Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 104 4590 287095 287091 2026-05-20T14:10:21Z RAleh111 4658 287095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Месца роднае мовы сярод другіх прадметаў у пачатковай школе вызначаецца трыма данымі: 1) агульна-асьветнае значэньне яе, як мовы; 2) выхавальнае яе значэньне, як роднае мовы і 3) практычнае значэньне яе па сувязі з чытаньнем і пісьмом. {{gap|2.5em}}Агульна-асьветнае значэньне мовы выходзіць з факту цеснай сувязі яе з нашым мысьленьнем. І псыхолёгі і мовазнаўцы адзінака прызнаюць, што разьвіцьцё мысьленьня цесна зьвязана з разьвіцьцём мовы і што разьвіцьцё кожнай навукі знаходзіцца ў сувязі з разьвіцьцём уласнай яе мовы. Удзел мовы ў дзейнасьці мысьленьня заключаецца ў тым, што яна дае разуменьням і ўяўленьням, з якімі мае дачыненьне мысьленьне, слоўныя вызначэньні. Вызначаючы кожнае пабудованае намі разуменьне словам, мы робім сталым яго зьмест. Без падтрыманьня словам наша мысьленьне было-б перарываным і ня чоткім. {{gap|2.5em}}З прычыны таго, што навучаньне роднай мове злучаецца з навучаньнем чытаньню і пісьму, навучаньне роднай мове набывае асаблівы характар: мэтаю гэтага навучаньня зьяўляюцца ня столькі знаньні, сколькі навыкі. Гэтае навучаньне робіцца крыніцаю новых і глыбокіх выхавальных уплываў на ўвесь псыхічны склад вучняў: чытаньне пашырае кругагляд дзіцяці, узбагачвае ўспрыймальную душу яго яркімі вобразамі і малюнкамі незнаёмага яму дагэтуль жыцьця. Цераз кнігу дзіця набывае многа розных ведаў з розных навук. Скрозь адчыненыя дзьверы роднай мовы льлецца ў школу шырокая, магутная плынь, плынь асьветы, людкуючы розум і пачуцьці дзяцей. Да пасыўнай, параўнальна, работы чытаньня далучаецца і дзейная, творчая праца: з чытаньніка вучань перарабляецца часам і ў пісьменьніка — ён пробуе сам выказаць з дапамогаю таго-ж роднага слова, якому ён вучыўся, вынікі перадуманага і перажытага, як-бы яны ні былі яшчэ недасьпелымі. Вучань пробуе скарыстаць сваё роднае слова, прыладу як свайго розуму і мысьлі. Умелае актыўнае карыстаньне роднаю моваю для выказваньня ўласных мысьляй і перажываньняў вучня — канчатковая мэта навучаньня роднай мове на ніжэйшай ступені навучаньня. <center>'''Задачы навучаньня роднай мове.'''</center> {{gap|2.5em}}Гэтыя задачы такія: а) навучыць дзяцей чытаць, б) навучыць іх пісаць, в) давесьці да разуменьня самога ладу роднае мовы і г) разьвіць іх вусную мову. Кожная з гэтых асноўных задач у сваю чаргу падзяляедца на некалькі прыватных задач. <center>'''Пачатковая школа навучыць дзяцей чытаць.'''</center> {{gap|2.5em}}Навучыць чытаць — гэта перш за ўсё навучыць тэхніцы, або мэханізму чытаньня, г. зн. азнаёміць з літарамі і навучыць па літарах складаць гукі ў словы, словы — у сказы. Але ў чытаньні, апрача гэтага тэхнічнага боку, ёсьць яшчэ другі: чытаньне і вартоўна тым, што яно ўзбагачвае душу вобразамі і мысьлямі, а такім яно будзе тады, калі яно стане сьвядомым. Стала быць, мала навучыць тэхніцы чытаньня - трэба навучць чытаць сьвядома, разумець тое, што чытаецца. Але і гэта трэба навучыць чытаць сьвядома, разумець тое, што чытаецца. Але і гэта яшчэ ня ўсё: школа павінна навучыць чытаць самастойна, {{перанос пачатак|п=пры|к=шчапіць}}<noinclude></noinclude> 56ieqmilszbpg69413309ipz49ayekb 104 4591 287096 287092 2026-05-20T14:11:05Z RAleh111 4658 287096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Хомелка" /></noinclude>{{перанос канец|п=пры|к=шчапіць}} любасьць да кнігі. Такім чынам, навучыць чытаць — гэта значыць: навучыць тэхніцы чытаньня, прывучыць да сьвядомага чытаньня і разьвіць навык да самастойнага чытаньня дома. {{gap|2.5em}}Другая задача — ''навучыць дзяцей пісаць'' таксама складаецца з трох задач: навучыць тэхніцы пісьма, навучыць правапісу і выпрацаваць уменьне складна запісваць свае мысьлі. {{gap|2.5em}}Трэцяя задача — ''увесьці вучняў у разуменьне будовы роднае мовы'' ёсьць справа граматыкі, якая павінна ўяўляць сабою першапачатковы аналіз роднае мовы. {{gap|2.5em}}Чацьвертая задача — разьвіцьцё ў дзецях здольнасьці вуснай мовы. Асобнае значэньне вуснай мовы выходзіць з яе цеснае сувязі з нашым мысьленьнем: слова — дзеяльны супрацоўнік нашай мысьлі. Вялікі запас слоў — адна з умоў для больш дакладнага і яснага выказваньня нашай думкі. Адгэтуль разьвіцьцё вуснай мовы ёсьць і разьвіцьцё аднае з прылад нашага мысьленьня. Разьвіцьцё вуснай мовы важна і ў другіх чыста практычных адносінах: вусная мова па самай сутнасьці сваёй цесна зьвязана з моваю пісьмоваю, і разьвіцьцё вуснае мовы ёсьць такім парадкам і разьвіцьцё пісанай мовы. Вусная мова, ідучы паперадзе, можа падгатаўляць дзяцей да ўсвойваньня навыкаў пісанай мовы і, такім спосабам, палягчае досыць трудную задачу навучаньня талкоўнаму пісьму. Такім чынам, разьвіцьцё вуснай і пісанай мовы злучаецца ў адно цэлае і йдзе поплеч. <center>'''Прынцыпы выкладаньня роднай мовы ў новай школе.'''</center> {{gap|2.5em}}Наша сучасная школа перажывае трудны момант сваёй унутраной перабудоўкі як у вадносінах выхаваньня, так і навучаньня. Не адразу і можа быць яшчэ і ня скора стане яна цьвёрдымі нагамі на новы грунт. Адгалоскі і перажыткі старога праложанага шляху навучаньня і пастаноўкі вучэбнага пляну яшчэ доўга будуць аклікацца ў новай школе і ва ўсім укладзе школьнага жыцьця і ў асобных прыёмах школьнага выкладаньня. Кожная новая форма жыцьця нараджаецца не адразу, яна знаходзіцца ў органічнай сувязі з папярэднімі формамі. Патрэбен некаторы час, каб адмерлі старыя ніці. Але ўжо той факт, што са школы зьняты зьвязваўшыя яе путы, дае магчымасьць вольна ўздыхнуць і павесьці школу па новых пуцінах яе разьвіцьця. {{gap|2.5em}}Мы бачым, якім надзвычайным рухам і ажыўленьнем ахвачана цяпер школа, а гэта зьяўляецца парукаю таго, што школа знойдзе сваю належную дарогу, каб стаць уроўнядзь з трэбаваньнямі свайго часу. Па вялікіх і па малых гарадох адбываюцца курсы для настаўніцтва. Часта само настаўніцтва зьяўляецца ініцыятарам гэтых курсаў, бо перш за ўсё само настаўніцтва павінна перарадзіцца, успрыняць новыя павевы пэдагогічных ідэй, каб можна было паставіць школу на новыя пуціны. Усе гэтыя курсы — зьява патрэбная і сваячасная. Але перабудоўка школы на новых прынцыпах патрабуе не часовага залечваньня набалелых месцаў школьнага жыцьця, а карэннага лячэньня ўсяго