркаваць аўтамабіль прасцей, чым вялікі транспартны сродак, напрыклад, [[грузавік]] або [[аўтобус]]. Гэтыя вялікія транспартныя сродкі часта павінны знаходзіцца ў спецыяльных паркоўках. Правілы паркоўкі з'яўляюцца часткай правілаў дарожнага руху, і яны моцна адрозніваюцца ў залежнасці ад краіны. Паркоўка на тратуары забароненая. {{няма катэгорый|date=2026-10-18}} {{тупіковы артыкул|date=2026-10-18}} sb00bgw442abl3t53t26nw935ozcg0s 5222381 5222365 2026-10-20T14:39:11Z M.L.Bot 261 5222381 wikitext text/x-wiki [[Файл:Front parking cars.jpg|міні|Аўтамабілі на пярэдняй паркоўцы]] '''Паркоўка''' [[транспартны сродак|транспартнага сродк]]у -- спыненне і пакіданне яго ў пэўным месцы. Важна, каб транспартны сродак быў прыпаркаваны ў месцы, дзе паркоўка дазволена, інакш кіроўцу, магчыма, давядзецца заплаціць штраф або транспартны сродак могуць заблакіраваць. Аўтамабілі звычайна паркуюцца на пад'ездах, паркоўках, у [[гараж]]ах або на ўзбочыне вуліцы. Прыпаркаваць аўтамабіль прасцей, чым вялікі транспартны сродак, напрыклад, [[грузавік]] або [[аўтобус]]. Гэтыя вялікія транспартныя сродкі часта павінны знаходзіцца ў спецыяльных паркоўках. Правілы паркоўкі -- частка правілаў дарожнага руху, і яны моцна адрозніваюцца залежна ад краіны. Паркоўка на тратуары забаронена. {{няма катэгорый|date=2026-10-18}} {{тупіковы артыкул|date=2026-10-18}} ntkdlqq29dn4iw500iqzp8zk6czgii5 5222398 5222381 2026-10-20T15:48:06Z ~2026-56051-57 175776 5222398 wikitext text/x-wiki [[Файл:Front parking cars.jpg|міні|Аўтамабілі на пярэдняй паркоўцы]] '''Паркоўка''' [[транспартны сродак|транспартнага сродк]]у -- спыненне і пакіданне яго ў пэўным месцы. Важна, каб транспартны сродак быў прыпаркаваны ў месцы, дзе паркоўка дазволена, інакш кіроўцу, [[кіроўца|магчыма]], давядзецца заплаціць штраф або транспартны сродак могуць заблакіраваць. Аўтамабілі звычайна паркуюцца на пад'ездах, паркоўках, у [[гараж]]ах або на ўзбочыне вуліцы. Прыпаркаваць аўтамабіль прасцей, чым вялікі транспартны сродак, напрыклад, [[грузавік]] або [[аўтобус]]. Гэтыя вялікія транспартныя сродкі часта павінны знаходзіцца ў спецыяльных паркоўках. Правілы паркоўкі -- частка правілаў дарожнага руху, і яны моцна адрозніваюцца залежна ад краіны. Паркоўка на тратуары забаронена. {{няма катэгорый|date=2026-10-18}} {{тупіковы артыкул|date=2026-10-18}} cco5cvjbb4xes6bkqs3q3ddlnm6wdi9 5222405 5222398 2026-10-20T15:53:38Z ~2026-55814-19 175778 /* */ 5222405 wikitext text/x-wiki [[Файл:Front parking cars.jpg|міні|Аўтамабілі на пярэдняй паркоўцы]] '''Паркоўка''' [[транспартны сродак|транспартнага сродк]]у -- спыненне і пакіданне яго ў пэўным месцы. Важна, каб транспартны сродак быў прыпаркаваны ў месцы, дзе паркоўка дазволена, інакш [[кіроўца|кіроўцу]], магчыма, давядзецца заплаціць штраф або транспартны сродак могуць заблакіраваць. Аўтамабілі звычайна паркуюцца на пад'ездах, паркоўках, у [[гараж]]ах або на ўзбочыне вуліцы. Прыпаркаваць аўтамабіль прасцей, чым вялікі транспартны сродак, напрыклад, [[грузавік]] або [[аўтобус]]. Гэтыя вялікія транспартныя сродкі часта павінны знаходзіцца ў спецыяльных паркоўках. Правілы паркоўкі -- частка правілаў дарожнага руху, і яны моцна адрозніваюцца залежна ад краіны. Паркоўка на тратуары забаронена. {{няма катэгорый|date=2026-10-18}} {{тупіковы артыкул|date=2026-10-18}} gnasnuky2pu897hh434ntuviv9ajn29 Саладуха (хутар) 0 817203 5222436 5221293 2026-10-20T16:43:16Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222436 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Саладуха}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = хутар |беларуская назва = Саладуха |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 32|lat_sec = 35 |lon_dir = |lon_deg = 23|lon_min = 52|lon_sec = 16 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Камянецкі |сельсавет = Камянюцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Саладу́ха'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Saladucha}}, {{lang-ru|Солодуха}}) — былы [[хутар]] у [[Камянецкі раён|Камянецкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Камянюцкі сельсавет|Камянюцкага сельсавета]]. Да 14 красавіка 1964 года хутар уваходзіў у склад [[Навіцкавіцкі сельсавет|Навіцкавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. Скасаваны 19 ліпеня 1976 года, жыхары перасяліліся ў вёску [[Каменюкі]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 19 ліпеня 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 23 (1505).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} 8j72iddelovqe34aityey8s8tl9m25i Каятан Красоўскі 0 817210 5222432 5221637 2026-10-20T16:41:07Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222432 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Каятан Красоўскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Kajetan Justyn Krassowski (Krasowski)}} | Выява = | Подпіс выявы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Навуковая сфера = | Месца працы = | Альма-матар = | Вучоная ступень = доктар філасофіі (1810) | Вядомы як = першы выкладчык сельскай гаспадаркі ў Віленскім універсітэце }} '''Каятан Юстын Красоўскі''' ({{lang-pl|Kajetan Justyn Krassowski (Krasowski)}}, {{lang-lt|Kajetonas Krasovskis}}; {{ВДП}}) — фізік, аўтар прац па сельскай гаспадарцы і садоўніцтве, педагог. Ад’юнкт і выкладчык фізікі (1814—1819) і першы выкладчык сельскай гаспадаркі (1819—1822) у [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], дырэктар [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Віленскай гімназіі]] (1823—1834). == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Паходзіў са шляхецкага роду герба [[Слепаўрон]]. Нарадзіўся ў Іскрыні Ашмянскага павета ў сям’і землеўладальніка Нікадзіма Красоўскага і Караліны з Дзяржынскіх<ref name="PSB" />. Скончыў сярэднюю школу ў [[Слуцк]]у і з 1803 г. вывучаў матэматычна-фізічныя навукі ў Віленскім універсітэце<ref name="PSB" />. Там атрымаў ступені кандыдата (9 сакавіка 1806 г.), магістра (1807) і доктара філасофіі (20 ліпеня 1810 г.)<ref name="PSB" /><ref name="Milinkeviciute" />. Яшчэ студэнтам ён атрымаў на публічным паседжанні ўніверсітэта ўзнагароду «за асаблівую стараннасць» як студэнт фізіка-матэматычнага аддзела<ref name="BielUW2" />. Пазней ён атрымаў таксама ступені кандыдата (1816) і магістра права (1821)<ref name="Milinkeviciute" />. === Настаўнік і выкладчык фізікі === У 1808—1811 гг. выкладаў матэматычна-прыродазнаўчыя прадметы і тэхналогію ў [[Віцебская гімназія|Віцебскай гімназіі]] і адначасова быў памочнікам дырэктара вучэбнай дырэкцыі. З 1812/1813 навучальнага года выкладаў тыя ж прадметы ў Віленскай гімназіі<ref name="PSB" />. У 1813 г. стаў захавальнікам фізічнага кабінета Віленскага ўніверсітэта, а пасля смерці [[Стафан Стубялевіч|Стэфана Стубялевіча]] (1814) — ад’юнктам. Яму даручылі выкладаць фізіку<ref name="PSB" />{{#tag:ref|Паводле Д. Мілінкявічутэ, у 1814 г. ён пачаў выкладаць фізіку, а ад'юнктам стаў 28 чэрвеня 1815 г.<ref name="Milinkeviciute" />|group="заўв."}}. Лекцыі ён чытаў да 1819 г. па праграме, якую склаў С. Стубялевіч. Падручнікам служыла праца Э. Г. Фішэра ў польскім перакладзе Сірадзкага<ref name="PSB" /><ref name="BielStan" />. Уласны курс фізікі ён склаў, але не выдаў<ref name="BielUW2" />. Захаваўся канспект яго лекцый, зроблены ў 1818 г. студэнтам Антоніем Юшкевічам<ref name="Milinkeviciute" />. Пры ім фізічны кабінет папоўніўся 14 прыладамі: сем былі куплены са штатных сродкаў, а сем падарыў былы дэкан ксёндз [[Юзаф Міцкевіч]]. У кабінеце існаваў асобны «аддзел прафесара Красоўскага» з прыладамі, набытымі на аўкцыёне пасля смерці Ю. Міцкевіча. Сярод іх былі складаны мікраскоп, сонечны мікраскоп лонданскай фірмы Лінкальна, чорнае ўвагнутае люстэрка дыяметрам 25 цаляў і тэлескопы Долланда і Берджа<ref name="BielStan" /><ref name="BielUW1" />. У гэты ж час па даручэнні ўніверсітэта ён разам з прафесарам [[Аўгуст Бекю|Аўгустам Бэку]] арганізоўваў гімназію ў [[Магілёў|Магілёве]] (1817)<ref name="PSB" /><ref name="BielUW1" />. Удзельнічаў ва ўніверсітэцкай камісіі, якая распрацоўвала праграму навучання для ўсіх школ Віленскай навучальнай акругі<ref name="PSB" />. Уваходзіў таксама ва ўніверсітэцкі камітэт, які збіраў з губерняў «запісы» (назіранні) па розных навуках<ref name="BielUW2" />. === Выкладчык сельскай гаспадаркі === Калі ў 1819 г. са студыяў за мяжой вярнуўся [[Фелікс Дравінскі]], яму даручылі кафедру фізікі, а К. Красоўскага перавялі на кафедру сельскай гаспадаркі. Гэтая кафедра існавала з 1803 г., але дагэтуль не была занята<ref name="PSB" />. Прызначэнне адбылося пасля вострага суперніцтва з [[Міхал Ачапоўскі|Міхалам Ачапоўскім]], якога падтрымліваў куратар [[Адам Ежы Чартарыйскі]]. Перамагла падтрымка, якую К. Красоўскі атрымаў ад кіраўніцтва ўніверсітэта, асабліва ад рэктара [[Сымон Малеўскі|Шымана Малеўскага]], а таксама непрыязнае стаўленне многіх прафесараў да М. Ачапоўскага<ref name="PSB" />. Паводле ліста М. Ачапоўскага да А. Е. Чартарыйскага ад 5 мая 1819 г., рэктар у адказ на яго просьбу заявіў: «А скажы мне, пане, што я маю рабіць з Красоўскім, яго я ўжо прызначыў на гэтае месца». Фізічны факультэт тры месяцы не прымаў рашэння, пакуль рэктар не прыйшоў на паседжанне і сам «не прадыктаваў меркавання»<ref name="Nespiak" />. Канфлікт выклікаў шмат каментарыяў ва ўніверсітэцкім асяроддзі. [[Іаахім Лялевель|Іаахіму Лялевелю]] пісалі, што, магчыма, «прыдумаюць для Красоўскага такую кафедру, каб ён мог на ёй неяк утрымацца»<ref name="Nespiak" />. М. Ачапоўскаму прапанавалі толькі выкладаць сельскую гаспадарку ў [[Крамянецкі ліцэй|Крамянецкім ліцэі]]. Ён адмовіўся і выехаў на тры гады ў навуковае падарожжа за мяжу<ref name="Nespiak" />. К. Красоўскі не меў належнай падрыхтоўкі да такой працы, але стараўся набыць яе<ref name="PSB" />. Ён пераклаў з працы [[Альбрэхт Таэр|Альбрэхта Таэра]] «Асновы рацыянальнай сельскай гаспадаркі» фрагмент «O nawozach czyli o poprawieniu roli przez nawozy zwierzęce, roślinne i kopalne…» («[[Dziennik Wileński]]», 1820; асобны адбітак — Вільня, 1820)<ref name="PSB" /><ref name="BielUW2" />. Ён таксама склаў падручнік «Ogrodnictwo krótko zebrane» (Вільня, 1821; 2-е выд. 1823), прысвечаны выключна садоўніцтву. Універсітэт прызнаў гэты падручнік карысным для школ<ref name="PSB" /><ref name="BielUW2" />. Лекцыі па працах А. Таэра ён пачаў увосень 1819 г., па тры гадзіны на тыдзень, і чытаў іх тры гады<ref name="PSB" /><ref name="Nespiak" />{{#tag:ref|Паводле Ю. Бялінскага, К. Красоўскі быў пакліканы на кафедру ў 1820 г.<ref name="BielStan" /><ref name="BielUW2" /> У раскладзе на 1819/1820 навучальны год ён ужо значыцца з курсам «Zasady rolnictwa»<ref name="BielUW2" />.|group="заўв."}}. Яго праграма складалася з шасці частак: * асновы «разумовай» сельскай гаспадаркі, гаспадар, капітал і формы ўладання; * праца, кіраванне гаспадаркай і рахункі, суадносіны паміж угнаеннем, кармамі і пагалоўем жывёлы, сістэмы палявой гаспадаркі (трохполле, пераменная сістэма, плодазмен); * вучэнне пра глебы; * апрацоўка глебы і прылады для яе; * збожжавыя, алейныя, фарбавальныя і прадзільныя культуры (лён, каноплі, хмель, тытунь, цыкорый), агародніна і кармавыя травы; * хатнія жывёлы, асабліва буйная рагатая жывёла, і садоўніцтва<ref name="BielStan" /><ref name="BielUW2" />. Курс ахопліваў усю сукупнасць пытанняў сельскай гаспадаркі з шырокай увагай да апрацоўкі глебы і раслінаводства і параўнальна меншай да жывёлагадоўлі<ref name="PSB" />. Паводле Даноты Нясп’як, недахоп крыніц не дазваляе ацаніць узровень гэтых лекцый. Адзінае сведчанне можа быць неаб’ектыўным: М. Ачапоўскі пісаў І. Лялевелю, што К. Красоўскі выкладае сельскую гаспадарку па яго, Ачапоўскага, кнігах<ref name="Nespiak" />. У сярэдзіне 1822 г. ён перапыніў лекцыі і саступіў месца М. Ачапоўскаму<ref name="PSB" /><ref name="BielUW3" />. М. Ачапоўскі вярнуўся ў Вільню ўвосень 1822 г. і дзякуючы падтрымцы А. Е. Чартарыйскага ўзначаліў кафедру<ref name="Nespiak" />. У 1822—1823 гг. ён быў прыкамандзіраваны да [[Станіслаў Баніфацый Юндзіл|Станіслава Баніфацыя Юндзіла]] і замест яго экзаменаваў з заалогіі кандыдатаў на ступень магістра і доктара<ref name="PSB" />. === Дырэктар гімназіі === 18 мая 1823 г. быў прызначаны дырэктарам Віленскай гімназіі і адначасова дырэктарам школ Віленскай губерні<ref name="PSB" /><ref name="BielUW1" />. У 1825 і 1828 гг. выконваў таксама абавязкі візітатара навучальных устаноў Віленскай губерні<ref name="PSB" />. Выдаў брашуру «Sposób stawiania budowli z wrzosu i gliny» (Вільня, 1834; 2-е выд., з апісаннем негаручага даху, — 1839)<ref name="PSB" /><ref name="BielUW2" />. Магчыма, яму належыць і ананімны артыкул пра сельскае будаўніцтва з гліны і верасу ў «Dziennik Wileński» (1821)<ref name="BielUW2" />. У 1834 г. выйшаў на эмерытуру і пасяліўся ў Кацяновічах, дзе гаспадарыў на зямлі. Там і памёр 20 верасня 1854 г.{{#tag:ref|Д. Мілінкявічутэ дае дату смерці 12 верасня 1845 або 1854 г.<ref name="Milinkeviciute" />|group="заўв."}} Пахаваны на віленскіх [[Могілкі Росы|могілках Росы]]<ref name="PSB" />. == Сям’я == Быў жанаты з Юзэфай з Пазнякаў. Меў васьмёра дзяцей<ref name="PSB" />: * [[Апалінарый Красоўскі]] — выхаванец Віленскага ўніверсітэта, ваенны інжынер, прафесар грамадзянскай архітэктуры ў Інстытуце корпуса інжынераў шляхоў зносін у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]], член Пецярбургскай акадэміі мастацтваў, аўтар працы «Гражданская архитектура» (1851)<ref name="PSB" /><ref name="BielUW2" />; * Каэтан — інжынер<ref name="PSB" />; * Ота і Юзаф<ref name="PSB" />; * Эмілія — жонка астранома [[Пётр Славінскі|Пятра Славінскага]]<ref name="PSB" /><ref name="BielStan" /><ref name="BielUW3" />; * Зоф’я<ref name="Milinkeviciute" />. == Ацэнкі == Ю. Бялінскі лічыў, што паколькі К. Красоўскі выкладаў фізіку толькі некалькі гадоў, «значэнне яго ў гісторыі выкладання фізікі на Літве амаль ніякае»<ref name="BielStan" /><ref name="BielUW2" />. Паводле ўспамінаў [[Зыгмунт Раўкоўскі|Зыгмунта Раўкоўскага]], лекцыі К. Красоўскага былі вельмі няўмелыя і недастатковыя: ён нібыта «называў святло недахопам цемры і наадварот»<ref name="BielUW2" />. == Асноўныя працы == * [https://elibrary.mab.lt/items/4a105eda-b830-4676-9b04-818c83edeb17 O nawozach, czyli o poprawieniu roli przez nawozy zwierzęce, roślinne i kopalne i o ich działaniu i roli najkorzystniejszem użyciu. Rzecz wyjęta z dzieła sławnego Thaera z dodaniem niektórych myśli z innych autorów: Wilno: Marcinowski, 1820.] * [https://elibrary.mab.lt/items/68c616e7-8a45-430c-8cb3-5cb7988f5a69 Ogrodnictwo krótko zebrane. — Wilno: Marcinowski, 1821]; 2-е выд. — 1823. * [https://elibrary.mab.lt/items/7396cb66-2ad8-41b3-b77f-14bee55ebadb Sposób stawiania budowli z wrzosu i gliny. — Wilno: Marcinowski, 1834]; [https://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/publication/1543/edition/13397/content 2-е выд. (з апісаннем негаручага даху) — Wilno: drukarnia Nuemana, 1839]. == Заўвагі == {{reflist|group="заўв."}} == Крыніцы == {{reflist|refs=<ref name="PSB">''Kosiek Z.'' Krassowski (Krasowski) Kajetan Justyn (1784—1854) // Polski Słownik Biograficzny. — T. XV. — Wrocław, 1970. — S. 433—434.</ref> <ref name="BielStan">''Bieliński J.'' Stan nauk matematyczno-fizycznych za czasów Wszechnicy Wileńskiej. — Wilno, 1890. — S. 79—80, 92, 118, 135—136, 152.</ref> <ref name="BielUW1">''Bieliński J.'' Uniwersytet Wileński (1579—1831). — T. 1. — Kraków, 1899. — S. 147—148, 355.</ref> <ref name="BielUW2">''Bieliński J.'' Uniwersytet Wileński (1579—1831). — T. 2. — Kraków, 1899—1900. — S. 36—43, 77—78, 156—157, 225—226, 785, 793.</ref> <ref name="BielUW3">''Bieliński J.'' Uniwersytet Wileński (1579—1831). — T. 3. — Kraków, 1900. — S. 236.</ref> <ref name="Nespiak">''Nespiak D.'' Pierwsza polska katedra rolnictwa w Wilnie (1803—1831) // Kwartalnik Historii Nauki i Techniki. — 1974. — T. 19, nr 4. — S. 701—715.</ref> <ref name="Milinkeviciute">''Milinkevičiūtė D.'' Imperatoriškojo Vilniaus universiteto (1803—1832) profesorių ir adjunktų kolektyvinė biografija: daktaro disertacija. — Vilnius, 2020. — P. 55, 68, 287—288.</ref>}} == Літаратура == * ''Kosiek Z.'' Krassowski (Krasowski) Kajetan Justyn (1784—1854) // Polski Słownik Biograficzny. — T. XV. — Wrocław, 1970. * ''Bieliński J.'' Stan nauk matematyczno-fizycznych za czasów Wszechnicy Wileńskiej. — Wilno, 1890. * ''Bieliński J.'' Uniwersytet Wileński (1579—1831). — T. 1—3. — Kraków, 1899—1900. * ''Jankowski E.'' Dzieje ogrodnictwa w Polsce. — Warszawa, 1923. — S. 92—93. * ''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. * ''Kosiek Z.'' Nauki rolnicze w Towarzystwie Warszawskim Przyjaciół Nauk. — Wrocław, 1967. — (Monografie z Dziejów Nauki i Techniki; t. XLII). * ''Milinkevičiūtė D.'' Imperatoriškojo Vilniaus universiteto (1803—1832) profesorių ir adjunktų kolektyvinė biografija: daktaro disertacija. — Vilnius, 2020. * ''Nespiak D.'' Pierwsza polska katedra rolnictwa w Wilnie (1803—1831) // Kwartalnik Historii Nauki i Techniki. — 1974. — T. 19, nr 4. — S. 701—715. * ''Staniewicz W.'' Studia rolnicze w dawnym Uniwersytecie Wileńskim. — Wilno, 1934. * ''Staniewicz W.'' Michał Oczapowski // Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej. Seria B. — 1963. — Z. 7. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} {{DEFAULTSORT:Красоўскі, Каятан}} [[Катэгорыя:Фізікі]] [[Катэгорыя:Аграномы]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мядзельскім раёне]] 7ncrin0uxn32cvv1u8ktl8stb2w2s5x Францішак Ксаверый Зубоўскі 0 817219 5222431 5221144 2026-10-20T16:40:50Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222431 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Францішак Ксаверый Зубоўскі''' ({{lang-pl|Franciszek Ksawery Zubowski}}; {{ВДП}}) — каталіцкі святар, былы [[Езуіты|езуіт]], паэт эпохі [[Асветніцтва]], перакладчык новалацінскай паэзіі на польскую мову, педагог. Бібліятэкар [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]] (1773—1774), прафесар красамоўства ў Любліне (1788—1789). == Біяграфія == Нарадзіўся 17 кастрычніка 1744 г. у вёсцы Веразуб Мсціслаўскага павета<ref name="BelEnc" /><ref name="Raczyk" />. 15 жніўня 1760 г. уступіў у Вільні ў [[Таварыства Ісуса|ордэн езуітаў]]. Вучыўся ў Віленскай акадэміі, дзе атрымаў ступень доктара, а ў 1773—1774 гг. быў бібліятэкарам акадэміі<ref name="BelEnc" /><ref name="Raczyk" />. Менавіта праца ў акадэмічнай бібліятэцы, дзе Зубоўскі выявіў многія тэксты, пазней паўплывала на яго перакладчыцкія інтарэсы<ref name="Raczyk" />. Пасля скасавання ордэна езуітаў (1773) быў пробашчам у [[Беразіно]], у 1777—1788 гг. — канонікам кужэлёўскім і пробашчам у Ключэўску<ref name="BelEnc" />. Супрацоўнічаў з часопісамі «[[Zabawy Przyjemne i Pożyteczne]]» (1774—1777) і «[[Monitor (часопіс)|Monitor]]» (1777—1778), дзе друкаваў свае першыя вершы і байкі<ref name="BelEnc" /><ref name="Raczyk" />. У 1786 г. Зубоўскі прасіў [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобута-Адляніцкага]] аб пасадзе ў школе [[Адукацыйная камісія|Адукацыйнай камісіі]], а ў 1787 г. — аб пасадзе выкладчыка ў [[Галоўная школа Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнай школе ВКЛ]]. У 1787 г. ён збіраўся выдаваць часопіс «Kollekcja Starożytnych i Tegoczesnych Osobliwości»<ref name="BelEnc" />. У 1788—1789 гг. быў прафесарам красамоўства ў школе Адукацыйнай камісіі (былой езуіцкай) у [[Люблін]]е, у 1791 г. — пенсіянерам Адукацыйнай камісіі{{#tag:ref|Паводле П. Рачыка, ён выкладаў у Любліне з 1788 г. да выхаду на пенсію ў 1791 г.<ref name="Raczyk" />.|group="заўв."}}<ref name="BelEnc" />. Быў членам [[Масонства|масонскай]] ложы «Святыня Ізіды»<ref name="BelEnc" /><ref name="Raczyk" />. Дата і месца смерці невядомыя. == Творчасць == Зубоўскі — прадстаўнік паэзіі Асветніцтва. Ён пісаў на польскай мове маралізатарскія і патрыятычныя вершы, оды, байкі, ідыліі і вершы на выпадак<ref name="BelEnc" /><ref name="Raczyk" />. Паводле ўласнага сведчання, ён напісаў таксама лібрэта оперы, якое згарэла пры невядомых абставінах<ref name="Raczyk" />. Найбольш поўна яго арыгінальныя вершы і пераклады сабраны ў кнігах «Zebrany wiersz» («Збор вершаў», т. 1—2, [[Варшава]], 1786; 2-е выд. — [[Вільня]], 1808) і «Helikonki autora Zebranych wierszów» («Геліконкі», Люблін, 1789)<ref name="BelEnc" /><ref name="Raczyk" />. Рачык ацэньвае яго як паэта сціплага таленту, творчасць якога, аднак, займае адметнае месца ў езуіцкай перакладчыцкай культуры Асветніцтва<ref name="Raczyk" />. === Пераклады паэзіі польскага Рэнесансу === Галоўнае месца ў перакладчыцкай дзейнасці Зубоўскага займае лацінамоўная паэзія польскага Рэнесансу. Ён перакладаў творы [[Ян Каханоўскі|Яна Каханоўскага]] і [[Шыман Шымановіц|Шымана Шымановіча]]<ref name="BelEnc" /><ref name="Raczyk" />. Гэтыя пераклады выраслі з практыкі выкладання красамоўства. У заўвазе да «Геліконак» Зубоўскі адзначаў, што пераклаў лацінскія эпіграмы Каханоўскага «Foricoenia» і зборнік «Lyricorum libellus» як вучэбныя практыкаванні ў «школе красамоўства». Трынаццаць од з «Lyricorum libellus» ён апублікаваў у «Геліконках» паралельна з лацінскім арыгіналам. Гэта першы польскі пераклад гэтага зборніка, які, хоць і мае стылістычныя хібы, сведчыць пра трывалы ўплыў Каханоўскага ў езуіцкім і пасляезуіцкім школьніцтве<ref name="Raczyk" />. Крыніцай для перакладаў з Шымановіча стала выданне яго твораў, падрыхтаванае папскім нунцыем [[Анджэла Мары Дурыні|Анджэла Марыяй Дурыні]] (Варшава, 1772). Дурыні супрацьпастаўляў натуральную і гарманічную паэзію Шымановіча, на яго думку, занадта складанай лірыцы [[Мацей Казімір Сарбеўскі|Мацея Казіміра Сарбеўскага]]. Невыпадкова Сарбеўскі ў перакладах Зубоўскага адсутнічае<ref name="Raczyk" />. Зубоўскі пераклаў лацінскую оду Дурыні на магілу Шымановіча і два вялікія творы самога Шымановіча: * выбраныя часткі цыкла «Flagellum livoris» (1588), прысвечанага канцлеру [[Ян Замойскі|Яну Замойскаму]], пад назвай «Zazdrość» («Зайздрасць»; другі том «Zebrany wiersz»). Ён пераклаў эпіграму на герб Замойскага «Яліта» і сем з дзевятнаццаці од (1—4 і 16—19), свядома прапусціўшы оды з непасрэднымі згадкамі пра Замойскага, яго перамогу пад Бычынай і палітычных праціўнікаў. Пераймаючы Каханоўскага, ён спрабаваў перадаць гарацыянскія памеры разнастайнымі страфічнымі формамі, хоць і не пазбег непаслядоўнасцей у версіфікацыі і рыфме<ref name="Raczyk" />; * трагедыю «Pentesilea» (1618) пра царыцу амазонак Пентэсілею, выдадзеную як «Pentezylea Simona Simonidesa Bendońskiego» (Варшава, 1778) з прысвячэннем біскупу [[Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч|Станіславу Богушу-Сестранцэвічу]], а потым уключаную ў «Геліконкі». Пераклад поўны, але ў ім прапушчана эпітафія-асуджэнне гераіні, якой заканчваецца арыгінал. Трагедыя, з яе хорамі і спеўнымі часткамі, магла прывабіць Зубоўскага аперным характарам. Перакладчык выкарыстаў белы верш у эпісодыях і гетэраметрычныя строфы ў хорах. У 2016 г. гэты пераклад быў пастаўлены ў Тэатры лялек у [[Ольштын]]е (рэжысёрка Гелена Радзікоўская)<ref name="Raczyk" />. === Іншыя пераклады === З «Opuscula poetica» (1761) нямецкага паэта-лаціністы Крысціяна Адольфа Клоца Зубоўскі пераклаў сем од, змешчаных у другім томе «Zebrany wiersz». Ён свабодна адаптаваў іх да мясцовых рэалій: у вершы «Do Wilii» («Да Віліі») рака [[Ныса-Лужыцка|Ныса Лужыцкая]], што цячэ праз родны горад Клоца [[Гёрліц]], заменена на [[Вілія|Вілію]] ў Вільні<ref name="Raczyk" />. У першым томе «Zebrany wiersz» змешчаны пераклад цыкла з пяці лацінскіх од у гонар перамог караля [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта III]], выдадзенага ў Рыме ў 1629 г. на сродкі [[Мікалай Смагулецкі|Мікалая Смагулецкага]]. Раней гэты цыкл прыпісвалі Сарбеўскаму, а [[Францішак Багамолец]] уключыў яго ў выданне твораў Сарбеўскага (1769). Зубоўскі, услед за Дурыні, у разгорнутай заўвазе назваў сапраўднага аўтара — езуіта Жыльбера Жанена (Gilbert Jonin). Ён прапусціў другую оду з заклікам да вайны супраць Масквы і татараў, а мову перакладу свядома архаізаваў, каб перадаць стыль пачатку XVII ст. Пераклад суправаджаецца каментарыямі з цытатамі з лацінскага арыгінала і з перапіскі Станіслава Лубеньскага<ref name="Raczyk" />. Зубоўскі перакладаў таксама байкі французскага езуіта Тэраса дэ Біёна і эпіталаму езуіта Нікала Аванчыні<ref name="Raczyk" />. == Ацэнкі == Паводле П. Рачыка, Зубоўскі свядома імкнуўся адрадзіць традыцыю польскай рэнесанснай паэзіі і дыстанцыяваўся ад [[барока]]. Гэтым ён набліжаўся да праграмы іншых перакладчыкаў-езуітаў — [[Адам Нарушэвіч|Адама Нарушэвіча]], [[Давыд Зыгмунт Пільхоўскі|Давіда Зыгмунта Пільхоўскага]] і [[Францішак Дыянісій Князьнін|Францішка Дыянісія Князьніна]], — якія бачылі ў [[Рэнесанс]]е нацыянальны падмурак класічнай эстэтыкі. Творы польскіх паэтаў ён перакладаў з вялікай павагай да арыгінала, а творы замежных — значна вальней. Хоць гісторыкі літаратуры часта недаацэньвалі яго, яго пераклады лічацца піянерскімі менавіта ў засваенні лацінскай паэзіі польскага Рэнесансу<ref name="Raczyk" />. == Творы == * Pentezylea Simona Simonidesa Bendońskiego. — Warszawa: Drukarnia Mitzlerowska, 1778. * Zebrany wiersz. T. 1—2. — Warszawa: Drukarnia Nadworna, 1786; 2-е выд. — Wilno, 1808. * Helikonki autora Zebranych wierszów. — Lublin: Drukarnia Trynitarzów, 1789. == Заўвагі == {{reflist|group="заўв."}} == Крыніцы == {{reflist|refs=<ref name="BelEnc">Зубоўскі Францішак Ксаверый // Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя. У 3 т. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 234—235.</ref> <ref name="Raczyk">''Raczyk P. M.'' Zubowski, Franciszek Ksawery // Encyclopedia of Jesuit Translation Culture in Poland-Lithuania, 1564–1820 [Электронны рэсурс]. — Leiden; Boston: Brill (онлайн-выданне). — Дата доступу: 18.10.2026.</ref>}} == Літаратура == * [https://www.vkl.by/articles/979 Зубоўскі Францішак Ксаверый] // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]. У 3 т. — Т. 3. — Мінск, 2010. — С. 234—235. * ''Buszewicz E.'' Wstęp // Szymonowic S. Pentesilea / Pentezylea. — Warszawa: Neriton, 2022. — S. 5—49. * ''Walecki W.'' Jan Kochanowski w literaturze i kulturze polskiej doby oświecenia. — Wrocław: Ossolineum, 1979. * ''Walecki W.'' Tradycje staropolszczyzny w oświeceniu stanisławowskim. — Kraków: Uniwersytet Jagielloński, 1987. * Dawni pisarze polscy: od początków piśmiennictwa do Młodej Polski. — T. 5. — Warszawa, 2003. — S. 201. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} {{DEFAULTSORT:Зубоўскі Францішак Ксаверый}} [[Катэгорыя:Каталіцкія святары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Бібліятэкары]] [[Катэгорыя:Масоны]] [[Катэгорыя:Езуіты Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі]] 9e9aj58efvjdd7pcnzytesorrxmapi1 Антон Дарэўскі-Вярыга 0 817221 5222430 5222119 2026-10-20T16:40:42Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222430 wikitext text/x-wiki  {{Ваенны дзеяч | Імя = Антон Дарэўскі-Вярыга | Арыгінал імя = {{lang-pl|Antoni Darewski (Darowski) Weryha}} | Выява = | Подпіс выявы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Прыналежнасць = {{сцяг|Рэч Паспалітая}} [[Рэч Паспалітая]]<br>[[Польскія легіёны ў Італіі]]<br>{{сцяг|Францыя}} [[Першая Французская імперыя|Францыя]]<br>[[Варшаўскае герцагства]]<br>[[Каралеўства Польскае (1815—1915)|Каралеўства Польскае]] | Гады службы = 1792—1831 | Званне = генерал | Бітвы/войны = [[Вайна ў абарону Канстытуцыі 3 мая 1791 года|Вайна 1792 г.]]<br>[[Паўстанне Касцюшкі]]<br>[[Напалеонаўскія войны]]<br>[[Аўстра-польская вайна 1809 года]]<br>[[Паўстанне 1830—1831 гадоў]] | Узнагароды = [[Ордэн Ганаровага легіёна]]<br>[[Ордэн «Віртуці Мілітары»]]<br>[[Ордэн Святога Уладзіміра]] 3 ст.<br>[[Ордэн Святой Ганны]] 2 ст.<br>[[Ордэн Святога Станіслава]] 2 ст. }}'''Антон Дарэўскі-Вяры́га''' ({{lang-pl|Antoni Darewski vel Darowski, Weryha}}; {{ДН|15|10|1774}}, мястэчка [[Свіслач (горад)|Свіслач]] [[Ваўкавыскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ваўкавыскага павета]] — {{ДС|25|1|1838}}) — вайсковец, удзельнік [[Паўстанне Касцюшкі|паўстання 1794 г.]] і [[Польскія легіёны ў Італіі|Польскіх легіёнаў]], афіцэр напалеонаўскай «[[Вялікая армія|Вялікай арміі]]», генерал войска польскага, галоўны ардынатар (начальнік вайсковай адміністрацыі) польскай арміі ў 1812—1813 гг. Шляхціц герба [[Шранява]] з прыдомкам Вярыга.<ref>[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. — Мінск, 1997. — Т. 4. — С. 399.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і служба ў войску ВКЛ === Нарадзіўся 15 кастрычніка 1774 г. у мястэчку Свіслач Ваўкавыскага павета ў сям’і Юрыя Дарэўскага<ref name="Harb" />. Вучыўся ў [[Кадэцкі корпус (Варшава)|Кадэцкім корпусе ў Варшаве]]. Паводле Арно Парана, ён быў кадэтам у 1786—1792 гг. і належаў да ліку выпускнікоў з [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], якія пазней дасягнулі высокіх вайсковых чыноў<ref name="Parent" />. Пасля заканчэння корпуса ў 1792 г. стаў харунжым 7-га палка пяхоты войска ВКЛ і разам з ім удзельнічаў у [[Вайна ў абарону Канстытуцыі 3 мая 1791 года|вайне з Расіяй 1792 г.]]<ref name="Pach" />. Падчас [[Паўстанне Касцюшкі|паўстання 1794 г.]] у чыне паручніка і ад’ютанта-маёра ваяваў пад [[Вільня]]й, [[Немянчын]]ам, Паланамі, Соламі і пад [[Любань|Любанню]] ў Мазырскім павеце. Пад Любанню трапіў у расійскі палон, у якім прабыў тры гады<ref name="Pach" />. === Легіёны і Вялікая армія === Пасля вызвалення, даведаўшыся пра [[Польскія легіёны ў Італіі|легіёны]] [[Ян Генрык Дамброўскі|Яна Генрыка Дамброўскага]], ён разам з бацькам нелегальна прабраўся ў Італію. У 1798 г. уступіў у 2-і легіён у [[Мантуя|Мантуі]]. У кампаніі 1799 г. змагаўся з аўстрыйцамі пад Леньяна (26 сакавіка) і Маньяна (5 красавіка), потым удзельнічаў у абароне Мантуі. Пасля яе капітуляцыі на 11 месяцаў трапіў у палон. Вызвалены ў 1800 г. пад слова гонару, ён не мог удзельнічаць у баявых дзеяннях і служыў у [[Мілан]]е пры Адміністрацыйнай радзе легіёнаў, дзе вёў справы з заробкам, даўгамі і пазыкамі. У 1801 г. атрымаў чын капітана 3-га батальёна<ref name="Pach" />. Пры рэарганізацыі легіёнаў у паўбрыгады ўваходзіў у афіцэрскае журы 1-й паўбрыгады ў [[Модэна|Модэне]], якое вырашала, каго з афіцэраў звольніць. Сам застаўся на службе, але перавёўся ў 2-ю паўбрыгаду, куды трапіў яго бацька. Ад адпраўкі на [[Гаіці|Сан-Дамінга]] ў 1803 г. яго ўратавала праца ў камісіі па ліквідацыі легіённых запазычанасцей у [[Парыж]]ы. 4 сакавіка 1804 г. ён па загадзе міністра вайны выехаў у Шалон-сюр-Марн, дзе на палове жалавання ўтрымлівалі польскіх афіцэраў без прызначэння<ref name="Pach" />. Восенню 1805 г. атрымаў прызначэнне ў галоўны штаб 1-га корпуса (маршал [[Жан-Батыст Бернадот|Бернадот]]) «Вялікай арміі» ў якасці капітана-ад’юнкта. Удзельнічаў у бітвах пад [[Бітва пры Аўстэрліцы|Аўстэрліцам]] і [[Бітва пры Ене і Аўэрштэце|Енай]], у баях за [[Гале (Саксонія-Ангальт)|Гале]] і [[Любек]]. У 1806 г. генерал Валадкевіч хацеў узяць яго ў 2-і Паўночны легіён, але Дарэўскі гэтым не зацікавіўся. У 1807 г. ваяваў пад Шпандау і за заслугі ў штабе атрымаў [[Ордэн Ганаровага легіёна|крыж Ганаровага легіёна]]. Праз месяц біўся пад [[Бітва пры Фрыдландзе|Фрыдландам]], пасля чаго папрасіў дазволу перайсці ў войска [[Варшаўскае герцагства|Варшаўскага герцагства]]<ref name="Pach" />. === Войска Варшаўскага герцагства === У войску герцагства пачаў службу падынспектарам аглядаў 3-га легіёна Дамброўскага. 18 ліпеня 1808 г. ён стаў падпалкоўнікам 9-га палка пяхоты, а 1 жніўня — маёрам 12-га палка пяхоты. У лютым 1809 г. атрымаў ордэн «[[Віртуці Мілітары]]»<ref name="Pach" />. Падчас [[Аўстра-польская вайна 1809 года|вайны з Аўстрыяй 1809 г.]] ён адразу пасля бітвы пад Рашынам прыйшоў у Варшаву, удзельнічаў у баях пад Грохавам, пры ўзяцці моста пад Аструўкам і [[Сандамір]]а. Калі ў ліпені полк стаў гарнізонам у [[Кракаў|Кракаве]], Дарэўскі ўзначаліў полк галіцка-французскай пяхоты, але неўзабаве перайшоў у вайсковую адміністрацыю як камісар-ардынатар<ref name="Pach" />. У кампаніі 1812 г. ён адыграў значную ролю падчас адыходу 5-га корпуса [[Юзаф Панятоўскі|Юзафа Панятоўскага]] на Кракаў. Паколькі [[Юзаф Вельгорскі]], які выконваў абавязкі міністра вайны, хварэў, князь Юзаф прызначыў Дарэўскага яму ў дапамогу галоўным ардынатарам польскага войска. Такім чынам, у 1813 г. у руках Дарэўскага фактычна знаходзілася кіраўніцтва вайсковым ведамствам<ref name="Pach" />. === Каралеўства Польскае і паўстанне 1830—1831 гг. === Пасля падзення Напалеона, у 1814 г., працаваў у камісарыяце пры генерале [[Тадэвуш Князевіч|Князевічу]]. Пасля ўтварэння [[Каралеўства Польскае (1815—1915)|Каралеўства Польскага]] вялікі князь [[Канстанцін Паўлавіч]] прызначыў яго асэсарам камісарыята па забеспячэнні войска абмундзіраваннем. Дарэўскі меў рэпутацыю здольнага чыноўніка і карыстаўся прыхільнасцю вялікага князя. У 1822 г. яму даручылі генеральнае дырэктарства 3-й дырэкцыі Урадавай камісіі вайны. Ён атрымаў [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэны Святога Уладзіміра 3-й ступені]], [[Ордэн Святой Ганны|Святой Ганны 2-й ступені]] і [[Ордэн Святога Станіслава|Святога Станіслава 2-й ступені]]<ref name="Pach" />. У 1830 г. ён лічыўся адным з 25 брыгадных генералаў, якія знаходзіліся на дзейнай службе ў арміі Каралеўства Польскага<ref name="Drzazga" />. Пасля пачатку [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830 г.]] выступіў на баку нацыянальнага руху<ref name="Pach" />. Генералітэт Каралеўства Польскага не быў маналітным лаяльным да Расіі блокам, і пераважная большасць генералаў, сярод іх і Дарэўскі, далучылася да паўстання<ref name="Drzazga" />. 14 студзеня 1831 г. дыктатар [[Юзаф Хлапіцкі]], незадаволены дзейнасцю генеральных інтэндантаў, перабудаваў інтэндантуру, і Дарэўскі ўзначаліў яе вайсковую частку. Аднак ён не справіўся з цяжарам абавязкаў і шматлікімі непрыемнасцямі. Калі галоўнакамандуючым стаў князь [[Міхаіл Гедэон Радзівіл|Міхал Гедэон Радзівіл]], Дарэўскі папрасіў адстаўкі і атрымаў яе 30 студзеня 1831 г.<ref name="Pach" /><ref name="Harb" />. Пасля гэтага ён ужо не адыгрываў значнай ролі. Пасля капітуляцыі Варшавы ён аднавіў прысягу на вернасць расійскаму ўраду<ref name="Harb" />. Памёр 25 студзеня 1838 г.<ref name="Pach" />. === Сям’я === Жонка — Эмілія з Плужаньскіх, сын — Эдвард<ref name="Pach" />. == Крыніцы == {{reflist|refs=<ref name="Pach">''Pachoński J.'' Darewski vel Darowski Antoni (1774—1838) // Polski Słownik Biograficzny. — T. IV. — Kraków, 1938. — S. 434—435.</ref> <ref name="Harb">''Гарбачова В. В.'' Удзельнікі паўстання 1830—1831 гг. на Беларусі: біябібліяграфічны слоўнік. — Мінск: Выдавецкі цэнтр БДУ, 2006. — С. 126.</ref> <ref name="Parent">''Parent A.'' Prancūzų karybos įtaka Liunevilio ir Varšuvos kadetų mokyklose Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės bajorams // Karo archyvas. — T. 29. — Vilnius, 2014. — P. 28.</ref> <ref name="Drzazga">''Drzazga D.'' Gente Polonus, natione Moscoviensis? Panorama postaw generalicji Królestwa Polskiego wobec powstania listopadowego // Wrocławskie Studia Erazmiańskie. — 2025. — T. XIX. — S. 430—431.</ref>}} == Літаратура == * ''Pachoński J.'' Darewski vel Darowski Antoni (1774—1838) // Polski Słownik Biograficzny. — T. IV. — Kraków, 1938. — S. 434—435. * ''Parent A.'' Prancūzų karybos įtaka Liunevilio ir Varšuvos kadetų mokyklose Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės bajorams // Karo archyvas. — T. 29. — Vilnius, 2014. — P. 8—32. * ''Drzazga D.'' Gente Polonus, natione Moscoviensis? Panorama postaw generalicji Królestwa Polskiego wobec powstania listopadowego // Wrocławskie Studia Erazmiańskie. — 2025. — T. XIX. — S. 418—445. * ''Bielecki R.'' Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego. — T. 1. — Warszawa, 1995. — S. 343—344. * ''Гарбачова В. В.'' Удзельнікі паўстання 1830—1831 гг. на Беларусі: біябібліяграфічны слоўнік. — Мінск, 2006. — С. 126. * ''Gembarzewski B.'' Wojsko polskie: Księstwo Warszawskie 1807—1814. — Warszawa, 1905. * ''Skałkowski A. M.'' Oficerowie spod Austerlitz i Jeny. — Lwów, 1912. * ''Tokarz W.'' Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831. — Warszawa, 1930. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} {{DEFAULTSORT:Дарэўскі-Вярыга, Антон}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Шляхецкага кадэцкага корпуса (Варшава)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Польскіх легіёнаў у Італіі]] [[Катэгорыя:Генералы Каралеўства Польскага]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Віртуці Мілітары»]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны 1812 года]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года]] ms8bjvcf2qztbj2j36a9r6t02nbxfle Каралавы замак (ЗША) 0 817225 5222429 5221198 2026-10-20T16:40:30Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}}, + {{ізаляваны артыкул}} 5222429 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Статус = прыватны }} '''Каралавы замак''' ({{Lang-en|Coral Castle}}) — каменная структура, створаная эксцэнтрычным [[Латышы|латвійскім]] эмігрантам у [[ЗША]] Эдвардам Лідскалнінам (1887—1951) на поўнач ад горада Хомстэд, [[Фларыда (штат)|Фларыда]] . Структура ўключае ў сябе шматлікія [[мегаліты]] (галоўным чынам з [[вапняк]]а), вагой да трыццаці тон. У цяперашні час збудаванне знаходзіцца пад прыватным кіраваннем, з’яўляецца турыстычнай славутасцю, уключана ў [[Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў ЗША|Нацыянальны рэестр гістарычных славутасцяў ЗША]]. Лідскалнін пабудаваў замак у адзіночку. Да гэтага часу застаецца незразумелым, якім чынам яму ўдалося ўзвесці гэты будынак, у сувязі з чым узнікла мноства тэорый і здагадак. {{Бібліяінфармацыя}} {{няма катэгорый|date=2026-10-20}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} f8ueumsoogeytncfdcrb4kz2u7ha7wc Саладуха 0 817228 5222586 5221292 2026-10-21T06:27:53Z D.L.M.I. Bel 33064 /* Тапонім */ 5222586 wikitext text/x-wiki '''Саладуха''': == Прозвішча == * [[Аляксандр Антонавіч Саладуха]] — спявак == Тапонім == * [[Саладуха (хутар)|Саладуха]] — былы хутар у [[Камянецкі раён|Камянецкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] {{неадназначнасць}} 1y1o03pjgkzondftx5f2jvg2gd1abjr 5222587 5222586 2026-10-21T06:28:21Z D.L.M.I. Bel 33064 5222587 wikitext text/x-wiki '''Саладу́ха''': == Прозвішча == * [[Аляксандр Антонавіч Саладуха]] — спявак == Тапонім == * [[Саладуха (хутар)|Саладуха]] — былы хутар у [[Камянецкі раён|Камянецкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] {{неадназначнасць}} 35esbiish940w6ah2euoacpod1n5p2c Агранка 0 817233 5222428 5221321 2026-10-20T16:40:19Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5222428 wikitext text/x-wiki [[Файл:Diamond princess cut.jpg|thumb|Алмаз пасля агранкі]] '''Агранка''' - 1) наданне ювелірнаму каменю [[шліфаванне]]м ці паліраваннем геаметрычна правільнай ці асіметрычнай формы мнагагранніка для ўзмацнення яго бляску і зіхацення. 2) Спалучэнне розных па форме і памерах граняў, нанесеных на паверхню каменю. Тыпы агранкі: ружай (ад 12 да 72 граняў), паўбрыльянтавая (ад 12 да 32), брыльянтавая (ад 48 да 240 і болей), ступеньчатая, клінамі, мяшаная, кабашонам (гладкае шліфаванне). Класічны від брыльянтавай агранкі — 56 граняў. 3) Сукупнасць граняў прыроднага хрусталю — натуральная агранка мінералу. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Агранка|||}} {{няма катэгорый|date=2026-10-20}} 81ee976g376xq5qseesigtvner74dit Агульяс (катлавіна) 0 817234 5222427 5221331 2026-10-20T16:40:14Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}}, + {{ізаляваны артыкул}} 5222427 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Агульяс}} '''Агульяс''', ''Ігольнага мыса катлавіна'' — падводная катлавіна на граніцы [[Індыйскі акіян|Індыйскага]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] акіянаў, паміж мацерыковымі схіламі [[Паўднёвая Афрыка|Паўднёвай Афрыкі]] і [[Афрыканска-Антарктычны хрыбет|Афрыканска-Антарктычным хрыбтом]]. Даўжыня каля 1100 км, шырыня каля 1000 км, глыбіня да 6150 м. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Агульяс|||}} {{няма катэгорый|date=2026-10-20}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} 5gdm9tuxj7dtgd9y2nitku5jw2m4duw Агранамічныя руды 0 817242 5222426 5221364 2026-10-20T16:39:56Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222426 wikitext text/x-wiki '''Агранамічныя руды''' — [[мінерал]]ы і [[горныя пароды]], якія з’яўляюцца [[сыравіна]]й для вытворчасці мінеральных угнаенняў. Да іх належаць [[апатыты]], [[фасфарыт]]ы, [[калійныя солі]], [[калійная салетра|салетра]], [[сера]], карбанатныя пароды ([[даламіт]], [[мел]], вапняк), [[сапрапель|сапрапелі]], вермікуліт, [[торф]] і інш. На выраб мікраўгнаенняў выкарыстоўваюць руды, у якіх ёсць [[медзь]], бор, [[марганец]] і інш. Найбуйнейшыя радовішчы агранамічных руд на [[Беларусь|Беларусі]]: паклады калійных соляў (Салігорскі і Петрыкаўскі раёны), даламітаў (Віцебскі раён), фасфарытаў (усходнія раёны Магілёўскай вобласці). У значных аб’ёмах здабываюцца вапнавыя матэрыялы і торф. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Агранамічныя руды|||}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} [[Катэгорыя:Руды]] mz3f4xlxwgd0vrrgvil6f993ev24gc5 Калійная салетра 0 817244 5222425 5221377 2026-10-20T16:39:49Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5222425 wikitext text/x-wiki '''Калійная салетра''', '''каліевая салетра''' — тэхнічная назва ''калію нітрату'', KNO<sub>3</sub>. Падвойнае комплекснае ўгнаенне, мае [[калій]] (44 % у пераліку на аксід К<sub>2</sub>O) і [[азот]] (13 %). Выкарыстоўваюць на розных глебах, пераважна пад культуры, адчувальныя да хлору (лён, бульбу, тытунь, вінаград). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Калійная салетра|||}} {{няма катэгорый|date=2026-10-20}} lgwoxfbnu4gffbeebscidq276rhf2it Нітрат натрыю 0 817248 5222424 5221391 2026-10-20T16:39:43Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5222424 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Нітрат натрыю''', ''чылійская салетра'', ''нітранатрыт''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|11}} — арт.Натрыю злучэнні</ref> — натрыевая соль [[азотная кіслата|азотнай кіслаты]] з формулай NaNO3. Бясколерныя празрыстыя гіграскапічныя крышталі з ромбаэдрычнай або трыганальнай крышталічнай рашоткай без паху. Смак — рэзкі салёны. Ужываецца вельмі шырока і з’яўляецца незаменным у прамысловасці злучэннем. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{няма катэгорый|date=2026-10-20}} 581kz25do0e4qzy200d2hcvs3m5rzeo Алюмінію фтарыд 0 817259 5222423 5221464 2026-10-20T16:39:25Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222423 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Алюмінію фтарыд''' — неарганічнае бінарнае злучэнне [[алюміній|алюмінію]] і [[фтор]]у. Хімічная формула AlF<sub>3</sub>. Тэмпература ўзгонкі 1279 °C, раствараецца ў вадзе, утварае крышталегідраты. Кампанент электраліту ў вытворчасці алюмінію, таксама флюсаў, эмаляў, керамікі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алюмінію злучэнні|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} [[Катэгорыя:Злучэнні алюмінію]] d5m2861onrxhgkxq7y3d8gr614zlvh4 Алюміню арсенід 0 817266 5222422 5221474 2026-10-20T16:39:16Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222422 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Алюмінію арсенід]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} rfs4vol169t7ler3psagpsq0f8de6d4 Азандэ (пласкагор’е) 0 817271 5222435 5221535 2026-10-20T16:43:04Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}}, + {{ізаляваны артыкул}} 5222435 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Азандэ}} '''Азандэ''' (''Azande'') — пласкагор’е ў [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральнай Афрыцы]], на тэрыторыі [[ЦАР]], [[Заір]]а і [[Судан]]а, водападзел паміж басейнам р. Конга (Заір), возера Чад і р. [[Ніл]]. Сярэднія вышыні 600—900 м, найбольшая вышыня 1388 м (г. Нгая). Характэрны купалападобныя горы, астанцавыя гранітныя хрыбты. Складзена са старажытнакрышталічных парод (граніта-гнейсы, габра-амфібаліты). Радовішчы [[золата]] і [[алмаз]]аў. Высакатраўная саванна з плямамі рэдкастойных лістападных лясоў. Уздоўж рэк вечназялёныя галерэйныя лясы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Азандэ|||}} {{няма катэгорый|date=2026-10-20}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} 8lqw6jmjxp95d4jr043plaap369csac Чузік 0 817282 5222421 5221547 2026-10-20T16:38:53Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5222421 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Чузік''' ({{lang-ru|Чу́зик}}; ({{langs-sel|Чуссо́б}}) — рака ў [[Парабельскі раён|Парабельскім раёне]] [[Томская вобласць|Томскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], левае выток Парабелі. Рака бярэ пачатак у [[Васюганскія балоты|Васюганскіх балотах]]; цячэ на паўночны ўсход, зліваючыся з Кёнгай, утварае раку Парабель (прыток [[Об]]і). Даўжыня — 382 км, плошча вадазборнага басейна — 9000 км². У даліне ракі размешчаны горад [[Кедровы (Томская вобласць)|Кедровы]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{няма катэгорый|date=2026-10-20}} 54bkm0lc40sdofn04095kfls8zxfy8o Модуль:Адміністрацыйны падзел Украіны 828 817285 5222259 5221624 2026-10-20T12:43:21Z Ueschar 151377 5222259 Scribunto text/plain -- Модуль:Адміністрацыйны падзел Украіны/тэст -- Навігацыя паводле КАТАТТГ (P9435), без мясцовых табліц. -- P131/P361 знаходзяць бацькоў, P150/P1383/P527 -- кандыдатаў; -- усе кандыдаты правяраюцца паводле КАТАТТГ. local p = {} local wd = mw.wikibase local UKRAINE = 'Q212' local SPECIAL = { Q1899 = true, Q7525 = true } -- Кіеў, Севастопаль local statements, codes, kinds, names, sitelinks local layouts = { region = { same = { {'region', 'Вобласці'}, {'special', 'Гарады са спецыяльным статусам'} }, lower = { {'raion', 'Раёны'}, {'city', 'Гарады'}, {'seat', 'Раённыя цэнтры'} } }, special = { same = { {'region', 'Вобласці'}, {'special', 'Гарады са спецыяльным статусам'} }, lower = { {'citydistrict', 'Раёны горада'} } }, raion = { same = { {'raion', 'Раёны вобласці'} }, lower = { {'hromada', 'Тэрытарыяльныя грамады'}, {'seat', 'Адміністрацыйны цэнтр'}, {'city', 'Гарады раёна'} } }, hromada = { same = { {'hromada', 'Грамады раёна'}, {'city', 'Гарады іншых грамад'}, {'settlement', 'Цэнтры іншых грамад'} }, lower = { {'seat', 'Адміністрацыйны цэнтр'}, {'city', 'Гарады'}, {'settlement', 'Іншыя населеныя пункты'} } }, citydistrict = { same = { {'citydistrict', 'Раёны горада'} }, lower = {} } } local function isQid(q) return type(q) == 'string' and q:match('^Q[1-9]%d*$') ~= nil end local function current(s) return s.rank ~= 'deprecated' and s.mainsnak and s.mainsnak.snaktype == 'value' and not (s.qualifiers and s.qualifiers.P582) end local function value(s) local data = s.mainsnak and s.mainsnak.datavalue if not data then return nil end local v = data.value if type(v) == 'table' then return v.id end return v end local function values(qid, prop) if not isQid(qid) then return {} end local key = qid .. ':' .. prop if statements[key] then return statements[key] end local result, seen = {}, {} for _, s in ipairs(wd.getAllStatements(qid, prop) or {}) do if current(s) then local x = value(s) if x and not seen[x] then result[#result + 1] = x seen[x] = true end end end statements[key] = result return result end local function bestValue(qid, prop) for _, s in ipairs(wd.getBestStatements(qid, prop) or {}) do if current(s) then local x = value(s) if x then return x end end end return nil end -- UA + 2 (вобласць) + 2 (раён) + 3 (грамада) -- + 3 (населены пункт) + 2 (раён у горадзе) + 5 (ідэнтыфікатар). local function validCode(code) return type(code) == 'string' and #code == 19 and code:match('^UA%d+$') ~= nil and code:sub(3, 4) ~= '00' end local function codeOf(qid) if codes[qid] ~= nil then return codes[qid] or nil end for _, code in ipairs(values(qid, 'P9435')) do if validCode(code) then codes[qid] = code return code end end codes[qid] = false return nil end local function kindOf(qid) if kinds[qid] then return kinds[qid] end local code = codeOf(qid) if not code then return nil end local kind if code:sub(13, 14) ~= '00' then kind = 'citydistrict' elseif code:sub(10, 12) ~= '000' then kind = 'locality' elseif code:sub(7, 9) ~= '000' then kind = 'hromada' elseif code:sub(5, 6) ~= '00' then kind = 'raion' else kind = SPECIAL[qid] and 'special' or 'region' end kinds[qid] = kind return kind end -- Роўныя тэрыторыі павінны мець аднолькавыя адпаведныя -- разрады КАТАТТГ. Апошнія пяць сімвалаў НЕ з'яўляюцца іерархіяй. local prefixLength = { region = 4, special = 4, raion = 6, hromada = 9, locality = 12, citydistrict = 14 } local function belongs(childCode, parentCode, parentKind) if not childCode or not parentCode or not parentKind then return false end local len = prefixLength[parentKind] return len and childCode:sub(1, len) == parentCode:sub(1, len) or false end local function isCity(qid) for _, cls in ipairs(values(qid, 'P31')) do if cls == 'Q12131624' or cls == 'Q515' or cls == 'Q3957' then return true end end return false end local function getTitle(qid) if sitelinks[qid] == nil then sitelinks[qid] = wd.getSitelink(qid, 'bewiki') or false end return sitelinks[qid] or nil end local function getName(qid) if names[qid] then return names[qid] end local name = wd.getLabelByLang(qid, 'be') or getTitle(qid) or wd.getLabelByLang(qid, 'uk') or qid names[qid] = name return name end local function shorten(name, kind) if kind ~= 'region' and kind ~= 'raion' and kind ~= 'hromada' then return name end local res = mw.ustring.gsub(name, '%s+[Вв]обласць$', '') res = mw.ustring.gsub(res, '%s+[Рр]аён$', '') res = mw.ustring.gsub(res, '%s+[Тт]эрытарыяльная грамада$', '') res = mw.ustring.gsub(res, '%s+[Гг]рамада$', '') return res ~= '' and res or name end local alphabet = { 'а','б','в','г','д','е','ё','ж','з','і','й','к','л','м','н', 'о','п','р','с','т','у','ў','ф','х','ц','ч','ш','ы','ь','э','ю','я' } local order = {} for i, letter in ipairs(alphabet) do order[letter] = string.format('%02d', i) end local function sortKey(name) local t = {} for ch in mw.ustring.gmatch(mw.ustring.lower(name), '.') do t[#t + 1] = order[ch] or ('99' .. ch) end return table.concat(t) end local function entry(qid, selected, displayKind) if not isQid(qid) then return nil end local name, title = getName(qid), getTitle(qid) local label = shorten(name, displayKind) local escaped = mw.text.nowiki(label) local text if qid == selected then text = "'''" .. escaped .. "'''" elseif title then text = '[[' .. title .. '|' .. escaped .. ']]' else text = escaped end return { qid = qid, title = title, label = label, text = text, key = sortKey(label) } end -- Бацькоўскі QID шукаем па сувязях Вікіданых, -- але прымаем толькі адпаведнік з правільным КАТАТТГ. local function ancestor(qid, wanted, sourceCode) local queue, seen, i = { { qid = qid, depth = 0 } }, { [qid] = true }, 1 while i <= #queue and i <= 65 do local node = queue[i] i = i + 1 if node.depth < 6 then for _, prop in ipairs({ 'P131', 'P361' }) do for _, parent in ipairs(values(node.qid, prop)) do if isQid(parent) and not seen[parent] then seen[parent] = true local pkind = kindOf(parent) if wanted[pkind] and belongs(sourceCode, codeOf(parent), pkind) then return parent end queue[#queue + 1] = { qid = parent, depth = node.depth + 1 } end end end end end return nil end -- Усе спісы атрымліваем з існых уласцівасцей. -- Код абавязковы як для бацькоўскай адзінкі, так і для кожнага дзіцяці. local function children(parent, wanted) if not isQid(parent) then return {} end local parentKind, parentCode = kindOf(parent), codeOf(parent) if parent ~= UKRAINE and (not parentKind or not parentCode) then return {} end local out, seen = {}, {} local function check(qid) if not isQid(qid) or seen[qid] then return end seen[qid] = true if kindOf(qid) == wanted and (parent == UKRAINE or belongs(codeOf(qid), parentCode, parentKind)) then out[#out + 1] = qid end end local props if parent == UKRAINE then props = { 'P150' } elseif wanted == 'locality' then props = { 'P1383', 'P150', 'P527' } else props = { 'P150', 'P527' } end for _, prop in ipairs(props) do for _, qid in ipairs(values(parent, prop)) do check(qid) end end -- Кіеў і Севастопаль могуць не быць у P150 краіны. if parent == UKRAINE and wanted == 'special' then check('Q1899') check('Q7525') end return out end local function makeLists() local lists = { same = {}, lower = {} } for _, scope in ipairs({ 'same', 'lower' }) do for _, key in ipairs({ 'region','special','raion','hromada','city', 'seat','settlement','citydistrict' }) do lists[scope][key] = {} end end return lists end local function put(lists, scope, group, qid, selected, kind) local e = entry(qid, selected, kind) if e then lists[scope][group][#lists[scope][group] + 1] = e end end local function addChildren(lists, scope, group, parent, childKind, selected) for _, q in ipairs(children(parent, childKind)) do put(lists, scope, group, q, selected, childKind) end end local function addLocalities(lists, scope, parent, selected) for _, q in ipairs(children(parent, 'locality')) do put(lists, scope, isCity(q) and 'city' or 'settlement', q, selected, 'locality') end end local function addSeats(lists, scope, group, unit, selected) local unitCode, unitKind = codeOf(unit), kindOf(unit) for _, q in ipairs(values(unit, 'P36')) do if isQid(q) and kindOf(q) == 'locality' and belongs(codeOf(q), unitCode, unitKind) then put(lists, scope, group, q, selected, 'locality') end end end -- Па-за абранай грамадой бярэм P36 іншых грамад: гэта дае -- гарады і цэнтры нават пры пустым P1383. local function collectOtherSeats(lists, raion, selected, excluded) for _, community in ipairs(children(raion, 'hromada')) do if community ~= excluded then for _, place in ipairs(values(community, 'P36')) do if kindOf(place) == 'locality' and belongs(codeOf(place), codeOf(community), 'hromada') then put(lists, 'same', isCity(place) and 'city' or 'settlement', place, selected, 'locality') end end -- Дадаткова гарады з пералікаў P1383 / P150. for _, place in ipairs(children(community, 'locality')) do if isCity(place) then put(lists, 'same', 'city', place, selected, 'locality') end end end end end -- Навігацыя бярэ за асноўную тэрыторыю грамаду населенага пункта. local function context(qid) local code, kind = codeOf(qid), kindOf(qid) if not kind then return nil, nil, nil, 'няма карэктнага P9435' end if kind == 'region' or kind == 'special' then return qid, kind, UKRAINE end if kind == 'raion' then local parent = ancestor(qid, { region = true, special = true }, code) return qid, kind, parent, (not parent) and 'няма вобласці ў P131/P361' or nil end if kind == 'hromada' then local parent = ancestor(qid, { raion = true }, code) return qid, kind, parent, (not parent) and 'няма раёна ў P131/P361' or nil end if kind == 'citydistrict' then local parent = ancestor(qid, { locality = true, special = true }, code) return qid, kind, parent, (not parent) and 'няма горада ў P131/P361' or nil end if kind == 'locality' then local hromada = ancestor(qid, { hromada = true }, code) if not hromada then return nil, nil, nil, 'няма грамады ў P131/P361' end local raion = ancestor(hromada, { raion = true }, codeOf(hromada)) if not raion then return nil, nil, nil, 'няма раёна для грамады ў P131/P361' end return hromada, 'hromada', raion end end local function build(target, level, parent, selected) local lists = makeLists() if level == 'region' or level == 'special' then addChildren(lists, 'same', 'region', UKRAINE, 'region', selected) addChildren(lists, 'same', 'special', UKRAINE, 'special', selected) put(lists, 'same', level, target, selected, level) if level == 'region' then for _, raion in ipairs(children(target, 'raion')) do put(lists, 'lower', 'raion', raion, selected, 'raion') addSeats(lists, 'lower', 'seat', raion, selected) end addLocalities(lists, 'lower', target, selected) else -- Для Кіева і Севастопаля паказваем вобласці краіны -- разам з гарадамі са спецыяльным статусам і гарадскімі раёнамі. addChildren(lists, 'lower', 'citydistrict', target, 'citydistrict', selected) end elseif level == 'raion' then addChildren(lists, 'same', 'raion', parent, 'raion', selected) put(lists, 'same', 'raion', target, selected, 'raion') -- Раённы цэнтр з P36, калі вядомы яго код. addSeats(lists, 'lower', 'seat', target, selected) for _, hromada in ipairs(children(target, 'hromada')) do put(lists, 'lower', 'hromada', hromada, selected, 'hromada') for _, place in ipairs(values(hromada, 'P36')) do if kindOf(place) == 'locality' and isCity(place) and belongs(codeOf(place), codeOf(hromada), 'hromada') then put(lists, 'lower', 'city', place, selected, 'locality') end end for _, place in ipairs(children(hromada, 'locality')) do if isCity(place) then put(lists, 'lower', 'city', place, selected, 'locality') end end end addLocalities(lists, 'lower', target, selected) elseif level == 'hromada' then for _, hromada in ipairs(children(parent, 'hromada')) do put(lists, 'same', 'hromada', hromada, selected, 'hromada') end put(lists, 'same', 'hromada', target, selected, 'hromada') collectOtherSeats(lists, parent, selected, target) -- Цэнтр сваёй грамады з P36 (раней гэта забывалася). addSeats(lists, 'lower', 'seat', target, selected) addLocalities(lists, 'lower', target, selected) -- Калі ў P1383/P150 населены пункт не пазначаны, ён усё адно -- павінен прысутнічаць ва ўласнай навігацыйнай табліцы. if selected ~= target and kindOf(selected) == 'locality' and belongs(codeOf(selected), codeOf(target), 'hromada') then put(lists, 'lower', isCity(selected) and 'city' or 'settlement', selected, selected, 'locality') if isCity(selected) then addChildren(lists, 'lower', 'citydistrict', selected, 'citydistrict', selected) end end elseif level == 'citydistrict' then addChildren(lists, 'same', 'citydistrict', parent, 'citydistrict', selected) put(lists, 'same', 'citydistrict', target, selected, 'citydistrict') end return lists end local function deduplicate(lists, layout) local used = {} -- У першую чаргу захоўваем падпарадкаваныя населеныя пункты, -- каб яны не паўтараліся як цэнтры грамад. for _, scope in ipairs({ 'lower', 'same' }) do for _, row in ipairs(layout[scope]) do local group = row[1] local result = {} for _, e in ipairs(lists[scope][group]) do local titleKey = e.title and ('title:' .. e.title) or nil if not used['qid:' .. e.qid] and (not titleKey or not used[titleKey]) then used['qid:' .. e.qid] = true if titleKey then used[titleKey] = true end result[#result + 1] = e end end table.sort(result, function(a, b) if a.key == b.key then return a.qid < b.qid end return a.key < b.key end) lists[scope][group] = result end end end local function hasRows(lists, rows, scope) for _, row in ipairs(rows) do if #lists[scope][row[1]] > 0 then return true end end return false end local function appendRows(args, n, lists, rows, scope, header) if not hasRows(lists, rows, scope) then return n end if header then n = n + 1 args['спіс' .. n] = '<div style="text-align:center;font-weight:bold">' .. header .. '</div>' end for _, row in ipairs(rows) do local content = lists[scope][row[1]] if #content > 0 then local list = {} for _, e in ipairs(content) do list[#list + 1] = '* ' .. e.text end n = n + 1 args['загаловак' .. n] = row[2] args['спіс' .. n] = '\n' .. table.concat(list, '\n') end end return n end local function headingLink(qid) local label, title = getName(qid), getTitle(qid) if title then return '[[' .. title .. '|' .. mw.text.nowiki(label) .. ']]' end return '[https://www.wikidata.org/wiki/' .. qid .. ' ' .. mw.text.nowiki(label) .. ']' end local function coat(qid) local file = bestValue(qid, 'P94') if type(file) ~= 'string' or file == '' or file:find('[%[%]|{}<>]') then return nil end return '[[Файл:' .. file .. '|70пкс|alt=Герб ' .. mw.text.nowiki(getName(qid)) .. ']]' end local function errorNotice(qid, message) local target = isQid(qid) and (' [https://www.wikidata.org/wiki/' .. qid .. ' Вікіданыя]') or '' return '<div class="error" style="font-size:90%">' .. 'Навігацыя Украіны: ' .. mw.text.nowiki(message) .. '.' .. target .. '</div>' end -- Звесткі для пошуку памылак у Вікіданых. Не паказваюцца ў артыкулах -- без параметра |дыягностыка=1 або асобнага #invoke:...|debug. local function diagnostic(qid) local out = {'== Праверка Вікіданых для ' .. qid .. ' =='} local code = codeOf(qid) local kind = kindOf(qid) out[#out + 1] = 'КАТАТТГ (P9435): <code>' .. mw.text.nowiki(code or 'адсутнічае') .. '</code>; узровень: ' .. (kind or 'не вызначаны') .. '.' local target, level, parent, problem = context(qid) if problem then out[#out + 1] = 'Праблема: ' .. problem .. '.' end if not target then return table.concat(out, '\n\n') end local units = { {'Бягучы аб’ект', qid}, {'Тэрыторыя навігацыі', target}, {'Вышэйшая адзінка', parent} } local visited = {} for _, pair in ipairs(units) do local unit = pair[2] if isQid(unit) and not visited[unit] then visited[unit] = true out[#out + 1] = '=== ' .. pair[1] .. ': ' .. mw.text.nowiki(getName(unit)) .. ' (' .. unit .. ') ===' local items, total = {}, 0 for _, prop in ipairs({'P150','P527','P1383','P36'}) do local vals = values(unit, prop) out[#out + 1] = '* ' .. prop .. ': ' .. #vals .. ' элементаў.' for _, child in ipairs(vals) do if isQid(child) and not items[child] then items[child] = true total = total + 1 local c = codeOf(child) if not c then out[#out + 1] = '** БЕЗ P9435: ' .. '[https://www.wikidata.org/wiki/' .. child .. ' ' .. child .. '] — ' .. mw.text.nowiki(getName(child)) elseif unit ~= UKRAINE and codeOf(unit) and not belongs(c, codeOf(unit), kindOf(unit)) then out[#out + 1] = '** Код не адпавядае тэрыторыі: ' .. '[https://www.wikidata.org/wiki/' .. child .. ' ' .. child .. '] — <code>' .. c .. '</code>' end end end end if total == 0 then out[#out + 1] = "'''Няма пераліку кандыдатаў.''' " .. 'Дапоўніце P150, P1383 або P527 гэтай адзінкі.' end end end out[#out + 1] = "''КАТАТТГ правярае прыналежнасць, але Lua " .. "не можа атрымаць усе QID паводле прэфікса кода. " .. "Для поўнай навігацыі патрэбны пералікі Вікіданых.''" return table.concat(out, '\n') end function p.debug(frame) statements, codes, kinds, names, sitelinks = {}, {}, {}, {}, {} local qid = mw.text.trim(frame.args.qid or '') if qid == '' then qid = wd.getEntityIdForCurrentPage() end if not isQid(qid) then return 'Няправільны QID' end return diagnostic(qid) end function p.main(frame) statements, codes, kinds, names, sitelinks = {}, {}, {}, {}, {} local qid = mw.text.trim(frame.args.qid or '') if qid == '' then qid = wd.getEntityIdForCurrentPage() end if not isQid(qid) then return errorNotice(nil, 'не знойдзены элемент Вікіданых') end if frame.args['дыягностыка'] == '1' or frame.args['debug'] == '1' then return diagnostic(qid) end local target, level, parent, problem = context(qid) if not target then return errorNotice(qid, problem or 'не ўдалося вызначыць тэрыторыю') end if not parent then return errorNotice(qid, problem or 'не вызначана вышэйшая адміністрацыйная адзінка') end local lists = build(target, level, parent, qid) local layout = layouts[level] deduplicate(lists, layout) local args = { ['імя'] = 'Адміністрацыйны падзел Украіны', ['state'] = 'autocollapse', ['клас_спісаў'] = 'hlist', ['загаловак'] = '<span style="font-size:90%;font-weight:normal">↑ ' .. headingLink(parent) .. '</span> &nbsp;›&nbsp; ' .. headingLink(target) } local image = coat(target) if image then args['выява'] = image end local twoSections = hasRows(lists, layout.same, 'same') and hasRows(lists, layout.lower, 'lower') local n = 0 local sameHeader = level == 'hromada' and 'Грамады і населеныя пункты раёна' or 'Адміністрацыйныя адзінкі таго ж узроўню' local lowerHeader = level == 'hromada' and 'Населеныя пункты грамады' or 'Ніжэйшыя адміністрацыйныя адзінкі і населеныя пункты' n = appendRows(args, n, lists, layout.same, 'same', twoSections and sameHeader or nil) n = appendRows(args, n, lists, layout.lower, 'lower', twoSections and lowerHeader or nil) if n == 0 then return errorNotice(qid, 'не атрымалася сфарміраваць навігацыю') end return frame:expandTemplate { title = 'Навігацыйная табліца', args = args } end return p rkwh73kvgrkpxzgfysxu8ky8atu1ud4 5222592 5222259 2026-10-21T07:05:00Z Ueschar 151377 5222592 Scribunto text/plain -- Модуль:Адміністрацыйны падзел Украіны/тэст (версія 6) -- Навігацыя паводле КАТАТТГ (P9435), без мясцовых табліц. -- P131/P361 знаходзяць бацькоў, P150/P1383/P527 -- кандыдатаў; -- усе кандыдаты правяраюцца паводле КАТАТТГ. -- Адзін P9435 можа памылкова быць і ў ліквідаванага раёна: правяраем P576 і P31. -- Без P150/P527/P1383 у бацькоўскім элеменце поўных пералікаў атрымаць немагчыма. local p = {} local wd = mw.wikibase local UKRAINE = 'Q212' local CRIMEA = 'Q756294' -- Аўтаномная Рэспубліка Крым (не паўвостраў Q7835) local SPECIAL = { Q1899 = true, Q7525 = true } -- Кіеў, Севастопаль local statements, codes, kinds, names, sitelinks, obsolete local layouts = { region = { same = { {'region', 'Вобласці'}, {'crimea', 'Аўтаномная рэспубліка'}, {'special', 'Гарады са спецыяльным статусам'} }, lower = { {'raion', 'Раёны'}, {'city', 'Гарады'}, {'seat', 'Раённыя цэнтры'} } }, special = { same = { {'region', 'Вобласці'}, {'crimea', 'Аўтаномная рэспубліка'}, {'special', 'Гарады са спецыяльным статусам'} }, lower = { {'citydistrict', 'Раёны горада'} } }, raion = { same = { {'raion', 'Раёны вобласці'} }, lower = { {'hromada', 'Тэрытарыяльныя грамады'}, {'seat', 'Адміністрацыйны цэнтр'}, {'city', 'Гарады раёна'} } }, hromada = { same = { {'hromada', 'Грамады раёна'}, {'city', 'Гарады іншых грамад'}, {'settlement', 'Цэнтры іншых грамад'} }, lower = { {'seat', 'Адміністрацыйны цэнтр'}, {'city', 'Гарады'}, {'settlement', 'Іншыя населеныя пункты'} } }, citydistrict = { same = { {'citydistrict', 'Раёны горада'} }, lower = {} } } local function isQid(q) return type(q) == 'string' and q:match('^Q[1-9]%d*$') ~= nil end local function current(s) return s.rank ~= 'deprecated' and s.mainsnak and s.mainsnak.snaktype == 'value' and not (s.qualifiers and s.qualifiers.P582) end local function value(s) local data = s.mainsnak and s.mainsnak.datavalue if not data then return nil end local v = data.value if type(v) == 'table' then return v.id end return v end local function values(qid, prop) if not isQid(qid) then return {} end local key = qid .. ':' .. prop if statements[key] then return statements[key] end local result, seen = {}, {} for _, s in ipairs(wd.getAllStatements(qid, prop) or {}) do if current(s) then local x = value(s) if x and not seen[x] then result[#result + 1] = x seen[x] = true end end end statements[key] = result return result end local function bestValue(qid, prop) for _, s in ipairs(wd.getBestStatements(qid, prop) or {}) do if current(s) then local x = value(s) if x then return x end end end return nil end -- Шэраг гістарычных раёнаў Украіны памылкова маюць P9435, -- тоесны коду сучаснага раёна. Ідэнтыфікатар сам па сабе не -- вызначае, ці дзейнічае адміністрацыйная адзінка. local function isObsolete(qid) if obsolete[qid] ~= nil then return obsolete[qid] end for _, claim in ipairs(wd.getAllStatements(qid, 'P576') or {}) do if current(claim) then obsolete[qid] = true return true end end for _, cls in ipairs(values(qid, 'P31')) do if cls == 'Q114072597' then -- ліквідаваны раён Украіны obsolete[qid] = true return true end end obsolete[qid] = false return false end -- UA + 2 (вобласць) + 2 (раён) + 3 (грамада) -- + 3 (населены пункт) + 2 (раён у горадзе) + 5 (ідэнтыфікатар). local function validCode(code) return type(code) == 'string' and #code == 19 and code:match('^UA%d+$') ~= nil and code:sub(3, 4) ~= '00' end local function codeOf(qid) if isObsolete(qid) then return nil end if codes[qid] ~= nil then return codes[qid] or nil end for _, code in ipairs(values(qid, 'P9435')) do if validCode(code) then codes[qid] = code return code end end codes[qid] = false return nil end local function kindOf(qid) if kinds[qid] then return kinds[qid] end local code = codeOf(qid) if not code then return nil end local kind if code:sub(13, 14) ~= '00' then kind = 'citydistrict' elseif code:sub(10, 12) ~= '000' then kind = 'locality' elseif code:sub(7, 9) ~= '000' then kind = 'hromada' elseif code:sub(5, 6) ~= '00' then kind = 'raion' else kind = SPECIAL[qid] and 'special' or 'region' end kinds[qid] = kind return kind end -- Роўныя тэрыторыі павінны мець аднолькавыя адпаведныя -- разрады КАТАТТГ. Апошнія пяць сімвалаў НЕ з'яўляюцца іерархіяй. local prefixLength = { region = 4, special = 4, raion = 6, hromada = 9, locality = 12, citydistrict = 14 } local function belongs(childCode, parentCode, parentKind) if not childCode or not parentCode or not parentKind then return false end local len = prefixLength[parentKind] return len and childCode:sub(1, len) == parentCode:sub(1, len) or false end local function isCity(qid) for _, cls in ipairs(values(qid, 'P31')) do if cls == 'Q12131624' or cls == 'Q515' or cls == 'Q3957' then return true end end return false end local function getTitle(qid) if sitelinks[qid] == nil then sitelinks[qid] = wd.getSitelink(qid, 'bewiki') or false end return sitelinks[qid] or nil end local function getName(qid) if names[qid] then return names[qid] end local name = wd.getLabelByLang(qid, 'be') or getTitle(qid) or wd.getLabelByLang(qid, 'uk') or qid names[qid] = name return name end -- Скарачаем толькі подпісы ў навігацыі, а не назвы старонак. -- Для грамад прыбіраем і «грамада», і тып («гарадская» і інш.). -- Пры адсутнасці беларускай меткі ўлічваем і ўкраінскія назвы. local function shorten(name, kind) if kind ~= 'region' and kind ~= 'raion' and kind ~= 'hromada' then return name end local res = name if kind == 'region' then res = mw.ustring.gsub(res, '%s+[Вв]обласць$', '') elseif kind == 'raion' then res = mw.ustring.gsub(res, '%s+[Рр]аён$', '') res = mw.ustring.gsub(res, '%s+[Рр]айон$', '') elseif kind == 'hromada' then local suffixes = { '%s+[Тт]эрытарыяльная%s+[Гг]рамада$', '%s+[Тт]ериторіальна%s+[Гг]ромада$', '%s+[Гг]рамада$', '%s+[Гг]ромада$', '%s+[Гг]арадская$', '%s+[Сс]ельская$', '%s+[Пп]асялковая$', '%s+[Вв]ясковая$', '%s+[Мм]іська$', '%s+[Сс]ільська$', '%s+[Сс]елищна$', '%s+[Гг]ородская$', '%s+[Пп]оселковая$' } for _, pattern in ipairs(suffixes) do res = mw.ustring.gsub(res, pattern, '') end end res = mw.ustring.gsub(res, '^%s+', '') res = mw.ustring.gsub(res, '%s+$', '') return res ~= '' and res or name end local alphabet = { 'а','б','в','г','д','е','ё','ж','з','і','й','к','л','м','н', 'о','п','р','с','т','у','ў','ф','х','ц','ч','ш','ы','ь','э','ю','я' } local order = {} for i, letter in ipairs(alphabet) do order[letter] = string.format('%02d', i) end local function sortKey(name) local t = {} for ch in mw.ustring.gmatch(mw.ustring.lower(name), '.') do t[#t + 1] = order[ch] or ('99' .. ch) end return table.concat(t) end local function entry(qid, selected, displayKind) if not isQid(qid) then return nil end local name, title = getName(qid), getTitle(qid) local label = (qid == CRIMEA and displayKind == 'crimea') and 'Крым' or shorten(name, displayKind) local escaped = mw.text.nowiki(label) local text if qid == selected then text = "'''" .. escaped .. "'''" elseif title then text = '[[' .. title .. '|' .. escaped .. ']]' else text = escaped end return { qid = qid, title = title, label = label, text = text, key = sortKey(label) } end -- Бацькоўскі QID шукаем па сувязях Вікіданых, -- але прымаем толькі адпаведнік з правільным КАТАТТГ. local function ancestor(qid, wanted, sourceCode) local queue, seen, i = { { qid = qid, depth = 0 } }, { [qid] = true }, 1 while i <= #queue and i <= 65 do local node = queue[i] i = i + 1 if node.depth < 6 then for _, prop in ipairs({ 'P131', 'P361' }) do for _, parent in ipairs(values(node.qid, prop)) do if isQid(parent) and not seen[parent] then seen[parent] = true local pkind = kindOf(parent) if wanted[pkind] and belongs(sourceCode, codeOf(parent), pkind) then return parent end queue[#queue + 1] = { qid = parent, depth = node.depth + 1 } end end end end end return nil end -- Усе спісы атрымліваем з існых уласцівасцей. -- Код абавязковы як для бацькоўскай адзінкі, так і для кожнага дзіцяці. local function children(parent, wanted) if not isQid(parent) then return {} end local parentKind, parentCode = kindOf(parent), codeOf(parent) if parent ~= UKRAINE and (not parentKind or not parentCode) then return {} end local out, seen = {}, {} local function check(qid) if not isQid(qid) or seen[qid] then return end seen[qid] = true if kindOf(qid) == wanted and (parent == UKRAINE or belongs(codeOf(qid), parentCode, parentKind)) then out[#out + 1] = qid end end local props if parent == UKRAINE then props = { 'P150' } elseif wanted == 'locality' then props = { 'P1383', 'P150', 'P527' } else props = { 'P150', 'P527' } end for _, prop in ipairs(props) do for _, qid in ipairs(values(parent, prop)) do check(qid) end end -- Кіеў і Севастопаль могуць не быць у P150 краіны. if parent == UKRAINE and wanted == 'special' then check('Q1899') check('Q7525') end return out end local function makeLists() local lists = { same = {}, lower = {} } for _, scope in ipairs({ 'same', 'lower' }) do for _, key in ipairs({ 'region','special','raion','hromada','city', 'seat','settlement','citydistrict' }) do lists[scope][key] = {} end end return lists end local function put(lists, scope, group, qid, selected, kind) local e = entry(qid, selected, kind) if e then lists[scope][group][#lists[scope][group] + 1] = e end end local function addChildren(lists, scope, group, parent, childKind, selected) for _, q in ipairs(children(parent, childKind)) do put(lists, scope, group, q, selected, childKind) end end local function addLocalities(lists, scope, parent, selected) for _, q in ipairs(children(parent, 'locality')) do put(lists, scope, isCity(q) and 'city' or 'settlement', q, selected, 'locality') end end local function addSeats(lists, scope, group, unit, selected) local unitCode, unitKind = codeOf(unit), kindOf(unit) for _, q in ipairs(values(unit, 'P36')) do if isQid(q) and kindOf(q) == 'locality' and belongs(codeOf(q), unitCode, unitKind) then put(lists, scope, group, q, selected, 'locality') end end end -- Па-за абранай грамадой бярэм P36 іншых грамад: гэта дае -- гарады і цэнтры нават пры пустым P1383. local function collectOtherSeats(lists, raion, selected, excluded) for _, community in ipairs(children(raion, 'hromada')) do if community ~= excluded then for _, place in ipairs(values(community, 'P36')) do if kindOf(place) == 'locality' and belongs(codeOf(place), codeOf(community), 'hromada') then put(lists, 'same', isCity(place) and 'city' or 'settlement', place, selected, 'locality') end end -- Дадаткова гарады з пералікаў P1383 / P150. for _, place in ipairs(children(community, 'locality')) do if isCity(place) then put(lists, 'same', 'city', place, selected, 'locality') end end end end end -- Навігацыя бярэ за асноўную тэрыторыю грамаду населенага пункта. local function context(qid) local code, kind = codeOf(qid), kindOf(qid) if not kind then return nil, nil, nil, 'няма карэктнага P9435' end if kind == 'region' or kind == 'special' then return qid, kind, UKRAINE end if kind == 'raion' then local parent = ancestor(qid, { region = true, special = true }, code) return qid, kind, parent, (not parent) and 'няма вобласці ў P131/P361' or nil end if kind == 'hromada' then local parent = ancestor(qid, { raion = true }, code) return qid, kind, parent, (not parent) and 'няма раёна ў P131/P361' or nil end if kind == 'citydistrict' then local parent = ancestor(qid, { locality = true, special = true }, code) return qid, kind, parent, (not parent) and 'няма горада ў P131/P361' or nil end if kind == 'locality' then local hromada = ancestor(qid, { hromada = true }, code) if not hromada then return nil, nil, nil, 'няма грамады ў P131/P361' end local raion = ancestor(hromada, { raion = true }, codeOf(hromada)) if not raion then return nil, nil, nil, 'няма раёна для грамады ў P131/P361' end return hromada, 'hromada', raion end end local function build(target, level, parent, selected) local lists = makeLists() if level == 'region' or level == 'special' then -- Аддзяляем АР Крым ад 24 абласцей Украіны. -- На ўзроўні кода КАТАТТГ гэта таксама region, -- але ў навігацыі для яе прадугледжаны асобны радок. for _, region in ipairs(children(UKRAINE, 'region')) do if region == CRIMEA then put(lists, 'same', 'crimea', region, selected, 'crimea') else put(lists, 'same', 'region', region, selected, 'region') end end -- Q756294 можа адсутнічаць у P150 краіны, таму падстрахоўваемся. if kindOf(CRIMEA) == 'region' then put(lists, 'same', 'crimea', CRIMEA, selected, 'crimea') end addChildren(lists, 'same', 'special', UKRAINE, 'special', selected) if target == CRIMEA then put(lists, 'same', 'crimea', target, selected, 'crimea') else put(lists, 'same', level, target, selected, level) end if level == 'region' then for _, raion in ipairs(children(target, 'raion')) do put(lists, 'lower', 'raion', raion, selected, 'raion') addSeats(lists, 'lower', 'seat', raion, selected) end addLocalities(lists, 'lower', target, selected) else -- Для Кіева і Севастопаля паказваем вобласці краіны -- разам з гарадамі са спецыяльным статусам і гарадскімі раёнамі. addChildren(lists, 'lower', 'citydistrict', target, 'citydistrict', selected) end elseif level == 'raion' then addChildren(lists, 'same', 'raion', parent, 'raion', selected) put(lists, 'same', 'raion', target, selected, 'raion') -- Раённы цэнтр з P36, калі вядомы яго код. addSeats(lists, 'lower', 'seat', target, selected) for _, hromada in ipairs(children(target, 'hromada')) do put(lists, 'lower', 'hromada', hromada, selected, 'hromada') for _, place in ipairs(values(hromada, 'P36')) do if kindOf(place) == 'locality' and isCity(place) and belongs(codeOf(place), codeOf(hromada), 'hromada') then put(lists, 'lower', 'city', place, selected, 'locality') end end for _, place in ipairs(children(hromada, 'locality')) do if isCity(place) then put(lists, 'lower', 'city', place, selected, 'locality') end end end addLocalities(lists, 'lower', target, selected) elseif level == 'hromada' then for _, hromada in ipairs(children(parent, 'hromada')) do put(lists, 'same', 'hromada', hromada, selected, 'hromada') end put(lists, 'same', 'hromada', target, selected, 'hromada') collectOtherSeats(lists, parent, selected, target) -- Цэнтр сваёй грамады з P36 (раней гэта забывалася). addSeats(lists, 'lower', 'seat', target, selected) addLocalities(lists, 'lower', target, selected) -- Калі ў P1383/P150 населены пункт не пазначаны, ён усё адно -- павінен прысутнічаць ва ўласнай навігацыйнай табліцы. if selected ~= target and kindOf(selected) == 'locality' and belongs(codeOf(selected), codeOf(target), 'hromada') then put(lists, 'lower', isCity(selected) and 'city' or 'settlement', selected, selected, 'locality') if isCity(selected) then addChildren(lists, 'lower', 'citydistrict', selected, 'citydistrict', selected) end end elseif level == 'citydistrict' then addChildren(lists, 'same', 'citydistrict', parent, 'citydistrict', selected) put(lists, 'same', 'citydistrict', target, selected, 'citydistrict') end return lists end -- P150 можа адначасова змяшчаць стары і сучасны раён. -- Для аднолькавых назваў адзінак выбіраем сучасны QID, -- бягучы артыкул мае безумоўны прыярытэт. local dedupByName = { region = true, crimea = true, special = true, raion = true, hromada = true, citydistrict = true } local function inceptionYear(qid) for _, statement in ipairs(wd.getAllStatements(qid, 'P571') or {}) do if current(statement) then local data = statement.mainsnak.datavalue local v = data and data.value if type(v) == 'table' and type(v.time) == 'string' then return tonumber(v.time:match('^[+-](%d+)')) end end end return nil end local function betterDuplicate(candidate, existing, selected) if candidate.qid == selected then return true end if existing.qid == selected then return false end -- Для раёнаў рэформы 2020 г. аддаём перавагу новай адзінцы, -- нават калі спасылка на беларускую старонку ёсць толькі ў старой. local cy, ey = inceptionYear(candidate.qid), inceptionYear(existing.qid) if cy and ey and cy ~= ey then return cy > ey end if cy and cy >= 2020 and (not ey or ey < 2020) then return true end if ey and ey >= 2020 and (not cy or cy < 2020) then return false end if candidate.title and not existing.title then return true end return false end local function deduplicate(lists, layout, selected) -- Спярша разглядаем кожны радок асобна: стары і новы QID -- могуць мець аднолькавы подпіс пасля скарачэння. for _, scope in ipairs({ 'lower', 'same' }) do for _, row in ipairs(layout[scope]) do local group = row[1] if dedupByName[group] then local result, byName = {}, {} for _, e in ipairs(lists[scope][group]) do local normalized = mw.ustring.gsub(e.label, '%s+', ' ') local key = mw.ustring.lower(normalized) local i = byName[key] if not i then result[#result + 1] = e byName[key] = #result elseif betterDuplicate(e, result[i], selected) then result[i] = e end end lists[scope][group] = result end end end -- Пасля прыбіраем тыя ж QID / старонкі паміж рознымі групамі. -- Ніжэйшыя раздзелы маюць прыярытэт, як і ў версіі 4. local used = {} for _, scope in ipairs({ 'lower', 'same' }) do for _, row in ipairs(layout[scope]) do local group = row[1] local result = {} for _, e in ipairs(lists[scope][group]) do local titleKey = e.title and ('title:' .. e.title) or nil if not used['qid:' .. e.qid] and (not titleKey or not used[titleKey]) then used['qid:' .. e.qid] = true if titleKey then used[titleKey] = true end result[#result + 1] = e end end table.sort(result, function(a, b) if a.key == b.key then return a.qid < b.qid end return a.key < b.key end) lists[scope][group] = result end end end local function hasRows(lists, rows, scope) for _, row in ipairs(rows) do if #lists[scope][row[1]] > 0 then return true end end return false end local function appendRows(args, n, lists, rows, scope, header) if not hasRows(lists, rows, scope) then return n end if header then n = n + 1 args['спіс' .. n] = '<div style="text-align:center;font-weight:bold">' .. header .. '</div>' end for _, row in ipairs(rows) do local content = lists[scope][row[1]] if #content > 0 then local list = {} for _, e in ipairs(content) do list[#list + 1] = '* ' .. e.text end n = n + 1 args['загаловак' .. n] = row[2] args['спіс' .. n] = '\n' .. table.concat(list, '\n') end end return n end local function headingLink(qid) local label, title = getName(qid), getTitle(qid) if title then return '[[' .. title .. '|' .. mw.text.nowiki(label) .. ']]' end return '[https://www.wikidata.org/wiki/' .. qid .. ' ' .. mw.text.nowiki(label) .. ']' end local function coat(qid) local file = bestValue(qid, 'P94') if type(file) ~= 'string' or file == '' or file:find('[%[%]|{}<>]') then return nil end return '[[Файл:' .. file .. '|70пкс|alt=Герб ' .. mw.text.nowiki(getName(qid)) .. ']]' end local function errorNotice(qid, message) local target = isQid(qid) and (' [https://www.wikidata.org/wiki/' .. qid .. ' Вікіданыя]') or '' return '<div class="error" style="font-size:90%">' .. 'Навігацыя Украіны: ' .. mw.text.nowiki(message) .. '.' .. target .. '</div>' end -- Звесткі для пошуку памылак у Вікіданых. Не паказваюцца ў артыкулах -- без параметра |дыягностыка=1 або асобнага #invoke:...|debug. local function diagnostic(qid) local out = {'== Праверка Вікіданых для ' .. qid .. ' =='} local code = codeOf(qid) local kind = kindOf(qid) if isObsolete(qid) then out[#out + 1] = "'''Увага: аб’ект ліквідаваны, код у навігацыі не выкарыстоўваецца.'''" end out[#out + 1] = 'КАТАТТГ (P9435): <code>' .. mw.text.nowiki(code or 'адсутнічае') .. '</code>; узровень: ' .. (kind or 'не вызначаны') .. '.' local target, level, parent, problem = context(qid) if problem then out[#out + 1] = 'Праблема: ' .. problem .. '.' end if not target then return table.concat(out, '\n\n') end local units = { {'Бягучы аб’ект', qid}, {'Тэрыторыя навігацыі', target}, {'Вышэйшая адзінка', parent} } local visited = {} for _, pair in ipairs(units) do local unit = pair[2] if isQid(unit) and not visited[unit] then visited[unit] = true out[#out + 1] = '=== ' .. pair[1] .. ': ' .. mw.text.nowiki(getName(unit)) .. ' (' .. unit .. ') ===' local items, total = {}, 0 for _, prop in ipairs({'P150','P527','P1383','P36'}) do local vals = values(unit, prop) out[#out + 1] = '* ' .. prop .. ': ' .. #vals .. ' элементаў.' for _, child in ipairs(vals) do if isQid(child) and not items[child] then items[child] = true total = total + 1 local c = codeOf(child) if not c then out[#out + 1] = '** БЕЗ P9435: ' .. '[https://www.wikidata.org/wiki/' .. child .. ' ' .. child .. '] — ' .. mw.text.nowiki(getName(child)) elseif unit ~= UKRAINE and codeOf(unit) and not belongs(c, codeOf(unit), kindOf(unit)) then out[#out + 1] = '** Код не адпавядае тэрыторыі: ' .. '[https://www.wikidata.org/wiki/' .. child .. ' ' .. child .. '] — <code>' .. c .. '</code>' end end end end if total == 0 then out[#out + 1] = "'''Няма ніводнага кандыдата.''' " .. 'У адпаведным элеменце Вікіданых неабходна ' .. 'стварыць пералік P150 (адміністрацыйныя адзінкі) ' .. 'або P1383 (населеныя пункты). ' .. 'Адных P131 у даччыных элементаў недастаткова.' end end end out[#out + 1] = "''КАТАТТГ правярае прыналежнасць, але Lua " .. "не можа атрымаць усе QID паводле прэфікса кода. " .. "Для поўнай навігацыі патрэбны пералікі Вікіданых.''" return table.concat(out, '\n') end function p.debug(frame) statements, codes, kinds, names, sitelinks, obsolete = {}, {}, {}, {}, {}, {} local qid = mw.text.trim(frame.args.qid or '') if qid == '' then qid = wd.getEntityIdForCurrentPage() end if not isQid(qid) then return 'Няправільны QID' end return diagnostic(qid) end function p.main(frame) statements, codes, kinds, names, sitelinks, obsolete = {}, {}, {}, {}, {}, {} local qid = mw.text.trim(frame.args.qid or '') if qid == '' then qid = wd.getEntityIdForCurrentPage() end if not isQid(qid) then return errorNotice(nil, 'не знойдзены элемент Вікіданых') end if frame.args['дыягностыка'] == '1' or frame.args['debug'] == '1' then return diagnostic(qid) end local target, level, parent, problem = context(qid) if not target then return errorNotice(qid, problem or 'не ўдалося вызначыць тэрыторыю') end if not parent then return errorNotice(qid, problem or 'не вызначана вышэйшая адміністрацыйная адзінка') end local lists = build(target, level, parent, qid) local layout = layouts[level] deduplicate(lists, layout, qid) local args = { ['імя'] = 'Адміністрацыйны падзел Украіны', ['state'] = 'autocollapse', ['клас_спісаў'] = 'hlist', ['загаловак'] = '<span style="font-size:90%;font-weight:normal">↑ ' .. headingLink(parent) .. '</span> &nbsp;›&nbsp; ' .. headingLink(target) } local image = coat(target) if image then args['выява'] = image end local twoSections = hasRows(lists, layout.same, 'same') and hasRows(lists, layout.lower, 'lower') if level == 'raion' and #lists.lower.hromada == 0 and #lists.lower.city == 0 then twoSections = false -- адзін цэнтр не азначае, што ёсць пералік end local n = 0 local sameHeader = level == 'hromada' and 'Грамады і населеныя пункты раёна' or 'Адміністрацыйныя адзінкі таго ж узроўню' local lowerHeader = level == 'hromada' and 'Населеныя пункты грамады' or 'Ніжэйшыя адміністрацыйныя адзінкі і населеныя пункты' n = appendRows(args, n, lists, layout.same, 'same', twoSections and sameHeader or nil) n = appendRows(args, n, lists, layout.lower, 'lower', twoSections and lowerHeader or nil) if n == 0 then return errorNotice(qid, 'не атрымалася сфарміраваць навігацыю') end return frame:expandTemplate { title = 'Навігацыйная табліца', args = args } end return p bu5mn43bddxr7eoe97xvk166g7t0g2l 5222597 5222592 2026-10-21T07:09:35Z Ueschar 151377 5222597 Scribunto text/plain -- Модуль:Адміністрацыйны падзел Украіны/тэст (версія 6 — выпраўленне памылкі crimea) -- Навігацыя паводле КАТАТТГ (P9435), без мясцовых табліц. -- P131/P361 знаходзяць бацькоў, P150/P1383/P527 -- кандыдатаў; -- усе кандыдаты правяраюцца паводле КАТАТТГ. -- Адзін P9435 можа памылкова быць і ў ліквідаванага раёна: правяраем P576 і P31. -- Без P150/P527/P1383 у бацькоўскім элеменце поўных пералікаў атрымаць немагчыма. local p = {} local wd = mw.wikibase local UKRAINE = 'Q212' local CRIMEA = 'Q756294' -- Аўтаномная Рэспубліка Крым (не паўвостраў Q7835) local SPECIAL = { Q1899 = true, Q7525 = true } -- Кіеў, Севастопаль local statements, codes, kinds, names, sitelinks, obsolete local layouts = { region = { same = { {'region', 'Вобласці'}, {'crimea', 'Аўтаномная рэспубліка'}, {'special', 'Гарады са спецыяльным статусам'} }, lower = { {'raion', 'Раёны'}, {'city', 'Гарады'}, {'seat', 'Раённыя цэнтры'} } }, special = { same = { {'region', 'Вобласці'}, {'crimea', 'Аўтаномная рэспубліка'}, {'special', 'Гарады са спецыяльным статусам'} }, lower = { {'citydistrict', 'Раёны горада'} } }, raion = { same = { {'raion', 'Раёны вобласці'} }, lower = { {'hromada', 'Тэрытарыяльныя грамады'}, {'seat', 'Адміністрацыйны цэнтр'}, {'city', 'Гарады раёна'} } }, hromada = { same = { {'hromada', 'Грамады раёна'}, {'city', 'Гарады іншых грамад'}, {'settlement', 'Цэнтры іншых грамад'} }, lower = { {'seat', 'Адміністрацыйны цэнтр'}, {'city', 'Гарады'}, {'settlement', 'Іншыя населеныя пункты'} } }, citydistrict = { same = { {'citydistrict', 'Раёны горада'} }, lower = {} } } local function isQid(q) return type(q) == 'string' and q:match('^Q[1-9]%d*$') ~= nil end local function current(s) return s.rank ~= 'deprecated' and s.mainsnak and s.mainsnak.snaktype == 'value' and not (s.qualifiers and s.qualifiers.P582) end local function value(s) local data = s.mainsnak and s.mainsnak.datavalue if not data then return nil end local v = data.value if type(v) == 'table' then return v.id end return v end local function values(qid, prop) if not isQid(qid) then return {} end local key = qid .. ':' .. prop if statements[key] then return statements[key] end local result, seen = {}, {} for _, s in ipairs(wd.getAllStatements(qid, prop) or {}) do if current(s) then local x = value(s) if x and not seen[x] then result[#result + 1] = x seen[x] = true end end end statements[key] = result return result end local function bestValue(qid, prop) for _, s in ipairs(wd.getBestStatements(qid, prop) or {}) do if current(s) then local x = value(s) if x then return x end end end return nil end -- Шэраг гістарычных раёнаў Украіны памылкова маюць P9435, -- тоесны коду сучаснага раёна. Ідэнтыфікатар сам па сабе не -- вызначае, ці дзейнічае адміністрацыйная адзінка. local function isObsolete(qid) if obsolete[qid] ~= nil then return obsolete[qid] end for _, claim in ipairs(wd.getAllStatements(qid, 'P576') or {}) do if current(claim) then obsolete[qid] = true return true end end for _, cls in ipairs(values(qid, 'P31')) do if cls == 'Q114072597' then -- ліквідаваны раён Украіны obsolete[qid] = true return true end end obsolete[qid] = false return false end -- UA + 2 (вобласць) + 2 (раён) + 3 (грамада) -- + 3 (населены пункт) + 2 (раён у горадзе) + 5 (ідэнтыфікатар). local function validCode(code) return type(code) == 'string' and #code == 19 and code:match('^UA%d+$') ~= nil and code:sub(3, 4) ~= '00' end local function codeOf(qid) if isObsolete(qid) then return nil end if codes[qid] ~= nil then return codes[qid] or nil end for _, code in ipairs(values(qid, 'P9435')) do if validCode(code) then codes[qid] = code return code end end codes[qid] = false return nil end local function kindOf(qid) if kinds[qid] then return kinds[qid] end local code = codeOf(qid) if not code then return nil end local kind if code:sub(13, 14) ~= '00' then kind = 'citydistrict' elseif code:sub(10, 12) ~= '000' then kind = 'locality' elseif code:sub(7, 9) ~= '000' then kind = 'hromada' elseif code:sub(5, 6) ~= '00' then kind = 'raion' else kind = SPECIAL[qid] and 'special' or 'region' end kinds[qid] = kind return kind end -- Роўныя тэрыторыі павінны мець аднолькавыя адпаведныя -- разрады КАТАТТГ. Апошнія пяць сімвалаў НЕ з'яўляюцца іерархіяй. local prefixLength = { region = 4, special = 4, raion = 6, hromada = 9, locality = 12, citydistrict = 14 } local function belongs(childCode, parentCode, parentKind) if not childCode or not parentCode or not parentKind then return false end local len = prefixLength[parentKind] return len and childCode:sub(1, len) == parentCode:sub(1, len) or false end local function isCity(qid) for _, cls in ipairs(values(qid, 'P31')) do if cls == 'Q12131624' or cls == 'Q515' or cls == 'Q3957' then return true end end return false end local function getTitle(qid) if sitelinks[qid] == nil then sitelinks[qid] = wd.getSitelink(qid, 'bewiki') or false end return sitelinks[qid] or nil end local function getName(qid) if names[qid] then return names[qid] end local name = wd.getLabelByLang(qid, 'be') or getTitle(qid) or wd.getLabelByLang(qid, 'uk') or qid names[qid] = name return name end -- Скарачаем толькі подпісы ў навігацыі, а не назвы старонак. -- Для грамад прыбіраем і «грамада», і тып («гарадская» і інш.). -- Пры адсутнасці беларускай меткі ўлічваем і ўкраінскія назвы. local function shorten(name, kind) if kind ~= 'region' and kind ~= 'raion' and kind ~= 'hromada' then return name end local res = name if kind == 'region' then res = mw.ustring.gsub(res, '%s+[Вв]обласць$', '') elseif kind == 'raion' then res = mw.ustring.gsub(res, '%s+[Рр]аён$', '') res = mw.ustring.gsub(res, '%s+[Рр]айон$', '') elseif kind == 'hromada' then local suffixes = { '%s+[Тт]эрытарыяльная%s+[Гг]рамада$', '%s+[Тт]ериторіальна%s+[Гг]ромада$', '%s+[Гг]рамада$', '%s+[Гг]ромада$', '%s+[Гг]арадская$', '%s+[Сс]ельская$', '%s+[Пп]асялковая$', '%s+[Вв]ясковая$', '%s+[Мм]іська$', '%s+[Сс]ільська$', '%s+[Сс]елищна$', '%s+[Гг]ородская$', '%s+[Пп]оселковая$' } for _, pattern in ipairs(suffixes) do res = mw.ustring.gsub(res, pattern, '') end end res = mw.ustring.gsub(res, '^%s+', '') res = mw.ustring.gsub(res, '%s+$', '') return res ~= '' and res or name end local alphabet = { 'а','б','в','г','д','е','ё','ж','з','і','й','к','л','м','н', 'о','п','р','с','т','у','ў','ф','х','ц','ч','ш','ы','ь','э','ю','я' } local order = {} for i, letter in ipairs(alphabet) do order[letter] = string.format('%02d', i) end local function sortKey(name) local t = {} for ch in mw.ustring.gmatch(mw.ustring.lower(name), '.') do t[#t + 1] = order[ch] or ('99' .. ch) end return table.concat(t) end local function entry(qid, selected, displayKind) if not isQid(qid) then return nil end local name, title = getName(qid), getTitle(qid) local label = (qid == CRIMEA and displayKind == 'crimea') and 'Крым' or shorten(name, displayKind) local escaped = mw.text.nowiki(label) local text if qid == selected then text = "'''" .. escaped .. "'''" elseif title then text = '[[' .. title .. '|' .. escaped .. ']]' else text = escaped end return { qid = qid, title = title, label = label, text = text, key = sortKey(label) } end -- Бацькоўскі QID шукаем па сувязях Вікіданых, -- але прымаем толькі адпаведнік з правільным КАТАТТГ. local function ancestor(qid, wanted, sourceCode) local queue, seen, i = { { qid = qid, depth = 0 } }, { [qid] = true }, 1 while i <= #queue and i <= 65 do local node = queue[i] i = i + 1 if node.depth < 6 then for _, prop in ipairs({ 'P131', 'P361' }) do for _, parent in ipairs(values(node.qid, prop)) do if isQid(parent) and not seen[parent] then seen[parent] = true local pkind = kindOf(parent) if wanted[pkind] and belongs(sourceCode, codeOf(parent), pkind) then return parent end queue[#queue + 1] = { qid = parent, depth = node.depth + 1 } end end end end end return nil end -- Усе спісы атрымліваем з існых уласцівасцей. -- Код абавязковы як для бацькоўскай адзінкі, так і для кожнага дзіцяці. local function children(parent, wanted) if not isQid(parent) then return {} end local parentKind, parentCode = kindOf(parent), codeOf(parent) if parent ~= UKRAINE and (not parentKind or not parentCode) then return {} end local out, seen = {}, {} local function check(qid) if not isQid(qid) or seen[qid] then return end seen[qid] = true if kindOf(qid) == wanted and (parent == UKRAINE or belongs(codeOf(qid), parentCode, parentKind)) then out[#out + 1] = qid end end local props if parent == UKRAINE then props = { 'P150' } elseif wanted == 'locality' then props = { 'P1383', 'P150', 'P527' } else props = { 'P150', 'P527' } end for _, prop in ipairs(props) do for _, qid in ipairs(values(parent, prop)) do check(qid) end end -- Кіеў і Севастопаль могуць не быць у P150 краіны. if parent == UKRAINE and wanted == 'special' then check('Q1899') check('Q7525') end return out end local function makeLists() local lists = { same = {}, lower = {} } for _, scope in ipairs({ 'same', 'lower' }) do for _, key in ipairs({ 'region','crimea','special','raion','hromada','city', 'seat','settlement','citydistrict' }) do lists[scope][key] = {} end end return lists end local function put(lists, scope, group, qid, selected, kind) local e = entry(qid, selected, kind) if e then lists[scope][group][#lists[scope][group] + 1] = e end end local function addChildren(lists, scope, group, parent, childKind, selected) for _, q in ipairs(children(parent, childKind)) do put(lists, scope, group, q, selected, childKind) end end local function addLocalities(lists, scope, parent, selected) for _, q in ipairs(children(parent, 'locality')) do put(lists, scope, isCity(q) and 'city' or 'settlement', q, selected, 'locality') end end local function addSeats(lists, scope, group, unit, selected) local unitCode, unitKind = codeOf(unit), kindOf(unit) for _, q in ipairs(values(unit, 'P36')) do if isQid(q) and kindOf(q) == 'locality' and belongs(codeOf(q), unitCode, unitKind) then put(lists, scope, group, q, selected, 'locality') end end end -- Па-за абранай грамадой бярэм P36 іншых грамад: гэта дае -- гарады і цэнтры нават пры пустым P1383. local function collectOtherSeats(lists, raion, selected, excluded) for _, community in ipairs(children(raion, 'hromada')) do if community ~= excluded then for _, place in ipairs(values(community, 'P36')) do if kindOf(place) == 'locality' and belongs(codeOf(place), codeOf(community), 'hromada') then put(lists, 'same', isCity(place) and 'city' or 'settlement', place, selected, 'locality') end end -- Дадаткова гарады з пералікаў P1383 / P150. for _, place in ipairs(children(community, 'locality')) do if isCity(place) then put(lists, 'same', 'city', place, selected, 'locality') end end end end end -- Навігацыя бярэ за асноўную тэрыторыю грамаду населенага пункта. local function context(qid) local code, kind = codeOf(qid), kindOf(qid) if not kind then return nil, nil, nil, 'няма карэктнага P9435' end if kind == 'region' or kind == 'special' then return qid, kind, UKRAINE end if kind == 'raion' then local parent = ancestor(qid, { region = true, special = true }, code) return qid, kind, parent, (not parent) and 'няма вобласці ў P131/P361' or nil end if kind == 'hromada' then local parent = ancestor(qid, { raion = true }, code) return qid, kind, parent, (not parent) and 'няма раёна ў P131/P361' or nil end if kind == 'citydistrict' then local parent = ancestor(qid, { locality = true, special = true }, code) return qid, kind, parent, (not parent) and 'няма горада ў P131/P361' or nil end if kind == 'locality' then local hromada = ancestor(qid, { hromada = true }, code) if not hromada then return nil, nil, nil, 'няма грамады ў P131/P361' end local raion = ancestor(hromada, { raion = true }, codeOf(hromada)) if not raion then return nil, nil, nil, 'няма раёна для грамады ў P131/P361' end return hromada, 'hromada', raion end end local function build(target, level, parent, selected) local lists = makeLists() if level == 'region' or level == 'special' then -- Аддзяляем АР Крым ад 24 абласцей Украіны. -- На ўзроўні кода КАТАТТГ гэта таксама region, -- але ў навігацыі для яе прадугледжаны асобны радок. for _, region in ipairs(children(UKRAINE, 'region')) do if region == CRIMEA then put(lists, 'same', 'crimea', region, selected, 'crimea') else put(lists, 'same', 'region', region, selected, 'region') end end -- Q756294 можа адсутнічаць у P150 краіны, таму падстрахоўваемся. if kindOf(CRIMEA) == 'region' then put(lists, 'same', 'crimea', CRIMEA, selected, 'crimea') end addChildren(lists, 'same', 'special', UKRAINE, 'special', selected) if target == CRIMEA then put(lists, 'same', 'crimea', target, selected, 'crimea') else put(lists, 'same', level, target, selected, level) end if level == 'region' then for _, raion in ipairs(children(target, 'raion')) do put(lists, 'lower', 'raion', raion, selected, 'raion') addSeats(lists, 'lower', 'seat', raion, selected) end addLocalities(lists, 'lower', target, selected) else -- Для Кіева і Севастопаля паказваем вобласці краіны -- разам з гарадамі са спецыяльным статусам і гарадскімі раёнамі. addChildren(lists, 'lower', 'citydistrict', target, 'citydistrict', selected) end elseif level == 'raion' then addChildren(lists, 'same', 'raion', parent, 'raion', selected) put(lists, 'same', 'raion', target, selected, 'raion') -- Раённы цэнтр з P36, калі вядомы яго код. addSeats(lists, 'lower', 'seat', target, selected) for _, hromada in ipairs(children(target, 'hromada')) do put(lists, 'lower', 'hromada', hromada, selected, 'hromada') for _, place in ipairs(values(hromada, 'P36')) do if kindOf(place) == 'locality' and isCity(place) and belongs(codeOf(place), codeOf(hromada), 'hromada') then put(lists, 'lower', 'city', place, selected, 'locality') end end for _, place in ipairs(children(hromada, 'locality')) do if isCity(place) then put(lists, 'lower', 'city', place, selected, 'locality') end end end addLocalities(lists, 'lower', target, selected) elseif level == 'hromada' then for _, hromada in ipairs(children(parent, 'hromada')) do put(lists, 'same', 'hromada', hromada, selected, 'hromada') end put(lists, 'same', 'hromada', target, selected, 'hromada') collectOtherSeats(lists, parent, selected, target) -- Цэнтр сваёй грамады з P36 (раней гэта забывалася). addSeats(lists, 'lower', 'seat', target, selected) addLocalities(lists, 'lower', target, selected) -- Калі ў P1383/P150 населены пункт не пазначаны, ён усё адно -- павінен прысутнічаць ва ўласнай навігацыйнай табліцы. if selected ~= target and kindOf(selected) == 'locality' and belongs(codeOf(selected), codeOf(target), 'hromada') then put(lists, 'lower', isCity(selected) and 'city' or 'settlement', selected, selected, 'locality') if isCity(selected) then addChildren(lists, 'lower', 'citydistrict', selected, 'citydistrict', selected) end end elseif level == 'citydistrict' then addChildren(lists, 'same', 'citydistrict', parent, 'citydistrict', selected) put(lists, 'same', 'citydistrict', target, selected, 'citydistrict') end return lists end -- P150 можа адначасова змяшчаць стары і сучасны раён. -- Для аднолькавых назваў адзінак выбіраем сучасны QID, -- бягучы артыкул мае безумоўны прыярытэт. local dedupByName = { region = true, crimea = true, special = true, raion = true, hromada = true, citydistrict = true } local function inceptionYear(qid) for _, statement in ipairs(wd.getAllStatements(qid, 'P571') or {}) do if current(statement) then local data = statement.mainsnak.datavalue local v = data and data.value if type(v) == 'table' and type(v.time) == 'string' then return tonumber(v.time:match('^[+-](%d+)')) end end end return nil end local function betterDuplicate(candidate, existing, selected) if candidate.qid == selected then return true end if existing.qid == selected then return false end -- Для раёнаў рэформы 2020 г. аддаём перавагу новай адзінцы, -- нават калі спасылка на беларускую старонку ёсць толькі ў старой. local cy, ey = inceptionYear(candidate.qid), inceptionYear(existing.qid) if cy and ey and cy ~= ey then return cy > ey end if cy and cy >= 2020 and (not ey or ey < 2020) then return true end if ey and ey >= 2020 and (not cy or cy < 2020) then return false end if candidate.title and not existing.title then return true end return false end local function deduplicate(lists, layout, selected) -- Спярша разглядаем кожны радок асобна: стары і новы QID -- могуць мець аднолькавы подпіс пасля скарачэння. for _, scope in ipairs({ 'lower', 'same' }) do for _, row in ipairs(layout[scope]) do local group = row[1] if dedupByName[group] then local result, byName = {}, {} for _, e in ipairs(lists[scope][group]) do local normalized = mw.ustring.gsub(e.label, '%s+', ' ') local key = mw.ustring.lower(normalized) local i = byName[key] if not i then result[#result + 1] = e byName[key] = #result elseif betterDuplicate(e, result[i], selected) then result[i] = e end end lists[scope][group] = result end end end -- Пасля прыбіраем тыя ж QID / старонкі паміж рознымі групамі. -- Ніжэйшыя раздзелы маюць прыярытэт, як і ў версіі 4. local used = {} for _, scope in ipairs({ 'lower', 'same' }) do for _, row in ipairs(layout[scope]) do local group = row[1] local result = {} for _, e in ipairs(lists[scope][group]) do local titleKey = e.title and ('title:' .. e.title) or nil if not used['qid:' .. e.qid] and (not titleKey or not used[titleKey]) then used['qid:' .. e.qid] = true if titleKey then used[titleKey] = true end result[#result + 1] = e end end table.sort(result, function(a, b) if a.key == b.key then return a.qid < b.qid end return a.key < b.key end) lists[scope][group] = result end end end local function hasRows(lists, rows, scope) for _, row in ipairs(rows) do if #lists[scope][row[1]] > 0 then return true end end return false end local function appendRows(args, n, lists, rows, scope, header) if not hasRows(lists, rows, scope) then return n end if header then n = n + 1 args['спіс' .. n] = '<div style="text-align:center;font-weight:bold">' .. header .. '</div>' end for _, row in ipairs(rows) do local content = lists[scope][row[1]] if #content > 0 then local list = {} for _, e in ipairs(content) do list[#list + 1] = '* ' .. e.text end n = n + 1 args['загаловак' .. n] = row[2] args['спіс' .. n] = '\n' .. table.concat(list, '\n') end end return n end local function headingLink(qid) local label, title = getName(qid), getTitle(qid) if title then return '[[' .. title .. '|' .. mw.text.nowiki(label) .. ']]' end return '[https://www.wikidata.org/wiki/' .. qid .. ' ' .. mw.text.nowiki(label) .. ']' end local function coat(qid) local file = bestValue(qid, 'P94') if type(file) ~= 'string' or file == '' or file:find('[%[%]|{}<>]') then return nil end return '[[Файл:' .. file .. '|70пкс|alt=Герб ' .. mw.text.nowiki(getName(qid)) .. ']]' end local function errorNotice(qid, message) local target = isQid(qid) and (' [https://www.wikidata.org/wiki/' .. qid .. ' Вікіданыя]') or '' return '<div class="error" style="font-size:90%">' .. 'Навігацыя Украіны: ' .. mw.text.nowiki(message) .. '.' .. target .. '</div>' end -- Звесткі для пошуку памылак у Вікіданых. Не паказваюцца ў артыкулах -- без параметра |дыягностыка=1 або асобнага #invoke:...|debug. local function diagnostic(qid) local out = {'== Праверка Вікіданых для ' .. qid .. ' =='} local code = codeOf(qid) local kind = kindOf(qid) if isObsolete(qid) then out[#out + 1] = "'''Увага: аб’ект ліквідаваны, код у навігацыі не выкарыстоўваецца.'''" end out[#out + 1] = 'КАТАТТГ (P9435): <code>' .. mw.text.nowiki(code or 'адсутнічае') .. '</code>; узровень: ' .. (kind or 'не вызначаны') .. '.' local target, level, parent, problem = context(qid) if problem then out[#out + 1] = 'Праблема: ' .. problem .. '.' end if not target then return table.concat(out, '\n\n') end local units = { {'Бягучы аб’ект', qid}, {'Тэрыторыя навігацыі', target}, {'Вышэйшая адзінка', parent} } local visited = {} for _, pair in ipairs(units) do local unit = pair[2] if isQid(unit) and not visited[unit] then visited[unit] = true out[#out + 1] = '=== ' .. pair[1] .. ': ' .. mw.text.nowiki(getName(unit)) .. ' (' .. unit .. ') ===' local items, total = {}, 0 for _, prop in ipairs({'P150','P527','P1383','P36'}) do local vals = values(unit, prop) out[#out + 1] = '* ' .. prop .. ': ' .. #vals .. ' элементаў.' for _, child in ipairs(vals) do if isQid(child) and not items[child] then items[child] = true total = total + 1 local c = codeOf(child) if not c then out[#out + 1] = '** БЕЗ P9435: ' .. '[https://www.wikidata.org/wiki/' .. child .. ' ' .. child .. '] — ' .. mw.text.nowiki(getName(child)) elseif unit ~= UKRAINE and codeOf(unit) and not belongs(c, codeOf(unit), kindOf(unit)) then out[#out + 1] = '** Код не адпавядае тэрыторыі: ' .. '[https://www.wikidata.org/wiki/' .. child .. ' ' .. child .. '] — <code>' .. c .. '</code>' end end end end if total == 0 then out[#out + 1] = "'''Няма ніводнага кандыдата.''' " .. 'У адпаведным элеменце Вікіданых неабходна ' .. 'стварыць пералік P150 (адміністрацыйныя адзінкі) ' .. 'або P1383 (населеныя пункты). ' .. 'Адных P131 у даччыных элементаў недастаткова.' end end end out[#out + 1] = "''КАТАТТГ правярае прыналежнасць, але Lua " .. "не можа атрымаць усе QID паводле прэфікса кода. " .. "Для поўнай навігацыі патрэбны пералікі Вікіданых.''" return table.concat(out, '\n') end function p.debug(frame) statements, codes, kinds, names, sitelinks, obsolete = {}, {}, {}, {}, {}, {} local qid = mw.text.trim(frame.args.qid or '') if qid == '' then qid = wd.getEntityIdForCurrentPage() end if not isQid(qid) then return 'Няправільны QID' end return diagnostic(qid) end function p.main(frame) statements, codes, kinds, names, sitelinks, obsolete = {}, {}, {}, {}, {}, {} local qid = mw.text.trim(frame.args.qid or '') if qid == '' then qid = wd.getEntityIdForCurrentPage() end if not isQid(qid) then return errorNotice(nil, 'не знойдзены элемент Вікіданых') end if frame.args['дыягностыка'] == '1' or frame.args['debug'] == '1' then return diagnostic(qid) end local target, level, parent, problem = context(qid) if not target then return errorNotice(qid, problem or 'не ўдалося вызначыць тэрыторыю') end if not parent then return errorNotice(qid, problem or 'не вызначана вышэйшая адміністрацыйная адзінка') end local lists = build(target, level, parent, qid) local layout = layouts[level] deduplicate(lists, layout, qid) local args = { ['імя'] = 'Адміністрацыйны падзел Украіны', ['state'] = 'autocollapse', ['клас_спісаў'] = 'hlist', ['загаловак'] = '<span style="font-size:90%;font-weight:normal">↑ ' .. headingLink(parent) .. '</span> &nbsp;›&nbsp; ' .. headingLink(target) } local image = coat(target) if image then args['выява'] = image end local twoSections = hasRows(lists, layout.same, 'same') and hasRows(lists, layout.lower, 'lower') if level == 'raion' and #lists.lower.hromada == 0 and #lists.lower.city == 0 then twoSections = false -- адзін цэнтр не азначае, што ёсць пералік end local n = 0 local sameHeader = level == 'hromada' and 'Грамады і населеныя пункты раёна' or 'Адміністрацыйныя адзінкі таго ж узроўню' local lowerHeader = level == 'hromada' and 'Населеныя пункты грамады' or 'Ніжэйшыя адміністрацыйныя адзінкі і населеныя пункты' n = appendRows(args, n, lists, layout.same, 'same', twoSections and sameHeader or nil) n = appendRows(args, n, lists, layout.lower, 'lower', twoSections and lowerHeader or nil) if n == 0 then return errorNotice(qid, 'не атрымалася сфарміраваць навігацыю') end return frame:expandTemplate { title = 'Навігацыйная табліца', args = args } end return p o8elj1l5gbgwz9whf30m66u1r5v1jqw Юльян Цітыюс 0 817308 5222680 5222127 2026-10-21T09:54:08Z Aliaksei Lastouski 75892 5222680 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Месца працы = шпіталь Савіча, шпіталь Святога Якуба (Вільня) | Альма-матар = | Вучоная ступень = лекар 1-га аддзялення (1840) | Вядомы як = віленскі лекар, філантроп, калекцыянер, мемуарыст }} '''Юльян Цітыюс''' ({{lang-pl|Julian Titius}}, {{lang-ru|Юлиан Августинович Тициус}}; псеўданімы і крыптанімы ''Dr. J. T.'', ''Samotnik''<ref name="PSB" />; {{ВДП}}) — віленскі лекар, грамадскі дзеяч, філантроп, калекцыянер старажытнасцей і мемуарыст. Адзін з апошніх выпускнікоў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]], дырэктар [[Віленскае таварыства дабрачыннасці|Віленскага таварыства дабрачыннасці]], ганаровы пажыццёвы старшыня [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]. == Біяграфія == === Паходжанне і дзяцінства === Род Цітыюсаў паходзіў з [[Герцагства Саксонія|Саксоніі]]. Да яго належалі рэктар [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскага ўніверсітэта]] Готліб Герхард Цітыюс (1661—1714) і рэктар Гданьскай гімназіі часоў [[Ян III Сабескі|Яна III Сабескага]] Ян Пётр Цітыюс. Партрэт першага і прамову другога ў гонар Сабескага пасля Венскай бітвы Юльян Цітыюс захоўваў як сямейныя рэліквіі<ref name="Biel3" /><ref name="Jank" /><ref name="Buika" />. Продкі Цітыюса пасяліліся ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] пры [[Аўгуст II Моцны|Аўгусце II]]. Дзед, Фрыдрых Цітыюс, у канцы XVIII ст. пераехаў у Літву. Ён быў адным з заснавальнікаў Віленскага таварыства дабрачыннасці<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. Бацька, Аўгуст (Аўгустын) Цітыюс (1798—1839), евангелік-рэфармат<ref name="PSB" />, нарадзіўся ў [[Познань|Познані]] і там атрымаў адукацыю, а ў пачатку XIX ст. прыехаў у Вільню разам з выдаўцом і кнігагандляром [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]]<ref name="Biel3" /><ref name="Zah" />. Маці — Ганна (1798—1873)<ref name="PSB" />. Юльян, паводле [[Юзаф Бялінскі|Бялінскага]], быў першым у родзе Цітыюсаў «ліцвінам»<ref name="Biel3" />. Нарадзіўся ў Вільні, на [[Антокаль|Антокалі]], дзе і прайшло яго дзяцінства<ref name="Jank" /><ref name="PSB" />. У першых дзесяцігоддзях XIX ст. бацькі трымалі тут тракцір «Тывалі» — папулярны рэстаран з садам, кандытарскай і більярдам<ref name="PSB" />. Маці сябравала з віленскай інтэлігенцыяй. Паводле ўспамінаў Цітыюса, у 1820—1831 гг. у іх доме бывалі прафесары [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і маладыя літаратары: [[Андрэй Снядэцкі]], [[Адам Міцкевіч]], гісторык [[Мікалай Маліноўскі]], байкапісец [[Антоні Гарэцкі]], літаратары [[Ігнат Іосіфавіч Шыдлоўскі|Ігнацы Шыдлоўскі]] і [[Станіслаў Расалоўскі]]<ref name="Wsp27" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Перад ад’ездам з Вільні ў 1824 г. Міцкевіч падарыў маці першае выданне сваіх «Паэзій» (Вільня, 1822). Сам Цітыюс паэта не памятаў, хоць, паводле аповеду маці, Міцкевіч пры развітанні браў чатырохгадовага Юльяна на рукі. Гэтыя кнігі ён усё жыццё захоўваў як рэліквію<ref name="Wsp27" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. === Вучоба === Пачатковую адукацыю атрымаў у чатырохкласнай Віленскай павятовай школе [[Базыльяне|базыльян]], якую скончыў у 1835 г.<ref name="Zah" /><ref name="Biel5" /><ref name="PSB" /> У тым жа годзе, у 15 гадоў, паступіў у Віленскую медыка-хірургічную акадэмію. Па сутнасці гэта быў былы медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта з тымі ж прафесарамі, праграмамі і падручнікамі<ref name="Zah" /><ref name="Biel5" />. Яго настаўнікамі былі Андрэй Снядэцкі, [[Адам Бялькевіч]], [[Фелікс Рымкевіч]], [[Юзаф Мяноўскі|Юзаф]] і [[Мікалай Мяноўскі]]я, [[Канстанцін Парцянка]], [[Адольф Абіхт]], [[Эдуард Эйхвальд]], [[Ігнат Фонберг]], [[Станіслаў Горскі]]<ref name="Zah" /><ref name="Biel5" /><ref name="PSB" />. Бялінскі, аднак, заўважаў, што вучнем Снядэцкага Цітыюса лічыць нельга. Снядэцкі памёр у траўні 1838 г., калі Цітыюс заканчваў толькі трэці курс<ref name="Biel5" />. Сам Цітыюс у сваіх успамінах апісаў апошняе святкаванне студэнтамі імянін Снядэцкага ў 1837 г. і яго пахаванне<ref name="Wsp" />. Ужо ў студэнцкія гады ён цікавіўся тэатрам. У 1840 г. ананімна апублікаваў у «Wizerunki i Roztrząsania Naukowe», якія рэдагаваў І. Шыдлоўскі, «Гістарычны нарыс тэатральных паказаў, асабліва на польскай мове, у Літве» ({{lang-pl|Rys historyczny przedstawień teatralnych, mianowicie w języku polskim, na Litwie}}; т. 16—20)<ref name="PSB" />. За поспехі ў навуцы на трэцім і чацвёртым курсах ён атрымліваў узнагароды ў выглядзе медыцынскіх кніг. 17 ліпеня 1840 г. з выдатнымі вынікамі (''cum eximia laude'') здаў выпускныя экзамены і атрымаў дыплом лекара 1-га аддзялення<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. === Замежныя стажыроўкі і праца ў Вільні === Са студзеня 1841 г. працаваў пазаштатным лекарам у віленскім шпіталі Савіча<ref name="PSB" />. Будучы забяспечаным, Цітыюс не меў патрэбы адразу займацца практыкай. У 1842 г. ён выехаў за мяжу разам са сваім сваяком, прафесарам Феліксам Рымкевічам, які меў шырокія сувязі з замежнымі вучонымі<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. У [[Берлін]]е ён праслухаў курс у клініцы Іагана Лукаса Шонлейна, у [[Лондан]]е займаўся практычнай медыцынай у Роберта Бентлі Тода, у [[Прага|Празе]] слухаў лекцыі Іагана фон Апольцэра, а ў [[Вена|Вене]] вучыўся ў Карла фон Ракітанскага і Іозефа Шкоды<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. У Празе ён пазнаёміўся з чэшскімі дзеячамі [[Павел Ёзеф Шафарык|П. Й. Шафарыкам]], [[Францішак Палацкі|Ф. Палацкім]] і [[Вацлаў Ганка|В. Ганкам]], а ў [[Дрэздэн]]е пасябраваў са скрыпачом [[Караль Ліпінскі|Каралем Ліпінскім]]<ref name="Jank" />. Зіму ён правёў у Італіі, пераважна ў Рыме, дзе захапіўся мастацтвам, археалогіяй і літаратурай<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. Падарожжа доўжылася два гады. Пасля вяртання ў Вільню Рымкевіч уладкаваў Цітыюса ардынатарам у шпіталь Савіча, дзе сам быў галоўным лекарам. Неўзабаве Цітыюс стаў вядомым практыкам не толькі ў Вільні, але і ва ўсім краі<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. Зімой 1851—1852 гг. ён удасканальваўся ў хірургіі ў [[Мікалай Пірагоў|Мікалая Пірагова]], з якім пазнаёміўся яшчэ ў Берліне, у [[Санкт-Пецярбург]]у і пасябраваў з ім<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" /><ref name="PSB" />. З 1853 г. загадваў аддзяленнем «вонкавых хвароб» у шпіталі Святога Якуба, а таксама кіраваў віленскім дзіцячым прытулкам<ref name="PSB" />. У 1853 г. разам з доктарам Юльянам Машынскім ён вылечыў ад запалення лёгкіх [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлю]]. Паэт адказаў ім неапублікаваным вершам «Да двух Юльянаў» ({{lang-pl|Do dwóch Julianów}})<ref name="Zah" /><ref name="Jank" /><ref name="PSB" />. У 1856 г. разам з мітрапалітам [[Вацлаў Жылінскі|Вацлавам Жылінскім]] ён ездзіў праз [[Мінск]] і [[Бабруйск]] на каранацыю ў Маскву<ref name="Wsp17" />. Пасля смерці галоўнага лекара шпіталя Св. Якуба Ю. Машынскага Цітыюсу прапанавалі яго пасаду. Ён адмовіўся з-за слабага здароўя, пайшоў са службы і ў 1857 г. выехаў у [[Парыж]]<ref name="Biel12" /><ref name="Wsp20" />. Там ён займаўся ўнутранай медыцынай пад кіраўніцтвам Арманда Трусо, Агюста Нелатона і Філіпа Рыкора. З Трусо ён потым доўгія гады падтрымліваў навуковую перапіску<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. Падчас гэтай паездкі ў [[Брусель|Бруселі]] ён сустрэўся з [[Іахім Лялевель|Іахімам Лялевелем]]<ref name="Jank" />. У 1859 г. вярнуўся ў Вільню і з таго часу займаўся толькі прыватнай практыкай<ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. У 1861—1862 гг. Цітыюс доўга прабыў у [[Гейдэльберг]]у, дзе слухаў лекцыі Мікалауса Фрыдрайха і зноў сустрэўся з Піраговым<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" />. Пасля пачатку [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 г.]] ён выехаў за мяжу, суправаджаючы хворую пацыентку<ref name="Wsp26" />. У 1863—1864 гг. наведваў клінікі Германіі, Парыжа і Лондана<ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. У Берліне ён зблізіўся з [[Фрыдрых Тэадор Фрэрыхс|Фрыдрыхам Тэадорам Фрэрыхсам]], якога потым двойчы запрашаў у Вільню для кансультацый, і перапісваўся з Людвігам Траўбе і Феліксам фон Німеерам<ref name="Biel12" />. Апошнюю навуковую паездку здзейсніў у Вену ў 1876 г., дзе працаваў з Генрыхам фон Бамбергерам<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. === Медыцынская практыка і дабрачыннасць === Цітыюс меў шырокую практыку ва ўсіх слаях віленскага грамадства — ад магнацкіх і чыноўніцкіх салонаў да беднякоў. Сярод яго пацыентаў былі арцыбіскуп Вацлаў Жылінскі і мітрапаліт [[Іосіф Сямашка]]<ref name="Jank" />. Беднякоў ён лячыў бясплатна, падтрымліваў матэрыяльна, шукаў ім працу і хадайнічаў за іх перад уладамі, выкарыстоўваючы свае сувязі<ref name="Zah" />. У Вільні іх называлі «пацыентамі Цітыюса»<ref name="PSB" />. 15 верасня 1862 г. ён разам з доктарам Вікшэмскім закрыў вочы памерламу Сыракомлю<ref name="Jank" />. З 1847 г. Цітыюс быў членам Віленскага таварыства дабрачыннасці<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. З 1861 г. быў віцэ-старшынёй, а з 1881 г. — старшынёй (дырэктарам) яго 2-га аддзялення. Гэтае аддзяленне апекавалася беднымі па-за прытулкам, сіротамі і збяднелымі рамеснікамі<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" />. Каб збіраць для яго грошы, Цітыюс арганізоўваў канцэрты і аматарскія спектаклі. Ён быў таксама апекуном дзіцячага прытулку і ўдзельнічаў у прыватным гуртку «надзвычайнай нястачы»<ref name="Buika" />. У апошнія гады жыцця ён адмовіўся ад практыкі і прымаў толькі бедных пацыентаў, асабліва сляпых, бо сам з-за катаракты страціў зрок на адно вока<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. === Віленскае медыцынскае таварыства === У Віленскім медыцынскім таварыстве ён з 1845 г. быў дзейным членам, з 1848 г. уваходзіў у праўленне і шэсць гадоў запар быў скарбнікам і бібліятэкарам<ref name="Biel17" />. Ён рабіў на паседжаннях даклады, у тым ліку пра [[Шкарлятына|шкарлятыну]] («De diagnosi purpurae», 15 кастрычніка 1845 г.) і пра запаленне [[Падстраўнікавая залоза|падстраўнікавай залозы]] («Historia pancreatitidis», 12 снежня 1845 г.), і дасылаў з-за мяжы апісанні клінік і новых метадаў лячэння<ref name="Zah" /><ref name="Biel17" /><ref name="PSB" />. Ад імя таварыства ўдзельнічаў у даследаваннях лячэбных уласцівасцей мінеральных вод, якія паспрыялі ўзнікненню курортаў у [[Друскінінкай|Друскеніках]] і [[Бірштанас|Бірштанах]]<ref name="PSB" />. У 1855 г. уваходзіў у камітэт па святкаванні 50-годдзя таварыства<ref name="PSB" />. У 1864—1870 гг. быў віцэ-старшынёй таварыства<ref name="Biel17" /><ref name="PSB" />. [[Файл:Julian Titius pomnik.jpg|міні|Уладзіслаў Загорскі. Надмагільны помнік Юльяну Цітыюсу на Евангелічных могілках у Вільні. 1924. Нацыянальны музей Літвы]] 27 верасня 1890 г. таварыства адзначыла 50-годдзе яго лекарскай дзейнасці; з гэтай нагоды Ю. Бялінскі выступіў з біяграфічным нарысам<ref name="Biel" /><ref name="Jank" />. У 1895 г., з нагоды 50-годдзя членства ў таварыстве, Цітыюс атрымаў званне ганаровага пажыццёвага старшыні — у гісторыі таварыства такога выпадку раней не было<ref name="Zah" /><ref name="Jank" /><ref name="Buika" />. У адказ на віншаванні ён сказаў словы, якія лічыў сваім жыццёвым крэда: «Сумленнасць адносна навукі, калег, публікі, а перш за ўсё любоў да бліжняга. Найвышэйшай узнагародай для нас няхай будзе сляза ўдзячнасці беднага!»<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. === Смерць === Памёр раптоўна 20 сакавіка 1898 г., верагодна, у сваёй кватэры на вуліцы Завальнай, 31 (цяпер Пілімо)<ref name="Zah" /><ref name="PSB" />. Пахаваны на віленскіх евангелічных могілках на Малой Пагулянцы побач з бацькам. Труну на сваіх плячах неслі лекары<ref name="Zah" />. Могілкі былі ліквідаваныя ў 1950-я гады<ref name="PSB" />. == Культурная дзейнасць == Цітыюс быў апекуном віленскага тэатра, часам фактычна кіраваў ім і пісаў тэатральныя рэцэнзіі ў мясцовую газету<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. Паводле Давіда Файнгаўза, ён, верагодна неафіцыйна, уваходзіў у кіраўніцтва Гарадскога тэатра<ref name="PSB" />. У 1849 г. ён арганізаваў аматарскі спектакль у гонар [[Юзаф Каржанёўскі|Юзафа Каржанёўскага]]<ref name="Jank" />. Сябраваў са [[Станіслаў Манюшка|Станіславам Манюшкам]] і дапамагаў яму ў справах падтрымкі віленскіх музыкантаў. Менавіта дзякуючы Цітыюсу 28 лютага 1854 г. у віленскім Гарадскім тэатры адбылася сцэнічная прэм’ера двухактовай версіі оперы «[[Галька (опера)|Галька]]»<ref name="PSB" />. Ева Хамчык звяртае ўвагу, што ў 1855 г. Манюшка ў лісце да Цітыюса называў яго «нашым дарагім міратворцам», бо той выступаў пасярэднікам пры прымірэнні Манюшкі са скрыпачом [[Апалінары Кантскі|Апалінарыем Кантскім]]<ref name="Chamczyk" />. Ён пакінуў шмат запісаў з цытатамі з польскіх і сусветных пісьменнікаў у альбоме віленскага лекара [[Данат Райкоўскі|Даната Райкоўскага]], які цяпер захоўваецца ў Музеі літаратуры імя А. Міцкевіча ў Варшаве<ref name="Sled" />. Цітыюс публікаваў археалагічныя працы і карэспандэнцыі з замежных паездак у «[[Kurjer Wileński]]» (да 1860 г.) і ў варшаўскіх выданнях, але, як правіла, без подпісу або пад крыптанімам<ref name="Zah" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Пад крыптанімам ''Dr. J. T.'' ён надрукаваў у 1887 г. у «Przegląd Literacki», дадатку да пецярбургскага «[[Kraj (газета)|Kraj]]», артыкулы пра маладосць [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]]: «Najpierwsze druki J. I. Kraszewskiego» (№ 34) і «Szczegół z młodości J. I. Kraszewskiego» (№ 38)<ref name="PSB" />. Паводле Загорскага, вядомы пуцяводнік па Вільні [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]] быў у значнай частцы складзены Цітыюсам і выдадзены на яго сродкі<ref name="Zah" /><ref name="Buika" />. Д. Трыпанене больш асцярожна піша, што Цітыюс падрыхтаваў да друку і, верагодна, выдаў уласным коштам «Przewodnik historyczny po Wilnie i jego okolicach» Кіркора (Вільня, 1880)<ref name="PSB" />. Ён дапамагаў [[Вінцэсь Каратынскі|Вінцэнту Каратынскаму]] збіраць матэрыялы для 10-томнага выдання твораў Сыракомлі (Варшава, 1872) і перадаваў даследчыкам успаміны пра Міцкевіча, асоб з эпохі Ю. Славацкага, а таксама працу пра ўніверсітэцкую ўніформу<ref name="Zah" /><ref name="PSB" />. Перапісваўся з Лялевелем, Піраговым і Трусо<ref name="Zah" />. Цітыюс захапляўся гісторыяй і археалогіяй. Многія прадметы, часам яшчэ дахрысціянскіх часоў, ён перадаў у [[Віленскі музей старажытнасцей]], заснаваны [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафіем Тышкевічам]]<ref name="Zah" />. Яго кватэра была «маленькім музеем гістарычных памятак»: партрэты, гравюры, медалі, манеты, кнігі, фотаздымкі, рукапісы, вершы Сыракомлі, лісты Лялевеля і еўрапейскіх медыцынскіх аўтарытэтаў, старыя часопісы, афішы і матэрыялы па гісторыі віленскага тэатра<ref name="Jank" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Сярод аўтографаў былі рукапісы Манюшкі, Сыракомлі, Ю. Каржанёўскага, Я. Тышкевіча, Лялевеля, Крашэўскага і [[Геркулан Абрамовіч|Геркулана Абрамовіча]]<ref name="PSB" />. Марак Буйка адзначае ўзорны парадак у гэтых зборах і называе Цітыюса адным з галоўных віленскіх калекцыянераў другой паловы XIX ст. Ён таксама піша, што Цітыюс разам з аптэкарам і калекцыянерам Эдвардам Шпорам наведваў прыватныя музеі Берліна і Гданьска<ref name="Buika" />. == Успаміны == Пад канец жыцця Цітыюс напісаў успаміны «Daty i wspomnienia dla mojej rodziny. Rozmaitości» — фаліянт на 42 аркушы, які захоўваецца ў Бібліятэцы Урублеўскіх (цяпер [[Бібліятэка Акадэміі навук Літвы|Бібліятэка Літоўскай акадэміі навук імя Урублеўскіх]], F 9-218)<ref name="Wsp" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Яны ахопліваюць большую частку XIX ст., з 1830-х па 1880-я гады. Аўтар піша пра віленскі ўніверсітэт і акадэмію, тэатр, салоны, генерал-губернатараў ад У. Назімава да І. Каханава, візіты імператараў і становішча каталіцкай царквы ў Віленскай дыяцэзіі<ref name="Wsp" />. Фрагменты ўспамінаў былі надрукаваны ў 1922 г. у часопісе «Przegląd Wileński» (№ 2—12, 15—17) з каментарыямі [[Уладзіслаў Талочка|Уладзіслава Талочкі]]<ref name="Wsp" /><ref name="PSB" />. Віленскі бібліёграф [[Люцыян Узембла]] называў Цітыюса «найбольш вартым даверу жывым мемуарыстам Вільні»<ref name="PSB" />. У 2026 г. успаміны выйшлі ў беларускім перакладзе [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Леаніда Лаўрэша]] разам з артыкулам [[Чэслаў Янкоўскі|Чэслава Янкоўскага]] пра Цітыюса (1895). == Сям’я == Сям’і Цітыюс не завёў<ref name="PSB" />. Маці памерла 6 красавіка 1873 г. Цітыюс пісаў, што ўсім добрым у сабе ён абавязаны ёй<ref name="Wsp27" />. Меў чатырох сясцёр<ref name="PSB" />: * Ганна (памерла ў 1864 г.), з 1844 г. жонка Яна д’Афрэмона (1814—1862), настаўніка літаратуры ў Віленскай гімназіі; * Алена, з 1861 г. жонка юрыста Казіміра Пашкоўскага, віцэ-старшыні Віленскай палаты грамадзянскага суда, блізкага сябра і дарадцы Сыракомлі<ref name="Wsp35" />; * Марыя, з 1851 г. жонка Аляксандра Якубоўскага (памёр у 1856 г.); * Густава (памерла ў 1903 г.). == Памяць == Партрэт Цітыюса алеем працы А. Казлоўскага захоўваецца ў [[Літоўскі нацыянальны мастацкі музей|Літоўскім нацыянальным мастацкім музеі]] ў Вільні<ref name="PSB" />. == Крыніцы == {{reflist|2|refs=<ref name="PSB">''Triponienė D.'' Titius (Tytius, Tycius) Julian // Polski Słownik Biograficzny. — T. LIII. — Warszawa; Kraków: Instytut Historii PAN, 2021. — S. 579—581.</ref> <ref name="Zah">''Zahorski W.'' Dr. Julian Titius (1820—1898) // Album biograficzne zasłużonych Polaków i Polek wieku XIX. — T. 2. — Warszawa: Marya Chełmońska, 1903. — S. 176—179.</ref> <ref name="Biel">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ (Titius): біографическій очеркъ по поводу 50-лѣтняго юбилея врачебной дѣятельности. — Вильна: Императорское Виленское медицинское общество, 1890.</ref> <ref name="Biel3">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 3—5.</ref> <ref name="Biel5">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 5—9.</ref> <ref name="Biel10">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 10—11.</ref> <ref name="Biel12">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 12—16.</ref> <ref name="Biel17">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 16—17.</ref> <ref name="Jank">''Янкоўскі Ч.'' Др. Цітыюс / пер. Л. Лаўрэша // ''Цітыюс Ю.'' Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса: з дадаткам Уладзіслава Талочкі. — [б. м.]: Издательские решения, 2026. — С. 4—10. (Арыгінал: ''Cz. J.'' Dr. Titius // Tygodnik Ilustrowany. — 1895. — Nr 14. — S. 227—228.)</ref> <ref name="Wsp">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў д-ра Юльяна Цітыюса / пер. і камент. Л. Лаўрэша // ''Цітыюс Ю.'' Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса. — [б. м.], 2026. — С. 11—54.</ref> <ref name="Wsp17">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 17.</ref> <ref name="Wsp20">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 20.</ref> <ref name="Wsp26">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 26—27.</ref> <ref name="Wsp27">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 27.</ref> <ref name="Wsp35">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 34—35.</ref> <ref name="Buika">''Buika M.'' Wileńscy kolekcjonerzy zabytków i pamiątek historycznych na przełomie XIX—XX wieku // Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne. — 2007. — Z. 134. — S. 83—85.</ref> <ref name="Sled">''Śledzianowska M.'' Spuścizna Wincentego Pola w zbiorach Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie // Studia i Materiały Lubelskie. — 2024. — Nr 26. — S. 94—95.</ref> <ref name="Chamczyk">''Chamczyk E.'' Stanisław Moniuszko and Apolinary Kątski: the Slander and the Facts // Interdisciplinary Studies in Musicology. — 2024. — Vol. 24. — P. 10.</ref>}} == Літаратура == * ''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ (Titius): біографическій очеркъ по поводу 50-лѣтняго юбилея врачебной дѣятельности. — Вильна, 1890. * ''Bieliński J.'' Julian Titius i jego pamiętniki // Tygodnik Wileński. — 1911. — Nr 10. — S. 8—10. * ''Zahorski W.'' Dr Julian Titius. Wspomnienie pośmiertne // Krytyka Lekarska. — 1898. — Nr 5. — S. 154—156. * ''Zahorski W.'' Dr. Julian Titius (1820—1898) // Album biograficzne zasłużonych Polaków i Polek wieku XIX. — T. 2. — Warszawa, 1903. — S. 176—179. * ''Cz. J. [Jankowski Cz.]'' Dr. Titius // Tygodnik Ilustrowany. — 1895. — Nr 14. — S. 227—228. * Ze wspomnień d-ra Juljana Titiusa // Przegląd Wileński. — 1922. — Nr 2—12, 15—17. * ''Triponienė D.'' Titius (Tytius, Tycius) Julian // Polski Słownik Biograficzny. — T. LIII. — Warszawa; Kraków, 2021. — S. 579—581. * ''Triponienė D.'' Daktaras Julijonas Ticijus // Medicinos teorija ir praktika. — 2004. — Nr 2. — P. 163—165. * ''Triponienė D.'' Prie Vilniaus medicinos draugijos versmės: istorijos fragmentai, įžymūs veikėjai, tradicijų tąsa, kronika. — Vilnius, 2012. — P. 132—140. * ''Цітыюс Ю.'' Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса: з дадаткам Уладзіслава Талочкі / пер. і склад. Л. Лаўрэш. — [б. м.]: Издательские решения, 2026. — 74 с. * ''Buika M.'' Wileńscy kolekcjonerzy zabytków i pamiątek historycznych na przełomie XIX—XX wieku // Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne. — 2007. — Z. 134. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цітыюс Юльян}} [[Катэгорыя:Медыкі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Філантропы]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] te2xgg5c1zd1r8qdh4v4fi7dtx2w2cj 5222682 5222680 2026-10-21T09:55:28Z Aliaksei Lastouski 75892 5222682 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Месца працы = шпіталь Савіча, шпіталь Святога Якуба (Вільня) | Альма-матар = | Вучоная ступень = лекар 1-га аддзялення (1840) | Вядомы як = віленскі лекар, філантроп, калекцыянер, мемуарыст }} '''Юльян Цітыюс''' ({{lang-pl|Julian Titius}}, {{lang-ru|Юлиан Августинович Тициус}}; псеўданімы і крыптанімы ''Dr. J. T.'', ''Samotnik''<ref name="PSB" />; {{ВДП}}) — віленскі лекар, грамадскі дзеяч, філантроп, калекцыянер старажытнасцей і мемуарыст. Адзін з апошніх выпускнікоў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]], дырэктар [[Віленскае таварыства дабрачыннасці|Віленскага таварыства дабрачыннасці]], ганаровы пажыццёвы старшыня [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]. == Біяграфія == === Паходжанне і дзяцінства === Род Цітыюсаў паходзіў з [[Герцагства Саксонія|Саксоніі]]. Да яго належалі рэктар [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскага ўніверсітэта]] Готліб Герхард Цітыюс (1661—1714) і рэктар Гданьскай гімназіі часоў [[Ян III Сабескі|Яна III Сабескага]] Ян Пётр Цітыюс. Партрэт першага і прамову другога ў гонар Сабескага пасля Венскай бітвы Юльян Цітыюс захоўваў як сямейныя рэліквіі<ref name="Biel3" /><ref name="Jank" /><ref name="Buika" />. Продкі Цітыюса пасяліліся ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] пры [[Аўгуст II Моцны|Аўгусце II]]. Дзед, Фрыдрых Цітыюс, у канцы XVIII ст. пераехаў у Літву. Ён быў адным з заснавальнікаў Віленскага таварыства дабрачыннасці<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. Бацька, Аўгуст (Аўгустын) Цітыюс (1798—1839), евангелік-рэфармат<ref name="PSB" />, нарадзіўся ў [[Познань|Познані]] і там атрымаў адукацыю, а ў пачатку XIX ст. прыехаў у Вільню разам з выдаўцом і кнігагандляром [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]]<ref name="Biel3" /><ref name="Zah" />. Маці — Ганна (1798—1873)<ref name="PSB" />. Юльян, паводле [[Юзаф Бялінскі|Бялінскага]], быў першым у родзе Цітыюсаў «ліцвінам»<ref name="Biel3" />. Нарадзіўся ў Вільні, на [[Антокаль|Антокалі]], дзе і прайшло яго дзяцінства<ref name="Jank" /><ref name="PSB" />. У першых дзесяцігоддзях XIX ст. бацькі трымалі тут тракцір «Тывалі» — папулярны рэстаран з садам, кандытарскай і більярдам<ref name="PSB" />. Маці сябравала з віленскай інтэлігенцыяй. Паводле ўспамінаў Цітыюса, у 1820—1831 гг. у іх доме бывалі прафесары [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і маладыя літаратары: [[Андрэй Снядэцкі]], [[Адам Міцкевіч]], гісторык [[Мікалай Маліноўскі]], байкапісец [[Антоні Гарэцкі]], літаратары [[Ігнат Іосіфавіч Шыдлоўскі|Ігнацы Шыдлоўскі]] і [[Станіслаў Расалоўскі]]<ref name="Wsp27" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Перад ад’ездам з Вільні ў 1824 г. Міцкевіч падарыў маці першае выданне сваіх «Паэзій» (Вільня, 1822). Сам Цітыюс паэта не памятаў, хоць, паводле аповеду маці, Міцкевіч пры развітанні браў чатырохгадовага Юльяна на рукі. Гэтыя кнігі ён усё жыццё захоўваў як рэліквію<ref name="Wsp27" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. === Вучоба === Пачатковую адукацыю атрымаў у чатырохкласнай Віленскай павятовай школе [[Базыльяне|базыльян]], якую скончыў у 1835 г.<ref name="Zah" /><ref name="Biel5" /><ref name="PSB" /> У тым жа годзе, у 15 гадоў, паступіў у Віленскую медыка-хірургічную акадэмію. Па сутнасці гэта быў былы медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта з тымі ж прафесарамі, праграмамі і падручнікамі<ref name="Zah" /><ref name="Biel5" />. Яго настаўнікамі былі Андрэй Снядэцкі, [[Адам Бялькевіч]], [[Фелікс Рымкевіч]], [[Юзаф Мяноўскі|Юзаф]] і [[Мікалай Мяноўскі]]я, [[Канстанцін Парцянка]], [[Адольф Абіхт]], [[Эдуард Эйхвальд]], [[Ігнат Фонберг]], [[Станіслаў Горскі]]<ref name="Zah" /><ref name="Biel5" /><ref name="PSB" />. Бялінскі, аднак, заўважаў, што вучнем Снядэцкага Цітыюса лічыць нельга. Снядэцкі памёр у траўні 1838 г., калі Цітыюс заканчваў толькі трэці курс<ref name="Biel5" />. Сам Цітыюс у сваіх успамінах апісаў апошняе святкаванне студэнтамі імянін Снядэцкага ў 1837 г. і яго пахаванне<ref name="Wsp" />. Ужо ў студэнцкія гады ён цікавіўся тэатрам. У 1840 г. ананімна апублікаваў у «Wizerunki i Roztrząsania Naukowe», якія рэдагаваў І. Шыдлоўскі, «Гістарычны нарыс тэатральных паказаў, асабліва на польскай мове, у Літве» ({{lang-pl|Rys historyczny przedstawień teatralnych, mianowicie w języku polskim, na Litwie}}; т. 16—20)<ref name="PSB" />. За поспехі ў навуцы на трэцім і чацвёртым курсах ён атрымліваў узнагароды ў выглядзе медыцынскіх кніг. 17 ліпеня 1840 г. з выдатнымі вынікамі (''cum eximia laude'') здаў выпускныя экзамены і атрымаў дыплом лекара 1-га аддзялення<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. === Замежныя стажыроўкі і праца ў Вільні === Са студзеня 1841 г. працаваў пазаштатным лекарам у віленскім шпіталі Савіча<ref name="PSB" />. Будучы забяспечаным, Цітыюс не меў патрэбы адразу займацца практыкай. У 1842 г. ён выехаў за мяжу разам са сваім сваяком, прафесарам Феліксам Рымкевічам, які меў шырокія сувязі з замежнымі вучонымі<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. У [[Берлін]]е ён праслухаў курс у клініцы Іагана Лукаса Шонлейна, у [[Лондан]]е займаўся практычнай медыцынай у Роберта Бентлі Тода, у [[Прага|Празе]] слухаў лекцыі Іагана фон Апольцэра, а ў [[Вена|Вене]] вучыўся ў Карла фон Ракітанскага і Іозефа Шкоды<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. У Празе ён пазнаёміўся з чэшскімі дзеячамі [[Павел Ёзеф Шафарык|П. Й. Шафарыкам]], [[Францішак Палацкі|Ф. Палацкім]] і [[Вацлаў Ганка|В. Ганкам]], а ў [[Дрэздэн]]е пасябраваў са скрыпачом [[Караль Ліпінскі|Каралем Ліпінскім]]<ref name="Jank" />. Зіму ён правёў у Італіі, пераважна ў Рыме, дзе захапіўся мастацтвам, археалогіяй і літаратурай<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. Падарожжа доўжылася два гады. Пасля вяртання ў Вільню Рымкевіч уладкаваў Цітыюса ардынатарам у шпіталь Савіча, дзе сам быў галоўным лекарам. Неўзабаве Цітыюс стаў вядомым практыкам не толькі ў Вільні, але і ва ўсім краі<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. Зімой 1851—1852 гг. ён удасканальваўся ў хірургіі ў [[Мікалай Пірагоў|Мікалая Пірагова]], з якім пазнаёміўся яшчэ ў Берліне, у [[Санкт-Пецярбург]]у і пасябраваў з ім<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" /><ref name="PSB" />. З 1853 г. загадваў аддзяленнем «вонкавых хвароб» у шпіталі Святога Якуба, а таксама кіраваў віленскім дзіцячым прытулкам<ref name="PSB" />. У 1853 г. разам з доктарам Юльянам Машынскім ён вылечыў ад запалення лёгкіх [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлю]]. Паэт адказаў ім неапублікаваным вершам «Да двух Юльянаў» ({{lang-pl|Do dwóch Julianów}})<ref name="Zah" /><ref name="Jank" /><ref name="PSB" />. У 1856 г. разам з мітрапалітам [[Вацлаў Жылінскі|Вацлавам Жылінскім]] ён ездзіў праз [[Мінск]] і [[Бабруйск]] на каранацыю ў Маскву<ref name="Wsp17" />. Пасля смерці галоўнага лекара шпіталя Св. Якуба Ю. Машынскага Цітыюсу прапанавалі яго пасаду. Ён адмовіўся з-за слабага здароўя, пайшоў са службы і ў 1857 г. выехаў у [[Парыж]]<ref name="Biel12" /><ref name="Wsp20" />. Там ён займаўся ўнутранай медыцынай пад кіраўніцтвам Арманда Трусо, Агюста Нелатона і Філіпа Рыкора. З Трусо ён потым доўгія гады падтрымліваў навуковую перапіску<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. Падчас гэтай паездкі ў [[Брусель|Бруселі]] ён сустрэўся з [[Іахім Лялевель|Іахімам Лялевелем]]<ref name="Jank" />. У 1859 г. вярнуўся ў Вільню і з таго часу займаўся толькі прыватнай практыкай<ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. У 1861—1862 гг. Цітыюс доўга прабыў у [[Гейдэльберг]]у, дзе слухаў лекцыі Мікалауса Фрыдрайха і зноў сустрэўся з Піраговым<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" />. Пасля пачатку [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 г.]] ён выехаў за мяжу, суправаджаючы хворую пацыентку<ref name="Wsp26" />. У 1863—1864 гг. наведваў клінікі Германіі, Парыжа і Лондана<ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. У Берліне ён зблізіўся з [[Фрыдрых Тэадор Фрэрыхс|Фрыдрыхам Тэадорам Фрэрыхсам]], якога потым двойчы запрашаў у Вільню для кансультацый, і перапісваўся з Людвігам Траўбе і Феліксам фон Німеерам<ref name="Biel12" />. Апошнюю навуковую паездку здзейсніў у Вену ў 1876 г., дзе працаваў з Генрыхам фон Бамбергерам<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. === Медыцынская практыка і дабрачыннасць === Цітыюс меў шырокую практыку ва ўсіх слаях віленскага грамадства — ад магнацкіх і чыноўніцкіх салонаў да беднякоў. Сярод яго пацыентаў былі арцыбіскуп Вацлаў Жылінскі і мітрапаліт [[Іосіф Сямашка]]<ref name="Jank" />. Беднякоў ён лячыў бясплатна, падтрымліваў матэрыяльна, шукаў ім працу і хадайнічаў за іх перад уладамі, выкарыстоўваючы свае сувязі<ref name="Zah" />. У Вільні іх называлі «пацыентамі Цітыюса»<ref name="PSB" />. 15 верасня 1862 г. ён разам з доктарам Вікшэмскім закрыў вочы памерламу Сыракомлю<ref name="Jank" />. З 1847 г. Цітыюс быў членам Віленскага таварыства дабрачыннасці<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. З 1861 г. быў віцэ-старшынёй, а з 1881 г. — старшынёй (дырэктарам) яго 2-га аддзялення. Гэтае аддзяленне апекавалася беднымі па-за прытулкам, сіротамі і збяднелымі рамеснікамі<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" />. Каб збіраць для яго грошы, Цітыюс арганізоўваў канцэрты і аматарскія спектаклі. Ён быў таксама апекуном дзіцячага прытулку і ўдзельнічаў у прыватным гуртку «надзвычайнай нястачы»<ref name="Buika" />. У апошнія гады жыцця ён адмовіўся ад практыкі і прымаў толькі бедных пацыентаў, асабліва сляпых, бо сам з-за катаракты страціў зрок на адно вока<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. === Віленскае медыцынскае таварыства === У Віленскім медыцынскім таварыстве ён з 1845 г. быў дзейным членам, з 1848 г. уваходзіў у праўленне і шэсць гадоў запар быў скарбнікам і бібліятэкарам<ref name="Biel17" />. Ён рабіў на паседжаннях даклады, у тым ліку пра [[Шкарлятына|шкарлятыну]] («De diagnosi purpurae», 15 кастрычніка 1845 г.) і пра запаленне [[Падстраўнікавая залоза|падстраўнікавай залозы]] («Historia pancreatitidis», 12 снежня 1845 г.), і дасылаў з-за мяжы апісанні клінік і новых метадаў лячэння<ref name="Zah" /><ref name="Biel17" /><ref name="PSB" />. Ад імя таварыства ўдзельнічаў у даследаваннях лячэбных уласцівасцей мінеральных вод, якія паспрыялі ўзнікненню курортаў у [[Друскінінкай|Друскеніках]] і [[Бірштанас|Бірштанах]]<ref name="PSB" />. У 1855 г. уваходзіў у камітэт па святкаванні 50-годдзя таварыства<ref name="PSB" />. У 1864—1870 гг. быў віцэ-старшынёй таварыства<ref name="Biel17" /><ref name="PSB" />. [[Файл:Julian Titius pomnik.jpg|міні|Уладзіслаў Загорскі. Надмагільны помнік Юльяну Цітыюсу на Евангелічных могілках у Вільні. 1924. Нацыянальны музей Літвы]] 27 верасня 1890 г. таварыства адзначыла 50-годдзе яго лекарскай дзейнасці; з гэтай нагоды Ю. Бялінскі выступіў з біяграфічным нарысам<ref name="Biel" /><ref name="Jank" />. У 1895 г., з нагоды 50-годдзя членства ў таварыстве, Цітыюс атрымаў званне ганаровага пажыццёвага старшыні — у гісторыі таварыства такога выпадку раней не было<ref name="Zah" /><ref name="Jank" /><ref name="Buika" />. У адказ на віншаванні ён сказаў словы, якія лічыў сваім жыццёвым крэда: «Сумленнасць адносна навукі, калег, публікі, а перш за ўсё любоў да бліжняга. Найвышэйшай узнагародай для нас няхай будзе сляза ўдзячнасці беднага!»