організму. Настаўніцтву трэба прарабіць работу больш глыбокую і ня<noinclude><references/></noinclude> nu1qmchpe9w6zqz2mbf74223tvgatp7 0 5618 287222 218062 2026-05-21T11:58:22Z Gleb Leo 2440 287222 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Песьня Беларусі | аўтар = Андрэй Зязюля | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Z rodnaha zahonu (1931)/II/Pieśnia Biełarusi|Pieśnia Biełarusi]] // {{Fine|[[Z rodnaha zahonu (1931)|Z rodnaha zahonu]]. Wilnia: Wydańnie Ksiandza [[Аўтар:Янка Быліна|Jana Siemaškiewiča]], 1931}} * [[Hołas dušy (1934)/V/Niekatoryja kaścielnyja śpiewy/Biełaruski Relihijny Himn|Biełaruski Relihijny Himn]] // {{Fine|''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Kazimir Stepowič]], [[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Wincent Hadleŭski]]''. [[Hołas dušy (1934)|Hołas dušy]]. Wilnia: Wydańnie „Biełaruskaha Katalickaha Wydawiectwa“, 1934}} * [[Hołas dušy (1949)/V/Pieśni j malitvy za Bačkaŭščynu/Boža, što kaliś narody|Boža, što kaliś narody]] // {{Fine|''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Kazimir Stepowič]]''. [[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]. Rym, 1949}} [[Катэгорыя:Вершы Андрэя Зязюлі]] [[Катэгорыя:Патрыятычная паэзія]] [[Катэгорыя:Беларусь у паэзіі]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] 6i9ktvlwt4uh2zy6lg7jdwv5c92p3zk 10 9254 287113 286556 2026-05-20T16:41:45Z Gleb Leo 2440 287113 wikitext text/x-wiki <!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --> ---- <div style="height:500px;overflow:auto;"> * {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907 * {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947 * {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939 * {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908 * {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936 * {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924 * {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936 * {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949 * {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942 * {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948 * {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939 * {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935 * {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944 * {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936 * {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910 * {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931 * {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939 * {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921 * {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919 * {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909 * {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937 * {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946 * {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937 ---- {{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]'' ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}} </div><noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]</noinclude> a7psymjvmfwmxjoaj7t1io0tyk3kkfq 104 77059 287128 286554 2026-05-20T17:19:19Z Gleb Leo 2440 287128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|Спис}}.'''|памер=140%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} {{Dotted TOC||Гутарка першая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/1|Аб тым дзе канец зямли]]|3|3}} {{Dotted TOC||Гутарка другая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/2|На чым трымаецца земля]]|15|3}} {{Dotted TOC||Гутарка треццяя. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/3|Аб неби]]|19|3}} {{Dotted TOC||Гутарка чацьвйортая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/4|Ци за прауды сонцэ ходзиць па неби]]|24|3}} {{Dotted TOC||Гутарка пятая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/5|Ци прауда, што мѣсяцъ ясны?]]|31|3}} {{Dotted TOC||Гутарка шостая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/6|Чаму ў гаду дванаццаць месяцоў?]]|39|3}} {{Dotted TOC||Гутарка сйомая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/7|Чаму сонцэ и месяц часом перестаюць сьвяциць?]]|45|3}} {{Dotted TOC||Гутарка восьмая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/8|Аб планэтах ды {{Абмылка|камэтахъ|камэтах}}]]|53|3}} {{Dotted TOC||Гутарка дзевятая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/9|Як аб гэтым усим даведалися людзи]]|58|3}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}<noinclude></noinclude> drf25eibipmpnr31du0aflj8kntyrd0 287136 287128 2026-05-20T17:23:52Z Gleb Leo 2440 287136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|Спис}}.'''|памер=140%}} {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} {{Dotted TOC||Гутарка першая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/1|Аб тым дзе канец зямли]]|3|3}} {{Dotted TOC||Гутарка другая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/2|На чым трымаецца земля]]|15|3}} {{Dotted TOC||Гутарка треццяя. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/3|Аб неби]]|19|3}} {{Dotted TOC||Гутарка чацьвйортая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/4|Ци за прауды сонцэ ходзиць па неби]]|24|3}} {{Dotted TOC||Гутарка пятая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/5|Ци прауда, што мѣсяц ясны?]]|31|3}} {{Dotted TOC||Гутарка шостая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/6|Чаму ў гаду дванаццаць месяцоў?]]|39|3}} {{Dotted TOC||Гутарка сйомая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/7|Чаму сонцэ и месяц часом перестаюць сьвяциць?]]|45|3}} {{Dotted TOC||Гутарка восьмая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/8|Аб планэтах ды {{Абмылка|камэтахъ|камэтах}}]]|53|3}} {{Dotted TOC||Гутарка дзевятая. [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/9|Як аб гэтым усим даведалися людзи]]|58|3}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}<noinclude></noinclude> ts96d03kmb2ddz0z73qgq8chfle3w3l 104 81979 287102 195894 2026-05-20T15:00:17Z RAleh111 4658 287102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Raleh123" /></noinclude> {{block center/s}} {{ц|{{разьбіўка|МІХАЛКА}}}} <div style="width: 16em; margin-left: 6em;"> {{ц|{{разьбіўка|Асобы}}:}} {{водступ|3|em}}ЯЗЭП КАРЫТА, шляхціц.<br/> {{водступ|3|em}}АДЭЛЯ, яго дачка.<br/> {{водступ|3|em}}ЮЛЬКА, пакаеука.<br/> {{водступ|3|em}}МІХАЛКА БАГДАЛЕВІЧЫК.<br/> {{водступ|3|em}}ЗМІТРУК, хурман Карытау. </div> {{водступ|4|em}}Усё дзеецца на весцы у Карыты<br/> {{водступ|4|em}}На сцэні — шляхоцкая сьвятліца. {{накіравальная рыса|4em|height=1px}} {{block center/e}} {{ц|{{разьбіўка|ЗЬЯВА I}}. ЯЗЭП, пазней АДЭЛЯ.}} {{водступ|1|em}}ЯЗЭП. /Праз акно/. Адэля, Адэлічка, кінь падліваць кветкі. {{водступ|1|em}}АДЭЛЯ /За сцэнаю/. Трэбаж пападліваць кветкі, бо завянуць пасохнуць. {{водступ|1|em}}ЯЗЭП. Гэтак-то гэтак: моладасьцъ — блазнота, а усё кветкі, вецер па галаве летаець; хадзі, Адэля да мяне, калі кажуць. {{водступ|1|em}}АДЭЛЯ. /За сцэнаю/. Зараз, татачка, зараз! {{водступ|1|em}}ЯЗЭП. Хадзіж, бо маю да цябе пільны інтэрэс.<noinclude></noinclude> 0t1opygxrhu635667l9myhb0q244xok 106 84980 287112 202871 2026-05-20T16:40:13Z Gleb Leo 2440 287112 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]] |Language=be |Volume= |Author=[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Дзьвінская мястовая друкарня |Address=Дзьвінск |Year=1932 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= }} if205gnadxdan6qgxvmph09u4g9lp69 104 119712 287154 279498 2026-05-20T20:06:51Z Gleb Leo 2440 287154 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taravyvan Adijene" /></noinclude> {|style="margin:auto; border:solid 2px orangered; padding-top: 20px; padding-right: 50px; padding-bottom: 20px; padding-left: 50px;" | style="color:orangered; font-size: 350%; line-height: 1.2" |'''<center>{{разьбіўка|HOŁAS}}</br>{{разьбіўка|DUŠY}}</center> |- |style="height:1em;" | |- |style="color:black; font-size: 140%; line-height: 1.3" |<center>'''PADRUČNIK</br>ŻYĆCIAPRAKTYKI</br>RELIHIJNAJ</center> |- |style="height:1em;" | |- |<center>'''dla</br>{{larger|BIELARUSAŬ}}</br></br> '''Ułažyǔ</br>{{larger|Ks. K. Stepovič}}</center> |- |style="height:2em;" | |- |<center>'''{{fine|Vydańnie IV</br>papraúlenaje i dapoǔnienaje}}</center> |- |style="height:6em;" | [[File:Hołas dušy (1949). Узор 1.png|150px|center]] |- |<center>'''RYM — 1949</center> |}<noinclude></noinclude> 26pco7l7scpokhfnywv90fkr456ffft 104 119721 287155 279014 2026-05-20T20:07:11Z Gleb Leo 2440 287155 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {|style="margin:auto; background-color:lightblue; border:solid 2px orangered; padding-top: 20px; padding-right: 50px; padding-bottom: 20px; padding-left: 50px;" | style="color:orangered; font-size: 350%; line-height: 1.2" |'''<center>{{разьбіўка|HOŁAS}}</br>{{разьбіўка|DUŠY}}</center> |- |style="height:1em;" | |- |style="color:black; font-size: 140%; line-height: 1.3" |<center>'''PADRUČNIK</br>ŻYĆCIAPRAKTYKI</br>RELIHIJNAJ</center> |- |style="height:1em;" | |- |<center>'''dla</br>{{larger|BIELARUSAŬ}}</br></br> '''Ułažyǔ</br>{{larger|Ks. K. Stepovič}}</center> |- |style="height:2em;" | |- |<center>'''{{fine|Vydańnie IV</br>papraúlenaje i dapoǔnienaje}}</center> |- |style="height:6em;" |[[File:Hołas dušy (1949). Узор 1.png|150px|center]] |- |<center>'''RYM — 1949</center> |}<noinclude></noinclude> 4kstnydsd6tlv2gxuqem7n2t9l7uciz 104 119750 287156 279083 2026-05-20T20:08:56Z Gleb Leo 2440 287156 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{Цэнтраваны блёк/пачатак|style=width:100%; max-width:22em; border:2px solid black}} [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 1.jpg|200px|center]] {{Цэнтраваны блёк/канец}}<noinclude></noinclude> 7jpjvlo7lif7hqkktco443mpp3oft4e 104 119751 287157 279840 2026-05-20T20:10:25Z Gleb Leo 2440 287157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Узор 2.png|400px|center]] {{ц|'''{{x-larger|ČAŚĆ I}} {{larger|PACIERY I KATECHIZMY}}}} <center>{{разьбіўка|'''PACIERY}}</center> {|style="font-size:92%; line-height: 1.3; margin-left:auto; margin-right:0em; margin-bottom:1em; width:16em;" |{{gap|1.5em}}Kožny dzień, rana i viečaram starajsia adhavaryć paciery i hetym spoűniš svoj abaviazak pierad Boham. Kali-b nia mieű času, zmoű prynamsi «Ojča naš». Pryvitana budź i «Chvała Ajcu». |} <center>'''{{larger|Znak kryża śviatoha}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|1.0em}}{{larger|†}} Ű imia Ajca i Syna i Ducha Śviatoha. Amen. <center>'''{{larger|Malitva Hospadava}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|O}}</span>jča naš, katory jość u niebie. Śviacisia imia Tvajo. Pryjdzi vaładarstva Tvajo. Budź Tvaja vola, jak u niebie, tak i na ziamli. Chleba našaha štodziennaha daj nam siańnia. I adpuści nam hrachi našy, jak i my adpuščajem vinavatym našym. I nia ǔvodź nas u pakusu, ale zbaŭ nas ad złoha. Amen.<noinclude></noinclude> duxreb28be5qnahkvjqh1uzd9jjqkt4 287164 287157 2026-05-20T20:22:06Z Gleb Leo 2440 287164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Узор 2.png|350px|center]] {{ц|'''{{x-larger|ČAŚĆ I}} {{larger|PACIERY I KATECHIZMY}}}} <center>{{разьбіўка|'''PACIERY}}</center> {|style="font-size:92%; line-height: 1.3; margin-left:auto; margin-right:0em; margin-bottom:1em; width:16em;" |{{gap|1.5em}}Kožny dzień, rana i viečaram starajsia adhavaryć paciery i hetym spoűniš svoj abaviazak pierad Boham. Kali-b nia mieű času, zmoű prynamsi «Ojča naš». Pryvitana budź i «Chvała Ajcu». |} <center>'''{{larger|Znak kryża śviatoha}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|1.0em}}{{larger|†}} Ű imia Ajca i Syna i Ducha Śviatoha. Amen. <center>'''{{larger|Malitva Hospadava}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|O}}</span>jča naš, katory jość u niebie. Śviacisia imia Tvajo. Pryjdzi vaładarstva Tvajo. Budź Tvaja vola, jak u niebie, tak i na ziamli. Chleba našaha štodziennaha daj nam siańnia. I adpuści nam hrachi našy, jak i my adpuščajem vinavatym našym. I nia ǔvodź nas u pakusu, ale zbaŭ nas ad złoha. Amen.<noinclude></noinclude> 5xbe3df9adu7yoyd11ylwrvulsheyhe 104 119753 287160 279787 2026-05-20T20:20:22Z Gleb Leo 2440 287160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{larger|'''Dziesiać Bóżych prykazańniaǔ}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 2.jpg|150px|left]] <span style="color:gray">{{Ініцыял|J}}</span>a tvoj Hospad Boh, jaki vyvieŭ ciabie z ziamli Ehipskaj, z domu niavoli.