<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. === Смерць === Памёр раптоўна 20 сакавіка 1898 г., верагодна, у сваёй кватэры на вуліцы Завальнай, 31 (цяпер Пілімо)<ref name="Zah" /><ref name="PSB" />. Пахаваны на віленскіх евангелічных могілках на Малой Пагулянцы побач з бацькам. Труну на сваіх плячах неслі лекары<ref name="Zah" />. Могілкі былі ліквідаваныя ў 1950-я гады<ref name="PSB" />. == Культурная дзейнасць == Цітыюс быў апекуном віленскага тэатра, часам фактычна кіраваў ім і пісаў тэатральныя рэцэнзіі ў мясцовую газету<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. Паводле Давіда Файнгаўза, ён, верагодна неафіцыйна, уваходзіў у кіраўніцтва Гарадскога тэатра<ref name="PSB" />. У 1849 г. ён арганізаваў аматарскі спектакль у гонар [[Юзаф Каржанёўскі|Юзафа Каржанёўскага]]<ref name="Jank" />. Сябраваў са [[Станіслаў Манюшка|Станіславам Манюшкам]] і дапамагаў яму ў справах падтрымкі віленскіх музыкантаў. Менавіта дзякуючы Цітыюсу 28 лютага 1854 г. у віленскім Гарадскім тэатры адбылася сцэнічная прэм’ера двухактовай версіі оперы «[[Галька (опера)|Галька]]»<ref name="PSB" />. Ева Хамчык звяртае ўвагу, што ў 1855 г. Манюшка ў лісце да Цітыюса называў яго «нашым дарагім міратворцам», бо той выступаў пасярэднікам пры прымірэнні Манюшкі са скрыпачом [[Апалінары Кантскі|Апалінарыям Кантскім]]<ref name="Chamczyk" />. Ён пакінуў шмат запісаў з цытатамі з польскіх і сусветных пісьменнікаў у альбоме віленскага лекара [[Данат Райкоўскі|Даната Райкоўскага]], які цяпер захоўваецца ў Музеі літаратуры імя А. Міцкевіча ў Варшаве<ref name="Sled" />. Цітыюс публікаваў археалагічныя працы і карэспандэнцыі з замежных паездак у «[[Kurjer Wileński]]» (да 1860 г.) і ў варшаўскіх выданнях, але, як правіла, без подпісу або пад крыптанімам<ref name="Zah" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Пад крыптанімам ''Dr. J. T.'' ён надрукаваў у 1887 г. у «Przegląd Literacki», дадатку да пецярбургскага «[[Kraj]]», артыкулы пра маладосць [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]]: «Najpierwsze druki J. I. Kraszewskiego» (№ 34) і «Szczegół z młodości J. I. Kraszewskiego» (№ 38)<ref name="PSB" />. Паводле Загорскага, вядомы пуцяводнік па Вільні [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]] быў у значнай частцы складзены Цітыюсам і выдадзены на яго сродкі<ref name="Zah" /><ref name="Buika" />. Д. Трыпанене больш асцярожна піша, што Цітыюс падрыхтаваў да друку і, верагодна, выдаў уласным коштам «Przewodnik historyczny po Wilnie i jego okolicach» Кіркора (Вільня, 1880)<ref name="PSB" />. Ён дапамагаў [[Вінцэсь Каратынскі|Вінцэнту Каратынскаму]] збіраць матэрыялы для 10-томнага выдання твораў Сыракомлі (Варшава, 1872) і перадаваў даследчыкам успаміны пра Міцкевіча, асоб з эпохі Ю. Славацкага, а таксама працу пра ўніверсітэцкую ўніформу<ref name="Zah" /><ref name="PSB" />. Перапісваўся з Лялевелем, Піраговым і Трусо<ref name="Zah" />. Цітыюс захапляўся гісторыяй і археалогіяй. Многія прадметы, часам яшчэ дахрысціянскіх часоў, ён перадаў у [[Віленскі музей старажытнасцей]], заснаваны [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафіем Тышкевічам]]<ref name="Zah" />. Яго кватэра была «маленькім музеем гістарычных памятак»: партрэты, гравюры, медалі, манеты, кнігі, фотаздымкі, рукапісы, вершы Сыракомлі, лісты Лялевеля і еўрапейскіх медыцынскіх аўтарытэтаў, старыя часопісы, афішы і матэрыялы па гісторыі віленскага тэатра<ref name="Jank" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Сярод аўтографаў былі рукапісы Манюшкі, Сыракомлі, Ю. Каржанёўскага, Я. Тышкевіча, Лялевеля, Крашэўскага і [[Геркулан Абрамовіч|Геркулана Абрамовіча]]<ref name="PSB" />. Марак Буйка адзначае ўзорны парадак у гэтых зборах і называе Цітыюса адным з галоўных віленскіх калекцыянераў другой паловы XIX ст. Ён таксама піша, што Цітыюс разам з аптэкарам і калекцыянерам Эдвардам Шпорам наведваў прыватныя музеі Берліна і Гданьска<ref name="Buika" />. == Успаміны == Пад канец жыцця Цітыюс напісаў успаміны «Daty i wspomnienia dla mojej rodziny. Rozmaitości» — фаліянт на 42 аркушы, які захоўваецца ў Бібліятэцы Урублеўскіх (цяпер [[Бібліятэка Акадэміі навук Літвы|Бібліятэка Літоўскай акадэміі навук імя Урублеўскіх]], F 9-218)<ref name="Wsp" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Яны ахопліваюць большую частку XIX ст., з 1830-х па 1880-я гады. Аўтар піша пра віленскі ўніверсітэт і акадэмію, тэатр, салоны, генерал-губернатараў ад У. Назімава да І. Каханава, візіты імператараў і становішча каталіцкай царквы ў Віленскай дыяцэзіі<ref name="Wsp" />. Фрагменты ўспамінаў былі надрукаваны ў 1922 г. у часопісе «Przegląd Wileński» (№ 2—12, 15—17) з каментарыямі [[Уладзіслаў Талочка|Уладзіслава Талочкі]]<ref name="Wsp" /><ref name="PSB" />. Віленскі бібліёграф [[Люцыян Узембла]] называў Цітыюса «найбольш вартым даверу жывым мемуарыстам Вільні»<ref name="PSB" />. У 2026 г. успаміны выйшлі ў беларускім перакладзе [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Леаніда Лаўрэша]] разам з артыкулам [[Чэслаў Янкоўскі|Чэслава Янкоўскага]] пра Цітыюса (1895). == Сям’я == Сям’і Цітыюс не завёў<ref name="PSB" />. Маці памерла 6 красавіка 1873 г. Цітыюс пісаў, што ўсім добрым у сабе ён абавязаны ёй<ref name="Wsp27" />. Меў чатырох сясцёр<ref name="PSB" />: * Ганна (памерла ў 1864 г.), з 1844 г. жонка Яна д’Афрэмона (1814—1862), настаўніка літаратуры ў Віленскай гімназіі; * Алена, з 1861 г. жонка юрыста Казіміра Пашкоўскага, віцэ-старшыні Віленскай палаты грамадзянскага суда, блізкага сябра і дарадцы Сыракомлі<ref name="Wsp35" />; * Марыя, з 1851 г. жонка Аляксандра Якубоўскага (памёр у 1856 г.); * Густава (памерла ў 1903 г.). == Памяць == Партрэт Цітыюса алеем працы А. Казлоўскага захоўваецца ў [[Літоўскі нацыянальны мастацкі музей|Літоўскім нацыянальным мастацкім музеі]] ў Вільні<ref name="PSB" />. == Крыніцы == {{reflist|2|refs=<ref name="PSB">''Triponienė D.'' Titius (Tytius, Tycius) Julian // Polski Słownik Biograficzny. — T. LIII. — Warszawa; Kraków: Instytut Historii PAN, 2021. — S. 579—581.</ref> <ref name="Zah">''Zahorski W.'' Dr. Julian Titius (1820—1898) // Album biograficzne zasłużonych Polaków i Polek wieku XIX. — T. 2. — Warszawa: Marya Chełmońska, 1903. — S. 176—179.</ref> <ref name="Biel">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ (Titius): біографическій очеркъ по поводу 50-лѣтняго юбилея врачебной дѣятельности. — Вильна: Императорское Виленское медицинское общество, 1890.</ref> <ref name="Biel3">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 3—5.</ref> <ref name="Biel5">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 5—9.</ref> <ref name="Biel10">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 10—11.</ref> <ref name="Biel12">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 12—16.</ref> <ref name="Biel17">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 16—17.</ref> <ref name="Jank">''Янкоўскі Ч.'' Др. Цітыюс / пер. Л. Лаўрэша // ''Цітыюс Ю.'' Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса: з дадаткам Уладзіслава Талочкі. — [б. м.]: Издательские решения, 2026. — С. 4—10. (Арыгінал: ''Cz. J.'' Dr. Titius // Tygodnik Ilustrowany. — 1895. — Nr 14. — S. 227—228.)</ref> <ref name="Wsp">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў д-ра Юльяна Цітыюса / пер. і камент. Л. Лаўрэша // ''Цітыюс Ю.'' Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса. — [б. м.], 2026. — С. 11—54.</ref> <ref name="Wsp17">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 17.</ref> <ref name="Wsp20">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 20.</ref> <ref name="Wsp26">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 26—27.</ref> <ref name="Wsp27">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 27.</ref> <ref name="Wsp35">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 34—35.</ref> <ref name="Buika">''Buika M.'' Wileńscy kolekcjonerzy zabytków i pamiątek historycznych na przełomie XIX—XX wieku // Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne. — 2007. — Z. 134. — S. 83—85.</ref> <ref name="Sled">''Śledzianowska M.'' Spuścizna Wincentego Pola w zbiorach Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie // Studia i Materiały Lubelskie. — 2024. — Nr 26. — S. 94—95.</ref> <ref name="Chamczyk">''Chamczyk E.'' Stanisław Moniuszko and Apolinary Kątski: the Slander and the Facts // Interdisciplinary Studies in Musicology. — 2024. — Vol. 24. — P. 10.</ref>}} == Літаратура == * ''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ (Titius): біографическій очеркъ по поводу 50-лѣтняго юбилея врачебной дѣятельности. — Вильна, 1890. * ''Bieliński J.'' Julian Titius i jego pamiętniki // Tygodnik Wileński. — 1911. — Nr 10. — S. 8—10. * ''Zahorski W.'' Dr Julian Titius. Wspomnienie pośmiertne // Krytyka Lekarska. — 1898. — Nr 5. — S. 154—156. * ''Zahorski W.'' Dr. Julian Titius (1820—1898) // Album biograficzne zasłużonych Polaków i Polek wieku XIX. — T. 2. — Warszawa, 1903. — S. 176—179. * ''Cz. J. [Jankowski Cz.]'' Dr. Titius // Tygodnik Ilustrowany. — 1895. — Nr 14. — S. 227—228. * Ze wspomnień d-ra Juljana Titiusa // Przegląd Wileński. — 1922. — Nr 2—12, 15—17. * ''Triponienė D.'' Titius (Tytius, Tycius) Julian // Polski Słownik Biograficzny. — T. LIII. — Warszawa; Kraków, 2021. — S. 579—581. * ''Triponienė D.'' Daktaras Julijonas Ticijus // Medicinos teorija ir praktika. — 2004. — Nr 2. — P. 163—165. * ''Triponienė D.'' Prie Vilniaus medicinos draugijos versmės: istorijos fragmentai, įžymūs veikėjai, tradicijų tąsa, kronika. — Vilnius, 2012. — P. 132—140. * ''Цітыюс Ю.'' Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса: з дадаткам Уладзіслава Талочкі / пер. і склад. Л. Лаўрэш. — [б. м.]: Издательские решения, 2026. — 74 с. * ''Buika M.'' Wileńscy kolekcjonerzy zabytków i pamiątek historycznych na przełomie XIX—XX wieku // Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne. — 2007. — Z. 134. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цітыюс Юльян}} [[Катэгорыя:Медыкі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Філантропы]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] 3cy5f1g6znfcpy163beklnhepfbdzq4 5222689 5222682 2026-10-21T10:28:47Z Aliaksei Lastouski 75892 5222689 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Месца працы = шпіталь Савіча, шпіталь Святога Якуба (Вільня) | Альма-матар = | Вучоная ступень = лекар 1-га аддзялення (1840) | Вядомы як = віленскі лекар, філантроп, калекцыянер, мемуарыст }} '''Юльян Цітыюс''' ({{lang-pl|Julian Titius}}, {{lang-ru|Юлиан Августинович Тициус}}; псеўданімы і крыптанімы ''Dr. J. T.'', ''Samotnik''<ref name="PSB" />; {{ВДП}}) — віленскі лекар, грамадскі дзеяч, філантроп, калекцыянер старажытнасцей і мемуарыст. Адзін з апошніх выпускнікоў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]], дырэктар [[Віленскае таварыства дабрачыннасці|Віленскага таварыства дабрачыннасці]], ганаровы пажыццёвы старшыня [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]. == Біяграфія == === Паходжанне і дзяцінства === Род Цітыюсаў паходзіў з [[Герцагства Саксонія|Саксоніі]]. Да яго належалі рэктар [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскага ўніверсітэта]] Готліб Герхард Цітыюс (1661—1714) і рэктар Гданьскай гімназіі часоў [[Ян III Сабескі|Яна III Сабескага]] Ян Пётр Цітыюс. Партрэт першага і прамову другога ў гонар Сабескага пасля Венскай бітвы Юльян Цітыюс захоўваў як сямейныя рэліквіі<ref name="Biel3" /><ref name="Jank" /><ref name="Buika" />. Продкі Цітыюса пасяліліся ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] пры [[Аўгуст II Моцны|Аўгусце II]]. Дзед, Фрыдрых Цітыюс, у канцы XVIII ст. пераехаў у Літву. Ён быў адным з заснавальнікаў Віленскага таварыства дабрачыннасці<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. Бацька, Аўгуст (Аўгустын) Цітыюс (1798—1839), евангелік-рэфармат<ref name="PSB" />, нарадзіўся ў [[Познань|Познані]] і там атрымаў адукацыю, а ў пачатку XIX ст. прыехаў у Вільню разам з выдаўцом і кнігагандляром [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]]<ref name="Biel3" /><ref name="Zah" />. Маці — Ганна (1798—1873)<ref name="PSB" />. Юльян, паводле [[Юзаф Бялінскі|Бялінскага]], быў першым у родзе Цітыюсаў «ліцвінам»<ref name="Biel3" />. Нарадзіўся ў Вільні, на [[Антокаль|Антокалі]], дзе і прайшло яго дзяцінства<ref name="Jank" /><ref name="PSB" />. У першых дзесяцігоддзях XIX ст. бацькі трымалі тут тракцір «Тывалі» — папулярны рэстаран з садам, кандытарскай і більярдам<ref name="PSB" />. Маці сябравала з віленскай інтэлігенцыяй. Паводле ўспамінаў Цітыюса, у 1820—1831 гг. у іх доме бывалі прафесары [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і маладыя літаратары: [[Андрэй Снядэцкі]], [[Адам Міцкевіч]], гісторык [[Мікалай Маліноўскі]], байкапісец [[Антоні Гарэцкі]], літаратары [[Ігнат Іосіфавіч Шыдлоўскі|Ігнацы Шыдлоўскі]] і [[Станіслаў Расалоўскі]]<ref name="Wsp27" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Перад ад’ездам з Вільні ў 1824 г. Міцкевіч падарыў маці першае выданне сваіх «Паэзій» (Вільня, 1822). Сам Цітыюс паэта не памятаў, хоць, паводле аповеду маці, Міцкевіч пры развітанні браў чатырохгадовага Юльяна на рукі. Гэтыя кнігі ён усё жыццё захоўваў як рэліквію<ref name="Wsp27" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. === Вучоба === Пачатковую адукацыю атрымаў у чатырохкласнай Віленскай павятовай школе [[Базыльяне|базыльян]], якую скончыў у 1835 г.<ref name="Zah" /><ref name="Biel5" /><ref name="PSB" /> У тым жа годзе, у 15 гадоў, паступіў у Віленскую медыка-хірургічную акадэмію. Па сутнасці гэта быў былы медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта з тымі ж прафесарамі, праграмамі і падручнікамі<ref name="Zah" /><ref name="Biel5" />. Яго настаўнікамі былі Андрэй Снядэцкі, [[Адам Бялькевіч]], [[Фелікс Рымкевіч]], [[Юзаф Мяноўскі|Юзаф]] і [[Мікалай Мяноўскі]]я, [[Канстанцін Парцянка]], [[Адольф Абіхт]], [[Эдуард Эйхвальд]], [[Ігнат Фонберг]], [[Станіслаў Горскі]]<ref name="Zah" /><ref name="Biel5" /><ref name="PSB" />. Бялінскі, аднак, заўважаў, што вучнем Снядэцкага Цітыюса лічыць нельга. Снядэцкі памёр у траўні 1838 г., калі Цітыюс заканчваў толькі трэці курс<ref name="Biel5" />. Сам Цітыюс у сваіх успамінах апісаў апошняе святкаванне студэнтамі імянін Снядэцкага ў 1837 г. і яго пахаванне<ref name="Wsp" />. Ужо ў студэнцкія гады ён цікавіўся тэатрам. У 1840 г. ананімна апублікаваў у «Wizerunki i Roztrząsania Naukowe», якія рэдагаваў І. Шыдлоўскі, «Гістарычны нарыс тэатральных паказаў, асабліва на польскай мове, у Літве» ({{lang-pl|Rys historyczny przedstawień teatralnych, mianowicie w języku polskim, na Litwie}}; т. 16—20)<ref name="PSB" />. За поспехі ў навуцы на трэцім і чацвёртым курсах ён атрымліваў узнагароды ў выглядзе медыцынскіх кніг. 17 ліпеня 1840 г. з выдатнымі вынікамі (''cum eximia laude'') здаў выпускныя экзамены і атрымаў дыплом лекара 1-га аддзялення<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. === Замежныя стажыроўкі і праца ў Вільні === Са студзеня 1841 г. працаваў пазаштатным лекарам у віленскім шпіталі Савіча<ref name="PSB" />. Будучы забяспечаным, Цітыюс не меў патрэбы адразу займацца практыкай. У 1842 г. ён выехаў за мяжу разам са сваім сваяком, прафесарам Феліксам Рымкевічам, які меў шырокія сувязі з замежнымі вучонымі<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. У [[Берлін]]е ён праслухаў курс у клініцы Іагана Лукаса Шонлейна, у [[Лондан]]е займаўся практычнай медыцынай у Роберта Бентлі Тода, у [[Прага|Празе]] слухаў лекцыі Іагана фон Апольцэра, а ў [[Вена|Вене]] вучыўся ў Карла фон Ракітанскага і Іозефа Шкоды<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. У Празе ён пазнаёміўся з чэшскімі дзеячамі [[Павел Ёзеф Шафарык|П. Й. Шафарыкам]], [[Францішак Палацкі|Ф. Палацкім]] і [[Вацлаў Ганка|В. Ганкам]], а ў [[Дрэздэн]]е пасябраваў са скрыпачом [[Караль Ліпінскі|Каралем Ліпінскім]]<ref name="Jank" />. Зіму ён правёў у Італіі, пераважна ў Рыме, дзе захапіўся мастацтвам, археалогіяй і літаратурай<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. Падарожжа доўжылася два гады. Пасля вяртання ў Вільню Рымкевіч уладкаваў Цітыюса ардынатарам у шпіталь Савіча, дзе сам быў галоўным лекарам. Неўзабаве Цітыюс стаў вядомым практыкам не толькі ў Вільні, але і ва ўсім краі<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. Зімой 1851—1852 гг. ён удасканальваўся ў хірургіі ў [[Мікалай Пірагоў|Мікалая Пірагова]], з якім пазнаёміўся яшчэ ў Берліне, у [[Санкт-Пецярбург]]у і пасябраваў з ім<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" /><ref name="PSB" />. З 1853 г. загадваў аддзяленнем «вонкавых хвароб» у шпіталі Святога Якуба, а таксама кіраваў віленскім дзіцячым прытулкам<ref name="PSB" />. У 1853 г. разам з доктарам Юльянам Машынскім ён вылечыў ад запалення лёгкіх [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлю]]. Паэт адказаў ім неапублікаваным вершам «Да двух Юльянаў» ({{lang-pl|Do dwóch Julianów}})<ref name="Zah" /><ref name="Jank" /><ref name="PSB" />. У 1856 г. разам з мітрапалітам [[Вацлаў Жылінскі|Вацлавам Жылінскім]] ён ездзіў праз [[Мінск]] і [[Бабруйск]] на каранацыю ў Маскву<ref name="Wsp17" />. Пасля смерці галоўнага лекара шпіталя Св. Якуба Ю. Машынскага Цітыюсу прапанавалі яго пасаду. Ён адмовіўся з-за слабага здароўя, пайшоў са службы і ў 1857 г. выехаў у [[Парыж]]<ref name="Biel12" /><ref name="Wsp20" />. Там ён займаўся ўнутранай медыцынай пад кіраўніцтвам Арманда Трусо, Агюста Нелатона і Філіпа Рыкора. З Трусо ён потым доўгія гады падтрымліваў навуковую перапіску<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. Падчас гэтай паездкі ў [[Брусель|Бруселі]] ён сустрэўся з [[Іахім Лялевель|Іахімам Лялевелем]]<ref name="Jank" />. У 1859 г. вярнуўся ў Вільню і з таго часу займаўся толькі прыватнай практыкай<ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. У 1861—1862 гг. Цітыюс доўга прабыў у [[Гейдэльберг]]у, дзе слухаў лекцыі Мікалауса Фрыдрайха і зноў сустрэўся з Піраговым<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" />. Пасля пачатку [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 г.]] ён выехаў за мяжу, суправаджаючы хворую пацыентку<ref name="Wsp26" />. У 1863—1864 гг. наведваў клінікі Германіі, Парыжа і Лондана<ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. У Берліне ён зблізіўся з [[Фрыдрых Тэадор Фрэрыхс|Фрыдрыхам Тэадорам Фрэрыхсам]], якога потым двойчы запрашаў у Вільню для кансультацый, і перапісваўся з Людвігам Траўбе і Феліксам фон Німеерам<ref name="Biel12" />. Апошнюю навуковую паездку здзейсніў у Вену ў 1876 г., дзе працаваў з Генрыхам фон Бамбергерам<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. === Медыцынская практыка і дабрачыннасць === Цітыюс меў шырокую практыку ва ўсіх слаях віленскага грамадства — ад магнацкіх і чыноўніцкіх салонаў да беднякоў. Сярод яго пацыентаў былі арцыбіскуп Вацлаў Жылінскі і мітрапаліт [[Іосіф Сямашка]]<ref name="Jank" />. Беднякоў ён лячыў бясплатна, падтрымліваў матэрыяльна, шукаў ім працу і хадайнічаў за іх перад уладамі, выкарыстоўваючы свае сувязі<ref name="Zah" />. У Вільні іх называлі «пацыентамі Цітыюса»<ref name="PSB" />. 15 верасня 1862 г. ён разам з доктарам Вікшэмскім закрыў вочы памерламу Сыракомлю<ref name="Jank" />. З 1847 г. Цітыюс быў членам Віленскага таварыства дабрачыннасці<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. З 1861 г. быў віцэ-старшынёй, а з 1881 г. — старшынёй (дырэктарам) яго 2-га аддзялення. Гэтае аддзяленне апекавалася беднымі па-за прытулкам, сіротамі і збяднелымі рамеснікамі<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" />. Каб збіраць для яго грошы, Цітыюс арганізоўваў канцэрты і аматарскія спектаклі. Ён быў таксама апекуном дзіцячага прытулку і ўдзельнічаў у прыватным гуртку «надзвычайнай нястачы»<ref name="Buika" />. У апошнія гады жыцця ён адмовіўся ад практыкі і прымаў толькі бедных пацыентаў, асабліва сляпых, бо сам з-за катаракты страціў зрок на адно вока<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. === Віленскае медыцынскае таварыства === У Віленскім медыцынскім таварыстве ён з 1845 г. быў дзейным членам, з 1848 г. уваходзіў у праўленне і шэсць гадоў запар быў скарбнікам і бібліятэкарам<ref name="Biel17" />. Ён рабіў на паседжаннях даклады, у тым ліку пра [[Шкарлятына|шкарлятыну]] («De diagnosi purpurae», 15 кастрычніка 1845 г.) і пра запаленне [[Падстраўнікавая залоза|падстраўнікавай залозы]] («Historia pancreatitidis», 12 снежня 1845 г.), і дасылаў з-за мяжы апісанні клінік і новых метадаў лячэння<ref name="Zah" /><ref name="Biel17" /><ref name="PSB" />. Ад імя таварыства ўдзельнічаў у даследаваннях лячэбных уласцівасцей мінеральных вод, якія паспрыялі ўзнікненню курортаў у [[Друскінінкай|Друскеніках]] і [[Бірштанас|Бірштанах]]<ref name="PSB" />. У 1855 г. уваходзіў у камітэт па святкаванні 50-годдзя таварыства<ref name="PSB" />. У 1864—1870 гг. быў віцэ-старшынёй таварыства<ref name="Biel17" /><ref name="PSB" />. [[Файл:Julian Titius pomnik.jpg|міні|Уладзіслаў Загорскі. Надмагільны помнік Юльяну Цітыюсу на Евангелічных могілках у Вільні. 1924. Нацыянальны музей Літвы]] 27 верасня 1890 г. таварыства адзначыла 50-годдзе яго лекарскай дзейнасці; з гэтай нагоды Ю. Бялінскі выступіў з біяграфічным нарысам<ref name="Biel" /><ref name="Jank" />. У 1895 г., з нагоды 50-годдзя членства ў таварыстве, Цітыюс атрымаў званне ганаровага пажыццёвага старшыні — у гісторыі таварыства такога выпадку раней не было<ref name="Zah" /><ref name="Jank" /><ref name="Buika" />. У адказ на віншаванні ён сказаў словы, якія лічыў сваім жыццёвым крэда: «Сумленнасць адносна навукі, калег, публікі, а перш за ўсё любоў да бліжняга. Найвышэйшай узнагародай для нас няхай будзе сляза ўдзячнасці беднага!»<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. === Смерць === Памёр раптоўна 20 сакавіка 1898 г., верагодна, у сваёй кватэры на вуліцы Завальнай, 31 (цяпер Пілімо)<ref name="Zah" /><ref name="PSB" />. Пахаваны на віленскіх евангелічных могілках на Малой Пагулянцы побач з бацькам. Труну на сваіх плячах неслі лекары<ref name="Zah" />. Могілкі былі ліквідаваныя ў 1950-я гады<ref name="PSB" />. == Культурная дзейнасць == Цітыюс быў апекуном віленскага тэатра, часам фактычна кіраваў ім і пісаў тэатральныя рэцэнзіі ў мясцовую газету<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. Паводле Давіда Файнгаўза, ён, верагодна неафіцыйна, уваходзіў у кіраўніцтва Гарадскога тэатра<ref name="PSB" />. У 1849 г. ён арганізаваў аматарскі спектакль у гонар [[Юзаф Кажанёўскі (1797-1863)|Юзафа Кажанёўскага]]<ref name="Jank" />. Сябраваў са [[Станіслаў Манюшка|Станіславам Манюшкам]] і дапамагаў яму ў справах падтрымкі віленскіх музыкантаў. Менавіта дзякуючы Цітыюсу 28 лютага 1854 г. у віленскім Гарадскім тэатры адбылася сцэнічная прэм’ера двухактовай версіі оперы «[[Галька (опера)|Галька]]»<ref name="PSB" />. Ева Хамчык звяртае ўвагу, што ў 1855 г. Манюшка ў лісце да Цітыюса называў яго «нашым дарагім міратворцам», бо той выступаў пасярэднікам пры прымірэнні Манюшкі са скрыпачом [[Апалінары Кантскі|Апалінарыям Кантскім]]<ref name="Chamczyk" />. Ён пакінуў шмат запісаў з цытатамі з польскіх і сусветных пісьменнікаў у альбоме віленскага лекара [[Данат Райкоўскі|Даната Райкоўскага]], які цяпер захоўваецца ў Музеі літаратуры імя А. Міцкевіча ў Варшаве<ref name="Sled" />. Цітыюс публікаваў археалагічныя працы і карэспандэнцыі з замежных паездак у «[[Kurjer Wileński]]» (да 1860 г.) і ў варшаўскіх выданнях, але, як правіла, без подпісу або пад крыптанімам<ref name="Zah" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Пад крыптанімам ''Dr. J. T.'' ён надрукаваў у 1887 г. у «Przegląd Literacki», дадатку да пецярбургскага «[[Kraj]]», артыкулы пра маладосць [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]]: «Najpierwsze druki J. I. Kraszewskiego» (№ 34) і «Szczegół z młodości J. I. Kraszewskiego» (№ 38)<ref name="PSB" />. Паводле Загорскага, вядомы пуцяводнік па Вільні [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]] быў у значнай частцы складзены Цітыюсам і выдадзены на яго сродкі<ref name="Zah" /><ref name="Buika" />. Д. Трыпанене больш асцярожна піша, што Цітыюс падрыхтаваў да друку і, верагодна, выдаў уласным коштам «Przewodnik historyczny po Wilnie i jego okolicach» Кіркора (Вільня, 1880)<ref name="PSB" />. Ён дапамагаў [[Вінцэсь Каратынскі|Вінцэнту Каратынскаму]] збіраць матэрыялы для 10-томнага выдання твораў Сыракомлі (Варшава, 1872) і перадаваў даследчыкам успаміны пра Міцкевіча, асоб з эпохі Ю. Славацкага, а таксама працу пра ўніверсітэцкую ўніформу<ref name="Zah" /><ref name="PSB" />. Перапісваўся з Лялевелем, Піраговым і Трусо<ref name="Zah" />. Цітыюс захапляўся гісторыяй і археалогіяй. Многія прадметы, часам яшчэ дахрысціянскіх часоў, ён перадаў у [[Віленскі музей старажытнасцей]], заснаваны [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафіем Тышкевічам]]<ref name="Zah" />. Яго кватэра была «маленькім музеем гістарычных памятак»: партрэты, гравюры, медалі, манеты, кнігі, фотаздымкі, рукапісы, вершы Сыракомлі, лісты Лялевеля і еўрапейскіх медыцынскіх аўтарытэтаў, старыя часопісы, афішы і матэрыялы па гісторыі віленскага тэатра<ref name="Jank" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Сярод аўтографаў былі рукапісы Манюшкі, Сыракомлі, Ю. Каржанёўскага, Я. Тышкевіча, Лялевеля, Крашэўскага і [[Геркулан Абрамовіч|Геркулана Абрамовіча]]<ref name="PSB" />. Марак Буйка адзначае ўзорны парадак у гэтых зборах і называе Цітыюса адным з галоўных віленскіх калекцыянераў другой паловы XIX ст. Ён таксама піша, што Цітыюс разам з аптэкарам і калекцыянерам Эдвардам Шпорам наведваў прыватныя музеі Берліна і Гданьска<ref name="Buika" />. == Успаміны == Пад канец жыцця Цітыюс напісаў успаміны «Daty i wspomnienia dla mojej rodziny. Rozmaitości» — фаліянт на 42 аркушы, які захоўваецца ў Бібліятэцы Урублеўскіх (цяпер [[Бібліятэка Акадэміі навук Літвы|Бібліятэка Літоўскай акадэміі навук імя Урублеўскіх]], F 9-218)<ref name="Wsp" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Яны ахопліваюць большую частку XIX ст., з 1830-х па 1880-я гады. Аўтар піша пра віленскі ўніверсітэт і акадэмію, тэатр, салоны, генерал-губернатараў ад У. Назімава да І. Каханава, візіты імператараў і становішча каталіцкай царквы ў Віленскай дыяцэзіі<ref name="Wsp" />. Фрагменты ўспамінаў былі надрукаваны ў 1922 г. у часопісе «Przegląd Wileński» (№ 2—12, 15—17) з каментарыямі [[Уладзіслаў Талочка|Уладзіслава Талочкі]]<ref name="Wsp" /><ref name="PSB" />. Віленскі бібліёграф [[Люцыян Узембла]] называў Цітыюса «найбольш вартым даверу жывым мемуарыстам Вільні»<ref name="PSB" />. У 2026 г. успаміны выйшлі ў беларускім перакладзе [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Леаніда Лаўрэша]] разам з артыкулам [[Чэслаў Янкоўскі|Чэслава Янкоўскага]] пра Цітыюса (1895). == Сям’я == Сям’і Цітыюс не завёў<ref name="PSB" />. Маці памерла 6 красавіка 1873 г. Цітыюс пісаў, што ўсім добрым у сабе ён абавязаны ёй<ref name="Wsp27" />. Меў чатырох сясцёр<ref name="PSB" />: * Ганна (памерла ў 1864 г.), з 1844 г. жонка Яна д’Афрэмона (1814—1862), настаўніка літаратуры ў Віленскай гімназіі; * Алена, з 1861 г. жонка юрыста Казіміра Пашкоўскага, віцэ-старшыні Віленскай палаты грамадзянскага суда, блізкага сябра і дарадцы Сыракомлі<ref name="Wsp35" />; * Марыя, з 1851 г. жонка Аляксандра Якубоўскага (памёр у 1856 г.); * Густава (памерла ў 1903 г.). == Памяць == Партрэт Цітыюса алеем працы А. Казлоўскага захоўваецца ў [[Літоўскі нацыянальны мастацкі музей|Літоўскім нацыянальным мастацкім музеі]] ў Вільні<ref name="PSB" />. == Крыніцы == {{reflist|2|refs=<ref name="PSB">''Triponienė D.'' Titius (Tytius, Tycius) Julian // Polski Słownik Biograficzny. — T. LIII. — Warszawa; Kraków: Instytut Historii PAN, 2021. — S. 579—581.</ref> <ref name="Zah">''Zahorski W.'' Dr. Julian Titius (1820—1898) // Album biograficzne zasłużonych Polaków i Polek wieku XIX. — T. 2. — Warszawa: Marya Chełmońska, 1903. — S. 176—179.</ref> <ref name="Biel">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ (Titius): біографическій очеркъ по поводу 50-лѣтняго юбилея врачебной дѣятельности. — Вильна: Императорское Виленское медицинское общество, 1890.</ref> <ref name="Biel3">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 3—5.</ref> <ref name="Biel5">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 5—9.</ref> <ref name="Biel10">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 10—11.</ref> <ref name="Biel12">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 12—16.</ref> <ref name="Biel17">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 16—17.</ref> <ref name="Jank">''Янкоўскі Ч.'' Др. Цітыюс / пер. Л. Лаўрэша // ''Цітыюс Ю.'' Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса: з дадаткам Уладзіслава Талочкі. — [б. м.]: Издательские решения, 2026. — С. 4—10. (Арыгінал: ''Cz. J.'' Dr. Titius // Tygodnik Ilustrowany. — 1895. — Nr 14. — S. 227—228.)</ref> <ref name="Wsp">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў д-ра Юльяна Цітыюса / пер. і камент. Л. Лаўрэша // ''Цітыюс Ю.'' Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса. — [б. м.], 2026. — С. 11—54.</ref> <ref name="Wsp17">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 17.</ref> <ref name="Wsp20">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 20.</ref> <ref name="Wsp26">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 26—27.</ref> <ref name="Wsp27">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 27.</ref> <ref name="Wsp35">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 34—35.</ref> <ref name="Buika">''Buika M.'' Wileńscy kolekcjonerzy zabytków i pamiątek historycznych na przełomie XIX—XX wieku // Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne. — 2007. — Z. 134. — S. 83—85.</ref> <ref name="Sled">''Śledzianowska M.'' Spuścizna Wincentego Pola w zbiorach Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie // Studia i Materiały Lubelskie. — 2024. — Nr 26. — S. 94—95.</ref> <ref name="Chamczyk">''Chamczyk E.'' Stanisław Moniuszko and Apolinary Kątski: the Slander and the Facts // Interdisciplinary Studies in Musicology. — 2024. — Vol. 24. — P. 10.</ref>}} == Літаратура == * ''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ (Titius): біографическій очеркъ по поводу 50-лѣтняго юбилея врачебной дѣятельности. — Вильна, 1890. * ''Bieliński J.'' Julian Titius i jego pamiętniki // Tygodnik Wileński. — 1911. — Nr 10. — S. 8—10. * ''Zahorski W.'' Dr Julian Titius. Wspomnienie pośmiertne // Krytyka Lekarska. — 1898. — Nr 5. — S. 154—156. * ''Zahorski W.'' Dr. Julian Titius (1820—1898) // Album biograficzne zasłużonych Polaków i Polek wieku XIX. — T. 2. — Warszawa, 1903. — S. 176—179. * ''Cz. J. [Jankowski Cz.]'' Dr. Titius // Tygodnik Ilustrowany. — 1895. — Nr 14. — S. 227—228. * Ze wspomnień d-ra Juljana Titiusa // Przegląd Wileński. — 1922. — Nr 2—12, 15—17. * ''Triponienė D.'' Titius (Tytius, Tycius) Julian // Polski Słownik Biograficzny. — T. LIII. — Warszawa; Kraków, 2021. — S. 579—581. * ''Triponienė D.'' Daktaras Julijonas Ticijus // Medicinos teorija ir praktika. — 2004. — Nr 2. — P. 163—165. * ''Triponienė D.'' Prie Vilniaus medicinos draugijos versmės: istorijos fragmentai, įžymūs veikėjai, tradicijų tąsa, kronika. — Vilnius, 2012. — P. 132—140. * ''Цітыюс Ю.'' Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса: з дадаткам Уладзіслава Талочкі / пер. і склад. Л. Лаўрэш. — [б. м.]: Издательские решения, 2026. — 74 с. * ''Buika M.'' Wileńscy kolekcjonerzy zabytków i pamiątek historycznych na przełomie XIX—XX wieku // Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne. — 2007. — Z. 134. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цітыюс Юльян}} [[Катэгорыя:Медыкі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Філантропы]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] rvyk8qe09839g2ceedfr281yzlcldee 5222713 5222689 2026-10-21T10:31:55Z Aliaksei Lastouski 75892 5222713 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Месца працы = шпіталь Савіча, шпіталь Святога Якуба (Вільня) | Альма-матар = | Вучоная ступень = лекар 1-га аддзялення (1840) | Вядомы як = віленскі лекар, філантроп, калекцыянер, мемуарыст }} '''Юльян Цітыюс''' ({{lang-pl|Julian Titius}}, {{lang-ru|Юлиан Августинович Тициус}}; псеўданімы і крыптанімы ''Dr. J. T.'', ''Samotnik''<ref name="PSB" />; {{ВДП}}) — віленскі лекар, грамадскі дзеяч, філантроп, калекцыянер старажытнасцей і мемуарыст. Адзін з апошніх выпускнікоў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]], дырэктар [[Віленскае таварыства дабрачыннасці|Віленскага таварыства дабрачыннасці]], ганаровы пажыццёвы старшыня [[Віленскае медыцынскае таварыства|Віленскага медыцынскага таварыства]]. == Біяграфія == === Паходжанне і дзяцінства === Род Цітыюсаў паходзіў з [[Герцагства Саксонія|Саксоніі]]. Да яго належалі рэктар [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскага ўніверсітэта]] Готліб Герхард Цітыюс (1661—1714) і рэктар Гданьскай гімназіі часоў [[Ян III Сабескі|Яна III Сабескага]] Ян Пётр Цітыюс. Партрэт першага і прамову другога ў гонар Сабескага пасля Венскай бітвы Юльян Цітыюс захоўваў як сямейныя рэліквіі<ref name="Biel3" /><ref name="Jank" /><ref name="Buika" />. Продкі Цітыюса пасяліліся ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] пры [[Аўгуст II Моцны|Аўгусце II]]. Дзед, Фрыдрых Цітыюс, у канцы XVIII ст. пераехаў у Літву. Ён быў адным з заснавальнікаў Віленскага таварыства дабрачыннасці<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. Бацька, Аўгуст (Аўгустын) Цітыюс (1798—1839), евангелік-рэфармат<ref name="PSB" />, нарадзіўся ў [[Познань|Познані]] і там атрымаў адукацыю, а ў пачатку XIX ст. прыехаў у Вільню разам з выдаўцом і кнігагандляром [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]]<ref name="Biel3" /><ref name="Zah" />. Маці — Ганна (1798—1873)<ref name="PSB" />. Юльян, паводле [[Юзаф Бялінскі|Бялінскага]], быў першым у родзе Цітыюсаў «ліцвінам»<ref name="Biel3" />. Нарадзіўся ў Вільні, на [[Антокаль|Антокалі]], дзе і прайшло яго дзяцінства<ref name="Jank" /><ref name="PSB" />. У першых дзесяцігоддзях XIX ст. бацькі трымалі тут тракцір «Тывалі» — папулярны рэстаран з садам, кандытарскай і більярдам<ref name="PSB" />. Маці сябравала з віленскай інтэлігенцыяй. Паводле ўспамінаў Цітыюса, у 1820—1831 гг. у іх доме бывалі прафесары [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і маладыя літаратары: [[Андрэй Снядэцкі]], [[Адам Міцкевіч]], гісторык [[Мікалай Маліноўскі]], байкапісец [[Антоні Гарэцкі]], літаратары [[Ігнат Іосіфавіч Шыдлоўскі|Ігнацы Шыдлоўскі]] і [[Станіслаў Расалоўскі]]<ref name="Wsp27" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Перад ад’ездам з Вільні ў 1824 г. Міцкевіч падарыў маці першае выданне сваіх «Паэзій» (Вільня, 1822). Сам Цітыюс паэта не памятаў, хоць, паводле аповеду маці, Міцкевіч пры развітанні браў чатырохгадовага Юльяна на рукі. Гэтыя кнігі ён усё жыццё захоўваў як рэліквію<ref name="Wsp27" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. === Вучоба === Пачатковую адукацыю атрымаў у чатырохкласнай Віленскай павятовай школе [[Базыльяне|базыльян]], якую скончыў у 1835 г.<ref name="Zah" /><ref name="Biel5" /><ref name="PSB" /> У тым жа годзе, у 15 гадоў, паступіў у Віленскую медыка-хірургічную акадэмію. Па сутнасці гэта быў былы медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта з тымі ж прафесарамі, праграмамі і падручнікамі<ref name="Zah" /><ref name="Biel5" />. Яго настаўнікамі былі Андрэй Снядэцкі, [[Адам Бялькевіч]], [[Фелікс Рымкевіч]], [[Юзаф Мяноўскі|Юзаф]] і [[Мікалай Мяноўскі]]я, [[Канстанцін Парцянка]], [[Адольф Абіхт]], [[Эдуард Эйхвальд]], [[Ігнат Фонберг]], [[Станіслаў Горскі]]<ref name="Zah" /><ref name="Biel5" /><ref name="PSB" />. Бялінскі, аднак, заўважаў, што вучнем Снядэцкага Цітыюса лічыць нельга. Снядэцкі памёр у траўні 1838 г., калі Цітыюс заканчваў толькі трэці курс<ref name="Biel5" />. Сам Цітыюс у сваіх успамінах апісаў апошняе святкаванне студэнтамі імянін Снядэцкага ў 1837 г. і яго пахаванне<ref name="Wsp" />. Ужо ў студэнцкія гады ён цікавіўся тэатрам. У 1840 г. ананімна апублікаваў у «Wizerunki i Roztrząsania Naukowe», якія рэдагаваў І. Шыдлоўскі, «Гістарычны нарыс тэатральных паказаў, асабліва на польскай мове, у Літве» ({{lang-pl|Rys historyczny przedstawień teatralnych, mianowicie w języku polskim, na Litwie}}; т. 16—20)<ref name="PSB" />. За поспехі ў навуцы на трэцім і чацвёртым курсах ён атрымліваў узнагароды ў выглядзе медыцынскіх кніг. 17 ліпеня 1840 г. з выдатнымі вынікамі (''cum eximia laude'') здаў выпускныя экзамены і атрымаў дыплом лекара 1-га аддзялення<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. === Замежныя стажыроўкі і праца ў Вільні === Са студзеня 1841 г. працаваў пазаштатным лекарам у віленскім шпіталі Савіча<ref name="PSB" />. Будучы забяспечаным, Цітыюс не меў патрэбы адразу займацца практыкай. У 1842 г. ён выехаў за мяжу разам са сваім сваяком, прафесарам Феліксам Рымкевічам, які меў шырокія сувязі з замежнымі вучонымі<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. У [[Берлін]]е ён праслухаў курс у клініцы Іагана Лукаса Шонлейна, у [[Лондан]]е займаўся практычнай медыцынай у Роберта Бентлі Тода, у [[Прага|Празе]] слухаў лекцыі Іагана фон Апольцэра, а ў [[Вена|Вене]] вучыўся ў Карла фон Ракітанскага і Іозефа Шкоды<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. У Празе ён пазнаёміўся з чэшскімі дзеячамі [[Павел Ёзеф Шафарык|П. Й. Шафарыкам]], [[Францішак Палацкі|Ф. Палацкім]] і [[Вацлаў Ганка|В. Ганкам]], а ў [[Дрэздэн]]е пасябраваў са скрыпачом [[Караль Ліпінскі|Каралем Ліпінскім]]<ref name="Jank" />. Зіму ён правёў у Італіі, пераважна ў Рыме, дзе захапіўся мастацтвам, археалогіяй і літаратурай<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. Падарожжа доўжылася два гады. Пасля вяртання ў Вільню Рымкевіч уладкаваў Цітыюса ардынатарам у шпіталь Савіча, дзе сам быў галоўным лекарам. Неўзабаве Цітыюс стаў вядомым практыкам не толькі ў Вільні, але і ва ўсім краі<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" />. Зімой 1851—1852 гг. ён удасканальваўся ў хірургіі ў [[Мікалай Пірагоў|Мікалая Пірагова]], з якім пазнаёміўся яшчэ ў Берліне, у [[Санкт-Пецярбург]]у і пасябраваў з ім<ref name="Zah" /><ref name="Biel10" /><ref name="PSB" />. З 1853 г. загадваў аддзяленнем «вонкавых хвароб» у шпіталі Святога Якуба, а таксама кіраваў віленскім дзіцячым прытулкам<ref name="PSB" />. У 1853 г. разам з доктарам Юльянам Машынскім ён вылечыў ад запалення лёгкіх [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлю]]. Паэт адказаў ім неапублікаваным вершам «Да двух Юльянаў» ({{lang-pl|Do dwóch Julianów}})<ref name="Zah" /><ref name="Jank" /><ref name="PSB" />. У 1856 г. разам з мітрапалітам [[Вацлаў Жылінскі|Вацлавам Жылінскім]] ён ездзіў праз [[Мінск]] і [[Бабруйск]] на каранацыю ў Маскву<ref name="Wsp17" />. Пасля смерці галоўнага лекара шпіталя Св. Якуба Ю. Машынскага Цітыюсу прапанавалі яго пасаду. Ён адмовіўся з-за слабага здароўя, пайшоў са службы і ў 1857 г. выехаў у [[Парыж]]<ref name="Biel12" /><ref name="Wsp20" />. Там ён займаўся ўнутранай медыцынай пад кіраўніцтвам Арманда Трусо, Агюста Нелатона і Філіпа Рыкора. З Трусо ён потым доўгія гады падтрымліваў навуковую перапіску<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. Падчас гэтай паездкі ў [[Брусель|Бруселі]] ён сустрэўся з [[Іахім Лялевель|Іахімам Лялевелем]]<ref name="Jank" />. У 1859 г. вярнуўся ў Вільню і з таго часу займаўся толькі прыватнай практыкай<ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. У 1861—1862 гг. Цітыюс доўга прабыў у [[Гейдэльберг]]у, дзе слухаў лекцыі Мікалауса Фрыдрайха і зноў сустрэўся з Піраговым<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" />. Пасля пачатку [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 г.]] ён выехаў за мяжу, суправаджаючы хворую пацыентку<ref name="Wsp26" />. У 1863—1864 гг. наведваў клінікі Германіі, Парыжа і Лондана<ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. У Берліне ён зблізіўся з [[Фрыдрых Тэадор Фрэрыхс|Фрыдрыхам Тэадорам Фрэрыхсам]], якога потым двойчы запрашаў у Вільню для кансультацый, і перапісваўся з Людвігам Траўбе і Феліксам фон Німеерам<ref name="Biel12" />. Апошнюю навуковую паездку здзейсніў у Вену ў 1876 г., дзе працаваў з Генрыхам фон Бамбергерам<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. === Медыцынская практыка і дабрачыннасць === Цітыюс меў шырокую практыку ва ўсіх слаях віленскага грамадства — ад магнацкіх і чыноўніцкіх салонаў да беднякоў. Сярод яго пацыентаў былі арцыбіскуп Вацлаў Жылінскі і мітрапаліт [[Іосіф Сямашка]]<ref name="Jank" />. Беднякоў ён лячыў бясплатна, падтрымліваў матэрыяльна, шукаў ім працу і хадайнічаў за іх перад уладамі, выкарыстоўваючы свае сувязі<ref name="Zah" />. У Вільні іх называлі «пацыентамі Цітыюса»<ref name="PSB" />. 15 верасня 1862 г. ён разам з доктарам Вікшэмскім закрыў вочы памерламу Сыракомлю<ref name="Jank" />. З 1847 г. Цітыюс быў членам Віленскага таварыства дабрачыннасці<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" /><ref name="PSB" />. З 1861 г. быў віцэ-старшынёй, а з 1881 г. — старшынёй (дырэктарам) яго 2-га аддзялення. Гэтае аддзяленне апекавалася беднымі па-за прытулкам, сіротамі і збяднелымі рамеснікамі<ref name="Zah" /><ref name="Biel12" />. Каб збіраць для яго грошы, Цітыюс арганізоўваў канцэрты і аматарскія спектаклі. Ён быў таксама апекуном дзіцячага прытулку і ўдзельнічаў у прыватным гуртку «надзвычайнай нястачы»<ref name="Buika" />. У апошнія гады жыцця ён адмовіўся ад практыкі і прымаў толькі бедных пацыентаў, асабліва сляпых, бо сам з-за катаракты страціў зрок на адно вока<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. === Віленскае медыцынскае таварыства === У Віленскім медыцынскім таварыстве ён з 1845 г. быў дзейным членам, з 1848 г. уваходзіў у праўленне і шэсць гадоў запар быў скарбнікам і бібліятэкарам<ref name="Biel17" />. Ён рабіў на паседжаннях даклады, у тым ліку пра [[Шкарлятына|шкарлятыну]] («De diagnosi purpurae», 15 кастрычніка 1845 г.) і пра запаленне [[Падстраўнікавая залоза|падстраўнікавай залозы]] («Historia pancreatitidis», 12 снежня 1845 г.), і дасылаў з-за мяжы апісанні клінік і новых метадаў лячэння<ref name="Zah" /><ref name="Biel17" /><ref name="PSB" />. Ад імя таварыства ўдзельнічаў у даследаваннях лячэбных уласцівасцей мінеральных вод, якія паспрыялі ўзнікненню курортаў у [[Друскінінкай|Друскеніках]] і [[Бірштанас|Бірштанах]]<ref name="PSB" />. У 1855 г. уваходзіў у камітэт па святкаванні 50-годдзя таварыства<ref name="PSB" />. У 1864—1870 гг. быў віцэ-старшынёй таварыства<ref name="Biel17" /><ref name="PSB" />. [[Файл:Julian Titius pomnik.jpg|міні|Уладзіслаў Загорскі. Надмагільны помнік Юльяну Цітыюсу на Евангелічных могілках у Вільні. 1924. Нацыянальны музей Літвы]] 27 верасня 1890 г. таварыства адзначыла 50-годдзе яго лекарскай дзейнасці; з гэтай нагоды Ю. Бялінскі выступіў з біяграфічным нарысам<ref name="Biel" /><ref name="Jank" />. У 1895 г., з нагоды 50-годдзя членства ў таварыстве, Цітыюс атрымаў званне ганаровага пажыццёвага старшыні — у гісторыі таварыства такога выпадку раней не было<ref name="Zah" /><ref name="Jank" /><ref name="Buika" />. У адказ на віншаванні ён сказаў словы, якія лічыў сваім жыццёвым крэда: «Сумленнасць адносна навукі, калег, публікі, а перш за ўсё любоў да бліжняга. Найвышэйшай узнагародай для нас няхай будзе сляза ўдзячнасці беднага!»<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. === Смерць === Памёр раптоўна 20 сакавіка 1898 г., верагодна, у сваёй кватэры на вуліцы Завальнай, 31 (цяпер Пілімо)<ref name="Zah" /><ref name="PSB" />. Пахаваны на віленскіх евангелічных могілках на Малой Пагулянцы побач з бацькам. Труну на сваіх плячах неслі лекары<ref name="Zah" />. Могілкі былі ліквідаваныя ў 1950-я гады<ref name="PSB" />. == Культурная дзейнасць == Цітыюс быў апекуном віленскага тэатра, часам фактычна кіраваў ім і пісаў тэатральныя рэцэнзіі ў мясцовую газету<ref name="Zah" /><ref name="Jank" />. Паводле Давіда Файнгаўза, ён, верагодна неафіцыйна, уваходзіў у кіраўніцтва Гарадскога тэатра<ref name="PSB" />. У 1849 г. ён арганізаваў аматарскі спектакль у гонар [[Юзаф Кажанёўскі|Юзафа Кажанёўскага]]<ref name="Jank" />. Сябраваў са [[Станіслаў Манюшка|Станіславам Манюшкам]] і дапамагаў яму ў справах падтрымкі віленскіх музыкантаў. Менавіта дзякуючы Цітыюсу 28 лютага 1854 г. у віленскім Гарадскім тэатры адбылася сцэнічная прэм’ера двухактовай версіі оперы «[[Галька (опера)|Галька]]»<ref name="PSB" />. Ева Хамчык звяртае ўвагу, што ў 1855 г. Манюшка ў лісце да Цітыюса называў яго «нашым дарагім міратворцам», бо той выступаў пасярэднікам пры прымірэнні Манюшкі са скрыпачом [[Апалінары Кантскі|Апалінарыям Кантскім]]<ref name="Chamczyk" />. Ён пакінуў шмат запісаў з цытатамі з польскіх і сусветных пісьменнікаў у альбоме віленскага лекара [[Данат Райкоўскі|Даната Райкоўскага]], які цяпер захоўваецца ў Музеі літаратуры імя А. Міцкевіча ў Варшаве<ref name="Sled" />. Цітыюс публікаваў археалагічныя працы і карэспандэнцыі з замежных паездак у «[[Kurjer Wileński]]» (да 1860 г.) і ў варшаўскіх выданнях, але, як правіла, без подпісу або пад крыптанімам<ref name="Zah" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Пад крыптанімам ''Dr. J. T.'' ён надрукаваў у 1887 г. у «Przegląd Literacki», дадатку да пецярбургскага «[[Kraj]]», артыкулы пра маладосць [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]]: «Najpierwsze druki J. I. Kraszewskiego» (№ 34) і «Szczegół z młodości J. I. Kraszewskiego» (№ 38)<ref name="PSB" />. Паводле Загорскага, вядомы пуцяводнік па Вільні [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]] быў у значнай частцы складзены Цітыюсам і выдадзены на яго сродкі<ref name="Zah" /><ref name="Buika" />. Д. Трыпанене больш асцярожна піша, што Цітыюс падрыхтаваў да друку і, верагодна, выдаў уласным коштам «Przewodnik historyczny po Wilnie i jego okolicach» Кіркора (Вільня, 1880)<ref name="PSB" />. Ён дапамагаў [[Вінцэсь Каратынскі|Вінцэнту Каратынскаму]] збіраць матэрыялы для 10-томнага выдання твораў Сыракомлі (Варшава, 1872) і перадаваў даследчыкам успаміны пра Міцкевіча, асоб з эпохі Ю. Славацкага, а таксама працу пра ўніверсітэцкую ўніформу<ref name="Zah" /><ref name="PSB" />. Перапісваўся з Лялевелем, Піраговым і Трусо<ref name="Zah" />. Цітыюс захапляўся гісторыяй і археалогіяй. Многія прадметы, часам яшчэ дахрысціянскіх часоў, ён перадаў у [[Віленскі музей старажытнасцей]], заснаваны [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафіем Тышкевічам]]<ref name="Zah" />. Яго кватэра была «маленькім музеем гістарычных памятак»: партрэты, гравюры, медалі, манеты, кнігі, фотаздымкі, рукапісы, вершы Сыракомлі, лісты Лялевеля і еўрапейскіх медыцынскіх аўтарытэтаў, старыя часопісы, афішы і матэрыялы па гісторыі віленскага тэатра<ref name="Jank" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Сярод аўтографаў былі рукапісы Манюшкі, Сыракомлі, Ю. Каржанёўскага, Я. Тышкевіча, Лялевеля, Крашэўскага і [[Геркулан Абрамовіч|Геркулана Абрамовіча]]<ref name="PSB" />. Марак Буйка адзначае ўзорны парадак у гэтых зборах і называе Цітыюса адным з галоўных віленскіх калекцыянераў другой паловы XIX ст. Ён таксама піша, што Цітыюс разам з аптэкарам і калекцыянерам Эдвардам Шпорам наведваў прыватныя музеі Берліна і Гданьска<ref name="Buika" />. == Успаміны == Пад канец жыцця Цітыюс напісаў успаміны «Daty i wspomnienia dla mojej rodziny. Rozmaitości» — фаліянт на 42 аркушы, які захоўваецца ў Бібліятэцы Урублеўскіх (цяпер [[Бібліятэка Акадэміі навук Літвы|Бібліятэка Літоўскай акадэміі навук імя Урублеўскіх]], F 9-218)<ref name="Wsp" /><ref name="Buika" /><ref name="PSB" />. Яны ахопліваюць большую частку XIX ст., з 1830-х па 1880-я гады. Аўтар піша пра віленскі ўніверсітэт і акадэмію, тэатр, салоны, генерал-губернатараў ад У. Назімава да І. Каханава, візіты імператараў і становішча каталіцкай царквы ў Віленскай дыяцэзіі<ref name="Wsp" />. Фрагменты ўспамінаў былі надрукаваны ў 1922 г. у часопісе «Przegląd Wileński» (№ 2—12, 15—17) з каментарыямі [[Уладзіслаў Талочка|Уладзіслава Талочкі]]<ref name="Wsp" /><ref name="PSB" />. Віленскі бібліёграф [[Люцыян Узембла]] называў Цітыюса «найбольш вартым даверу жывым мемуарыстам Вільні»<ref name="PSB" />. У 2026 г. успаміны выйшлі ў беларускім перакладзе [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Леаніда Лаўрэша]] разам з артыкулам [[Чэслаў Янкоўскі|Чэслава Янкоўскага]] пра Цітыюса (1895). == Сям’я == Сям’і Цітыюс не завёў<ref name="PSB" />. Маці памерла 6 красавіка 1873 г. Цітыюс пісаў, што ўсім добрым у сабе ён абавязаны ёй<ref name="Wsp27" />. Меў чатырох сясцёр<ref name="PSB" />: * Ганна (памерла ў 1864 г.), з 1844 г. жонка Яна д’Афрэмона (1814—1862), настаўніка літаратуры ў Віленскай гімназіі; * Алена, з 1861 г. жонка юрыста Казіміра Пашкоўскага, віцэ-старшыні Віленскай палаты грамадзянскага суда, блізкага сябра і дарадцы Сыракомлі<ref name="Wsp35" />; * Марыя, з 1851 г. жонка Аляксандра Якубоўскага (памёр у 1856 г.); * Густава (памерла ў 1903 г.). == Памяць == Партрэт Цітыюса алеем працы А. Казлоўскага захоўваецца ў [[Літоўскі нацыянальны мастацкі музей|Літоўскім нацыянальным мастацкім музеі]] ў Вільні<ref name="PSB" />. == Крыніцы == {{reflist|2|refs=<ref name="PSB">''Triponienė D.'' Titius (Tytius, Tycius) Julian // Polski Słownik Biograficzny. — T. LIII. — Warszawa; Kraków: Instytut Historii PAN, 2021. — S. 579—581.</ref> <ref name="Zah">''Zahorski W.'' Dr. Julian Titius (1820—1898) // Album biograficzne zasłużonych Polaków i Polek wieku XIX. — T. 2. — Warszawa: Marya Chełmońska, 1903. — S. 176—179.</ref> <ref name="Biel">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ (Titius): біографическій очеркъ по поводу 50-лѣтняго юбилея врачебной дѣятельности. — Вильна: Императорское Виленское медицинское общество, 1890.</ref> <ref name="Biel3">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 3—5.</ref> <ref name="Biel5">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 5—9.</ref> <ref name="Biel10">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 10—11.</ref> <ref name="Biel12">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 12—16.</ref> <ref name="Biel17">''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ... — С. 16—17.</ref> <ref name="Jank">''Янкоўскі Ч.'' Др. Цітыюс / пер. Л. Лаўрэша // ''Цітыюс Ю.'' Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса: з дадаткам Уладзіслава Талочкі. — [б. м.]: Издательские решения, 2026. — С. 4—10. (Арыгінал: ''Cz. J.'' Dr. Titius // Tygodnik Ilustrowany. — 1895. — Nr 14. — S. 227—228.)</ref> <ref name="Wsp">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў д-ра Юльяна Цітыюса / пер. і камент. Л. Лаўрэша // ''Цітыюс Ю.'' Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса. — [б. м.], 2026. — С. 11—54.</ref> <ref name="Wsp17">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 17.</ref> <ref name="Wsp20">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 20.</ref> <ref name="Wsp26">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 26—27.</ref> <ref name="Wsp27">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 27.</ref> <ref name="Wsp35">''Цітыюс Ю.'' З успамінаў... — С. 34—35.</ref> <ref name="Buika">''Buika M.'' Wileńscy kolekcjonerzy zabytków i pamiątek historycznych na przełomie XIX—XX wieku // Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne. — 2007. — Z. 134. — S. 83—85.</ref> <ref name="Sled">''Śledzianowska M.'' Spuścizna Wincentego Pola w zbiorach Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie // Studia i Materiały Lubelskie. — 2024. — Nr 26. — S. 94—95.</ref> <ref name="Chamczyk">''Chamczyk E.'' Stanisław Moniuszko and Apolinary Kątski: the Slander and the Facts // Interdisciplinary Studies in Musicology. — 2024. — Vol. 24. — P. 10.</ref>}} == Літаратура == * ''Бѣлинскій І.'' Юліанъ Августиновичъ Тиціусъ (Titius): біографическій очеркъ по поводу 50-лѣтняго юбилея врачебной дѣятельности. — Вильна, 1890. * ''Bieliński J.'' Julian Titius i jego pamiętniki // Tygodnik Wileński. — 1911. — Nr 10. — S. 8—10. * ''Zahorski W.'' Dr Julian Titius. Wspomnienie pośmiertne // Krytyka Lekarska. — 1898. — Nr 5. — S. 154—156. * ''Zahorski W.'' Dr. Julian Titius (1820—1898) // Album biograficzne zasłużonych Polaków i Polek wieku XIX. — T. 2. — Warszawa, 1903. — S. 176—179. * ''Cz. J. [Jankowski Cz.]'' Dr. Titius // Tygodnik Ilustrowany. — 1895. — Nr 14. — S. 227—228. * Ze wspomnień d-ra Juljana Titiusa // Przegląd Wileński. — 1922. — Nr 2—12, 15—17. * ''Triponienė D.'' Titius (Tytius, Tycius) Julian // Polski Słownik Biograficzny. — T. LIII. — Warszawa; Kraków, 2021. — S. 579—581. * ''Triponienė D.'' Daktaras Julijonas Ticijus // Medicinos teorija ir praktika. — 2004. — Nr 2. — P. 163—165. * ''Triponienė D.'' Prie Vilniaus medicinos draugijos versmės: istorijos fragmentai, įžymūs veikėjai, tradicijų tąsa, kronika. — Vilnius, 2012. — P. 132—140. * ''Цітыюс Ю.'' Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса: з дадаткам Уладзіслава Талочкі / пер. і склад. Л. Лаўрэш. — [б. м.]: Издательские решения, 2026. — 74 с. * ''Buika M.'' Wileńscy kolekcjonerzy zabytków i pamiątek historycznych na przełomie XIX—XX wieku // Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne. — 2007. — Z. 134. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цітыюс Юльян}} [[Катэгорыя:Медыкі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Філантропы]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] ckg8ogsgeianz4ekju05vj3hjn0g4lj Амністыя 1856 года ў Расійскай імперыі 0 817309 5222420 5221771 2026-10-20T16:38:18Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222420 wikitext text/x-wiki '''Амні́стыя 1856 го́да ў Расі́йскай імпе́рыі''' — шэраг палітычных і прававых актаў расійскага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], выдадзеных у маі—жніўні 1856 года пасля заканчэння [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] і з нагоды яго каранацыі. Амністыя распаўсюджвалася на ўдзельнікаў [[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання дзекабрыстаў]] (1825), [[Таварыства братоў-прыродазнаўцаў|таемных таварыстваў]] 1827 года, [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] у Польшчы, Літве і Беларусі, [[Петрашэўцы (гурток)|петрашэўцаў]], а таксама на палітычных эмігрантаў. Гэты крок стаў адным з першых сімвалічных праяў так званай «паслясевастопальскай адлігі» і прадвеснікам будучых [[Вялікія рэформы Аляксандра II|Вялікіх рэформ]], аднак меў абмежаваны характар, бо не прадугледжваў вяртання канфіскаванай маёмасці{{sfn|Бугров|2025|с=116—120}}{{sfn|Demidowicz|1992|с=231—233}}. == Перадумовы == Пасля задушэння паўстання дзекабрыстаў у 1825 годзе і паўстання 1830—1831 гадоў у [[Царства Польскае|Каралеўстве Польскім]] і заходніх губернях у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ўсталяваўся жорсткі рэпрэсіўны рэжым імператара [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]]. Пасля капітуляцыі асноўных паўстанцкіх сіл у кастрычніку 1831 года за мяжой (у [[Прусія|Прусіі]], [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыі]] і [[Францыя|Францыі]]) апынуліся дзясяткі тысяч вайскоўцаў і цывільных асоб, у тым ліку каля 700 выхадцаў з зямель былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{sfn|Vitkus|2014|с=78}}. Імператар Мікалай&nbsp;I абвясціў 1 лістапада 1831 года частковую амністыю, каб супакоіць еўрапейскую грамадскую думку, аднак з яе былі цалкам выключаны кіраўнікі паўстання, паслы сойма і ўсе паўстанцы з так званых «[[Паўночна-Заходні край|вернутых ад Польшчы губерняў]]» (Літвы, Беларусі, Валыні і Падолля)<ref name="interia">{{cite web|url=https://historia.interia.pl/drogi-do-wolnosci/news-wielka-ucieczka-z-ziem-polskich-po-upadku-powstania-listopad,nId,2312160|title=Вялікія ўцёкі з польскіх зямель пасля падзення Лістападаўскага паўстання|publisher=Interia Historia|date=24 лістапада 2016|lang=pl|accessdate=19 кастрычніка 2026}}</ref>{{sfn|Vitkus|2014|с=79}}. Больш за тое, 16 кастрычніка 1834 года імператар наогул забараніў эмігрантам з гэтых зямель вяртацца ў Расію, а іх маёнткі падлягалі канфіскацыі{{sfn|Vitkus|2014|с=79}}. У апублікаваным у Варшаве 3 снежня 1834 года афіцыйным спісе з больш чым 900 былых афіцэраў паўстанцкіх войскаў (сярод якіх былі і ўраджэнцы беларуска-літоўскіх губерняў), што адступілі ў Аўстрыю і эмігрыравалі далей на Захад, адзначалася, што толькі адзінкі з іх прасілі аб амністыі (і то пасля заканчэння вызначанага тэрміну), а пераважная большасць наогул адмовілася падаваць прашэнні аб памілаванні і дазволе вярнуцца на радзіму{{sfn|Гарбачова|2004|с=10}}. Тысячы ўдзельнікаў вызвольнага руху і таемных таварыстваў 1830—1840-х гадоў былі сасланы ў [[Сібір]], аддадзены ў рэкруты ў [[Асобны Каўказскі корпус|Каўказскі асобны корпус]] ці зняволены ў крэпасцях{{sfn|Vitkus|2014|с=79}}{{sfn|Гарбачова|2004|с=4—6, 11}}. Ідэя памілавання палітычных вязняў зарадзілася ў будучага імператара Аляксандра&nbsp;II яшчэ ў юнацтве. Падчас свайго вялікага падарожжа па Расіі ў 1837 годзе сямнаццацігадовы спадчыннік прастола наведаў [[Курган (горад)|Курган]], дзе ў мясцовай царкве ўпершыню пабачыў сасланых дзекабрыстаў і пасля вяртання ў сталіцу дабіўся ад бацькі пэўнага змякчэння іх становішча<ref name="rapsi">{{cite web|url=https://rapsinews.ru/historical_memory_publication/20250505/310833009.html|title=Як Аляксандр II дзекабрыстаў амніставаў і што з гэтага выйшла|publisher=РАПСИ|date=5 мая 2025|lang=ru|accessdate=19 кастрычніка 2026}}</ref>. Пэўныя кропкавыя паслабленні прынесла і абвешчаная Мікалаем&nbsp;I з нагоды шлюбу спадчынніка прастола [[Амністыя 1841 года|амністыя 1841 года]], якая аблегчыла рэжым паліцэйскага нагляду ці дазволіла вярнуцца з унутраных губерняў некаторым менш значным палітычным выгнаннікам, аднак не закранула асноўнай масы сібірскіх катаржнікаў, ссыльных паўстанцаў і эмігрантаў. Непасрэдным штуршком да абвяшчэння шырокай амністыі стала паражэнне Расійскай імперыі ў Крымскай вайне і смерць Мікалая&nbsp;I у 1855 годзе. Новы манарх Аляксандр&nbsp;II імкнуўся зняць унутранае сацыяльнае напружанне ў імперыі і на яе нацыянальных ускраінах, а таксама палепшыць міжнародны імідж краіны ў вачах еўрапейскіх дзяржаў пасля падпісання [[Парыжскі мірны дагавор (1856)|Парыжскага мірнага дагавора]]{{sfn|Demidowicz|1992|с=230, 258}}{{sfn|Бугров|2025|с=116—118}}. == Асноўныя акты і ўмовы амністыі == Падрыхтоўка да амністыі пачалася неўзабаве пасля ўступлення Аляксандра&nbsp;II на прастол. Першыя паслабленні былі анансаваны ў маніфесце ад 17 (29) красавіка 1855 года і распаўсюджаны на жыхароў Каралеўства Польскага 8 (20) жніўня таго ж года<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]] (AGAD)|фонд=Rada Administracyjna|вопіс=t. II|справа=sygn. 117 (Prot. 27 R. Adm. Król. Pol. z 29 IV/11 V 1855 r.)|аркуш=244}}</ref>{{sfn|Demidowicz|1992|с=231}}. 15 (27) мая 1856 года быў выдадзены ўказ, які дазваляў асобам, што самавольна пакінулі Каралеўства Польскае (палітычным эмігрантам), вярнуцца на радзіму пасля атрымання папярэдняй згоды ўлад. Яны вызваляліся ад следства і «палітычнага дазнання» пры ўмове прынясення вернападданніцкай прысягі і выказвання «шчырага раскаяння» ({{lang-pl|szczery żal}})<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]] (AGAD)|фонд=Rada Administracyjna|вопіс=t. II|справа=sygn. 121 (Prot. 38 R. Adm. Król. Pol. z 25 V/6 VI 1856 r.)|аркуш=554}}</ref>{{sfn|Demidowicz|1992|с=231—232}}. Тым з іх, хто на працягу трох гадоў паводзіў сябе бездакорна, вярталася права паступаць на грамадзянскую службу{{sfn|Demidowicz|1992|с=232}}. Галоўным актам стаў Каранацыйны маніфест Аляксандра&nbsp;II, падпісаны 26 жніўня (7 верасня) 1856 года ў [[Масква|Маскве]] і апублікаваны ў газеце «[[Маскоўскія ведамасці]]» 28 жніўня. У пункце XV маніфеста абвяшчалася памілаванне палітычным злачынцам папярэдніх дзесяцігоддзяў<ref>Московские ведомости. 1856. № 103 (28 авг.). С. 1.</ref>{{sfn|Бугров|2025|с=119}}: {{цытата|Тым, якія падвергліся розным за палітычныя злачынствы пакаранням і дагэтуль яшчэ не атрымалі прабачэння, але паводле выяўленага імі раскаяння і бездакорных пасля вынясення над імі прысуду паводзін заслугоўваюць памілавання, дараваць на падставе асаблівых для таго пастаўленых правілаў… <…> Тым […], якія былі падвергнуты пакаранню паводле прысуду Вярхоўнага крымінальнага суда 13 ліпеня 1826 г. і меркавання Дзяржаўнага савета 24 лютага 1829 г. і на падставе пастаноў Ваенна-судных камісій па дачыненні да намераў і дзеянняў таемных таварыстваў, адкрытых у 1825 і 1827 г., і да былога ў 1831 г. мяцяжу ў Польшчы, а да таго належалі да дваранства патомнага, дараваць разам з законнымі пасля вынясення над імі прысуду народжанымі дзецьмі ўсе правы патомнага дваранства, толькі без права на ранейшую маёмасць.{{арыгінальны тэкст|ru|Подвергшимся разным за политические преступления наказаниям и доныне ещё не получившим прощения, но по изъявленному ими раскаянию и безукоризненному после произнесения над ними приговора поведению заслуживающим помилования, даровать на основании особых для того поставленных правил… <…> Тем […] которые были подвергнуты наказанию по приговору Верховного уголовного суда 13 июля 1826 г. и мнению Государственного совета 24 февраля 1829 г. и на основании постановлений Военно-Судных комиссий по прикосновенности к замыслам и действиям тайных обществ, открытых в 1825 и 1827 г. и к бывшему в 1831 г. возмущению в Польше, а дотоле принадлежали к дворянству потомственному, даровать вместе с законными после произнесения над ними приговора рождёнными детьми, все права потомственного дворянства, только без права на прежнее имущество.}}}} Адначасова з маніфестам быў выдадзены спецыяльны ўказ [[Урадавы сенат|Урадаваму сенату]], які канкрэтызаваў умовы вызвалення дзекабрыстаў, і асобны амністыйны ўказ для Каралеўства Польскага. Сасланым у Сібір шляхціцам і іх дзецям вярталіся правы спадчыннага дваранства (без вяртання маёнткаў) і дазвалялася перасяліцца бліжэй да межаў радзімы ці нават хадайнічаць аб вяртанні дадому{{sfn|Demidowicz|1992|с=233}}. Указ таксама прадугледжваў прыпыненне рэкруцкага набору на 4 гады па ўсёй імперыі, спісанне шматлікіх падатковых нядоімак і казённых даўгоў, скарачэнне тэрмінаў бестэрміновай катаргі да 20 гадоў, а тэрміновай — напалову, з адменай цялесных пакаранняў (лупцоўкі і кляймення)<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]] (AGAD)|фонд=Rada Administracyjna|вопіс=t. III|справа=sygn. 122 (Prot. 69 R. Adm. Król. Pol. z 10/22 IX 1856 r.)|аркуш=751}}</ref>{{sfn|Demidowicz|1992|с=232—233}}. Акрамя таго, былі ліквідаваны ваенныя паселішчы і інстытут ваенных кантаністаў (салдацкіх дзяцей, якія з нараджэння былі прыпісаны да арміі){{sfn|Бугров|2025|с=121}}{{sfn|Demidowicz|1992|с=236}}. У далейшым амністыя была дапоўнена яшчэ двума актамі: указам ад 17 (29) красавіка 1857 года, які пашыраў памілаванне на эмісараў, удзельнікаў бунтаў і членаў таемных таварыстваў, і ўказам ад 19 лютага (2 сакавіка) 1860 года, які спыняў практыку секвестру і канфіскацыі маёмасці ўдзельнікаў паўстання 1830—1831 гадоў у дачыненні да асоб, чыя віна «яшчэ не была выяўлена»<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]] (AGAD)|фонд=Rada Administracyjna|вопіс=t. II|справа=sygn. 125 (Prot. 33 R. Adm. Król. Pol. z 7/19 V 1857 r.)|аркуш=187}}</ref>{{sfn|Demidowicz|1992|с=235}}. == Рэалізацыя і практычныя вынікі == === Вяртанне дзекабрыстаў === Да моманту каранацыі Аляксандра&nbsp;II у жывых заставалася толькі 43 дзекабрысты. Указам Сенату ад 26 жніўня 1856 года ім (у тым ліку [[Сяргей Пятровіч Трубяцкі|С.&nbsp;П.&nbsp;Трубяцкому]], [[Яўген Пятровіч Абаленскі|Я.&nbsp;П.&nbsp;Абаленскаму]], [[Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал|М.&nbsp;І.&nbsp;Мураўёву-Апосталу]], [[Іван Іванавіч Пушчын|І.&nbsp;І.&nbsp;Пушчыну]], [[Сяргей Рыгоравіч Валконскі|С.&nbsp;Р.&nbsp;Валконскаму]], [[Іван Дзмітрыевіч Якушкін|І.&nbsp;Д.&nbsp;Якушкіну]], [[Гаўрыіл Сцяпанавіч Бацянькоў|Г.&nbsp;С.&nbsp;Бацянькову]], ураджэнцу Слаўгарада [[Юльян Казіміравіч Люблінскі|Ю.&nbsp;К.&nbsp;Люблінскаму]] і інш.) дазвалялася вярнуцца з Сібіры разам з сем'ямі і жыць у любым месцы імперыі, за выключэннем [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбурга]] і Масквы<ref name="rapsi"/>. За імі захоўваўся паліцэйскі нагляд, а княжацкія тытулы былі вернуты не адразу<ref name="rapsi"/>. Не ўсе змаглі ці пажадалі скарыстацца міласцю. Былы унтэр-афіцэр А.&nbsp;М.&nbsp;Луцкі з-за крайняй беднасці не меў сродкаў на дарогу з Забайкалля і застаўся ля руднікоў, дзе памёр у 1882 годзе. Наадварот, [[Дзмітрый Ірынархавіч Завалішын|Д.&nbsp;І.&nbsp;Завалішын]] дэманстратыўна адмовіўся пакідаць [[Чыта|Чыту]] і працягваў публікаваць выкрывальныя артыкулы супраць мясцовай адміністрацыі, пакуль у 1863 годзе генерал-губернатар прымусова не выслаў яго з Сібіры ў Маскву<ref name="rapsi"/>. Тым не менш, вяртанне дваранскіх правоў дазволіла дзецям ссыльных паступаць ва ўніверсітэты і рабіць навуковую ці дзяржаўную кар'еру<ref name="rapsi"/>. === Вынікі ў Каралеўстве Польскім і заходніх губернях === У Каралеўстве Польскім толькі за 1856 год актам памілавання (праз поўнае дараванне ці змякчэнне пакарання) скарысталіся 11&nbsp;751 чалавек<ref>„Gazeta Rządowa Królestwa Polskiego” Nr 15 z 10/22 I 1859 r., s. 97.</ref>{{sfn|Demidowicz|1992|с=234}}. Да канца 1858 года з эміграцыі і ссылкі ў край вярнуліся 7215 чалавек. Колькасць вязняў у следчых турмах скарацілася з 5194 у 1858 годзе да 1009 у 1859 годзе, а ў папраўчых турмах — з 6548 да 3312 чалавек<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]] (AGAD)|фонд=Sekretariat Stanu Królestwa Polskiego (SSKP)|вопіс=|справа=sygn. 2/1856|аркуш=99—100}}</ref>{{sfn|Demidowicz|1992|с=234}}. Амністыйнымі актамі 1856—1858 гадоў шырока скарысталіся ўраджэнцы Беларусі і Літвы — былыя ўдзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў, філаматы і ўдзельнікі канспіратыўных арганізацый канца 1830-х — 1840-х гадоў, якія больш за два дзесяцігоддзі знаходзіліся ў Сібіры ці ў еўрапейскай эміграцыі, у тым ліку па справах [[Шыман Канарскі|Ш.&nbsp;Канарскага]] і [[Браты Далеўскія|братоў Далеўскіх]]{{sfn|Гарбачова|2004|с=16—17}}{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=59}}. Сярод тых, хто атрымаў дазвол вярнуцца з сібірскай катаргі і пасялення, былі знакавыя постаці беларускай і польскай культуры і грамадскага руху. Так, у 1856 годзе дазвол на вяртанне атрымаў адзін з заснавальнікаў [[Філаматы|таварыства філаматаў]] [[Ануфрый Петрашкевіч]], які ў 1860 годзе пераехаў з [[Табольск|Табольска]] ў Вільню{{sfn|Гарбачова|2004|с=269}}. Цяжка хворы пісьменнік і падарожнік [[Адольф Янушкевіч]] пасля 24 гадоў ссылкі ў 1856 годзе змог выехаць з [[Ніжні Тагіл|Ніжняга Тагіла]] ў маёнтак маці [[Дзягільна]] ў [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] (дзе неўзабаве памёр)<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі]] (НГАБ)|фонд=561|вопіс=1|справа=5|аркуш=155}}</ref>{{sfn|Гарбачова|2004|с=380—381}}. У 1857 годзе на радзіму з правам аднаўлення страчаных правоў вярнуўся былы старшыня ашмянскага паўстанцкага камітэта [[Парфірый Важынскі]], які адбываў пакаранне ў Табольскай губерні<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны ваенна-гістарычны архіў]] (РДВГА)|фонд=1|вопіс=1|справа=12031 (ч. 5)|аркуш=321—322}}</ref>{{sfn|Гарбачова|2004|с=73—74}}. Атрымалі дазвол вярнуцца з Сібіры таксама ўдзельнік справы Канарскага памешчык [[Антоній Аржэшка]] (прыбыў у Мінск у студзені 1858 года і пасяліўся ў Пінску)<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі]] (НГАБ)|фонд=561|вопіс=1|справа=4|аркуш=137}}</ref>{{sfn|Гарбачова|2004|с=34}}. Разам з прадстаўнікамі шляхецкай эліты ў 1857—1861 гадах дазвол вярнуцца ў родныя паветы атрымалі і дзясяткі шараговых паўстанцаў з ліку сялян і дробнай шляхты, якія адбывалі шматгадовую катаргу на Нерчынскіх рудніках і Іркуцкіх саляных шахтах, знаходзіліся на пасяленні ў Забайкаллі ці служылі салдатамі ў Сібірскім і Каўказскім асобных карпусах, хоць некаторыя з былых ссыльных вырашылі застацца ў Сібіры назаўсёды{{sfn|Гарбачова|2004|с=31, 36, 49, 103, 111, 328}}. Значная колькасць ураджэнцаў Беларусі вярнулася ў 1856—1860 гадах з эміграцыі (пераважна з Францыі і Вялікабрытаніі). Так, у 1856 годзе з Парыжа ў роднае мястэчка [[Варацэвічы]] Пінскага павета вярнуўся мастак і кампазітар [[Напалеон Орда]]<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі]] (НГАБ)|фонд=295|вопіс=1|справа=3492|аркуш=5}}</ref>{{sfn|Гарбачова|2004|с=257—258}}. У 1857 годзе па амністыі ў [[Мазыр]] вярнуўся былы кіраўнік мазырскіх паўстанцаў і пасол варшаўскага сойма [[Фелікс Кеневіч]] разам з сынам [[Геранім Кеневіч (1834—1864)|Геранімам]]<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі]] (НГАБ)|фонд=319|вопіс=1|справа=170|аркуш=12}}</ref>{{sfn|Гарбачова|2004|с=183}}. У 1858—1859 гадах на радзіму вярнуліся паэт і фалькларыст [[Аляксандр Рыпінскі]] (пасяліўся ў Віцебскай губерні)<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]] (AGAD)|фонд=Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych i Policji|вопіс=|справа=nr 7571|аркуш=205}}</ref>{{sfn|Гарбачова|2004|с=298—299}}, былы кіраўнік паўстання ў Вілейскім павеце [[Віктар Любаньскі]]{{sfn|Гарбачова|2004|с=217}}, былы камандзір атрада ў Белавежскай пушчы [[Яўген Ронка]]{{sfn|Гарбачова|2004|с=294—295}}, мастак і калекцыянер [[Эдвард Тамаш Масальскі]] і пісьменнік [[Юліян Ляскоўскі]], якія адразу пасля прыезду траплялі пад нагляд паліцыі і жандармерыі<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Дзяржаўны гістарычны архіў Літвы]] (LVIA)|фонд=421|вопіс=2|справа=1193|аркуш=1—7}}</ref>{{sfn|Хаўстовіч|2022|с=59, 63}}, а таксама былыя вайскоўцы Французскага замежнага легіёна ў Алжыры і Іспаніі (такія як ураджэнец Навагрудчыны [[Фёдар Адамовіч]], які атрымаў амністыю ў французскім Бельфорце і вярнуўся ў 1859 годзе){{sfn|Гарбачова|2004|с=24}}. Пры гэтым працэс вяртання часта суправаджаўся трагічнымі абставінамі ці адміністрацыйнымі перашкодамі: былы падпалкоўнік паўстанцкіх войскаў [[Альфонс Баржэнцкі]] з вёскі [[Парыж (Пастаўскі раён)|Парыж]] Дзісенскага павета, які прасіў аб амністыі яшчэ з 1855 года і атрымаў дазвол у 1857 годзе, памёр у Варшаве на другі дзень пасля прыбыцця з Францыі{{sfn|Гарбачова|2004|с=47}}; іншыя эмігранты, нават атрымаўшы афіцыйны дазвол ад расійскіх улад у 1857—1858 гадах, у выніку вырашалі не вяртацца і заставаліся ў Францыі, напрыклад, афіцэры [[Вінцэнт Бутлер]] і [[Міхал Забароўскі]]{{sfn|Гарбачова|2004|с=68, 143}}. Нягледзячы на шырокі жэст, рэпрэсіўная ваенна-паліцэйская машына працягвала дзейнічаць. Паралельна з вяртаннем амніставаных, у 1857—1859 гадах з Каралеўства Польскага ў розныя губерні імперыі было выслана, аддадзена пад кантроль войска ці зняволена ў крэпасцях і рабочых дамах 37&nbsp;870 чалавек<ref>„Gazeta Rządowa Królestwa Polskiego” Nr 212 z 17/29 IX 1860 r., s. 1721.</ref>{{sfn|Demidowicz|1992|с=234—235}}. Абяцанае спыненне рэкруцкага набору таксама парушалася: у 1856—1859 гадах толькі з адной [[Варшава|Варшавы]] «у лік будучых набораў» у армію здалі 132 чалавекі, а яшчэ 310 збеглых і дэзерціраў былі злоўлены і вернуты ў строй<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]] (AGAD)|фонд=Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych i Duchownych (KRSWiD)|вопіс=|справа=sygn. 7009—7012|аркуш=165—167}}</ref>{{sfn|Demidowicz|1992|с=234}}. == Грамадская рэакцыя і ацэнкі == === У Расійскай імперыі і сярод эміграцыі === Афіцыйны і паўафіцыйны расійскі друк («[[Маскоўскія ведамасці]]», «[[Санкт-Пецярбургскія ведамасці]]»), які знаходзіўся пад цэнзурай, падаваў амністыю выключна як сакральны акт манаршага «сардэчнага міласэрнасці» і крок да нацыянальнага прымірэння, пазбягаючы любых дыскусій пра палітычныя правы ці рэабілітацыю ідэй паўстанцаў{{sfn|Бугров|2025|с=119—120}}. У той жа час у правінцыі сялянства значна больш радавалася чатырохгадовай адтэрміноўцы ад рэкруцкіх набораў і спісанню падатковых нядоімак, чым вызваленню палітычных вязняў<ref name="rapsi"/>. Расійская рэвалюцыйная эміграцыя сустрэла маніфест з абурэннем. [[Аляксандр Іванавіч Герцэн]] назваў амністыю «беднай і жалю вартай», а ў яго альманаху «[[Палярная зорка (альманах Герцэна)|Палярная зорка]]» яе ахарактарызавалі як «паўпрабачэнне» з-за патрабавання пакаяння і наяўнасці сакрэтных абмежавальных правілаў<ref name="rapsi"/>. Каб перахапіць ініцыятыву ў фарміраванні гістарычнай памяці і супрацьстаяць выданням Герцэна, Аляксандр&nbsp;II у 1857 годзе дазволіў апублікаваць масавым тыражом раней засакрэчаную працу барона [[Мадэст Андрэевіч Корф|М.&nbsp;А.&nbsp;Корфа]] пра падзеі 14 снежня 1825 года, напісаную з афіцыйнай пазіцыі ўлады<ref name="rapsi"/>{{sfn|Бугров|2025|с=123}}. У польскім грамадстве і сярод польска-літоўскай эміграцыі амністыйны ўказ таксама выклікаў пратэст і расчараванне. Радыкальная частка эмігрантаў, асабліва члены [[Польскае дэмакратычнае таварыства|Польскага дэмакратычнага таварыства]] (ПДТ), расцаніла прыняцце царскай ласкі як здраду нацыянальнай справе; у прыватнасці, у 1856 годзе з публічным асуджэннем царскай амністыі ў дачыненні да былых паўстанцаў выступіў у Лондане член ПДТ, ураджэнец Магілёўскай губерні [[Ян Дзяржбінскі]]{{sfn|Гарбачова|2004|с=130}}. Мемуарыст і пазнейшы член паўстанцкага Нацыянальнага ўрада [[Ян Каэтан Яноўскі]] згадваў<ref>Janowski J. K. Pamiętniki o powstaniu styczniowym, t. III. Czasy przedpowstaniowe. Warszawa, 1931. S. 55.</ref>{{sfn|Demidowicz|1992|с=233}}: {{цытата|Амністыю мы лічылі актам фальшу і хлусні, а паводле тэндэнцыі — не актам ласкі, але найвышэйшай для народа абразай.{{арыгінальны тэкст|pl|Amnestię uważaliśmy za akt fałszu i kłamstwa, a w tendencji nie za akt łaski, ale za najwyższą dla narodu obrazę.}}}} Паводле слоў іншага сучасніка, прафесара Ігнацыя Бараноўскага, амністыя стала «дражнільным ферментам, які разам з тым абуджаў з летаргіі пагружанае раней у яе грамадства»<ref>Baranowski I. Pamiętniki Ignacego Baranowskiego 1840–1862. Poznań, 1923. S. 117.</ref>{{sfn|Demidowicz|1992|с=233}}. === У заходнееўрапейскай прэсе === Еўрапейская прэса ацэньвала амністыю праз прызму вынікаў Крымскай вайны. Афіцыйныя французскія выданні, выконваючы волю ўрада [[Напалеон III|Напалеона III]], які шукаў дыпламатычнага збліжэння з Расіяй, пісалі пра каранацыю і маніфест у падкрэслена паважлівым тоне, апраўдваючы нават ранейшую жорсткасць Мікалая&nbsp;I неабходнасцю барацьбы з «варварствам» бунтаўнікоў{{sfn|Бугров|2025|с=122}}. Брытанская прэса («[[The Times]]», «[[The Guardian]]», «[[The Daily News]]») падышла да ацэнкі падзеі больш прагматычна і крытычна. З аднаго боку, англійскія журналісты ўбачылі ў маніфесце палітычны сігнал аб лібералізацыі рэжыму і закладванні падмурка для «вялікіх рэформ»{{sfn|Бугров|2025|с=121, 125}}. З іншага боку, брытанскія аглядальнікі, выхаваныя ў традыцыях недатыкальнасці прыватнай уласнасці, звярнулі галоўную ўвагу на адмову ўлад вярнуць ссыльным канфіскаваныя маёнткі, многія з якіх ужо былі прададзены ці падораны трэцім асобам. Газета «The Guardian» у нумары ад 15 верасня 1856 года адзначала з гэтай нагоды<ref>The Guardian. 1856. 15 Sept. P. 4.</ref>{{sfn|Бугров|2025|с=120}}: {{цытата|У нейкай меры несправядліва псаваць жыццё цяперашнім уладальнікам, якія атрымалі права ўласнасці. У той жа час гэта проста насмешка або глупства — запрашаць абяздоленых былых уладальнікаў вярнуцца ў галечу.{{арыгінальны тэкст|en|It is to some extent unfair to spoil the lives of the current owners who have acquired the title. At the same time, it is simply a mockery or folly to invite the destitute former owners to return to poverty.}}}} Нягледзячы на паўмеры і захаванне паліцэйскага кантролю, амністыя 1856 года стварыла важны прававы прэцэдэнт у гісторыі Расійскай імперыі і спрыяла ажыўленню грамадска-палітычнага і культурнага жыцця, якое ў заходніх губернях і Каралеўстве Польскім неўзабаве прывяло да новага ўздыму нацыянальна-вызвольнага руху напярэдадні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]{{sfn|Demidowicz|1992|с=231, 259}}. Многія з амніставаных паўстанцаў і эмігрантаў, вярнуўшыся ў Беларусь, адразу ўключыліся ў падрыхтоўку новага выступлення і прынялі ў ім непасрэдны ўдзел. Напрыклад, былы член ПДТ [[Ільдэфонс Анцыпа]], які пасля вяртання з Парыжа ў 1859 годзе жыў пад наглядам паліцыі ў [[Быхаўскі павет|Быхаўскім павеце]], у красавіку 1863 года ўзначаліў быхаўскі паўстанцкі атрад і быў расстраляны ў [[Магілёў|Магілёве]]; былы эмігрант і лекар [[Віктар Віслаух]] з Пружанскага павета за ўдзел у паўстанні 1863 года быў паўторна сасланы ў глыб Расіі; а сын амніставанага Ф.&nbsp;Кеневіча Геранім стаў адным з кіраўнікоў паўстання і быў расстраляны ў [[Казань|Казані]] ў 1864 годзе{{sfn|Гарбачова|2004|с=32, 86, 183}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Бугров А. Ю. |загаловак=Амнистия декабристов 1856 г. в освещении российской и английской газетной прессы |выданне=Litera |год=2025 |нумар=12 |старонкі=116—131 |спасылка=https://nbpublish.com/library_read_article.php?id=77340 |ref=Бугров}} * {{кніга |аўтар=[[Вольга Васільеўна Гарбачова|Гарбачова В. В.]] |загаловак=Удзельнікі паўстання 1830–1831 гг. на Беларусі: Біябібліяграфічны слоўнік |месца=Мн. |выдавецтва=БДУ |год=2004 |старонак=400 |isbn=985-485-144-3 |ref=Гарбачова}} * {{артыкул |аўтар=Хаўстовіч М. |загаловак=Спроба рэканструкцыі біяграфіі Юльяна Ляскоўскага |выданне=ACTA ALBARUTHENICA |год=2022 |нумар=22 |старонкі=53—95 |ref=Хаўстовіч}} * {{артыкул |аўтар=Demidowicz T. |загаловак=Carska polityka ustępstw wobec społeczeństwa Królestwa Polskiego w okresie odwilży posewastopolskiej (1856–1860/1861) |выданне=Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F, Historia |год=1992 |том=46/47 |старонкі=229—260 |ref=Demidowicz}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Wars of Lithuania: A Systemic Quantitative Analysis of Lithuania’s National Wars in the Nineteenth and Twentieth Centuries |адказны=Ed. by G. Vitkus |месца=Vilnius |выдавецтва=Eugrimas |год=2014 |старонак=320 |isbn=978-609-437-250-6 |ref=Vitkus}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} [[Катэгорыя:1856 год у Расіі]] [[Катэгорыя:Права Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Аляксандр II]] [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Паўстанне 1830—1831 гадоў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Польшчы]] 6bjetsfbcxpauwv2ebwqj0tffss29zu Міхаіл Якаўлевіч Ручко 0 817314 5222461 5222092 2026-10-20T17:44:16Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5222461 wikitext text/x-wiki {{архітэктар}} '''Міхаіл Якаўлевіч Ручко''' ({{ВДП}}) — савецкі архітэктар. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1907 годзе ў [[Глобынэ|Глобіна]] Палтаўскай губерні. Украінец. Атрымаў вышэйшую архітэктурную адукацыю.{{sfn|Музей истории Мосэнерго|2023|p= }} З 11 кастрычніка 1939 года працаваў на пасадзе архітэктара ў Архітэктурна-будаўнічым аддзеле Праектна-канструктарскага бюро (ПКБ) Масэнерга ў Маскве. Жыў у Маскве па Астраханскім завулку, дом 1/15, кватэра 32.{{sfn|Музей истории Мосэнерго|2023|p= }} == Творчасць == === Дом КВА ў Кіеве === У Кіеве ў сааўтарстве з архітэктарам Іосіфам Каракісам і В. І. Сазанскім у 1936—1937 гадах (паводле іншых звестак — у 1934 годзе) праектаваў і кіраваў будаўніцтвам {{нп5|Жылы дом каманднага складу Кіеўскай вайсковай акругі|жылога дома каманднага складу Кіеўскай вайсковай акругі|ru|Жилой дом Киевского военного округа}} (Георгіеўскі завулак, 2).{{sfn|Архитектор Иосиф Каракис|2002|p=21}} Шасціпавярховы будынак, спраектаваны з элементамі [[Украінскае барока|ўкраінскага барока]], пабудаваны паблізу Сафійскага сабора і за дзясяткі метраў ад падмуркаў знесенай Георгіеўскай царквы. Спачатку будынак меў васьміпавярховую секцыю з барочнай вежай і шпілем з зоркай, а фасад быў упрыгожаны барэльефамі работы скульптара {{нп5|Іван Пятровіч Кавалірыдзэ|Івана Кавалірыдзэ|ru|Кавалеридзе, Иван Петрович}} і дэкаратыўнымі ліштвамі з геральдычнымі знакамі. Вежа прастаяла толькі каля двух тыдняў і была дэмантавана. Будынак значна пацярпеў у гады Другой сусветнай вайны і адрэстаўрыраваны ў 1951—1952 гадах.{{sfn|Архитектор Иосиф Каракис|2002|p=21}} === Асмалоўка ў Мінску === У Мінску ў 1945—1949 гадах (непасрэдна будаўніцтва ў 1946—1948) разам з архітэктарам [[Міхаіл Сцяпанавіч Асмалоўскі|Міхаілам Асмалоўскім]] і пры кансультацыі прафесара {{нп5|Іван Мікалаевіч Собалеў (архітэктар)|Івана Собалева|ru|Соболев, Иван Николаевич (архитектор)}} праектаваў і кіраваў будаўніцтвам жылога ансамбля цяпер вядомага як «[[Асмалоўка]]»{{sfn|Петрова|2023|p=90}}. Ансамбль уключае два кварталы двухпавярховай жылой забудовы ў межах сучасных вуліц Максіма Багдановіча, Кісялёва, Куйбышава і Камуністычнай, паміж кварталамі праходзіць вуліца Чычэрына{{sfn|Петрова|2023|p=94}}. Міхал Ручко быў суаўтарам тыпавых праектаў двухпавярховых 8-кватэрных жылых дамоў серыі 1-205 (у тым ліку праекта 1-205-5, у 1946 годзе), распрацаваных у Дзяржаўных архітэктурных майстэрнях{{sfn|Петрова|2023|p=90}}. Першы квартал узводзіўся для афіцэраў штаба Беларускай вайсковай акругі («Ваенны гарадок»), другі — для супрацоўнікаў міністэрстваў, прафесараў і артыстаў тэатра оперы і балета{{sfn|Петрова|2023|p=94}}. Архітэктурныя асаблівасці забудовы вылучаюцца свабоднай планіроўкай унутраных дваровых прастор, прымяненнем афармлення фасадаў парталамі, портыкамі, франтонамі, драўлянымі балконамі, вуглавымі рэльефамі і вежкамі{{sfn|Петрова|2023|p=94}}. === Аб’екты УСГВ / ВДНГ у Маскве === У Маскве ўдзельнічаў у праектаванні выставачных павільёнаў УСГВ / ВДНГ СССР: * {{нп5|Павільён № 47 «Свінагадоўля» ВДНГ|Павільён № 47 «Свінагадоўля»|ru|Павильон № 47 «Свиноводство» на ВДНХ}} (пабудаваны ў 1953, сучасны адрас: праспект Міра, дом 119, будынак 47) — праект у стылі сталінскага ампіру, зроблены ў сааўтарстве з архітэктарамі А. А. Калеснічэнкам і Г. Г. Савінавым{{sfn|Зиновьева|2014|p= }}{{sfn|Александров|2023|p= }}. Будынак аформлены белай тынкоўкай, чырвонай цэглай і трыкутным франтонам з барэльефамі; да 2016 года адрэстаўраваны і мадэрнізаваны пад «Дом рамёстваў»{{sfn|Зиновьева|2014|p= }}. * Павільён № 101 «Чатырохрадны кароўнік на 200 галоў буйнога рагатага быдла» (мадэрнізацыя праекта 1939 года ў 1954) — праект зроблены ў сааўтарстве з архітэктарам Т. Г. Чайкінай{{sfn|Зиновьева|2014|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Архитектор Иосиф Каракис|спасылка=|аўтар=|загаловак=Архитектор Иосиф Каракис: Судьба и творчество : Альбом-каталог к столетию со дня рождения|адказны=сост. Д. Бражник и др. ; редкол.: С. В. Бабушкин и др. ; авт. вступ. ст. А. А. Пучков|год=2002|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Киев|выдавецтва=ОО СТАТУС : Архитектурный союз : СИМВОЛ-Т|том=|pages=|allpages=102|серыя=|isbn=966-95095-8-0|тыраж=}} * {{кніга|ref=Зиновьева|спасылка=https://loveread.ec/book-comments.php?book=65495|аўтар=Зиновьева, О. А.|загаловак=Восьмое чудо света. ВСХВ–ВДНХ–ВВЦ|месца=М.|выдавецтва=Центрполиграф|год=2014|старонак=352|isbn=978-5-227-05083-0}} * Материалы к биографиям московских архитекторов — ветеранов труда / Союз архитекторов СССР, Московская организация СА СССР (с 1992 г. — Союз московских архитекторов); [под ред. Н. В. Халпахчьяна и др.]. — Москва : [б. и.], 1983—1999. — Вып. 1—10. — Текст : непосредственный. (у адным з выпускаў ёсць біяграфія Міхаіла Ручко) * {{артыкул|ref = Петрова|аўтар = Петрова, А. П.|загаловак = Архитектурное наследие Михаила Степановича Осмоловского|арыгінал = |спасылка = |мова = |адказны = |аўтар выдання = |выданне = [https://наск.рф/upload/medialibrary/c73/c73c115f890250058141906cb66be924.pdf Строительство и жилая среда: материалы научно-практической конференции с международным участием (Новосибирск, 2023 г.)]|тып = |месца = Новосибирск|выдавецтва = Новосибирский архитектурно-строительный колледж|год = 2023|выпуск = |том = |нумар = |старонкі = 89–96|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} == Спасылкі == * {{h|Музей истории Мосэнерго|2023|{{cite web| url = https://www.mosenergo-museum.ru/Energetics_to_the_Personalities/Staff/1480/ |title = Ручко Михаил Яковлевич |first = |last = |authorlink = |date = |work = Персоналии энергетики |publisher = Музей истории Мосэнерго |location = Москва |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-10-20 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ручко Міхаіл Якаўлевіч}} fhjwzj6396hbj426xfbofz62i56vhmh Атакаміт 0 817327 5222419 5221887 2026-10-20T16:37:49Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222419 wikitext text/x-wiki {{Мінерал}} '''Атакаміт''' (ад назвы правінцыі Атакама ў [[Чылі]]) — [[мінерал]], гідраксілхларыд медзі 4[Cu2Cl(OH)3]. Крышталізуецца ў рамбічнай сінганіі. Звычайна ў выглядзе агрэгатаў тонкіх крышталёў, валакністых або зярністых агрэгатаў. Колер травяніста-зялёны. Празрысты да паўпразрыстага. Бляск алмазны да шклянога. [[Цвёрдасць]] 3—3,5. [[Шчыльнасць]] 3,75—3,77 г/см³. Мінерал зоны акіслення медных радовішчаў у арыдных абласцях. Другарадная руда медзі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|Атакаміт|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} [[Катэгорыя:Мінералы медзі]] 9d8jzfrihx0iw71l385cvjh93rb1puy Альгіцыды 0 817329 5222418 5221890 2026-10-20T16:37:41Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}}, + {{ізаляваны артыкул}} 5222418 wikitext text/x-wiki '''Альгіцыды''' — хімічныя рэчывы, якія знішчаюць [[водарасці]]. Найчасцей як альгіцыды выкарыстоўваюцца злучэнні з актыўным [[хлор]]ам, хлорная вапна, чацвярцічныя солі амонію, многія солі і комплексы медзі. Прымяняюцца для ачысткі ў тэхничнай сістэме, водазабеспячэння, прадухілення цвіцення вады і барацьбы з пашырэннем непажаданай альгафлоры. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Альгіцыды|||}} {{няма катэгорый|date=2026-10-20}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} c9up7sk4bdwq8vjcnzkf33n2byn92hf Покрыва тэктанічнае 0 817332 5222417 5221896 2026-10-20T16:37:36Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5222417 wikitext text/x-wiki '''Покрыва тэктанічнае''', '''Шар’яж''' — пакаты насоў мас [[горная парода|горных парод]] у выніку тэктанічных рухаў на іншыя (часцей больш маладыя пароды) па субгарызантальнай або пакатахвалістай паверхні на вял. плошчы з перамяшчэннем у дзесяткі — некалькі соцень кіламетраў. Перамешчаныя масы наз. алахтон, а пароды, што залягаюць у аснове покрыва, — аўтахтон. Выступы аўтахтона сярод алахтона называюць тэктанічныя вокны, а астанцы алахтона сярод аўтахтона — кліпы. Характэрны для горных збудаванняў Альпаў, Скалістых гор, Карпат, Каўказа і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Покрыва тэктанічнае|||}} {{няма катэгорый|date=2026-10-20}} ha8hc71rdl8efknl7xzi7mdou87fazp Алат 0 817335 5222416 5221916 2026-10-20T16:37:31Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5222416 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Алат''', '''ал-Лат''', '''Алілат''', '''Лат''', '''Ілат''' — у старажытнаарабскай міфалогіі багіня [[неба]] і [[дождж|дажджу]]. У пантэоне арабаў Сірыйскай пустыні Алат — жаночая паралель Алаха, яго жонка і маці багоў. У г. [[Таіф]], дзе Алат шанавалася як багіня-апякунка, знаходзіліся яе свяцілішчы, храм і ідал (белы гранітны камень з упрыгожаннямі). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алат|||}} {{няма катэгорый|date=2026-10-20}} 5zteqrmu4r91tfxy3fyg4vris413el8 Эль-Кунфіда 0 817342 5222415 5221915 2026-10-20T16:37:22Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222415 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Эль-Кунфіда'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|14}} — карта Саудаўскай Аравіі</ref> (араб. القنفذة‎) — горад на поўдні акругі Мекка ([[Саудаўская Аравія]]); буйны порт; курорт. Размешчаны ў рэгіёне Тыхама на беразе аднайменнага заліва [[Чырвонае мора|Чырвонага мора]] на нацыянальнай шашы 5 (прыбярэжная дарога Хакль — Ахад-эль-Масарыха). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} [[Катэгорыя:Гарады Саудаўскай Аравіі]] ronpe9k353d4wvc99j32saw1cugr21y Алантоіс 0 817343 5222414 5221923 2026-10-20T16:37:12Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222414 wikitext text/x-wiki '''Алантоіс''' — адна з зародкавых абалонак вышэйшых пазваночных жывёл. У [[рэптыліі|рэптылій]] і [[птушкі|птушак]] зрастаецца з харыёнам і выконвае функцыі органа эмбрыянальнага дыхання і збору прадуктаў абмену рэчываў зародка. У млекакормячых у мезенхіме алантоіса ўтвараюцца сасуды пупавіны, пазней з унутрызародкавай яго часткі фарміруецца [[мачавы пузыр]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алантоіс|||}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} [[Катэгорыя:Эмбрыялогія]] ij4dg4tvvlev7y6fotajr1iz2gxce3h Албанскае паўстанне (1912) 0 817346 5222433 5221941 2026-10-20T16:42:35Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222433 wikitext text/x-wiki '''Албанскае паўстанне''' — усеагульнае паўстанне хрысціянскага і мусульманскага насельніцтва [[Албанія|Албаніі]] супраць асманскага панавання. Пачалося ў сакавіку на поўначы і паўночным захадзе (галоўны яго цэнтр знаходзіўся ў горным раёне каля г. [[Шкодэр]]), у ліпені ахапіла поўдзень і цэнтр Албаніі. Аднак албанскія феадалы, якія з мая ўзначалілі кіраўніцтва паўстаннем, адмовіліся ад ідэі поўнай незалежнасці Албаніі і заключылі пагадненне з турэцкім урадам, які абяцаў задаволіць некаторыя нацыянальныя патрабаванні албанцаў. У жніўні кіраўнікі дамагліся спынення Албанскага паўстання 1912. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Албанскае паўстанне|||}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} [[Катэгорыя:Гісторыя Албаніі]] bdc7a6zv6rfvfkay1eojmfuezg9qpu2 Алапатрыя 0 817348 5222413 5221946 2026-10-20T16:36:54Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222413 wikitext text/x-wiki '''Алапатрыя''' — тып відаўтварэння, пры якім новыя віды ўзнікаюць ва ўмовах прасторавай раз’яднанасці [[папуляцыя|папуляцый]]. Пад дзеяннем [[натуральны адбор|натуральнага адбору]] кожная папуляцыя дадзенага віду прыстасоўваецца да спецыфічных умоў яе месцапражывання. Адаптацыя да новых умоў і выпадковы дрэйф генаў у невяликих папуляцыях прыводзяць да змены частаты алеляў і генатыпаў. У выніку працяглага раз’яднання папуляцый паміж імі можа ўзнікнуць генетычная ізаляцыя, якая захоўваецца нават у тым выпадку, калі яны зноў апынуцца разам. Такім чынам могуць утварацца новыя віды. Напрыклад, разнастайнасць відаў уюркоў сямейства ''Goespizidae'' і пашырэнне на астравах Галапагас лічаць вынікам алапатрычнага відаўтварэння. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алапатрыя|||}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} [[Катэгорыя:Генетыка]] [[Катэгорыя:Эвалюцыя]] f47upgp37rjicakii9y8nayb3awdt5y Дыаксід волава 0 817366 5222412 5222078 2026-10-20T16:36:36Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222412 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Дыаксід волава''' SnO{{sub|2}} — бясколернае крышталічнае рэчыва, (tпл 1630 °C, нерастваральны ў вадзе. Хімічна вельмі ўстойлівы, плёнка SnO2 ахоўвае [[волава]] ад акіслення ў [[паветра|паветры]]. У прыродзе — мінерал [[касітэрыт]]. Выкарыстоўваюць як белы пігмент для эмалей, [[шкло|шкла]], паліваў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Волава злучэнні|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} [[Катэгорыя:Злучэнні волава]] rgelszgve56nlnfnytmrt6c1m9mcg7x Дыхларыд волава 0 817379 5222411 5222147 2026-10-20T16:36:10Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222411 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Дыхларыд волава''' [[Волава|Sn]][[Хлор|Cl]]<sub>2</sub> — бясколерная крышталічная соль, tпл 247 °C. Выкарыстоўваюць у арганічным сінтэзе (аднаўляльнік), пры фарбаванні тканін (пратрава). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Волава злучэнні|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} [[Катэгорыя:Злучэнні волава]] qbbr9duoscw57rcbdjy1vwcs5w3p6f4 Тэтрахларыд волава 0 817382 5222410 5222152 2026-10-20T16:36:05Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222410 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Тэтрахларыд волава''' [[Волава|Sn]][[Хлор|Cl]]<sub>4</sub> — бясколерная вадкасць, дыміць у [[паветра|паветры]], tкіп 114 °C, [[шчыльнасць]] 2230 кг/м (20 °C). Раствараецца ў [[вада|вадзе]], спірце, эфіры, добры растваральнік для многіх неэлектралітаў (напрыклад, ёд, [[фосфар]], [[сера]] і інш.). Выкарыстоўваюць у вытворчасці волаваарганічных злучэнняў, святлоадчувальнай паперы і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Волава злучэнні|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} [[Катэгорыя:Злучэнні волава]] 92b8qy788148d70oktzhcapken5ja2b Kraj 0 817385 5222230 5222203 2026-10-20T12:21:58Z Aliaksei Lastouski 75892 5222230 wikitext text/x-wiki {{Газета | назва = Kraj | выява = | подпіс = | тып = штотыднёвік (у 1908 г. — штодзённая газета) | уладальнік = Эразм Пільц; з 1890 г. — выдавецкая суполка | заснавальнік = [[Эразм Пільц]], [[Уладзімір Спасовіч]] | галоўны рэдактар = Эразм Пільц (1882—1906), Багдан Кутылоўскі (1906—1909) | заснаваная = 4 (16) ліпеня 1882 | палітычная прыналежнасць = [[Угодніцтва|угодніцтва]], лаялізм | мова = [[Польская мова|польская]] | спыненне выдання = 25 чэрвеня (8 ліпеня) 1909 | галоўны офіс = [[Санкт-Пецярбург]] | тыраж = 3000—6500 ас. |арыгінальная назва=Kraj}} '''«Kraj»''' ({{lang-pl|Kraj}} — «Край») — польскамоўны грамадска-палітычны штотыднёвік, які выходзіў у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] ў 1882—1909 гадах.<ref>Мархель У.І. "Край" // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Том 8. Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 1999. С. 443.</ref> Заснаваны [[Эразм Пільц|Эразмам Пільцам]] пры ўдзеле [[Уладзімір Спасовіч|Уладзіміра Спасовіча]]. Быў галоўным органам польскага [[Угодніцтва|ўгодніцкага]] (лаялісцкага) лагера ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref name="Km68" /><ref name="Km69" />. Паколькі ў губернях былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гг.]] польскія выданні былі забароненыя, «Kraj» на працягу больш чым дваццаці гадоў заставаўся для палякаў і апалячанай шляхты [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]] асноўнай польскамоўнай газетай. Віленскія, мінскія і іншыя падпісчыкі з гэтага рэгіёну складалі самую вялікую частку яго чытачоў<ref name="Km68" /><ref name="Grab16" />. == Гісторыя == === Заснаванне === Першы нумар выйшаў 4 (16) ліпеня 1882 г. З часу закрыцця ў 1859 г. газеты «Słowo» [[Іасафат Агрызка|Іасафата Агрызкі]], якую той выдаваў разам са Спасовічам, улады не дазвалялі выдаваць у Пецярбургу польскія перыёдыкі. Дазвол, атрыманы Э. Пільцам, стаў вынікам шматгадовых намаганняў прыхільнікаў польска-расійскага прымірэння<ref name="Enc" /><ref name="Km68" />. Афіцыйна выдаўцом і рэдактарам быў Пільц, але поспех выдання ў многім забяспечыў Спасовіч — адвакат, гісторык літаратуры і публіцыст, ураджэнец [[Рэчыца|Рэчыцы]] Мінскай губерні. Ён скончыў Мінскую гімназію (1845), а пра сваю сям'ю пісаў, што яна была «польскай па духу», бо бацька вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]]<ref name="Km68" />. Ужо ў першым нумары Спасовіч выступіў з праграмным артыкулам, потым удзельнічаў у паседжаннях рэдакцыі і праз свае сувязі прыцягваў да супрацоўніцтва вядомых навукоўцаў і пісьменнікаў. Ён жа арганізаваў выдавецкую суполку, якой Пільц у 1890 г. прадаў часопіс<ref name="Km68" />. Часопіс друкаваўся ў друкарні «Kraj» (Трэнке і Фуснот) у Максіміліянаўскім завулку, 13. Рэдакцыя спачатку месцілася на Тэатральнай плошчы, 10, потым некалькі разоў пераязджала. З ліпеня 1895 г. яна знаходзілася на Екацерынінскім канале, 82<ref name="Enc" />. === Змест і тыраж === Аб'ём нумара павялічыўся з 12 старонак у 1882 г. да 32 у 1888 г. і 52 у 1901 г. Кожны нумар адкрываўся перадавым артыкулам. Сталымі рубрыкамі былі фельетон «Uwagi», тэлеграмы «Ostatnie wiadomości», карэспандэнцыі з польскіх гарадоў і калоній, агляды прэсы, «Kronika prowincjonalna» і «Kronika petersburska». Славянскія справы асвятляліся ў рубрыцы «Ziemie i kolonie słowiańskie», з 1887 г. — «Echa słowiańskie». Пазней з'явіліся юрыдычны аддзел, царкоўная і школьная хроніка<ref name="Km68" /><ref name="Enc" />. Праз мякчэйшую, чым у Варшаве, сталічную цэнзуру «Kraj» мог друкаваць весткі, якія варшаўскія газеты апублікаваць не маглі. Акрамя таго, гэта была адзіная польская газета, якой дазволілі продаж на чыгунцы Расіі<ref name="Km68" />. Літаратурна-навуковыя матэрыялы выходзілі ў асобных дадатках: * «Dział Literacki» (1883—1886); * «Przegląd Literacki» (1886—1890); * «Dział Literacko-Artystyczny» (1896—1898); * «Dział Ilustrowany» (1899—1900); * «Życie i Sztuka» (1901—1905); * «Czytelnia» (1901—1902)<ref name="Enc" /><ref name="Grab16" />{{#tag:ref|Даты падаюцца паводле М. Банашкевіча<ref name="Enc" /> і М. Грабскага<ref name="Grab16" />. Паводле Грабскага, рубрыка «Kurier Literacki» з'явілася ў 1883 г., з № 49 за 1883 г. яна выходзіла як асобны сшытак «Dział Literacki „Kraju”», апошні нумар якога (№ 35) выйшаў 31 жніўня 1886 г. З № 37 яго замяніў «Przegląd Literacki»<ref name="Grab16" />. Паводле З. Кміціка, «Przegląd Literacki» выдаваўся ў 1887—1890 гг., а «Życie i Sztuka» — з 1895 г.<ref name="Km68" />|group="заўв."}}. Фармальна дадаткі рэдагаваў Пільц, а фактычна імі кіраваў спачатку Юзаф Такажэвіч (да 1891 г.), потым [[Чэслаў Янкоўскі]]<ref name="Enc" />. Сярэдні тыраж не перавышаў 6,5 тыс. асобнікаў{{#tag:ref|Так у М. Банашкевіча<ref name="Enc" />. Паводле ліста Э. Пільца да [[Іван Франко|І. Франко]], некаторыя нумары ў 1886 г. выйшлі накладам 25 тыс. асобнікаў<ref name="Km68" />.|group="заўв."}}. Сярэднегадавы наклад, паводле архіўных даных, якія сабраў З. Кміцік, складаў<ref name="Km68" />: {| class="wikitable" !Год !1882 !1883 !1886 !1887 !1890 !1891 !1895 !1900 !1906 !1907 |- |Наклад |4400 |4050 |5600 |5850 |5150 |4500 |5250 |6350 |4700 |3000 |} Пасля 1900 г. колькасць падпісчыкаў скарачалася. Прычынай былі кампаніі [[Польская нацыянал-дэмакратыя|нацыянал-дэмакратаў]] супраць Пільца, у тым ліку апублікаваная ў 1901 г. яго памятная запіска для расійскіх улад пра «заслугі „Kraju“ перад Расіяй»{{#tag:ref|М. Банашкевіч датуе публікацыю 1901 г. (Кракаў)<ref name="Enc" />. З. Кміцік называе выданне «Zasługi Erazma Piltza redaktora petersburskiego „Kraju” wobec Rosji, jej rządu i dynastii» (Львоў, 1901), а ў іншым месцы піша, што члены Нацыянальнай лігі выдалі мемарыял па-польску ў 1902 г.<ref name="Km68" />|group="заўв."}}. Нашкодзілі і росквіт апазіцыйных настрояў, і асуджэнне часопісам школьнай забастоўкі<ref name="Km68" /><ref name="Enc" />. === Апошнія гады === Апошні нумар пад рэдакцыяй Пільца выйшаў 30 сакавіка (12 красавіка) 1906 г. Новым рэдактарам стаў адвакат Багдан Кутылоўскі, якому дапамагалі выдаўцы Г. Клетэ і Юзаф Шышла. Пасля [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905 г.]] праграма часопіса выглядала анахранізмам, і колькасць падпісчыкаў хутка змяншалася. У 1908 г. часопіс ператварылі ў штодзённую газету «Kraj Codzienny», што яшчэ больш знізіла яго ўзровень. У студзені 1909 г. вярнуліся да штотыднёвага фармату, але 25 чэрвеня (8 ліпеня) 1909 г. выйшаў апошні нумар<ref name="Enc" /><ref name="Grab16" />. == Праграма == «Kraj» прапагандаваў «збліжэнне» з Расіяй на аснове лаяльнасці да дзяржавы і адмовы ад незалежніцкіх памкненняў. На думку ўгоднікаў, яны толькі пагаршалі становішча польскага грамадства<ref name="Enc" /><ref name="Km69" />. Публіцысты часопіса лічылі, што будучыня за гетэрагеннай дзяржавай, пабудаванай на федэратыўных пачатках, з рэальнай аўтаноміяй яе частак. Адначасова яны крытыкавалі [[Русіфікацыя|русіфікацыю]] як замах на права народаў на свабоднае культурнае развіццё<ref name="Enc" />. Агнешка Кідзіньская адзначае, што праграма пецярбургскіх угоднікаў была бліжэйшай да пазітывісцкага лібералізму, чым праграма варшаўскіх кансерватараў са «Słowo» і «Niwa»<ref name="Kidz" />. Што да «заходніх губерняў», Спасовіч і Пільц патрабавалі ўвесці там органы мясцовага самакіравання — [[земства]] — і пасаду губернскага [[Маршалак шляхты|маршалка шляхты]]. Яны даводзілі, што адсутнасць самакіравання прыводзіць да адсталасці гэтых губерняў у санітарных справах, школьніцтве і гаспадарцы, а польскую шляхту там дарэмна падазраюць у сепаратызме<ref name="Km69" />. У 1880-я гады часопіс запэўніваў, што палякі не маюць рэвіндыкацыйных прэтэнзій да літоўскіх і беларускіх зямель<ref name="Kidz" />. У 1905 г. сярод яго патрабаванняў з'явілася адмена забароны палякам набываць зямлю ў [[Заходні край|Заходнім краі]]<ref name="Km69" />. == Рэдакцыя і аўтары == Найбліжэйшымі супрацоўнікамі Пільца былі: * [[Юзаф Такажэвіч]] (1841—1919), празаік і крытык, удзельнік паўстання 1863 г.; да 1891 г. загадваў літаратурным аддзелам; * [[Чэслаў Янкоўскі]] (1857—1929), паэт і публіцыст; * мовазнавец [[Ян Лось]] (1860—1928), які сачыў за моўнай правільнасцю тэкстаў; * празаік і публіцыст Мар'ян Гавалевіч, кіраўнік варшаўскага аддзялення рэдакцыі з 1898 г.; * Людвік Страшэвіч (1857—1913), аўтар многіх перадавых артыкулаў; * Вінцэнт Касякевіч; * Людамір Грэндышынскі; * паэт Станіслаў Гласка; * Тадэвуш Жук-Скаршэўскі; * Стэфан Кшывашэўскі. Пазней да працы ў часопісе далучыліся [[Юзаф Траццяк]], [[Мар'ян Здзяхоўскі]] і [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Ян Нецыслаў Бадуэн дэ Куртэнэ]]. З пецярбургскіх палякаў у рэдакцыі працавалі Б. Кутылоўскі, Ю. Шышла (вёў аддзел правінцыйных карэспандэнцый і доўгі час замяшчаў Пільца), а таксама кіраўнікі эканамічнага аддзела Юзаф Гейштар і Уладзіслаў Жукоўскі<ref name="Enc" /><ref name="Km68" />. Паводле Пільца, у 1888 г. у часопіс пісала каля 200 аўтараў. Ганарары былі вышэйшыя, чым у варшаўскіх выданнях: 10 капеек за радок<ref name="Km68" />. Асабліва цесна з віленскім асяроддзем быў звязаны Ч. Янкоўскі, ураджэнец сям'і землеўладальнікаў Віленскай губерні. З 1884 г. ён пісаў у «Kraj» рэцэнзіі, крытычныя артыкулы, агляды выданняў, тэатральныя і мастацкія справаздачы, палітычныя агляды і фельетоны. Пасля Такажэвіча Янкоўскі ўзначаліў літаратурны аддзел, а ў 1901—1904 гг. як сакратар рэдакцыі фактычна кіраваў часопісам, бо Пільц большую частку часу праводзіў у Варшаве і за мяжой. Пасля 1905 г. Янкоўскі стаў дэпутатам [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы]] і рэдактарам «[[Kurjer Wileński]]»<ref name="Km68" />. Са старонак часопіса чытачы знаёміліся з творамі [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]], [[Марыя Канапніцкая|Марыі Канапніцкай]], [[Баляслаў Прус|Баляслава Пруса]], [[Тэафіль Ленартовіч|Тэафіля Ленартовіча]], Т. Т. Ежа і іншых польскіх пісьменнікаў з усіх трох частак падзеленай Польшчы. Тут друкаваліся гісторыкі [[Тадэвуш Корзан]], Аляксандр Краўшар, Валерыян Калінка, Адольф Павінскі<ref name="Enc" />. Пад крыптанімам ''Dr. J. T.'' у «Przegląd Literacki» у 1887 г. выступаў віленскі лекар [[Юльян Цітыюс]] з артыкуламі пра маладыя гады [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]]<ref name="PSBTit" />. == Беларуская і літоўская тэматыка == === Літаратурны аддзел (1883—1886) === Як паказаў Мацей Грабскі, «Dział Literacki» рэгулярна змяшчаў матэрыялы пра «забраныя землі» — віленскую, гродзенскую, ковенскую, мінскую, магілёўскую і віцебскую, а таксама ўкраінскія губерні<ref name="Grab16" />: * у 1884 г. (№ 4—5) быў апублікаваны водгук на кнігу Францішка Глінскага «Rok 1847 na Białorusi. Kartka z dziejów poddaństwa». Яна прысвечана масаваму ўцёку прыгонных сялян [[Себежскі павет|Себежскага]] і [[Дрысенскі павет|Дрысенскага паветаў]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] ў 1847 г., які выклікалі чуткі пра вызваленне тых, хто будаваў Мікалаеўскую чыгунку<ref name="Grab16" />; * у тым жа годзе Юзаф Такажэвіч надрукаваў артыкул «Nowa etnografia „białoruska”» (№ 27)<ref name="Grab16" />; * у 1885 г. [[Аляксандр Ельскі]] апублікаваў два артыкулы «O gwarze białoruskiej» (№ 5, 6). Ён разглядаў творчасць [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], у прыватнасці яго пераклад «[[Пан Тадэвуш|Пана Тадэвуша]]» на беларускую мову, і даводзіў, што народная гаворка для культуры краю тое ж, «што карані для велічнага дуба»<ref name="Grab16" />; * неўзабаве ў «Kraj» з'явілася паведамленне пра смерць Дуніна-Марцінкевіча — артыкул «Pieśniarz białoruski» (№ 10, 1885) за подпісам «Eli»{{#tag:ref|Крыптанім раскрываецца па-рознаму: паводле слоўніка А. Бара — Трэцяк, паводле З. Кміціка — Юзаф Трэтяк<ref name="Grab16" />.|group="заўв."}}<ref name="Grab16" />; * Антоні Юзаф Ролле ў серыі артыкулаў «Archiwa witebskie i mohylewskie» (1885, № 18—20) апісаў фонды Віцебскага цэнтральнага архіва: 1823 фаліянты, з іх 956 па Віцебскай і 867 па Магілёўскай губерні. Асаблівую ўвагу ён удзяліў выданню «Рэестраў» магістрата Магілёва з 1871 г.<ref name="Grab16" />; * у рэцэнзіі Я. Ілгоўскага на манаграфіі [[Уладзімір Антановіч|Уладзіміра Антановіча]] (1885, № 34) найважнейшым быў названы нарыс гісторыі Вялікага Княства Літоўскага да смерці [[Альгерд|Альгерда]]<ref name="Grab16" />; * дадатак да № 46 за 1885 г., прысвечаны памяці [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], уключаў артыкул «Mickiewicz w literaturze litewskiej» пра літоўскія пераклады паэта<ref name="Grab16" />; * у 1886 г. (№ 29—31) Я. Бадуэн дэ Куртэнэ апублікаваў трохчасткавы біяграфічны нарыс пра літоўскага мовазнаўцу Яна Юшкевіча, ураджэнца Цельшаўскага павета. У нарысе ён расказаў пра выданне літоўскіх песень братоў Юшкевічаў і іх літоўска-руска-польскага слоўніка<ref name="Grab16" />. === Францішак Багушэвіч === У 1885—1891 гг. карэспандэнтам «Kraj» быў [[Францішак Багушэвіч]]. З 1884 г. ён жыў у Вільні і працаваў прысяжным павераным. Свае допісы ў розныя аддзелы часопіса ён падпісваў псеўданімамі і крыптанімамі ''Huszicz'', ''B. Huszicz'', ''H-cz'', ''Demos'', ''Dem'', ''Ten'', ''Temten'', ''A. D.'', ''Vester''. Паводле Ірэны Рудзевіч, псеўданімы былі патрэбныя, бо яго крытычныя заўвагі выклікалі рэзкія водгукі ў іншых выданнях<ref name="Rudz" />. Карэспандэнцыі Багушэвіча датычылі сельскай гаспадаркі, сацыяльных, эканамічных і культурных праблем Вільні і Віленскай губерні, асабліва [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]]<ref name="Rudz" />: * '''Вёска і шляхта.''' Ён пісаў пра драбленне сялянскіх надзелаў, неўраджаі, вынішчэнне лясоў, сыход сялян на заробкі, а таксама пра збядненне і «асяляненне» дробнай шляхты, якая «забылася і звычаю, і мовы»<ref name="Rudz" />. * '''Мясціны і помнікі.''' Багушэвіч апісваў [[Ашмяны]], [[Гальшаны]] з касцёлам, [[Вішнева (Валожынскі раён)|Вішнева]], [[Валожын]], [[Трабы]], [[Ліпнішкі]], [[Іўе]]. У [[Жупраны|Жупранах]] ён звярнуў увагу на новы касцёл, пабудаваны на ахвяраванні парафіян, пераважна сялян, з палявога каменю з чырвонай цаглянай абліцоўкай. Такі спосаб муроўкі, на яго думку, быў вядомы, магчыма, толькі ў Літве<ref name="Rudz" />. * '''Народныя звычаі.''' Ён пісаў пра віленскі кірмаш на свята [[Святы Казімір|святога Казіміра]] (3—4 сакавіка) на Катэдральнай плошчы з драўлянымі вырабамі, «бутрыманскімі пернікамі» і «смаргонскімі абаранкамі»<ref name="Rudz" />. Паводле І. Рудзевіч, карэспандэнцкія аддзелы «Kraj» у значнай частцы былі прысвечаныя жыццю Вільні і беларускіх паветаў<ref name="Rudz" />. === Чытачы з «заходніх губерняў» === Паводле З. Кміціка, асноўная частка падпісчыкаў «Kraj» жыла па-за межамі [[Каралеўства Польскае (1815—1915)|Каралеўства Польскага]]. Часопіс сістэматычна друкаваў карэспандэнцыі з польскіх асяродкаў на Літве, Беларусі і Украіне. «[[Przegląd Wszechpolski]]» тлумачыў папулярнасць «Kraj» у тым ліку забаронай выдаваць польскія газеты ў заходніх губернях<ref name="Km68" />. У 1885 г. у [[Вільня|Вільні]] прадавалася 250 асобнікаў «Kraj», тады як «Wiek» — 90, «Kłosy» — 80, «Bluszcz» — 69, а «Kurier Codzienny» — 24<ref name="Km68" />. Паводле спісу падпісчыкаў на 14 лютага 1906 г., з паўночна-заходніх і паўднёва-заходніх губерняў было 1255 падпісчыкаў. Для параўнання: у Каралеўстве Польскім (без Варшавы) — 632, у Варшаве — 400, у Пецярбургу — 270<ref name="Km68" />. [[Эліза Ажэшка]], якую дакаралі за супрацоўніцтва з угодніцкім выданнем, у 1895 г. тлумачыла ў лісце да Леапольда Меета, што ў Літве ёсць «патрэбы, пра якія вы нічога не ведаеце і якія гэта выданне задавальняе». На яе думку, лепш, каб у мясцовых польскіх дамах чыталі «Kraj», чым расійскія газеты, бо ён «многім з тутэйшых, хто блізкі да забыцця, нагадвае, кім яны ёсць»<ref name="Km68" />. === Вільня і літоўскія губерні ў 1905—1907 гадах === Падзеі рэвалюцыі ў літоўскіх і беларускіх губернях «Kraj» асвятляў у рубрыках «Litwa i Ruś», «Z nad Niemna» (подпіс «Flis») і ў карэспандэнцыях з Вільні<ref name="Grab19" />. Часопіс пісаў пра: * хуткае згасанне забастовак у Вільні і ўступкі ўладальнікаў фабрык у [[Новая Вілейка|Новай Вілейцы]]; * забастоўку служачых Віленскага зямельнага банка; * масавыя парубкі сялянамі лясоў у маёнтку графа Міхала Броэль-Плятэра ў [[Краслава|Краславе]]; * хваляванні ў [[Дзвінскі павет|Дзвінскім]], [[Люцынскі павет|Люцынскім]] і [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкім паветах]] Віцебскай губерні, дзе было арыштавана каля 500 чалавек<ref name="Grab19" />. Як «рэвалюцыйны» поспех польскага насельніцтва часопіс адзначаў польскія канцэрты ў Вільні летам 1905 г. і адкрыццё ў студзені 1906 г. польскай тэатральнай сцэны<ref name="Grab19" />. У нацыянальным пытанні «Kraj» палемізаваў з літоўскім рухам. Ён з неадабрэннем ацаніў мемарандум літоўцаў да С. Вітэ (1905) і дэкларацыю віленскіх літоўцаў пра аўтаномію Літвы (кастрычнік — лістапад 1905 г.), а таксама паведамляў пра пастановы [[Вялікі Віленскі сейм|Вялікага Віленскага сейма]] (снежань 1905 г.). Карэспандэнт часопіса даводзіў, што літоўцы не могуць адначасова абапірацца на этнаграфічны і гістарычны прынцыпы, прэтэндуючы на Віленскую і Гродзенскую губерні, дзе ў шэрагу паветаў пераважаюць палякі, а за імі беларусы. Многія літоўцы і беларусы, на яго думку, прынялі польскую культуру<ref name="Grab19" />. У 1905 г. часопіс адзначаў, што навучанне рэлігіі дазволена па-польску, па-літоўску або па-беларуску, але беларусы-католікі вучаць малітвы па-польску{{#tag:ref|Так у карэспандэнцыі «Flis» з траўня 1905 г.<ref name="Grab19" />. Паводле карэспандэнцыі С. Гласкі з кастрычніка 1905 г., улады дазволілі выкладанне рэлігіі ў Віленскай і Гродзенскай губернях па-польску і па-літоўску, а пытанне беларускай мовы наогул не разглядалася<ref name="GrabBel" />.|group="заўв."}}. Ён таксама патрабаваў, каб новыя правы на ўжыванне роднай мовы распаўсюджваліся на ўсіх католікаў — палякаў і беларусаў нароўні з літоўцамі<ref name="Grab19" />. === Беларускія губерні ў 1905—1907 гадах === Мацей Грабскі, які параўнаў «Kraj» з варшаўскай газетай «Słowo», адзначае, што пецярбургскі штотыднёвік значна больш пісаў пра нацыянальнае пытанне ў Гродзенскай, Мінскай, Магілёўскай і Віцебскай губернях. Прычынай ён лічыць тое, што асноўнымі падпісчыкамі «Kraj» былі землеўласнікі «забраных зямель»<ref name="GrabBel" />. Сярод аўтараў такіх матэрыялаў былі [[Станіслаў Гласка]] (крыптанімы ''S. H.'', ''St. H.''), [[Вінцэнт Касякевіч]] і аглядальнік рубрыкі «Litwa i Ruś» пад крыптанімам ''J. S.''{{#tag:ref|М. Грабскі мяркуе, што за крыптанімам ''J. S.'' хаваўся Юзаф Такажэвіч, але сам удакладняе, што паводле слоўніка псеўданімаў гэтыя ініцыялы належаць Яну Стэкінту<ref name="GrabBel" />.|group="заўв."}}<ref name="GrabBel" />. Беларуская тэматыка ў «Kraj» у гэтыя гады: * '''Мова школьнага навучання.''' У 1905 г. «Kraj» перадрукаваў артыкул рэдактара «[[Виленский вестник|Виленского вестника]]» Уладзіміра Чумікова. Той пісаў, што беларускія дзеці, якія не могуць вучыцца на роднай мове, будуць асуджаныя на навучанне па-вялікаруску. Карэспандэнт часопіса нагадаў, што да 1863 г. стараннямі польскага духавенства і шляхты друкаваліся беларускія катэхізісы<ref name="GrabBel" />. * '''Нацыянальная свядомасць беларусаў.''' У 1906 г. аглядальнік ''J. S.'' пісаў, што ўкраінцы і літоўцы ўжо «дасягнулі ўсведамлення» і гучна патрабуюць сваіх правоў, а беларусы ў нацыянальных адносінах застаюцца «ў стане пасіўным». Пры гэтым ён лічыў, што і беларусы калісьці набудуць нацыянальную свядомасць, таму палякі павінны адмовіцца ад дзеянняў, якія дэнацыяналізуюць беларусаў<ref name="GrabBel" />. * '''Нарады пра мову ў школах.''' «Kraj» паведамляў пра нараду 5 траўня 1906 г. у віленскага генерал-губернатара К. Кршывіцкага пра ўвядзенне мясцовых моў у школы. Настаўнікамі ў Віленскай і Гродзенскай губернях мелі быць рускія, якія ведаюць літоўскую і беларускую мовы, а пытанне польскай мовы засталося нявырашаным<ref name="GrabBel" />. Пра палякаў у беларускіх губернях: * '''Мінск.''' Летам 1905 г. В. Касякевіч у нарысе «Szlakiem reform. W Mińsku» (№ 24—25) апісаў размову з гарадскім галавой [[Эдвард Вайніловіч|Эдвардам Вайніловічам]]. Палякі складалі больш за палову гарадской думы, хоць іх было толькі каля 20 тыс. з 110 тыс. жыхароў горада. Яўрэі, правы якіх на выбарах былі абмежаваныя, склалі свае мандаты. Беларускі люд Касякевіч у тым жа нарысе апісаў як «вельмі бедны, вельмі спакойны і пакорлівы, які мае шмат вартасцей, але цёмны, непрацавіты, непрадбачлівы і ў выніку — вельмі на ўсё абыякавы»<ref name="GrabBel" />. * '''Гродна.''' Гласка паведамляў, што ў Гродне прысяжныя засядацелі прынялі прысягу па-польску<ref name="GrabBel" />. * '''Нацыянальныя памкненні.''' Ён жа пісаў, што «польская, літоўская, беларуская і маларуская, нарэшце яўрэйская» народнасці Заходняга краю ўжо выказалі свае пажаданні і чакаюць іх ажыццяўлення праз народнае прадстаўніцтва<ref name="GrabBel" />. * '''Выбары ў II Думу (1907).''' Часопіс асобна ацэньваў вынікі па губернях. З Віцебскай губерні абралі двух палякаў, з Гродзенскай — аднаго. Выбары ў Мінскай губерні, дзе прайшлі шэсць рускіх і толькі адзін паляк, «Kraj» назваў «паражэннем» і вінаваціў у ім нясалідарнасць польскіх землеўласнікаў. У Дзяржаўную раду ад Магілёўскай губерні быў абраны [[Уладзіслаў Войніч-Сянажэнцкі]]<ref name="GrabBel" />. Матэрыялы пра яўрэйскае насельніцтва былі выразна неспрыяльныя. Так, у 1905 г. карэспандэнт «Sam» абвінавачваў яўрэяў і стараабрадцаў у аграрных беспарадках каля [[Полацк|Полацка]]. У 1906 г. ''J. S.'' крытыкаваў выбарчы саюз польскіх землеўласнікаў з яўрэямі ў Віцебскай губерні і заклікаў шукаць саюзу з сялянамі. Белостоцкі пагром (чэрвень 1906 г.) «Kraj» асвятліў у адным вялікім артыкуле, дзе выкладаўся даклад думскай камісіі, паводле якога мясцовыя ўлады ведалі пра падрыхтоўку пагрому<ref name="GrabBel" />. == Ацэнкі == Праціўнікі ўгоднікаў, ад «Przegląd Wszechpolski» да «Nowa Reforma», лічылі, што «Kraj» чыталі не дзякуючы яго палітычнай праграме, а насуперак ёй — дзеля інфармацыі, якую нельга было знайсці ў іншых польскіх газетах. Разам з тым яны прызнавалі высокі літаратурны ўзровень і рэдактарскае майстэрства выдання<ref name="Km68" />. Сучасныя даследчыкі адзначаюць, што праграма часопіса мела па сутнасці ліберальны характар і не знайшла масавай падтрымкі, а пытанне, ці быў «Kraj» згодны з «растварэннем» польскасці, застаецца спрэчным<ref name="Enc" /><ref name="Kidz" />. == Заўвагі == {{reflist|group="заўв."}} == Крыніцы == {{reflist|2|refs=<ref name="Enc">''Banaszkiewicz M.'' Kraj // Polski Petersburg [Электронны рэсурс]. — 06.04.2016. — Рэжым доступу: https://www.polskipetersburg.pl/hasla/kraj. — Дата доступу: 20.10.2026.</ref> <ref name="Km68">''Kmiecik Z.'' Uwagi o redakcji i prenumeratorach petersburskiego „Kraju” przed 1905 rokiem // Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego. — 1968. — T. 7, z. 1. — S. 103—124.</ref> <ref name="Km69">''Kmiecik Z.'' Program ugody polsko-rosyjskiej „Kraju” // Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego. — 1969. — T. 8, z. 4. — S. 501—520.</ref> <ref name="Kidz">''Kidzińska A.'' „Obrona bytu”. Wczesne poglądy polityczne ugodowców z Królestwa Polskiego w świetle petersburskiego „Kraju” (1882—1896) // Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F, Historia. — 2001. — Vol. 56. — S. 55—82.</ref> <ref name="Grab16">''Grabski M.'' Ziemie Zabrane na łamach Działu Literackiego tygodnika „Kraj” w latach 1883—1886 // Acta Neophilologica. — 2016. — T. XVIII, nr 1. — S. 159—170.</ref> <ref name="Grab19">''Grabski M.'' Tygodnik „Kraj” wobec rewolucji 1905—1907 w guberniach litewskich i nadbałtyckich // Zeszyty Naukowe Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego. — 2015. — T. XXIX. — S. 323—337.</ref> <ref name="GrabBel">''Grabski M.'' Problematyka narodowościowa na obszarze guberni białoruskich na łamach polskiej prasy konserwatywnej redagowanej w Rosji i w zaborze rosyjskim na przykładzie tygodnika „Kraj” i dziennika „Słowo” w dobie rewolucji 1905—1907 // Zeszyty Naukowe Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego. — 2018. — T. XXXII. — S. 325—339.</ref> <ref name="Rudz">''Rudziewicz I.'' Krajobrazowe opisy i pejzaż w korespondencjach Franciszka Bahuszewicza publikowanych w tygodniku „Kraj” // Acta Polono-Ruthenica. — 2006. — [T.] XI. — S. 97—104.</ref> <ref name="PSBTit">''Triponienė D.'' Titius (Tytius, Tycius) Julian // Polski Słownik Biograficzny. — T. LIII. — Warszawa; Kraków, 2021. — S. 580.</ref>}} == Літаратура == * ''Kmiecik Z.'' „Kraj” za czasów redaktorstwa Erazma Piltza. — Warszawa, 1969. * ''Bazylow L.'' Polacy w Petersburgu. — Wrocław, 1984. — S. 293—308. * ''Rudziewicz I.'' Współpraca Franciszka Bahuszewicza z petersburskim „Krajem” // Białostocki Przegląd Kresowy. — T. IV. — Białystok, 1996. — S. 156—169. * ''Gajkowska C.'' „Kraj”. Dodatki literacko-naukowe // Słownik literatury polskiej XIX wieku. — Wyd. 2. — Wrocław, 1997. — S. 445—446. {{DEFAULTSORT:Kraj}} [[Катэгорыя:Часопісы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Газеты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя газеты]] [[Катэгорыя:Штотыднёвікі]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, заснаваныя ў 1882 годзе]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, закрытыя ў 1909 годзе]] [[Катэгорыя:Культура Санкт-Пецярбурга]] r7skawx8ykjn7whdov3js73l7ocxa77 Альфонс Дунін Баркоўскі 0 817387 5222231 2026-10-20T12:23:22Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/72612944|Alfons Dunin Borkowski]]» 5222231 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} [[Plik:Alfons_Dunin-Borkowski._KOZAK_W_STEPIE_1881.jpg|міні| ''Казак у сцяпі'', 1881-1886]] '''Альфонс Дунін Боркоўскі''' ([[20 кастрычніка]] [[1850]], Плянта, Сандамірскі павет [[Радамская губерня|Радамскай губерні]] - [[1918]], [[Расныкы]]) – польскі жывапісец, які працаваў на тэрыторыі Беларусі. == Рэзюмэ == Сын Мікалая і Юліяны з Грамадзінскіх<ref name="PSB" />. У 1876—1879 гг. вучыўся ў Рысавальнай школе ў Варшаве ў [[Войцех Герсан|Войцеха Герсана]] і Аляксандра Камінскага. У 1879—1887 гг. працягнуў вучобу ў Школе выяўленчых мастацтваў у Кракаве ў Уладзіслава Лушчкевіча і Леапольда Лёфлера. Тры гады ён займаўся ў кампазіцыйнай школе (майстэрні) [[Ян Матэйка|Яна Матэйкі]]<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Пасля вучобы жыў у бацькоў на вёсцы (1888)<ref name="Pam" />. У 1896 г. Дунін-Баркоўскі працаваў на Беларусі ў Козел-Паклеўскіх у маёнтку [[Быкаўшчына (Полацкі раён)|Быкаўшчына]]. Там ён пісаў сямейныя партрэты і абразы для радавога маўзалея<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. У 1898 г. ажаніўся з Марыяй Місунянкай і адкрыў майстэрню ў Свіле ў Віленскай губерні<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Пасля смерці жонкі ён паехаў у Бікбарду — маёнтак Паклеўскіх на [[Урал|Урале]]. Там ён напісаў карціны «Паляванне на мядзведзя», «Лоўля рыбы восцямі» і «Не тою дарогай»<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Пазней жыў у [[Сухеднюў|Сухеднюве]] Кялецкага павета<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Сябраваў з Вацлавам Завадскім у Варшаве, Адамам Бадоўскім і Уладзіславам Лушкінам<ref name="Pam" />. Дата смерці невядомая<ref name="PSB" />. == Творчасць == Ён быў аўтарам жанравых, батальных і паляўнічых сцэн, а таксама выконваў партрэтныя і рэлігійныя заказы для маўзалея сям'і Козелаў-Паклеўскіх у Беларусі. Ён таксама распрацаваў праект рэканструкцыі парафіяльнага касцёла ў Сендзеёвіцах каля [[Буска-Здруй|Буска-Здруя]], дзе ў галоўным алтары вісіць карціна мастака — ''«Святы'' ''Якаў».'' Да найважнейшых прац мастака адносяцца: ''«Апошняя камісія»'', ''«Братазабойства»'', ''«Пасля Грунвальдскай бітвы»'', ''«Маўрытанская жанчына»'', ''«Адпачынак шэрых»'', ''«Паляванне на ліс»'', ''«Бітва пад Куднавам'' » (да 1927 года ў калекцыі Польскага музея ў Раперсвіле ), ''«Перад абласным сходам»'', ''«Абласны сход у канцы XVIII стагоддзя»'', ''«Узыходжанне»'', ''«Вецер у воку бедняку»'', ''«Звальненне»'', ''«Узброены мір»'', ''«Авангард у адступленні»'' . Працы мастака былі рэпрадукаваны, сярод іншага, у: «Вэндровец» ( ''«Бой Кміціча з Валадыёўскім»'' у № 6 за 1902 г.), «1863 год у польскім жывапісе» (агляд твораў з львоўскай выставы, арганізаванай з нагоды 50-годдзя Студзеньскага паўстання, пад рэдакцыяй Тадэвуша Клеменса Рутоўскага /1852-1918/ пад назвай «Сутычка з казакамі»), «Ілюстраваны кур'ер падзей» ( ''«Стары ліс»'' – № 9 за 1937 г.). === Карціны на выставах === * TZSP у Варшаве: ** 1887 г. — ''Перад пасяджэннем абласнога савета ў трапезнай царкве Айцоў.'' ''Бернардынцы'' ** 1893 г. — ''Хворая жонка'' ** 1895 — ''Квазімода'', малюнак ** 1899 г. – ''Мыта ў Беларусі'' * У салоне Крывульта: 1882, 1883 гг. * TPSP у Кракаве: ** 1880-81, 1882 (выстава эскізаў), 1883, 1884, 1885, 1886 ** 1887 г. — ''Перад пасяджэннем абласнога савета ў трапезнай царкве Айцоў.'' ''Бернардынцы'' ** 1888 г. – ''«Партрэт мужчыны»'' ** 1889 г. – ''«Падыход ліса»'' – (№ 20 у каталогу выставы) 1891, 1894 гг. * Львоў: ** 1894 г. – Выстава сучаснага мастацтва ў рамках нацыянальнай выставы – ''У пошуках'' ** 1913 г. — Выстава з нагоды 50-годдзя Студзеньскага паўстання — ''Сутычка з казакамі ў 1863 г.'' === Карціны ў музеях === * 1905 год (ці раней) да 1927 года – у Польскім нацыянальным музеі ў Раперсвілі, ''бітва пад Куднавам'' 1887 г. (зала польскага жывапісу) * Сілезскі музей у Катавіцах – ''Казак у стэпе'' 1881-1886. * MNW – ''На вадапоі'', 1887 г. * МНК – ''Эцюд скачучага каня'' – малюнак. , водн. , ''Бег казулі'' – малюнак. , ''Забітая казуля'' – малюнак. * MOS – ''Партрэт мужчыны'' з 1888 года * Музей Акадэміі мастацтваў у Кракаве – ''Эцюд аголенага мужчыны з фігавым лістком'' – студэнцкая праца 1883 г. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1918 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1850 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кракаўскай акадэміі мастацтваў]] 6b7j2yuw2yqejel18oyeqc37lvaeeun 5222232 5222231 2026-10-20T12:25:01Z Aliaksei Lastouski 75892 5222232 wikitext text/x-wiki {{Мастак | Імя = Альфонс Дунін-Баркоўскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Alfons Dunin Borkowski}} | Выява = | Подпіс выявы = | Дата нараджэння = 20.10.1850 | Месца нараджэння = вёска Планты, Сандамірскі павет, Радамская губерня | Дата смерці = невядома | Месца смерці = | Жанр = партрэт, бытавы жанр, батальны жанр, анімалістыка, рэлігійны жанр | Вучоба = Варшаўская рысавальная школа, Школа выяўленчых мастацтваў у Кракаве | Настаўнікі = [[Войцех Герсан]], [[Ян Матэйка]] }} '''Альфонс Дунін Боркоўскі''' ([[20 кастрычніка]] [[1850]], Плянта, Сандамірскі павет [[Радамская губерня|Радамскай губерні]] - [[1918]], [[Расныкы]]) – польскі жывапісец, які працаваў на тэрыторыі Беларусі. == Рэзюмэ == Сын Мікалая і Юліяны з Грамадзінскіх<ref name="PSB" />. У 1876—1879 гг. вучыўся ў Рысавальнай школе ў Варшаве ў [[Войцех Герсан|Войцеха Герсана]] і Аляксандра Камінскага. У 1879—1887 гг. працягнуў вучобу ў Школе выяўленчых мастацтваў у Кракаве ў Уладзіслава Лушчкевіча і Леапольда Лёфлера. Тры гады ён займаўся ў кампазіцыйнай школе (майстэрні) [[Ян Матэйка|Яна Матэйкі]]<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Пасля вучобы жыў у бацькоў на вёсцы (1888)<ref name="Pam" />. У 1896 г. Дунін-Баркоўскі працаваў на Беларусі ў Козел-Паклеўскіх у маёнтку [[Быкаўшчына (Полацкі раён)|Быкаўшчына]]. Там ён пісаў сямейныя партрэты і абразы для радавога маўзалея<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. У 1898 г. ажаніўся з Марыяй Місунянкай і адкрыў майстэрню ў Свіле ў Віленскай губерні<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Пасля смерці жонкі ён паехаў у Бікбарду — маёнтак Паклеўскіх на [[Урал|Урале]]. Там ён напісаў карціны «Паляванне на мядзведзя», «Лоўля рыбы восцямі» і «Не тою дарогай»<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Пазней жыў у [[Сухеднюў|Сухеднюве]] Кялецкага павета<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Сябраваў з Вацлавам Завадскім у Варшаве, Адамам Бадоўскім і Уладзіславам Лушкінам<ref name="Pam" />. Дата смерці невядомая<ref name="PSB" />. == Творчасць == Ён быў аўтарам жанравых, батальных і паляўнічых сцэн, а таксама выконваў партрэтныя і рэлігійныя заказы для маўзалея сям'і Козелаў-Паклеўскіх у Беларусі. Ён таксама распрацаваў праект рэканструкцыі парафіяльнага касцёла ў Сендзеёвіцах каля [[Буска-Здруй|Буска-Здруя]], дзе ў галоўным алтары вісіць карціна мастака — ''«Святы'' ''Якаў».'' Да найважнейшых прац мастака адносяцца: ''«Апошняя камісія»'', ''«Братазабойства»'', ''«Пасля Грунвальдскай бітвы»'', ''«Маўрытанская жанчына»'', ''«Адпачынак шэрых»'', ''«Паляванне на ліс»'', ''«Бітва пад Куднавам'' » (да 1927 года ў калекцыі Польскага музея ў Раперсвіле ), ''«Перад абласным сходам»'', ''«Абласны сход у канцы XVIII стагоддзя»'', ''«Узыходжанне»'', ''«Вецер у воку бедняку»'', ''«Звальненне»'', ''«Узброены мір»'', ''«Авангард у адступленні»'' . Працы мастака былі рэпрадукаваны, сярод іншага, у: «Вэндровец» ( ''«Бой Кміціча з Валадыёўскім»'' у № 6 за 1902 г.), «1863 год у польскім жывапісе» (агляд твораў з львоўскай выставы, арганізаванай з нагоды 50-годдзя Студзеньскага паўстання, пад рэдакцыяй Тадэвуша Клеменса Рутоўскага /1852-1918/ пад назвай «Сутычка з казакамі»), «Ілюстраваны кур'ер падзей» ( ''«Стары ліс»'' – № 9 за 1937 г.). === Карціны на выставах === * TZSP у Варшаве: ** 1887 г. — ''Перад пасяджэннем абласнога савета ў трапезнай царкве Айцоў.'' ''Бернардынцы'' ** 1893 г. — ''Хворая жонка'' ** 1895 — ''Квазімода'', малюнак ** 1899 г. – ''Мыта ў Беларусі'' * У салоне Крывульта: 1882, 1883 гг. * TPSP у Кракаве: ** 1880-81, 1882 (выстава эскізаў), 1883, 1884, 1885, 1886 ** 1887 г. — ''Перад пасяджэннем абласнога савета ў трапезнай царкве Айцоў.'' ''Бернардынцы'' ** 1888 г. – ''«Партрэт мужчыны»'' ** 1889 г. – ''«Падыход ліса»'' – (№ 20 у каталогу выставы) 1891, 1894 гг. * Львоў: ** 1894 г. – Выстава сучаснага мастацтва ў рамках нацыянальнай выставы – ''У пошуках'' ** 1913 г. — Выстава з нагоды 50-годдзя Студзеньскага паўстання — ''Сутычка з казакамі ў 1863 г.'' === Карціны ў музеях === * 1905 год (ці раней) да 1927 года – у Польскім нацыянальным музеі ў Раперсвілі, ''бітва пад Куднавам'' 1887 г. (зала польскага жывапісу) * Сілезскі музей у Катавіцах – ''Казак у стэпе'' 1881-1886. * MNW – ''На вадапоі'', 1887 г. * МНК – ''Эцюд скачучага каня'' – малюнак. , водн. , ''Бег казулі'' – малюнак. , ''Забітая казуля'' – малюнак. * MOS – ''Партрэт мужчыны'' з 1888 года * Музей Акадэміі мастацтваў у Кракаве – ''Эцюд аголенага мужчыны з фігавым лістком'' – студэнцкая праца 1883 г. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="PSB">''d'Abancourt H.'' Borkowski Alfons Dunin // Polski Słownik Biograficzny. — T. 2: Beyzym Jan — Brownsford Marja. — Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1936. — S. 330.</ref> <ref name="Pam">Borkowski Dunin Alfons // ''Świeykowski E.'' Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie 1854—1904: pięćdziesiąt lat działalności dla ojczystej sztuki. — Wyd. 2. — Kraków: Nakładem Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, 1905. — S. 27.</ref> }} == Літаратура == * Thieme U., Becker F. Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart. — Bd. IV. — Leipzig, 1910. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дунін-Баркоўскі, Альфонс}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1850 годзе]] [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] [[Катэгорыя:Партрэтысты]] [[Катэгорыя:Мастакі-баталісты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кракаўскай акадэміі мастацтваў]] lmgmgstom2rp6803zbsoa4rbfos0ukf 5222245 5222232 2026-10-20T12:34:12Z Aliaksei Lastouski 75892 5222245 wikitext text/x-wiki {{Мастак | Імя = Альфонс Дунін-Баркоўскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Alfons Dunin Borkowski}} | Выява = | Подпіс выявы = | Дата нараджэння = 20.10.1850 | Месца нараджэння = вёска Планты, Сандамірскі павет, Радамская губерня | Дата смерці = невядома | Месца смерці = | Жанр = партрэт, бытавы жанр, батальны жанр, анімалістыка, рэлігійны жанр | Вучоба = Варшаўская рысавальная школа, Школа выяўленчых мастацтваў у Кракаве | Настаўнікі = [[Войцех Герсан]], [[Ян Матэйка]] }} '''Альфонс Дунін Боркоўскі''' ([[20 кастрычніка]] [[1850]], Плянта, [[Сандамежскі павет|Сандамірскі павет]] [[Радамская губерня|Радамскай губерні]] - [[1918]], [[Расныкы]]) – польскі жывапісец, які працаваў на тэрыторыі Беларусі.<ref>Яніцкая М.М. Баркоўскі Альфон Дунін // [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 1996. – Т. 2. – С. 309.</ref> == Рэзюмэ == Сын Мікалая і Юліяны з Грамадзінскіх<ref name="PSB" />. У 1876—1879 гг. вучыўся ў Рысавальнай школе ў Варшаве ў [[Войцех Герсан|Войцеха Герсана]] і Аляксандра Камінскага. У 1879—1887 гг. працягнуў вучобу ў Школе выяўленчых мастацтваў у Кракаве ў Уладзіслава Лушчкевіча і Леапольда Лёфлера. Тры гады ён займаўся ў кампазіцыйнай школе (майстэрні) [[Ян Матэйка|Яна Матэйкі]]<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Пасля вучобы жыў у бацькоў на вёсцы (1888)<ref name="Pam" />. У 1896 г. Дунін-Баркоўскі працаваў на Беларусі ў Козел-Паклеўскіх у маёнтку [[Быкаўшчына (Полацкі раён)|Быкаўшчына]]. Там ён пісаў сямейныя партрэты і абразы для радавога маўзалея<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. У 1898 г. ажаніўся з Марыяй Місунянкай і адкрыў майстэрню ў маёнтку [[Свілы (Воранаўскі раён)|Свілы]] ў Віленскай губерні (зараз - [[Воранаўскі раён]])<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Пасля смерці жонкі ён паехаў у Бікбарду — маёнтак Паклеўскіх на [[Урал|Урале]]. Там ён напісаў карціны «Паляванне на мядзведзя», «Лоўля рыбы восцямі» і «Не тою дарогай»<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Пазней жыў у [[Сухеднюў|Сухеднюве]] Кялецкага павета<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Сябраваў з Вацлавам Завадскім у Варшаве, Адамам Бадоўскім і Уладзіславам Лушкінам<ref name="Pam" />. Дата смерці невядомая<ref name="PSB" />. == Творчасць == Ён быў аўтарам жанравых, батальных і паляўнічых сцэн, а таксама выконваў партрэтныя і рэлігійныя заказы для маўзалея сям'і Козелаў-Паклеўскіх у Беларусі. Ён таксама распрацаваў праект рэканструкцыі парафіяльнага касцёла ў Сендзеёвіцах каля [[Буска-Здруй|Буска-Здруя]], дзе ў галоўным алтары вісіць карціна мастака — ''«Святы'' ''Якаў».'' Да найважнейшых прац мастака адносяцца: ''«Апошняя камісія»'', ''«Братазабойства»'', ''«Пасля Грунвальдскай бітвы»'', ''«Маўрытанская жанчына»'', ''«Адпачынак шэрых»'', ''«Паляванне на ліс»'', ''«Бітва пад Куднавам'' » (да 1927 года ў калекцыі Польскага музея ў Раперсвіле ), ''«Перад абласным сходам»'', ''«Абласны сход у канцы XVIII стагоддзя»'', ''«Узыходжанне»'', ''«Вецер у воку бедняку»'', ''«Звальненне»'', ''«Узброены мір»'', ''«Авангард у адступленні»'' . Працы мастака былі рэпрадукаваны, сярод іншага, у: «Вэндровец» ( ''«Бой Кміціча з Валадыёўскім»'' у № 6 за 1902 г.), «1863 год у польскім жывапісе» (агляд твораў з львоўскай выставы, арганізаванай з нагоды 50-годдзя Студзеньскага паўстання, пад рэдакцыяй Тадэвуша Клеменса Рутоўскага /1852-1918/ пад назвай «Сутычка з казакамі»), «Ілюстраваны кур'ер падзей» ( ''«Стары ліс»'' – № 9 за 1937 г.). === Карціны на выставах === * TZSP у Варшаве: ** 1887 г. — ''Перад пасяджэннем абласнога савета ў трапезнай царкве Айцоў.'' ''Бернардынцы'' ** 1893 г. — ''Хворая жонка'' ** 1895 — ''Квазімода'', малюнак ** 1899 г. – ''Мыта ў Беларусі'' * У салоне Крывульта: 1882, 1883 гг. * TPSP у Кракаве: ** 1880-81, 1882 (выстава эскізаў), 1883, 1884, 1885, 1886 ** 1887 г. — ''Перад пасяджэннем абласнога савета ў трапезнай царкве Айцоў.'' ''Бернардынцы'' ** 1888 г. – ''«Партрэт мужчыны»'' ** 1889 г. – ''«Падыход ліса»'' – (№ 20 у каталогу выставы) 1891, 1894 гг. * Львоў: ** 1894 г. – Выстава сучаснага мастацтва ў рамках нацыянальнай выставы – ''У пошуках'' ** 1913 г. — Выстава з нагоды 50-годдзя Студзеньскага паўстання — ''Сутычка з казакамі ў 1863 г.'' === Карціны ў музеях === * 1905 год (ці раней) да 1927 года – у Польскім нацыянальным музеі ў Раперсвілі, ''бітва пад Куднавам'' 1887 г. (зала польскага жывапісу) * Сілезскі музей у Катавіцах – ''Казак у стэпе'' 1881-1886. * MNW – ''На вадапоі'', 1887 г. * МНК – ''Эцюд скачучага каня'' – малюнак. , водн. , ''Бег казулі'' – малюнак. , ''Забітая казуля'' – малюнак. * MOS – ''Партрэт мужчыны'' з 1888 года * Музей Акадэміі мастацтваў у Кракаве – ''Эцюд аголенага мужчыны з фігавым лістком'' – студэнцкая праца 1883 г. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="PSB">''d'Abancourt H.'' Borkowski Alfons Dunin // Polski Słownik Biograficzny. — T. 2: Beyzym Jan — Brownsford Marja. — Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1936. — S. 330.</ref> <ref name="Pam">Borkowski Dunin Alfons // ''Świeykowski E.'' Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie 1854—1904: pięćdziesiąt lat działalności dla ojczystej sztuki. — Wyd. 2. — Kraków: Nakładem Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, 1905. — S. 27.</ref> }} == Літаратура == * Thieme U., Becker F. Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart. — Bd. IV. — Leipzig, 1910. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дунін-Баркоўскі, Альфонс}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1850 годзе]] [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] [[Катэгорыя:Партрэтысты]] [[Катэгорыя:Мастакі-баталісты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кракаўскай акадэміі мастацтваў]] 489ehnet4ci0ynv892r8ifgw23pn00t 5222409 5222245 2026-10-20T16:35:56Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5222409 wikitext text/x-wiki {{Мастак | Імя = Альфонс Дунін-Баркоўскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Alfons Dunin Borkowski}} | Выява = | Подпіс выявы = | Дата нараджэння = 20.10.1850 | Месца нараджэння = вёска Планты, Сандамірскі павет, Радамская губерня | Дата смерці = невядома | Месца смерці = | Жанр = партрэт, бытавы жанр, батальны жанр, анімалістыка, рэлігійны жанр | Вучоба = Варшаўская рысавальная школа, Школа выяўленчых мастацтваў у Кракаве | Настаўнікі = [[Войцех Герсан]], [[Ян Матэйка]] }} '''Альфонс Дунін Боркоўскі''' ([[20 кастрычніка]] [[1850]], Плянта, [[Сандамежскі павет|Сандамірскі павет]] [[Радамская губерня|Радамскай губерні]] - [[1918]], [[Расныкы]]) – польскі жывапісец, які працаваў на тэрыторыі Беларусі.<ref>Яніцкая М.М. Баркоўскі Альфон Дунін // [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 1996. – Т. 2. – С. 309.</ref> == Рэзюмэ == Сын Мікалая і Юліяны з Грамадзінскіх<ref name="PSB" />. У 1876—1879 гг. вучыўся ў Рысавальнай школе ў Варшаве ў [[Войцех Герсан|Войцеха Герсана]] і Аляксандра Камінскага. У 1879—1887 гг. працягнуў вучобу ў Школе выяўленчых мастацтваў у Кракаве ў Уладзіслава Лушчкевіча і Леапольда Лёфлера. Тры гады ён займаўся ў кампазіцыйнай школе (майстэрні) [[Ян Матэйка|Яна Матэйкі]]<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Пасля вучобы жыў у бацькоў на вёсцы (1888)<ref name="Pam" />. У 1896 г. Дунін-Баркоўскі працаваў на Беларусі ў Козел-Паклеўскіх у маёнтку [[Быкаўшчына (Полацкі раён)|Быкаўшчына]]. Там ён пісаў сямейныя партрэты і абразы для радавога маўзалея<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. У 1898 г. ажаніўся з Марыяй Місунянкай і адкрыў майстэрню ў маёнтку [[Свілы (Воранаўскі раён)|Свілы]] ў Віленскай губерні (зараз - [[Воранаўскі раён]])<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Пасля смерці жонкі ён паехаў у Бікбарду — маёнтак Паклеўскіх на [[Урал|Урале]]. Там ён напісаў карціны «Паляванне на мядзведзя», «Лоўля рыбы восцямі» і «Не тою дарогай»<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Пазней жыў у [[Сухеднюў|Сухеднюве]] Кялецкага павета<ref name="PSB" /><ref name="Pam" />. Сябраваў з Вацлавам Завадскім у Варшаве, Адамам Бадоўскім і Уладзіславам Лушкінам<ref name="Pam" />. Дата смерці невядомая<ref name="PSB" />. == Творчасць == Ён быў аўтарам жанравых, батальных і паляўнічых сцэн, а таксама выконваў партрэтныя і рэлігійныя заказы для маўзалея сям'і Козелаў-Паклеўскіх у Беларусі. Ён таксама распрацаваў праект рэканструкцыі парафіяльнага касцёла ў Сендзеёвіцах каля [[Буска-Здруй|Буска-Здруя]], дзе ў галоўным алтары вісіць карціна мастака — ''«Святы'' ''Якаў».'' Да найважнейшых прац мастака адносяцца: ''«Апошняя камісія»'', ''«Братазабойства»'', ''«Пасля Грунвальдскай бітвы»'', ''«Маўрытанская жанчына»'', ''«Адпачынак шэрых»'', ''«Паляванне на ліс»'', ''«Бітва пад Куднавам'' » (да 1927 года ў калекцыі Польскага музея ў Раперсвіле ), ''«Перад абласным сходам»'', ''«Абласны сход у канцы XVIII стагоддзя»'', ''«Узыходжанне»'', ''«Вецер у воку бедняку»'', ''«Звальненне»'', ''«Узброены мір»'', ''«Авангард у адступленні»'' . Працы мастака былі рэпрадукаваны, сярод іншага, у: «Вэндровец» ( ''«Бой Кміціча з Валадыёўскім»'' у № 6 за 1902 г.), «1863 год у польскім жывапісе» (агляд твораў з львоўскай выставы, арганізаванай з нагоды 50-годдзя Студзеньскага паўстання, пад рэдакцыяй Тадэвуша Клеменса Рутоўскага /1852-1918/ пад назвай «Сутычка з казакамі»), «Ілюстраваны кур'ер падзей» ( ''«Стары ліс»'' – № 9 за 1937 г.). === Карціны на выставах === * TZSP у Варшаве: ** 1887 г. — ''Перад пасяджэннем абласнога савета ў трапезнай царкве Айцоў.'' ''Бернардынцы'' ** 1893 г. — ''Хворая жонка'' ** 1895 — ''Квазімода'', малюнак ** 1899 г. – ''Мыта ў Беларусі'' * У салоне Крывульта: 1882, 1883 гг. * TPSP у Кракаве: ** 1880-81, 1882 (выстава эскізаў), 1883, 1884, 1885, 1886 ** 1887 г. — ''Перад пасяджэннем абласнога савета ў трапезнай царкве Айцоў.'' ''Бернардынцы'' ** 1888 г. – ''«Партрэт мужчыны»'' ** 1889 г. – ''«Падыход ліса»'' – (№ 20 у каталогу выставы) 1891, 1894 гг. * Львоў: ** 1894 г. – Выстава сучаснага мастацтва ў рамках нацыянальнай выставы – ''У пошуках'' ** 1913 г. — Выстава з нагоды 50-годдзя Студзеньскага паўстання — ''Сутычка з казакамі ў 1863 г.'' === Карціны ў музеях === * 1905 год (ці раней) да 1927 года – у Польскім нацыянальным музеі ў Раперсвілі, ''бітва пад Куднавам'' 1887 г. (зала польскага жывапісу) * Сілезскі музей у Катавіцах – ''Казак у стэпе'' 1881-1886. * MNW – ''На вадапоі'', 1887 г. * МНК – ''Эцюд скачучага каня'' – малюнак. , водн. , ''Бег казулі'' – малюнак. , ''Забітая казуля'' – малюнак. * MOS – ''Партрэт мужчыны'' з 1888 года * Музей Акадэміі мастацтваў у Кракаве – ''Эцюд аголенага мужчыны з фігавым лістком'' – студэнцкая праца 1883 г. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="PSB">''d'Abancourt H.'' Borkowski Alfons Dunin // Polski Słownik Biograficzny. — T. 2: Beyzym Jan — Brownsford Marja. — Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1936. — S. 330.</ref> <ref name="Pam">Borkowski Dunin Alfons // ''Świeykowski E.'' Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie 1854—1904: pięćdziesiąt lat działalności dla ojczystej sztuki. — Wyd. 2. — Kraków: Nakładem Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, 1905. — S. 27.</ref> }} == Літаратура == * Thieme U., Becker F. Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart. — Bd. IV. — Leipzig, 1910. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} {{DEFAULTSORT:Дунін-Баркоўскі, Альфонс}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1850 годзе]] [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] [[Катэгорыя:Партрэтысты]] [[Катэгорыя:Мастакі-баталісты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кракаўскай акадэміі мастацтваў]] 761g5zgd1ek9x4dvxv3xnacl1f6jgrg Азгір 0 817388 5222235 2026-10-20T12:27:41Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Азгір]] у [[Азгыр]] 5222235 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Азгыр]] h43ezd500wkyfjwlbq2lk5y8ml9mase 5222242 5222235 2026-10-20T12:32:58Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Азгыр]] 5222242 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Азгыр]] m6jwbdi1foifz8zp1z4iwb4tjy5bfaa Праспект Ветэранаў 0 817389 5222238 2026-10-20T12:29:31Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «'''Праспект Ветэранаў''': * [[Праспект Ветэранаў (Масква)|Праспект Ветэранаў]] — праспект у Маскве * [[Праспект Ветэранаў (Санкт-Пецярбург)|Праспект Ветэранаў]] — праспект у Санкт-Пецярбургу * [[Праспект Ветэранаў (станцыя метро)|Праспект Ветэранаў]] — станцы...» 