</br> {{водступ|1|em}}1. Nia miej inšych bahoŭ aproč Mianie.</br> {{водступ|1|em}}2. Nia ǔžуvaj Imieńnia Božaha nadaremna.</br> {{gap|1em}}3. Pomni dzień śviaty śviatkavać.</br> {{gap|1em}}4. Pavažaj baćku tvajho i matku tvaju.</br> {{gap|1em}}5. Nie zabivaj.</br> {{gap|1em}}6. Nie čužałož.</br> {{gap|1em}}7. Nie kradzi.</br> {{gap|1em}}8. Nia śviedč falšyva na bližniaha svajho.</br> {{gap|1em}}9. Nie pažadaj žonki čužoje.</br> {{gap|1em}}10. Ničoha nie prahni, što nie tvajo.</br> {{gap|1em}}Lubi Boha ǔsim sercam, usioj dušoj i ŭsiej siłaj svajoj, a bližniaha svajho, jak samoha siabie.</br></br> {{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div><noinclude></noinclude> 34yejqbtfcymz5mntuzz13jpkb7xxrp 104 119766 287161 279136 2026-05-20T20:20:57Z Gleb Leo 2440 287161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>'''{{larger|Malitvy pierad i paśla jady}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|P}}</span>abahasłavi nas, Boža, i hetyja dary śviatyja, što z dabraty Tvaje spażyvacimiem. Amen.</br> {{gap|1.0em}}Dziakujem Tabie, Boża, za hetyja dary śviatyja, što z dabraty Tvaje ščodraje spažyli. Amen. <center>'''{{larger|Chryścijanski pryviet}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|1em}}Pachvalony Jezus Chrystus!</br> {{gap|1em}}Na vieki viečnyja. Amen! [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 3.jpg|300px|center]] <center>Ad zła baranisia</center><noinclude></noinclude> kvgklj3lrvmo6ltlfe1gsl4w4nq4b3z 104 119767 287162 279842 2026-05-20T20:21:32Z Gleb Leo 2440 287162 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Узор 3.png|400px|center]] {{ц|'''{{x-larger|ČAŚĆ II}} {{x-larger|NABAŽENSTVY}}</br>{{larger|MALITVY RANIEŠNIJA}}}} {|style="font-size:92%; line-height: 1.3; margin-left:auto; margin-right:0em; margin-bottom:1em; width:16em;" |{{gap|1.5em}}Jak dzień začnieš, tak jaho i skončyš. Cani žyćcio svajo, cani kožnuju chvilinku. Kožnaja chvilina z łaski nam dana Boham. Boh daű nam čas da napravy złoha, što ű nas i z nas. Marnavańnie času, heta — hrech. Zační dzień malitvaj, choć i karotkaj, ale z serca idučaj. Zmoviűšy paciery naranicy, kali maješ čas i achvotu, možaš adčytać jašče i hetyja malitvy. |} {{gap|1em}}{{larger|†}} Ű imia Ajca i Syna i Ducha Śviatcha Amen. <center>'''{{larger|Malitva}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|O}}</span>Boža, nie adkažy mnie Tvaich daraǔ niabiesnych. O Boža, daruj mnie toje, što, sahrašyǔ ja dumkaj, słovam, abo ǔčynkam. Barani mianie ad maładušnaści j zakamianiełaści serca. Vybaŭ mianie ad usialakaj hrachovaj pakusy. O Boža, aśviaci majo serca, drennym pačućciom zahidžanaje. O Boža, ja hreśny čałaviek, a Ty<noinclude></noinclude> kxq8a1ji6qnx7iq4dnnv1rij1yi4sfo 287163 287162 2026-05-20T20:21:44Z Gleb Leo 2440 287163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Узор 3.png|350px|center]] {{ц|'''{{x-larger|ČAŚĆ II}} {{x-larger|NABAŽENSTVY}}</br>{{larger|MALITVY RANIEŠNIJA}}}} {|style="font-size:92%; line-height: 1.3; margin-left:auto; margin-right:0em; margin-bottom:1em; width:16em;" |{{gap|1.5em}}Jak dzień začnieš, tak jaho i skončyš. Cani žyćcio svajo, cani kožnuju chvilinku. Kožnaja chvilina z łaski nam dana Boham. Boh daű nam čas da napravy złoha, što ű nas i z nas. Marnavańnie času, heta — hrech. Zační dzień malitvaj, choć i karotkaj, ale z serca idučaj. Zmoviűšy paciery naranicy, kali maješ čas i achvotu, možaš adčytać jašče i hetyja malitvy. |} {{gap|1em}}{{larger|†}} Ű imia Ajca i Syna i Ducha Śviatcha Amen. <center>'''{{larger|Malitva}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|O}}</span>Boža, nie adkažy mnie Tvaich daraǔ niabiesnych. O Boža, daruj mnie toje, što, sahrašyǔ ja dumkaj, słovam, abo ǔčynkam. Barani mianie ad maładušnaści j zakamianiełaści serca. Vybaŭ mianie ad usialakaj hrachovaj pakusy. O Boža, aśviaci majo serca, drennym pačućciom zahidžanaje. O Boža, ja hreśny čałaviek, a Ty<noinclude></noinclude> 0jrbl78busbh4lewiu30a0e4wze0pwv 104 119771 287168 279587 2026-05-20T20:30:53Z Gleb Leo 2440 287168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 4.jpg|300px|center]] {{block center/s|style=width:100%; max-width:15em}} <span style="font-size:100%; color:gray">{{Ініцыял|O}}</span> Aniele, Druża moj!</br> Ty zaǔsiody pry mnie stoj</br> {{водступ|-2.5|em}}Praz dzień ceły i ŭnačy</br> Budź łaskaŭ mnie pamahčy:</br> Vierna służyć Bohu,</br> Zmahać ducha złoha,</br> Lubić mamu-tatu,</br> Kraj i rodnu chatu.</br> {{block center/e}}<noinclude></noinclude> glgo52xbbzd9fpppm2zg1xzrimvan6c 104 119777 287167 279348 2026-05-20T20:26:38Z Gleb Leo 2440 287167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Узор 3.png|350px|center]] <center>{{x-larger|RAZMYŠLENNI NA KOŽNY DZIEŃ TYDNIA}}</center> {|style="font-size:92%; line-height: 1.3; margin-left:auto; margin-right:0em; margin-bottom:1em; width:20em;" |{{gap|1.5em}}Dobra zrobiś, moj miły Bracie, kali myśl svaju na’t kožnaha dnia zrańnia — abo i źviečara — skupaješ u čystaj krynicy praűdy Božaje. Pry razmyšleńni, kab jano było dušy tvajoj karysnym, zbudzi spakojnym, ale mocnym aktam voli, űsiu svaju tvorčaść, kab addać. Bohu čeść vysokaj dumkaju, čystym pačućciom, žyvym słovam. Tuju myśl, što razbudzić silniej duch tvoj, zapamiataj na ceły dzień, kab uściaž być čujnym i pracavitym. |} <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 160%;">'''Niadziela'''</span></br>RAZMYŠLEŃNIE AB TRYVALAŚCI DUŠY</br> ''Zasnova</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|P}}</span>rypomni sabie, što Boh — Istota Viečnaja, Űsiomocnaja — vidzić usie tajnicy dušy tvaje. Budź pakornym prad Jaho mahutnaściaj. Kajsia, kali byŭ niavierny voli Jahonaj. Svaju kvołuju malitvu achviaruj dla Jaho chvały, — prosiačy, kab dała karyść dušy tvajoj.</br><noinclude></noinclude> drft5tmfsct24pnchqw0ppodthfdcfk 104 119794 287169 279203 2026-05-20T20:31:10Z Gleb Leo 2440 287169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 5.jpg|300px|center]] <center>{{x-larger|'''IMŠA ŠVIATAJA}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <div style="font-size:92%; line-height: 1.3;"> {{gap|1.5em}}Śviata słužyć adpačynkam dušy i cieła. U adpačynku nabirajem śviežych sił. Siłaj ducha — malitva. Siłaj cieła — dobraja strava, pavietra, sonca. Śviata starajsia tak praviaści, kab duch tvoj nabraű śviežaj achvoty da služby Božaj, a cieła da pracy budniaj. Treba śviatam malicisia lepiej i bolš, kab uprasić łaski ű Boha na tydzień ceły. Treba i zabavicca razumna, kab raźviesialicca i zabyć štodzienny trud. Kali ty zdaroű — pomni, što maješ abaviazak słuchać Imšy śv., a kali nia možaš pajści ű śviatyniu, pamalisia ű chacie padčas nabaženstva. Možaš naprykład admović ražaniec, abo litaniju jakuju, abo razmyšleńnie adpravić, abo pabožna i razvažna adčytać malitvy Imšalnyja, jakija tut padajom i daűžejšyja, abapiortyja na Liturhii (h. zn. na tychsamych malitvach, jakija adhavarvaje ksiondz va Imšy śv.) i karaciejšyja, abapiortyja na razmyšleńni tajnicaű Imšy śv.</br> {{gap|1.5em}}Budučy ű kaściele na Imšy śv., uvažaj, što dziejecca pry aűtary, jakaja častka Imšy śv. adpraűlajecca. Imša<noinclude></noinclude> o2mjnlckpcnvy2fyuwacc4nb5s74ozl 104 119797 287175 279202 2026-05-21T07:05:43Z Gleb Leo 2440 287175 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{x-larger|I. — PRYHATAVAŃNIE DA IMŠY ŚV.}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 6.jpg|400px|center]] <center>{{larger|'''Malitvy pierad stupieńniami aŭtara}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|1em}}{{larger|†}} Ű imia Ajca i Syna i Ducha Śviatoha. Amen. <span style="color:gray">{{Ініцыял|U}}</span>vajdu da aŭtara Božaha, da Boha, što raźviesialaje maładość maju.</br> {{gap|1em}}Sudzi mianie, Boža, i raźbiary spravu maju z nieśviatym narodam, ad čałavieka niahodnaha i zdradlivaha vyrvi mianie. Bo Ty jość Boh, moc maja, čamu-ž Ty mianie adkinuǔ, i čamu chadžu sumny, kali vorah nada mnoju ździekujecca? Spašli śviatło Tvajo i praŭdu Tvaju: jany mianie {{перанос пачатак|pa|viaduć}}<noinclude></noinclude> 5i33tf04v4kxsrfji1nwhe71ak9b2u9 104 119805 287176 279191 2026-05-21T07:06:05Z Gleb Leo 2440 287176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|pa|chavany}}. I zhrobuǔstaŭ treciaha dnia pavodle Pisanniaŭ.</br> {{gap|1em}}I ŭzyjšoŭ u nieba, siadzić pravaruč Ajca. I znoŭ maje pryjści z chvałaju sudzić žyvych i pamioršych: Jaho vaładarstvu nia budzie kanca. I ŭ Ducha Śviatoha, Űładara j Ažyviciela, katory ad Ajca i Syna pachodzić, katory z Ajcom i Synam razam pavažajecca i słavicca, katory havaryŭ praz prarokaŭ. I ŭ adzin, Kaścioł<ref>Subo&#768;żniu.</ref> śviaty, katalicki j apastolski. Vyznaju adzin chrost na adpuščeńnie hrachoǔ. I čakaju zhrobuŭstańnia pamioršych i žyćcia budučaha vieku. Amen. [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 7.jpg|200px|center]]<noinclude></noinclude> 40hir0yatabkfi8tid5vkomq2hfjipd 104 119806 287177 279200 2026-05-21T07:06:39Z Gleb Leo 2440 287177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{x-larger|II. — SAMAJA IMŠA ŚV</br> (ACHVIARA)}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 8.jpg|400px|center]] <center>'''{{larger|Achviaravańnie chleba i vina}}'''</br>{{fine|(Pieršy raz zvoniać)}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|P}}</span>ryjmi, śviaty Ojča, Usiomahutny viečny Boža, hetu pračystuju achviaru, jakuju ja, niahodny słuha Tvoj, achviaruju Tabie, Bohu majmu žyvomu i praŭdzivamu, za niaźličonyja hrachi j prastupki, dy niadbajłaści maje, a takža za ǔsich tut prysutnych i za ǔsich viernych chryścijan, žyvych i pamioršych, kab mnie j im pamahła jana da zbaŭleńnia na žyćcio viečnaje. Amen.</br> {{gap|1em}}Boža, što hodnaść natury ludzkoje dziǔna stvaryǔ, a jašče dziŭniej napraviǔ, daj nam praz {{перанос пачатак|taj|nicu}}<noinclude></noinclude> mch9dka9m7msrpixfat4y4163youumq 104 119812 287179 279212 2026-05-21T07:07:46Z Gleb Leo 2440 287179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>svajho, i addajuć Tabie, Bohu viečnamu, žyvomu i praŭdzivamu šlubavańni svaje.</br> {{gap|1em}}Biaručy ŭdzieł i pavažajučy pamiać pradusim prasłaŭlenaj, zaŭsiody Dzievy Maryi, Rodzički Boha j Zbaŭcy našaha Jezusa Chrysta, a tak-ža apastołaŭ i mučanikaŭ Tvaich, dy ŭsich śviatych Tvaich, praz jakich zasłuhi j malitvy daj nam, kab my ŭ-va ŭsich patrebach Tvajoj pomačaj byli ŭzmocnieny. Praz taho-ž Chrystusa, Zbaviciela našaha. Amen.</br> {{gap|1em}}Voś-ža prosim Ciabie, Boža, łaskava prymi achviaru słužeńnia našaha, ale j cełaj siamji Tvaje, i dni našyja ŭładź u Tvaim supakoi, a vyrvi nas ad viečnaj zahuby dy da stady vybranych Tvaich zaličy. Praz Chrystusa Zbaŭcu našaha. Amen. [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 9.jpg|200px|center]]<noinclude></noinclude> l4l5k31qiwrmsye5iojoodrk8tbfqi9 104 119813 287178 279214 2026-05-21T07:07:03Z Gleb Leo 2440 287178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 10.jpg|400px|center]] <center>'''{{larger|Kansekracyja i Padniasieńnie}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <div style="font-size:92%; line-height: 1.3;"> {{gap|2em}}Ciapier pačynajecca najvažnajiejša častka Imšy śv. — Kansekracyja, abo pieramiena chleba j vina ű Cieła j Kroű Chrystovu, jakuju vykonyvaje śviatar słavami Chrystusa: </div> <div style="color:red;"> {{gap|1em}}'''«Biarecie j ješcie z hetaha ŭsie, heta bo jość Cieła majo»;</br> {{gap|1em}}'''«Biarecie j piecie ź jaho ŭsie, bo hety jość Kielich Kryvi maje, Novaha i Viečnaha Zakonu, Tajnica viery, jaki za vas i za mnohich prality budzie na adpuščeńnie hrachoǔ». </div> {{gap|1em}}«Heta skolki razoŭ ździajśniàcimiacie, ździajśniajcie na maju pamietku». <div style="font-size:92%; line-height: 1.3;"> {{gap|2em}}Skazaűšy hetyja słovy nad chlebam i vinom, śviatar padymaje ich i heta jość Padniasieńnie. Tady treci raz zvoniać. U časie Padniasieńnia űzhlań na Hostyju, a potym i na kielich i kažy: </div><noinclude></noinclude> 9tq5gs61z7a4crt15n6wikc5qbt4mta 104 119814 287185 279215 2026-05-21T07:45:30Z Gleb Leo 2440 287185 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 11.jpg|400px|center]] {{gap|1em}}«Budż viečna pachvalony {{абмылка|Hajśviaciejšy|Najśviaciejšy}} Sakrament, praŭdzivaje Cieła i Kroŭ Zbaŭcy našaha Jezusa Chrystusa». <center>'''{{larger|Malitvy pakonsekracyjnyja}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|N}}</span>a hetyja dary miej łasku, Boža, miłym i łaskavym voblikam uzhlanuć i pryniać ich, jak mieǔ łasku pryniać dary spraviadlivaha słuhi Tvajho Abiela, j achviaru patryjarcha našana Abrahama, dy tuju, što Tabie achviaravaŭ najvyšejšy Tvoj śviatar Melchizedech, śviatuju achviaru, niavinnuju, Hostyju.