5222238 wikitext text/x-wiki '''Праспект Ветэранаў''': * [[Праспект Ветэранаў (Масква)|Праспект Ветэранаў]] — праспект у Маскве * [[Праспект Ветэранаў (Санкт-Пецярбург)|Праспект Ветэранаў]] — праспект у Санкт-Пецярбургу * [[Праспект Ветэранаў (станцыя метро)|Праспект Ветэранаў]] — станцыя Пецябургскага метрапалітена {{неадназначнасць}} 7zduufitth1c1utl6qj7mpjw7l3ruov 5222243 5222238 2026-10-20T12:33:31Z Zadorenko V 175157 5222243 wikitext text/x-wiki '''Праспект Ветэранаў''': * [[Праспект Ветэранаў (Масква)|Праспект Ветэранаў]] — праспект у Маскве * [[Праспект Ветэранаў (станцыя метро)|Праспект Ветэранаў]] — станцыя Пецябургскага метрапалітена * [[Праспект Ветэранаў (Санкт-Пецярбург)|Праспект Ветэранаў]] — праспект у Санкт-Пецярбургу {{Неадназначнасць|вуліцы}} h1lbl6gcriz3gshi3gpsztj5xik723u Аліпава 0 817390 5222247 2026-10-20T12:34:14Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Аліпава]] у [[Аліпаў]] 5222247 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аліпаў]] c6zfpohylaovhfxowfy19wcobm3gg69 5222248 5222247 2026-10-20T12:34:29Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Аліпаў]] 5222248 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Аліпаў]] kk3ttrd8r1zfcvn6whry728swdxxeu5 Акчый (Казахстан) 0 817391 5222256 2026-10-20T12:41:02Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Акчый (Казахстан)]] у [[Акшы (Куршымскі раён)]]: памылка ў назве, на хуткае выдаленне 5222256 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Акшы (Куршымскі раён)]] r6h8u529scxmwntvalt3x6lgpzbw4qw 5222257 5222256 2026-10-20T12:41:40Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Акшы (Куршымскі раён)]] 5222257 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка, ёсць 7 НП пад карэктнай назвай}} #REDIRECT [[Акшы (Куршымскі раён)]] jco5ji16xqn5u4bibeku237njw74jaa Правы Усць-Кальжыр 0 817392 5222267 2026-10-20T12:55:17Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Правы Усць-Кальжыр]] у [[Он-жак-Кальжыр]] 5222267 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Он-жак-Кальжыр]] gyeevu7cdhjnig90rec8uf6yzfahaij 5222268 5222267 2026-10-20T12:55:46Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Он-жак-Кальжыр]] 5222268 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|тапонімы не перакладаюцца}} #REDIRECT [[Он-жак-Кальжыр]] o9tz9xuh4r2czq3ca2yo48fo8ll63ul Аманат 0 817393 5222280 2026-10-20T13:03:56Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Аманат''': * [[Аманат (партыя)]] * [[Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5222280 wikitext text/x-wiki '''Аманат''': * [[Аманат (партыя)]] * [[Аманат (Усходне-Казахстанская вобласць)]] {{неадназначнасць}} p96mvj022ircgmumgi4xvs5blbqy6u4 Бугумуюз 0 817394 5222287 2026-10-20T13:07:50Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Бугумуюз]] у [[Бугымуйіз]] 5222287 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бугымуйіз]] pzumu20vv4x12x20297xbbjxhbe2pg1 5222288 5222287 2026-10-20T13:08:05Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Бугымуйіз]] 5222288 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Бугымуйіз]] 27ldr44igc4xl6lvb9cjzvtwt5uujtl Булгартабыты 0 817395 5222292 2026-10-20T13:09:51Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Булгартабыты]] у [[Былгары-Табыты]] 5222292 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Былгары-Табыты]] oprlxkt99y36ka7ga7lhx795w6x1xbf 5222293 5222292 2026-10-20T13:10:06Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Былгары-Табыты]] 5222293 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Былгары-Табыты]] sl9s206vr69894ui70r3rqjvqolsxls Жыдэлы 0 817396 5222305 2026-10-20T13:19:53Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Жыдэлы]] у [[Жыдэлі]] 5222305 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Жыдэлі]] jm2zpr51froyg8zu6ypi1sr9q1o62za 5222306 5222305 2026-10-20T13:20:08Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Жыдэлі]] 5222306 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Жыдэлі]] 6n35hpjstvir6jhiohtea3dx2qg46ge Буран (сяло) 0 817397 5222311 2026-10-20T13:21:53Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Буран (сяло)]] у [[Баран (аул)]] 5222311 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Баран (аул)]] d7jlpj43l0v2enl9hms4wcvuwvq2vis 5222312 5222311 2026-10-20T13:22:09Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Баран (аул)]] 5222312 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Баран (аул)]] 18his4nyqljvea2ui9f7a5pfc09ptvu Курчумкістауы 0 817398 5222341 2026-10-20T13:39:34Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Курчумкістауы]] у [[Кыстау-Куршым]]: памылка ў назве, на хуткае выдаленне 5222341 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кыстау-Куршым]] 7ufg5bjrfi1uxdpy38vf5a9dp2anwpp 5222342 5222341 2026-10-20T13:39:55Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Кыстау-Куршым]] 5222342 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Кыстау-Куршым]] qvdxpyixgcjdqfrs0petwc1javsf97j Маркаколь (сяло) 0 817399 5222349 2026-10-20T13:43:15Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Маркаколь (сяло)]] у [[Маркаколь (аул)]] 5222349 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Маркаколь (аул)]] cqxozbjwqtg4aptt0yy8qlx3ek7nd0b Сяло Барак батыра 0 817400 5222353 2026-10-20T13:44:52Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Сяло Барак батыра]] у [[Барак батыр (аул)]] 5222353 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Барак батыр (аул)]] qg2aa9cjbojzc2bai97xx7vduzeskg1 5222354 5222353 2026-10-20T13:45:11Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Барак батыр (аул)]] 5222354 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|грувасткая назва}} #REDIRECT [[Барак батыр (аул)]] bqajc20kpye9j3gi15l6wthqzbmvvtw Ражышчанская гарадская грамада 0 817401 5222369 2026-10-20T13:58:18Z Ueschar 151377 Новая старонка: « {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Ражышчанская гарадская грамада | Арыгінальная назва = Рожищенська міська територіальна громада | Краіна = [[Украіна]] | Статус = [[Грамады Украіны|Гарадская тэрытарыяльная грамада]] | Уваходзіць у = Луцкі раё...» 5222369 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Ражышчанская гарадская грамада | Арыгінальная назва = Рожищенська міська територіальна громада | Краіна = [[Украіна]] | Статус = [[Грамады Украіны|Гарадская тэрытарыяльная грамада]] | Уваходзіць у = [[Луцкі раён]], [[Валынская вобласць]] | Уключае = 1 горад, 1 пасёлак, 35 вёсак | Адміністрацыйны цэнтр = [[Ражышчэ]] | Датаўтварэння = 12 чэрвеня 2020 | Плошча = 461,1 | Насельніцтва = 28 161 | Від ідэнтыфікатара = [[КАТАТТГ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар = UA07080250000053335 | Выява = Rozhysche Mykhaylivs'ka Tserkva 02 (YDS 7328).jpg | Сайт = https://rozhrada.gov.ua/ }} '''Ражы́шчанская гарадская грамада''' ({{Іншамоўны тэкст|uk|Рожищенська міська територіальна громада}}) — [[Грамады Украіны|тэрытарыяльная грамада]] ў [[Луцкі раён|Луцкім раёне]] [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Ражышчэ]]. Плошча грамады складае 461,1 км²{{Заўвага|На партале «Дэцэнтралізація» прыведзена плошча 461,5 км², тады як у пашпарце грамады і на дзяржаўнай платформе «Дія. Цифрова громада» — 461,1 км².}}. У склад уваходзяць 37 населеных пунктаў: 1 горад, 1 пасёлак і 35 вёсак.<ref name="passport">{{Cite web |url=https://rozhrada.gov.ua/nashe-misto/pasport-rozhyshchenskoyi-hromady |title=Паспорт Рожищенської громади |website=Рожищенська міська рада |language=uk |access-date=2026-10-20 }}</ref><ref name="diia">{{Cite web |url=https://hromada.gov.ua/community/vl/rozhyshchenska_miska_hromada_luckij_rn |title=Рожищенська територіальна громада |website=Дія. Цифрова громада |language=uk |access-date=2026-10-20 }}</ref> == Гісторыя == Грамада ўтворана 12 чэрвеня 2020 года ў ходзе [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа ва Украіне (2015—2020)|адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы]] на падставе распараджэння [[Кабінет міністраў Украіны|Кабінета міністраў Украіны]]. 19 ліпеня 2020 года, пасля ўступлення ў сілу пастановы [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Рады Украіны]] тэрыторыя грамады ўвайшла ў склад узбуйненага Луцкага раёна. Адначасова быў скасаваны [[Ражышчанскі раён]].<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-20 |title=Про утворення та ліквідацію районів |website=Законодавство України |publisher=Верховна Рада України |date=2020-07-17 |language=uk |access-date=2026-10-20 }}</ref> == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://rozhrada.gov.ua/ Афіцыйны сайт Ражышчанскага гарадскога савета] {{ref-uk}} * [https://decentralization.gov.ua/newgromada/3606 Ражышчанская грамада] на партале «Дэцэнтралізація» {{ref-uk}} * [https://atu.gki.com.ua/ua/karta#action=info-8912201193221416,18497321557798573 Ражышчанская грамада] на геапартале адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкавання Украіны {{ref-uk}} [[Катэгорыя:Грамады Украіны]] [[Катэгорыя:Луцкі раён]] 3i8v8ehkgc7gqss7c6xy3a4mpjhn4o9 5222370 5222369 2026-10-20T13:58:37Z Ueschar 151377 5222370 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Ражышчанская гарадская грамада | Арыгінальная назва = Рожищенська міська територіальна громада | Краіна = [[Украіна]] | Статус = [[Грамады Украіны|Гарадская тэрытарыяльная грамада]] | Уваходзіць у = [[Луцкі раён]], [[Валынская вобласць]] | Уключае = 1 горад, 1 пасёлак, 35 вёсак | Адміністрацыйны цэнтр = [[Ражышчэ]] | Датаўтварэння = 12 чэрвеня 2020 | Плошча = 461,1 | Насельніцтва = 28 161 | Від ідэнтыфікатара = [[КАТАТТГ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар = UA07080250000053335 | Выява = Rozhysche Mykhaylivs'ka Tserkva 02 (YDS 7328).jpg | Сайт = https://rozhrada.gov.ua/ }} '''Ражы́шчанская гарадская грамада''' ({{Іншамоўны тэкст|uk|Рожищенська міська територіальна громада}}) — [[Грамады Украіны|тэрытарыяльная грамада]] ў [[Луцкі раён|Луцкім раёне]] [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Ражышчэ]]. Плошча грамады складае 461,1 км². У склад уваходзяць 37 населеных пунктаў: 1 горад, 1 пасёлак і 35 вёсак.<ref name="passport">{{Cite web |url=https://rozhrada.gov.ua/nashe-misto/pasport-rozhyshchenskoyi-hromady |title=Паспорт Рожищенської громади |website=Рожищенська міська рада |language=uk |access-date=2026-10-20 }}</ref><ref name="diia">{{Cite web |url=https://hromada.gov.ua/community/vl/rozhyshchenska_miska_hromada_luckij_rn |title=Рожищенська територіальна громада |website=Дія. Цифрова громада |language=uk |access-date=2026-10-20 }}</ref> == Гісторыя == Грамада ўтворана 12 чэрвеня 2020 года ў ходзе [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа ва Украіне (2015—2020)|адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы]] на падставе распараджэння [[Кабінет міністраў Украіны|Кабінета міністраў Украіны]]. 19 ліпеня 2020 года, пасля ўступлення ў сілу пастановы [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Рады Украіны]] тэрыторыя грамады ўвайшла ў склад узбуйненага Луцкага раёна. Адначасова быў скасаваны [[Ражышчанскі раён]].<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-20 |title=Про утворення та ліквідацію районів |website=Законодавство України |publisher=Верховна Рада України |date=2020-07-17 |language=uk |access-date=2026-10-20 }}</ref> == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://rozhrada.gov.ua/ Афіцыйны сайт Ражышчанскага гарадскога савета] {{ref-uk}} * [https://decentralization.gov.ua/newgromada/3606 Ражышчанская грамада] на партале «Дэцэнтралізація» {{ref-uk}} * [https://atu.gki.com.ua/ua/karta#action=info-8912201193221416,18497321557798573 Ражышчанская грамада] на геапартале адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкавання Украіны {{ref-uk}} [[Катэгорыя:Грамады Украіны]] [[Катэгорыя:Луцкі раён]] f9p5djru7yh5ce8386k7ww5zqvpbb1n З. Бартосік 0 817402 5222447 2026-10-20T17:29:53Z Ілля Касакоў 21245 Перасылае да [[Зміцер Бартосік]] 5222447 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Зміцер Бартосік]] qt9p2pc8tn12a6c6fjjbn2ihtg2em3h Катэгорыя:Гліняны посуд 14 817403 5222456 2026-10-20T17:40:40Z Ciepiersia 162280 новая 5222456 wikitext text/x-wiki {{навігацыя}} {{Catmain}} [[Катэгорыя:Посуд]] [[Катэгорыя:Творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] [[Катэгорыя:Кераміка]] 23r9hey3guxzvjzvwsmxd4v71n4g37k 5222458 5222456 2026-10-20T17:42:23Z Ciepiersia 162280 дададзена [[Катэгорыя:Ганчарства]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222458 wikitext text/x-wiki {{навігацыя}} {{Catmain}} [[Катэгорыя:Посуд]] [[Катэгорыя:Творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] [[Катэгорыя:Кераміка]] [[Катэгорыя:Ганчарства]] 375zv74hsdcmnbaspumqcm6cxubi5a8 5222459 5222458 2026-10-20T17:42:31Z Ciepiersia 162280 выдалена [[Катэгорыя:Кераміка]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5222459 wikitext text/x-wiki {{навігацыя}} {{Catmain}} [[Катэгорыя:Посуд]] [[Катэгорыя:Творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] [[Катэгорыя:Ганчарства]] jmqb61as4xrpkd7ym2z18dvnpextko9 Катэгорыя:Матэрыялы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва 14 817404 5222468 2026-10-20T17:47:33Z Ciepiersia 162280 + 5222468 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва| ]] [[Катэгорыя:Матэрыялы|Дэкаратыўныя]] bddgiog4w7dwv2ce8dchjq1um3nucpt Уладзімір Ігнатавіч Крыніцкі 0 817405 5222494 2026-10-20T18:33:33Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Уладзімір Ігнатавіч Крыніцкі''' ({{lang-uk|Володимир Гнатович Криницький}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінскі грамадскі і дзяржаўны дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы Бартацічы ля [[Замасць|Замасця]]. У 1907 годзе скончыў [[Дзямідаўскі юрыдычны ліцэй]]...» 5222494 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Уладзімір Ігнатавіч Крыніцкі''' ({{lang-uk|Володимир Гнатович Криницький}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінскі грамадскі і дзяржаўны дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы Бартацічы ля [[Замасць|Замасця]]. У 1907 годзе скончыў [[Дзямідаўскі юрыдычны ліцэй]] у [[Яраслаўль|Яраслаўлі]]. Пачаў кар’еру ў Варшаўскай судовай палаце. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] працаваў чыноўнікам пры штабе [[3-я армія (Расійская імперыя)|3-й рускай арміі]]. У 1918 годзе, пры [[Украінская дзяржава|Украінскай дзяржаве]], заняў пасаду судовага чыноўніка камісарыята Холмшчыны ў [[Брэст|Брэсце]]. З 1919 па 1920 год у арміі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікі]]. У 1920—1939 гадах працуе адвакатам у Брэсце, займаўся абаронай праў украінцаў на [[Палессе|Палессі]]. Быў адным з кіраўнікоў «[[Асвета на Палессі|Просвіты]]» на Палессі. Удзельнічаў у адкрыцці ўкраінскай школы Старажэнка ў Брэсце. З’яўляўся прадстаўніком [[Украінскае нацыянальна-дэмакратычнае аб’яднаннне|УНДА]] ў Палескім ваяводстве. У 1940 годзе разам з сям’ёй арыштаваны органамі [[НКУС]], а сама сям'я выслана ў [[Казахстан]]. 22 чэрвеня 1941 вызвалены нямецкімі войскамі, пасля чаго ўзначальваў юрыдычную секцыю ўкраінскага войска ў Брэсце. З 1944 года жыў у [[Чэнстахова|Чэнстахове]], затым у [[Бельск-Падляскі|Бельску-Падляскім]]. == Літаратура == * ''Дмитріюк В.'' Дорогами війни і миру.&nbsp;— Більськ-Підляський 2012. * ''Ільїн О. Л.'' [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=1549 Криницький Володимир Гнатович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922111047/http://esu.com.ua/search_articles.php?id=1549 |date=22 вересня 2020 }} // {{ЕСУ|15}} * ''Леонюк В.'' Словник Берестейщини.&nbsp;— Львів: Видавнича фірма «Афіша», 1996. * [http://diasporiana.org.ua/ukrainica/2596-hmil-i-ukrayinske-polissya/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223160733/http://diasporiana.org.ua/ukrainica/2596-hmil-i-ukrayinske-polissya/ |date=23 грудня 2017 }} ''Хміль І.'' Українське Полісся. Чікаґо, 1976] {{ВС}} [[Катэгорыя:Постаці Брэста]] [[Катэгорыя:Юрысты Украіны]] [[Катэгорыя:Адвакаты Украіны]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Украіны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] atjb9eb0b9ifw2610sene4sf5iqdiui Куба Паўтаржыцкі 0 817406 5222501 2026-10-20T18:57:20Z Ілля Касакоў 21245 Новая старонка: «{{Пісьменнік}} '''Куба Асанавіч Паўтаржыцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[перакладчык]]. З [[Беларускія татары|беларускіх татар]]. З першых дзён [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] — на фронце, быў двойчы паранены. Закончыў Саратаўскае вае...» 5222501 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Куба Асанавіч Паўтаржыцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[перакладчык]]. З [[Беларускія татары|беларускіх татар]]. З першых дзён [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] — на фронце, быў двойчы паранены. Закончыў Саратаўскае ваеннае вучылішча (1948), 25 гадоў праслужыў вайсковым медыкам, звольніўся ў запас у чыне [[капітан]]а медслужбы. Працаваў лекарам у паліклініцы ў Мінску. Перакладаў на беларускую з польскай і чэшскай моў, але друкаваўся няшмат. Друкаваў пераклады з [[К. Галчынскі|К. І. Галчыньскага]], [[Юльюш Славацкі|Ю.Славацкага]], [[Уладзіслаў Бранеўскі|У.Бранеўскага]], [[Яраслаў Сейферт|Я.Сайфэрта]], і беларускіх постацей: [[Францішак Багушэвіч|Ф.Багушэвіча]] і [[Уладзіслаў Сыракомля|У.Сыракомлі]], [[Леанард Падгорскі-Аколаў|Л.Падгорскага-Аколава]]. Маючы больш за 80 год, пераклаў эпічную [[Паэма|паэму]] [[Сватаплук Чэх|Сватплука Чэха]] «[[Пад засенню ліпы]]», у якой 2118 радкоў. Жыў у Мінску, памёр не раней за 2014 год, пахаваны ў Смілавічах на мусульманскіх могілках. Памылкова яго называлі Кастусём. == Літаратура == *Галасы з-за небакраю: анталогія паэзіі свету ў беларускіх перакладах ХХ ст. Склад. [[М. Скобла]]. — Мн.: Лімарыус 2008 {{DEFAULTSORT:Паўтаржыцкі Куба}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]][[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]][[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]][[Катэгорыя:Перакладчыкі з чэшскай мовы]][[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] 286c0b6j6aow58j07fw8ryv2j3lim0b Катэгорыя:Групы выдуманых персанажаў 14 817407 5222510 2026-10-20T20:20:31Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Выдуманыя персанажы]] [[Катэгорыя:Артыкулы, якія апісваюць некалькі чалавек]]» 5222510 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Выдуманыя персанажы]] [[Катэгорыя:Артыкулы, якія апісваюць некалькі чалавек]] aufwppmiy882frdb1i61jufrqydpiiw Трансакцыя 0 817408 5222530 2026-10-21T00:34:53Z Odags 103628 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/151977855|Транзакция]]» 5222530 wikitext text/x-wiki '''Транса́кцыя''' ({{Lang-en|transaction}}, ад {{Lang-la|transactio}} — здзелка) — мінімальная лагічна асэнсаваная аперацыя, якая мае сэнс і можа быць выканана толькі цалкам. == У эканоміцы, палітыцы, юрыспрудэнцыі == * [[Банкаўская трансакцыя]] — аперацыя па пераводзе грашовых сродкаў з аднаго рахунку на іншы; здзелка куплі-продажу. * [[Банкаматная трансакцыя]] ({{Lang-en|ATM transaction}}) — аперацыя па выдачы наяўных грошай або аказанне іншых паслуг праз [[банкамат]]. * Трансакцыя — здзелка або аперацыя, якая мае эканамічны сэнс. Выдаткі на правядзенне здзелкі — [[трансакцыйныя выдаткі]]. == У інфарматыцы == * [[Трансакцыя (інфарматыка)]] — група лагічна аб’яднаных паслядоўных аперацый па рабоце з данымі, якая апрацоўваецца або скасоўваецца цалкам, калі не выкананы хаця б адзін аператар. == У псіхалогіі == * [[Трансакцыя (псіхалогія)]] — адзінка зносін паміж дзвюма асобамі, камунікатыўны факт, выкарыстоўваецца ў некаторых кірунках псіхалогіі. == У фізіцы == * [[Транзакция (физика)|Трансакцыя (фізіка)]] — ключавое паняцце [[Трансакцыйная інтэрпрэтацыя|трансакцыйнай інтэрпрэтацыі]] квантавай механікі. == Заўвагі == {{Крыніцы}}{{Неадназначнасць}} [[Катэгорыя:Псіхалагічныя паняцці]] [[Катэгорыя:Гандаль]] [[Катэгорыя:Фінансы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Некарэктнае запаўненне шаблона Неадназначнасць]] ln6u7i0d0ckik0mp5a9qeog6nth5w80 5222532 5222530 2026-10-21T00:39:25Z Odags 103628 5222532 wikitext text/x-wiki '''Транса́кцыя''' ({{Lang-en|transaction}}, ад {{Lang-la|transactio}} — здзелка) — мінімальная лагічна асэнсаваная аперацыя, якая мае сэнс і можа быць выканана толькі цалкам. == У эканоміцы, палітыцы, юрыспрудэнцыі == * [[Банкаўская трансакцыя]] — аперацыя па пераводзе грашовых сродкаў з аднаго рахунку на іншы; здзелка куплі-продажу. * [[Банкаматная трансакцыя]] ({{Lang-en|ATM transaction}}) — аперацыя па выдачы наяўных грошай або аказанне іншых паслуг праз [[банкамат]]. * Трансакцыя — здзелка або аперацыя, якая мае эканамічны сэнс. Выдаткі на правядзенне здзелкі — [[трансакцыйныя выдаткі]]. == У інфарматыцы == * [[Трансакцыя (інфарматыка)]] — група лагічна аб’яднаных паслядоўных аперацый па рабоце з данымі, якая апрацоўваецца або скасоўваецца цалкам, калі не выкананы хаця б адзін аператар. == У псіхалогіі == * [[Трансакцыя (псіхалогія)]] — адзінка зносін паміж дзвюма асобамі, камунікатыўны факт, выкарыстоўваецца ў некаторых кірунках псіхалогіі. == У фізіцы == * [[Трансакцыя (фізіка)]] — ключавое паняцце [[Трансакцыйная інтэрпрэтацыя|трансакцыйнай інтэрпрэтацыі]] квантавай механікі. == Заўвагі == {{Крыніцы}}{{Неадназначнасць}} [[Катэгорыя:Псіхалагічныя паняцці]] [[Катэгорыя:Гандаль]] [[Катэгорыя:Фінансы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Некарэктнае запаўненне шаблона Неадназначнасць]] javxkwqk97guv74k6uu319yfngz1eal 5222534 5222532 2026-10-21T00:48:11Z Odags 103628 катэгорыі 5222534 wikitext text/x-wiki '''Транса́кцыя''' ({{Lang-en|transaction}}, ад {{Lang-la|transactio}} — здзелка) — мінімальная лагічна асэнсаваная аперацыя, якая мае сэнс і можа быць выканана толькі цалкам. == У эканоміцы, палітыцы, юрыспрудэнцыі == * [[Банкаўская трансакцыя]] — аперацыя па пераводзе грашовых сродкаў з аднаго рахунку на іншы; здзелка куплі-продажу. * [[Банкаматная трансакцыя]] ({{Lang-en|ATM transaction}}) — аперацыя па выдачы наяўных грошай або аказанне іншых паслуг праз [[банкамат]]. * Трансакцыя — здзелка або аперацыя, якая мае эканамічны сэнс. Выдаткі на правядзенне здзелкі — [[трансакцыйныя выдаткі]]. == У інфарматыцы == * [[Трансакцыя (інфарматыка)]] — група лагічна аб’яднаных паслядоўных аперацый па рабоце з данымі, якая апрацоўваецца або скасоўваецца цалкам, калі не выкананы хаця б адзін аператар. == У псіхалогіі == * [[Трансакцыя (псіхалогія)]] — адзінка зносін паміж дзвюма асобамі, камунікатыўны факт, выкарыстоўваецца ў некаторых кірунках псіхалогіі. == У фізіцы == * [[Трансакцыя (фізіка)]] — ключавое паняцце [[Трансакцыйная інтэрпрэтацыя|трансакцыйнай інтэрпрэтацыі]] квантавай механікі. == Заўвагі == {{Крыніцы}}{{Неадназначнасць}} [[Катэгорыя:Псіхалагічныя паняцці]] [[Катэгорыя:Гандаль]] [[Катэгорыя:Фінансы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Некарэктнае запаўненне шаблона Неадназначнасць]] [[Катэгорыя:Інфарматыка]] [[Катэгорыя:Фізіка]] a8u3z6fe1it294rs2spdn1itn1i22tg 5222643 5222534 2026-10-21T09:12:48Z Odags 103628 /* У эканоміцы, палітыцы, юрыспрудэнцыі */ 5222643 wikitext text/x-wiki '''Транса́кцыя''' ({{Lang-en|transaction}}, ад {{Lang-la|transactio}} — здзелка) — мінімальная лагічна асэнсаваная аперацыя, якая мае сэнс і можа быць выканана толькі цалкам. == У эканоміцы, палітыцы, юрыспрудэнцыі == * [[Банкаўская трансакцыя]] — аперацыя па пераводзе грашовых сродкаў з аднаго рахунку на другі; здзелка куплі-продажу. * [[Банкаматная трансакцыя]] ({{Lang-en|ATM transaction}}) — аперацыя па выдачы наяўных грошай або аказанне іншых паслуг праз [[банкамат]]. * Трансакцыя — здзелка або аперацыя, якая мае эканамічны сэнс. Выдаткі на правядзенне здзелкі — [[трансакцыйныя выдаткі]]. == У інфарматыцы == * [[Трансакцыя (інфарматыка)]] — група лагічна аб’яднаных паслядоўных аперацый па рабоце з данымі, якая апрацоўваецца або скасоўваецца цалкам, калі не выкананы хаця б адзін аператар. == У псіхалогіі == * [[Трансакцыя (псіхалогія)]] — адзінка зносін паміж дзвюма асобамі, камунікатыўны факт, выкарыстоўваецца ў некаторых кірунках псіхалогіі. == У фізіцы == * [[Трансакцыя (фізіка)]] — ключавое паняцце [[Трансакцыйная інтэрпрэтацыя|трансакцыйнай інтэрпрэтацыі]] квантавай механікі. == Заўвагі == {{Крыніцы}}{{Неадназначнасць}} [[Катэгорыя:Псіхалагічныя паняцці]] [[Катэгорыя:Гандаль]] [[Катэгорыя:Фінансы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Некарэктнае запаўненне шаблона Неадназначнасць]] [[Катэгорыя:Інфарматыка]] [[Катэгорыя:Фізіка]] l5v2vavyzoi30t7bmtacscsnnakdbq3 Транзакцыя 0 817409 5222531 2026-10-21T00:37:40Z Odags 103628 перасылка 5222531 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Трансакцыя]] 21yvyqxhax5o9706r17uvpqy0670xby Сяргей Пархаць 0 817410 5222535 2026-10-21T01:27:25Z Siarhei V 122587 Новая старонка 5222535 wikitext text/x-wiki '''Сярге́й Па́рхаць''' (вядомы пад псеўданімам '''Ян Памедо́р Рэ́уцкі''' альбо ''Pamedor Reuckij''; 1976, [[Брэст]] — кастрычнік 2026, [[Варшава]]) — беларускі журналіст, грамадскі дзеяч, валянцёр і барыста. Стваральнік найбуйнейшай анлайн-суполкі беларускай дыяспары ў Польшчы — «Беларусы ў Варшаве». == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Брэст|Брэсце]]. У Беларусі працаваў у журналістыцы: быў адным з аўтараў культавага музычнага выдання «[[Музыкальная газета]]» на мяжы 1990-х і 2000-х гадоў, пазней рыхтаваў публікацыі для партала [[TUT.BY]]<ref name="svaboda">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/33880370.html |title=«Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі |publisher=Радыё Свабода |date=2026-10-20 |language=be-tarask}}</ref>. У 2012 годзе эміграваў у Польшчу і пасяліўся ў [[Варшава|Варшаве]]<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij |title=Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij |publisher=Белсат |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. === Грамадская і валанцёрская дзейнасць === Пасля пераезду заснаваў у сацыяльнай сетцы Facebook суполку «Беларусы ў Варшаве», якая стала найбуйнейшай пляцоўкай для камунікацыі, узаемадапамогі і інтэграцыі беларусаў у польскай сталіцы (налічвае каля 28–30 тысяч удзельнікаў)<ref name="gazetaby">{{cite web |url=https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ |title=У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой |publisher=Салідарнасць |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. Незадоўга да смерці перавеў старонку суполкі выключна на беларускую мову. Актыўна дапамагаў суайчыннікам, вымушаным пакінуць Беларусь пасля падзей 2020 года, а таксама спрыяў дабрачынным ініцыятывам: быў адным з ініцыятараў збору сродкаў на лячэнне пісьменніцы і журналісткі [[Святлана Курс|Святланы Курс]] (Евы Вежнавец)<ref name="svaboda" />. Пасля пачатку поўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе працаваў валанцёрам і супрацоўнікам у польскім рэцэпцыйным цэнтры для ўкраінскіх бежанцаў з інваліднасцю і дадатковымі патрэбамі<ref name="svaboda" />. === Кавярня «Temperatura» === У Варшаве працаваў барыстам у шэрагу ўстаноў, у тым ліку ў беларускіх прасторах. Стварыў уласную аўтарскую кавярню «Temperatura» на ўсходзе польскай сталіцы, сабраўшы частку сродкаў праз краўдфандынг<ref name="gazetaby" />. Кавярня стала важным асяродкам беларускай супольнасці: Пархаць варыў аўтарскую «каву па-бедуінску», ладзіў выставы мастакоў і культурныя сустрэчы, стварыўшы нефармальны беларускамоўны клуб для размоў і знаёмстваў<ref name="svaboda" />. === Смерць === Памёр у Варшаве ў кастрычніку 2026 года ва ўзросце 50 гадоў<ref name="belsat" /><ref name="gazetaby" />. Пра яго смерць паведамілі блізкія ў сацыяльных сетках.{{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/33880370.html «Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі] // [[Радыё Свабода]], 20 кастрычніка 2026. * [https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой] // [[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]], 20 кастрычніка 2026. * [https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij] // [[Белсат]], 20 кастрычніка 2026. [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1976 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларуская дыяспара ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Валанцёры]] o035k0e19f9as7gvbsh4gojg2ycbqa9 5222536 5222535 2026-10-21T01:27:53Z Siarhei V 122587 5222536 wikitext text/x-wiki '''Сярге́й Па́рхаць''' (вядомы пад псеўданімам '''Ян Памедо́р Рэ́уцкі''' альбо ''Pamedor Reuckij''; 1976, [[Брэст]] — кастрычнік 2026, [[Варшава]]) — беларускі журналіст, грамадскі дзеяч, валянцёр і барыста. Стваральнік найбуйнейшай анлайн-суполкі беларускай дыяспары ў Польшчы — «Беларусы ў Варшаве». == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Брэст|Брэсце]]. У Беларусі працаваў у журналістыцы: быў адным з аўтараў культавага музычнага выдання «[[Музыкальная газета]]» на мяжы 1990-х і 2000-х гадоў, пазней рыхтаваў публікацыі для партала [[TUT.BY]]<ref name="svaboda">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/33880370.html |title=«Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі |publisher=Радыё Свабода |date=2026-10-20 |language=be-tarask}}</ref>. У 2012 годзе эміграваў у Польшчу і пасяліўся ў [[Варшава|Варшаве]]<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij |title=Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij |publisher=Белсат |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. === Грамадская і валанцёрская дзейнасць === Пасля пераезду заснаваў у сацыяльнай сетцы Facebook суполку «Беларусы ў Варшаве», якая стала найбуйнейшай пляцоўкай для камунікацыі, узаемадапамогі і інтэграцыі беларусаў у польскай сталіцы (налічвае каля 28–30 тысяч удзельнікаў)<ref name="gazetaby">{{cite web |url=https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ |title=У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой |publisher=Салідарнасць |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. Незадоўга да смерці перавеў старонку суполкі выключна на беларускую мову. Актыўна дапамагаў суайчыннікам, вымушаным пакінуць Беларусь пасля падзей 2020 года, а таксама спрыяў дабрачынным ініцыятывам: быў адным з ініцыятараў збору сродкаў на лячэнне пісьменніцы і журналісткі [[Святлана Курс|Святланы Курс]] (Евы Вежнавец)<ref name="svaboda" />. Пасля пачатку поўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе працаваў валанцёрам і супрацоўнікам у польскім рэцэпцыйным цэнтры для ўкраінскіх бежанцаў з інваліднасцю і дадатковымі патрэбамі<ref name="svaboda" />. === Кавярня «Temperatura» === У Варшаве працаваў барыстам у шэрагу ўстаноў, у тым ліку ў беларускіх прасторах. Стварыў уласную аўтарскую кавярню «Temperatura» на ўсходзе польскай сталіцы, сабраўшы частку сродкаў праз краўдфандынг<ref name="gazetaby" />. Кавярня стала важным асяродкам беларускай супольнасці: Пархаць варыў аўтарскую «каву па-бедуінску», ладзіў выставы мастакоў і культурныя сустрэчы, стварыўшы нефармальны беларускамоўны клуб для размоў і знаёмстваў<ref name="svaboda" />. === Смерць === Памёр у Варшаве ў кастрычніку 2026 года ва ўзросце 50 гадоў<ref name="belsat" /><ref name="gazetaby" />. Пра яго смерць паведамілі блізкія ў сацыяльных сетках.{{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/33880370.html «Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі] // [[Радыё Свабода]], 20 кастрычніка 2026. * [https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой] // [[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]], 20 кастрычніка 2026. * [https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij] // [[Белсат]], 20 кастрычніка 2026. [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1976 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] 73uhuczy277ja8kglc0qnyrk48haphf 5222541 5222536 2026-10-21T01:39:06Z Siarhei V 122587 5222541 wikitext text/x-wiki '''Сярге́й Па́рхаць''' (вядомы пад псеўданімам '''Ян Памедо́р Рэ́уцкі''' альбо ''Pamedor Reuckij''; 1976, [[Брэст]] — кастрычнік 2026, [[Варшава]]) — беларускі журналіст, грамадскі дзеяч, валянцёр і барыста. Стваральнік найбуйнейшай анлайн-суполкі беларускай дыяспары ў Польшчы — «Беларусы ў Варшаве». == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Брэст|Брэсце]]. У Беларусі працаваў у журналістыцы: быў адным з аўтараў культавага музычнага выдання «[[Музыкальная газета]]» на мяжы 1990-х і 2000-х гадоў, пазней рыхтаваў публікацыі для партала [[TUT.BY]]<ref name="svaboda">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/33880370.html |title=«Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі |publisher=Радыё Свабода |date=2026-10-20 |language=be-tarask}}</ref>. У 2012 годзе эміграваў у Польшчу і пасяліўся ў [[Варшава|Варшаве]]<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij |title=Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij |publisher=Белсат |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. === Грамадская і валанцёрская дзейнасць === Пасля пераезду заснаваў у сацыяльнай сетцы Facebook суполку «Беларусы ў Варшаве», якая стала найбуйнейшай пляцоўкай для камунікацыі, узаемадапамогі і інтэграцыі беларусаў у польскай сталіцы (налічвае каля 28–30 тысяч удзельнікаў)<ref name="gazetaby">{{cite web |url=https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ |title=У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой |publisher=Салідарнасць |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. Незадоўга да смерці перавеў старонку суполкі выключна на беларускую мову. Актыўна дапамагаў суайчыннікам, вымушаным пакінуць Беларусь пасля падзей 2020 года, а таксама спрыяў дабрачынным ініцыятывам: быў адным з ініцыятараў збору сродкаў на лячэнне пісьменніцы і журналісткі [[Святлана Курс|Святланы Курс]] (Евы Вежнавец)<ref name="svaboda" />. Пасля пачатку поўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе працаваў валанцёрам і супрацоўнікам у польскім рэцэпцыйным цэнтры для ўкраінскіх бежанцаў з інваліднасцю і дадатковымі патрэбамі<ref name="svaboda" />. === Кавярня «Temperatura» === У Варшаве працаваў барыстам у шэрагу ўстаноў, у тым ліку ў беларускіх прасторах. Стварыў уласную аўтарскую кавярню «Temperatura» на ўсходзе польскай сталіцы, сабраўшы частку сродкаў праз краўдфандынг<ref name="gazetaby" />. Кавярня стала важным асяродкам беларускай супольнасці: Пархаць варыў аўтарскую «каву па-бедуінску», ладзіў выставы мастакоў і культурныя сустрэчы, стварыўшы нефармальны беларускамоўны клуб для размоў і знаёмстваў<ref name="svaboda" />. === Смерць === Памёр у Варшаве ў кастрычніку 2026 года ва ўзросце 50 гадоў<ref name="belsat" /><ref name="gazetaby" />. Пра яго смерць паведамілі блізкія ў сацыяльных сетках.{{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/33880370.html «Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі] // [[Радыё Свабода]], 20 кастрычніка 2026. * [https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой] // [[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]], 20 кастрычніка 2026. * [https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij] // [[Белсат]], 20 кастрычніка 2026. * [https://nashaniva.com/407316 У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], 20 кастрычніка 2026 [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1976 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] r5zgdbeatxrw0opai294kzvldgr21ba 5222542 5222541 2026-10-21T01:41:15Z Siarhei V 122587 5222542 wikitext text/x-wiki '''Сярге́й Па́рхаць''' (вядомы пад псеўданімам '''Ян Памедо́р Рэ́уцкі''' альбо ''Pamedor Reuckij''; 1976, [[Брэст]] — кастрычнік 2026, [[Варшава]]) — беларускі журналіст, грамадскі дзеяч, валянцёр і барыста. Стваральнік найбуйнейшай анлайн-суполкі беларускай дыяспары ў Польшчы — «Беларусы ў Варшаве». == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Брэст|Брэсце]]. У Беларусі працаваў у журналістыцы: быў адным з аўтараў культавага музычнага выдання «[[Музыкальная газета]]» на мяжы 1990-х і 2000-х гадоў, пазней рыхтаваў публікацыі для партала [[TUT.BY]]<ref name="svaboda">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/33880370.html |title=«Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі |publisher=Радыё Свабода |date=2026-10-20 |language=be-tarask}}</ref>. У 2012 годзе эміграваў у Польшчу і пасяліўся ў [[Варшава|Варшаве]]<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij |title=Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij |publisher=Белсат |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. === Грамадская і валанцёрская дзейнасць === Пасля пераезду заснаваў у сацыяльнай сетцы Facebook суполку «Беларусы ў Варшаве», якая стала найбуйнейшай пляцоўкай для камунікацыі, узаемадапамогі і інтэграцыі беларусаў у польскай сталіцы (налічвае каля 28–30 тысяч удзельнікаў)<ref name="gazetaby">{{cite web |url=https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ |title=У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой |publisher=Салідарнасць |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. Незадоўга да смерці перавеў старонку суполкі выключна на беларускую мову. Актыўна дапамагаў суайчыннікам, вымушаным пакінуць Беларусь пасля падзей 2020 года, а таксама спрыяў дабрачынным ініцыятывам: быў адным з ініцыятараў збору сродкаў на лячэнне пісьменніцы і журналісткі [[Святлана Курс|Святланы Курс]] (Евы Вежнавец)<ref name="svaboda" />. Пасля пачатку поўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе працаваў валанцёрам і супрацоўнікам у польскім рэцэпцыйным цэнтры для ўкраінскіх бежанцаў з інваліднасцю і дадатковымі патрэбамі<ref name="svaboda" />. === Кавярня «Temperatura» === У Варшаве працаваў барыстам у шэрагу ўстаноў, у тым ліку ў беларускіх прасторах. Стварыў уласную аўтарскую кавярню «Temperatura» на ўсходзе польскай сталіцы, сабраўшы частку сродкаў праз краўдфандынг<ref name="gazetaby" />. Кавярня стала важным асяродкам беларускай супольнасці: Пархаць варыў аўтарскую «каву па-бедуінску», ладзіў выставы мастакоў і культурныя сустрэчы, стварыўшы нефармальны беларускамоўны клуб для размоў і знаёмстваў<ref name="svaboda" />. === Смерць === Памёр у Варшаве ў кастрычніку 2026 года ва ўзросце 50 гадоў<ref name="belsat" /><ref name="gazetaby" />. Пра яго смерць паведамілі блізкія ў сацыяльных сетках.{{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/33880370.html «Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі] // [[Радыё Свабода]], 20 кастрычніка 2026. * [https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой] // [[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]], 20 кастрычніка 2026. * [https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij] // [[Белсат]], 20 кастрычніка 2026. * [https://nashaniva.com/407316 У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], 20 кастрычніка 2026 * [https://euroradio.fm/pamyor-stvaralnik-buyneyshay-supolki-belarusau-u-varshave Памёр стваральнік буйнейшай суполкі беларусаў у Варшаве] // [[Еўрарадыё]], 20 кастрычніка 2026 [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1976 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] ebowdg6hb2fvpa642nze8tva298u2vp 5222627 5222542 2026-10-21T08:18:19Z M.L.Bot 261 выглядае, што націск усё ж на "у", іначай мусіла б скарачацца, ёсць пытанні таксама з Памядор, калі націск на "о" 5222627 wikitext text/x-wiki '''Сярге́й Па́рхаць''', псеўданімы '''Ян Памедо́р Рэу́цкі''' або Pamedor Reuckij (1976, [[Брэст]] — кастрычнік 2026, [[Варшава]]) — беларускі журналіст, грамадскі дзеяч, валянцёр і барыста. Стваральнік найбуйнейшай анлайн-суполкі беларускай дыяспары ў Польшчы — «Беларусы ў Варшаве». == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Брэст|Брэсце]]. У Беларусі працаваў у журналістыцы: быў адным з аўтараў культавага музычнага выдання «[[Музыкальная газета]]» на мяжы 1990-х і 2000-х гадоў, пазней рыхтаваў публікацыі для партала [[TUT.BY]]<ref name="svaboda">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/33880370.html |title=«Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі |publisher=Радыё Свабода |date=2026-10-20 |language=be-tarask}}</ref>. У 2012 годзе эміграваў у Польшчу і пасяліўся ў [[Варшава|Варшаве]]<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij |title=Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij |publisher=Белсат |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. === Грамадская і валанцёрская дзейнасць === Пасля пераезду заснаваў у сацыяльнай сетцы Facebook суполку «Беларусы ў Варшаве», якая стала найбуйнейшай пляцоўкай для камунікацыі, узаемадапамогі і інтэграцыі беларусаў у польскай сталіцы (налічвае каля 28–30 тысяч удзельнікаў)<ref name="gazetaby">{{cite web |url=https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ |title=У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой |publisher=Салідарнасць |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. Незадоўга да смерці перавеў старонку суполкі выключна на беларускую мову. Актыўна дапамагаў суайчыннікам, вымушаным пакінуць Беларусь пасля падзей 2020 года, а таксама спрыяў дабрачынным ініцыятывам: быў адным з ініцыятараў збору сродкаў на лячэнне пісьменніцы і журналісткі [[Святлана Курс|Святланы Курс]] (Евы Вежнавец)<ref name="svaboda" />. Пасля пачатку поўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе працаваў валанцёрам і супрацоўнікам у польскім рэцэпцыйным цэнтры для ўкраінскіх бежанцаў з інваліднасцю і дадатковымі патрэбамі<ref name="svaboda" />. === Кавярня «Temperatura» === У Варшаве працаваў барыстам у шэрагу ўстаноў, у тым ліку ў беларускіх прасторах. Стварыў уласную аўтарскую кавярню «Temperatura» на ўсходзе польскай сталіцы, сабраўшы частку сродкаў праз краўдфандынг<ref name="gazetaby" />. Кавярня стала важным асяродкам беларускай супольнасці: Пархаць варыў аўтарскую «каву па-бедуінску», ладзіў выставы мастакоў і культурныя сустрэчы, стварыўшы нефармальны беларускамоўны клуб для размоў і знаёмстваў<ref name="svaboda" />. === Смерць === Памёр у Варшаве ў кастрычніку 2026 года ва ўзросце 50 гадоў<ref name="belsat" /><ref name="gazetaby" />. Пра яго смерць паведамілі блізкія ў сацыяльных сетках.{{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/33880370.html «Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі] // [[Радыё Свабода]], 20 кастрычніка 2026. * [https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой] // [[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]], 20 кастрычніка 2026. * [https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij] // [[Белсат]], 20 кастрычніка 2026. * [https://nashaniva.com/407316 У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], 20 кастрычніка 2026 * [https://euroradio.fm/pamyor-stvaralnik-buyneyshay-supolki-belarusau-u-varshave Памёр стваральнік буйнейшай суполкі беларусаў у Варшаве] // [[Еўрарадыё]], 20 кастрычніка 2026 [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1976 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] h143n8tn92nxzvz7jfjeio5kejfgp7m 5222628 5222627 2026-10-21T08:18:40Z M.L.Bot 261 5222628 wikitext text/x-wiki '''Сярге́й Па́рхаць''', псеўданімы '''Ян Памедо́р Рэу́цкі''' або '''Pamedor Reuckij''' (1976, [[Брэст]] — кастрычнік 2026, [[Варшава]]) — беларускі журналіст, грамадскі дзеяч, валянцёр і барыста. Стваральнік найбуйнейшай анлайн-суполкі беларускай дыяспары ў Польшчы — «Беларусы ў Варшаве». == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Брэст|Брэсце]]. У Беларусі працаваў у журналістыцы: быў адным з аўтараў культавага музычнага выдання «[[Музыкальная газета]]» на мяжы 1990-х і 2000-х гадоў, пазней рыхтаваў публікацыі для партала [[TUT.BY]]<ref name="svaboda">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/33880370.html |title=«Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі |publisher=Радыё Свабода |date=2026-10-20 |language=be-tarask}}</ref>. У 2012 годзе эміграваў у Польшчу і пасяліўся ў [[Варшава|Варшаве]]<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij |title=Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij |publisher=Белсат |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. === Грамадская і валанцёрская дзейнасць === Пасля пераезду заснаваў у сацыяльнай сетцы Facebook суполку «Беларусы ў Варшаве», якая стала найбуйнейшай пляцоўкай для камунікацыі, узаемадапамогі і інтэграцыі беларусаў у польскай сталіцы (налічвае каля 28–30 тысяч удзельнікаў)<ref name="gazetaby">{{cite web |url=https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ |title=У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой |publisher=Салідарнасць |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. Незадоўга да смерці перавеў старонку суполкі выключна на беларускую мову. Актыўна дапамагаў суайчыннікам, вымушаным пакінуць Беларусь пасля падзей 2020 года, а таксама спрыяў дабрачынным ініцыятывам: быў адным з ініцыятараў збору сродкаў на лячэнне пісьменніцы і журналісткі [[Святлана Курс|Святланы Курс]] (Евы Вежнавец)<ref name="svaboda" />. Пасля пачатку поўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе працаваў валанцёрам і супрацоўнікам у польскім рэцэпцыйным цэнтры для ўкраінскіх бежанцаў з інваліднасцю і дадатковымі патрэбамі<ref name="svaboda" />. === Кавярня «Temperatura» === У Варшаве працаваў барыстам у шэрагу ўстаноў, у тым ліку ў беларускіх прасторах. Стварыў уласную аўтарскую кавярню «Temperatura» на ўсходзе польскай сталіцы, сабраўшы частку сродкаў праз краўдфандынг<ref name="gazetaby" />. Кавярня стала важным асяродкам беларускай супольнасці: Пархаць варыў аўтарскую «каву па-бедуінску», ладзіў выставы мастакоў і культурныя сустрэчы, стварыўшы нефармальны беларускамоўны клуб для размоў і знаёмстваў<ref name="svaboda" />. === Смерць === Памёр у Варшаве ў кастрычніку 2026 года ва ўзросце 50 гадоў<ref name="belsat" /><ref name="gazetaby" />. Пра яго смерць паведамілі блізкія ў сацыяльных сетках.{{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/33880370.html «Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі] // [[Радыё Свабода]], 20 кастрычніка 2026. * [https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой] // [[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]], 20 кастрычніка 2026. * [https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij] // [[Белсат]], 20 кастрычніка 2026. * [https://nashaniva.com/407316 У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], 20 кастрычніка 2026 * [https://euroradio.fm/pamyor-stvaralnik-buyneyshay-supolki-belarusau-u-varshave Памёр стваральнік буйнейшай суполкі беларусаў у Варшаве] // [[Еўрарадыё]], 20 кастрычніка 2026 [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1976 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] jxozawu3rmt5il4wir8dk7xbiexxjvt 5222725 5222628 2026-10-21T10:46:24Z M.L.Bot 261 5222725 wikitext text/x-wiki {{пішу}} '''Сярге́й Па́рхаць''', псеўданімы '''Ян Памедо́р Рэу́цкі''' або '''Pamedor Reuckij''' (1976, [[Брэст]] — кастрычнік 2026, [[Варшава]]) — беларускі журналіст, грамадскі дзеяч, валянцёр і барыста. Стваральнік найбуйнейшай анлайн-суполкі беларускай дыяспары ў Польшчы — «Беларусы ў Варшаве». == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Брэст|Брэсце]]. У Беларусі працаваў у журналістыцы: быў адным з аўтараў культавага музычнага выдання «[[Музыкальная газета]]» на мяжы 1990-х і 2000-х гадоў, пазней рыхтаваў публікацыі для партала [[TUT.BY]]<ref name="svaboda">{{cite web |url=https://www.svaboda.org/a/33880370.html |title=«Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі |publisher=Радыё Свабода |date=2026-10-20 |language=be-tarask}}</ref>. У 2012 годзе эміграваў у Польшчу і пасяліўся ў [[Варшава|Варшаве]]<ref name="belsat">{{cite web |url=https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij |title=Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij |publisher=Белсат |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. === Грамадская і валанцёрская дзейнасць === Пасля пераезду заснаваў у сацыяльнай сетцы Facebook суполку «Беларусы ў Варшаве», якая стала найбуйнейшай пляцоўкай для камунікацыі, узаемадапамогі і інтэграцыі беларусаў у польскай сталіцы (налічвае каля 28–30 тысяч удзельнікаў)<ref name="gazetaby">{{cite web |url=https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ |title=У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой |publisher=Салідарнасць |date=2026-10-20 |language=be}}</ref>. Незадоўга да смерці перавеў старонку суполкі выключна на беларускую мову. Актыўна дапамагаў суайчыннікам, вымушаным пакінуць Беларусь пасля падзей 2020 года, а таксама спрыяў дабрачынным ініцыятывам: быў адным з ініцыятараў збору сродкаў на лячэнне пісьменніцы і журналісткі [[Святлана Курс|Святланы Курс]] (Евы Вежнавец)<ref name="svaboda" />. Пасля пачатку поўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе працаваў валанцёрам і супрацоўнікам у польскім рэцэпцыйным цэнтры для ўкраінскіх бежанцаў з інваліднасцю і дадатковымі патрэбамі<ref name="svaboda" />. === Кавярня «Temperatura» === У Варшаве працаваў барыстам у шэрагу ўстаноў, у тым ліку ў беларускіх прасторах. Стварыў уласную аўтарскую кавярню «Temperatura» на ўсходзе польскай сталіцы, сабраўшы частку сродкаў праз краўдфандынг<ref name="gazetaby" />. Кавярня стала важным асяродкам беларускай супольнасці: Пархаць варыў аўтарскую «каву па-бедуінску», ладзіў выставы мастакоў і культурныя сустрэчы, стварыўшы нефармальны беларускамоўны клуб для размоў і знаёмстваў<ref name="svaboda" />. === Смерць === Памёр у Варшаве ў кастрычніку 2026 года ва ўзросце 50 гадоў<ref name="belsat" /><ref name="gazetaby" />. Пра яго смерць паведамілі блізкія ў сацыяльных сетках.{{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/33880370.html «Тонкі, цудоўны чалавек зь вялікім сэрцам». У Варшаве памёр беларускі актывіст, журналіст, валянтэр і барыста Ян Памедор Рэуцкі] // [[Радыё Свабода]], 20 кастрычніка 2026. * [https://gazetaby.com/post/u-varshave-pamyor-yan-pamedor-reuczki-stvaralnik-najbujnejshaj-onlajn-/217058/ У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі, стваральнік найбуйнейшай онлайн-суполкі беларусаў за мяжой] // [[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]], 20 кастрычніка 2026. * [https://belsat.eu/96028125/pamior-pamedor-reuckij Памёр заснавальнік суполкі «Беларусы ў Варшаве», вядомы як Pamedor Reuckij] // [[Белсат]], 20 кастрычніка 2026. * [https://nashaniva.com/407316 У Варшаве памёр Ян Памедор Рэуцкі] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], 20 кастрычніка 2026 * [https://euroradio.fm/pamyor-stvaralnik-buyneyshay-supolki-belarusau-u-varshave Памёр стваральнік буйнейшай суполкі беларусаў у Варшаве] // [[Еўрарадыё]], 20 кастрычніка 2026 [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1976 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] rgxhppzbacpu7gyt6n7f6njxgoxto5o Каміль Мельхіёр Жыбер 0 817411 5222548 2026-10-21T05:14:45Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{Навуковец}} '''Камі{{subst:націск}}ль Мельхіё{{subst:націск}}р Жыбе{{subst:націск}}р''' ([[18 жніўня]] [[1797]], [[Парыж]] — [[30 ліпеня]] [[1866]], [[Парыж]]) — французскі [[дэрматолаг]], вядомы па апісанні [[Ружовы лішай|лішаю Жыбера]].» 5222548 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Камі́ль Мельхіё́р Жыбе́р''' ([[18 жніўня]] [[1797]], [[Парыж]] — [[30 ліпеня]] [[1866]], [[Парыж]]) — французскі [[дэрматолаг]], вядомы па апісанні [[Ружовы лішай|лішаю Жыбера]]. 2nh15227mqyb07z1btgxuoki0e7nt15 5222549 5222548 2026-10-21T05:18:13Z Цімур 27525 5222549 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Камі́ль Мельхіё́р Жыбе́р''' ([[18 жніўня]] [[1797]], [[Парыж]] — [[30 ліпеня]] [[1866]], [[Парыж]]) — французскі [[дэрматолаг]], вядомы па апісанні [[Ружовы лішай|лішаю Жыбера]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жыбер Каміль Мельхіёр}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Вучоныя Францыі]] [[Катэгорыя:Медыкі]] pfwq5m1onjewmyh3abky627o3oa5i3d Купеліраванне 0 817412 5222560 2026-10-21T05:42:00Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Купеліраванне''' (ад {{lang-fr|coupelle}} — раздзяляльная печ, літар. кубачак), '''купеляцыя''' — ачыстка высакародных металаў ад [[свінец|свінцу]] і іншых прымесей акісляльнай плаўкай у капелях (кубачках з вогнетрывалых матэрыялаў) або полымных печах. Заснавана...» 5222560 wikitext text/x-wiki '''Купеліраванне''' (ад {{lang-fr|coupelle}} — раздзяляльная печ, літар. кубачак), '''купеляцыя''' — ачыстка высакародных металаў ад [[свінец|свінцу]] і іншых прымесей акісляльнай плаўкай у капелях (кубачках з вогнетрывалых матэрыялаў) або полымных печах. Заснавана на ўласцівасці свінцу і іншых звычайных металаў (у адрозненне ад высакародных) акісляцца [[кісларод]]ам паветра. Выкарыстоўваецца ў прабірным аналізе (для ўстанаўлення пробы), [[металургія|металургіі]] (для вылучэння высакародных металаў, якія знаходзяцца ў сплаве са свінцом). j9p0bdmlvjx9ai7dlr0hr62qdepqug7 5222562 5222560 2026-10-21T05:43:56Z Autumndancer 168015 5222562 wikitext text/x-wiki '''Купеліраванне''' (ад {{lang-fr|coupelle}} — раздзяляльная печ, літар. кубачак), '''купеляцыя''' — ачыстка высакародных металаў ад [[свінец|свінцу]] і іншых прымесей акісляльнай плаўкай у капелях (кубачках з вогнетрывалых матэрыялаў) або полымных печах. Заснавана на ўласцівасці свінцу і іншых звычайных металаў (у адрозненне ад высакародных) акісляцца [[кісларод]]ам паветра. Выкарыстоўваецца ў прабірным аналізе (для ўстанаўлення пробы), [[металургія|металургіі]] (для вылучэння высакародных металаў, якія знаходзяцца ў сплаве са свінцом). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Купеліраванне|||}} 5ashrmpcqu1v66be9lmzhgrfhfi3lu0 5222563 5222562 2026-10-21T05:44:29Z Autumndancer 168015 5222563 wikitext text/x-wiki '''Купеліраванне''' (ад {{lang-fr|coupelle}} — раздзяляльная печ, літар. кубачак), '''купеляцыя''' — ачыстка высакародных металаў ад [[свінец|свінцу]] і іншых прымесей акісляльнай плаўкай у капелях (кубачках з вогнетрывалых матэрыялаў) або полымных печах. Заснавана на ўласцівасці свінцу і іншых звычайных металаў (у адрозненне ад высакародных) акісляцца [[кісларод]]ам паветра. Выкарыстоўваецца ў прабірным аналізе (для ўстанаўлення пробы), [[металургія|металургіі]] (для вылучэння высакародных металаў, якія знаходзяцца ў сплаве са свінцом). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Купеліраванне|||}} [[Файл:Катэгорыя:Металургічныя працэсы і аперацыі|thumb|легенда]] 5wy22jbcr1csrh81ak6mw7bymnhg35m 5222564 5222563 2026-10-21T05:44:55Z Autumndancer 168015 5222564 wikitext text/x-wiki '''Купеліраванне''' (ад {{lang-fr|coupelle}} — раздзяляльная печ, літар. кубачак), '''купеляцыя''' — ачыстка высакародных металаў ад [[свінец|свінцу]] і іншых прымесей акісляльнай плаўкай у капелях (кубачках з вогнетрывалых матэрыялаў) або полымных печах. Заснавана на ўласцівасці свінцу і іншых звычайных металаў (у адрозненне ад высакародных) акісляцца [[кісларод]]ам паветра. Выкарыстоўваецца ў прабірным аналізе (для ўстанаўлення пробы), [[металургія|металургіі]] (для вылучэння высакародных металаў, якія знаходзяцца ў сплаве са свінцом). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Купеліраванне|||}} [[Катэгорыя:Металургічныя працэсы і аперацыі|thumb|легенда]] m53egh98qq9p1av2fwxpiflfitl4jtm Купеляцыя 0 817413 5222561 2026-10-21T05:42:48Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Купеліраванне]] 5222561 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Купеліраванне]] ain163v6mbaaono7mudkaqs3tyuy1qt (3501) Алегія 0 817414 5222565 2026-10-21T05:51:50Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Астэроід}} '''(3501) Алегія''' - малая планета. Сярэдні дыяметр 17 км, плошча каля 90 км², сярэдняя адлегласць ад [[Сонца]] прыблізна 3 а.а., перыяд абарачэння 5 гадоў. Адкрытая ў 1971 годзе ў Крымскай астрафізічнай абсерваторыі. Названы ў гонар астранома Алег Мікал...» 5222565 wikitext text/x-wiki {{Астэроід}} '''(3501) Алегія''' - малая планета. Сярэдні дыяметр 17 км, плошча каля 90 км², сярэдняя адлегласць ад [[Сонца]] прыблізна 3 а.а., перыяд абарачэння 5 гадоў. Адкрытая ў 1971 годзе ў Крымскай астрафізічнай абсерваторыі. Названы ў гонар астранома [[Алег Мікалаевіч Коратцаў|Алега Коратцава]]. 0zf1utciipd88awc4qb9xtt5rdie8gl 5222566 5222565 2026-10-21T05:54:46Z Autumndancer 168015 5222566 wikitext text/x-wiki {{Малая планета}} '''(3501) Алегія''' - малая планета. Сярэдні дыяметр 17 км, плошча каля 90 км², сярэдняя адлегласць ад [[Сонца]] прыблізна 3 а.а., перыяд абарачэння 5 гадоў. Адкрытая ў 1971 годзе ў Крымскай астрафізічнай абсерваторыі. Названы ў гонар астранома [[Алег Мікалаевіч Коратцаў|Алега Коратцава]]. dfd6fpijl9z8wm2ode5a8r9civsfbk4 5222568 5222566 2026-10-21T05:56:34Z Autumndancer 168015 5222568 wikitext text/x-wiki {{Малая планета}} '''(3501) Алегія''' - [[малая планета]]. Сярэдні дыяметр 17 км, плошча каля 90 км², сярэдняя адлегласць ад [[Сонца]] прыблізна 3 а.а., перыяд абарачэння 5 гадоў. Адкрытая ў 1971 годзе ў Крымскай астрафізічнай абсерваторыі. Названы ў гонар астранома [[Алег Мікалаевіч Коратцаў|Алега Коратцава]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алегія|||}} qlj4x08ea77981l6u4r8xx6jhlhpf3u 5222569 5222568 2026-10-21T05:56:57Z Autumndancer 168015 5222569 wikitext text/x-wiki {{Малая планета}} '''(3501) Алегія''' - [[малая планета]]. Сярэдні дыяметр 17 км, плошча каля 90 км², сярэдняя адлегласць ад [[Сонца]] прыблізна 3 а.а., перыяд абарачэння 5 гадоў. Адкрытая ў 1971 годзе ў Крымскай астрафізічнай абсерваторыі. Названы ў гонар астранома [[Алег Мікалаевіч Коратцаў|Алега Коратцава]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алегія|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} 8lyck92q1hoxc0w4t9s2ei068blrcul 5222571 5222569 2026-10-21T05:58:22Z Autumndancer 168015 5222571 wikitext text/x-wiki {{Малая планета}} '''(3501) Алегія''' — [[малая планета]]. Сярэдні дыяметр 17 км, плошча каля 90 км², сярэдняя адлегласць ад [[Сонца]] прыблізна 3 а.а., перыяд абарачэння 5 гадоў. Адкрытая ў 1971 годзе ў Крымскай астрафізічнай абсерваторыі. Названы ў гонар астранома [[Алег Мікалаевіч Коратцаў|Алега Коратцава]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алегія|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} tn761wqqih18owpwa6b3607dcz6dn8n Алегія 0 817415 5222567 2026-10-21T05:55:42Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[(3501) Алегія]] 5222567 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[(3501) Алегія]] ao0eg4hyy7c2qulmrpjqpi3zkzpvgg0 Алезія 0 817416 5222573 2026-10-21T06:03:11Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Алезія''' (Alesia) - старажытнае гальскае паселішча-опідум (сучасны г. [[Аліз-Сент-Рэн]], [[Францыя]]), аблогай і ўзяццем якога [[Юлій Цэзар]] у 52 да н.э. скончыў шматгадовую гальскую вайну. Займала плошчу 57 га, была абкружана сцяной і ровам. Алезія абараняла 20-тыся...» 5222573 wikitext text/x-wiki '''Алезія''' (Alesia) - старажытнае гальскае паселішча-опідум (сучасны г. [[Аліз-Сент-Рэн]], [[Францыя]]), аблогай і ўзяццем якога [[Юлій Цэзар]] у 52 да н.э. скончыў шматгадовую гальскую вайну. Займала плошчу 57 га, была абкружана сцяной і ровам. Алезія абараняла 20-тысячнае войска галаў на чале з Верцынгетарыгам. Раскопкамі выяўлены рэшткі тысяч гальскіх воінаў (са зброяй і іншымі рэчамі), якія па загадзе Цэзара былі скінуты ў выкапаны рымлянамі аблогавы роў даўжынёй 13 км; гальскія і правінцыяльна-рымскія дамы (пасля вайны жыццё ў Алезіі працягвалася), храмы, арэна. 7q5cpn2loay3f08k47ku6s4wnvyl460 5222574 5222573 2026-10-21T06:04:11Z Autumndancer 168015 5222574 wikitext text/x-wiki '''Алезія''' (Alesia) - старажытнае гальскае паселішча-опідум (сучасны г. [[Аліз-Сент-Рэн]], [[Францыя]]), аблогай і ўзяццем якога [[Юлій Цэзар]] у 52 да н.э. скончыў шматгадовую гальскую вайну. Займала плошчу 57 га, была абкружана сцяной і ровам. Алезія абараняла 20-тысячнае войска галаў на чале з Верцынгетарыгам. Раскопкамі выяўлены рэшткі тысяч гальскіх воінаў (са зброяй і іншымі рэчамі), якія па загадзе Цэзара былі скінуты ў выкапаны рымлянамі аблогавы роў даўжынёй 13 км; гальскія і правінцыяльна-рымскія дамы (пасля вайны жыццё ў Алезіі працягвалася), храмы, арэна. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алезія|||}} hqzq4oqfe1i8nezn6vi160q6vmfwhsu 5222575 5222574 2026-10-21T06:05:04Z Autumndancer 168015 5222575 wikitext text/x-wiki '''Алезія''' (Alesia) - старажытнае гальскае паселішча-опідум (сучасны г. [[Аліз-Сент-Рэн]], [[Францыя]]), аблогай і ўзяццем якога [[Юлій Цэзар]] у 52 да н.э. скончыў шматгадовую гальскую вайну. Займала плошчу 57 га, была абкружана сцяной і ровам. Алезія абараняла 20-тысячнае войска галаў на чале з [[Верцынгетарыг]]ам. Раскопкамі выяўлены рэшткі тысяч гальскіх воінаў (са зброяй і іншымі рэчамі), якія па загадзе Цэзара былі скінуты ў выкапаны рымлянамі аблогавы роў даўжынёй 13 км; гальскія і правінцыяльна-рымскія дамы (пасля вайны жыццё ў Алезіі працягвалася), храмы, арэна. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алезія|||}} lzwjilv35zhzf1suazd8e6l0c0g24uq 5222579 5222575 2026-10-21T06:12:27Z Autumndancer 168015 5222579 wikitext text/x-wiki '''Алезія''' (Alesia) — старажытнае гальскае паселішча-опідум (сучасны г. [[Аліз-Сент-Рэн]], [[Францыя]]), аблогай і ўзяццем якога [[Юлій Цэзар]] у 52 да н.э. скончыў шматгадовую гальскую вайну. Займала плошчу 57 га, была абкружана сцяной і ровам. Алезія абараняла 20-тысячнае войска галаў на чале з [[Верцынгетарыг]]ам. Раскопкамі выяўлены рэшткі тысяч гальскіх воінаў (са зброяй і іншымі рэчамі), якія па загадзе Цэзара былі скінуты ў выкапаны рымлянамі аблогавы роў даўжынёй 13 км; гальскія і правінцыяльна-рымскія дамы (пасля вайны жыццё ў Алезіі працягвалася), храмы, арэна. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алезія|||}} qncg2uxrrsxcqqrig56k9s87dwn9tbp Аліз-Сент-Рэн 0 817417 5222576 2026-10-21T06:09:46Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Аліз-Сент-Рэн''' ({{lang-en|Alise-Sainte-Reine}}) — камуна ў [[Францыя|Францыі]], знаходзіцца ў рэгіёне [[Бургундыя]]. Дэпартамент камуны - Кот-д’Ор. Уваходзіць у склад кантона Венарэ-Ле-Лом. Акруга камуны - Манбар. Код INSEE камуны - 21008. Названа ў гонар святой Рэгіна (...» 5222576 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Аліз-Сент-Рэн''' ({{lang-en|Alise-Sainte-Reine}}) — камуна ў [[Францыя|Францыі]], знаходзіцца ў рэгіёне [[Бургундыя]]. Дэпартамент камуны - Кот-д’Ор. Уваходзіць у склад кантона Венарэ-Ле-Лом. Акруга камуны - Манбар. Код INSEE камуны - 21008. Названа ў гонар святой [[Рэгіна (святая)|Рэгіны]], якая пацярпела там пакуты ў III стагоддзі. У 52 годзе да н.э. тут адбылася генеральная бітва паміж Рымскімі войскамі пад камандаваннем Гая Юлія Цэзара і гальскімі плямёнамі пад кіраўніцтвам [[Верцынгетарыкс]]а, якое скончылася перамогай Рыма, вядомае як бітва пры Алезіі. Бітва стала завяршальным этапам у васьмігадовай кампаніі Рыма па захопе Галіі, якая пасля канчаткова ператварылася ў рымскую правінцыю. nm6ym78wwlst42rdtf5xo465yj2qpya 5222577 5222576 2026-10-21T06:11:23Z Autumndancer 168015 5222577 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Аліз-Сент-Рэн''' ({{lang-fr|Alise-Sainte-Reine}}) — камуна ў [[Францыя|Францыі]], знаходзіцца ў рэгіёне [[Бургундыя]]. Дэпартамент камуны - Кот-д’Ор. Уваходзіць у склад кантона Венарэ-Ле-Лом. Акруга камуны - Манбар. Код INSEE камуны - 21008. Названа ў гонар святой [[Рэгіна (святая)|Рэгіны]], якая пацярпела там пакуты ў III стагоддзі. У 52 годзе да н.э. тут адбылася генеральная бітва паміж Рымскімі войскамі пад камандаваннем Гая Юлія Цэзара і гальскімі плямёнамі пад кіраўніцтвам [[Верцынгетарыкс]]а, якое скончылася перамогай Рыма, вядомае як бітва пры Алезіі. Бітва стала завяршальным этапам у васьмігадовай кампаніі Рыма па захопе Галіі, якая пасля канчаткова ператварылася ў рымскую правінцыю. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} pw8egrbwrxajytwup8w4o7ee6b9lof0 5222578 5222577 2026-10-21T06:11:51Z Autumndancer 168015 5222578 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Аліз-Сент-Рэн''' ({{lang-fr|Alise-Sainte-Reine}}) — камуна ў [[Францыя|Францыі]], знаходзіцца ў рэгіёне [[Бургундыя]]. Дэпартамент камуны — Кот-д’Ор. Уваходзіць у склад кантона Венарэ-Ле-Лом. Акруга камуны — Манбар. Код INSEE камуны — 21008. Названа ў гонар святой [[Рэгіна (святая)|Рэгіны]], якая пацярпела там пакуты ў III стагоддзі. У 52 годзе да н.э. тут адбылася генеральная бітва паміж Рымскімі войскамі пад камандаваннем Гая Юлія Цэзара і гальскімі плямёнамі пад кіраўніцтвам [[Верцынгетарыкс]]а, якое скончылася перамогай Рыма, вядомае як бітва пры Алезіі. Бітва стала завяршальным этапам у васьмігадовай кампаніі Рыма па захопе Галіі, якая пасля канчаткова ператварылася ў рымскую правінцыю. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} 0id2aqsde0m5617kdpdnuhpwj3l9jqk Алгебра логікі 0 817418 5222604 2026-10-21T07:11:56Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Алгебра логікі''' — раздзел [[матэматычная логіка|матэматычнай логікі]], які вывучае логікавыя аперацыі над выказваннямі. Заснавальнік — англійскі матэматык Дж.​Буль (1815—64). Алгебра логікі разглядае выказванні толькі з пункту гледжання іх праўдзів...» 5222604 wikitext text/x-wiki '''Алгебра логікі''' — раздзел [[матэматычная логіка|матэматычнай логікі]], які вывучае логікавыя аперацыі над выказваннямі. Заснавальнік — англійскі матэматык Дж.​Буль (1815—64). Алгебра логікі разглядае выказванні толькі з пункту гледжання іх праўдзівасці (пазначаюць лічбамі 1 — праўдзівасць і 0 — ілжывасць). Логікавыя аперацыі над выказваннямі даюць магчымасць будаваць новыя выказванні. Праўдзіваснае значэнне такога выказвання A (a1, …, an), атрыманага пры дапамозе логікавых аперацый з прасцейшых выказванняў a1, …, an, адназначна выяўляецца праўдзіваснымі значэннямі зыходных выказванняў a1, …, an. Таму кожнаму такому выказванню A (a1, …, an) адпавядае n-ме́сцавая функцыя, якая прымае значэнні 0,1, аргументы яе таксама прымаюць гэтыя значэнні. Такія функцыі называюць функцыямі алгебры логікі, ці булевымі, функцыямі. Яны могуць быць зададзеныя з дапамогай праўдзівасных табліц, якія маюць 2​n радкоў. Логікавыя аперацыі: кан’юнкцыя &, дыз’юнкцыя ⋁, адмаўленне ¬, імплікацыя ⇒, эквіваленцыя ⇔ — могуць быць зададзеныя з дапамогай праўдзівасных табліц. Замест ¬x часам пішуць x_. Ужываецца заданне функцый алгебры логікі і з дапамогай формул у мове, у якой ёсць пераменныя x, y, z… і сімвалы некаторых канкрэтных функцый. Найбольш ужывальная мова, якая мае логікавыя сімвалы &, ⋁, ¬, ⇒, ⇔. Кожнай формуле гэтай мовы адпавядае нейкая функцыя алгебры логікі, значэнне (0,1) якой пры дадзеных значэннях пераменных (0,1) знаходзіцца ў адпаведнасці з аперацыямі, з якіх пабудавана дадзеная формула. Такая функцыя рэалізуе дадзеную формулу. Формулы A і B наз. роўнымі (раўназначнымі), калі адпаведныя ім функцыі роўныя, г.зн. калі супадаюць іх праўдзівасныя табліцы. Азначэнне A=B ці A≡B, A~B, калі кажуць пра іх раўназначнасць. Важную ролю ў алгебры логікі маюць роўнасці, якія задаюць булеву алгебру. Кожная функцыя алгебры логікі можа быць рэалізаваная нейкай формулай мовы з логікавымі сімваламі &, ⋁, ¬. Асаблівую ролю ў алгебры логікі адыгрываюць дыз’юнктыўныя і кан’юнктыўныя нармальныя формы, якія маюць вял. прыкладное значэнне. Сістэма функцый Ф. наз. функцыянальна поўнай, калі адвольная функцыя алгебры логікі можа быць рэалізаваная формулай, якая мае толькі сімвалы функцый з Ф. o7gr43pf034rt6y0wfg6efci8dgxijr 5222609 5222604 2026-10-21T07:13:10Z Autumndancer 168015 5222609 wikitext text/x-wiki '''Алгебра логікі''' — раздзел [[матэматычная логіка|матэматычнай логікі]], які вывучае логікавыя аперацыі над выказваннямі. Заснавальнік — англійскі матэматык Дж.​Буль (1815—64). Алгебра логікі разглядае выказванні толькі з пункту гледжання іх праўдзівасці (пазначаюць лічбамі 1 — праўдзівасць і 0 — ілжывасць). Логікавыя аперацыі над выказваннямі даюць магчымасць будаваць новыя выказванні. Праўдзіваснае значэнне такога выказвання A (a1, …, an), атрыманага пры дапамозе логікавых аперацый з прасцейшых выказванняў a1, …, an, адназначна выяўляецца праўдзіваснымі значэннямі зыходных выказванняў a1, …, an. Таму кожнаму такому выказванню A (a1, …, an) адпавядае n-ме́сцавая функцыя, якая прымае значэнні 0,1, аргументы яе таксама прымаюць гэтыя значэнні. Такія функцыі называюць функцыямі алгебры логікі, ці булевымі, функцыямі. Яны могуць быць зададзеныя з дапамогай праўдзівасных табліц, якія маюць 2​n радкоў. Логікавыя аперацыі: кан’юнкцыя &, дыз’юнкцыя ⋁, адмаўленне ¬, імплікацыя ⇒, эквіваленцыя ⇔ — могуць быць зададзеныя з дапамогай праўдзівасных табліц. Замест ¬x часам пішуць x_. Ужываецца заданне функцый алгебры логікі і з дапамогай формул у мове, у якой ёсць пераменныя x, y, z… і сімвалы некаторых канкрэтных функцый. Найбольш ужывальная мова, якая мае логікавыя сімвалы &, ⋁, ¬, ⇒, ⇔. Кожнай формуле гэтай мовы адпавядае нейкая функцыя алгебры логікі, значэнне (0,1) якой пры дадзеных значэннях пераменных (0,1) знаходзіцца ў адпаведнасці з аперацыямі, з якіх пабудавана дадзеная формула. Такая функцыя рэалізуе дадзеную формулу. Формулы A і B наз. роўнымі (раўназначнымі), калі адпаведныя ім функцыі роўныя, г.зн. калі супадаюць іх праўдзівасныя табліцы. Азначэнне A=B ці A≡B, A~B, калі кажуць пра іх раўназначнасць. Важную ролю ў алгебры логікі маюць роўнасці, якія задаюць булеву алгебру. Кожная функцыя алгебры логікі можа быць рэалізаваная нейкай формулай мовы з логікавымі сімваламі &, ⋁, ¬. Асаблівую ролю ў алгебры логікі адыгрываюць дыз’юнктыўныя і кан’юнктыўныя нармальныя формы, якія маюць вял. прыкладное значэнне. Сістэма функцый Ф. наз. функцыянальна поўнай, калі адвольная функцыя алгебры логікі можа быць рэалізаваная формулай, якая мае толькі сімвалы функцый з Ф. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алгебра логікі|||}} 942e9jwg7ys5592ekoi8wtlmtw5moax 5222610 5222609 2026-10-21T07:13:40Z Autumndancer 168015 5222610 wikitext text/x-wiki '''Алгебра логікі''' — раздзел [[матэматычная логіка|матэматычнай логікі]], які вывучае логікавыя аперацыі над выказваннямі. Заснавальнік — англійскі матэматык Дж.​Буль (1815—64). Алгебра логікі разглядае выказванні толькі з пункту гледжання іх праўдзівасці (пазначаюць лічбамі 1 — праўдзівасць і 0 — ілжывасць). Логікавыя аперацыі над выказваннямі даюць магчымасць будаваць новыя выказванні. Праўдзіваснае значэнне такога выказвання A (a1, …, an), атрыманага пры дапамозе логікавых аперацый з прасцейшых выказванняў a1, …, an, адназначна выяўляецца праўдзіваснымі значэннямі зыходных выказванняў a1, …, an. Таму кожнаму такому выказванню A (a1, …, an) адпавядае n-ме́сцавая функцыя, якая прымае значэнні 0,1, аргументы яе таксама прымаюць гэтыя значэнні. Такія функцыі называюць функцыямі алгебры логікі, ці булевымі, функцыямі. Яны могуць быць зададзеныя з дапамогай праўдзівасных табліц, якія маюць 2​n радкоў. Логікавыя аперацыі: кан’юнкцыя &, дыз’юнкцыя ⋁, адмаўленне ¬, імплікацыя ⇒, эквіваленцыя ⇔ — могуць быць зададзеныя з дапамогай праўдзівасных табліц. Замест ¬x часам пішуць x_. Ужываецца заданне функцый алгебры логікі і з дапамогай формул у мове, у якой ёсць пераменныя x, y, z… і сімвалы некаторых канкрэтных функцый. Найбольш ужывальная мова, якая мае логікавыя сімвалы &, ⋁, ¬, ⇒, ⇔. Кожнай формуле гэтай мовы адпавядае нейкая функцыя алгебры логікі, значэнне (0,1) якой пры дадзеных значэннях пераменных (0,1) знаходзіцца ў адпаведнасці з аперацыямі, з якіх пабудавана дадзеная формула. Такая функцыя рэалізуе дадзеную формулу. Формулы A і B наз. роўнымі (раўназначнымі), калі адпаведныя ім функцыі роўныя, г.зн. калі супадаюць іх праўдзівасныя табліцы. Азначэнне A=B ці A≡B, A~B, калі кажуць пра іх раўназначнасць. Важную ролю ў алгебры логікі маюць роўнасці, якія задаюць булеву алгебру. Кожная функцыя алгебры логікі можа быць рэалізаваная нейкай формулай мовы з логікавымі сімваламі &, ⋁, ¬. Асаблівую ролю ў алгебры логікі адыгрываюць дыз’юнктыўныя і кан’юнктыўныя нармальныя формы, якія маюць вял. прыкладное значэнне. Сістэма функцый Ф. наз. функцыянальна поўнай, калі адвольная функцыя алгебры логікі можа быць рэалізаваная формулай, якая мае толькі сімвалы функцый з Ф. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алгебра логікі|||}} [[Катэгорыя:Матэматычая логіка]] ruo6ptqfzo475kix45nys9s6fal03lk 5222611 5222610 2026-10-21T07:13:53Z Autumndancer 168015 5222611 wikitext text/x-wiki '''Алгебра логікі''' — раздзел [[матэматычная логіка|матэматычнай логікі]], які вывучае логікавыя аперацыі над выказваннямі. Заснавальнік — англійскі матэматык Дж.​Буль (1815—64). Алгебра логікі разглядае выказванні толькі з пункту гледжання іх праўдзівасці (пазначаюць лічбамі 1 — праўдзівасць і 0 — ілжывасць). Логікавыя аперацыі над выказваннямі даюць магчымасць будаваць новыя выказванні. Праўдзіваснае значэнне такога выказвання A (a1, …, an), атрыманага пры дапамозе логікавых аперацый з прасцейшых выказванняў a1, …, an, адназначна выяўляецца праўдзіваснымі значэннямі зыходных выказванняў a1, …, an. Таму кожнаму такому выказванню A (a1, …, an) адпавядае n-ме́сцавая функцыя, якая прымае значэнні 0,1, аргументы яе таксама прымаюць гэтыя значэнні. Такія функцыі называюць функцыямі алгебры логікі, ці булевымі, функцыямі. Яны могуць быць зададзеныя з дапамогай праўдзівасных табліц, якія маюць 2​n радкоў. Логікавыя аперацыі: кан’юнкцыя &, дыз’юнкцыя ⋁, адмаўленне ¬, імплікацыя ⇒, эквіваленцыя ⇔ — могуць быць зададзеныя з дапамогай праўдзівасных табліц. Замест ¬x часам пішуць x_. Ужываецца заданне функцый алгебры логікі і з дапамогай формул у мове, у якой ёсць пераменныя x, y, z… і сімвалы некаторых канкрэтных функцый. Найбольш ужывальная мова, якая мае логікавыя сімвалы &, ⋁, ¬, ⇒, ⇔. Кожнай формуле гэтай мовы адпавядае нейкая функцыя алгебры логікі, значэнне (0,1) якой пры дадзеных значэннях пераменных (0,1) знаходзіцца ў адпаведнасці з аперацыямі, з якіх пабудавана дадзеная формула. Такая функцыя рэалізуе дадзеную формулу. Формулы A і B наз. роўнымі (раўназначнымі), калі адпаведныя ім функцыі роўныя, г.зн. калі супадаюць іх праўдзівасныя табліцы. Азначэнне A=B ці A≡B, A~B, калі кажуць пра іх раўназначнасць. Важную ролю ў алгебры логікі маюць роўнасці, якія задаюць булеву алгебру. Кожная функцыя алгебры логікі можа быць рэалізаваная нейкай формулай мовы з логікавымі сімваламі &, ⋁, ¬. Асаблівую ролю ў алгебры логікі адыгрываюць дыз’юнктыўныя і кан’юнктыўныя нармальныя формы, якія маюць вял. прыкладное значэнне. Сістэма функцый Ф. наз. функцыянальна поўнай, калі адвольная функцыя алгебры логікі можа быць рэалізаваная формулай, якая мае толькі сімвалы функцый з Ф. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алгебра логікі|||}} [[Катэгорыя:Матэматычная логіка]] eoc1jnykc66g3f6z0vayxbuchf3jypr 5222612 5222611 2026-10-21T07:16:44Z Autumndancer 168015 5222612 wikitext text/x-wiki '''Алгебра логікі''' — раздзел [[матэматычная логіка|матэматычнай логікі]], які вывучае логікавыя аперацыі над выказваннямі. Заснавальнік — англійскі матэматык Дж.