</br> {{gap|1em}}Pakorna prosim Ciabie, Usiomahutny Boža, zahadaj hetaje zanieści praz ruki śviatoha anieła Tvajho na vysoki aŭtar Tvoj, prad voblik boskaha Tvajho Majestatu,<noinclude></noinclude> 0boetxezum8ow74fmc0s2170tsj5js2 104 119818 287186 279221 2026-05-21T07:45:45Z Gleb Leo 2440 287186 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 12.jpg|400px|center]] <center>'''{{x-larger|Kamunija}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|J}}</span>a nia hodny, Zbavicielu, kab Ty ǔvajšoǔ pad dach moj, ale skažy tolki słóvam i azdaravieje duša maja. (''Try razy. Tut zvoniać pjaty raz i apošni''). {|style="font-size:92%; line-height: 1.3; margin-left:auto; margin-right:0em; margin-bottom:1em; width:20em;" |{{gap|1.5em}}Kali nia prystupaješ da Kamunii śv., to pryjmi prynamsi Kamuniju duchovuju, heta znača, dušoju žadaj i prasi, kab Jezus zyjšoǔ da serca tvajho. Pry hetym hetak malisia: |} {{gap|1em}}O najmilejšyi Jezu moj! Kali ja siańnia nie mahu pryniać Ciabie sakramentalna i vidoma da serca majho, dyk dazvol prynamś, kab ja rozumam, volaj i pačućciom maim praz vieru, nadzieju j luboŭ złučyŭsia z Taboju. Vieru ŭ Ciabie, Boža i Zbaŭca moj, u Tabie nadzieju maju, i lublu Ciabie nad<noinclude></noinclude> 2vawlnfy9522vy9hr4j2pu4tvd6lrcw 104 119820 287187 279227 2026-05-21T07:45:56Z Gleb Leo 2440 287187 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 13.jpg|400px|center]] <center>'''{{larger|Bahasłavienstva}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|1em}}{{larger|†}} Chaj nas bahasłavić Usiomahutny Boh Ajciec i Syn i Duch Śviaty. Amen. <center>'''{{larger|Evanelija pa Imšy śv.}}'''</br>{{fine|(śv. Jan 1, 1-14)}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|N}}</span>a pačatku było Słova, i Słova było ǔ Boha, i Boham było Słova. Jano było na pačatku ŭ Boha. Usio praz jaho stałasia, i biaz jaho ničoha nie stałasia z taho, što stałasia. Ű im było žyćcio, a žyćcio było śviatłom ludziej, a śviatło ŭ ciemry śviecić, i ciemra jaho nie aharnuła.</br> {{gap|1em}}Byŭ pasłany Boham čalaviek, jakomu było imia Jan. Jon pryjšoŭ na paśviedčańnie, kab dać paśviedčańnie ab śviatle, kab usie<noinclude></noinclude> 9axew8druyvazwdhfp7d5qbw8mgw2um 104 119821 287188 279228 2026-05-21T07:46:15Z Gleb Leo 2440 287188 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>vieryli praz jaho. Nia byǔ jon śviatłom, ale kab paśviedčańnie daŭ ab śviatle.</br> {{gap|1em}}Było praŭdzivaje śviatło, što aśviačaje kožnaha čałavieka, na hety śviet prychodziačaha. Na śviecie byǔ i śviet praz Jaho staŭsia, adyž śviet nie paznaŭ Jaho. Pryjšoǔ da svaich, a svaje nie pryniali Jaho. A katoryja pryniali Jaho, daŭ im mahatu stacca synami Božymi, tym, što vierać u imia Jaho, što nia z kryvi, ani z voli cieła, ani z voli muža, ale z Boha naradzilisia. ''I Słova stałasia Ciełam i prabyvała pamiž nami'' — i my vidzieli słavu Jaho, słavu jak adzinarodnaha ad Ajca — poǔnaje łaski i praŭdy. [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 14.jpg|200px|center]]<noinclude></noinclude> aa3i5v4gxeh9rl4etwnl3m2uga8vyks 104 119822 287189 279846 2026-05-21T07:47:01Z Gleb Leo 2440 287189 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Узор 3.png|350px|center]] <center>{{x-larger|MALITVY PADČAS IMŠY ŚV.}}</br>{{fine|(uziatyja z razmyšleńniaű)}}</center> {|style="font-size:92%; line-height: 1.3; margin-left:auto; margin-right:0em; margin-bottom:1em; width:16em;" |{{gap|1.5em}}«Z kožnaj Imšy śv. možam mieci tuju samuju karyść, jakuju Chrystus vysłužyű nam u Vialikuju Pjatnicu praz śmierć svaju kryžovuju».</br>{{gap|5.5em}}(śv. Tamaš z Akvinu) |} <center>'''{{larger|Intencyja}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|O}}</span> Boža Miłaścivy! Pryjmi achviaru Syna Svajho, ǔ jakoj praliǔ Jon za nas da apošniaj kapli Kroŭ Svaju darahuju. U złučeńni z Taboju, o Chryste, składaju achviaru hetu rukami śviatara z toju dumkaju, jakuju mieŭ Ty Sam, Jezu Miły, kali kanaŭ za hrachi śvietu j maje. Złučajučy dumki maje z Tvaimi, o Chryste Jezu, budu razvažać apošnija chviliny žyćcia Tvajho, budu vučycca ciarpieć uśled za Taboju.</br><noinclude></noinclude> ftn1pqwu92we4pf3bzx231ah60jzeio 104 119840 287190 279275 2026-05-21T07:47:38Z Gleb Leo 2440 287190 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Узор 3.png|350px|center]] <center>{{larger|MALITVY</br>'''Paśla cichaj Imšy śv.'''}}</br>{{fine|''Try razy'': Pryvitana budź i h. d.}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|P}}</span>azdaroŭlena budź Kniahinia, Maci Miłaserdzia j Nadzieja naša — budź pazdaroǔlena! Ciabie kličam my vyhnanyja dzieci Jevy, da Ciabie ǔzdychajemo sa stohnam i płačam na hetaj śloz dalinie. A Ty, o Zastupnica naša, svaje miłasernyja vočy źviarni na nas! A Jezusa, bahasłaŭlony płod ułońnia Tvajho, nam pa vyhnańni hetym akažy. O spahadna, o litosna, o miłaja Dzieva Maryja!</br> {{gap|1em}}— Malisia za nas, śviataja Maci Boža.</br> {{gap|1em}}— Kab stalisia my hodny abiacańniaŭ Chrystovych. <center>''Malitva</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|1em}}Boža, prypynišča našaje j siła, ŭzhlań łaskava na narod, što Ciabie molić, i praz zastupnictva {{перанос пачатак|Ba|hasłaŭlonaj}}<noinclude></noinclude> afu7p73ervqpovxyfft0w4dbuukrqk2 104 119844 287192 279269 2026-05-21T07:55:24Z Gleb Leo 2440 287192 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{gap|1em}}Bahasłaŭlony Jezus u Najśviaciejšym Sakramencie.</br> {{gap|1em}}Bahasłaŭlona Vialikaja Boža Maci Maryja Najśviaciejša.</br> {{gap|1em}}Bahasłaŭlona Jejnaje śviatoje i Biaźvinnaje Začaćcie.</br> {{gap|1em}}Bahasłaŭlona Imia Maryi, Dzievy i Matki.</br> {{gap|1em}}Bahasłaŭlony śviaty Jozef, Jaje Pračysty Ulubleniec.</br> {{gap|1em}}Bahasłaŭlony Boh i svaich Aniołach i ŭ Śviatych svaich.</br> {{gap|1em}}Najśviaciejšaje Serca Jezusa — zžalsia nad nami (''Try razy''). [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 15.jpg|150px|center]]<noinclude></noinclude> kmlxfkykzqlhrjbfux44flwfx5njekm 287193 287192 2026-05-21T07:55:47Z Gleb Leo 2440 287193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{gap|1em}}Bahasłaŭlony Jezus u Najśviaciejšym Sakramencie.</br> {{gap|1em}}Bahasłaŭlona Vialikaja Boža Maci Maryja Najśviaciejša.</br> {{gap|1em}}Bahasłaŭlona Jejnaje śviatoje i Biaźvinnaje Začaćcie.</br> {{gap|1em}}Bahasłaŭlona Imia Maryi, Dzievy i Matki.</br> {{gap|1em}}Bahasłaŭlony śviaty Jozef, Jaje Pračysty Ulubleniec.</br> {{gap|1em}}Bahasłaŭlony Boh i svaich Aniołach i ŭ Śviatych svaich.</br> {{gap|1em}}Najśviaciejšaje Serca Jezusa — zžalsia nad nami (''Try razy''). [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 15.jpg|100px|center]]<noinclude></noinclude> krd0tfy1xt12u853yaz3fulk660utrj 104 119848 287191 279847 2026-05-21T07:48:41Z Gleb Leo 2440 287191 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Узор 3.png|350px|center]] <center>{{x-larger|NIEŠPAR}}</center> {|style="font-size:92%; line-height: 1.3; margin-left:auto; margin-right:0em; margin-bottom:1em; width:16em;" |{{gap|1.5em}}Niešpar — heta nabaženstva viačerniaje; składajecca z 5 psalmaű, himnu, Magnificat (pieśnia N. Dzievy Maryi) i malitvaű. Niešpar tym roźnicca ad Imšy, što ű im niama achviary, jakaja stanović sutnaść Imšy śv. |} {{gap|1em}}Ojča naš… Pryvitana budź…</br> {{gap|1em}}V. {{larger|†}} Boža, prybudź mnie na pomač,</br> {{gap|1em}}R. Božazbaŭca moj, paśpiašy mnie na ratunak.</br> {{gap|1em}}Chvała Ajcu… <center>''Psalm 109</br></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|S}}</span>kazaŭ Hospad (Boh) majmu Űsiospadaru (Mesyjašu): siadź pravaruč mianie.</br> {{gap|1em}}Pakul nic pałažu vorahaŭ tvaich, padnožžam noh tvaich.</br> {{gap|1em}}Berła mocy tvaje spuścić Hospad iz Syjonu: panuj pasiarod niepryjacielaŭ tvaich.</br> {{gap|1em}}Pry Tabie pavadyrstva ŭ dzień mocy Tvaje razam z jasnaściu<noinclude></noinclude> t13fsq5bq1bs45ilxyb6w0eykjsu4yh 104 119861 287194 279304 2026-05-21T07:56:04Z Gleb Leo 2440 287194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>'''{{larger|Malitva}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|D}}</span>aj nam, słuham Tvaim, prosim Ciabie, Božaspadaru, ciešycca zaŭsiodnym zdaroǔjem dušy j cieła, i praz słaŭnaje zastupnictva bahasłaŭlonaj zaŭsiody Dzievy Maryi ad ciapierašniaha smutku być volnymi j karystacca ź viečnaj radaści. Praz Chrystusa Zbaŭcu našaha. Amen.</br></br> {{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:2em"></div> {{gap|1em}}{{larger|†}} Pomač Božaja niachaj budzie z nami.</br> {{gap|1em}}Ciapier i zaŭsiody i na vieki viečnyja. Amen. [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 16.jpg|200px|center]]<noinclude></noinclude> 1869lmff8vdy7xzmor39q7jq6mbbj41 104 119864 287195 279307 2026-05-21T07:56:27Z Gleb Leo 2440 287195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 17.jpg|400px|center]] {{ц|{{x-larger|RUŽANIEC}}}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <center>{{larger|'''Intencyja}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> Ű imia Ajca i Syna i Ducha Śviatoha. Amen.</br> <span style="color:gray">{{Ініцыял|P}}</span>ryjdzi, Duchu Śv., napoǔń sercy Svaich viernych i ahoń lubovi Tvaje ŭ ich zapali!</br> {{gap|1em}}O, Jezusie, naš Zbavicielu, achviaruju Tabie hety rużaniec na bolšuju chvału Tvaju j na čeść Najśviaciejšaje Matki Tvaje dy za zbaŭleńnie dušy maje.</br> {{gap|1em}}Žadaju ǔsich adpustaŭ {{абмылка|de|da}} hetaj malitvy pryviazanych.</br> {{gap|1em}}{{fine|Vieru ű Boh… 3 Pryvtf… Chvała Ajc…}}<noinclude></noinclude> rxzbdi8ejy30s7iz3h7oa2lixeonile 104 119865 287197 279308 2026-05-21T08:16:32Z Gleb Leo 2440 287197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{x-larger|ČASTKA RADASNAJA}}</br> {{larger|''Tajnica I}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 18.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Dabravieščańnie}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|A}}</span>nieł źviaščaje Maryi, što Boh vybraŭ jaje na matku Zbavicielu. Śviataja Dzieva z pakoraj zhadžajecca i Syn Božy ŭčałaviečvajecca ŭ jejnym čystym łonie.</br> {{gap|1em}}O Słova Pradviečnaje, što ź lubaści k nam stałasia Ciałam, čeść najvyšejšuju addaju Tabie!</br> {{gap|1em}}Dzievańka Božaja, daj, kab, idučy ŭ Tvaje ślady, staŭsia ja sapraŭdy pakorny.</br> {{gap|1em}}Ajče naš…</br> {{gap|1em}}Pryvitana budź… (10)</br> {{gap|1em}}Chvała Ajcu… <center>''Budu pakorny!</center><noinclude></noinclude> 1fosnschoc21gfn132u8ifguhfzexq7 104 119866 287198 279799 2026-05-21T08:16:47Z Gleb Leo 2440 287198 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>''{{larger|Tajnica II}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 19.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Adviedziny śv. {{абмылка|Alźbiety|Alžbiety}}}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|P}}</span>a dabravieščańni Maryja adviedvaje Śv. Alžbietu Matku Śv. Jana Chryściciela, kab achviaravać joj svaje usłuhi. Henyja adviedziny byli krynicaj łaski dla Śv. Jana j matki jahonaj. Jezusie dobry, adviedaj serca majo dy napoǔń jaho miłaściej da bližnich i usłužlivaściej!…</br> {{gap|1em}}Dzieva Śviataja, pryčynisia, kab kožnyja našyja naviedziny byli uśviačany henymi cnotami!</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Dabradziejnaść.</center><noinclude></noinclude> 0uwz4t1o84qde2zm4pxq1670kk7hnp2 104 119867 287199 279800 2026-05-21T08:17:04Z Gleb Leo 2440 287199 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>''{{larger|Tajnica III}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 20.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Chrystovyja narodziny}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|R}}</span>odzicca Jezus u Betlejemie, ŭ stajency u vialikaj biadocie. Choć biaskonca bahaty — robicca ubohim z lubovi k nam.</br> {{gap|1em}}O miły Jezu, chtož nie pakachaje Ciabie ŭ Tvaim biazdolli!</br> {{gap|1em}}Dziavica Božaja, pamažy adarvać serca majo ad many hetaha śvietu dy achviaravać jaho Bohu!</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Ubostva ǔ duchu.</center> <center>''Vyściarahacca prahavitaści.</center><noinclude></noinclude> 90hdjzod563jnajntjfsz04vztrj4ru 104 119868 287200 279801 2026-05-21T08:17:20Z Gleb Leo 2440 287200 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>''{{larger|Tajnica IV}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 21.