​Буль (1815—64). Алгебра логікі разглядае выказванні толькі з пункту гледжання іх праўдзівасці (пазначаюць лічбамі 1 — праўдзівасць і 0 — ілжывасць). Логікавыя аперацыі над выказваннямі даюць магчымасць будаваць новыя выказванні. Праўдзіваснае значэнне такога выказвання A (a1, …, an), атрыманага пры дапамозе логікавых аперацый з прасцейшых выказванняў a1, …, an, адназначна выяўляецца праўдзіваснымі значэннямі зыходных выказванняў a1, …, an. Таму кожнаму такому выказванню A (a1, …, an) адпавядае n-ме́сцавая функцыя, якая прымае значэнні 0,1, аргументы яе таксама прымаюць гэтыя значэнні. Такія функцыі называюць функцыямі алгебры логікі, ці булевымі, функцыямі. Яны могуць быць зададзеныя з дапамогай праўдзівасных табліц, якія маюць 2​n радкоў. Логікавыя аперацыі: кан’юнкцыя &, дыз’юнкцыя ⋁, адмаўленне ¬, імплікацыя ⇒, эквіваленцыя ⇔ — могуць быць зададзеныя з дапамогай праўдзівасных табліц. Замест ¬x часам пішуць x_. Ужываецца заданне функцый алгебры логікі і з дапамогай формул у мове, у якой ёсць пераменныя x, y, z… і сімвалы некаторых канкрэтных функцый. Найбольш ужывальная мова, якая мае логікавыя сімвалы &, ⋁, ¬, ⇒, ⇔. Кожнай формуле гэтай мовы адпавядае нейкая функцыя алгебры логікі, значэнне (0,1) якой пры дадзеных значэннях пераменных (0,1) знаходзіцца ў адпаведнасці з аперацыямі, з якіх пабудавана дадзеная формула. Такая функцыя рэалізуе дадзеную формулу. Формулы A і B наз. роўнымі (раўназначнымі), калі адпаведныя ім функцыі роўныя, г.зн. калі супадаюць іх праўдзівасныя табліцы. Азначэнне A=B ці A≡B, A~B, калі кажуць пра іх раўназначнасць. Важную ролю ў алгебры логікі маюць роўнасці, якія задаюць булеву алгебру. Кожная функцыя алгебры логікі можа быць рэалізаваная нейкай формулай мовы з логікавымі сімваламі &, ⋁, ¬. Асаблівую ролю ў алгебры логікі адыгрываюць дыз’юнктыўныя і кан’юнктыўныя нармальныя формы, якія маюць вял. прыкладное значэнне. Сістэма функцый Ф. наз. функцыянальна поўнай, калі адвольная функцыя алгебры логікі можа быць рэалізаваная формулай, якая мае толькі сімвалы функцый з Ф. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алгебра логікі|||}} {{Раздзелы матэматыкі}} [[Катэгорыя:Матэматычная логіка]] hl9nvzv7e3kbply3rngftcysqb2taw2 Адміралцейскі праспект 0 817419 5222619 2026-10-21T07:42:00Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Адміралцейскі праспект''' — праспект у [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім раёне]] [[Санкт-Пецярбург]]а. Праходзіць ад [[Дварцовая плошча|Дварцовай плошчы]] да [[Ісакіеўская плошча|Ісакіеўскай плошчы]]. Вуліца ўзнікла ў першай палове XVIII стагоддзя[1]. Суч...» 5222619 wikitext text/x-wiki '''Адміралцейскі праспект''' — праспект у [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім раёне]] [[Санкт-Пецярбург]]а. Праходзіць ад [[Дварцовая плошча|Дварцовай плошчы]] да [[Ісакіеўская плошча|Ісакіеўскай плошчы]]. Вуліца ўзнікла ў першай палове XVIII стагоддзя[1]. Сучасная назва ''Адміралцейскі праспект'' прысвоена 7 сакавіка 1880 года. З кастрычніка 1918 г. па 13 студзеня 1944 г. насіў імя праспект Рошаля, у гонар С. Г. Рашаля, удзельніка рэвалюцыйнага руху ў Расіі, старшыні Кранштацкага савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. == Архітэктура праспекта == * Дом Фітынгофа (дом 6/2) * Дом Лабанава-Растоўскага * Музей палітычнай паліцыі Расіі 2t4qgwpi8sqoa1t0pwkgrdgol5ryxik 5222620 5222619 2026-10-21T07:42:50Z Autumndancer 168015 5222620 wikitext text/x-wiki '''Адміралцейскі праспект''' ({{lang-ru|Адмиралте́йский проспе́кт }}) — праспект у [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім раёне]] [[Санкт-Пецярбург]]а. Праходзіць ад [[Дварцовая плошча|Дварцовай плошчы]] да [[Ісакіеўская плошча|Ісакіеўскай плошчы]]. Вуліца ўзнікла ў першай палове XVIII стагоддзя. Сучасная назва ''Адміралцейскі праспект'' прысвоена 7 сакавіка 1880 года. З кастрычніка 1918 г. па 13 студзеня 1944 г. насіў імя праспект Рошаля, у гонар С. Г. Рашаля, удзельніка рэвалюцыйнага руху ў Расіі, старшыні Кранштацкага савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. == Архітэктура праспекта == * Дом Фітынгофа (дом 6/2) * Дом Лабанава-Растоўскага * Музей палітычнай паліцыі Расіі kwbj0ew9a15hs9eovxehja59dcrgdcp 5222621 5222620 2026-10-21T07:43:18Z Autumndancer 168015 5222621 wikitext text/x-wiki '''Адміралцейскі праспект''' ({{lang-ru|Адмиралте́йский проспе́кт }}) — праспект у [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім раёне]] [[Санкт-Пецярбург]]а. Праходзіць ад [[Дварцовая плошча (Санкт-Пецярбург)|Дварцовай плошчы]] да [[Ісакіеўская плошча|Ісакіеўскай плошчы]]. Вуліца ўзнікла ў першай палове XVIII стагоддзя. Сучасная назва ''Адміралцейскі праспект'' прысвоена 7 сакавіка 1880 года. З кастрычніка 1918 г. па 13 студзеня 1944 г. насіў імя праспект Рошаля, у гонар С. Г. Рашаля, удзельніка рэвалюцыйнага руху ў Расіі, старшыні Кранштацкага савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. == Архітэктура праспекта == * Дом Фітынгофа (дом 6/2) * Дом Лабанава-Растоўскага * Музей палітычнай паліцыі Расіі 0oq0zn1ae4nc3bo95h6yx18zo9yfnmm 5222622 5222621 2026-10-21T07:44:17Z Autumndancer 168015 5222622 wikitext text/x-wiki {{Вуліца}} '''Адміралцейскі праспект''' ({{lang-ru|Адмиралте́йский проспе́кт }}) — праспект у [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім раёне]] [[Санкт-Пецярбург]]а. Праходзіць ад [[Дварцовая плошча (Санкт-Пецярбург)|Дварцовай плошчы]] да [[Ісакіеўская плошча|Ісакіеўскай плошчы]]. Вуліца ўзнікла ў першай палове XVIII стагоддзя. Сучасная назва ''Адміралцейскі праспект'' прысвоена 7 сакавіка 1880 года. З кастрычніка 1918 г. па 13 студзеня 1944 г. насіў імя праспект Рошаля, у гонар С. Г. Рашаля, удзельніка рэвалюцыйнага руху ў Расіі, старшыні Кранштацкага савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. == Архітэктура праспекта == * Дом Фітынгофа (дом 6/2) * Дом Лабанава-Растоўскага * Музей палітычнай паліцыі Расіі 48llpf1th42nuh3o03k01ju6qgvlsuu 5222623 5222622 2026-10-21T07:45:45Z Autumndancer 168015 5222623 wikitext text/x-wiki {{Вуліца}} '''Адміралцейскі праспект''' ({{lang-ru|Адмиралте́йский проспе́кт }}) — праспект у [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім раёне]] [[Санкт-Пецярбург]]а. Праходзіць ад [[Дварцовая плошча (Санкт-Пецярбург)|Дварцовай плошчы]] да [[Ісакіеўская плошча|Ісакіеўскай плошчы]]. Вуліца ўзнікла ў першай палове XVIII стагоддзя. Сучасная назва ''Адміралцейскі праспект'' прысвоена 7 сакавіка 1880 года. З кастрычніка 1918 г. па 13 студзеня 1944 г. насіў імя праспект Рошаля, у гонар С. Г. Рашаля, удзельніка рэвалюцыйнага руху ў Расіі, старшыні Кранштацкага савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. == Архітэктура праспекта == * Дом Фітынгофа (дом 6/2) * Дом Лабанава-Растоўскага * Музей палітычнай паліцыі Расіі [[Катэгорыя:Праспекты Санкт-Пецярбурга]] s332gwy43kgporcz49zd0lcnsau1xno 5222625 5222623 2026-10-21T08:02:25Z Autumndancer 168015 5222625 wikitext text/x-wiki {{Вуліца}} '''Адміралцейскі праспект''' ({{lang-ru|Адмиралте́йский проспе́кт }}) — праспект у [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім раёне]] [[Санкт-Пецярбург]]а. Праходзіць ад [[Дварцовая плошча (Санкт-Пецярбург)|Дварцовай плошчы]] да [[Ісакіеўская плошча|Ісакіеўскай плошчы]]. Вуліца ўзнікла ў першай палове XVIII стагоддзя. Сучасная назва ''Адміралцейскі праспект'' прысвоена 7 сакавіка 1880 года. З кастрычніка 1918 г. па 13 студзеня 1944 г. насіў імя праспект Рошаля, у гонар С. Г. Рашаля, удзельніка рэвалюцыйнага руху ў Расіі, старшыні Кранштацкага савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. == Архітэктура праспекта == * Дом Фітынгофа (дом 6/2) * Дом Лабанава-Растоўскага * Музей палітычнай паліцыі Расіі {{Вуліцы Санкт-Пецярбурга:Цэнтральны}} [[Катэгорыя:Праспекты Санкт-Пецярбурга]] j7yph2sprec3ypity5j7l0n8d0esi12 Tarja 0 817420 5222624 2026-10-21T07:54:31Z DzBar 156353 Перасылае да [[Тар’я Турунен]] 5222624 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Тар’я Турунен]] bgfyze9lzgfqecuee7gj1y7ihi3kieq Міхай Валанцір 0 817421 5222629 2026-10-21T08:23:12Z Ueschar 151377 Новая старонка: « {{Асоба | імя = Міхай Валанцір | арыгінал імя = Mihai Volontir | выява = Mihai Volontir (1968). (22095102288).jpg | апісанне выявы = Міхай Валанцір у 1968 годзе | род дзейнасці = [[акцёр]], [[тэатральны рэжысёр]] | дата нараджэння = 9.3.1934 | месца нараджэння = Глінжэні (Шалданешцкі раён)|Глінжэ...» 5222629 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Міхай Валанцір | арыгінал імя = Mihai Volontir | выява = Mihai Volontir (1968). (22095102288).jpg | апісанне выявы = Міхай Валанцір у 1968 годзе | род дзейнасці = [[акцёр]], [[тэатральны рэжысёр]] | дата нараджэння = 9.3.1934 | месца нараджэння = [[Глінжэні (Шалданешцкі раён)|Глінжэні]], [[Каралеўства Румынія]] | дата смерці = 15.9.2015 | месца смерці = [[Кішынёў]], [[Малдова]] | узнагароды і прэміі = [[Народны артыст СССР]] (1984) }} '''Міха́й Ермалаевіч Валанці́р''' ({{Іншамоўны тэкст|ro|Mihai Volontir}}, {{IPA|[miˈhaj volonˈtir]}}; [[9 сакавіка]] [[1934]], вёска Глінжэні{{заўвага|У «Беларускай энцыклапедыі» (т. 3, с. 472) месцам нараджэння названы горад [[Бэлць]]. Паводле [https://old.mc.gov.md/ro/content/necrolog-mihai-volontir Міністэрства культуры Малдовы] і [https://arhiva.gov.md/expozitia-90-de-ani-de-la-nasterea-celui-mai-bun-actor-din-cinematografia-moldoveneasca-mihai-volontir/ Нацыянальнага архіўнага агенцтва Малдовы], нарадзіўся ў вёсцы Глінжэні.}} — [[15 верасня]] [[2015]], [[Кішынёў]]) — малдаўскі і савецкі [[акцёр]] тэатра і кіно, [[тэатральны рэжысёр]]. [[Народны артыст СССР]] (1984).<ref name="mincult">[https://old.mc.gov.md/ro/content/necrolog-mihai-volontir Necrolog Mihai Volontir] // Міністэрства культуры Рэспублікі Малдова. — 15.09.2015. {{ref-ro}}</ref> == Біяграфія і творчасць == У 1952—1955 гадах вучыўся ў педагагічным вучылішчы ў [[Архей (горад)|Археі]]. Працаваў настаўнікам і загадчыкам сельскага клуба. З 1957 года — акцёр Малдаўскага музычна-драматычнага тэатра імя [[Васіле Александры]] ў [[Бэлць|Бэлці]], дзе таксама займаўся рэжысурай.<ref name="mincult"/> Сярод яго тэатральных роляў — Ён («Напасць» [[Ён Лука Караджале|Ёна Лукі Караджале]]), Стары («Стары» [[Максім Горкі|Максіма Горкага]]), Вано Пантыяшвілі («Ханума» [[Аўксенцій Цагарэлі|Аўксенція Цагарэлі]]), Васіль («Вечар» [[Аляксей Дудараў|Аляксея Дударава]]). Спектаклі «Напасць» і «Вечар» паставіў таксама як рэжысёр.<ref name="belen">[https://verbum.by/belen/ВАЛАНЦІР Валанцір] // Беларуская энцыклапедыя. — Т. 3. — С. 472.</ref> [[Файл:Mihai Volontir plays (1985). (24094063538).jpg|thumb|left|Міхай Валанцір на сцэне разам з жонкай, актрысай Еўфрасінняй Дабындай, 1985 год]] У кіно дэбютаваў у 1967 годзе ў фільме «Патрэбны брамнік» кінастудыі «[[Малдова-фільм]]». Зняўся таксама ў фільмах «Чацвёрты» (1972), «Гэтае салодкае слова — свабода!» (1972), «Дзмітрый Кантэмір» (1973), «У зоне асаблівай увагі» (1977), «Ад Буга да Віслы» (1980). Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ролі Будулая ў тэлефільмах «Цыган» (1979) і «Вяртанне Будулая» (1985).<ref name="belen"/><ref name="mincult"/> Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Малдаўскай ССР (1976) за ролю ў фільме «Дзмітрый Кантэмір» і Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя братоў Васільевых (1980) за ролю ў фільме «У зоне асаблівай увагі».<ref name="belen"/> У 1990—1994 гадах быў дэпутатам [[Парламент Малдовы|парламента Малдовы]]. Падтрымаў прыняцце Дэкларацыі аб незалежнасці Малдовы і пераход малдаўскай пісьменнасці на лацінскі алфавіт.<ref name="mincult"/> == Заўвагі == {{спіс заўваг}}{{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Валанцір||472}}. [https://verbum.by/belen/ВАЛАНЦІР Электронная версія]. == Спасылкі == * {{Commonscat|Mihai Volontir}} * [https://balti.md/mihai-volontir-destin-cladit-pe-valori-90-de-ani-de-la-nastere/ Mihai Volontir – destin clădit pe valori. 90 de ani de la naștere] // Прымерыя горада Бельцы. — 09.03.2024. {{ref-ro}} {{DEFAULTSORT:Валанцір, Міхай}} [[Катэгорыя:Акцёры Малдовы]] [[Катэгорыя:Акцёры СССР]] [[Катэгорыя:Рэжысёры СССР]] [[Катэгорыя:Народныя артысты СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1934 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 15 верасня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2015 годзе]] 8yseozr1zj3i9tsi9khvtadcui74j6v 5222630 5222629 2026-10-21T08:27:58Z Ueschar 151377 афармленне 5222630 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Міхай Валанцір | арыгінал імя = Mihai Volontir | выява = Mihai Volontir (1968). (22095102288).jpg | апісанне выявы = Міхай Валанцір у 1968 годзе | род дзейнасці = [[акцёр]], [[тэатральны рэжысёр]] | дата нараджэння = 9.3.1934 | месца нараджэння = [[Глінжэні (Шалданешцкі раён)|Глінжэні]], [[Каралеўства Румынія]] | дата смерці = 15.9.2015 | месца смерці = [[Кішынёў]], [[Малдова]] | узнагароды і прэміі = [[Народны артыст СССР]] (1984) }} '''Міха́й Ермала'''{{Націск}}'''евіч Валанці́р''' ({{Іншамоўны тэкст|ro|Mihai Volontir}}, {{IPA|[miˈhaj volonˈtir]}}; [[9 сакавіка]] [[1934]], вёска Глінжэні{{заўвага|У «Беларускай энцыклапедыі» (т. 3, с. 472) месцам нараджэння названы горад [[Бэлць]]. Паводле [https://old.mc.gov.md/ro/content/necrolog-mihai-volontir Міністэрства культуры Малдовы] і [https://arhiva.gov.md/expozitia-90-de-ani-de-la-nasterea-celui-mai-bun-actor-din-cinematografia-moldoveneasca-mihai-volontir/ Нацыянальнага архіўнага агенцтва Малдовы], нарадзіўся ў вёсцы Глінжэні.}} — [[15 верасня]] [[2015]], [[Кішынёў]]) — малдаўскі[[акцёр]] тэатра і кіно, [[тэатральны рэжысёр]]. [[Народны артыст СССР]] (1984).<ref name="mincult">[https://old.mc.gov.md/ro/content/necrolog-mihai-volontir Necrolog Mihai Volontir] // Міністэрства культуры Рэспублікі Малдова. — 15.09.2015. {{ref-ro}}</ref> == Біяграфія і творчасць == У 1952—1955 гадах вучыўся ў педагагічным вучылішчы ў [[Архей (горад)|Археі]]. Працаваў настаўнікам і загадчыкам сельскага клуба. З 1957 года — акцёр Малдаўскага музычна-драматычнага тэатра імя [[Васіле Александры]] ў [[Бэлць|Бэлці]], дзе таксама займаўся рэжысурай.<ref name="mincult"/> Сярод яго тэатральных роляў — Ён («Напасць» [[Ён Лука Караджале|Ёна Лукі Караджале]]), Стары («Стары» [[Максім Горкі|Максіма Горкага]]), Вано Пантыяшвілі («Ханума» [[Аўксенцій Цагарэлі|Аўксенція Цагарэлі]]), Васіль («Вечар» [[Аляксей Дудараў|Аляксея Дударава]]). Спектаклі «Напасць» і «Вечар» паставіў таксама як рэжысёр.<ref name="belen">[https://verbum.by/belen/ВАЛАНЦІР Валанцір] // Беларуская энцыклапедыя. — Т. 3. — С. 472.</ref> [[Файл:Mihai Volontir plays (1985). (24094063538).jpg|thumb|left|Міхай Валанцір на сцэне разам з жонкай, актрысай Еўфрасінняй Дабындай, 1985 год]] У кіно дэбютаваў у 1967 годзе ў фільме «Патрэбны брамнік» кінастудыі «[[Малдова-фільм]]». Зняўся таксама ў фільмах «Чацвёрты» (1972), «Гэтае салодкае слова — свабода!» (1972), «Дзмітрый Кантэмір» (1973), «У зоне асаблівай увагі» (1977), «Ад Буга да Віслы» (1980). Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ролі Будулая ў тэлефільмах «Цыган» (1979) і «Вяртанне Будулая» (1985).<ref name="belen"/><ref name="mincult"/> Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Малдаўскай ССР (1976) за ролю ў фільме «Дзмітрый Кантэмір» і Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя братоў Васільевых (1980) за ролю ў фільме «У зоне асаблівай увагі».<ref name="belen"/> У 1990—1994 гадах быў дэпутатам [[Парламент Малдовы|парламента Малдовы]]. Падтрымаў прыняцце Дэкларацыі аб незалежнасці Малдовы і пераход малдаўскай пісьменнасці на лацінскі алфавіт.<ref name="mincult"/> == Заўвагі == {{спіс заўваг}}{{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Валанцір||472}}. [https://verbum.by/belen/ВАЛАНЦІР Электронная версія]. == Спасылкі == * {{Commonscat|Mihai Volontir}} * [https://balti.md/mihai-volontir-destin-cladit-pe-valori-90-de-ani-de-la-nastere/ Mihai Volontir – destin clădit pe valori. 90 de ani de la naștere] // Прымерыя горада Бельцы. — 09.03.2024. {{ref-ro}} {{DEFAULTSORT:Валанцір, Міхай}} [[Катэгорыя:Акцёры Малдовы]] [[Катэгорыя:Акцёры СССР]] [[Катэгорыя:Рэжысёры СССР]] [[Катэгорыя:Народныя артысты СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1934 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 15 верасня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2015 годзе]] pznepkpwxpvg4u24oe89ujqwpn3p10o 5222631 5222630 2026-10-21T08:30:33Z Ueschar 151377 стыль 5222631 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Міхай Валанцір | арыгінал імя = Mihai Volontir | выява = Mihai Volontir (1968). (22095102288).jpg | апісанне выявы = Міхай Валанцір у 1968 годзе | род дзейнасці = [[акцёр]], [[тэатральны рэжысёр]] | дата нараджэння = 9.3.1934 | месца нараджэння = [[Глінжэні (Шалданешцкі раён)|Глінжэні]], [[Каралеўства Румынія]] | дата смерці = 15.9.2015 | месца смерці = [[Кішынёў]], [[Малдова]] | узнагароды і прэміі = [[Народны артыст СССР]] (1984) }} '''Міха́й Ермала'''{{Націск}}'''евіч Валанці́р''' ({{Іншамоўны тэкст|ro|Mihai Volontir}}, {{IPA|[miˈhaj volonˈtir]}}; [[9 сакавіка]] [[1934]], вёска Глінжэні{{заўвага|У «Беларускай энцыклапедыі» (т. 3, с. 472) месцам нараджэння названы горад [[Бэлць]]. Паводле [https://old.mc.gov.md/ro/content/necrolog-mihai-volontir Міністэрства культуры Малдовы] і [https://arhiva.gov.md/expozitia-90-de-ani-de-la-nasterea-celui-mai-bun-actor-din-cinematografia-moldoveneasca-mihai-volontir/ Нацыянальнага архіўнага агенцтва Малдовы], нарадзіўся ў вёсцы Глінжэні.}} — [[15 верасня]] [[2015]], [[Кішынёў]]) — малдаўскі[[акцёр]] тэатра і кіно, [[тэатральны рэжысёр]]. [[Народны артыст СССР]] (1984).<ref name="mincult">[https://old.mc.gov.md/ro/content/necrolog-mihai-volontir Necrolog Mihai Volontir] // Міністэрства культуры Рэспублікі Малдова. — 15.09.2015. {{ref-ro}}</ref> == Біяграфія і творчасць == У 1952—1955 гадах вучыўся ў педагагічным вучылішчы ў [[Архей (горад)|Археі]]. Працаваў настаўнікам і загадчыкам сельскага клуба. З 1957 года — акцёр Малдаўскага музычна-драматычнага тэатра імя [[Васіле Александры]] ў [[Бэлць|Бэлці]], дзе таксама займаўся рэжысурай.<ref name="mincult"/> Сярод яго тэатральных роляў — Ён («Напасць» [[Ён Лука Караджале|Ёна Лукі Караджале]]), Стары («Стары» [[Максім Горкі|Максіма Горкага]]), Вано Пантыяшвілі («Ханума» [[Аўксенцій Цагарэлі|Аўксенція Цагарэлі]]), Васіль («Вечар» [[Аляксей Дудараў|Аляксея Дударава]]). Спектаклі «Напасць» і «Вечар» паставіў таксама як рэжысёр.<ref name="belen">[https://verbum.by/belen/ВАЛАНЦІР Валанцір] // Беларуская энцыклапедыя. — Т. 3. — С. 472.</ref> [[Файл:Mihai Volontir plays (1985). (24094063538).jpg|thumb|left|Міхай Валанцір на сцэне разам з жонкай, актрысай Еўфрасінняй Дабындай, 1985 год]] У кіно дэбютаваў у 1967 годзе ў фільме «Патрэбны брамнік» кінастудыі «[[Малдова-фільм]]». Зняўся таксама ў фільмах «Чацвёрты» (1972), «Гэтае салодкае слова — свабода!» (1972), «Дзмітрый Кантэмір» (1973), «У зоне асаблівай увагі» (1977), «Ад Буга да Віслы» (1980). Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ролі Будулая ў тэлефільмах «Цыган» (1979) і «Вяртанне Будулая» (1985).<ref name="belen"/><ref name="mincult"/> Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Малдаўскай ССР (1976) за ролю ў фільме «Дзмітрый Кантэмір» і Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя братоў Васільевых (1980) за ролю ў фільме «У зоне асаблівай увагі».<ref name="belen"/> У 1990—1994 гадах быў дэпутатам [[Парламент Малдовы|парламента Малдовы]]. Падтрымаў прыняцце Дэкларацыі аб незалежнасці Малдовы і пераход малдаўскай пісьменнасці на лацінскі алфавіт.<ref name="mincult"/> == Заўвагі == {{спіс заўваг}}{{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Валанцір||472}}. [https://verbum.by/belen/ВАЛАНЦІР Электронная версія]. {{Commonscat|Mihai Volontir}} {{DEFAULTSORT:Валанцір, Міхай}} [[Катэгорыя:Акцёры Малдовы]] [[Катэгорыя:Акцёры СССР]] [[Катэгорыя:Рэжысёры СССР]] [[Катэгорыя:Народныя артысты СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 9 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1934 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 15 верасня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2015 годзе]] 674wuvfa14mqgfi50l6gfby9mw88cai Шаблон:Адміністрацыйны падзел Польшчы/Дакументацыя 10 817422 5222633 2026-10-21T08:57:30Z Ueschar 151377 Новая старонка: « {{Падстаронка дакументацыі}} '''Адміністрацыйны падзел Польшчы''' — універсальны [[Вікіпедыя:Навігацыйныя шаблоны|навігацыйны шаблон]] для артыкулаў пра [[адміністрацыйны падзел Польшчы|адміністрацыйныя адзінкі]] і [[населены пункт|населеныя пункты]] П...» 5222633 wikitext text/x-wiki {{Падстаронка дакументацыі}} '''Адміністрацыйны падзел Польшчы''' — універсальны [[Вікіпедыя:Навігацыйныя шаблоны|навігацыйны шаблон]] для артыкулаў пра [[адміністрацыйны падзел Польшчы|адміністрацыйныя адзінкі]] і [[населены пункт|населеныя пункты]] [[Польшча|Польшчы]]. Аўтаматычна вызначае адміністрацыйную прыналежнасць аб'екта і стварае навігацыйную табліцу з адзінкамі таго ж і ніжэйшага ўзроўняў. Змест шаблона фарміруецца на падставе [[Вікіданыя|Вікіданых]] і стандартызаваных ідэнтыфікатараў [[TERYT|TERC (TERYT)]]. Асобныя пералікі ваяводстваў, паветаў, гмін і населеных пунктаў не патрабуюцца. == Выкарыстанне == Размясціце шаблон у канцы артыкула, перад катэгорыямі: <pre> {{Адміністрацыйны падзел Польшчы}} </pre> Шаблон аўтаматычна выкарыстоўвае элемент Вікіданых, звязаны з бягучым артыкулам. Указваць адміністрацыйную адзінку або яе ідэнтыфікатар уручную звычайна не трэба. Для праверкі працы шаблона з іншым элементам Вікіданых можна выкарыстаць параметр <code>qid</code>: <pre> {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q54177}} </pre> == Прыклады == === Ваяводства === [[Падляскае ваяводства]]: {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q54177}} === Павет === [[Аўгустоўскі павет]]: {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q1125769}} === Горад на правах павета === [[Беласток]]: {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q761}} === Гміна === [[Барглаў Касцельны (гміна)|Гміна Барглаў Касцельны]]: {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q615382}} === Горад у складзе гміны === [[Саколка]]: {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q818403}} === Раён Варшавы === [[Макотаў]]: {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q1634585}} == Выкарыстанне Вікіданых == Шаблон працуе праз [[Модуль:Адміністрацыйны падзел Польшчы]], які атрымлівае звесткі непасрэдна з [[Вікіданыя|Вікіданых]]. Асноўныя ўласцівасці: {| class="wikitable" ! Уласцівасць ! Прызначэнне |- | [[d:Property:P31|P31]] | Тып адміністрацыйнай адзінкі або населенага пункта. |- | [[d:Property:P131|P131]] | Адміністрацыйная прыналежнасць. |- | [[d:Property:P150|P150]] | Падпарадкаваныя адміністрацыйныя адзінкі. |- | [[d:Property:P1383|P1383]] | Населеныя пункты адміністрацыйнай адзінкі. |- | [[d:Property:P36|P36]] | Адміністрацыйны цэнтр або сядзіба гміны. |- | [[d:Property:P94|P94]] | Герб адміністрацыйнай адзінкі. |- | [[d:Property:P1653|P1653]] | Ідэнтыфікатар TERC. |- | [[d:Property:P527|P527]] | Складовыя часткі адміністрацыйнай адзінкі. |- | [[d:Property:P361|P361]] | Прыналежнасць да большай адзінкі. |} Пры адсутнасці асобных звестак модуль можа выкарыстоўваць іншыя даступныя ўласцівасці. Для вызначэння сядзіб гмін таксама прадугледжаны запасны механізм паводле іх афіцыйных польскіх назваў і невялікі пералік выключэнняў. == Няпоўныя звесткі і памылкі == Паўната навігацыі залежыць ад запаўнення Вікіданых. Калі адміністрацыйная адзінка мае няпоўны пералік уласцівасцей P150 або P1383, частка населеных пунктаў можа не адлюстроўвацца. Калі шаблон увогуле не можа вызначыць адміністрацыйную прыналежнасць або сфарміраваць навігацыю, замест табліцы паказваецца службовае паведамленне са спасылкай на адпаведны элемент Вікіданых. Для выпраўлення памылкі неабходна праверыць: # Наяўнасць сувязі паміж артыкулам і правільным элементам Вікіданых. # Уласцівасць P131 — прыналежнасць да гміны, павета або іншай вышэйшай адміністрацыйнай адзінкі. # Уласцівасць P1653 — актуальны ідэнтыфікатар TERC. # Уласцівасць P31 — правільны тып адміністрацыйнай адзінкі. Для папаўнення навігацыі варта таксама правяраць P150, P1383 і P36. == TemplateData == <templatedata> { "description": "Універсальны навігацыйны шаблон адміністрацыйнага падзелу Польшчы. Аўтаматычна вызначае патрэбную тэрыторыю і стварае навігацыйную табліцу на падставе Вікіданых.", "format": "inline", "params": { "qid": { "label": "Элемент Вікіданых", "description": "Неабавязковы Q-ідэнтыфікатар элемента Вікіданых.", "example": "Q54177", "type": "string", "required": false } }, "paramOrder": [ "qid" ] } </templatedata> == Гл. таксама == * [[Адміністрацыйны падзел Польшчы]] * [[TERYT]] * [[Модуль:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] oluswpevnhglhrjeus3z3mu56xgilc3 Мод Апатаў 0 817423 5222637 2026-10-21T09:07:18Z Maksonkaa 174158 Новая старонка: «{{Кінематаграфіст |Імя = Мод Апатаў |Арыгінал імя = {{lang-en|Maude Apatow}} |Апісанне выявы = |Імя пры нараджэнні = Мод Анабэль Апатаў |Дата нараджэння = 15.12.1997 |Месца нараджэння = {{МесцаНараджэння|Лос-Банас|у штаце Каліфорнія|ЗША}} |Дата сме...» 5222637 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Імя = Мод Апатаў |Арыгінал імя = {{lang-en|Maude Apatow}} |Апісанне выявы = |Імя пры нараджэнні = Мод Анабэль Апатаў |Дата нараджэння = 15.12.1997 |Месца нараджэння = {{МесцаНараджэння|Лос-Банас|у штаце Каліфорнія|ЗША}} |Дата смерці = |Месца смерці = |Прафесія = {{актрыса|ЗША|XXI стагоддзя}} |Грамадзянства = {{USA}} |Гады актыўнасці = 2005 — {{н. ч.}} |Напрамак = |Узнагароды = |Фота=Maude Apatow at SXSW Red Carpet premiere of BLOCKERS (26876897268) (cropped) (cropped2).jpg}} '''Мод Апатаў''' ({{lang-en|Maude Apatow}}; нар. 15 снежня 1997<ref>{{cite web |url=http://www.lazygirls.info/Maude_Apatow |title=Maude Apatow |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |website=Lazy Girls |publisher= |access-date=2013-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619040131/http://www.lazygirls.info/Maude_Apatow |archive-date=2018-06-19 |url-status=dead }}</ref>) — амерыканская актрыса. Найбольш вядомая сваім удзелам у фільмах «[[Трошкі цяжарная]]», «[[Прыкалісты]]» і «[[Каханне па-даросламу]]»<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2012/08/26/fashion/maude-apatow-is-growing-up-writing.html?pagewanted=all&_r=0 |title=She’s 14, Going on 140 Characters |last1=LaPorte |first1=Nicole |last2= |first2= |date=2012-08-24 |website=The New York Times |publisher= |access-date=2013-07-21 |archive-date=2018-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619040512/https://www.nytimes.com/2012/08/26/fashion/maude-apatow-is-growing-up-writing.html?pagewanted=all&_r=0 |url-status=live }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзілася ў Каліфорніі ў яўрэйскай<ref>{{Cite news|title=Judd Apatow On His Characters: 'If Everyone Is Mature, There Is No Comedy'|first=Kelly|last=McEvers|url=https://www.npr.org/2017/02/17/515841104/judd-apatow-on-his-characters-if-everyone-is-mature-there-is-no-comedy|website=NPR|date=2017-02-17|access-date=2026-05-25|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225090648/https://www.npr.org/2017/02/17/515841104/judd-apatow-on-his-characters-if-everyone-is-mature-there-is-no-comedy|archive-date=2021-02-25|url-status=live}}</ref> сям’і рэжысёра [[Джад Апатаў|Джада Апатава]] і актрысы [[Леслі Манн]]. У яе ёсць малодшая сястра [[Айрыс Апатаў|Айрыс Апатаў]], таксама актрыса. Упершыню дэбютавала ў кіно, з’явіўшыся ў фільме 2007 года «[[Трошкі цяжарная]]», сцэнарыстам і рэжысёрам якога выступіў яе бацька. Там яна выканала ролю Сэдзі, дачкі Піта ([[Пол Радд|Пол Радд]]) і Дэбі (роль выконвае рэальная маці актрысы, [[Леслі Манн]]). ТАКСАМА ў фільме знялася і малодшая сястра Мод — [[Айрыс Апатаў|Айрыс Апатаў]] (у ролі Шарлоты)<ref name="THR1">{{cite web|title=Judd Apatow on Casting His Daughters and Their Dramatic Onscreen Arguments|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/judd-apatow-casting-daughters-maude-393408|publisher=The Hollywood Reporter|access-date=2014-04-28|author=Jordan Zakarin|date=2012-11-20|archive-date=2018-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619041325/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/judd-apatow-casting-daughters-maude-393408|url-status=live}}</ref>. У 2009 годзе разам са сваёй маці яна знялася ў фільме «[[Прыкалісты]]», сцэнарыстам і рэжысёрам якога выступіў таксама яе бацька<ref>{{cite web|title=Maude Apatow Explains How Twitter Changed Her Life|url=http://www.teenvogue.com/entertainment/2012-11/maude-apatow/?slide=1|publisher=Teen Vogue|access-date=2014-04-28|author=Jessica de Ruiter|date=2012-11|archive-date=2014-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429080125/http://www.teenvogue.com/entertainment/2012-11/maude-apatow/?slide=1|url-status=dead}}</ref>. Пазней яна зноў выканала ролю Сэдзі ў спін-офе фільма «Трошкі цяжарная» — кінастужцы «[[Каханне па-даросламу]]»<ref name="THR1" />. Па-за акцёрскай кар’ерай актыўна з’яўляецца карыстальнікам «[[Твітэр]]а» і мае вялікую колькасць прыхільнікаў, што было адзначана сайтам [[Зоуі Дэшанель|Зоуі Дэшанель]] {{нп4|HelloGiggles}}<ref>{{cite web|title=30 under 30: Entertainment|url=https://www.forbes.com/pictures/mfl45edfge/maude-apatow/|publisher=Forbes|access-date=2014-04-28|archive-date=2019-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20191101085935/https://www.forbes.com/pictures/mfl45edfge/maude-apatow/|url-status=dead}}</ref>. У 2013 годзе яе блог у «Твітэры» часопісам ''[[Time]]'' быў прызнаны «Найлепшым блогам 2013 года»<ref>{{cite web|title=The 140 Best Twitter Feeds of 2013|url=http://techland.time.com/2013/03/25/140-best-twitter-feeds-of-2013/slide/maude-apatow/|publisher=Time|access-date=2014-04-28|author=Amy Lombard|date=2013-03-20|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140724112133/http://techland.time.com/2013/03/25/140-best-twitter-feeds-of-2013/slide/maude-apatow/|archive-date=2014-07-24}}</ref>. == Фільмаграфія == ; Фільмы {| class="wikitable sortable" |- ! Год ! Назва ! Роль ! Заўвагі |- | 2005 |''[[Саракагадовы цнатлівец]]'' | {{n/a}} |Выразаныя сцэны |- | 2007 | ''[[Трошкі цяжарная]]'' | Сэдзі | |- | 2009 | ''[[Прыкалісты]]'' | Мэйбл | |- | 2012 | ''[[Каханне па-даросламу]]'' | Сэдзі | |- | 2014 | ''[[Ідэальны голас 2]]'' | Дзяўчына ў аўдыторыі | |- | 2016 | ''[[Іншыя людзі]]'' | Аляксандра | |- |rowspan="2" | 2017 | ''[[:en:The House of Tomorrow (2017 film)|Дом заўтрашняга дня]]'' | Мерэдыт Уіткамб | |- | ''Don’t Mind Alice'' | {{n/a}} | Кароткаметражка; таксама суаўтар і сурэжысёр |- | 2018 | ''[[Нацыя забойцаў]]'' | Грэйс | |- | 2020 | ''[[Кароль Стэйтэн-Айленда]]'' | Клэр Карлін | |- |rowspan="2" | 2025 | ''[[Той самы дзень]]'' | Бэтані | |- | ''[[Божа. Як. Смешна.]]'' | Мэй-бел | |} ; Серыялы {| class="wikitable sortable" |- ! Год ! Назва ! Роль ! class="unsortable" |Заўвагі |- | 2015 | ''[[Дзяўчыны (тэлесэрыял)|Дзяўчыны]]'' | Клео | Паўтаральная роля (3 эпізоды) |- | 2019 | ''[[Эйфарыя (тэлесэрыял)|Эйфарыя]]'' | Лексі Говард | Галоўная роля |- | 2020 | ''[[Галівуд (міні-серыял)|Галівуд]]'' | Генрыэта Кастэла | 5 эпізодаў |} == Узнагароды == {| class="wikitable" |- ! Год ! Прэмія ! Намінацыя ! Фільм ! Вынік ! class="unsortable" |Крыніца |- | 2012 | Phoenix Film Critics Society Award | Найлепшая маладая актриса | rowspan="2" |''[[Каханне па-даросламу]]'' | {{nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |url=https://www.indiewire.com/2012/12/les-miserables-leads-phoenix-film-critics-nominations-42519/ |title=‘Les Miserables’ Leads Phoenix Film Critics Nominations {{!}} IndieWire |access-date=2021-04-13 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820111719/https://www.indiewire.com/2012/12/les-miserables-leads-phoenix-film-critics-nominations-42519/ |url-status=live }}</ref> |- | 2013 | [[Малады акцёр (прэмія)|Малады акцёр]] | [[:en:34th Young Artist Awards#Best Performance in a Feature Film - Supporting Young Actress|Найлепшае выкананне ў мастацкім фільме — маладая актрыса другога плана]] | {{nom}} | align="center" |<ref>{{cite web|url=http://www.youngartistawards.org/noms34.html|title=34th Annual Young Artist Awards|access-date=2013-07-21|work=YoungArtistAwards.org|archive-date=2013-04-02|archive-url=https://www.webcitation.org/6FaZ1wnUQ?url=http://www.youngartistawards.org/noms34.html|url-status=dead}}</ref> |} == Заўвагі == gq59okix51tuog5otkswjogjgtl0vf7 Геркулан Абрамовіч 0 817424 5222662 2026-10-21T09:31:17Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79612971|Herkulan Abramowicz]]» 5222662 wikitext text/x-wiki   '''Геркулан Юзаф Абрамовіч''' герба [[Любіч (герб)|Любіч]] ([[1805]], [[Вільня]] - [[21 студзеня]] [[1873]], Вільня) — генерал расійскай арміі, дырэктар тэатра ў Вільні. [[Plik:Вільня._Бернардзінскія_могілкі._Геркулан_Абрамовіч_(1873).jpg|злева|міні| Магіла на Бернардзінскіх могілках]] Быў сынам Юзафа (віленскага харужага) і Марыяны, народжанай Халхоўскай. Служыў у царскай арміі, даслужыўся да звання [[Генерал-лейтэнант|генерал-лейтэнанта]]. У 1849 годзе зволіўся з войска і па даручэнні расійскіх уладаў стаў дырэктарам Віленскага тэатра. На працягу прыкладна дванаццаці гадоў працы на гэтай пасадзе (да [[1861|1861 года]]) ён вылучаўся галоўным чынам сваёй заклапочанасцю операй; прывозіў у Вільню вядомых спевакоў, а ў [[1854|1854 годзе]] арганізаваў першую пастаноўку « ''Галкі»'' [[Станіслаў Манюшка|Манюшкі]] прафесійнымі артыстамі. Яго пахавалі на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|Бернардзінскіх могілках]]. == Бібліяграфія == * ''Słownik biograficzny teatru polskiego (pod redakcją Zbigniewa Raszewskiego),'' Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1873 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1805 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Бернардзінскіх могілках]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] rjvntjwm80drr6cu9eaa2v9bb60cfos 5222665 5222662 2026-10-21T09:31:49Z Aliaksei Lastouski 75892 5222665 wikitext text/x-wiki  {{Асоба}} '''Геркулан Юзаф Абрамовіч''' герба [[Любіч (герб)|Любіч]] ([[1805]], [[Вільня]] - [[21 студзеня]] [[1873]], Вільня) — генерал расійскай арміі, дырэктар тэатра ў Вільні. [[Plik:Вільня._Бернардзінскія_могілкі._Геркулан_Абрамовіч_(1873).jpg|злева|міні| Магіла на Бернардзінскіх могілках]] Быў сынам Юзафа (віленскага харужага) і Марыяны, народжанай Халхоўскай. Служыў у царскай арміі, даслужыўся да звання [[Генерал-лейтэнант|генерал-лейтэнанта]]. У 1849 годзе зволіўся з войска і па даручэнні расійскіх уладаў стаў дырэктарам Віленскага тэатра. На працягу прыкладна дванаццаці гадоў працы на гэтай пасадзе (да [[1861|1861 года]]) ён вылучаўся галоўным чынам сваёй заклапочанасцю операй; прывозіў у Вільню вядомых спевакоў, а ў [[1854|1854 годзе]] арганізаваў першую пастаноўку « ''Галкі»'' [[Станіслаў Манюшка|Манюшкі]] прафесійнымі артыстамі. Яго пахавалі на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|Бернардзінскіх могілках]]. == Бібліяграфія == * ''Słownik biograficzny teatru polskiego (pod redakcją Zbigniewa Raszewskiego),'' Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1873 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1805 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Бернардзінскіх могілках]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] 7l6bhfghiezt6feedeslx1sxvmww097 5222670 5222665 2026-10-21T09:33:43Z Aliaksei Lastouski 75892 5222670 wikitext text/x-wiki  {{Асоба}}'''Геркулан Юзаф Абрамовіч''' герба [[Любіч (герб)|Любіч]] ([[1805]], [[Вільня]] - [[21 студзеня]] [[1873]], Вільня) — генерал расійскай арміі, дырэктар тэатра ў Вільні. [[Plik:Вільня._Бернардзінскія_могілкі._Геркулан_Абрамовіч_(1873).jpg|злева|міні| Магіла на Бернардзінскіх могілках]] Быў сынам Юзафа (віленскага харужага) і Марыяны, народжанай Халхоўскай. Служыў у царскай арміі, даслужыўся да звання [[Генерал-лейтэнант|генерал-лейтэнанта]]. У 1849 годзе зволіўся з войска і па даручэнні расійскіх уладаў стаў дырэктарам Віленскага тэатра. На працягу прыкладна дванаццаці гадоў працы на гэтай пасадзе (да [[1861|1861 года]]) ён вылучаўся галоўным чынам сваёй заклапочанасцю операй; прывозіў у Вільню вядомых спевакоў, а ў [[1854|1854 годзе]] арганізаваў першую пастаноўку «''[[Галька (опера)|Галькі]]»'' [[Станіслаў Манюшка|Манюшкі]] прафесійнымі артыстамі. Яго пахавалі на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|Бернардзінскіх могілках]]. == Бібліяграфія == * ''Słownik biograficzny teatru polskiego (pod redakcją Zbigniewa Raszewskiego),'' Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Абрамовіч, Геркулан}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1873 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1805 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Бернардзінскіх могілках]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] p1snjfixzoqcwzd3l94agcz9127capn 5222673 5222670 2026-10-21T09:35:02Z Aliaksei Lastouski 75892 5222673 wikitext text/x-wiki  {{Асоба}}'''Геркулан Юзаф Абрамовіч''' герба [[Любіч (герб)|Любіч]] ([[1805]], [[Вільня]] - [[21 студзеня]] [[1873]], Вільня) — генерал расійскай арміі, дырэктар тэатра ў Вільні. Быў сынам Юзафа (віленскага харужага) і Марыяны, народжанай Халхоўскай. Служыў у царскай арміі, даслужыўся да звання [[Генерал-лейтэнант|генерал-лейтэнанта]]. У 1849 годзе зволіўся з войска і па даручэнні расійскіх уладаў стаў дырэктарам Віленскага тэатра. На працягу прыкладна дванаццаці гадоў працы на гэтай пасадзе (да [[1861|1861 года]]) ён вылучаўся галоўным чынам сваёй заклапочанасцю операй; прывозіў у Вільню вядомых спевакоў, а ў [[1854|1854 годзе]] арганізаваў першую пастаноўку «''[[Галька (опера)|Галькі]]»'' [[Станіслаў Манюшка|Манюшкі]] прафесійнымі артыстамі. Яго пахавалі на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|Бернардзінскіх могілках]].[[Plik:Вільня. Бернардзінскія могілкі. Геркулан Абрамовіч (1873).jpg|thumb|Grób na Cmentarzu Bernardyńskim]] == Бібліяграфія == * ''Słownik biograficzny teatru polskiego (pod redakcją Zbigniewa Raszewskiego),'' Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Абрамовіч, Геркулан}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1873 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1805 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Бернардзінскіх могілках]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] 4x582y8t3tcovcsncai56iyk079hytw 5222675 5222673 2026-10-21T09:38:02Z Aliaksei Lastouski 75892 5222675 wikitext text/x-wiki  {{Асоба | род дзейнасці = дырэктар Віленскага тэатра }}'''Геркулан Юзаф Абрамовіч''' герба [[Любіч (герб)|Любіч]] ([[1805]], [[Вільня]] - [[21 студзеня]] [[1873]], Вільня) — генерал расійскай арміі, дырэктар тэатра ў Вільні. Быў сынам Юзафа (віленскага харужага) і Марыяны, народжанай Халхоўскай. Служыў у царскай арміі, даслужыўся да звання [[Генерал-лейтэнант|генерал-лейтэнанта]]. [[Файл:Вільня. Бернардзінскія могілкі. Геркулан Абрамовіч (1873).jpg|міні|Надмагілле Геркулана Абрамовіча на Бернардзінскіх могілках у Вільні]] У 1849 годзе зволіўся з войска і па даручэнні расійскіх уладаў стаў дырэктарам Віленскага тэатра. На працягу прыкладна дванаццаці гадоў працы на гэтай пасадзе (да [[1861|1861 года]]) ён вылучаўся галоўным чынам сваёй заклапочанасцю операй; прывозіў у Вільню вядомых спевакоў, а ў [[1854|1854 годзе]] арганізаваў першую пастаноўку «''[[Галька (опера)|Галькі]]»'' [[Станіслаў Манюшка|Манюшкі]] прафесійнымі артыстамі. Яго пахавалі на [[Бернардзінскія могілкі (Вільня)|Бернардзінскіх могілках]]. == Бібліяграфія == * ''Słownik biograficzny teatru polskiego (pod redakcją Zbigniewa Raszewskiego),'' Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Абрамовіч, Геркулан}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1873 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1805 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Бернардзінскіх могілках]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] q73pdwob8f5x6pqbglrj8a3dyksm3gk Ямпільскі раён 0 817425 5222663 2026-10-21T09:31:26Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «'''Ямпільскі раён''': * [[Ямпільскі раён (Вінніцкая вобласць)|Ямпільскі раён]] — раён у Вінніцкай вобласці * [[Ямпільскі раён (Сумская вобласць)|Ямпільскі раён]] — раён у Сумской вобласці {{неадназначнасць|атп}}» 5222663 wikitext text/x-wiki '''Ямпільскі раён''': * [[Ямпільскі раён (Вінніцкая вобласць)|Ямпільскі раён]] — раён у Вінніцкай вобласці * [[Ямпільскі раён (Сумская вобласць)|Ямпільскі раён]] — раён у Сумской вобласці {{неадназначнасць|атп}} 2jdwevo2eg2p8y43ua7zp2j4x5sf0fq Акерманская канвенцыя 0 817426 5222669 2026-10-21T09:32:51Z Ueschar 151377 Новая старонка: «[[Файл:Akkerman Conference.jpg|міні|Перамовы ў Акермане 25 верасня 1826 года]]'''Акерма́нская канве́нцыя''' — міжнароднае пагадненне паміж [[Расійская імперыя|Расійскай]] і [[Асманская імперыя|Асманскай імперыямі]], падпісанае 25 верасня (7 кастрычніка) [[1826]] года ў горадз...» 5222669 wikitext text/x-wiki [[Файл:Akkerman Conference.jpg|міні|Перамовы ў Акермане 25 верасня 1826 года]]'''Акерма́нская канве́нцыя''' — міжнароднае пагадненне паміж [[Расійская імперыя|Расійскай]] і [[Асманская імперыя|Асманскай імперыямі]], падпісанае 25 верасня (7 кастрычніка) [[1826]] года ў горадзе [[Білгарад-Дністроўскі|Акерман]] (цяпер Белгарад-Днястроўскі, [[Украіна]]). Дапаўняла [[Бухарэсцкі мірны дагавор (1812)|Бухарэсцкі мірны дагавор 1812 года]] і пашырала палітычны ўплыў Расіі на [[Балканскі паўвостраў|Балканах]].<ref name="bel">Акерманская канвенцыя 1826 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 190. — [https://verbum.by/belen/АКЕРМАНСКАЯ%20КАНВЕНЦЫЯ%201826 Электронная версія].</ref> == Перадумовы і ўмовы == Заключэнню канвенцыі папярэднічала абвастрэнне расійска-турэцкіх адносін праз невыкананне Асманскай імперыяй умоў Бухарэсцкага міру, абмежаванні гандлёвага суднаходства і становішча хрысціянскіх народаў Балкан. У сакавіку 1826 года расійскі імператар [[Мікалай I]] запатрабаваў ад асманскага ўрада выканання ранейшых заабавязанняў, пасля чаго пачаліся перамовы.<ref name="sov">Окунь С. Б. [https://gufo.me/dict/history_encyclopedia/АККЕРМАНСКАЯ_КОНВЕНЦИЯ_1826 Аккерманская конвенция 1826] // Советская историческая энциклопедия.</ref> [[Файл:RomanianPrincipalities1812-1829.jpg|міні|[[Малдавія]] і [[Валахія]] ў 1812—1829 гадах|злева]] Паводле канвенцыі Асманская імперыя прызнала ўзгодненую з Расіяй размежавальную лінію на [[Дунай|Дунаі]] і абавязалася забяспечыць расійскім гандлёвым суднам свабоднае плаванне ў сваіх водах, а купцам — бесперашкодны гандаль на сваёй тэрыторыі. У [[Дунайскія княствы|Дунайскіх княствах]] аднаўлялася мясцовае самакіраванне, вызначаўся парадак прызначэння і адхілення ад улады гаспадароў. Канвенцыя таксама ўстанаўлівала прынцыпы будучага аўтаномнага ўладкавання [[Сербія|Сербіі]], у тым ліку самастойнасць яе ўнутранага кіравання і вяртанне раней адабраных тэрыторый.<ref name="bel"/><ref name="sov"/> Пагадненне ўмацавала ўплыў Расійскай імперыі ў Дунайскіх княствах і на Балканскім паўвостраве, абмежаваўшы магчымасці непасрэднага ўмяшання асманскіх улад у іх унутраныя справы.<ref name="bel"/>{{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Акерманская канвенцыя 1826||190}} == Спасылкі == * [https://mjp.univ-perp.fr/traites/1826ackerman.htm Тэкст Акерманскай канвенцыі 1826 года] {{ref-fr}} — Digithèque de matériaux juridiques et politiques, Універсітэт Перпіньяна. [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Асманскай імперыі]] [[Катэгорыя:1826]] nh4msxu0tqmex51etettman31djwxz0 5222674 5222669 2026-10-21T09:35:37Z Ueschar 151377 вікіфікацыя 5222674 wikitext text/x-wiki [[Файл:Akkerman Conference.jpg|міні|Перамовы ў Акермане 25 верасня 1826 года]]'''Акерма́нская канве́нцыя''' — міжнароднае пагадненне паміж [[Расійская імперыя|Расійскай]] і [[Асманская імперыя|Асманскай імперыямі]], падпісанае [[25 верасня]] (7 кастрычніка) [[1826]] года ў горадзе [[Білгарад-Дністроўскі|Акерман]] (цяпер Белгарад-Днястроўскі, [[Украіна]]). Дапаўняла [[Бухарэсцкі мірны дагавор (1812)|Бухарэсцкі мірны дагавор 1812 года]] і пашырала палітычны ўплыў Расіі на [[Балканскі паўвостраў|Балканах]].<ref name="bel">Акерманская канвенцыя 1826 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 190. — [https://verbum.by/belen/АКЕРМАНСКАЯ%20КАНВЕНЦЫЯ%201826 Электронная версія].</ref> == Перадумовы і ўмовы == Заключэнню канвенцыі папярэднічала абвастрэнне расійска-турэцкіх адносін праз невыкананне Асманскай імперыяй умоў Бухарэсцкага міру, абмежаванні гандлёвага суднаходства і становішча хрысціянскіх народаў Балкан. У сакавіку 1826 года расійскі імператар [[Мікалай I]] запатрабаваў ад асманскага ўрада выканання ранейшых заабавязанняў, пасля чаго пачаліся перамовы.<ref name="sov">Окунь С. Б. [https://gufo.me/dict/history_encyclopedia/АККЕРМАНСКАЯ_КОНВЕНЦИЯ_1826 Аккерманская конвенция 1826] // Советская историческая энциклопедия.</ref> [[Файл:RomanianPrincipalities1812-1829.jpg|міні|[[Малдавія]] і [[Валахія]] ў 1812—1829 гадах|злева]] Паводле канвенцыі Асманская імперыя прызнала ўзгодненую з Расіяй размежавальную лінію на [[Дунай|Дунаі]] і абавязалася забяспечыць расійскім гандлёвым суднам свабоднае плаванне ў сваіх водах, а купцам — бесперашкодны гандаль на сваёй тэрыторыі. У [[Дунайскія княствы|Дунайскіх княствах]] аднаўлялася мясцовае самакіраванне, вызначаўся парадак прызначэння і адхілення ад улады гаспадароў. Канвенцыя таксама ўстанаўлівала прынцыпы будучага аўтаномнага ўладкавання [[Сербія|Сербіі]], у тым ліку самастойнасць яе ўнутранага кіравання і вяртанне раней адабраных тэрыторый.<ref name="bel"/><ref name="sov"/> Пагадненне ўмацавала ўплыў Расійскай імперыі ў Дунайскіх княствах і на Балканскім паўвостраве, абмежаваўшы магчымасці непасрэднага ўмяшання асманскіх улад у іх унутраныя справы.<ref name="bel"/>{{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Акерманская канвенцыя 1826||190}} == Спасылкі == * [https://mjp.univ-perp.fr/traites/1826ackerman.htm Тэкст Акерманскай канвенцыі 1826 года] {{ref-fr}} — Digithèque de matériaux juridiques et politiques, Універсітэт Перпіньяна. [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Асманскай імперыі]] [[Катэгорыя:1826]] myll9x74b0hd0mhc5y4fujnqj3mdtdl 5222716 5222674 2026-10-21T10:40:18Z Ueschar 151377 удакладненне 5222716 wikitext text/x-wiki [[Файл:Akkerman Conference.jpg|міні|Перамовы ў Акермане 25 верасня 1826 года]]'''Акерма́нская канве́нцыя''' — міжнароднае пагадненне паміж [[Расійская імперыя|Расійскай]] і [[Асманская імперыя|Асманскай імперыямі]], падпісанае [[25 верасня]] (7 кастрычніка) [[1826]] года ў горадзе [[Білгарад-Дністроўскі|Акерман]] (цяпер Белгарад-Днястроўскі, [[Украіна]]). Дапаўняла [[Бухарэсцкі мірны дагавор (1812)|Бухарэсцкі мірны дагавор 1812 года]] і пашырала палітычны ўплыў Расіі на [[Балканскі паўвостраў|Балканах]].<ref name="bel">Акерманская канвенцыя 1826 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 190. — [https://verbum.by/belen/АКЕРМАНСКАЯ%20КАНВЕНЦЫЯ%201826 Электронная версія].</ref> == Перадумовы і ўмовы == Заключэнню канвенцыі папярэднічала абвастрэнне расійска-турэцкіх адносін праз невыкананне Асманскай імперыяй умоў Бухарэсцкага міру, абмежаванні гандлёвага суднаходства і становішча хрысціянскіх народаў Балкан. У сакавіку 1826 года расійскі імператар [[Мікалай I]] запатрабаваў ад асманскага ўрада выканання ранейшых заабавязанняў, пасля чаго пачаліся перамовы.<ref name="sov">Окунь С. Б. [https://gufo.me/dict/history_encyclopedia/АККЕРМАНСКАЯ_КОНВЕНЦИЯ_1826 Аккерманская конвенция 1826] // Советская историческая энциклопедия.</ref> [[Файл:RomanianPrincipalities1812-1829.jpg|міні|[[Малдавія]] і [[Валахія]] ў 1812—1829 гадах|злева]] Паводле канвенцыі Асманская імперыя прызнала ўзгодненую з Расіяй размежавальную лінію на [[Дунай|Дунаі]] і абавязалася забяспечыць расійскім гандлёвым суднам свабоднае плаванне ў сваіх водах, а купцам — бесперашкодны гандаль на сваёй тэрыторыі. У [[Дунайскія княствы|Дунайскіх княствах]] аднаўлялася мясцовае самакіраванне, вызначаўся парадак прызначэння і адхілення ад улады гаспадароў. Канвенцыя таксама ўстанаўлівала прынцыпы будучага аўтаномнага ўладкавання [[Сербскае княства|Сербіі]], у тым ліку самастойнасць яе ўнутранага кіравання і вяртанне раней адабраных тэрыторый.<ref name="bel"/><ref name="sov"/> Пагадненне ўмацавала ўплыў Расійскай імперыі ў Дунайскіх княствах і на Балканскім паўвостраве, абмежаваўшы магчымасці непасрэднага ўмяшання асманскіх улад у іх унутраныя справы.<ref name="bel"/>{{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Акерманская канвенцыя 1826||190}} == Спасылкі == * [https://mjp.univ-perp.fr/traites/1826ackerman.htm Тэкст Акерманскай канвенцыі 1826 года] {{ref-fr}} — Digithèque de matériaux juridiques et politiques, Універсітэт Перпіньяна. [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Асманскай імперыі]] [[Катэгорыя:1826]] ltbs3iyk77zmm9kz5gppr9zrev8yy1e Галька (опера) 0 817427 5222676 2026-10-21T09:47:08Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79912365|Halka (opera)]]» 5222676 wikitext text/x-wiki {{Опера}}«'''Га́лька'''» ({{lang-pl|Halka}}) — опера [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]] на лібрэта [[Уладзімір Вольскі|Уладзіміра Вольскага]]. Створана ў [[Вільня|Вільні]] ў 1846—1847 гг. у двух актах (так званая віленская рэдакцыя); упершыню выканана ў Вільні ў канцэртнай форме 1 студзеня 1848 г., а на сцэне — у Віленскім тэатры 16 лютага 1854 г. Пашыраная да чатырох актаў рэдакцыя з поспехам паказана ў [[Вялікі тэатр (Варшава)|Вялікім тэатры ў Варшаве]] 1 студзеня 1858 г.<ref name="Hauptman">Hauptman-Fischer E. Analiza źródłoznawcza Halki Stanisława Moniuszki. Hipotezy dotyczące rękopisu WTM 627/M // Krytyka Muzyczna. — [б. г.]. — Т. II. — S. 1—11.</ref><ref name="Libreta">Лібрэта опер Станіслава Манюшкі / склад. В. Скорабагатаў; прадмова і камент. С. Немагай. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2020. — 376 с. — ISBN 978-985-11-1197-4.</ref> Лічыцца найбольш вядомай польскай операй і адной з вяршынь опернай творчасці кампазітара, які нарадзіўся ў [[Убель|Убелі]] пад [[Мінск|Мінскам]] і каля васямнаццаці гадоў (1840—1858) жыў і працаваў у Вільні.<ref name="Narkowicz">Narkowicz L. Stanisław Moniuszko w Wilnie (1819—1872). — Wilno: Wydawnictwo Polskie w Wilnie, 2014. — S. 108—117, 160—161, 163—167. — ISBN 978-9986-542-49-0.</ref><ref name="Libreta" /> == Гісторыя стварэння == У 1846 г. Манюшка, які шукаў лібрэта для оперы, пазнаёміўся ў [[Варшава|Варшаве]] з маладым паэтам Уладзімірам Вольскім, блізкім да так званай «варшаўскай багемы». Вольскі пагадзіўся напісаць лібрэта паводле ўласнай паэмы «Галька» (выдадзенай у 1845 г. са значнымі цэнзурнымі скарачэннямі); сюжэт быў блізкі і да аповесці «Гаранка» (''Góralka'') фалькларыста [[Казімір Уладзіслаў Вуйціцкі|Казіміра Уладзіслава Вуйціцкага]].<ref name="Swartz">Swartz A. Moniuszko’s Halka and the Revival of the Noble Traditions at the Teatr Wielki // The Polish Review. — 2006. — Vol. 51, № 3/4. — P. 325—349.</ref><ref name="Libreta" /> Паводле сведчанняў сучаснікаў, Вольскі напісаў лібрэта за тры-чатыры дні.<ref name="Libreta" /> У сярэдзіне верасня 1846 г., вярнуўшыся ў Вільню, Манюшка ўзяўся за працу; ужо восенню ён паказваў бацькам першыя фрагменты, а ў маі 1847 г. быў гатовы клавір. Лібрэта было выдадзена ў Вільні за кошт кампазітара (цэнзурны дазвол датаваны 28 лістапада 1847 г.).<ref name="Hauptman" /> Улетку 1847 г. Манюшка павёз партытуру ў Варшаву, дзе адбылося некалькі рэпетыцый, аднак тады пастаноўка не адбылася — з-за адсутнасці ўплывовага пратэктара і вострай сацыяльнай тэматыкі, якая выклікала асцярогу ў дырэкцыі тэатра і цэнзуры.<ref name="Hauptman" /><ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /> == Віленская «Галька» == === Канцэртная прэм’ера (1848) === Не дачакаўшыся варшаўскай пастаноўкі, Манюшка арганізаваў у Вільні выкананне оперы ў канцэртнай форме — без касцюмаў і дэкарацый, сіламі пераважна аматараў, у зале дома сваіх сваякоў Мюлераў на Нямецкай вуліцы. Партыю Ёнтака (тады — барытон) выканаў прафесійны спявак [[Ахіла Банольдзі]], якому кампазітар прысвяціў твор; афішу надрукаваў [[Юзаф Завадскі]]. Слухачамі былі пераважна сваякі, сябры і суседзі Манюшкаў і Мюлераў.<ref name="Narkowicz" /><ref name="Hauptman" /> Прэм’ера датуецца 1 студзеня 1848 г.<ref name="Hauptman" /><ref name="Zorawska">Żórawska-Witkowska A. [Рэцэнзія] Stanisław Moniuszko, Halka. Partytura orkiestrowa (Warszawa 1861). Wydanie faksymilowe, wstęp i komentarze G. Zieziula. Warszawa, 2012 // Studia Chopinowskie. — 2019. — № 1 (3). — S. 95—98.</ref><ref>Л. Нарковіч піша, што першае выкананне адбылося 20 снежня 1847 г., а другое — у Новы год 1848 г. Аднак 20 снежня 1847 г. паводле юліянскага календара адпавядае 1 студзеня 1848 г. паводле грыгарыянскага, таму, магчыма, гаворка пра адну і тую ж падзею.</ref> Клавір двухактовай рэдакцыі захаваўся ў аўтографе ў Познаньскім таварыстве сяброў навук і выдадзены крытычна Э. Новачыкам (1985); у 1850 г. у Вільні былі надрукаваны асобныя фрагменты оперы.<ref name="Hauptman" /> === Першая сцэнічная пастаноўка (1854) === 16 лютага 1854 г. «Галька» была ўпершыню пастаўлена на прафесійнай сцэне — у Віленскім гарадскім тэатры, які месціўся ў будынку [[Віленская ратуша|ратушы]].<ref name="Hauptman" /><ref name="Narkowicz" /> Дэкарацыі выканаў віленскі мастак [[Вінцэнт Дмахоўскі]]. Галоўныя партыі спявалі Валерыя Росткоўская (Галька), тэнар Эмануэль Клячынскі (Ёнтак) і Людвік Кярсноўскі (Чашнік).<ref name="Narkowicz" /><ref name="Hauptman" /> Відаць, менавіта для гэтай пастаноўкі партыя Ёнтака была перапісана для тэнара; Э. Гаўптман-Фішэр мяркуе, што тады ж кампазітар унёс і іншыя змены (новы дуэт Ёнтака і Януша ў фінале I акта, транспазіцыі шэрагу нумароў), і атаясамлівае гэтую «віленскую сцэнічную» рэдакцыю з рукапісам, які захоўваецца ў бібліятэцы Варшаўскага музычнага таварыства (WTM 627/M).<ref name="Hauptman" /> Каб пазбегнуць непажаданых палітычных асацыяцый з падзеямі 1846 г. ([[Галіцкая разня]], [[Кракаўскае паўстанне]]), на двухмоўнай (польска-рускай) афішы дзеянне было аднесена да XVIII ст. Спектакль пачынаўся а 19-й гадзіне; былі прададзеныя 196 білетаў па цане ад 30 капеек (галерэя) да 4 рублёў; збор склаў 254 рублі 10 капеек пры выдатках каля 48 рублёў.<ref name="Narkowicz" /> Публіка прыняла оперу захоплена, а словы «''Starodawne dwa klejnoty, / Godła męstwa, godła cnoty''» сталі крылатымі. Крытыка была падзеленая: [[Вацлаў Пшыбыльскі]] ў «Gazeta Warszawska» папракаў кампазітара ў тым, што ён «пакідае пляму на нашых продках, зусім не заслужаную», а [[Караль Балінскі]] назваў твор «шкодным» і «нелагічным».<ref name="Narkowicz" /> Да 1864 г., калі ўлады закрылі польскі тэатр у Вільні, «Гальку» паказалі тут каля 50 разоў.<ref name="Narkowicz" /> == Варшаўская рэдакцыя == Пасля смерці [[Мікалай I|Мікалая I]] і змякчэння палітычнага рэжыму ў Варшаве вырашылі вярнуцца да оперы, рукапіс якой захоўваўся ў бібліятэцы тэатра. У 1857 г. Манюшка, па патрабаванні дырэкцыі, пераапрацаваў твор: у лісце да дырэктара оперы [[Джавані Кватрыні|Джавани Кватрыні]] (чэрвень 1857) ён пералічыў змены — партыя Ёнтака для тэнара, новы дуэт Ёнтака і Януша, транспазіцыі, паланэз, які мусіць танцавацца, і горскія танцы ў II акце.<ref name="Hauptman" /> Улетку і восенню 1857 г. кампазітар дапісаў новы паланэз і арыю Стольніка, [[Мазурка|мазур]], горскія танцы, арыю Януша і вялікую сцэну Ёнтака «Шумяць елі» (''Szumią jodły''), а таксама арыю Галькі «Калі б ранішнім сонцам» (''Gdybym rannym słonkiem''); опера была пашырана да чатырох актаў, а Вольскі адпаведна дапрацаваў лібрэта.<ref name="Hauptman" /><ref name="Swartz" /><ref name="Narkowicz" /> Варшаўская прэм’ера адбылася 1 студзеня 1858 г.; галоўныя партыі выконвалі Пауліна Рывалі (Галька), Юльян Добрскі (Ёнтак) і Вільгельм Трошэль (Стольнік), дырыжыраваў Я. Кватрыні, рэжысёрам быў тэнар [[Леапольд Матушынскі]]. Поспех быў велізарны: толькі за першы год опера прайшла ў Варшаве 36—40 разоў, а да 1865 г. — 100 разоў.<ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /><ref name="Zorawska" /> Дзякуючы «Гальцы» Манюшка ў 1858 г. атрымаў пасаду дырыжора (дырэктара) польскай оперы ў Варшаве і перабраўся туды з Вільні.<ref name="Narkowicz" /> У 1861 г. выдавецтва «Гебетнер і Вольф» выпусціла поўную аркестравую партытуру «Галькі» — першае ў польскіх умовах выданне поўнай опернай партытуры, якое, паводле Г. Зязюлі, зрабіла магчымымі замежныя пастаноўкі.<ref name="Zorawska" /> Сучаснікі часам называлі варшаўскую рэдакцыю «матылём», а віленскую — «лялечкай»; але шэраг даследчыкаў, у тым ліку Т. Качыньскі, лічаць двухактовую віленскую рэдакцыю больш цэласнай драматургічна і больш сучаснай для свайго часу.<ref name="Narkowicz" /> == Сюжэт == Паводле чатырохактовай рэдакцыі.<ref name="Sondorova">Sondorová D. Zrod národnej opery v Poľsku // GRANT Journal. — Vol. 10, № 1. — S. 46—48.</ref><ref name="Swartz" /><ref name="Narkowicz" /> * '''I акт.''' У доме Стольніка святкуюць заручыны яго дачкі Зоф’і з маладым шляхціцам Янушам (паланэз, мазур). З’яўляецца Галька — бедная горская дзяўчына, якую Януш спакусіў і якая чакае ад яго дзіцяці. Януш адсылае яе дадому, абяцаючы, што яны пачнуць новае жыццё. * '''II акт.''' Галька марна чакае Януша ля ракі. Замест яго прыходзіць Ёнтак, які шчыра кахае Гальку і раскрывае ёй вочы на здраду пана. * '''III акт.''' Горская вёска (горскія танцы). Сюды Ёнтак прыводзіць змучаную гора Гальку. У вёску прыязджаюць Януш і Зоф’я, каб ажаніцца ў мясцовым касцёле. * '''IV акт.''' Ёнтак спявае пра сваё нешчаслівае каханне («Шумяць елі»). Галька, у якой памірае з голаду дзіця, спачатку думае пра помсту, але адмаўляецца ад яе, благаслаўляе Януша і кідаецца ў раку. Дзейныя асобы: Стольнік, Зоф’я, яго дачка, Януш, Галька (сапрана), Ёнтак (тэнар), Дземба, прыхлябатнік Стольніка, Дудар, хор, балет. У віленскай рэдакцыі бацька Зоф’і — Чашнік, а замест Дзембы выступае маршалак; партыя Ёнтака пісалася для высокага барытона, а Януша — для баса.<ref name="Libreta" /><ref name="Hauptman" /> == Музыка == У «Гальцы» Манюшка спалучыў італьянскую оперную традыцыю (меладычнасць, будова сцэн) з элементамі польскай нацыянальнай музыкі — рытмамі [[Паланэз|паланэза]] і [[Мазурка|мазуркі]], стылізацыяй народных танцаў і песень.<ref name="Sondorova" /> А. Сварц адзначае, што паланэз і мазур у I акце выконваюць функцыю сацыяльнай характарыстыкі шляхты, у той час як горскія танцы III акта — сялянскага свету; самі «горскія танцы», аднак, не грунтуюцца на сапраўдных татранскіх мелодыях.<ref name="Swartz" /> Опера не мае размоўных дыялогаў, што адрознівала яе ад папулярных тады вадэвіляў і аперэтак; [[Святлена Мікалаеўна Немагай|Святлена Немагай]] называе двухактовую «Гальку» першай операй-seria Манюшкі і вяршыняй яго опернай творчасці 1840-х гг.<ref name="Libreta" /> Найбольш папулярнымі нумарамі сталі ўверцюра, паланэз і мазур, арыі Галькі «Калі б ранішнім сонцам» і «Як ад віхуры куст паламаны», думка Ёнтака «Шумяць елі».<ref name="Narkowicz" /> == Пастаноўкі == === У XIX ст. === Чатырохактовая «Галька» вярнулася ў Вільню 26 лістапада 1860 г.; яе спявалі тыя ж Росткоўская, Клячынскі і Кярсноўскі, а ў пастаноўцы 7 студзеня 1861 г. — П. Беласкурскі (Стольнік), В. Новакоўскі (Януш), П. Цэлінгер (Ёнтак) і інш. Дэкарацыі III акта выканаў [[Альберт Жамет]]. Паводле Л. Нарковіч, віленцы так і не прынялі новую рэдакцыю, аддаючы перавагу сваёй, «тут народжанай».<ref name="Narkowicz" /> Віленскі скрыпач і капельмайстар [[Ян Мацкевіч]], які дапамагаў кампазітару пры пастаноўцы 1854 г., у 1861 г. дырыжыраваў «Галькай» у [[Гродна|Гродне]] і [[Коўна|Коўне]].<ref name="Narkowicz" /> У 1856 г. опера прагучала ў [[Мінск|Мінску]].<ref name="NLB">[https://www.nlb.by/by/infarmatsyynyya-resursy/elektronnyya-infarmatsyynyya-resursy/resursy-natsyyanalnay-bibliyateki-belarusi/virtualnyya-praekty-vysta-ki-i-kalektsyi/virtualnyya-praekty-bibliyateki/tvory-s-manyushki-na-belaruskay-stsene/ Творы С. Манюшкі на беларускай сцэне] // Нацыянальная бібліятэка Беларусі.</ref> Пры жыцці кампазітара «Галька» была пастаўлена ў [[Львоў|Львове]] (1867), [[Прага|Празе]] (1868, у Часовым тэатры пад кіраўніцтвам [[Бедржых Сметана|Бедржыха Сметаны]]), [[Масква|Маскве]] (1869) і [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] (1870, Марыінскі тэатр), неўзабаве пасля яго смерці — у [[Кіеў|Кіеве]] (1874).<ref name="Zorawska" /><ref name="Sondorova" /> Пецярбургскую пастаноўку рэзка ацаніў [[Аляксандр Мікалаевіч Сяроў|А. Сяроў]], які лічыў сюжэт «вельмі простым і звычайным».<ref name="Swartz" /> Спробы Манюшкі паставіць оперу ў [[Парыж|Парыжы]] падчас яго паездак 1858 і 1861—1862 гг. не мелі поспеху.<ref name="Zorawska" /> === Вільня ў XX—XXI ст. === 19 верасня 1922 г., у дзень адкрыцця ў Вільні помніка Манюшку і 75-годдзя оперы, «Галька» была паказана ў віленскім тэатры «Лютня» (рэжысёр Адам Людвіг, Галька — Ванда Гендрых). Двухактовая віленская рэдакцыя, паводле Л. Нарковіч, пасля смерці кампазітара ставілася толькі некалькі разоў: у віленскай «Рэдуце» (1922, 1926), у Кракаўскай оперы (1931), у Брайтане (1984) і ў Варшаўскай камернай оперы (2011).<ref name="Narkowicz" /> У 2000 г. Літоўскі музычны тэатр у [[Клайпеда|Клайпедзе]] выканаў «Гальку» ў канцэртнай форме пад кіраўніцтвам Стасіса Домаркаса — гэта была першая пасляваенная пастаноўка оперы ў Літве.<ref name="Narkowicz" /> === У Беларусі === У 1924 г. спявак і рэжысёр [[Вячаслаў Селях]], які арганізоўваў у Мінску беларускую оперу, планаваў паставіць «Гальку» па-беларуску ў перакладзе [[Янка Купала|Янкі Купалы]]; пераклад чатырохактовай рэдакцыі Купала завяршыў у 1922 г. і надрукаваў у 4-м томе свайго збору твораў (1928), але пастаноўка не адбылася. Я. Пушча ў рэцэнзіі на гэты том назваў «Гальку» «шляхецкай операй» і выказаў здзіўленне выбарам Купалы.<ref name="Libreta" /> З-за шматлікіх неадпаведнасцей націскаў у тэксце і музыцы пераклад Купалы не прыдатны для выканання без рэдагавання.<ref name="Libreta" /> 6 сакавіка 1975 г. адбылася прэм’ера чатырохактовай «Галькі» ў [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета БССР]] (на рускай мове ў перакладзе Мікалая Бірукова). Рэжысёр — Баляслаў Янкоўскі з Вроцлава, музычны кіраўнік і дырыжор — Яраслаў Вашчак, мастак — [[Яўген Ждан]], балетмайстар — Віталь Бутрымовіч. Партыю Галькі спявалі Ганна Лебедзева, Клаўдзія Старыкава, Ірына Шыкунова, Тамара Шымко, Ёнтака — Міхаіл Галкоўскі, Віктар Гур’еў, Аляксандр Дэдзік, Уладзімір Іваноўскі.<ref name="Libreta" /> Для выканання галоўных партый былі запрошаны салісты Лодзінскага тэатра Галіна Раманоўска і оперы Шлёнска ў Катавіцах Баляслаў Паўлюс, а за дырыжорскім пультам стаяў выхаванец Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі Леў Лях.<ref name="NLB" /><ref>Магчыма, гаворка пра асобныя спектаклі з запрошанымі салістамі; у афішы прэм’еры, прыведзенай у выданні «Лібрэта опер Станіслава Манюшкі», музычным кіраўніком і дырыжорам названы Я. Вашчак.</ref> 5 красавіка 2019 г. Оперная студыя [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]] ўпершыню выканала па-беларуску двухактовую (віленскую) рэдакцыю «Галькі» ў перакладзе Святланы Немагай (дырыжор Ганна Маторная, рэжысёр Сяргей Аграновіч; Галька — Дар’я Ваўковіч, Ёнтак — Міхаіл Клепец, Януш — Уладзіслаў Барткевіч).<ref name="Libreta" /> У 2020 г. абодва беларускія пераклады — двухактовай рэдакцыі (С. Немагай) і чатырохактовай (Я. Купала) — былі выдадзены ў зборніку «Лібрэта опер Станіслава Манюшкі».<ref name="Libreta" /> == Ацэнкі == Ужо першыя варшаўскія рэцэнзенты ўбачылі ў «Гальцы» «новы перыяд у гісторыі польскай оперы»; Юзаф Кеніг, з ініцыятывы якога оперу дасталі з архіва, адзначаў, што Манюшка ў першым жа творы «здолеў быць так моцна самім сабою».<ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /> Іншыя крытыкі папракалі оперу ў тым, што яна «ятрыць саслоўі» і «распальвае класавую нянавісць».<ref name="Narkowicz" /> У польскай традыцыі «Галька» лічыцца першай польскай нацыянальнай операй, а Манюшка — «бацькам польскай оперы».<ref name="Zorawska" /> С. Немагай падкрэслівае, што «Галька» была створана ў Вільні і што Манюшка, аўтар таксама «Ідыліі» на лібрэта [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], стаў пачынальнікам нацыянальных опер двух народаў — беларускага і польскага.<ref name="Libreta" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references><ref name="Hauptman" /> <ref name="Narkowicz" /> <ref name="Libreta" /> <ref name="Swartz" /> <ref name="Zorawska" /> <ref name="Sondorova" /> <ref name="NLB" /></references> == Літаратура == * Moniuszko S. Halka. Opera we dwóch aktach. Libretto Włodzimierza Wolskiego. Wyciąg fortepianowy / red. E. Nowaczyk. — Kraków, 1985. * Moniuszko S. Halka. Libretto Włodzimierza Wolskiego. Partytura orkiestrowa (Warszawa 1861). Wydanie faksymilowe / wstęp i komentarze G. Zieziula. — Warszawa: IS PAN; Liber Pro Arte, 2012. — T. 1—4. * Rudziński W. Stanisław Moniuszko: studia i materiały. — Kraków, 1955. — Cz. 1. [[Катэгорыя:Оперы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Оперы Станіслава Манюшкі]] 6ne7rsdn9u6jrmb9sh5z7q9pzixzom6 5222677 5222676 2026-10-21T09:48:00Z Aliaksei Lastouski 75892 5222677 wikitext text/x-wiki {{Опера}}«'''Га́лька'''» ({{lang-pl|Halka}}) — опера [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]] на лібрэта [[Уладзімір Вольскі|Уладзіміра Вольскага]]. Створана ў [[Вільня|Вільні]] ў 1846—1847 гг. у двух актах (так званая віленская рэдакцыя); упершыню выканана ў Вільні ў канцэртнай форме 1 студзеня 1848 г., а на сцэне — у Віленскім тэатры 16 лютага 1854 г. Пашыраная да чатырох актаў рэдакцыя з поспехам паказана ў [[Вялікі тэатр (Варшава)|Вялікім тэатры ў Варшаве]] 1 студзеня 1858 г.<ref name="Hauptman">Hauptman-Fischer E. Analiza źródłoznawcza Halki Stanisława Moniuszki. Hipotezy dotyczące rękopisu WTM 627/M // Krytyka Muzyczna. — [б. г.]. — Т. II. — S. 1—11.</ref><ref name="Libreta">Лібрэта опер Станіслава Манюшкі / склад. В. Скорабагатаў; прадмова і камент. С. Немагай. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2020. — 376 с. — ISBN 978-985-11-1197-4.</ref> Лічыцца найбольш вядомай польскай операй і адной з вяршынь опернай творчасці кампазітара, які нарадзіўся ў [[Убель|Убелі]] пад [[Мінск|Мінскам]] і каля васямнаццаці гадоў (1840—1858) жыў і працаваў у Вільні.<ref name="Narkowicz">Narkowicz L. Stanisław Moniuszko w Wilnie (1819—1872). — Wilno: Wydawnictwo Polskie w Wilnie, 2014. — S. 108—117, 160—161, 163—167. — ISBN 978-9986-542-49-0.</ref><ref name="Libreta" /> == Гісторыя стварэння == У 1846 г. Манюшка, які шукаў лібрэта для оперы, пазнаёміўся ў [[Варшава|Варшаве]] з маладым паэтам Уладзімірам Вольскім, блізкім да так званай «варшаўскай багемы». Вольскі пагадзіўся напісаць лібрэта паводле ўласнай паэмы «Галька» (выдадзенай у 1845 г. са значнымі цэнзурнымі скарачэннямі); сюжэт быў блізкі і да аповесці «Гаранка» (''Góralka'') фалькларыста [[Казімір Уладзіслаў Вуйціцкі|Казіміра Уладзіслава Вуйціцкага]].<ref name="Swartz">Swartz A. Moniuszko’s Halka and the Revival of the Noble Traditions at the Teatr Wielki // The Polish Review. — 2006. — Vol. 51, № 3/4. — P. 325—349.</ref><ref name="Libreta" /> Паводле сведчанняў сучаснікаў, Вольскі напісаў лібрэта за тры-чатыры дні.<ref name="Libreta" /> У сярэдзіне верасня 1846 г., вярнуўшыся ў Вільню, Манюшка ўзяўся за працу; ужо восенню ён паказваў бацькам першыя фрагменты, а ў маі 1847 г. быў гатовы клавір. Лібрэта было выдадзена ў Вільні за кошт кампазітара (цэнзурны дазвол датаваны 28 лістапада 1847 г.).<ref name="Hauptman" /> Улетку 1847 г. Манюшка павёз партытуру ў Варшаву, дзе адбылося некалькі рэпетыцый, аднак тады пастаноўка не адбылася — з-за адсутнасці ўплывовага пратэктара і вострай сацыяльнай тэматыкі, якая выклікала асцярогу ў дырэкцыі тэатра і цэнзуры.<ref name="Hauptman" /><ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /> == Віленская «Галька» == === Канцэртная прэм’ера (1848) === Не дачакаўшыся варшаўскай пастаноўкі, Манюшка арганізаваў у Вільні выкананне оперы ў канцэртнай форме — без касцюмаў і дэкарацый, сіламі пераважна аматараў, у зале дома сваіх сваякоў Мюлераў на Нямецкай вуліцы. Партыю Ёнтака (тады — барытон) выканаў прафесійны спявак [[Ахіла Банольдзі]], якому кампазітар прысвяціў твор; афішу надрукаваў [[Юзаф Завадскі]]. Слухачамі былі пераважна сваякі, сябры і суседзі Манюшкаў і Мюлераў.<ref name="Narkowicz" /><ref name="Hauptman" /> Прэм’ера датуецца 1 студзеня 1848 г.<ref name="Hauptman" /><ref name="Zorawska">Żórawska-Witkowska A. [Рэцэнзія] Stanisław Moniuszko, Halka. Partytura orkiestrowa (Warszawa 1861). Wydanie faksymilowe, wstęp i komentarze G. Zieziula. Warszawa, 2012 // Studia Chopinowskie. — 2019. — № 1 (3). — S. 95—98.</ref><ref>Л. Нарковіч піша, што першае выкананне адбылося 20 снежня 1847 г., а другое — у Новы год 1848 г. Аднак 20 снежня 1847 г. паводле юліянскага календара адпавядае 1 студзеня 1848 г. паводле грыгарыянскага, таму, магчыма, гаворка пра адну і тую ж падзею.</ref> Клавір двухактовай рэдакцыі захаваўся ў аўтографе ў Познаньскім таварыстве сяброў навук і выдадзены крытычна Э. Новачыкам (1985); у 1850 г. у Вільні былі надрукаваны асобныя фрагменты оперы.<ref name="Hauptman" /> === Першая сцэнічная пастаноўка (1854) === 16 лютага 1854 г. «Галька» была ўпершыню пастаўлена на прафесійнай сцэне — у Віленскім гарадскім тэатры, які месціўся ў будынку [[Віленская ратуша|ратушы]].<ref name="Hauptman" /><ref name="Narkowicz" /> Дэкарацыі выканаў віленскі мастак [[Вінцэнт Дмахоўскі]]. Галоўныя партыі спявалі Валерыя Росткоўская (Галька), тэнар Эмануэль Клячынскі (Ёнтак) і Людвік Кярсноўскі (Чашнік).<ref name="Narkowicz" /><ref name="Hauptman" /> Відаць, менавіта для гэтай пастаноўкі партыя Ёнтака была перапісана для тэнара; Э. Гаўптман-Фішэр мяркуе, што тады ж кампазітар унёс і іншыя змены (новы дуэт Ёнтака і Януша ў фінале I акта, транспазіцыі шэрагу нумароў), і атаясамлівае гэтую «віленскую сцэнічную» рэдакцыю з рукапісам, які захоўваецца ў бібліятэцы Варшаўскага музычнага таварыства (WTM 627/M).<ref name="Hauptman" /> Каб пазбегнуць непажаданых палітычных асацыяцый з падзеямі 1846 г. ([[Галіцкая разня]], [[Кракаўскае паўстанне]]), на двухмоўнай (польска-рускай) афішы дзеянне было аднесена да XVIII ст. Спектакль пачынаўся а 19-й гадзіне; былі прададзеныя 196 білетаў па цане ад 30 капеек (галерэя) да 4 рублёў; збор склаў 254 рублі 10 капеек пры выдатках каля 48 рублёў.<ref name="Narkowicz" /> Публіка прыняла оперу захоплена, а словы «''Starodawne dwa klejnoty, / Godła męstwa, godła cnoty''» сталі крылатымі. Крытыка была падзеленая: [[Вацлаў Пшыбыльскі]] ў «Gazeta Warszawska» папракаў кампазітара ў тым, што ён «пакідае пляму на нашых продках, зусім не заслужаную», а [[Караль Балінскі]] назваў твор «шкодным» і «нелагічным».<ref name="Narkowicz" /> Да 1864 г., калі ўлады закрылі польскі тэатр у Вільні, «Гальку» паказалі тут каля 50 разоў.<ref name="Narkowicz" /> == Варшаўская рэдакцыя == Пасля смерці [[Мікалай I|Мікалая I]] і змякчэння палітычнага рэжыму ў Варшаве вырашылі вярнуцца да оперы, рукапіс якой захоўваўся ў бібліятэцы тэатра. У 1857 г. Манюшка, па патрабаванні дырэкцыі, пераапрацаваў твор: у лісце да дырэктара оперы [[Джавані Кватрыні|Джавани Кватрыні]] (чэрвень 1857) ён пералічыў змены — партыя Ёнтака для тэнара, новы дуэт Ёнтака і Януша, транспазіцыі, паланэз, які мусіць танцавацца, і горскія танцы ў II акце.<ref name="Hauptman" /> Улетку і восенню 1857 г. кампазітар дапісаў новы паланэз і арыю Стольніка, [[Мазурка|мазур]], горскія танцы, арыю Януша і вялікую сцэну Ёнтака «Шумяць елі» (''Szumią jodły''), а таксама арыю Галькі «Калі б ранішнім сонцам» (''Gdybym rannym słonkiem''); опера была пашырана да чатырох актаў, а Вольскі адпаведна дапрацаваў лібрэта.<ref name="Hauptman" /><ref name="Swartz" /><ref name="Narkowicz" /> Варшаўская прэм’ера адбылася 1 студзеня 1858 г.; галоўныя партыі выконвалі Пауліна Рывалі (Галька), Юльян Добрскі (Ёнтак) і Вільгельм Трошэль (Стольнік), дырыжыраваў Я. Кватрыні, рэжысёрам быў тэнар [[Леапольд Матушынскі]]. Поспех быў велізарны: толькі за першы год опера прайшла ў Варшаве 36—40 разоў, а да 1865 г. — 100 разоў.<ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /><ref name="Zorawska" /> Дзякуючы «Гальцы» Манюшка ў 1858 г. атрымаў пасаду дырыжора (дырэктара) польскай оперы ў Варшаве і перабраўся туды з Вільні.<ref name="Narkowicz" /> У 1861 г. выдавецтва «Гебетнер і Вольф» выпусціла поўную аркестравую партытуру «Галькі» — першае ў польскіх умовах выданне поўнай опернай партытуры, якое, паводле Г. Зязюлі, зрабіла магчымымі замежныя пастаноўкі.<ref name="Zorawska" /> Сучаснікі часам называлі варшаўскую рэдакцыю «матылём», а віленскую — «лялечкай»; але шэраг даследчыкаў, у тым ліку Т. Качыньскі, лічаць двухактовую віленскую рэдакцыю больш цэласнай драматургічна і больш сучаснай для свайго часу.<ref name="Narkowicz" /> == Сюжэт == Паводле чатырохактовай рэдакцыі.<ref name="Sondorova">Sondorová D. Zrod národnej opery v Poľsku // GRANT Journal. — Vol. 10, № 1. — S. 46—48.</ref><ref name="Swartz" /><ref name="Narkowicz" /> * '''I акт.''' У доме Стольніка святкуюць заручыны яго дачкі Зоф’і з маладым шляхціцам Янушам (паланэз, мазур). З’яўляецца Галька — бедная горская дзяўчына, якую Януш спакусіў і якая чакае ад яго дзіцяці. Януш адсылае яе дадому, абяцаючы, што яны пачнуць новае жыццё. * '''II акт.''' Галька марна чакае Януша ля ракі. Замест яго прыходзіць Ёнтак, які шчыра кахае Гальку і раскрывае ёй вочы на здраду пана. * '''III акт.''' Горская вёска (горскія танцы). Сюды Ёнтак прыводзіць змучаную гора Гальку. У вёску прыязджаюць Януш і Зоф’я, каб ажаніцца ў мясцовым касцёле. * '''IV акт.''' Ёнтак спявае пра сваё нешчаслівае каханне («Шумяць елі»). Галька, у якой памірае з голаду дзіця, спачатку думае пра помсту, але адмаўляецца ад яе, благаслаўляе Януша і кідаецца ў раку. Дзейныя асобы: Стольнік, Зоф’я, яго дачка, Януш, Галька (сапрана), Ёнтак (тэнар), Дземба, прыхлябатнік Стольніка, Дудар, хор, балет. У віленскай рэдакцыі бацька Зоф’і — Чашнік, а замест Дзембы выступае маршалак; партыя Ёнтака пісалася для высокага барытона, а Януша — для баса.<ref name="Libreta" /><ref name="Hauptman" /> == Музыка == У «Гальцы» Манюшка спалучыў італьянскую оперную традыцыю (меладычнасць, будова сцэн) з элементамі польскай нацыянальнай музыкі — рытмамі [[Паланэз|паланэза]] і [[Мазурка|мазуркі]], стылізацыяй народных танцаў і песень.<ref name="Sondorova" /> А. Сварц адзначае, што паланэз і мазур у I акце выконваюць функцыю сацыяльнай характарыстыкі шляхты, у той час як горскія танцы III акта — сялянскага свету; самі «горскія танцы», аднак, не грунтуюцца на сапраўдных татранскіх мелодыях.<ref name="Swartz" /> Опера не мае размоўных дыялогаў, што адрознівала яе ад папулярных тады вадэвіляў і аперэтак; [[Святлена Мікалаеўна Немагай|Святлена Немагай]] называе двухактовую «Гальку» першай операй-seria Манюшкі і вяршыняй яго опернай творчасці 1840-х гг.<ref name="Libreta" /> Найбольш папулярнымі нумарамі сталі ўверцюра, паланэз і мазур, арыі Галькі «Калі б ранішнім сонцам» і «Як ад віхуры куст паламаны», думка Ёнтака «Шумяць елі».<ref name="Narkowicz" /> == Пастаноўкі == === У XIX ст. === Чатырохактовая «Галька» вярнулася ў Вільню 26 лістапада 1860 г.; яе спявалі тыя ж Росткоўская, Клячынскі і Кярсноўскі, а ў пастаноўцы 7 студзеня 1861 г. — П. Беласкурскі (Стольнік), В. Новакоўскі (Януш), П. Цэлінгер (Ёнтак) і інш. Дэкарацыі III акта выканаў [[Альберт Жамет]]. Паводле Л. Нарковіч, віленцы так і не прынялі новую рэдакцыю, аддаючы перавагу сваёй, «тут народжанай».<ref name="Narkowicz" /> Віленскі скрыпач і капельмайстар [[Ян Мацкевіч]], які дапамагаў кампазітару пры пастаноўцы 1854 г., у 1861 г. дырыжыраваў «Галькай» у [[Гродна|Гродне]] і [[Коўна|Коўне]].<ref name="Narkowicz" /> У 1856 г. опера прагучала ў [[Мінск|Мінску]].<ref name="NLB">[https://www.nlb.by/by/infarmatsyynyya-resursy/elektronnyya-infarmatsyynyya-resursy/resursy-natsyyanalnay-bibliyateki-belarusi/virtualnyya-praekty-vysta-ki-i-kalektsyi/virtualnyya-praekty-bibliyateki/tvory-s-manyushki-na-belaruskay-stsene/ Творы С. Манюшкі на беларускай сцэне] // Нацыянальная бібліятэка Беларусі.</ref> Пры жыцці кампазітара «Галька» была пастаўлена ў [[Львоў|Львове]] (1867), [[Прага|Празе]] (1868, у Часовым тэатры пад кіраўніцтвам [[Бедржых Сметана|Бедржыха Сметаны]]), [[Масква|Маскве]] (1869) і [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] (1870, Марыінскі тэатр), неўзабаве пасля яго смерці — у [[Кіеў|Кіеве]] (1874).<ref name="Zorawska" /><ref name="Sondorova" /> Пецярбургскую пастаноўку рэзка ацаніў [[Аляксандр Мікалаевіч Сяроў|А. Сяроў]], які лічыў сюжэт «вельмі простым і звычайным».<ref name="Swartz" /> Спробы Манюшкі паставіць оперу ў [[Парыж|Парыжы]] падчас яго паездак 1858 і 1861—1862 гг. не мелі поспеху.<ref name="Zorawska" /> === Вільня ў XX—XXI ст. === 19 верасня 1922 г., у дзень адкрыцця ў Вільні помніка Манюшку і 75-годдзя оперы, «Галька» была паказана ў віленскім тэатры «Лютня» (рэжысёр Адам Людвіг, Галька — Ванда Гендрых). Двухактовая віленская рэдакцыя, паводле Л. Нарковіч, пасля смерці кампазітара ставілася толькі некалькі разоў: у віленскай «Рэдуце» (1922, 1926), у Кракаўскай оперы (1931), у Брайтане (1984) і ў Варшаўскай камернай оперы (2011).<ref name="Narkowicz" /> У 2000 г. Літоўскі музычны тэатр у [[Клайпеда|Клайпедзе]] выканаў «Гальку» ў канцэртнай форме пад кіраўніцтвам Стасіса Домаркаса — гэта была першая пасляваенная пастаноўка оперы ў Літве.<ref name="Narkowicz" /> === У Беларусі === У 1924 г. спявак і рэжысёр [[Вячаслаў Селях]], які арганізоўваў у Мінску беларускую оперу, планаваў паставіць «Гальку» па-беларуску ў перакладзе [[Янка Купала|Янкі Купалы]]; пераклад чатырохактовай рэдакцыі Купала завяршыў у 1922 г. і надрукаваў у 4-м томе свайго збору твораў (1928), але пастаноўка не адбылася. Я. Пушча ў рэцэнзіі на гэты том назваў «Гальку» «шляхецкай операй» і выказаў здзіўленне выбарам Купалы.<ref name="Libreta" /> З-за шматлікіх неадпаведнасцей націскаў у тэксце і музыцы пераклад Купалы не прыдатны для выканання без рэдагавання.<ref name="Libreta" /> 6 сакавіка 1975 г. адбылася прэм’ера чатырохактовай «Галькі» ў [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета БССР]] (на рускай мове ў перакладзе Мікалая Бірукова). Рэжысёр — Баляслаў Янкоўскі з Вроцлава, музычны кіраўнік і дырыжор — Яраслаў Вашчак, мастак — [[Яўген Ждан]], балетмайстар — Віталь Бутрымовіч. Партыю Галькі спявалі Ганна Лебедзева, Клаўдзія Старыкава, Ірына Шыкунова, Тамара Шымко, Ёнтака — Міхаіл Галкоўскі, Віктар Гур’еў, Аляксандр Дэдзік, Уладзімір Іваноўскі.<ref name="Libreta" /> Для выканання галоўных партый былі запрошаны салісты Лодзінскага тэатра Галіна Раманоўска і оперы Шлёнска ў Катавіцах Баляслаў Паўлюс, а за дырыжорскім пультам стаяў выхаванец Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі Леў Лях.<ref name="NLB" /><ref>Магчыма, гаворка пра асобныя спектаклі з запрошанымі салістамі; у афішы прэм’еры, прыведзенай у выданні «Лібрэта опер Станіслава Манюшкі», музычным кіраўніком і дырыжорам названы Я. Вашчак.</ref> 5 красавіка 2019 г. Оперная студыя [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]] ўпершыню выканала па-беларуску двухактовую (віленскую) рэдакцыю «Галькі» ў перакладзе Святланы Немагай (дырыжор Ганна Маторная, рэжысёр Сяргей Аграновіч; Галька — Дар’я Ваўковіч, Ёнтак — Міхаіл Клепец, Януш — Уладзіслаў Барткевіч).<ref name="Libreta" /> У 2020 г. абодва беларускія пераклады — двухактовай рэдакцыі (С. Немагай) і чатырохактовай (Я. Купала) — былі выдадзены ў зборніку «Лібрэта опер Станіслава Манюшкі».<ref name="Libreta" /> == Ацэнкі == Ужо першыя варшаўскія рэцэнзенты ўбачылі ў «Гальцы» «новы перыяд у гісторыі польскай оперы»; Юзаф Кеніг, з ініцыятывы якога оперу дасталі з архіва, адзначаў, што Манюшка ў першым жа творы «здолеў быць так моцна самім сабою».<ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /> Іншыя крытыкі папракалі оперу ў тым, што яна «ятрыць саслоўі» і «распальвае класавую нянавісць».<ref name="Narkowicz" /> У польскай традыцыі «Галька» лічыцца першай польскай нацыянальнай операй, а Манюшка — «бацькам польскай оперы».<ref name="Zorawska" /> С. Немагай падкрэслівае, што «Галька» была створана ў Вільні і што Манюшка, аўтар таксама «Ідыліі» на лібрэта [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], стаў пачынальнікам нацыянальных опер двух народаў — беларускага і польскага.<ref name="Libreta" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references><ref name="Hauptman" /> <ref name="Narkowicz" /> <ref name="Libreta" /> <ref name="Swartz" /> <ref name="Zorawska" /> <ref name="Sondorova" /> <ref name="NLB" /></references> == Літаратура == * Moniuszko S. Halka. Opera we dwóch aktach. Libretto Włodzimierza Wolskiego. Wyciąg fortepianowy / red. E. Nowaczyk. — Kraków, 1985. * Moniuszko S. Halka. Libretto Włodzimierza Wolskiego. Partytura orkiestrowa (Warszawa 1861). Wydanie faksymilowe / wstęp i komentarze G. Zieziula. — Warszawa: IS PAN; Liber Pro Arte, 2012. — T. 1—4. * Rudziński W. Stanisław Moniuszko: studia i materiały. — Kraków, 1955. — Cz. 1. [[Катэгорыя:Оперы Станіслава Манюшкі]] [[Катэгорыя:Оперы 1848 года]] [[Катэгорыя:Оперы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Музыка Вільні]] elg2hpuzwn3z2v07ebboee7qwwwtxie 5222678 5222677 2026-10-21T09:48:41Z Aliaksei Lastouski 75892 5222678 wikitext text/x-wiki {{Опера}}«'''Га́лька'''» ({{lang-pl|Halka}}) — опера [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]] на лібрэта [[Уладзімір Вольскі|Уладзіміра Вольскага]]. Створана ў [[Вільня|Вільні]] ў 1846—1847 гг. у двух актах (так званая віленская рэдакцыя); упершыню выканана ў Вільні ў канцэртнай форме 1 студзеня 1848 г., а на сцэне — у Віленскім тэатры 16 лютага 1854 г. Пашыраная да чатырох актаў рэдакцыя з поспехам паказана ў [[Вялікі тэатр (Варшава)|Вялікім тэатры ў Варшаве]] 1 студзеня 1858 г.<ref name="Hauptman">Hauptman-Fischer E. Analiza źródłoznawcza Halki Stanisława Moniuszki. Hipotezy dotyczące rękopisu WTM 627/M // Krytyka Muzyczna. — [б. г.]. — Т. II. — S. 1—11.</ref><ref name="Libreta">Лібрэта опер Станіслава Манюшкі / склад. В. Скорабагатаў; прадмова і камент. С. Немагай. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2020. — 376 с. — ISBN 978-985-11-1197-4.</ref> Лічыцца найбольш вядомай польскай операй і адной з вяршынь опернай творчасці кампазітара, які нарадзіўся ў [[Убель|Убелі]] пад [[Мінск|Мінскам]] і каля васямнаццаці гадоў (1840—1858) жыў і працаваў у Вільні.<ref name="Narkowicz">Narkowicz L. Stanisław Moniuszko w Wilnie (1819—1872). — Wilno: Wydawnictwo Polskie w Wilnie, 2014. — S. 108—117, 160—161, 163—167. — ISBN 978-9986-542-49-0.</ref><ref name="Libreta" /> == Гісторыя стварэння == У 1846 г. Манюшка, які шукаў лібрэта для оперы, пазнаёміўся ў [[Варшава|Варшаве]] з маладым паэтам Уладзімірам Вольскім, блізкім да так званай «варшаўскай багемы». Вольскі пагадзіўся напісаць лібрэта паводле ўласнай паэмы «Галька» (выдадзенай у 1845 г. са значнымі цэнзурнымі скарачэннямі); сюжэт быў блізкі і да аповесці «Гаранка» (''Góralka'') фалькларыста [[Казімір Уладзіслаў Вуйціцкі|Казіміра Уладзіслава Вуйціцкага]].<ref name="Swartz">Swartz A. Moniuszko’s Halka and the Revival of the Noble Traditions at the Teatr Wielki // The Polish Review. — 2006. — Vol. 51, № 3/4. — P. 325—349.</ref><ref name="Libreta" /> Паводле сведчанняў сучаснікаў, Вольскі напісаў лібрэта за тры-чатыры дні.<ref name="Libreta" /> У сярэдзіне верасня 1846 г., вярнуўшыся ў Вільню, Манюшка ўзяўся за працу; ужо восенню ён паказваў бацькам першыя фрагменты, а ў маі 1847 г. быў гатовы клавір. Лібрэта было выдадзена ў Вільні за кошт кампазітара (цэнзурны дазвол датаваны 28 лістапада 1847 г.).<ref name="Hauptman" /> Улетку 1847 г. Манюшка павёз партытуру ў Варшаву, дзе адбылося некалькі рэпетыцый, аднак тады пастаноўка не адбылася — з-за адсутнасці ўплывовага пратэктара і вострай сацыяльнай тэматыкі, якая выклікала асцярогу ў дырэкцыі тэатра і цэнзуры.<ref name="Hauptman" /><ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /> == Віленская «Галька» == === Канцэртная прэм’ера (1848) === Не дачакаўшыся варшаўскай пастаноўкі, Манюшка арганізаваў у Вільні выкананне оперы ў канцэртнай форме — без касцюмаў і дэкарацый, сіламі пераважна аматараў, у зале дома сваіх сваякоў Мюлераў на Нямецкай вуліцы. Партыю Ёнтака (тады — барытон) выканаў прафесійны спявак [[Ахіла Банольдзі]], якому кампазітар прысвяціў твор; афішу надрукаваў [[Юзаф Завадскі]]. Слухачамі былі пераважна сваякі, сябры і суседзі Манюшкаў і Мюлераў.<ref name="Narkowicz" /><ref name="Hauptman" /> Прэм’ера датуецца 1 студзеня 1848 г.<ref name="Hauptman" /><ref name="Zorawska">Żórawska-Witkowska A. [Рэцэнзія] Stanisław Moniuszko, Halka. Partytura orkiestrowa (Warszawa 1861). Wydanie faksymilowe, wstęp i komentarze G. Zieziula. Warszawa, 2012 // Studia Chopinowskie. — 2019. — № 1 (3). — S. 95—98.</ref><ref>Л. Нарковіч піша, што першае выкананне адбылося 20 снежня 1847 г., а другое — у Новы год 1848 г. Аднак 20 снежня 1847 г. паводле юліянскага календара адпавядае 1 студзеня 1848 г. паводле грыгарыянскага, таму, магчыма, гаворка пра адну і тую ж падзею.</ref> Клавір двухактовай рэдакцыі захаваўся ў аўтографе ў Познаньскім таварыстве сяброў навук і выдадзены крытычна Э. Новачыкам (1985); у 1850 г. у Вільні былі надрукаваны асобныя фрагменты оперы.<ref name="Hauptman" /> === Першая сцэнічная пастаноўка (1854) === 16 лютага 1854 г. «Галька» была ўпершыню пастаўлена на прафесійнай сцэне — у Віленскім гарадскім тэатры, які месціўся ў будынку [[Віленская ратуша|ратушы]].<ref name="Hauptman" /><ref name="Narkowicz" /> Дэкарацыі выканаў віленскі мастак [[Вінцэнт Дмахоўскі]]. Галоўныя партыі спявалі Валерыя Росткоўская (Галька), тэнар Эмануэль Клячынскі (Ёнтак) і Людвік Кярсноўскі (Чашнік).<ref name="Narkowicz" /><ref name="Hauptman" /> Відаць, менавіта для гэтай пастаноўкі партыя Ёнтака была перапісана для тэнара; Э. Гаўптман-Фішэр мяркуе, што тады ж кампазітар унёс і іншыя змены (новы дуэт Ёнтака і Януша ў фінале I акта, транспазіцыі шэрагу нумароў), і атаясамлівае гэтую «віленскую сцэнічную» рэдакцыю з рукапісам, які захоўваецца ў бібліятэцы Варшаўскага музычнага таварыства (WTM 627/M).<ref name="Hauptman" /> Каб пазбегнуць непажаданых палітычных асацыяцый з падзеямі 1846 г. ([[Галіцкая разня]], [[Кракаўскае паўстанне]]), на двухмоўнай (польска-рускай) афішы дзеянне было аднесена да XVIII ст. Спектакль пачынаўся а 19-й гадзіне; былі прададзеныя 196 білетаў па цане ад 30 капеек (галерэя) да 4 рублёў; збор склаў 254 рублі 10 капеек пры выдатках каля 48 рублёў.<ref name="Narkowicz" /> Публіка прыняла оперу захоплена, а словы «''Starodawne dwa klejnoty, / Godła męstwa, godła cnoty''» сталі крылатымі. Крытыка была падзеленая: [[Вацлаў Пшыбыльскі]] ў «Gazeta Warszawska» папракаў кампазітара ў тым, што ён «пакідае пляму на нашых продках, зусім не заслужаную», а [[Караль Балінскі]] назваў твор «шкодным» і «нелагічным».<ref name="Narkowicz" /> Да 1864 г., калі ўлады закрылі польскі тэатр у Вільні, «Гальку» паказалі тут каля 50 разоў.<ref name="Narkowicz" /> == Варшаўская рэдакцыя == Пасля смерці [[Мікалай I|Мікалая I]] і змякчэння палітычнага рэжыму ў Варшаве вырашылі вярнуцца да оперы, рукапіс якой захоўваўся ў бібліятэцы тэатра. У 1857 г. Манюшка, па патрабаванні дырэкцыі, пераапрацаваў твор: у лісце да дырэктара оперы [[Джавані Кватрыні|Джавани Кватрыні]] (чэрвень 1857) ён пералічыў змены — партыя Ёнтака для тэнара, новы дуэт Ёнтака і Януша, транспазіцыі, паланэз, які мусіць танцавацца, і горскія танцы ў II акце.<ref name="Hauptman" /> Улетку і восенню 1857 г. кампазітар дапісаў новы паланэз і арыю Стольніка, [[Мазурка|мазур]], горскія танцы, арыю Януша і вялікую сцэну Ёнтака «Шумяць елі» (''Szumią jodły''), а таксама арыю Галькі «Калі б ранішнім сонцам» (''Gdybym rannym słonkiem''); опера была пашырана да чатырох актаў, а Вольскі адпаведна дапрацаваў лібрэта.<ref name="Hauptman" /><ref name="Swartz" /><ref name="Narkowicz" /> Варшаўская прэм’ера адбылася 1 студзеня 1858 г.; галоўныя партыі выконвалі Пауліна Рывалі (Галька), Юльян Добрскі (Ёнтак) і Вільгельм Трошэль (Стольнік), дырыжыраваў Я. Кватрыні, рэжысёрам быў тэнар [[Леапольд Матушынскі]]. Поспех быў велізарны: толькі за першы год опера прайшла ў Варшаве 36—40 разоў, а да 1865 г. — 100 разоў.<ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /><ref name="Zorawska" /> Дзякуючы «Гальцы» Манюшка ў 1858 г. атрымаў пасаду дырыжора (дырэктара) польскай оперы ў Варшаве і перабраўся туды з Вільні.<ref name="Narkowicz" /> У 1861 г. выдавецтва «Гебетнер і Вольф» выпусціла поўную аркестравую партытуру «Галькі» — першае ў польскіх умовах выданне поўнай опернай партытуры, якое, паводле Г. Зязюлі, зрабіла магчымымі замежныя пастаноўкі.<ref name="Zorawska" /> Сучаснікі часам называлі варшаўскую рэдакцыю «матылём», а віленскую — «лялечкай»; але шэраг даследчыкаў, у тым ліку Т. Качыньскі, лічаць двухактовую віленскую рэдакцыю больш цэласнай драматургічна і больш сучаснай для свайго часу.<ref name="Narkowicz" /> == Сюжэт == Паводле чатырохактовай рэдакцыі.<ref name="Sondorova">Sondorová D. Zrod národnej opery v Poľsku // GRANT Journal. — Vol. 10, № 1. — S. 46—48.</ref><ref name="Swartz" /><ref name="Narkowicz" /> * '''I акт.''' У доме Стольніка святкуюць заручыны яго дачкі Зоф’і з маладым шляхціцам Янушам (паланэз, мазур). З’яўляецца Галька — бедная горская дзяўчына, якую Януш спакусіў і якая чакае ад яго дзіцяці. Януш адсылае яе дадому, абяцаючы, што яны пачнуць новае жыццё. * '''II акт.''' Галька марна чакае Януша ля ракі. Замест яго прыходзіць Ёнтак, які шчыра кахае Гальку і раскрывае ёй вочы на здраду пана. * '''III акт.''' Горская вёска (горскія танцы). Сюды Ёнтак прыводзіць змучаную гора Гальку. У вёску прыязджаюць Януш і Зоф’я, каб ажаніцца ў мясцовым касцёле. * '''IV акт.''' Ёнтак спявае пра сваё нешчаслівае каханне («Шумяць елі»). Галька, у якой памірае з голаду дзіця, спачатку думае пра помсту, але адмаўляецца ад яе, благаслаўляе Януша і кідаецца ў раку. Дзейныя асобы: Стольнік, Зоф’я, яго дачка, Януш, Галька (сапрана), Ёнтак (тэнар), Дземба, прыхлябатнік Стольніка, Дудар, хор, балет. У віленскай рэдакцыі бацька Зоф’і — Чашнік, а замест Дзембы выступае маршалак; партыя Ёнтака пісалася для высокага барытона, а Януша — для баса.<ref name="Libreta" /><ref name="Hauptman" /> == Музыка == У «Гальцы» Манюшка спалучыў італьянскую оперную традыцыю (меладычнасць, будова сцэн) з элементамі польскай нацыянальнай музыкі — рытмамі [[Паланэз|паланэза]] і [[Мазурка|мазуркі]], стылізацыяй народных танцаў і песень.<ref name="Sondorova" /> А. Сварц адзначае, што паланэз і мазур у I акце выконваюць функцыю сацыяльнай характарыстыкі шляхты, у той час як горскія танцы III акта — сялянскага свету; самі «горскія танцы», аднак, не грунтуюцца на сапраўдных татранскіх мелодыях.<ref name="Swartz" /> Опера не мае размоўных дыялогаў, што адрознівала яе ад папулярных тады вадэвіляў і аперэтак; [[Святлена Мікалаеўна Немагай|Святлена Немагай]] называе двухактовую «Гальку» першай операй-seria Манюшкі і вяршыняй яго опернай творчасці 1840-х гг.<ref name="Libreta" /> Найбольш папулярнымі нумарамі сталі ўверцюра, паланэз і мазур, арыі Галькі «Калі б ранішнім сонцам» і «Як ад віхуры куст паламаны», думка Ёнтака «Шумяць елі».<ref name="Narkowicz" /> == Пастаноўкі == === У XIX ст. === Чатырохактовая «Галька» вярнулася ў Вільню 26 лістапада 1860 г.; яе спявалі тыя ж Росткоўская, Клячынскі і Кярсноўскі, а ў пастаноўцы 7 студзеня 1861 г. — П. Беласкурскі (Стольнік), В. Новакоўскі (Януш), П. Цэлінгер (Ёнтак) і інш. Дэкарацыі III акта выканаў [[Альберт Жамет]]. Паводле Л. Нарковіч, віленцы так і не прынялі новую рэдакцыю, аддаючы перавагу сваёй, «тут народжанай».<ref name="Narkowicz" /> Віленскі скрыпач і капельмайстар [[Ян Мацкевіч]], які дапамагаў кампазітару пры пастаноўцы 1854 г., у 1861 г. дырыжыраваў «Галькай» у [[Гродна|Гродне]] і [[Коўна|Коўне]].<ref name="Narkowicz" /> У 1856 г. опера прагучала ў [[Мінск|Мінску]].<ref name="NLB">[https://www.nlb.by/by/infarmatsyynyya-resursy/elektronnyya-infarmatsyynyya-resursy/resursy-natsyyanalnay-bibliyateki-belarusi/virtualnyya-praekty-vysta-ki-i-kalektsyi/virtualnyya-praekty-bibliyateki/tvory-s-manyushki-na-belaruskay-stsene/ Творы С. Манюшкі на беларускай сцэне] // Нацыянальная бібліятэка Беларусі.</ref> Пры жыцці кампазітара «Галька» была пастаўлена ў [[Львоў|Львове]] (1867), [[Прага|Празе]] (1868, у Часовым тэатры пад кіраўніцтвам [[Бедржых Сметана|Бедржыха Сметаны]]), [[Масква|Маскве]] (1869) і [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] (1870, Марыінскі тэатр), неўзабаве пасля яго смерці — у [[Кіеў|Кіеве]] (1874).<ref name="Zorawska" /><ref name="Sondorova" /> Пецярбургскую пастаноўку рэзка ацаніў [[Аляксандр Мікалаевіч Сяроў|А. Сяроў]], які лічыў сюжэт «вельмі простым і звычайным».<ref name="Swartz" /> Спробы Манюшкі паставіць оперу ў [[Парыж|Парыжы]] падчас яго паездак 1858 і 1861—1862 гг. не мелі поспеху.<ref name="Zorawska" /> === Вільня ў XX—XXI ст. === 19 верасня 1922 г., у дзень адкрыцця ў Вільні помніка Манюшку і 75-годдзя оперы, «Галька» была паказана ў віленскім тэатры «Лютня» (рэжысёр Адам Людвіг, Галька — Ванда Гендрых). Двухактовая віленская рэдакцыя, паводле Л. Нарковіч, пасля смерці кампазітара ставілася толькі некалькі разоў: у віленскай «Рэдуце» (1922, 1926), у Кракаўскай оперы (1931), у Брайтане (1984) і ў Варшаўскай камернай оперы (2011).<ref name="Narkowicz" /> У 2000 г. Літоўскі музычны тэатр у [[Клайпеда|Клайпедзе]] выканаў «Гальку» ў канцэртнай форме пад кіраўніцтвам Стасіса Домаркаса — гэта была першая пасляваенная пастаноўка оперы ў Літве.<ref name="Narkowicz" /> === У Беларусі === У 1924 г. спявак і рэжысёр [[Вячаслаў Селях]], які арганізоўваў у Мінску беларускую оперу, планаваў паставіць «Гальку» па-беларуску ў перакладзе [[Янка Купала|Янкі Купалы]]; пераклад чатырохактовай рэдакцыі Купала завяршыў у 1922 г. і надрукаваў у 4-м томе свайго збору твораў (1928), але пастаноўка не адбылася. Я. Пушча ў рэцэнзіі на гэты том назваў «Гальку» «шляхецкай операй» і выказаў здзіўленне выбарам Купалы.<ref name="Libreta" /> З-за шматлікіх неадпаведнасцей націскаў у тэксце і музыцы пераклад Купалы не прыдатны для выканання без рэдагавання.<ref name="Libreta" /> 6 сакавіка 1975 г. адбылася прэм’ера чатырохактовай «Галькі» ў [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета БССР]] (на рускай мове ў перакладзе Мікалая Бірукова). Рэжысёр — Баляслаў Янкоўскі з Вроцлава, музычны кіраўнік і дырыжор — Яраслаў Вашчак, мастак — [[Яўген Ждан]], балетмайстар — Віталь Бутрымовіч. Партыю Галькі спявалі Ганна Лебедзева, Клаўдзія Старыкава, Ірына Шыкунова, Тамара Шымко, Ёнтака — Міхаіл Галкоўскі, Віктар Гур’еў, Аляксандр Дэдзік, Уладзімір Іваноўскі.<ref name="Libreta" /> Для выканання галоўных партый былі запрошаны салісты Лодзінскага тэатра Галіна Раманоўска і оперы Шлёнска ў Катавіцах Баляслаў Паўлюс, а за дырыжорскім пультам стаяў выхаванец Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі Леў Лях.<ref name="NLB" /><ref>Магчыма, гаворка пра асобныя спектаклі з запрошанымі салістамі; у афішы прэм’еры, прыведзенай у выданні «Лібрэта опер Станіслава Манюшкі», музычным кіраўніком і дырыжорам названы Я. Вашчак.</ref> 5 красавіка 2019 г. Оперная студыя [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]] ўпершыню выканала па-беларуску двухактовую (віленскую) рэдакцыю «Галькі» ў перакладзе Святланы Немагай (дырыжор Ганна Маторная, рэжысёр Сяргей Аграновіч; Галька — Дар’я Ваўковіч, Ёнтак — Міхаіл Клепец, Януш — Уладзіслаў Барткевіч).<ref name="Libreta" /> У 2020 г. абодва беларускія пераклады — двухактовай рэдакцыі (С. Немагай) і чатырохактовай (Я. Купала) — былі выдадзены ў зборніку «Лібрэта опер Станіслава Манюшкі».<ref name="Libreta" /> == Ацэнкі == Ужо першыя варшаўскія рэцэнзенты ўбачылі ў «Гальцы» «новы перыяд у гісторыі польскай оперы»; Юзаф Кеніг, з ініцыятывы якога оперу дасталі з архіва, адзначаў, што Манюшка ў першым жа творы «здолеў быць так моцна самім сабою».<ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /> Іншыя крытыкі папракалі оперу ў тым, што яна «ятрыць саслоўі» і «распальвае класавую нянавісць».<ref name="Narkowicz" /> У польскай традыцыі «Галька» лічыцца першай польскай нацыянальнай операй, а Манюшка — «бацькам польскай оперы».<ref name="Zorawska" /> С. Немагай падкрэслівае, што «Галька» была створана ў Вільні і што Манюшка, аўтар таксама «Ідыліі» на лібрэта [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], стаў пачынальнікам нацыянальных опер двух народаў — беларускага і польскага.<ref name="Libreta" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references> <ref name="Hauptman">Hauptman-Fischer E. Analiza źródłoznawcza Halki Stanisława Moniuszki. Hipotezy dotyczące rękopisu WTM 627/M // Krytyka Muzyczna. — [б. г.]. — Т. II. — S. 1—11.</ref> <ref name="Narkowicz">Narkowicz L. Stanisław Moniuszko w Wilnie (1819—1872). — Wilno: Wydawnictwo Polskie w Wilnie, 2014. — S. 108—117, 160—161, 163—167. — ISBN 978-9986-542-49-0.</ref> <ref name="Libreta">Лібрэта опер Станіслава Манюшкі / склад. В. Скорабагатаў; прадмова і камент. С. Немагай. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2020. — 376 с. — ISBN 978-985-11-1197-4.</ref> <ref name="Swartz">Swartz A. Moniuszko’s Halka and the Revival of the Noble Traditions at the Teatr Wielki // The Polish Review. — 2006. — Vol. 51, № 3/4. — P. 325—349.</ref> <ref name="Zorawska">Żórawska-Witkowska A. [Рэцэнзія] Stanisław Moniuszko, Halka. Partytura orkiestrowa (Warszawa 1861). Wydanie faksymilowe, wstęp i komentarze G. Zieziula. Warszawa, 2012 // Studia Chopinowskie. — 2019. — № 1 (3). — S. 95—98.</ref> <ref name="Sondorova">Sondorová D. Zrod národnej opery v Poľsku // GRANT Journal. — Vol. 10, № 1. — S. 46—48.</ref> <ref name="NLB">[https://www.nlb.by/by/infarmatsyynyya-resursy/elektronnyya-infarmatsyynyya-resursy/resursy-natsyyanalnay-bibliyateki-belarusi/virtualnyya-praekty-vysta-ki-i-kalektsyi/virtualnyya-praekty-bibliyateki/tvory-s-manyushki-na-belaruskay-stsene/ Творы С. Манюшкі на беларускай сцэне] // Нацыянальная бібліятэка Беларусі.</ref> </references> == Літаратура == * Moniuszko S. Halka. Opera we dwóch aktach. Libretto Włodzimierza Wolskiego. Wyciąg fortepianowy / red. E. Nowaczyk. — Kraków, 1985. * Moniuszko S. Halka. Libretto Włodzimierza Wolskiego. Partytura orkiestrowa (Warszawa 1861). Wydanie faksymilowe / wstęp i komentarze G. Zieziula. — Warszawa: IS PAN; Liber Pro Arte, 2012. — T. 1—4. * Rudziński W. Stanisław Moniuszko: studia i materiały. — Kraków, 1955. — Cz. 1. [[Катэгорыя:Оперы Станіслава Манюшкі]] [[Катэгорыя:Оперы 1848 года]] [[Катэгорыя:Оперы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Музыка Вільні]] hwebjj9hp2t91nr901lbng63rsstp9z 5222679 5222678 2026-10-21T09:53:48Z Aliaksei Lastouski 75892 5222679 wikitext text/x-wiki {{Опера}}«'''Га́лька'''» ({{lang-pl|Halka}}) — опера [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]] на [[лібрэта]] [[Уладзімір Вольскі|Уладзіміра Вольскага]]. Створана ў [[Вільня|Вільні]] ў 1846—1847 гг. у двух актах (так званая віленская рэдакцыя); упершыню выканана ў Вільні ў канцэртнай форме 1 студзеня 1848 г., а на сцэне — у Віленскім тэатры 16 лютага 1854 г. Пашыраная да чатырох актаў рэдакцыя з поспехам паказана ў [[Вялікі тэатр (Варшава)|Вялікім тэатры ў Варшаве]] 1 студзеня 1858 г.<ref name="Hauptman">Hauptman-Fischer E. Analiza źródłoznawcza Halki Stanisława Moniuszki. Hipotezy dotyczące rękopisu WTM 627/M // Krytyka Muzyczna. — [б. г.]. — Т. II. — S. 1—11.</ref><ref name="Libreta">Лібрэта опер Станіслава Манюшкі / склад. В. Скорабагатаў; прадмова і камент. С. Немагай. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2020. — 376 с. — ISBN 978-985-11-1197-4.</ref> Лічыцца найбольш вядомай польскай операй і адной з вяршынь опернай творчасці кампазітара, які нарадзіўся ў [[Убель|Убелі]] пад [[Мінск|Мінскам]] і каля васямнаццаці гадоў (1840—1858) жыў і працаваў у Вільні.<ref name="Narkowicz">Narkowicz L. Stanisław Moniuszko w Wilnie (1819—1872). — Wilno: Wydawnictwo Polskie w Wilnie, 2014. — S. 108—117, 160—161, 163—167. — ISBN 978-9986-542-49-0.</ref><ref name="Libreta" /> == Гісторыя стварэння == У 1846 г. Манюшка, які шукаў лібрэта для оперы, пазнаёміўся ў [[Варшава|Варшаве]] з маладым паэтам Уладзімірам Вольскім, блізкім да так званай «варшаўскай багемы». Вольскі пагадзіўся напісаць лібрэта паводле ўласнай паэмы «Галька» (выдадзенай у 1845 г. са значнымі цэнзурнымі скарачэннямі); сюжэт быў блізкі і да аповесці «Гаранка» (''Góralka'') фалькларыста [[Казімір Уладзіслаў Вуйціцкі|Казіміра Уладзіслава Вуйціцкага]].<ref name="Swartz">Swartz A. Moniuszko’s Halka and the Revival of the Noble Traditions at the Teatr Wielki // The Polish Review. — 2006. — Vol. 51, № 3/4. — P. 325—349.</ref><ref name="Libreta" /> Паводле сведчанняў сучаснікаў, Вольскі напісаў лібрэта за тры-чатыры дні.<ref name="Libreta" /> У сярэдзіне верасня 1846 г., вярнуўшыся ў Вільню, Манюшка ўзяўся за працу; ужо восенню ён паказваў бацькам першыя фрагменты, а ў маі 1847 г. быў гатовы клавір. Лібрэта было выдадзена ў Вільні за кошт кампазітара (цэнзурны дазвол датаваны 28 лістапада 1847 г.).<ref name="Hauptman" /> Улетку 1847 г. Манюшка павёз [[Партытура|партытуру]] ў Варшаву, дзе адбылося некалькі рэпетыцый, аднак тады пастаноўка не адбылася — з-за адсутнасці ўплывовага пратэктара і вострай сацыяльнай тэматыкі, якая выклікала асцярогу ў дырэкцыі тэатра і цэнзуры.<ref name="Hauptman" /><ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /> == Віленская «Галька» == === Канцэртная прэм’ера (1848) === Не дачакаўшыся варшаўскай пастаноўкі, Манюшка арганізаваў у Вільні выкананне оперы ў канцэртнай форме - без касцюмаў і дэкарацый, сіламі пераважна аматараў, у зале дома сваіх сваякоў Мюлераў на Нямецкай вуліцы. Партыю Ёнтака (тады - барытон) выканаў прафесійны спявак [[Ахіла Банольдзі]], якому кампазітар прысвяціў твор; афішу надрукаваў [[Юзаф Завадскі]]. Слухачамі былі пераважна сваякі, сябры і суседзі Манюшкаў і Мюлераў.<ref name="Narkowicz" /><ref name="Hauptman" /> Прэм’ера датуецца 1 студзеня 1848 г.<ref name="Hauptman" /><ref name="Zorawska">Żórawska-Witkowska A. [Рэцэнзія] Stanisław Moniuszko, Halka. Partytura orkiestrowa (Warszawa 1861). Wydanie faksymilowe, wstęp i komentarze G. Zieziula. Warszawa, 2012 // Studia Chopinowskie. — 2019. — № 1 (3). — S. 95—98.</ref><ref>Л. Нарковіч піша, што першае выкананне адбылося 20 снежня 1847 г., а другое — у Новы год 1848 г. Аднак 20 снежня 1847 г. паводле юліянскага календара адпавядае 1 студзеня 1848 г. паводле грыгарыянскага, таму, магчыма, гаворка пра адну і тую ж падзею.</ref> Клавір двухактовай рэдакцыі захаваўся ў аўтографе ў Познаньскім таварыстве сяброў навук і выдадзены крытычна Э. Новачыкам (1985); у 1850 г. у Вільні былі надрукаваны асобныя фрагменты оперы.<ref name="Hauptman" /> === Першая сцэнічная пастаноўка (1854) === 16 лютага 1854 г. «Галька» была ўпершыню пастаўлена на прафесійнай сцэне — у Віленскім гарадскім тэатры, які месціўся ў будынку [[Віленская ратуша|ратушы]].<ref name="Hauptman" /><ref name="Narkowicz" /> Дэкарацыі выканаў віленскі мастак [[Вінцэнт Дмахоўскі]]. Галоўныя партыі спявалі Валерыя Росткоўская (Галька), тэнар Эмануэль Клячынскі (Ёнтак) і Людвік Кярсноўскі (Чашнік).<ref name="Narkowicz" /><ref name="Hauptman" /> Відаць, менавіта для гэтай пастаноўкі партыя Ёнтака была перапісана для тэнара; Э. Гаўптман-Фішэр мяркуе, што тады ж кампазітар унёс і іншыя змены (новы дуэт Ёнтака і Януша ў фінале I акта, транспазіцыі шэрагу нумароў), і атаясамлівае гэтую «віленскую сцэнічную» рэдакцыю з рукапісам, які захоўваецца ў бібліятэцы Варшаўскага музычнага таварыства (WTM 627/M).<ref name="Hauptman" /> Каб пазбегнуць непажаданых палітычных асацыяцый з падзеямі 1846 г. ([[Галіцкая разня]], [[Кракаўскае паўстанне]]), на двухмоўнай (польска-рускай) афішы дзеянне было аднесена да XVIII ст. Спектакль пачынаўся а 19-й гадзіне; былі прададзеныя 196 білетаў па цане ад 30 капеек (галерэя) да 4 рублёў; збор склаў 254 рублі 10 капеек пры выдатках каля 48 рублёў.<ref name="Narkowicz" /> Публіка прыняла оперу захоплена, а словы «''Starodawne dwa klejnoty, / Godła męstwa, godła cnoty''» сталі крылатымі. Крытыка была падзеленая: [[Вацлаў Пшыбыльскі]] ў «Gazeta Warszawska» папракаў кампазітара ў тым, што ён «пакідае пляму на нашых продках, зусім не заслужаную», а [[Караль Балінскі]] назваў твор «шкодным» і «нелагічным».<ref name="Narkowicz" /> Да 1864 г., калі ўлады закрылі польскі тэатр у Вільні, «Гальку» паказалі тут каля 50 разоў.<ref name="Narkowicz" /> == Варшаўская рэдакцыя == Пасля смерці [[Мікалай I|Мікалая I]] і змякчэння палітычнага рэжыму ў Варшаве вырашылі вярнуцца да оперы, рукапіс якой захоўваўся ў бібліятэцы тэатра. У 1857 г. Манюшка, па патрабаванні дырэкцыі, пераапрацаваў твор: у лісце да дырэктара оперы [[Джавані Кватрыні]] (чэрвень 1857) ён пералічыў змены — партыя Ёнтака для тэнара, новы дуэт Ёнтака і Януша, транспазіцыі, паланэз, які мусіць танцавацца, і горскія танцы ў II акце.<ref name="Hauptman" /> Улетку і восенню 1857 г. кампазітар дапісаў новы паланэз і арыю Стольніка, [[Мазурка (танец)|мазурку]], горскія танцы, арыю Януша і вялікую сцэну Ёнтака «Шумяць елі» (''Szumią jodły''), а таксама арыю Галькі «Калі б ранішнім сонцам» (''Gdybym rannym słonkiem''); опера была пашырана да чатырох актаў, а Вольскі адпаведна дапрацаваў лібрэта.<ref name="Hauptman" /><ref name="Swartz" /><ref name="Narkowicz" /> Варшаўская прэм’ера адбылася 1 студзеня 1858 г.; галоўныя партыі выконвалі Паўліна Рывалі (Галька), Юльян Добрскі (Ёнтак) і Вільгельм Трошэль (Стольнік), дырыжыраваў Я. Кватрыні, рэжысёрам быў тэнар [[Леапольд Матушынскі]]. Поспех быў велізарны: толькі за першы год опера прайшла ў Варшаве 36—40 разоў, а да 1865 г. — 100 разоў.<ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /><ref name="Zorawska" /> Дзякуючы «Гальцы» Манюшка ў 1858 г. атрымаў пасаду дырыжора (дырэктара) польскай оперы ў Варшаве і перабраўся туды з Вільні.<ref name="Narkowicz" /> У 1861 г. выдавецтва «Гебетнер і Вольф» выпусціла поўную аркестравую партытуру «Галькі» — першае ў польскіх умовах выданне поўнай опернай партытуры, якое, паводле Г. Зязюлі, зрабіла магчымымі замежныя пастаноўкі.<ref name="Zorawska" /> Сучаснікі часам называлі варшаўскую рэдакцыю «матылём», а віленскую — «лялечкай»; але шэраг даследчыкаў, у тым ліку Т. Качыньскі, лічаць двухактовую віленскую рэдакцыю больш цэласнай драматургічна і больш сучаснай для свайго часу.<ref name="Narkowicz" /> == Сюжэт == Паводле чатырохактовай рэдакцыі.<ref name="Sondorova">Sondorová D. Zrod národnej opery v Poľsku // GRANT Journal. — Vol. 10, № 1. — S. 46—48.</ref><ref name="Swartz" /><ref name="Narkowicz" /> * '''I акт.''' У доме Стольніка святкуюць заручыны яго дачкі Зоф’і з маладым шляхціцам Янушам (паланэз, мазур). З’яўляецца Галька — бедная горская дзяўчына, якую Януш спакусіў і якая чакае ад яго дзіцяці. Януш адсылае яе дадому, абяцаючы, што яны пачнуць новае жыццё. * '''II акт.''' Галька марна чакае Януша ля ракі. Замест яго прыходзіць Ёнтак, які шчыра кахае Гальку і раскрывае ёй вочы на здраду пана. * '''III акт.''' Горская вёска (горскія танцы). Сюды Ёнтак прыводзіць змучаную гора Гальку. У вёску прыязджаюць Януш і Зоф’я, каб ажаніцца ў мясцовым касцёле. * '''IV акт.''' Ёнтак спявае пра сваё нешчаслівае каханне («Шумяць елі»). Галька, у якой памірае з голаду дзіця, спачатку думае пра помсту, але адмаўляецца ад яе, благаслаўляе Януша і кідаецца ў раку. Дзейныя асобы: Стольнік, Зоф’я, яго дачка, Януш, Галька (сапрана), Ёнтак (тэнар), Дземба, прыхлябатнік Стольніка, Дудар, хор, балет. У віленскай рэдакцыі бацька Зоф’і — Чашнік, а замест Дзембы выступае маршалак; партыя Ёнтака пісалася для высокага барытона, а Януша — для баса.<ref name="Libreta" /><ref name="Hauptman" /> == Музыка == У «Гальцы» Манюшка спалучыў італьянскую оперную традыцыю (меладычнасць, будова сцэн) з элементамі польскай нацыянальнай музыкі — рытмамі [[Паланэз|паланэза]] і мазуркі, стылізацыяй народных танцаў і песень.<ref name="Sondorova" /> А. Сварц адзначае, што паланэз і мазурка ў I акце выконваюць функцыю сацыяльнай характарыстыкі шляхты, у той час як горскія танцы III акта — сялянскага свету; самі «горскія танцы», аднак, не грунтуюцца на сапраўдных татранскіх мелодыях.<ref name="Swartz" /> Опера не мае размоўных дыялогаў, што адрознівала яе ад папулярных тады вадэвіляў і аперэтак; [[Святлена Мікалаеўна Немагай|Святлена Немагай]] называе двухактовую «Гальку» першай операй-seria Манюшкі і вяршыняй яго опернай творчасці 1840-х гг.<ref name="Libreta" /> Найбольш папулярнымі нумарамі сталі ўверцюра, паланэз і мазур, арыі Галькі «Калі б ранішнім сонцам» і «Як ад віхуры куст паламаны», думка Ёнтака «Шумяць елі».<ref name="Narkowicz" /> == Пастаноўкі == === У XIX ст. === Чатырохактовая «Галька» вярнулася ў Вільню 26 лістапада 1860 г.; яе спявалі тыя ж Росткоўская, Клячынскі і Кярсноўскі, а ў пастаноўцы 7 студзеня 1861 г. — П. Беласкурскі (Стольнік), В. Новакоўскі (Януш), П. Цэлінгер (Ёнтак) і інш. Дэкарацыі III акта выканаў [[Альберт Жамет]]. Паводле Л. Нарковіч, віленцы так і не прынялі новую рэдакцыю, аддаючы перавагу сваёй, «тут народжанай».<ref name="Narkowicz" /> Віленскі скрыпач і капельмайстар [[Ян Мацкевіч]], які дапамагаў кампазітару пры пастаноўцы 1854 г., у 1861 г. дырыжыраваў «Галькай» у [[Гродна|Гродне]] і [[Коўна|Коўне]].<ref name="Narkowicz" /> У 1856 г. опера прагучала ў [[Мінск|Мінску]].<ref name="NLB">[https://www.nlb.by/by/infarmatsyynyya-resursy/elektronnyya-infarmatsyynyya-resursy/resursy-natsyyanalnay-bibliyateki-belarusi/virtualnyya-praekty-vysta-ki-i-kalektsyi/virtualnyya-praekty-bibliyateki/tvory-s-manyushki-na-belaruskay-stsene/ Творы С. Манюшкі на беларускай сцэне] // Нацыянальная бібліятэка Беларусі.</ref> Пры жыцці кампазітара «Галька» была пастаўлена ў [[Львоў|Львове]] (1867), [[Прага|Празе]] (1868, у Часовым тэатры пад кіраўніцтвам [[Бедржых Сметана|Бедржыха Сметаны]]), [[Масква|Маскве]] (1869) і [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] (1870, Марыінскі тэатр), неўзабаве пасля яго смерці — у [[Кіеў|Кіеве]] (1874).<ref name="Zorawska" /><ref name="Sondorova" /> Пецярбургскую пастаноўку рэзка ацаніў [[Аляксандр Мікалаевіч Сяроў|А. Сяроў]], які лічыў сюжэт «вельмі простым і звычайным».<ref name="Swartz" /> Спробы Манюшкі паставіць оперу ў [[Парыж|Парыжы]] падчас яго паездак 1858 і 1861—1862 гг. не мелі поспеху.<ref name="Zorawska" /> === Вільня ў XX—XXI ст. === 19 верасня 1922 г., у дзень адкрыцця ў Вільні помніка Манюшку і 75-годдзя оперы, «Галька» была паказана ў віленскім тэатры «Лютня» (рэжысёр Адам Людвіг, Галька — Ванда Гендрых). Двухактовая віленская рэдакцыя, паводле Л. Нарковіч, пасля смерці кампазітара ставілася толькі некалькі разоў: у віленскай «Рэдуце» (1922, 1926), у Кракаўскай оперы (1931), у Брайтане (1984) і ў Варшаўскай камернай оперы (2011).<ref name="Narkowicz" /> У 2000 г. Літоўскі музычны тэатр у [[Клайпеда|Клайпедзе]] выканаў «Гальку» ў канцэртнай форме пад кіраўніцтвам Стасіса Домаркаса — гэта была першая пасляваенная пастаноўка оперы ў Літве.<ref name="Narkowicz" /> === У Беларусі === У 1924 г. спявак і рэжысёр [[Вячаслаў Селях]], які арганізоўваў у Мінску беларускую оперу, планаваў паставіць «Гальку» па-беларуску ў перакладзе [[Янка Купала|Янкі Купалы]]; пераклад чатырохактовай рэдакцыі Купала завяршыў у 1922 г. і надрукаваў у 4-м томе свайго збору твораў (1928), але пастаноўка не адбылася. Я. Пушча ў рэцэнзіі на гэты том назваў «Гальку» «шляхецкай операй» і выказаў здзіўленне выбарам Купалы.<ref name="Libreta" /> З-за шматлікіх неадпаведнасцей націскаў у тэксце і музыцы пераклад Купалы не прыдатны для выканання без рэдагавання.<ref name="Libreta" /> 6 сакавіка 1975 г. адбылася прэм’ера чатырохактовай «Галькі» ў [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета БССР]] (на рускай мове ў перакладзе Мікалая Бірукова). Рэжысёр — Баляслаў Янкоўскі з Вроцлава, музычны кіраўнік і дырыжор — Яраслаў Вашчак, мастак — [[Яўген Ждан]], балетмайстар — Віталь Бутрымовіч. Партыю Галькі спявалі Ганна Лебедзева, Клаўдзія Старыкава, Ірына Шыкунова, Тамара Шымко, Ёнтака — Міхаіл Галкоўскі, Віктар Гур’еў, Аляксандр Дэдзік, Уладзімір Іваноўскі.<ref name="Libreta" /> Для выканання галоўных партый былі запрошаны салісты Лодзскага тэатра Галіна Раманоўска і Сілезскай оперы ў Катавіцах Баляслаў Паўлюс, а за дырыжорскім пультам стаяў выхаванец [[Беларуская дзяржаўная кансерваторыя|Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі]] Леў Лях.<ref name="NLB" /><ref>Магчыма, гаворка пра асобныя спектаклі з запрошанымі салістамі; у афішы прэм’еры, прыведзенай у выданні «Лібрэта опер Станіслава Манюшкі», музычным кіраўніком і дырыжорам названы Я. Вашчак.</ref> 5 красавіка 2019 г. Оперная студыя [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]] ўпершыню выканала па-беларуску двухактовую (віленскую) рэдакцыю «Галькі» ў перакладзе Святланы Немагай (дырыжор Ганна Маторная, рэжысёр Сяргей Аграновіч; Галька — Дар’я Ваўковіч, Ёнтак — Міхаіл Клепец, Януш — Уладзіслаў Барткевіч).<ref name="Libreta" /> У 2020 г. абодва беларускія пераклады — двухактовай рэдакцыі (С. Немагай) і чатырохактовай (Я. Купала) — былі выдадзены ў зборніку «Лібрэта опер Станіслава Манюшкі».<ref name="Libreta" /> == Ацэнкі == Ужо першыя варшаўскія рэцэнзенты ўбачылі ў «Гальцы» «новы перыяд у гісторыі польскай оперы»; Юзаф Кеніг, з ініцыятывы якога оперу дасталі з архіва, адзначаў, што Манюшка ў першым жа творы «здолеў быць так моцна самім сабою».<ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /> Іншыя крытыкі папракалі оперу ў тым, што яна «ятрыць саслоўі» і «распальвае класавую нянавісць».<ref name="Narkowicz" /> У польскай традыцыі «Галька» лічыцца першай польскай нацыянальнай операй, а Манюшка — «бацькам польскай оперы».<ref name="Zorawska" /> С. Немагай падкрэслівае, што «Галька» была створана ў Вільні і што Манюшка, аўтар таксама «Ідыліі» на лібрэта [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], стаў пачынальнікам нацыянальных опер двух народаў — беларускага і польскага.<ref name="Libreta" /> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references> <ref name="Hauptman">Hauptman-Fischer E. Analiza źródłoznawcza Halki Stanisława Moniuszki. Hipotezy dotyczące rękopisu WTM 627/M // Krytyka Muzyczna. — [б. г.]. — Т. II. — S. 1—11.</ref> <ref name="Narkowicz">Narkowicz L. Stanisław Moniuszko w Wilnie (1819—1872). — Wilno: Wydawnictwo Polskie w Wilnie, 2014. — S. 108—117, 160—161, 163—167. — ISBN 978-9986-542-49-0.</ref> <ref name="Libreta">Лібрэта опер Станіслава Манюшкі / склад. В. Скорабагатаў; прадмова і камент. С. Немагай. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2020. — 376 с. — ISBN 978-985-11-1197-4.</ref> <ref name="Swartz">Swartz A. Moniuszko’s Halka and the Revival of the Noble Traditions at the Teatr Wielki // The Polish Review. — 2006. — Vol. 51, № 3/4. — P. 325—349.</ref> <ref name="Zorawska">Żórawska-Witkowska A. [Рэцэнзія] Stanisław Moniuszko, Halka. Partytura orkiestrowa (Warszawa 1861). Wydanie faksymilowe, wstęp i komentarze G. Zieziula. Warszawa, 2012 // Studia Chopinowskie. — 2019. — № 1 (3). — S. 95—98.</ref> <ref name="Sondorova">Sondorová D. Zrod národnej opery v Poľsku // GRANT Journal. — Vol. 10, № 1. — S. 46—48.</ref> <ref name="NLB">[https://www.nlb.by/by/infarmatsyynyya-resursy/elektronnyya-infarmatsyynyya-resursy/resursy-natsyyanalnay-bibliyateki-belarusi/virtualnyya-praekty-vysta-ki-i-kalektsyi/virtualnyya-praekty-bibliyateki/tvory-s-manyushki-na-belaruskay-stsene/ Творы С. Манюшкі на беларускай сцэне] // Нацыянальная бібліятэка Беларусі.</ref> </references> == Літаратура == * Moniuszko S. Halka. Opera we dwóch aktach. Libretto Włodzimierza Wolskiego. Wyciąg fortepianowy / red. E. Nowaczyk. — Kraków, 1985. * Moniuszko S. Halka. Libretto Włodzimierza Wolskiego. Partytura orkiestrowa (Warszawa 1861). Wydanie faksymilowe / wstęp i komentarze G. Zieziula. — Warszawa: IS PAN; Liber Pro Arte, 2012. — T. 1—4. * Rudziński W. Stanisław Moniuszko: studia i materiały. — Kraków, 1955. — Cz. 1. [[Катэгорыя:Оперы Станіслава Манюшкі]] [[Катэгорыя:Оперы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Музыка Вільні]] 8p0cdu68j8ld7ie0v5zuipjraie686v 5222684 5222679 2026-10-21T10:11:36Z Aliaksei Lastouski 75892 5222684 wikitext text/x-wiki {{Опера}}«'''Га́лька'''» ({{lang-pl|Halka}}) — опера [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]] на [[лібрэта]] [[Уладзімір Вольскі|Уладзіміра Вольскага]]. Створана ў [[Вільня|Вільні]] ў 1846—1847 гг. у двух актах (так званая віленская рэдакцыя); упершыню выканана ў Вільні ў канцэртнай форме 1 студзеня 1848 г., а на сцэне — у Віленскім тэатры 16 лютага 1854 г. Пашыраная да чатырох актаў рэдакцыя з поспехам паказана ў [[Вялікі тэатр (Варшава)|Вялікім тэатры ў Варшаве]] 1 студзеня 1858 г.<ref name="Hauptman">Hauptman-Fischer E. Analiza źródłoznawcza Halki Stanisława Moniuszki. Hipotezy dotyczące rękopisu WTM 627/M // Krytyka Muzyczna. — [б. г.]. — Т. II. — S. 1—11.</ref><ref name="Libreta">Лібрэта опер Станіслава Манюшкі / склад. В. Скорабагатаў; прадмова і камент. С. Немагай. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2020. — 376 с. — ISBN 978-985-11-1197-4.</ref> Лічыцца найбольш вядомай польскай операй і адной з вяршынь опернай творчасці кампазітара, які нарадзіўся ў [[Убель|Убелі]] пад [[Мінск|Мінскам]] і каля васямнаццаці гадоў (1840—1858) жыў і працаваў у Вільні.<ref name="Narkowicz">Narkowicz L. Stanisław Moniuszko w Wilnie (1819—1872). — Wilno: Wydawnictwo Polskie w Wilnie, 2014. — S. 108—117, 160—161, 163—167. — ISBN 978-9986-542-49-0.</ref><ref name="Libreta" /> == Гісторыя стварэння == У 1846 г. Манюшка, які шукаў лібрэта для оперы, пазнаёміўся ў [[Варшава|Варшаве]] з маладым паэтам Уладзімірам Вольскім, блізкім да так званай «варшаўскай багемы». Вольскі пагадзіўся напісаць лібрэта паводле ўласнай паэмы «Галька» (выдадзенай у 1845 г. са значнымі цэнзурнымі скарачэннямі); сюжэт быў блізкі і да аповесці «Гаранка» (''Góralka'') фалькларыста [[Казімір Уладзіслаў Вуйціцкі|Казіміра Уладзіслава Вуйціцкага]].<ref name="Swartz">Swartz A. Moniuszko’s Halka and the Revival of the Noble Traditions at the Teatr Wielki // The Polish Review. — 2006. — Vol. 51, № 3/4. — P. 325—349.</ref><ref name="Libreta" /> Паводле сведчанняў сучаснікаў, Вольскі напісаў лібрэта за тры-чатыры дні.<ref name="Libreta" /> У сярэдзіне верасня 1846 г., вярнуўшыся ў Вільню, Манюшка ўзяўся за працу; ужо восенню ён паказваў бацькам першыя фрагменты, а ў маі 1847 г. быў гатовы клавір. Лібрэта было выдадзена ў Вільні за кошт кампазітара (цэнзурны дазвол датаваны 28 лістапада 1847 г.).<ref name="Hauptman" /> Улетку 1847 г. Манюшка павёз [[Партытура|партытуру]] ў Варшаву, дзе адбылося некалькі рэпетыцый, аднак тады пастаноўка не адбылася — з-за адсутнасці ўплывовага пратэктара і вострай сацыяльнай тэматыкі, якая выклікала асцярогу ў дырэкцыі тэатра і цэнзуры.<ref name="Hauptman" /><ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /> == Віленская «Галька» == === Канцэртная прэм’ера (1848) === Не дачакаўшыся варшаўскай пастаноўкі, Манюшка арганізаваў у Вільні выкананне оперы ў канцэртнай форме - без касцюмаў і дэкарацый, сіламі пераважна аматараў, у зале дома сваіх сваякоў Мюлераў на Нямецкай вуліцы. Партыю Ёнтака (тады - барытон) выканаў прафесійны спявак [[Ахіла Банольдзі]], якому кампазітар прысвяціў твор; афішу надрукаваў [[Юзаф Завадскі]]. Слухачамі былі пераважна сваякі, сябры і суседзі Манюшкаў і Мюлераў.<ref name="Narkowicz" /><ref name="Hauptman" /> Прэм’ера датуецца 1 студзеня 1848 г.<ref name="Hauptman" /><ref name="Zorawska">Żórawska-Witkowska A. [Рэцэнзія] Stanisław Moniuszko, Halka. Partytura orkiestrowa (Warszawa 1861). Wydanie faksymilowe, wstęp i komentarze G. Zieziula. Warszawa, 2012 // Studia Chopinowskie. — 2019. — № 1 (3). — S. 95—98.</ref><ref>Л. Нарковіч піша, што першае выкананне адбылося 20 снежня 1847 г., а другое — у Новы год 1848 г. Аднак 20 снежня 1847 г. паводле юліянскага календара адпавядае 1 студзеня 1848 г. паводле грыгарыянскага, таму, магчыма, гаворка пра адну і тую ж падзею.</ref> Клавір двухактовай рэдакцыі захаваўся ў аўтографе ў Познаньскім таварыстве сяброў навук і выдадзены крытычна Э. Новачыкам (1985); у 1850 г. у Вільні былі надрукаваны асобныя фрагменты оперы.<ref name="Hauptman" /> === Першая сцэнічная пастаноўка (1854) === 16 лютага 1854 г. «Галька» была ўпершыню пастаўлена на прафесійнай сцэне — у Віленскім гарадскім тэатры, які месціўся ў будынку [[Віленская ратуша|ратушы]].<ref name="Hauptman" /><ref name="Narkowicz" /> Дэкарацыі выканаў віленскі мастак [[Вінцэнт Дмахоўскі]]. Галоўныя партыі спявалі Валерыя Росткоўская (Галька), тэнар Эмануэль Клячынскі (Ёнтак) і Людвік Кярсноўскі (Чашнік).<ref name="Narkowicz" /><ref name="Hauptman" /> Відаць, менавіта для гэтай пастаноўкі партыя Ёнтака была перапісана для тэнара; Э. Гаўптман-Фішэр мяркуе, што тады ж кампазітар унёс і іншыя змены (новы дуэт Ёнтака і Януша ў фінале I акта, транспазіцыі шэрагу нумароў), і атаясамлівае гэтую «віленскую сцэнічную» рэдакцыю з рукапісам, які захоўваецца ў бібліятэцы Варшаўскага музычнага таварыства (WTM 627/M).<ref name="Hauptman" /> Каб пазбегнуць непажаданых палітычных асацыяцый з падзеямі 1846 г. ([[Галіцкая разня]], [[Кракаўскае паўстанне]]), на двухмоўнай (польска-рускай) афішы дзеянне было аднесена да XVIII ст. Спектакль пачынаўся а 19-й гадзіне; былі прададзеныя 196 білетаў па цане ад 30 капеек (галерэя) да 4 рублёў; збор склаў 254 рублі 10 капеек пры выдатках каля 48 рублёў.<ref name="Narkowicz" /> Публіка прыняла оперу захоплена, а словы «''Starodawne dwa klejnoty, / Godła męstwa, godła cnoty''» сталі крылатымі. Крытыка была падзеленая: [[Вацлаў Пшыбыльскі]] ў «Gazeta Warszawska» папракаў кампазітара ў тым, што ён «пакідае пляму на нашых продках, зусім не заслужаную», а [[Караль Балінскі]] назваў твор «шкодным» і «нелагічным».<ref name="Narkowicz" /> Да 1864 г., калі ўлады закрылі польскі тэатр у Вільні, «Гальку» паказалі тут каля 50 разоў.<ref name="Narkowicz" /> == Варшаўская рэдакцыя == Пасля смерці [[Мікалай I|Мікалая I]] і змякчэння палітычнага рэжыму ў Варшаве вырашылі вярнуцца да оперы, рукапіс якой захоўваўся ў бібліятэцы тэатра. У 1857 г. Манюшка, па патрабаванні дырэкцыі, пераапрацаваў твор: у лісце да дырэктара оперы [[Джавані Кватрыні]] (чэрвень 1857) ён пералічыў змены — партыя Ёнтака для тэнара, новы дуэт Ёнтака і Януша, транспазіцыі, паланэз, які мусіць танцавацца, і горскія танцы ў II акце.<ref name="Hauptman" /> Улетку і восенню 1857 г. кампазітар дапісаў новы паланэз і арыю Стольніка, [[Мазурка (танец)|мазурку]], горскія танцы, арыю Януша і вялікую сцэну Ёнтака «Шумяць елі» (''Szumią jodły''), а таксама арыю Галькі «Калі б ранішнім сонцам» (''Gdybym rannym słonkiem''); опера была пашырана да чатырох актаў, а Вольскі адпаведна дапрацаваў лібрэта.<ref name="Hauptman" /><ref name="Swartz" /><ref name="Narkowicz" /> Варшаўская прэм’ера адбылася 1 студзеня 1858 г.; галоўныя партыі выконвалі Паўліна Рывалі (Галька), Юльян Добрскі (Ёнтак) і Вільгельм Трошэль (Стольнік), дырыжыраваў Я. Кватрыні, рэжысёрам быў тэнар [[Леапольд Матушынскі]]. Поспех быў велізарны: толькі за першы год опера прайшла ў Варшаве 36—40 разоў, а да 1865 г. — 100 разоў.<ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /><ref name="Zorawska" /> Дзякуючы «Гальцы» Манюшка ў 1858 г. атрымаў пасаду дырыжора (дырэктара) польскай оперы ў Варшаве і перабраўся туды з Вільні.<ref name="Narkowicz" /> У 1861 г. выдавецтва «Гебетнер і Вольф» выпусціла поўную аркестравую партытуру «Галькі» — першае ў польскіх умовах выданне поўнай опернай партытуры, якое, паводле Г. Зязюлі, зрабіла магчымымі замежныя пастаноўкі.<ref name="Zorawska" /> Сучаснікі часам называлі варшаўскую рэдакцыю «матылём», а віленскую — «лялечкай»; але шэраг даследчыкаў, у тым ліку Т. Качыньскі, лічаць двухактовую віленскую рэдакцыю больш цэласнай драматургічна і больш сучаснай для свайго часу.<ref name="Narkowicz" /> == Сюжэт == Паводле чатырохактовай рэдакцыі.<ref name="Sondorova">Sondorová D. Zrod národnej opery v Poľsku // GRANT Journal. — Vol. 10, № 1. — S. 46—48.</ref><ref name="Swartz" /><ref name="Narkowicz" /> * '''I акт.''' У доме Стольніка святкуюць заручыны яго дачкі Зоф’і з маладым шляхціцам Янушам (паланэз, мазур). З’яўляецца Галька — бедная горская дзяўчына, якую Януш спакусіў і якая чакае ад яго дзіцяці. Януш адсылае яе дадому, абяцаючы, што яны пачнуць новае жыццё. * '''II акт.''' Галька марна чакае Януша ля ракі. Замест яго прыходзіць Ёнтак, які шчыра кахае Гальку і раскрывае ёй вочы на здраду пана. * '''III акт.''' Горская вёска (горскія танцы). Сюды Ёнтак прыводзіць змучаную гора Гальку. У вёску прыязджаюць Януш і Зоф’я, каб ажаніцца ў мясцовым касцёле. * '''IV акт.''' Ёнтак спявае пра сваё нешчаслівае каханне («Шумяць елі»). Галька, у якой памірае з голаду дзіця, спачатку думае пра помсту, але адмаўляецца ад яе, благаслаўляе Януша і кідаецца ў раку. Дзейныя асобы: Стольнік, Зоф’я, яго дачка, Януш, Галька (сапрана), Ёнтак (тэнар), Дземба, прыхлябатнік Стольніка, Дудар, хор, балет. У віленскай рэдакцыі бацька Зоф’і — Чашнік, а замест Дзембы выступае маршалак; партыя Ёнтака пісалася для высокага барытона, а Януша — для баса.<ref name="Libreta" /><ref name="Hauptman" /> == Музыка == У «Гальцы» Манюшка спалучыў італьянскую оперную традыцыю (меладычнасць, будова сцэн) з элементамі польскай нацыянальнай музыкі — рытмамі [[Паланэз|паланэза]] і мазуркі, стылізацыяй народных танцаў і песень.<ref name="Sondorova" /> А. Сварц адзначае, што паланэз і мазурка ў I акце выконваюць функцыю сацыяльнай характарыстыкі шляхты, у той час як горскія танцы III акта — сялянскага свету; самі «горскія танцы», аднак, не грунтуюцца на сапраўдных татранскіх мелодыях.<ref name="Swartz" /> Опера не мае размоўных дыялогаў, што адрознівала яе ад папулярных тады вадэвіляў і аперэтак; [[Святлена Мікалаеўна Немагай|Святлена Немагай]] называе двухактовую «Гальку» першай операй-seria Манюшкі і вяршыняй яго опернай творчасці 1840-х гг.<ref name="Libreta" /> Найбольш папулярнымі нумарамі сталі ўверцюра, паланэз і мазур, арыі Галькі «Калі б ранішнім сонцам» і «Як ад віхуры куст паламаны», думка Ёнтака «Шумяць елі».<ref name="Narkowicz" /> == Пастаноўкі == === У XIX ст. === Чатырохактовая «Галька» вярнулася ў Вільню 26 лістапада 1860 г.; яе спявалі тыя ж Росткоўская, Клячынскі і Кярсноўскі, а ў пастаноўцы 7 студзеня 1861 г. — П. Беласкурскі (Стольнік), В. Новакоўскі (Януш), П. Цэлінгер (Ёнтак) і інш. Дэкарацыі III акта выканаў [[Альберт Жамет]]. Паводле Л. Нарковіч, віленцы так і не прынялі новую рэдакцыю, аддаючы перавагу сваёй, «тут народжанай».<ref name="Narkowicz" /> Віленскі скрыпач і капельмайстар [[Ян Мацкевіч]], які дапамагаў кампазітару пры пастаноўцы 1854 г., у 1861 г. дырыжыраваў «Галькай» у [[Гродна|Гродне]] і [[Коўна|Коўне]].<ref name="Narkowicz" /> У 1856 г. опера прагучала ў [[Мінск|Мінску]].<ref name="NLB">[https://www.nlb.by/by/infarmatsyynyya-resursy/elektronnyya-infarmatsyynyya-resursy/resursy-natsyyanalnay-bibliyateki-belarusi/virtualnyya-praekty-vysta-ki-i-kalektsyi/virtualnyya-praekty-bibliyateki/tvory-s-manyushki-na-belaruskay-stsene/ Творы С. Манюшкі на беларускай сцэне] // Нацыянальная бібліятэка Беларусі.</ref> Пры жыцці кампазітара «Галька» была пастаўлена ў [[Львоў|Львове]] (1867), [[Прага|Празе]] (1868, у Часовым тэатры пад кіраўніцтвам [[Бедржых Сметана|Бедржыха Сметаны]]), [[Масква|Маскве]] (1869) і [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] (1870, Марыінскі тэатр), неўзабаве пасля яго смерці — у [[Кіеў|Кіеве]] (1874).<ref name="Zorawska" /><ref name="Sondorova" /> Пецярбургскую пастаноўку рэзка ацаніў [[Аляксандр Мікалаевіч Сяроў|А. Сяроў]], які лічыў сюжэт «вельмі простым і звычайным».<ref name="Swartz" /> Спробы Манюшкі паставіць оперу ў [[Парыж|Парыжы]] падчас яго паездак 1858 і 1861—1862 гг. не мелі поспеху.<ref name="Zorawska" /> === Вільня ў XX—XXI ст. === 19 верасня 1922 г., у дзень адкрыцця ў Вільні помніка Манюшку і 75-годдзя оперы, «Галька» была паказана ў віленскім тэатры «Лютня» (рэжысёр Адам Людвіг, Галька — Ванда Гендрых). Двухактовая віленская рэдакцыя, паводле Л. Нарковіч, пасля смерці кампазітара ставілася толькі некалькі разоў: у віленскай «Рэдуце» (1922, 1926), у Кракаўскай оперы (1931), у Брайтане (1984) і ў Варшаўскай камернай оперы (2011).<ref name="Narkowicz" /> У 2000 г. Літоўскі музычны тэатр у [[Клайпеда|Клайпедзе]] выканаў «Гальку» ў канцэртнай форме пад кіраўніцтвам Стасіса Домаркаса — гэта была першая пасляваенная пастаноўка оперы ў Літве.<ref name="Narkowicz" /> === У Беларусі === У 1924 г. спявак і рэжысёр [[Вячаслаў Селях]], які арганізоўваў у Мінску беларускую оперу, планаваў паставіць «Гальку» па-беларуску ў перакладзе [[Янка Купала|Янкі Купалы]]; пераклад чатырохактовай рэдакцыі Купала завяршыў у 1922 г. і надрукаваў у 4-м томе свайго збору твораў (1928), але пастаноўка не адбылася. Я. Пушча ў рэцэнзіі на гэты том назваў «Гальку» «шляхецкай операй» і выказаў здзіўленне выбарам Купалы.<ref name="Libreta" /> З-за шматлікіх неадпаведнасцей націскаў у тэксце і музыцы пераклад Купалы не прыдатны для выканання без рэдагавання.<ref name="Libreta" /> 6 сакавіка 1975 г. адбылася прэм’ера чатырохактовай «Галькі» ў [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета БССР]] (на рускай мове ў перакладзе Мікалая Бірукова). Рэжысёр — Баляслаў Янкоўскі з Вроцлава, музычны кіраўнік і дырыжор — Яраслаў Вашчак, мастак — [[Яўген Ждан]], балетмайстар — Віталь Бутрымовіч. Партыю Галькі спявалі Ганна Лебедзева, Клаўдзія Старыкава, Ірына Шыкунова, Тамара Шымко, Ёнтака — Міхаіл Галкоўскі, Віктар Гур’еў, Аляксандр Дэдзік, Уладзімір Іваноўскі.<ref name="Libreta" /> Для выканання галоўных партый былі запрошаны салісты Лодзскага тэатра Галіна Раманоўска і Сілезскай оперы ў Катавіцах Баляслаў Паўлюс, а за дырыжорскім пультам стаяў выхаванец [[Беларуская дзяржаўная кансерваторыя|Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі]] Леў Лях.<ref name="NLB" /><ref>Магчыма, гаворка пра асобныя спектаклі з запрошанымі салістамі; у афішы прэм’еры, прыведзенай у выданні «Лібрэта опер Станіслава Манюшкі», музычным кіраўніком і дырыжорам названы Я. Вашчак.</ref> 5 красавіка 2019 г. Оперная студыя [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]] ўпершыню выканала па-беларуску двухактовую (віленскую) рэдакцыю «Галькі» ў перакладзе Святланы Немагай (дырыжор Ганна Маторная, рэжысёр Сяргей Аграновіч; Галька — Дар’я Ваўковіч, Ёнтак — Міхаіл Клепец, Януш — Уладзіслаў Барткевіч).<ref name="Libreta" /> У 2020 г. абодва беларускія пераклады — двухактовай рэдакцыі (С. Немагай) і чатырохактовай (Я. Купала) — былі выдадзены ў зборніку «Лібрэта опер Станіслава Манюшкі».<ref name="Libreta" /> == Ацэнкі == Ужо першыя варшаўскія рэцэнзенты ўбачылі ў «Гальцы» «новы перыяд у гісторыі польскай оперы»; Юзаф Кеніг, з ініцыятывы якога оперу дасталі з архіва, адзначаў, што Манюшка ў першым жа творы «здолеў быць так моцна самім сабою».<ref name="Narkowicz" /><ref name="Swartz" /> Іншыя крытыкі папракалі оперу ў тым, што яна «ятрыць саслоўі» і «распальвае класавую нянавісць».<ref name="Narkowicz" /> У польскай традыцыі «Галька» лічыцца першай польскай нацыянальнай операй, а Манюшка — «бацькам польскай оперы».<ref name="Zorawska" /> С. Немагай падкрэслівае, што «Галька» была створана ў Вільні і што Манюшка, аўтар таксама «Ідыліі» на лібрэта [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]], стаў пачынальнікам нацыянальных опер двух народаў — беларускага і польскага.<ref name="Libreta" /> == Крыніцы == <references> <ref name="Hauptman">Hauptman-Fischer E. Analiza źródłoznawcza Halki Stanisława Moniuszki. Hipotezy dotyczące rękopisu WTM 627/M // Krytyka Muzyczna. — [б. г.]. — Т. II. — S. 1—11.</ref> <ref name="Narkowicz">Narkowicz L. Stanisław Moniuszko w Wilnie (1819—1872). — Wilno: Wydawnictwo Polskie w Wilnie, 2014. — S. 108—117, 160—161, 163—167. — ISBN 978-9986-542-49-0.</ref> <ref name="Libreta">Лібрэта опер Станіслава Манюшкі / склад. В. Скорабагатаў; прадмова і камент. С. Немагай. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2020. — 376 с. — ISBN 978-985-11-1197-4.</ref> <ref name="Swartz">Swartz A. Moniuszko’s Halka and the Revival of the Noble Traditions at the Teatr Wielki // The Polish Review. — 2006. — Vol. 51, № 3/4. — P. 325—349.</ref> <ref name="Zorawska">Żórawska-Witkowska A. [Рэцэнзія] Stanisław Moniuszko, Halka. Partytura orkiestrowa (Warszawa 1861). Wydanie faksymilowe, wstęp i komentarze G. Zieziula. Warszawa, 2012 // Studia Chopinowskie. — 2019. — № 1 (3). — S. 95—98.</ref> <ref name="Sondorova">Sondorová D. Zrod národnej opery v Poľsku // GRANT Journal. — Vol. 10, № 1. — S. 46—48.</ref> <ref name="NLB">[https://www.nlb.by/by/infarmatsyynyya-resursy/elektronnyya-infarmatsyynyya-resursy/resursy-natsyyanalnay-bibliyateki-belarusi/virtualnyya-praekty-vysta-ki-i-kalektsyi/virtualnyya-praekty-bibliyateki/tvory-s-manyushki-na-belaruskay-stsene/ Творы С. Манюшкі на беларускай сцэне] // Нацыянальная бібліятэка Беларусі.</ref> </references> == Літаратура == * Moniuszko S. Halka. Opera we dwóch aktach. Libretto Włodzimierza Wolskiego. Wyciąg fortepianowy / red. E. Nowaczyk. — Kraków, 1985. * Moniuszko S. Halka. Libretto Włodzimierza Wolskiego. Partytura orkiestrowa (Warszawa 1861). Wydanie faksymilowe / wstęp i komentarze G. Zieziula. — Warszawa: IS PAN; Liber Pro Arte, 2012. — T. 1—4. * Rudziński W. Stanisław Moniuszko: studia i materiały. — Kraków, 1955. — Cz. 1. [[Катэгорыя:Оперы Станіслава Манюшкі]] [[Катэгорыя:Оперы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Музыка Вільні]] 9hy6f5oeanqs3v7hmgwrlx269a6bm7d Размовы:Люцыян Узембла 1 817428 5222683 2026-10-21T10:02:41Z ~2026-56338-48 175810 /* Шаблон: Пісменнік */ новы падраздзел 5222683 wikitext text/x-wiki == Шаблон: Пісменнік == Паважаныя мадэратары! Калі не дазваляеце мяняць шаблёны вонкавым адмыслоўцам, якія маюць час для паляпшэньня адлюстраваньня старонцы, знайдзіце час, каб зрабіць магчымым бачыць герб роду. Герб прапісаны ў кодзе старонкі, але на справе спадарства яго ня бачыць! [[Адмысловае:Contributions/~2026-56338-48|~2026-56338-48]] ([[Размовы з удзельнікам:~2026-56338-48|размова]]) 13:02, 21 кастрычніка 2026 (+03) swd90w2wznsqkeef8nrr8z039dgitv4 Юзаф Кажанёўскі 0 817429 5222686 2026-10-21T10:20:17Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78287867|Józef Korzeniowski (1797–1863)]]» 5222686 wikitext text/x-wiki {{Мастак}}'''Юзаф Кажанёўскі''' ({{lang-pl|Józef Korzeniowski}}; 19 сакавіка 1797, каля [[Броды|Бродаў]] — 17 верасня 1863, [[Дрэздэн]]) — польскі празаік, драматург, паэт, перакладчык, тэарэтык літаратуры, педагог і арганізатар асветы.<ref name="PSB">Kawyn S. Korzeniowski Józef // Polski Słownik Biograficzny. — T. XIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1968—1969. — S. 169—172.</ref><ref name="NPLP">[https://nplp.pl/artykul/korzeniowski-jozef/ Korzeniowski Józef] // Nowa Panorama Literatury Polskiej.</ref> Адзін з найвыбітнейшых польскіх празаікаў XIX ст., аўтар сацыяльна-бытавых раманаў і драм. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся, паводле ўласнага сведчання, «у фальварку бродскай эканоміі» каля самой рагаткі [[Броды|Бродаў]] (Галіцыя) у збяднелай шляхецкай сям’і. Бацька, Вінцэнт, быў афіцыялістам у маёнтку графа Вінцэнта Патоцкага, маці — Клара з Вінклераў.<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Пачатковую адукацыю атрымаў у Бродах, [[Збараж|Збаражы]] і [[Чарнаўцы|Чарнаўцах]] (1804—1809), у 1809—1819 гг. вучыўся ў Валынскай гімназіі ў [[Крамянец|Крамянцы]] (з 1819 г. — ліцэй).<ref name="PSB" /> Пад апекай выкладчыка польскай літаратуры ксяндза [[Алаізі Асінскі|Алаізія Асінскага]] (пазнейшага рэктара [[Віленская духоўная акадэмія|Віленскай духоўнай акадэміі]]) ён рабіў першыя літаратурныя спробы; удзельнічаў у вучнёўскіх літаратурных гуртках.<ref name="PSB" /><ref name="PSB-Osinski">Osiński Alojzy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV, z. 2. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979.</ref> === Варшава і Крамянец === Пасля заканчэння ліцэя па рэкамендацыі куратара [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама Ежы Чартарыйскага]] стаў настаўнікам польскай мовы і літаратуры [[Зыгмунт Красінскі|Зыгмунта Красінскага]] ў доме генерала Вінцэнта Красінскага, аднак праз год пакінуў гэтае месца. У 1820—1823 гг. працаваў бібліятэкарам Замойскіх у Блакітным палацы ў Варшаве, увайшоў у літаратурнае асяроддзе сталіцы, збліжаўся з [[Казімір Брадзінскі|Казімірам Брадзінскім]], супрацоўнічаў з «Pamiętnik Warszawski», «Pamiętnik Naukowy», «Gazeta Literacka».<ref name="PSB" /> У 1823 г. ажаніўся з Монікай (паводле іншых звестак — Марыяй) Апачынскай, падчарыцай мастака [[Зыгмунт Фогель|Зыгмунта Фогеля]].<ref name="PSB" /><ref>PSB называе жонку Монікай, «Nowa Panorama Literatury Polskiej» — Марыяй.</ref> Тады ж, пасля таго як [[Віленскі ўніверсітэт]] прыняў яго дысертацыю «''Wstęp do pisma o tragedii. O istocie poezji w ogólności''», атрымаў пасаду настаўніка вымаўлення, паэзіі і польскай літаратуры ў Крамянецкім ліцэі і 6 жніўня 1823 г. пераехаў у Крамянец, дзе працаваў да закрыцця ўстановы.<ref name="PSB" /> У 1829 г. па прапанове К. Брадзінскага абраны сябрам [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага таварыства сяброў навук]].<ref name="PSB" /> === Кіеў і Харкаў === Пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гг.]] быў арыштаваны па падазрэнні ў спрыянні паўстанцкім настроям і дастаўлены на следства ў [[Жытомір]]. Пасля закрыцця Крамянецкага ліцэя (1833) яго перавялі ў новаствораны [[Кіеўскі ўніверсітэт|Універсітэт Святога Уладзіміра]] ў Кіеве, дзе ён выкладаў рымскія старажытнасці і міфалогію як прафесар-ад’юнкт.<ref name="PSB" /> Пасля раскрыцця змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]] ў яго доме правялі ператрус, і 19 красавіка 1838 г. Кажанёўскага перавялі ў [[Харкаў]] дырэктарам губернскай гімназіі і візітатарам школ; знаходжанне ў Харкаве ён лічыў выгнаннем.<ref name="PSB" /> Тут былі напісаны драма «Karpaccy górale» (1840), камедыі «Żydzi» і «Panna mężatka», раманы «Spekulant» і «Kollokacja».<ref name="PSB" /> === Варшава (1846—1863) === У 1846 г. дзякуючы заступніцтву ўплывовых асоб атрымаў пасаду дырэктара губернскай гімназіі ў [[Варшава|Варшаве]], з 1848 г. быў візітатарам школ, з 1849 г. — сябрам Рады выхавання. Імкнуўся забяспечыць належнае месца польскай мове ў школе і выступаў супраць русіфікацыі вясковых пачатковых школ.<ref name="PSB" /> У 1861—1863 гг., супрацоўнічаючы з [[Аляксандр Веляпольскі|Аляксандрам Веляпольскім]], склаў праект арганізацыі школ Каралеўства Польскага ад пачатковых да Галоўнай школы, у заснаванні якой удзельнічаў, і кіраваў Аддзелам асветы. Расчараваны рэкрутчынай 1863 г., падаў у адстаўку і ў сакавіку 1863 г. выехаў за мяжу на лячэнне.<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Памёр 17 верасня 1863 г. у Дрэздэне; 5 красавіка 1864 г. пахаваны ў сямейным склепе на [[Павонзкі|Павонзкаўскіх могілках]] у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Сувязі з Вільняй == * '''Літаратурны дэбют.''' Кажанёўскі дэбютаваў у 1816 г. на старонках віленскага часопіса «[[Tygodnik Wileński]]», заснаванага [[Іахім Лялевель|Іахімам Лялевелем]] (1815—1822), — таго самага, дзе пазней дэбютавалі [[Адам Міцкевіч]] і [[Антоній Эдвард Адынец]].<ref name="ZW">Jackiewicz M. Poczet twórców literatury wileńskiej od wieku XVI do roku 1945 (14) // Znad Wilii. — 2016. — № 3 (67). — S. 59—60.</ref><ref name="Binkowska">Binkowska D. Wileńskie czasopisma literackie pierwszej połowy XIX wieku w zbiorach Biblioteki Gdańskiej // Libri Gedanenses. — 2015. — T. 31/32.</ref> * '''Віленская навучальная акруга.''' Крамянецкая гімназія і ліцэй, у якіх Кажанёўскі вучыўся і выкладаў, уваходзілі ў Віленскую навучальную акругу, якой кіраваў куратар А. Е. Чартарыйскі. Для атрымання пасады выкладчыка ў Крамянцы Кажанёўскі ў 1823 г. прадставіў сваё разважанне пра тэорыю паэзіі на разгляд [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]].<ref name="PSB" /> Яго «Kurs poezji» (Варшава, 1829) быў рэкамендаваны Віленскай навучальнай акругай як падручнік для вучняў і настаўнікаў.<ref name="NPLP" /> * '''Віленскія выданні.''' Паводле М. Яцкевіча, у Вільні выйшлі 27 кніг Кажанёўскага, у тым ліку першыя выданні раманаў «Spekulant» (1846), «Kollokacja» (1847) і «Krewni» (1857).<ref name="ZW" /> Такім чынам, Вільня на некалькі дзесяцігоддзяў стала адным з галоўных цэнтраў выдання яго прозы. * '''Віленская літаратурная традыцыя.''' Кажанёўскі ўключаны ў «Пачот творцаў віленскай літаратуры ад XVI ст. да 1945 г.» Мечыслава Яцкевіча.<ref name="ZW" /> Нарысы пра яго пісаў віленскі паэт і журналіст [[Вінцэнт Каратынскі]], сакратар [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]].<ref name="ZW" /> == Творчасць == Пачынаў як паэт і драматург у духу [[Класіцызм|класіцызму]] («Próby dramatyczne», 1826; трагедыя «Dymitr i Maria»), але паступова адыходзіў ад класіцыстычнай традыцыі, арыентуючыся на [[Уільям Шэкспір|Шэкспіра]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]].<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Яго тэарэтычна-літаратурныя працы — «O patetyczności» (1819), «Wstęp do pisma o tragedii» (1822) і «Kurs poezji» (1829) — стаяць на мяжы класіцызму і рамантызму.<ref name="NPLP" /> У драме «Karpaccy górale» (1840) Кажанёўскі звярнуўся да канкрэтнага этнаграфічнага і сацыяльнага матэрыялу і трагічнай долі народа; далей ён пісаў сацыяльна-бытавыя камедыі («Żydzi», «Panna mężatka», «Majster i czeladnik», «Majątek albo imię», «Wąsy i peruka»).<ref name="PSB" /> Цэнтральнае месца ў яго творчасці займаюць раманы: «Spekulant», «Kollokacja» — карціны жыцця валынскай шляхты, «Wędrówki oryginała» (1848), «Emeryt» (1851), «Tadeusz Bezimienny» (1852), «Garbaty» (1853), «Krewni» (1857). Як выхадзец з дробнай шляхты, ён заклікаў яе адмовіцца ад гербавых прэтэнзій і шукаць сабе месца праз працу, нават рамесную; за гэтую «арганічніцкую» праграму яго крытыкаваў [[Юліян Клачко]].<ref name="PSB" /> Высока цанілі мастацкае майстэрства Кажанёўскага [[Эліза Ажэшка]] і [[Стэфан Жэромскі]].<ref name="PSB" /> Творы Кажанёўскага перакладаліся на нямецкую, французскую, рускую, украінскую, чэшскую, венгерскую мовы і іўрыт.<ref name="PSB" /> Збор твораў (няпоўны) выйшаў у 1871—1873 гг. у 12 тамах, выбраныя творы ў 8 тамах — у 1954 г.<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка (пам. 1870). Дочкі: Марыя Тэрэза (замужам за Пятром Фалькенгаген-Залескім) і Ганна (замужам за Каралем Вітам, потым за Міхалам Кайшорам); сыны: Гіпаліт, урач, і Уладзіслаў, сын якога Юзаф апекаваўся рукапіснай спадчынай дзеда (перададзеная ў Нацыянальную бібліятэку ў Варшаве, яна загінула ў Другую сусветную вайну).<ref name="PSB" /> Праўнук пісьменніка, маёр Войска Польскага Казімір Фелікс Кажанёўскі (1898—1948), ваяваў пад Тобрукам і Монтэ-Касіна і памёр на эміграцыі ў Вялікабрытаніі; сямейныя памяткі ў 2024 г. перададзены ў Музей гісторыі Кельцаў.<ref name="LangTrela">Lang-Trela M. Kazimierz Feliks Korzeniowski (1898—1948). Wątki biograficzne w spuściźnie rodzinnej znajdującej się w zbiorach Muzeum Historii Kielc // Studia Muzealno-Historyczne. — 2025. — T. 17. — S. 289—.</ref> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references><ref name="PSB" /> <ref name="NPLP" /> <ref name="ZW" /> <ref name="Binkowska" /> <ref name="PSB-Osinski" /> <ref name="LangTrela" /></references> == Літаратура == * Kawyn S. Józef Korzeniowski. Studia i szkice. — Łódź, 1978. * Bachórz J. Realizm bez „chmurnej jazdy”. Studia o powieściach Józefa Korzeniowskiego. — Warszawa, 1979. * Korpała J. Józef Korzeniowski jako profesor literatury w Krzemieńcu // Pamiętnik Literacki. — 1928. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1863 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1797 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бродах]] fvgszvg0lijufv4qz6q1667yzrt5h2v 5222687 5222686 2026-10-21T10:24:09Z Aliaksei Lastouski 75892 5222687 wikitext text/x-wiki {{Мастак}}'''Юзаф Кажанёўскі''' ({{lang-pl|Józef Korzeniowski}}; 19 сакавіка 1797, каля [[Броды (горад)|Бродаў]] — 17 верасня 1863, [[Дрэздэн]]) — польскі празаік, драматург, паэт, перакладчык, тэарэтык літаратуры, педагог і арганізатар асветы.<ref name="PSB">Kawyn S. Korzeniowski Józef // Polski Słownik Biograficzny. — T. XIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1968—1969. — S. 169—172.</ref><ref name="NPLP">[https://nplp.pl/artykul/korzeniowski-jozef/ Korzeniowski Józef] // Nowa Panorama Literatury Polskiej.</ref> Адзін з найвыбітнейшых польскіх празаікаў XIX ст., аўтар сацыяльна-бытавых раманаў і драм.<ref>Малюковіч С.Дз. Кажанёўскі Юзаф // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Том 7. Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 1998. С. 409.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся, паводле ўласнага сведчання, «у фальварку бродскай эканоміі» каля самой рагаткі Бродаў ([[Галіцыя]]) у збяднелай шляхецкай сям’і. Бацька, Вінцэнт, быў афіцыялістам у маёнтку графа Вінцэнта Патоцкага, маці — Клара з Вінклераў.<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Пачатковую адукацыю атрымаў у Бродах, [[Збараж|Збаражы]] і [[Чарнаўцы|Чарнаўцах]] (1804—1809), у 1809—1819 гг. вучыўся ў Валынскай гімназіі ў [[Крамянец|Крамянцы]] (з 1819 г. — ліцэй).<ref name="PSB" /> Пад апекай выкладчыка польскай літаратуры ксяндза [[Алаізі Асінскі|Алаізія Асінскага]] (пазнейшага рэктара [[Віленская духоўная акадэмія|Віленскай духоўнай акадэміі]]) ён рабіў першыя літаратурныя спробы; удзельнічаў у вучнёўскіх літаратурных гуртках.<ref name="PSB" /><ref name="PSB-Osinski">Osiński Alojzy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV, z. 2. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979.</ref> === Варшава і Крамянец === Пасля заканчэння ліцэя па рэкамендацыі куратара [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама Ежы Чартарыйскага]] стаў настаўнікам польскай мовы і літаратуры [[Зыгмунт Красінскі|Зыгмунта Красінскага]] ў доме генерала Вінцэнта Красінскага, аднак праз год пакінуў гэтае месца. У 1820—1823 гг. працаваў бібліятэкарам Замойскіх у Блакітным палацы ў Варшаве, увайшоў у літаратурнае асяроддзе сталіцы, збліжаўся з [[Казімір Брадзінскі|Казімірам Брадзінскім]], супрацоўнічаў з «Pamiętnik Warszawski», «Pamiętnik Naukowy», «Gazeta Literacka».<ref name="PSB" /> У 1823 г. ажаніўся з Монікай (паводле іншых звестак — Марыяй) Апачынскай, падчарыцай мастака [[Зыгмунт Фогель|Зыгмунта Фогеля]].<ref name="PSB" /><ref>PSB называе жонку Монікай, «Nowa Panorama Literatury Polskiej» — Марыяй.</ref> Тады ж, пасля таго як [[Віленскі ўніверсітэт]] прыняў яго дысертацыю «''Wstęp do pisma o tragedii. O istocie poezji w ogólności''», атрымаў пасаду настаўніка вымаўлення, паэзіі і польскай літаратуры ў Крамянецкім ліцэі і 6 жніўня 1823 г. пераехаў у Крамянец, дзе працаваў да закрыцця ўстановы.<ref name="PSB" /> У 1829 г. па прапанове К. Брадзінскага абраны сябрам [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага таварыства сяброў навук]].<ref name="PSB" /> === Кіеў і Харкаў === Пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гг.]] быў арыштаваны па падазрэнні ў спрыянні паўстанцкім настроям і дастаўлены на следства ў [[Жытомір]]. Пасля закрыцця Крамянецкага ліцэя (1833) яго перавялі ў новаствораны [[Кіеўскі ўніверсітэт|Універсітэт Святога Уладзіміра]] ў Кіеве, дзе ён выкладаў рымскія старажытнасці і міфалогію як прафесар-ад’юнкт.<ref name="PSB" /> Пасля раскрыцця змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]] ў яго доме правялі ператрус, і 19 красавіка 1838 г. Кажанёўскага перавялі ў [[Харкаў]] дырэктарам губернскай гімназіі і візітатарам школ; знаходжанне ў Харкаве ён лічыў выгнаннем.<ref name="PSB" /> Тут былі напісаны драма «Karpaccy górale» (1840), камедыі «Żydzi» і «Panna mężatka», раманы «Spekulant» і «Kollokacja».<ref name="PSB" /> === Варшава (1846—1863) === У 1846 г. дзякуючы заступніцтву ўплывовых асоб атрымаў пасаду дырэктара губернскай гімназіі ў [[Варшава|Варшаве]], з 1848 г. быў візітатарам школ, з 1849 г. — сябрам Рады выхавання. Імкнуўся забяспечыць належнае месца польскай мове ў школе і выступаў супраць русіфікацыі вясковых пачатковых школ.<ref name="PSB" /> У 1861—1863 гг., супрацоўнічаючы з [[Аляксандр Веляпольскі|Аляксандрам Веляпольскім]], склаў праект арганізацыі школ Каралеўства Польскага ад пачатковых да Галоўнай школы, у заснаванні якой удзельнічаў, і кіраваў Аддзелам асветы. Расчараваны рэкрутчынай 1863 г., падаў у адстаўку і ў сакавіку 1863 г. выехаў за мяжу на лячэнне.<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Памёр 17 верасня 1863 г. у Дрэздэне; 5 красавіка 1864 г. пахаваны ў сямейным склепе на [[Павонзкі|Павонзкаўскіх могілках]] у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Сувязі з Вільняй == * '''Літаратурны дэбют.''' Кажанёўскі дэбютаваў у 1816 г. на старонках віленскага часопіса «[[Tygodnik Wileński]]», заснаванага [[Іахім Лялевель|Іахімам Лялевелем]] (1815—1822), — таго самага, дзе пазней дэбютавалі [[Адам Міцкевіч]] і [[Антоній Эдвард Адынец]].<ref name="ZW">Jackiewicz M. Poczet twórców literatury wileńskiej od wieku XVI do roku 1945 (14) // Znad Wilii. — 2016. — № 3 (67). — S. 59—60.</ref><ref name="Binkowska">Binkowska D. Wileńskie czasopisma literackie pierwszej połowy XIX wieku w zbiorach Biblioteki Gdańskiej // Libri Gedanenses. — 2015. — T. 31/32.</ref> * '''Віленская навучальная акруга.''' Крамянецкая гімназія і ліцэй, у якіх Кажанёўскі вучыўся і выкладаў, уваходзілі ў Віленскую навучальную акругу, якой кіраваў куратар А. Е. Чартарыйскі. Для атрымання пасады выкладчыка ў Крамянцы Кажанёўскі ў 1823 г. прадставіў сваё разважанне пра тэорыю паэзіі на разгляд [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]].<ref name="PSB" /> Яго «Kurs poezji» (Варшава, 1829) быў рэкамендаваны Віленскай навучальнай акругай як падручнік для вучняў і настаўнікаў.<ref name="NPLP" /> * '''Віленскія выданні.''' Паводле М. Яцкевіча, у Вільні выйшлі 27 кніг Кажанёўскага, у тым ліку першыя выданні раманаў «Spekulant» (1846), «Kollokacja» (1847) і «Krewni» (1857).<ref name="ZW" /> Такім чынам, Вільня на некалькі дзесяцігоддзяў стала адным з галоўных цэнтраў выдання яго прозы. * '''Віленская літаратурная традыцыя.''' Нарысы пра яго пісаў віленскі паэт і журналіст [[Вінцэнт Каратынскі]], сакратар [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]].<ref name="ZW" /> == Творчасць == Пачынаў як паэт і драматург у духу [[Класіцызм|класіцызму]] («Próby dramatyczne», 1826; трагедыя «Dymitr i Maria»), але паступова адыходзіў ад класіцыстычнай традыцыі, арыентуючыся на [[Уільям Шэкспір|Шэкспіра]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]].<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Яго тэарэтычна-літаратурныя працы — «O patetyczności» (1819), «Wstęp do pisma o tragedii» (1822) і «Kurs poezji» (1829) — стаяць на мяжы класіцызму і рамантызму.<ref name="NPLP" /> У драме «Karpaccy górale» (1840) Кажанёўскі звярнуўся да канкрэтнага этнаграфічнага і сацыяльнага матэрыялу і трагічнай долі народа; далей ён пісаў сацыяльна-бытавыя камедыі («Żydzi», «Panna mężatka», «Majster i czeladnik», «Majątek albo imię», «Wąsy i peruka»).<ref name="PSB" /> Цэнтральнае месца ў яго творчасці займаюць раманы: «Spekulant», «Kollokacja» — карціны жыцця валынскай шляхты, «Wędrówki oryginała» (1848), «Emeryt» (1851), «Tadeusz Bezimienny» (1852), «Garbaty» (1853), «Krewni» (1857). Як выхадзец з дробнай шляхты, ён заклікаў яе адмовіцца ад гербавых прэтэнзій і шукаць сабе месца праз працу, нават рамесную; за гэтую «арганічніцкую» праграму яго крытыкаваў [[Юліян Клачко]].<ref name="PSB" /> Высока цанілі мастацкае майстэрства Кажанёўскага [[Эліза Ажэшка]] і [[Стэфан Жэромскі]].<ref name="PSB" /> Творы Кажанёўскага перакладаліся на нямецкую, французскую, рускую, украінскую, чэшскую, венгерскую мовы і іўрыт.<ref name="PSB" /> Збор твораў (няпоўны) выйшаў у 1871—1873 гг. у 12 тамах, выбраныя творы ў 8 тамах — у 1954 г.<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка (пам. 1870). Дочкі: Марыя Тэрэза (замужам за Пятром Фалькенгаген-Залескім) і Ганна (замужам за Каралем Вітам, потым за Міхалам Кайшорам); сыны: Гіпаліт, урач, і Уладзіслаў, сын якога Юзаф апекаваўся рукапіснай спадчынай дзеда (перададзеная ў Нацыянальную бібліятэку ў Варшаве, яна загінула ў Другую сусветную вайну).<ref name="PSB" /> Праўнук пісьменніка, маёр Войска Польскага Казімір Фелікс Кажанёўскі (1898—1948), ваяваў пад Тобрукам і Монтэ-Касіна і памёр на эміграцыі ў Вялікабрытаніі; сямейныя памяткі ў 2024 г. перададзены ў Музей гісторыі Кельцаў.<ref name="LangTrela">Lang-Trela M. Kazimierz Feliks Korzeniowski (1898—1948). Wątki biograficzne w spuściźnie rodzinnej znajdującej się w zbiorach Muzeum Historii Kielc // Studia Muzealno-Historyczne. — 2025. — T. 17. — S. 289—.</ref> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references><ref name="PSB" /> <ref name="NPLP" /> <ref name="ZW" /> <ref name="Binkowska" /> <ref name="PSB-Osinski" /> <ref name="LangTrela" /></references> == Літаратура == * Kawyn S. Józef Korzeniowski. Studia i szkice. — Łódź, 1978. * Bachórz J. Realizm bez „chmurnej jazdy”. Studia o powieściach Józefa Korzeniowskiego. — Warszawa, 1979. * Korpała J. Józef Korzeniowski jako profesor literatury w Krzemieńcu // Pamiętnik Literacki. — 1928. [[Катэгорыя:Нарадзіліся 19 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1797 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бродах]] [[Катэгорыя:Памерлі 17 верасня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1863 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Дрэздэне]] [[Катэгорыя:Польскія пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Польскія драматургі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Крамянецкага ліцэя]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага таварыства сяброў навук]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках]] cv5fgispgeami5ibrbo2f8ityfey7ih 5222688 5222687 2026-10-21T10:25:34Z Aliaksei Lastouski 75892 5222688 wikitext text/x-wiki {{Мастак}}'''Юзаф Кажанёўскі''' ({{lang-pl|Józef Korzeniowski}}; 19 сакавіка 1797, каля [[Броды (горад)|Бродаў]] — 17 верасня 1863, [[Дрэздэн]]) — польскі празаік, драматург, паэт, перакладчык, тэарэтык літаратуры, педагог і арганізатар асветы.<ref name="PSB">Kawyn S. Korzeniowski Józef // Polski Słownik Biograficzny. — T. XIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1968—1969. — S. 169—172.</ref><ref name="NPLP">[https://nplp.pl/artykul/korzeniowski-jozef/ Korzeniowski Józef] // Nowa Panorama Literatury Polskiej.</ref> Адзін з найвыбітнейшых польскіх празаікаў XIX ст., аўтар сацыяльна-бытавых раманаў і драм.<ref>Малюковіч С.Дз. Кажанёўскі Юзаф // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Том 7. Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 1998. С. 409.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся, паводле ўласнага сведчання, «у фальварку бродскай эканоміі» каля самой рагаткі Бродаў ([[Галіцыя]]) у збяднелай шляхецкай сям’і. Бацька, Вінцэнт, быў афіцыялістам у маёнтку графа Вінцэнта Патоцкага, маці — Клара з Вінклераў.<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Пачатковую адукацыю атрымаў у Бродах, [[Збараж|Збаражы]] і [[Чарнаўцы|Чарнаўцах]] (1804—1809), у 1809—1819 гг. вучыўся ў Валынскай гімназіі ў [[Крамянец|Крамянцы]] (з 1819 г. — ліцэй).<ref name="PSB" /> Пад апекай выкладчыка польскай літаратуры ксяндза [[Алаізі Асінскі|Алаізія Асінскага]] (пазнейшага рэктара [[Віленская духоўная акадэмія|Віленскай духоўнай акадэміі]]) ён рабіў першыя літаратурныя спробы; удзельнічаў у вучнёўскіх літаратурных гуртках.<ref name="PSB" /><ref name="PSB-Osinski">Osiński Alojzy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV, z. 2. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979.</ref> === Варшава і Крамянец === Пасля заканчэння ліцэя па рэкамендацыі куратара [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама Ежы Чартарыйскага]] стаў настаўнікам польскай мовы і літаратуры [[Зыгмунт Красінскі|Зыгмунта Красінскага]] ў доме генерала Вінцэнта Красінскага, аднак праз год пакінуў гэтае месца. У 1820—1823 гг. працаваў бібліятэкарам Замойскіх у Блакітным палацы ў Варшаве, увайшоў у літаратурнае асяроддзе сталіцы, збліжаўся з [[Казімір Брадзінскі|Казімірам Брадзінскім]], супрацоўнічаў з «Pamiętnik Warszawski», «Pamiętnik Naukowy», «Gazeta Literacka».<ref name="PSB" /> У 1823 г. ажаніўся з Монікай (паводле іншых звестак — Марыяй) Апачынскай, падчарыцай мастака [[Зыгмунт Фогель|Зыгмунта Фогеля]].<ref name="PSB" /><ref>PSB называе жонку Монікай, «Nowa Panorama Literatury Polskiej» — Марыяй.</ref> Тады ж, пасля таго як [[Віленскі ўніверсітэт]] прыняў яго дысертацыю «''Wstęp do pisma o tragedii. O istocie poezji w ogólności''», атрымаў пасаду настаўніка вымаўлення, паэзіі і польскай літаратуры ў Крамянецкім ліцэі і 6 жніўня 1823 г. пераехаў у Крамянец, дзе працаваў да закрыцця ўстановы.<ref name="PSB" /> У 1829 г. па прапанове К. Брадзінскага абраны сябрам [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага таварыства сяброў навук]].<ref name="PSB" /> === Кіеў і Харкаў === Пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гг.]] быў арыштаваны па падазрэнні ў спрыянні паўстанцкім настроям і дастаўлены на следства ў [[Жытомір]]. Пасля закрыцця Крамянецкага ліцэя (1833) яго перавялі ў новаствораны [[Кіеўскі ўніверсітэт|Універсітэт Святога Уладзіміра]] ў Кіеве, дзе ён выкладаў рымскія старажытнасці і міфалогію як прафесар-ад’юнкт.<ref name="PSB" /> Пасля раскрыцця змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]] ў яго доме правялі ператрус, і 19 красавіка 1838 г. Кажанёўскага перавялі ў [[Харкаў]] дырэктарам губернскай гімназіі і візітатарам школ; знаходжанне ў Харкаве ён лічыў выгнаннем.<ref name="PSB" /> Тут былі напісаны драма «Karpaccy górale» (1840), камедыі «Żydzi» і «Panna mężatka», раманы «Spekulant» і «Kollokacja».<ref name="PSB" /> === Варшава (1846—1863) === У 1846 г. дзякуючы заступніцтву ўплывовых асоб атрымаў пасаду дырэктара губернскай гімназіі ў [[Варшава|Варшаве]], з 1848 г. быў візітатарам школ, з 1849 г. — сябрам Рады выхавання. Імкнуўся забяспечыць належнае месца польскай мове ў школе і выступаў супраць русіфікацыі вясковых пачатковых школ.<ref name="PSB" /> У 1861—1863 гг., супрацоўнічаючы з [[Аляксандр Веляпольскі|Аляксандрам Веляпольскім]], склаў праект арганізацыі школ Каралеўства Польскага ад пачатковых да Галоўнай школы, у заснаванні якой удзельнічаў, і кіраваў Аддзелам асветы. Расчараваны рэкрутчынай 1863 г., падаў у адстаўку і ў сакавіку 1863 г. выехаў за мяжу на лячэнне.<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Памёр 17 верасня 1863 г. у Дрэздэне; 5 красавіка 1864 г. пахаваны ў сямейным склепе на [[Павонзкі|Павонзкаўскіх могілках]] у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Сувязі з Вільняй == * '''Літаратурны дэбют.''' Кажанёўскі дэбютаваў у 1816 г. на старонках віленскага часопіса «[[Tygodnik Wileński]]», заснаванага [[Іахім Лялевель|Іахімам Лялевелем]] (1815—1822), — таго самага, дзе пазней дэбютавалі [[Адам Міцкевіч]] і [[Антоній Эдвард Адынец]].<ref name="ZW">Jackiewicz M. Poczet twórców literatury wileńskiej od wieku XVI do roku 1945 (14) // Znad Wilii. — 2016. — № 3 (67). — S. 59—60.</ref><ref name="Binkowska">Binkowska D. Wileńskie czasopisma literackie pierwszej połowy XIX wieku w zbiorach Biblioteki Gdańskiej // Libri Gedanenses. — 2015. — T. 31/32.</ref> * '''Віленская навучальная акруга.''' Крамянецкая гімназія і ліцэй, у якіх Кажанёўскі вучыўся і выкладаў, уваходзілі ў Віленскую навучальную акругу, якой кіраваў куратар А. Е. Чартарыйскі. Для атрымання пасады выкладчыка ў Крамянцы Кажанёўскі ў 1823 г. прадставіў сваё разважанне пра тэорыю паэзіі на разгляд [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]].<ref name="PSB" /> Яго «Kurs poezji» (Варшава, 1829) быў рэкамендаваны Віленскай навучальнай акругай як падручнік для вучняў і настаўнікаў.<ref name="NPLP" /> * '''Віленскія выданні.''' Паводле М. Яцкевіча, у Вільні выйшлі 27 кніг Кажанёўскага, у тым ліку першыя выданні раманаў «Spekulant» (1846), «Kollokacja» (1847) і «Krewni» (1857).<ref name="ZW" /> Такім чынам, Вільня на некалькі дзесяцігоддзяў стала адным з галоўных цэнтраў выдання яго прозы. * '''Віленская літаратурная традыцыя.''' Нарысы пра яго пісаў віленскі паэт і журналіст [[Вінцэнт Каратынскі]], сакратар [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]].<ref name="ZW" /> == Творчасць == Пачынаў як паэт і драматург у духу [[Класіцызм|класіцызму]] («Próby dramatyczne», 1826; трагедыя «Dymitr i Maria»), але паступова адыходзіў ад класіцыстычнай традыцыі, арыентуючыся на [[Уільям Шэкспір|Шэкспіра]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]].<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Яго тэарэтычна-літаратурныя працы — «O patetyczności» (1819), «Wstęp do pisma o tragedii» (1822) і «Kurs poezji» (1829) — стаяць на мяжы класіцызму і рамантызму.<ref name="NPLP" /> У драме «Karpaccy górale» (1840) Кажанёўскі звярнуўся да канкрэтнага этнаграфічнага і сацыяльнага матэрыялу і трагічнай долі народа; далей ён пісаў сацыяльна-бытавыя камедыі («Żydzi», «Panna mężatka», «Majster i czeladnik», «Majątek albo imię», «Wąsy i peruka»).<ref name="PSB" /> Цэнтральнае месца ў яго творчасці займаюць раманы: «Spekulant», «Kollokacja» — карціны жыцця валынскай шляхты, «Wędrówki oryginała» (1848), «Emeryt» (1851), «Tadeusz Bezimienny» (1852), «Garbaty» (1853), «Krewni» (1857). Як выхадзец з дробнай шляхты, ён заклікаў яе адмовіцца ад гербавых прэтэнзій і шукаць сабе месца праз працу, нават рамесную; за гэтую «арганічніцкую» праграму яго крытыкаваў [[Юліян Клачко]].<ref name="PSB" /> Высока цанілі мастацкае майстэрства Кажанёўскага [[Эліза Ажэшка]] і [[Стэфан Жэромскі]].<ref name="PSB" /> Творы Кажанёўскага перакладаліся на нямецкую, французскую, рускую, украінскую, чэшскую, венгерскую мовы і іўрыт.<ref name="PSB" /> Збор твораў (няпоўны) выйшаў у 1871—1873 гг. у 12 тамах, выбраныя творы ў 8 тамах — у 1954 г.<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка (пам. 1870). Дочкі: Марыя Тэрэза (замужам за Пятром Фалькенгаген-Залескім) і Ганна (замужам за Каралем Вітам, потым за Міхалам Кайшорам); сыны: Гіпаліт, урач, і Уладзіслаў, сын якога Юзаф апекаваўся рукапіснай спадчынай дзеда (перададзеная ў Нацыянальную бібліятэку ў Варшаве, яна загінула ў Другую сусветную вайну).<ref name="PSB" /> Праўнук пісьменніка, маёр Войска Польскага Казімір Фелікс Кажанёўскі (1898—1948), ваяваў пад Тобрукам і Монтэ-Касіна і памёр на эміграцыі ў Вялікабрытаніі; сямейныя памяткі ў 2024 г. перададзены ў Музей гісторыі Кельцаў.<ref name="LangTrela">Lang-Trela M. Kazimierz Feliks Korzeniowski (1898—1948). Wątki biograficzne w spuściźnie rodzinnej znajdującej się w zbiorach Muzeum Historii Kielc // Studia Muzealno-Historyczne. — 2025. — T. 17. — S. 289—.</ref> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references> <ref name="PSB">Kawyn S. Korzeniowski Józef // Polski Słownik Biograficzny. — T. XIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1968—1969. — S. 169—172.</ref> <ref name="NPLP">[https://nplp.pl/artykul/korzeniowski-jozef/ Korzeniowski Józef] // Nowa Panorama Literatury Polskiej.</ref> <ref name="ZW">Jackiewicz M. Poczet twórców literatury wileńskiej od wieku XVI do roku 1945 (14) // Znad Wilii. — 2016. — № 3 (67). — S. 59—60.</ref> <ref name="Binkowska">Binkowska D. Wileńskie czasopisma literackie pierwszej połowy XIX wieku w zbiorach Biblioteki Gdańskiej // Libri Gedanenses. — 2015. — T. 31/32.</ref> <ref name="PSB-Osinski">Osiński Alojzy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV, z. 2. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979.</ref> <ref name="LangTrela">Lang-Trela M. Kazimierz Feliks Korzeniowski (1898—1948). Wątki biograficzne w spuściźnie rodzinnej znajdującej się w zbiorach Muzeum Historii Kielc // Studia Muzealno-Historyczne. — 2025. — T. 17. — S. 289—.</ref> </references> == Літаратура == * Kawyn S. Józef Korzeniowski. Studia i szkice. — Łódź, 1978. * Bachórz J. Realizm bez „chmurnej jazdy”. Studia o powieściach Józefa Korzeniowskiego. — Warszawa, 1979. * Korpała J. Józef Korzeniowski jako profesor literatury w Krzemieńcu // Pamiętnik Literacki. — 1928. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Кажанёўскі, Юзаф (1797-1863)}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 19 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1797 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бродах]] [[Катэгорыя:Памерлі 17 верасня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1863 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Дрэздэне]] [[Катэгорыя:Польскія пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Польскія драматургі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Крамянецкага ліцэя]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага таварыства сяброў навук]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках]] 7o9cz3qglvvfanfvbaxwmdp55h9656a 5222705 5222688 2026-10-21T10:31:14Z Aliaksei Lastouski 75892 Aliaksei Lastouski перанёс старонку [[Юзаф Кажанёўскі (1797–1863)]] у [[Юзаф Кажанёўскі]] 5222688 wikitext text/x-wiki {{Мастак}}'''Юзаф Кажанёўскі''' ({{lang-pl|Józef Korzeniowski}}; 19 сакавіка 1797, каля [[Броды (горад)|Бродаў]] — 17 верасня 1863, [[Дрэздэн]]) — польскі празаік, драматург, паэт, перакладчык, тэарэтык літаратуры, педагог і арганізатар асветы.<ref name="PSB">Kawyn S. Korzeniowski Józef // Polski Słownik Biograficzny. — T. XIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1968—1969. — S. 169—172.</ref><ref name="NPLP">[https://nplp.pl/artykul/korzeniowski-jozef/ Korzeniowski Józef] // Nowa Panorama Literatury Polskiej.</ref> Адзін з найвыбітнейшых польскіх празаікаў XIX ст., аўтар сацыяльна-бытавых раманаў і драм.<ref>Малюковіч С.Дз. Кажанёўскі Юзаф // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Том 7. Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 1998. С. 409.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся, паводле ўласнага сведчання, «у фальварку бродскай эканоміі» каля самой рагаткі Бродаў ([[Галіцыя]]) у збяднелай шляхецкай сям’і. Бацька, Вінцэнт, быў афіцыялістам у маёнтку графа Вінцэнта Патоцкага, маці — Клара з Вінклераў.<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Пачатковую адукацыю атрымаў у Бродах, [[Збараж|Збаражы]] і [[Чарнаўцы|Чарнаўцах]] (1804—1809), у 1809—1819 гг. вучыўся ў Валынскай гімназіі ў [[Крамянец|Крамянцы]] (з 1819 г. — ліцэй).<ref name="PSB" /> Пад апекай выкладчыка польскай літаратуры ксяндза [[Алаізі Асінскі|Алаізія Асінскага]] (пазнейшага рэктара [[Віленская духоўная акадэмія|Віленскай духоўнай акадэміі]]) ён рабіў першыя літаратурныя спробы; удзельнічаў у вучнёўскіх літаратурных гуртках.<ref name="PSB" /><ref name="PSB-Osinski">Osiński Alojzy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV, z. 2. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979.</ref> === Варшава і Крамянец === Пасля заканчэння ліцэя па рэкамендацыі куратара [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама Ежы Чартарыйскага]] стаў настаўнікам польскай мовы і літаратуры [[Зыгмунт Красінскі|Зыгмунта Красінскага]] ў доме генерала Вінцэнта Красінскага, аднак праз год пакінуў гэтае месца. У 1820—1823 гг. працаваў бібліятэкарам Замойскіх у Блакітным палацы ў Варшаве, увайшоў у літаратурнае асяроддзе сталіцы, збліжаўся з [[Казімір Брадзінскі|Казімірам Брадзінскім]], супрацоўнічаў з «Pamiętnik Warszawski», «Pamiętnik Naukowy», «Gazeta Literacka».<ref name="PSB" /> У 1823 г. ажаніўся з Монікай (паводле іншых звестак — Марыяй) Апачынскай, падчарыцай мастака [[Зыгмунт Фогель|Зыгмунта Фогеля]].<ref name="PSB" /><ref>PSB называе жонку Монікай, «Nowa Panorama Literatury Polskiej» — Марыяй.</ref> Тады ж, пасля таго як [[Віленскі ўніверсітэт]] прыняў яго дысертацыю «''Wstęp do pisma o tragedii. O istocie poezji w ogólności''», атрымаў пасаду настаўніка вымаўлення, паэзіі і польскай літаратуры ў Крамянецкім ліцэі і 6 жніўня 1823 г. пераехаў у Крамянец, дзе працаваў да закрыцця ўстановы.<ref name="PSB" /> У 1829 г. па прапанове К. Брадзінскага абраны сябрам [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага таварыства сяброў навук]].<ref name="PSB" /> === Кіеў і Харкаў === Пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гг.]] быў арыштаваны па падазрэнні ў спрыянні паўстанцкім настроям і дастаўлены на следства ў [[Жытомір]]. Пасля закрыцця Крамянецкага ліцэя (1833) яго перавялі ў новаствораны [[Кіеўскі ўніверсітэт|Універсітэт Святога Уладзіміра]] ў Кіеве, дзе ён выкладаў рымскія старажытнасці і міфалогію як прафесар-ад’юнкт.<ref name="PSB" /> Пасля раскрыцця змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]] ў яго доме правялі ператрус, і 19 красавіка 1838 г. Кажанёўскага перавялі ў [[Харкаў]] дырэктарам губернскай гімназіі і візітатарам школ; знаходжанне ў Харкаве ён лічыў выгнаннем.<ref name="PSB" /> Тут былі напісаны драма «Karpaccy górale» (1840), камедыі «Żydzi» і «Panna mężatka», раманы «Spekulant» і «Kollokacja».<ref name="PSB" /> === Варшава (1846—1863) === У 1846 г. дзякуючы заступніцтву ўплывовых асоб атрымаў пасаду дырэктара губернскай гімназіі ў [[Варшава|Варшаве]], з 1848 г. быў візітатарам школ, з 1849 г. — сябрам Рады выхавання. Імкнуўся забяспечыць належнае месца польскай мове ў школе і выступаў супраць русіфікацыі вясковых пачатковых школ.<ref name="PSB" /> У 1861—1863 гг., супрацоўнічаючы з [[Аляксандр Веляпольскі|Аляксандрам Веляпольскім]], склаў праект арганізацыі школ Каралеўства Польскага ад пачатковых да Галоўнай школы, у заснаванні якой удзельнічаў, і кіраваў Аддзелам асветы. Расчараваны рэкрутчынай 1863 г., падаў у адстаўку і ў сакавіку 1863 г. выехаў за мяжу на лячэнне.<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Памёр 17 верасня 1863 г. у Дрэздэне; 5 красавіка 1864 г. пахаваны ў сямейным склепе на [[Павонзкі|Павонзкаўскіх могілках]] у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Сувязі з Вільняй == * '''Літаратурны дэбют.''' Кажанёўскі дэбютаваў у 1816 г. на старонках віленскага часопіса «[[Tygodnik Wileński]]», заснаванага [[Іахім Лялевель|Іахімам Лялевелем]] (1815—1822), — таго самага, дзе пазней дэбютавалі [[Адам Міцкевіч]] і [[Антоній Эдвард Адынец]].<ref name="ZW">Jackiewicz M. Poczet twórców literatury wileńskiej od wieku XVI do roku 1945 (14) // Znad Wilii. — 2016. — № 3 (67). — S. 59—60.</ref><ref name="Binkowska">Binkowska D. Wileńskie czasopisma literackie pierwszej połowy XIX wieku w zbiorach Biblioteki Gdańskiej // Libri Gedanenses. — 2015. — T. 31/32.</ref> * '''Віленская навучальная акруга.''' Крамянецкая гімназія і ліцэй, у якіх Кажанёўскі вучыўся і выкладаў, уваходзілі ў Віленскую навучальную акругу, якой кіраваў куратар А. Е. Чартарыйскі. Для атрымання пасады выкладчыка ў Крамянцы Кажанёўскі ў 1823 г. прадставіў сваё разважанне пра тэорыю паэзіі на разгляд [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]].<ref name="PSB" /> Яго «Kurs poezji» (Варшава, 1829) быў рэкамендаваны Віленскай навучальнай акругай як падручнік для вучняў і настаўнікаў.<ref name="NPLP" /> * '''Віленскія выданні.''' Паводле М. Яцкевіча, у Вільні выйшлі 27 кніг Кажанёўскага, у тым ліку першыя выданні раманаў «Spekulant» (1846), «Kollokacja» (1847) і «Krewni» (1857).<ref name="ZW" /> Такім чынам, Вільня на некалькі дзесяцігоддзяў стала адным з галоўных цэнтраў выдання яго прозы. * '''Віленская літаратурная традыцыя.''' Нарысы пра яго пісаў віленскі паэт і журналіст [[Вінцэнт Каратынскі]], сакратар [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]].<ref name="ZW" /> == Творчасць == Пачынаў як паэт і драматург у духу [[Класіцызм|класіцызму]] («Próby dramatyczne», 1826; трагедыя «Dymitr i Maria»), але паступова адыходзіў ад класіцыстычнай традыцыі, арыентуючыся на [[Уільям Шэкспір|Шэкспіра]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]].<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Яго тэарэтычна-літаратурныя працы — «O patetyczności» (1819), «Wstęp do pisma o tragedii» (1822) і «Kurs poezji» (1829) — стаяць на мяжы класіцызму і рамантызму.<ref name="NPLP" /> У драме «Karpaccy górale» (1840) Кажанёўскі звярнуўся да канкрэтнага этнаграфічнага і сацыяльнага матэрыялу і трагічнай долі народа; далей ён пісаў сацыяльна-бытавыя камедыі («Żydzi», «Panna mężatka», «Majster i czeladnik», «Majątek albo imię», «Wąsy i peruka»).<ref name="PSB" /> Цэнтральнае месца ў яго творчасці займаюць раманы: «Spekulant», «Kollokacja» — карціны жыцця валынскай шляхты, «Wędrówki oryginała» (1848), «Emeryt» (1851), «Tadeusz Bezimienny» (1852), «Garbaty» (1853), «Krewni» (1857). Як выхадзец з дробнай шляхты, ён заклікаў яе адмовіцца ад гербавых прэтэнзій і шукаць сабе месца праз працу, нават рамесную; за гэтую «арганічніцкую» праграму яго крытыкаваў [[Юліян Клачко]].<ref name="PSB" /> Высока цанілі мастацкае майстэрства Кажанёўскага [[Эліза Ажэшка]] і [[Стэфан Жэромскі]].<ref name="PSB" /> Творы Кажанёўскага перакладаліся на нямецкую, французскую, рускую, украінскую, чэшскую, венгерскую мовы і іўрыт.<ref name="PSB" /> Збор твораў (няпоўны) выйшаў у 1871—1873 гг. у 12 тамах, выбраныя творы ў 8 тамах — у 1954 г.<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка (пам. 1870). Дочкі: Марыя Тэрэза (замужам за Пятром Фалькенгаген-Залескім) і Ганна (замужам за Каралем Вітам, потым за Міхалам Кайшорам); сыны: Гіпаліт, урач, і Уладзіслаў, сын якога Юзаф апекаваўся рукапіснай спадчынай дзеда (перададзеная ў Нацыянальную бібліятэку ў Варшаве, яна загінула ў Другую сусветную вайну).<ref name="PSB" /> Праўнук пісьменніка, маёр Войска Польскага Казімір Фелікс Кажанёўскі (1898—1948), ваяваў пад Тобрукам і Монтэ-Касіна і памёр на эміграцыі ў Вялікабрытаніі; сямейныя памяткі ў 2024 г. перададзены ў Музей гісторыі Кельцаў.<ref name="LangTrela">Lang-Trela M. Kazimierz Feliks Korzeniowski (1898—1948). Wątki biograficzne w spuściźnie rodzinnej znajdującej się w zbiorach Muzeum Historii Kielc // Studia Muzealno-Historyczne. — 2025. — T. 17. — S. 289—.</ref> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references> <ref name="PSB">Kawyn S. Korzeniowski Józef // Polski Słownik Biograficzny. — T. XIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1968—1969. — S. 169—172.</ref> <ref name="NPLP">[https://nplp.pl/artykul/korzeniowski-jozef/ Korzeniowski Józef] // Nowa Panorama Literatury Polskiej.</ref> <ref name="ZW">Jackiewicz M. Poczet twórców literatury wileńskiej od wieku XVI do roku 1945 (14) // Znad Wilii. — 2016. — № 3 (67). — S. 59—60.</ref> <ref name="Binkowska">Binkowska D. Wileńskie czasopisma literackie pierwszej połowy XIX wieku w zbiorach Biblioteki Gdańskiej // Libri Gedanenses. — 2015. — T. 31/32.</ref> <ref name="PSB-Osinski">Osiński Alojzy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV, z. 2. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979.</ref> <ref name="LangTrela">Lang-Trela M. Kazimierz Feliks Korzeniowski (1898—1948). Wątki biograficzne w spuściźnie rodzinnej znajdującej się w zbiorach Muzeum Historii Kielc // Studia Muzealno-Historyczne. — 2025. — T. 17. — S. 289—.</ref> </references> == Літаратура == * Kawyn S. Józef Korzeniowski. Studia i szkice. — Łódź, 1978. * Bachórz J. Realizm bez „chmurnej jazdy”. Studia o powieściach Józefa Korzeniowskiego. — Warszawa, 1979. * Korpała J. Józef Korzeniowski jako profesor literatury w Krzemieńcu // Pamiętnik Literacki. — 1928. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Кажанёўскі, Юзаф (1797-1863)}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 19 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1797 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бродах]] [[Катэгорыя:Памерлі 17 верасня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1863 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Дрэздэне]] [[Катэгорыя:Польскія пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Польскія драматургі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Крамянецкага ліцэя]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага таварыства сяброў навук]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках]] 7o9cz3qglvvfanfvbaxwmdp55h9656a 5222715 5222705 2026-10-21T10:37:12Z Aliaksei Lastouski 75892 5222715 wikitext text/x-wiki {{Мастак}}'''Юзаф Кажанёўскі''' ({{lang-pl|Józef Korzeniowski}}; 19 сакавіка 1797, каля [[Броды (горад)|Бродаў]] — 17 верасня 1863, [[Дрэздэн]]) — польскі празаік, драматург, паэт, перакладчык, тэарэтык літаратуры, педагог і арганізатар асветы.<ref name="PSB">Kawyn S. Korzeniowski Józef // Polski Słownik Biograficzny. — T. XIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1968—1969. — S. 169—172.</ref><ref name="NPLP">[https://nplp.pl/artykul/korzeniowski-jozef/ Korzeniowski Józef] // Nowa Panorama Literatury Polskiej.</ref> Адзін з найвыбітнейшых польскіх празаікаў XIX ст., аўтар сацыяльна-бытавых раманаў і драм.<ref>''Малюковіч С.Дз''. Кажанёўскі Юзаф // [[Беларуская энцыклапедыя]]. Том 7. Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 1998. С. 409.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся, паводле ўласнага сведчання, «у фальварку бродскай эканоміі» каля самой рагаткі Бродаў ([[Галіцыя]]) у збяднелай шляхецкай сям’і. Бацька, Вінцэнт, быў афіцыялістам у маёнтку графа Вінцэнта Патоцкага, маці — Клара з Вінклераў.<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Пачатковую адукацыю атрымаў у Бродах, [[Збараж|Збаражы]] і [[Чарнаўцы|Чарнаўцах]] (1804—1809), у 1809—1819 гг. вучыўся ў Валынскай гімназіі ў [[Крамянец|Крамянцы]] (з 1819 г. — ліцэй).<ref name="PSB" /> Пад апекай выкладчыка польскай літаратуры ксяндза [[Алаізі Асінскі|Алаізія Асінскага]] (пазнейшага рэктара [[Віленская духоўная акадэмія|Віленскай духоўнай акадэміі]]) ён рабіў першыя літаратурныя спробы; удзельнічаў у вучнёўскіх літаратурных гуртках.<ref name="PSB" /><ref name="PSB-Osinski">Osiński Alojzy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV, z. 2. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979.</ref> === Варшава і Крамянец === Пасля заканчэння ліцэя па рэкамендацыі куратара [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама Ежы Чартарыйскага]] стаў настаўнікам польскай мовы і літаратуры [[Зыгмунт Красінскі|Зыгмунта Красінскага]] ў доме генерала Вінцэнта Красінскага, аднак праз год пакінуў гэтае месца. У 1820—1823 гг. працаваў бібліятэкарам Замойскіх у Блакітным палацы ў Варшаве, увайшоў у літаратурнае асяроддзе сталіцы, збліжаўся з [[Казімір Брадзінскі|Казімірам Брадзінскім]], супрацоўнічаў з «Pamiętnik Warszawski», «Pamiętnik Naukowy», «Gazeta Literacka».<ref name="PSB" /> У 1823 г. ажаніўся з Монікай (паводле іншых звестак — Марыяй) Апачынскай, падчарыцай мастака [[Зыгмунт Фогель|Зыгмунта Фогеля]].<ref name="PSB" /><ref>PSB называе жонку Монікай, «Nowa Panorama Literatury Polskiej» — Марыяй.</ref> Тады ж, пасля таго як [[Віленскі ўніверсітэт]] прыняў яго дысертацыю «''Wstęp do pisma o tragedii. O istocie poezji w ogólności''», атрымаў пасаду настаўніка вымаўлення, паэзіі і польскай літаратуры ў Крамянецкім ліцэі і 6 жніўня 1823 г. пераехаў у Крамянец, дзе працаваў да закрыцця ўстановы.<ref name="PSB" /> У 1829 г. па прапанове К. Брадзінскага абраны сябрам [[Варшаўскае таварыства сяброў навук|Варшаўскага таварыства сяброў навук]].<ref name="PSB" /> === Кіеў і Харкаў === Пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гг.]] быў арыштаваны па падазрэнні ў спрыянні паўстанцкім настроям і дастаўлены на следства ў [[Жытомір]]. Пасля закрыцця Крамянецкага ліцэя (1833) яго перавялі ў новаствораны [[Кіеўскі ўніверсітэт|Універсітэт Святога Уладзіміра]] ў Кіеве, дзе ён выкладаў рымскія старажытнасці і міфалогію як прафесар-ад’юнкт.<ref name="PSB" /> Пасля раскрыцця змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]] ў яго доме правялі ператрус, і 19 красавіка 1838 г. Кажанёўскага перавялі ў [[Харкаў]] дырэктарам губернскай гімназіі і візітатарам школ; знаходжанне ў Харкаве ён лічыў выгнаннем.<ref name="PSB" /> Тут былі напісаны драма «Karpaccy górale» (1840), камедыі «Żydzi» і «Panna mężatka», раманы «Spekulant» і «Kollokacja».<ref name="PSB" /> === Варшава (1846—1863) === У 1846 г. дзякуючы заступніцтву ўплывовых асоб атрымаў пасаду дырэктара губернскай гімназіі ў [[Варшава|Варшаве]], з 1848 г. быў візітатарам школ, з 1849 г. — сябрам Рады выхавання. Імкнуўся забяспечыць належнае месца польскай мове ў школе і выступаў супраць русіфікацыі вясковых пачатковых школ.<ref name="PSB" /> У 1861—1863 гг., супрацоўнічаючы з [[Аляксандр Веляпольскі|Аляксандрам Веляпольскім]], склаў праект арганізацыі школ Каралеўства Польскага ад пачатковых да Галоўнай школы, у заснаванні якой удзельнічаў, і кіраваў Аддзелам асветы. Расчараваны рэкрутчынай 1863 г., падаў у адстаўку і ў сакавіку 1863 г. выехаў за мяжу на лячэнне.<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Памёр 17 верасня 1863 г. у Дрэздэне; 5 красавіка 1864 г. пахаваны ў сямейным склепе на [[Павонзкі|Павонзкаўскіх могілках]] у Варшаве.<ref name="PSB" /> == Сувязі з Вільняй == * '''Літаратурны дэбют.''' Кажанёўскі дэбютаваў у 1816 г. на старонках віленскага часопіса «[[Tygodnik Wileński]]», заснаванага [[Іахім Лялевель|Іахімам Лялевелем]] (1815—1822), — таго самага, дзе пазней дэбютавалі [[Адам Міцкевіч]] і [[Антоній Эдвард Адынец]].<ref name="ZW">Jackiewicz M. Poczet twórców literatury wileńskiej od wieku XVI do roku 1945 (14) // Znad Wilii. — 2016. — № 3 (67). — S. 59—60.</ref><ref name="Binkowska">Binkowska D. Wileńskie czasopisma literackie pierwszej połowy XIX wieku w zbiorach Biblioteki Gdańskiej // Libri Gedanenses. — 2015. — T. 31/32.</ref> * '''Віленская навучальная акруга.''' Крамянецкая гімназія і ліцэй, у якіх Кажанёўскі вучыўся і выкладаў, уваходзілі ў Віленскую навучальную акругу, якой кіраваў куратар А. Е. Чартарыйскі. Для атрымання пасады выкладчыка ў Крамянцы Кажанёўскі ў 1823 г. прадставіў сваё разважанне пра тэорыю паэзіі на разгляд [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]].<ref name="PSB" /> Яго «Kurs poezji» (Варшава, 1829) быў рэкамендаваны Віленскай навучальнай акругай як падручнік для вучняў і настаўнікаў.<ref name="NPLP" /> * '''Віленскія выданні.''' Паводле М. Яцкевіча, у Вільні выйшлі 27 кніг Кажанёўскага, у тым ліку першыя выданні раманаў «Spekulant» (1846), «Kollokacja» (1847) і «Krewni» (1857).<ref name="ZW" /> Такім чынам, Вільня на некалькі дзесяцігоддзяў стала адным з галоўных цэнтраў выдання яго прозы. * '''Віленская літаратурная традыцыя.''' Нарысы пра яго пісаў віленскі паэт і журналіст [[Вінцэнт Каратынскі]], сакратар [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]].<ref name="ZW" /> == Творчасць == Пачынаў як паэт і драматург у духу [[Класіцызм|класіцызму]] («Próby dramatyczne», 1826; трагедыя «Dymitr i Maria»), але паступова адыходзіў ад класіцыстычнай традыцыі, арыентуючыся на [[Уільям Шэкспір|Шэкспіра]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]].<ref name="PSB" /><ref name="NPLP" /> Яго тэарэтычна-літаратурныя працы — «O patetyczności» (1819), «Wstęp do pisma o tragedii» (1822) і «Kurs poezji» (1829) — стаяць на мяжы класіцызму і рамантызму.<ref name="NPLP" /> У драме «Karpaccy górale» (1840) Кажанёўскі звярнуўся да канкрэтнага этнаграфічнага і сацыяльнага матэрыялу і трагічнай долі народа; далей ён пісаў сацыяльна-бытавыя камедыі («Żydzi», «Panna mężatka», «Majster i czeladnik», «Majątek albo imię», «Wąsy i peruka»).<ref name="PSB" /> Цэнтральнае месца ў яго творчасці займаюць раманы: «Spekulant», «Kollokacja» — карціны жыцця валынскай шляхты, «Wędrówki oryginała» (1848), «Emeryt» (1851), «Tadeusz Bezimienny» (1852), «Garbaty» (1853), «Krewni» (1857). Як выхадзец з дробнай шляхты, ён заклікаў яе адмовіцца ад гербавых прэтэнзій і шукаць сабе месца праз працу, нават рамесную; за гэтую «арганічніцкую» праграму яго крытыкаваў [[Юліян Клачко]].<ref name="PSB" /> Высока цанілі мастацкае майстэрства Кажанёўскага [[Эліза Ажэшка]] і [[Стэфан Жэромскі]].<ref name="PSB" /> Творы Кажанёўскага перакладаліся на нямецкую, французскую, рускую, украінскую, чэшскую, венгерскую мовы і іўрыт.<ref name="PSB" /> Збор твораў (няпоўны) выйшаў у 1871—1873 гг. у 12 тамах, выбраныя творы ў 8 тамах — у 1954 г.<ref name="PSB" /> == Сям’я == Жонка (пам. 1870). Дочкі: Марыя Тэрэза (замужам за Пятром Фалькенгаген-Залескім) і Ганна (замужам за Каралем Вітам, потым за Міхалам Кайшорам); сыны: Гіпаліт, урач, і Уладзіслаў, сын якога Юзаф апекаваўся рукапіснай спадчынай дзеда (перададзеная ў Нацыянальную бібліятэку ў Варшаве, яна загінула ў Другую сусветную вайну).<ref name="PSB" /> Праўнук пісьменніка, маёр Войска Польскага Казімір Фелікс Кажанёўскі (1898—1948), ваяваў пад Тобрукам і Монтэ-Касіна і памёр на эміграцыі ў Вялікабрытаніі; сямейныя памяткі ў 2024 г. перададзены ў Музей гісторыі Кельцаў.<ref name="LangTrela">Lang-Trela M. Kazimierz Feliks Korzeniowski (1898—1948). Wątki biograficzne w spuściźnie rodzinnej znajdującej się w zbiorach Muzeum Historii Kielc // Studia Muzealno-Historyczne. — 2025. — T. 17. — S. 289—.</ref> == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == <references> <ref name="PSB">Kawyn S. Korzeniowski Józef // Polski Słownik Biograficzny. — T. XIV. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1968—1969. — S. 169—172.</ref> <ref name="NPLP">[https://nplp.pl/artykul/korzeniowski-jozef/ Korzeniowski Józef] // Nowa Panorama Literatury Polskiej.</ref> <ref name="ZW">Jackiewicz M. Poczet twórców literatury wileńskiej od wieku XVI do roku 1945 (14) // Znad Wilii. — 2016. — № 3 (67). — S. 59—60.</ref> <ref name="Binkowska">Binkowska D. Wileńskie czasopisma literackie pierwszej połowy XIX wieku w zbiorach Biblioteki Gdańskiej // Libri Gedanenses. — 2015. — T. 31/32.</ref> <ref name="PSB-Osinski">Osiński Alojzy // Polski Słownik Biograficzny. — T. XXIV, z. 2. — Wrocław i in.: Ossolineum, 1979.</ref> <ref name="LangTrela">Lang-Trela M. Kazimierz Feliks Korzeniowski (1898—1948). Wątki biograficzne w spuściźnie rodzinnej znajdującej się w zbiorach Muzeum Historii Kielc // Studia Muzealno-Historyczne. — 2025. — T. 17. — S. 289—.</ref> </references> == Літаратура == * Kawyn S. Józef Korzeniowski. Studia i szkice. — Łódź, 1978. * Bachórz J. Realizm bez „chmurnej jazdy”. Studia o powieściach Józefa Korzeniowskiego. — Warszawa, 1979. * Korpała J. Józef Korzeniowski jako profesor literatury w Krzemieńcu // Pamiętnik Literacki. — 1928. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Кажанёўскі, Юзаф (1797-1863)}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 19 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1797 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бродах]] [[Катэгорыя:Памерлі 17 верасня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1863 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Дрэздэне]] [[Катэгорыя:Польскія пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Польскія драматургі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Крамянецкага ліцэя]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага таварыства сяброў навук]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках]] agprk4yoion5umc13aytzwn096b4xey Бухарэсцкі мірны дагавор (1812) 0 817430 5222690 2026-10-21T10:28:58Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{Дагавор |назва = Бухарэсцкі мірны дагавор |выява = Treaty of Bucharest-1812.png |подпіс = Тэрытарыяльныя змены паводле Бухарэсцкага мірнага дагавора |тып = [[Мірны дагавор]] |дата падпісання = 28 мая 1812 |месца падпісання = [[Бухарэст]], [[Валахія]] |бакі = [[Расійская імперыя]]...» 5222690 wikitext text/x-wiki {{Дагавор |назва = Бухарэсцкі мірны дагавор |выява = Treaty of Bucharest-1812.png |подпіс = Тэрытарыяльныя змены паводле Бухарэсцкага мірнага дагавора |тып = [[Мірны дагавор]] |дата падпісання = 28 мая 1812 |месца падпісання = [[Бухарэст]], [[Валахія]] |бакі = [[Расійская імперыя]]<br>[[Асманская імперыя]] }} '''Бухарэ́сцкі мі́рны дагаво́р 1812 года''' — [[мірны дагавор]], падпісаны 16 (28) мая [[1812]] года ў [[Бухарэст]]е паміж [[Расійская імперыя|Расійскай]] і [[Асманская імперыя|Асманскай імперыямі]]. Завяршыў [[Расійска-турэцкая вайна (1806—1812)|расійска-турэцкую вайну 1806—1812 гадоў]].<ref name="БЕЛЭН">[https://verbum.by/belen/БУХАРЭСЦКІ%20МІРНЫ%20ДАГАВОР%201812 Бухарэсцкі мірны дагавор 1812] // Беларуская энцыклапедыя. — Т. 3. — С. 364.</ref> == Падпісанне і ўмовы == [[Файл:RO B Manuc Inn.jpg|міні|злева|Заезны двор Манука ў Бухарэсце, дзе быў падпісаны дагавор]] Мірныя перамовы адбываліся ва ўмовах падрыхтоўкі Расіі да вайны з [[Напалеон I|Напалеонам I]]. Важную ролю ў іх правядзенні адыграў расійскі палкаводзец [[Міхаіл Кутузаў]]. Дагавор быў падпісаны ў заезным двары Манука і складаўся з 16 адкрытых і 2 сакрэтных артыкулаў.<ref name="LEPAR">Lepăr A.-M. [https://doi.org/10.3406/hiper.2015.900 Bucharest during the Peace of 1812] // Hiperboreea. Journal of History. — 2015. — Vol. 2, № 2. — P. 122—132.</ref> Паводле дагавора да Расійскай імперыі адышла [[Бесарабія]] — тэрыторыя паміж рэкамі [[Прут]] і [[Днестр]], якая раней уваходзіла ў склад [[Малдаўскае княства|Малдаўскага княства]] і асманскіх уладанняў. Новая мяжа паміж імперыямі ў гэтым рэгіёне праходзіла па Пруце.<ref>[https://sharinghistory.museumwnf.org/database_item.php?id=object;AWE;rm;38;en The peace treaty of Bucharest] // Museum With No Frontiers. National Museum of Romanian History.</ref> У [[Закаўказзе]] за Расіяй замацоўваліся раней набытыя тэрыторыі, у тым ліку [[Імерэція]], [[Мінгрэлія]] і [[Гурыя]]. Разам з тым Асманскай імперыі вярталіся захопленыя расійскімі войскамі крэпасці [[Анапа]], [[Поці]] і [[Ахалкалакі]].<ref name="БЕЛЭН"/> Дагавор пацвярджаў ранейшыя прывілеі [[Дунайскія княствы|Дунайскіх княстваў]] — [[Валахія|Валахіі]] і Малдавіі. Для [[Сербія|Сербіі]], якая заставалася пад асманскай уладай, прадугледжваліся амністыя паўстанцаў і права на ўнутранае самакіраванне.<ref name="LEPAR"/> == Наступствы == Бухарэсцкі мір дазволіў Расійскай імперыі завяршыць вайну на паўднёвых межах незадоўга да [[Вайна 1812 года|ўварвання Напалеона ў Расію]] ў чэрвені 1812 года. Яго заключэнне ўмацавала расійскія пазіцыі ў [[Прычарнаморская нізіна|Прычарнамор'е]] і на [[Балканскі паўвостраў|Балканах]]. Асноўныя палажэнні дагавора былі пацверджаны [[Акерманская канвенцыя|Акерманскай канвенцыяй]] 1826 года.<ref name="БЕЛЭН"/>{{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бухарэсцкі мірны дагавор 1812||364}} [[Катэгорыя:Мірныя дагаворы]] [[Катэгорыя:1812 год у Еўропе]] o5q14pkcbkfz3md3ealolfy6ln57pjg Юзаф Кажанёўскі (1797–1863) 0 817431 5222706 2026-10-21T10:31:14Z Aliaksei Lastouski 75892 Aliaksei Lastouski перанёс старонку [[Юзаф Кажанёўскі (1797–1863)]] у [[Юзаф Кажанёўскі]] 5222706 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Юзаф Кажанёўскі]] ohnvnztzkrcows6cpwvcb00zd3canoh Звенігародская вуліца (Санкт-Пецярбург) 0 817432 5222717 2026-10-21T10:40:41Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Вуліца}} '''Звенігародская вуліца''' ({{lang-ru|Звенигоро́дская у́лица}}) — [[вуліца]] ў [[Цэнтральны раён|Цэнтральным]] і [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім]] раёнах [[Санкт-Пецярбург]]а. Праходзіць ад [[Загарадны праспект|Загараднага праспекта]] да вуліцы Канс...» 5222717 wikitext text/x-wiki {{Вуліца}} '''Звенігародская вуліца''' ({{lang-ru|Звенигоро́дская у́лица}}) — [[вуліца]] ў [[Цэнтральны раён|Цэнтральным]] і [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім]] раёнах [[Санкт-Пецярбург]]а. Праходзіць ад [[Загарадны праспект|Загараднага праспекта]] да вуліцы Канстанціна Заслонава. 9 снежня 1857 года прысвоена сучасная назва Звенігародская вуліца, ад горада Звенігарада ў шэрагу іншых вуліц Маскоўскай паліцэйскай часці, названых ад павятовых гарадоў Маскоўскай губерні. == Славутасці == * Будынак словалітні А. І. Лемана, заснаванай у сярэдзіне XIX стагоддзі (дом № 20). * Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэатр «Субота» (дом № 30) * Акіянарыум «Планета Няптун» * Звенігародскі сквер (вугал з [[вуліца Марата (Санкт-Пецярбург)|вуліцай Марата]]) * станцыя метро «[[Звенігародская (станцыя метро)|Звенігародская]]» kiryc67ek3g8xv1vzmzgqqy13vo4l70 5222718 5222717 2026-10-21T10:42:07Z Autumndancer 168015 5222718 wikitext text/x-wiki {{Вуліца}} '''Звенігародская вуліца''' ({{lang-ru|Звенигоро́дская у́лица}}) — [[вуліца]] ў [[Цэнтральны раён (Санкт-Пецярбург)|Цэнтральным]] і [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім]] раёнах [[Санкт-Пецярбург]]а. Праходзіць ад [[Загарадны праспект (Санкт-Пецярбург)|Загараднага праспекта]] да вуліцы Канстанціна Заслонава. 9 снежня 1857 года прысвоена сучасная назва Звенігародская вуліца, ад горада Звенігарада ў шэрагу іншых вуліц Маскоўскай паліцэйскай часці, названых ад павятовых гарадоў Маскоўскай губерні. == Славутасці == * Будынак словалітні А. І. Лемана, заснаванай у сярэдзіне XIX стагоддзі (дом № 20). * Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэатр «Субота» (дом № 30) * Акіянарыум «Планета Няптун» * Звенігародскі сквер (вугал з [[вуліца Марата (Санкт-Пецярбург)|вуліцай Марата]]) * станцыя метро «[[Звенігародская (станцыя метро)|Звенігародская]]» 5uz9y19makcj77heed4gnnvw0ejtjj5 5222719 5222718 2026-10-21T10:43:09Z Autumndancer 168015 5222719 wikitext text/x-wiki {{Вуліца}} '''Звенігародская вуліца''' ({{lang-ru|Звенигоро́дская у́лица}}) — [[вуліца]] ў [[Цэнтральны раён (Санкт-Пецярбург)|Цэнтральным]] і [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім]] раёнах [[Санкт-Пецярбург]]а. Праходзіць ад [[Загарадны праспект (Санкт-Пецярбург)|Загараднага праспекта]] да вуліцы Канстанціна Заслонава. 9 снежня 1857 года прысвоена сучасная назва Звенігародская вуліца, ад горада Звенігарада ў шэрагу іншых вуліц Маскоўскай паліцэйскай часці, названых ад павятовых гарадоў Маскоўскай губерні. == Славутасці == * Будынак словалітні А. І. Лемана, заснаванай у сярэдзіне XIX стагоддзі (дом № 20). * Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэатр «Субота» (дом № 30) * Акіянарыум «Планета Няптун» * Звенігародскі сквер (вугал з [[вуліца Марата (Санкт-Пецярбург)|вуліцай Марата]]) * станцыя метро «[[Звенігародская (станцыя метро)|Звенігародская]]» {{Вуліцы Санкт-Пецярбурга:Цэнтральны}} lu0xj4vcb1gwac0k2vytgr2g7n8melx 5222721 5222719 2026-10-21T10:43:49Z Autumndancer 168015 5222721 wikitext text/x-wiki {{Вуліца}} '''Звенігародская вуліца''' ({{lang-ru|Звенигоро́дская у́лица}}) — [[вуліца]] ў [[Цэнтральны раён (Санкт-Пецярбург)|Цэнтральным]] і [[Адміралцейскі раён|Адміралцейскім]] раёнах [[Санкт-Пецярбург]]а. Праходзіць ад [[Загарадны праспект (Санкт-Пецярбург)|Загараднага праспекта]] да вуліцы Канстанціна Заслонава. 9 снежня 1857 года прысвоена сучасная назва Звенігародская вуліца, ад горада Звенігарада ў шэрагу іншых вуліц Маскоўскай паліцэйскай часці, названых ад павятовых гарадоў Маскоўскай губерні. == Славутасці == * Будынак словалітні А. І. Лемана, заснаванай у сярэдзіне XIX стагоддзі (дом № 20). * Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэатр «Субота» (дом № 30) * Акіянарыум «Планета Няптун» * Звенігародскі сквер (вугал з [[вуліца Марата (Санкт-Пецярбург)|вуліцай Марата]]) * станцыя метро «[[Звенігародская (станцыя метро)|Звенігародская]]» {{Вуліцы Санкт-Пецярбурга:Цэнтральны}} [[Катэгорыя:Вуліцы Санкт-Пецярбурга]] 1kcmm9ccqj6cy1cju6jee9azcozc0g3 Княства Сербія 0 817433 5222723 2026-10-21T10:45:10Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Княства Сербія]] у [[Сербскае княства (1817—1882)]]: Вырашэнне неадназначнасці 5222723 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сербскае княства (1817—1882)]] 45319b94bvi605io027wt79cvblkmxq Албанская ліга 0 817434 5222726 2026-10-21T10:46:42Z Autumndancer 168015 БЭ. Т.1, с.233 5222726 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Прызрэнская ліга]] flbs8h7k93oavttlh1vvg7d5wmp118n Марк Аляксандравіч Алданаў 0 817435 5222731 2026-10-21T10:54:57Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Марк Аляксандравіч Алданаў''' (сапраўднае прозвішча ''Ландаў''; ) - расійскі [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1910). З 1919 года ў эміграцыі. Аўтар гістарычнай тэтралогіі «Мысліцель» (1921—27), прысвечанай пераломным падзеям у...» 5222731 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марк Аляксандравіч Алданаў''' (сапраўднае прозвішча ''Ландаў''; ) - расійскі [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1910). З 1919 года ў эміграцыі. Аўтар гістарычнай тэтралогіі «Мысліцель» (1921—27), прысвечанай пераломным падзеям у Францыі і Расійскай імперыі ў эпоху Вялікай французскай рэвалюцыі (раманы «Дзевятага тэрмідора», «Чортаў мост», «Змова», аповесць «Святая Алена, маленькі востраў»). Своеасаблівым поглядам «з эміграцыі» на падзеі расійскай рэвалюцыі і трагічны раскол расійскага грамадства сталі яго трылогія «Ключ», «Уцёкі», «Пячора» (1929—36), раманы «Вытокі» (1950) і «Самазабойства» (1956), у якіх эрудыцыя гістарычна-філасофскага даследавання спалучаецца з вастрынёй прыгодніцкага сюжэта. Аўтар кніг гістарычных нарысаў «Агонь і дым» (1922), «Сучаснікі» (1928), «Партрэты» (1931 і 1936) і інш. У савецкі час творы Алданава былі забаронены (пачалі друкавацца ў 1989 годзе). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Алданаў}} 3k53j2qx4ox1038yxux1jpvgqs44pce 5222738 5222731 2026-10-21T11:00:13Z Autumndancer 168015 5222738 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алданаў}} {{Асоба}} '''Марк Аляксандравіч Алданаў''' (сапраўднае прозвішча ''Ландаў''; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1910). З 1919 года ў эміграцыі. Аўтар гістарычнай тэтралогіі «Мысліцель» (1921—27), прысвечанай пераломным падзеям у Францыі і Расійскай імперыі ў эпоху Вялікай французскай рэвалюцыі (раманы «Дзевятага тэрмідора», «Чортаў мост», «Змова», аповесць «Святая Алена, маленькі востраў»). Своеасаблівым поглядам «з эміграцыі» на падзеі расійскай рэвалюцыі і трагічны раскол расійскага грамадства сталі яго трылогія «Ключ», «Уцёкі», «Пячора» (1929—36), раманы «Вытокі» (1950) і «Самазабойства» (1956), у якіх эрудыцыя гістарычна-філасофскага даследавання спалучаецца з вастрынёй прыгодніцкага сюжэта. Аўтар кніг гістарычных нарысаў «Агонь і дым» (1922), «Сучаснікі» (1928), «Партрэты» (1931 і 1936) і інш. У савецкі час творы Алданава былі забаронены (пачалі друкавацца ў 1989 годзе). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Алданаў}} 15bsdbdia6slhipa4lox77hjx57hiv7 5222740 5222738 2026-10-21T11:01:29Z Autumndancer 168015 5222740 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алданаў}} {{Асоба}} '''Марк Аляксандравіч Алданаў''' (сапраўднае прозвішча ''Ландаў''; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1910). З 1919 года ў эміграцыі. Аўтар гістарычнай тэтралогіі «Мысліцель» (1921—27), прысвечанай пераломным падзеям у Францыі і Расійскай імперыі ў эпоху Вялікай французскай рэвалюцыі (раманы «Дзевятага тэрмідора», «Чортаў мост», «Змова», аповесць «Святая Алена, маленькі востраў»). Своеасаблівым поглядам «з эміграцыі» на падзеі расійскай рэвалюцыі і трагічны раскол расійскага грамадства сталі яго трылогія «Ключ», «Уцёкі», «Пячора» (1929—36), раманы «Вытокі» (1950) і «Самазабойства» (1956), у якіх эрудыцыя гістарычна-філасофскага даследавання спалучаецца з вастрынёй прыгодніцкага сюжэта. Аўтар кніг гістарычных нарысаў «Агонь і дым» (1922), «Сучаснікі» (1928), «Партрэты» (1931 і 1936) і інш. У савецкі час творы Алданава былі забаронены (пачалі друкавацца ў 1989 годзе). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алданаў Марк Аляксандравіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Алданаў}} 174afgy1xverdmbyo94vojdxb7mkiob Марк Алданаў 0 817436 5222732 2026-10-21T10:56:12Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Марк Аляксандравіч Алданаў]] 5222732 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Марк Аляксандравіч Алданаў]] 388y4hsa33jzal302hy04ple5309feq М. А. Алданаў 0 817437 5222733 2026-10-21T10:56:48Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Марк Аляксандравіч Алданаў]] 5222733 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Марк Аляксандравіч Алданаў]] 388y4hsa33jzal302hy04ple5309feq Алданаў 0 817438 5222736 2026-10-21T10:58:10Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Алданаў''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Марк Аляксандравіч Алданаў]] — расійскі пісьменнік * [[Мікалай Міхайлавіч Алданаў]] - {{неадназначнасць}}» 5222736 wikitext text/x-wiki '''Алданаў''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Марк Аляксандравіч Алданаў]] — расійскі пісьменнік * [[Мікалай Міхайлавіч Алданаў]] - {{неадназначнасць}} 3xcfhh0uf5xayky3pdt97ualhywg5hf 5222737 5222736 2026-10-21T10:58:58Z Autumndancer 168015 5222737 wikitext text/x-wiki '''Алданаў''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Марк Аляксандравіч Алданаў]] — расійскі пісьменнік * [[Мікалай Міхайлавіч Алданаў]] — заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь {{неадназначнасць}} 0fra87d8fykxexhlenh103g52q5xvkw Алданскі шчыт 0 817439 5222747 2026-10-21T11:18:47Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Алданскі шчыт''' - выступ дакембрыйскага крышталічнага фундамента на паўднёвым усходзе [[Сібірская платформа|Сібірскай платформы]]. У асноўным супадае з [[Алданскае нагор’е|Алданскім нагор’ем]] і [[Станавы хрыбет|Станавым хрыбтом]]. Прадстаўлены шэраг...» 5222747 wikitext text/x-wiki '''Алданскі шчыт''' - выступ дакембрыйскага крышталічнага фундамента на паўднёвым усходзе [[Сібірская платформа|Сібірскай платформы]]. У асноўным супадае з [[Алданскае нагор’е|Алданскім нагор’ем]] і [[Станавы хрыбет|Станавым хрыбтом]]. Прадстаўлены шэрагам буйных блокаў, размежаваных мерыдыяльнымі разломамі. На поўдні і захадзе шчыта глыбінныя разломы, на поўначы — сістэма флексур. Дакембрыйскія ўтварэнні фундамента складаюць некалькі структурных паверхаў ранніх стадый развіцця [[зямная кара|зямной кары]]. Самы старажытны паверх (больш за 3,5 млрд. гадоў) мае гранулітавую гнейса-гранітную, мармуровую, сланцавую, кварцытавую аснову. Сярэдні (3,5—2,7 млрд. гадоў) складзены з метамарфізаваных асадкава-вулканагенных адкладаў. Верхні паверх (2,7—1,5 млрд. гадоў) — абломкавыя вулканагенныя ўтварэнні і буйныя [[інтрузія|інтрузіі]]. На захадзе Алданскага шчыта перакрыты магутным (больш за 10 км) платформавым чахлом. У крышталічных структурах Алданскага шчыта радовішчы рудаў жалеза, медзі, слюдаў, рэдкіх металаў, [[золата]], п’езакварцу; ва ўпадзінах, запоўненых кантынентальнымі асадкамі, радовішчы [[каменны вугаль|каменнага вугалю]]. e6pmtppw6q8sr5w59cuw3u3hgqtd3qh 5222749 5222747 2026-10-21T11:19:55Z Autumndancer 168015 5222749 wikitext text/x-wiki '''Алданскі шчыт''' - выступ дакембрыйскага крышталічнага фундамента на паўднёвым усходзе [[Сібірская платформа|Сібірскай платформы]]. У асноўным супадае з [[Алданскае нагор’е|Алданскім нагор’ем]] і [[Станавы хрыбет|Станавым хрыбтом]]. Прадстаўлены шэрагам буйных блокаў, размежаваных мерыдыяльнымі разломамі. На поўдні і захадзе шчыта глыбінныя разломы, на поўначы — сістэма флексур. Дакембрыйскія ўтварэнні фундамента складаюць некалькі структурных паверхаў ранніх стадый развіцця [[зямная кара|зямной кары]]. Самы старажытны паверх (больш за 3,5 млрд. гадоў) мае гранулітавую гнейса-гранітную, мармуровую, сланцавую, кварцытавую аснову. Сярэдні (3,5—2,7 млрд. гадоў) складзены з метамарфізаваных асадкава-вулканагенных адкладаў. Верхні паверх (2,7—1,5 млрд. гадоў) — абломкавыя вулканагенныя ўтварэнні і буйныя [[інтрузія|інтрузіі]]. На захадзе Алданскага шчыта перакрыты магутным (больш за 10 км) платформавым чахлом. У крышталічных структурах Алданскага шчыта радовішчы рудаў жалеза, медзі, слюдаў, рэдкіх металаў, [[золата]], п’езакварцу; ва ўпадзінах, запоўненых кантынентальнымі асадкамі, радовішчы [[каменны вугаль|каменнага вугалю]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алданскі шчыт|||}} s37wo8oo1rg9gaxik8fxp0j1qoq2yvf 5222752 5222749 2026-10-21T11:21:30Z Autumndancer 168015 5222752 wikitext text/x-wiki '''Алданскі шчыт''' — выступ дакембрыйскага крышталічнага фундамента на паўднёвым усходзе [[Сібірская платформа|Сібірскай платформы]]. У асноўным супадае з [[Алданскае нагор’е|Алданскім нагор’ем]] і [[Станавы хрыбет|Станавым хрыбтом]]. Прадстаўлены шэрагам буйных блокаў, размежаваных мерыдыяльнымі разломамі. На поўдні і захадзе шчыта глыбінныя разломы, на поўначы — сістэма флексур. Дакембрыйскія ўтварэнні фундамента складаюць некалькі структурных паверхаў ранніх стадый развіцця [[зямная кара|зямной кары]]. Самы старажытны паверх (больш за 3,5 млрд гадоў) мае гранулітавую гнейса-гранітную, мармуровую, сланцавую, кварцытавую аснову. Сярэдні (3,5—2,7 млрд гадоў) складзены з метамарфізаваных асадкава-вулканагенных адкладаў. Верхні паверх (2,7—1,5 млрд гадоў) — абломкавыя вулканагенныя ўтварэнні і буйныя [[інтрузія|інтрузіі]]. На захадзе Алданскага шчыта перакрыты магутным (больш за 10 км) платформавым чахлом. У крышталічных структурах Алданскага шчыта радовішчы рудаў жалеза, медзі, слюдаў, рэдкіх металаў, [[золата]], п’езакварцу; ва ўпадзінах, запоўненых кантынентальнымі асадкамі, радовішчы [[каменны вугаль|каменнага вугалю]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алданскі шчыт|||}} [[Катэгорыя:Геалогія Расіі]] 93yqc4qepyslcxoungzj9p07zhq91n4 Алейжадынью 0 817440 5222760 2026-10-21T11:29:59Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Алейжадынью''' ({{lang-pt|Aleijadinho}}, літаральна — ''маленькі калека''; сапраўднае: ''Лісбоа Антоніу Франсіску'', Lisbôa;) — бразільскі [[скульптар]] і [[архітэктар]]; прадстаўнік позняга барока. == Біяграфія == Знявечаны праказай, працаваў, прымацоўваючы інст...» 5222760 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Алейжадынью''' ({{lang-pt|Aleijadinho}}, літаральна — ''маленькі калека''; сапраўднае: ''Лісбоа Антоніу Франсіску'', Lisbôa;) — бразільскі [[скульптар]] і [[архітэктар]]; прадстаўнік позняга барока. == Біяграфія == Знявечаны праказай, працаваў, прымацоўваючы інструменты да пальчатак. Пабудаваў цэрквы Сан-Франсіску ў Ору-Прэту і ў Сан-Жуан-дэл-Рэй. Стварыў скульптуры 12 біблейскіх прарокаў і серыю драўляных паліхромных груп «Страсці Хрыстовы» ў царкве Бон-Жэзус-ды-Матазіньюс у Кангоньясе. [[Катэгорыя:Архітэктары Бразіліі]] 5g30unbychppjb0xqw16drno7ro1i6g 5222765 5222760 2026-10-21T11:34:06Z Autumndancer 168015 5222765 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Алейжадынью''' ({{lang-pt|Aleijadinho}}, літаральна — ''маленькі калека''; сапраўднае: ''Лісбоа Антоніу Франсіску'', Lisbôa;) — бразільскі [[скульптар]] і [[архітэктар]]; прадстаўнік позняга барока. == Біяграфія == Знявечаны праказай, працаваў, прымацоўваючы інструменты да пальчатак. Пабудаваў цэрквы Сан-Франсіску ў Ору-Прэту і ў Сан-Жуан-дэл-Рэй. Стварыў скульптуры 12 біблейскіх прарокаў і серыю драўляных паліхромных груп «Страсці Хрыстовы» ў царкве Бон-Жэзус-ды-Матазіньюс у Кангоньясе. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алейжадынью|||}} [[Катэгорыя:Архітэктары Бразіліі]] 8rxrli4xiifx8umeyouqajpx2cmqqx2 5222766 5222765 2026-10-21T11:35:56Z Autumndancer 168015 5222766 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Алейжадынью''' ({{lang-pt|Aleijadinho}}, літаральна — ''маленькі калека''; сапраўднае: ''Лісбоа Антоніу Франсіску'', Lisbôa;) — бразільскі [[скульптар]] і [[архітэктар]]; прадстаўнік позняга барока. == Біяграфія == Знявечаны праказай, працаваў, прымацоўваючы інструменты да пальчатак. Пабудаваў цэрквы Сан-Франсіску ў Ору-Прэту і ў Сан-Жуан-дэл-Рэй. Стварыў скульптуры 12 біблейскіх прарокаў і серыю драўляных паліхромных груп «Страсці Хрыстовы» ў царкве [[Бон-Жэзус-ду-Кангоньяс]] у Кангоньясе. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алейжадынью|||}} [[Катэгорыя:Архітэктары Бразіліі]] ppw0p078ljkjbidykkp8zmnrmo7rrr3 Шаблон:Раёны Харкава 10 817441 5222767 2026-10-21T11:43:50Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Навігацыйная табліца | імя = Раёны Харкава | загаловак = Раёны Харкава | выява = [[Файл:Coat of arms of Kharkiv.svg|50px]] | стыль_цела = | стыль_выявы = | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў...» 5222767 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Раёны Харкава | загаловак = Раёны Харкава | выява = [[Файл:Coat of arms of Kharkiv.svg|50px]] | стыль_цела = | стыль_выявы = | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = Раёны | спіс1 = * [[Асноў’янскі раён|Асноў’янскі]] * [[Індустрыяльны раён (Харкаў)|Індустрыяльны]] * [[Кіеўскі раён (Харкаў)|Кіеўскі]] * [[Новабаварскі раён|Новабаварскі]] * [[Нямышлянскі раён|Нямышлянскі]] * [[Салтаўскі раён|Салтаўскі]] * [[Слабідскі раён|Слабідскі]] * [[Халадногірскі раён|Халадногірскі]] * [[Шаўчэнкаўскі раён (Харкаў)|Шаўчэнкаўскі]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Харкаў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Раёны гарадоў]] </noinclude> rqsgzcmaf4nkggjq5tgifxer21uqv7r Катэгорыя:Шаблоны:Харкаў 14 817442 5222768 2026-10-21T11:45:25Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Шаблоны:Украіна|Харкаў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Гарады|Харкаў]]» 5222768 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Шаблоны:Украіна|Харкаў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Гарады|Харкаў]] h4boe7p4dbh7r8u11sxxuczm4zntyiu Алейкія 0 817443 5222769 2026-10-21T11:46:21Z Autumndancer 168015 БЭ - т. 1, с. 237 5222769 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Агранулацытоз]] k68mid4nkgddbkagq4yhot22warya03 Раёны Украіны 0 817444 5222773 2026-10-21T11:48:11Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Раёны Украіны]] у [[Спіс раёнаў Украіны (1966—2020)]]: Актуалізацыя інфармацыі 5222773 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Спіс раёнаў Украіны (1966—2020)]] nfiar4dtvw42ta66jxjkpl2ge0zh4yo Размовы:Раёны Украіны 1 817445 5222775 2026-10-21T11:48:11Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Размовы:Раёны Украіны]] у [[Размовы:Спіс раёнаў Украіны (1966—2020)]]: Актуалізацыя інфармацыі 5222775 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Размовы:Спіс раёнаў Украіны (1966—2020)]] t290h9maru9q09li0mx680suum8kldb Барыс Ільіч Алейнік 0 817446 5222777 2026-10-21T11:52:44Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Алейнік}} {{Асоба}} '''Барыс Ільіч Алейнік''' () - украінскі [[паэт]]. Акадэмік АН Украіны (з 1990). == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1958). Паэтызаваў стваральную працу, прыгажосць прыроды, героіку сучаснасці і гістарычнага мінулага Украіны. Аўт...» 5222777 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алейнік}} {{Асоба}} '''Барыс Ільіч Алейнік''' () - украінскі [[паэт]]. Акадэмік АН Украіны (з 1990). == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1958). Паэтызаваў стваральную працу, прыгажосць прыроды, героіку сучаснасці і гістарычнага мінулага Украіны. Аўтар зборнікаў паэзіі «Сталь загартоўваюць кавалі» (1962), «Кола» (1968), «На лініі цішыні» (1972), «Ісціна» (1976), «Мера» (1984), кнігі літаратура-крытычных артыкулаў «Планета паэзіі» (1983), публіцыстычнай кнігі «Князь цемры: Два гады ў Крамлі» (1993) і інш. За зборнік «Стаю на зямлі» (1973) Дзяржаўная прэмія СССР 1975, за зборнікі «Сівая ластаўка» (1979), «У люстры слова» (1981), «Дума аб горадзе» (1982). Дзяржаўная прэмія Украіны імя Т.​Шаўчэнкі 1983, за публіцыстычныя творы і цыкл вершаў «Скаварада і свет» (1994) Міжнародная прэмія імя Р.​Скаварады 1994. Перакладаў на ўкраінскую мову творы Генадзя ​Бураўкіна, Ніла ​Гілевіча, Аркадзя ​Куляшова. Кнігу выбраных вершаў і паэм Алейніка на беларускую мову пераклаў [[Генадзь Бураўкін]]. {{DEFAULTSORT:Алейнік}} [[Катэгорыя:Паэты Украіны]] 4rzv0ykxsg5h7hcjqf1plztkrgieolg 5222778 5222777 2026-10-21T11:54:22Z Autumndancer 168015 5222778 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алейнік}} {{Асоба}} '''Барыс Ільіч Алейнік''' () - украінскі [[паэт]]. Акадэмік АН Украіны (з 1990). == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1958). Паэтызаваў стваральную працу, прыгажосць прыроды, героіку сучаснасці і гістарычнага мінулага Украіны. Аўтар зборнікаў паэзіі «Сталь загартоўваюць кавалі» (1962), «Кола» (1968), «На лініі цішыні» (1972), «Ісціна» (1976), «Мера» (1984), кнігі літаратура-крытычных артыкулаў «Планета паэзіі» (1983), публіцыстычнай кнігі «Князь цемры: Два гады ў Крамлі» (1993) і інш. За зборнік «Стаю на зямлі» (1973) Дзяржаўная прэмія СССР 1975, за зборнікі «Сівая ластаўка» (1979), «У люстры слова» (1981), «Дума аб горадзе» (1982). Дзяржаўная прэмія Украіны імя Т.​Шаўчэнкі 1983, за публіцыстычныя творы і цыкл вершаў «Скаварада і свет» (1994) Міжнародная прэмія імя Р.​Скаварады 1994. Перакладаў на ўкраінскую мову творы Генадзя ​Бураўкіна, Ніла ​Гілевіча, Аркадзя ​Куляшова. Кнігу выбраных вершаў і паэм Алейніка на беларускую мову пераклаў [[Генадзь Бураўкін]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алейнік Барыс Ільіч|||}} {{DEFAULTSORT:Алейнік}} [[Катэгорыя:Паэты Украіны]] m7g7oaxh3elz9956z94euf83a16kv4i 5222779 5222778 2026-10-21T11:54:33Z Autumndancer 168015 5222779 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алейнік}} {{Асоба}} '''Барыс Ільіч Алейнік''' () - украінскі [[паэт]]. Акадэмік АН Украіны (з 1990). == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1958). Паэтызаваў стваральную працу, прыгажосць прыроды, героіку сучаснасці і гістарычнага мінулага Украіны. Аўтар зборнікаў паэзіі «Сталь загартоўваюць кавалі» (1962), «Кола» (1968), «На лініі цішыні» (1972), «Ісціна» (1976), «Мера» (1984), кнігі літаратура-крытычных артыкулаў «Планета паэзіі» (1983), публіцыстычнай кнігі «Князь цемры: Два гады ў Крамлі» (1993) і інш. За зборнік «Стаю на зямлі» (1973) Дзяржаўная прэмія СССР 1975, за зборнікі «Сівая ластаўка» (1979), «У люстры слова» (1981), «Дума аб горадзе» (1982). Дзяржаўная прэмія Украіны імя Т.​Шаўчэнкі 1983, за публіцыстычныя творы і цыкл вершаў «Скаварада і свет» (1994) Міжнародная прэмія імя Р.​Скаварады 1994. Перакладаў на ўкраінскую мову творы Генадзя ​Бураўкіна, Ніла ​Гілевіча, Аркадзя ​Куляшова. Кнігу выбраных вершаў і паэм Алейніка на беларускую мову пераклаў [[Генадзь Бураўкін]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алейнік Барыс Ільіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Алейнік}} [[Катэгорыя:Паэты Украіны]] ny9apzg1o9q9eodct49ctaxs03bfzi2 5222780 5222779 2026-10-21T11:54:58Z Autumndancer 168015 5222780 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алейнік}} {{Асоба}} '''Барыс Ільіч Алейнік''' {{lang-uk|Борис Ілліч Олійник}}; ) - украінскі [[паэт]]. Акадэмік АН Украіны (з 1990). == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1958). Паэтызаваў стваральную працу, прыгажосць прыроды, героіку сучаснасці і гістарычнага мінулага Украіны. Аўтар зборнікаў паэзіі «Сталь загартоўваюць кавалі» (1962), «Кола» (1968), «На лініі цішыні» (1972), «Ісціна» (1976), «Мера» (1984), кнігі літаратура-крытычных артыкулаў «Планета паэзіі» (1983), публіцыстычнай кнігі «Князь цемры: Два гады ў Крамлі» (1993) і інш. За зборнік «Стаю на зямлі» (1973) Дзяржаўная прэмія СССР 1975, за зборнікі «Сівая ластаўка» (1979), «У люстры слова» (1981), «Дума аб горадзе» (1982). Дзяржаўная прэмія Украіны імя Т.​Шаўчэнкі 1983, за публіцыстычныя творы і цыкл вершаў «Скаварада і свет» (1994) Міжнародная прэмія імя Р.​Скаварады 1994. Перакладаў на ўкраінскую мову творы Генадзя ​Бураўкіна, Ніла ​Гілевіча, Аркадзя ​Куляшова. Кнігу выбраных вершаў і паэм Алейніка на беларускую мову пераклаў [[Генадзь Бураўкін]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алейнік Барыс Ільіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Алейнік}} [[Катэгорыя:Паэты Украіны]] 7cske9x23z9tkezvsrsymvmz0vygqvd 5222781 5222780 2026-10-21T11:55:52Z Autumndancer 168015 5222781 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алейнік}} {{Асоба}} '''Барыс Ільіч Алейнік''' ({{lang-uk|Борис Ілліч Олійник}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінскі [[паэт]]. Акадэмік АН Украіны (з 1990). == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1958). Паэтызаваў стваральную працу, прыгажосць прыроды, героіку сучаснасці і гістарычнага мінулага Украіны. Аўтар зборнікаў паэзіі «Сталь загартоўваюць кавалі» (1962), «Кола» (1968), «На лініі цішыні» (1972), «Ісціна» (1976), «Мера» (1984), кнігі літаратура-крытычных артыкулаў «Планета паэзіі» (1983), публіцыстычнай кнігі «Князь цемры: Два гады ў Крамлі» (1993) і інш. За зборнік «Стаю на зямлі» (1973) Дзяржаўная прэмія СССР 1975, за зборнікі «Сівая ластаўка» (1979), «У люстры слова» (1981), «Дума аб горадзе» (1982). Дзяржаўная прэмія Украіны імя Т.​Шаўчэнкі 1983, за публіцыстычныя творы і цыкл вершаў «Скаварада і свет» (1994) Міжнародная прэмія імя Р.​Скаварады 1994. Перакладаў на ўкраінскую мову творы Генадзя ​Бураўкіна, Ніла ​Гілевіча, Аркадзя ​Куляшова. Кнігу выбраных вершаў і паэм Алейніка на беларускую мову пераклаў [[Генадзь Бураўкін]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алейнік Барыс Ільіч|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Алейнік}} [[Катэгорыя:Паэты Украіны]] s2gkujb3o54yw2yanlkl0jhapqh3b1q