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Achviaravańnie}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|S}}</span>arakavoha dnia paśla Jezusavych narodzinaŭ, Maryja niasie Jaho ŭ śviatyniu j achviaroŭvaje Bohu, sama prytym vypaŭniaje prava ačyščeńnia, choć jano Jaje nie zabaviazvała.</br> {{gap|1em}}Jezu najpasłušniejšy, Ty paddaješsia pravu, jakoje Ciabie nie zabaviazvała, a ja Tabie naviet nia choču być pasłušnym.</br> {{gap|1em}}Dzievańka Boža, vobrazie pasłuchmianaści, pamažy vierna Ciabie naśledavać!</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Pasłuchmianaść.</center><noinclude></noinclude> grmbcpg4h25nbjo4hwhxdfwk667c9wn 104 119869 287201 279802 2026-05-21T08:17:39Z Gleb Leo 2440 287201 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>''{{larger|{{абмылка|Tojnica|Tajnica}} V}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 22.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Jezus 12-letni ǔ śviatyni}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|D}}</span>vanaccaciletni Jezus idzie ŭ śviatyniu i prabyvaje tam miž vučonymi. Maryja z Apiakunom Jazepam praz try dni tužliva Jaho šukajuć.</br> {{gap|1em}}Jezusie miłaserny, pamažy znajćci Ciabie praz ślozy ščyraje pakuty!</br> {{gap|1em}}Matańka najśviaciejšaja, chaj, jak Ty, znajšoŭšy Jezusa, nikoli bolš ź Jim nie rastajusia!</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Kajańnie i paprava žyćcia.</center><noinclude></noinclude> kmmxcxhyz39ikq19np391y03behwmxu 104 119870 287202 279461 2026-05-21T08:31:51Z Gleb Leo 2440 287202 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{x-larger|ČASTKA PASYJNAJA}}</br> {{larger|''Tajnica I}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 23.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Malitva ǔ Getsemani}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:black">{{Ініцыял|P}}</span>a apošniaj viačery Jezus idzie ǔ vaharod Getsemani, dzie budzie złoŭleny; molicca tam, ablivajučysia potam kryvavym dy paŭtarajučy: «Ojča, nie maja, a Tvaja chaj staniecca vola!».</br> {{gap|1em}}Serca Jezusava, poŭnaje horyčy, ŭ Ciabie šukacimu paciechi ŭ sumnaj hadzinie.</br> {{gap|1em}}Matańka Božaja, kiruj mnoju tak, kab zaŭsiody maja vola zhadžałasia z volej Božaj!</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Zhadžacca z volaju Božaju.</center><noinclude></noinclude> 952hdc8lks0mw3axrm7ejwz537uifam 104 119871 287203 279803 2026-05-21T08:32:03Z Gleb Leo 2440 287203 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>{{larger|''Tajnica II}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 24.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Bičavańnie}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:black">{{Ініцыял|P}}</span>iłat asudžaje Zbaviciela na bičavańnie. Lutja katy bjuć Jaho biaźlitasna i chutka ǔsio najśviaciejšaje Cieła stanovicca adnoju strachotnaju ranaj.</br> {{gap|1em}}Miły Zbavicielu, Ty ciarpiš biez narakańnia bol i panižeńni, dajža i mnie łasku ciarplivaści kab nie zmarnavaŭ maich ciarpieńniaŭ!…</br> {{gap|1em}}Matuchna, žalem zranienaja, vymali mnie heta svaim zastupnictvam!</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Ciarplivaść.</center><noinclude></noinclude> 3npm6z3651yvviuspguuaakigct5bve 104 119872 287204 279804 2026-05-21T08:32:16Z Gleb Leo 2440 287204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>{{larger|''Tajnica III}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 25.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Cierniavaja karona}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:black">{{Ініцыял|P}}</span>aśla ubičavańnia, vajary ŭskładajuć Jamu balučuju karonu z kalušak i, bjučy pa joj kijami, strašenna raniać najśviaciejšuju Hołaŭ.</br> {{gap|1em}}O Jezusie zbaleły, jakža henaja karona zastydžaje maju biassoramnaść, zaskiemłaść!</br> {{gap|1em}}Dzieva-Matańka Božaja, vymali mnie cnotu samaadračeńnia j adarvańnia ad ziamnoje pustoje roskašy!</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Umiarćvieńnie. Strymlivaść.</center><noinclude></noinclude> k439lo0w5ntspvenhfagggr7wbknz4u 104 119873 287205 279805 2026-05-21T08:32:36Z Gleb Leo 2440 287205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>{{larger|''Tajnica IV}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 26.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Niasieńnie kryža}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:black">{{Ініцыял|N}}</span>a śmierć asudžany Zbaviciel niasie na Kalvaryju kryž, na jakim umre, i pad ciažaram jahonym trojčy padaje…</br> {{gap|1em}}O Jezusie, pryhniečany kryžam, a jašče bolš maimi hrachami, daj, kab choć nad Tvaimi ciarpieńniami płakaŭ!…</br> {{gap|1em}}Najśviaciejšaja Dzieva, chaj duša maja napoŭnicca tymi pačućciami, jakimi Ty była praniata, na muku Jezusa hledziacy.</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Vytrymanaść u ciarpieńniach.</center><noinclude></noinclude> azihdon8cegjgyix0jpgrptt64eqt0y 104 119874 287206 279806 2026-05-21T08:32:52Z Gleb Leo 2440 287206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>{{larger|''Tajnica V}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 27.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Ukryžavańnie}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:black">{{Ініцыял|U}}</span>rešcie paśla doŭhich mukaŭ i ździekaŭ prybili Jezusa da kryža, na jakim umiraje, achviarujučy svaje zasłuhi i kroŭ za zbaŭleńnie ŭsich ludziej.</br> {{gap|1em}}O Jezu, na kryžy za mianie umirajučy, pryviažy mianie śviatoj miłaściej Svajoju da Tvajho kryža!…</br> {{gap|1em}}Dziavica Boža, pamažy kachać ščyra Zbaviciela da kanca žyćcia majho!</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Kachańnie kryža.</center> <center>''Nie narakać na niavyhady.</center><noinclude></noinclude> fjn8ad18x8y6wsmjh7ys3rpurshdt5n 104 119875 287208 279322 2026-05-21T08:43:41Z Gleb Leo 2440 287208 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{x-larger|ČASTKA CHVAŁY}}</br> {{larger|''Tajnica I}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 28.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Zhrobuǔstańnie}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|T}}</span>rejciaha dnia paśla svaje śmierci Jezus ustaje z hrobu ŭ nieśmiarotnaj słavie j pakazvajecca svaim pryjacielam.</br> {{gap|1em}}O zhrobuŭstały Zbavicielu, daj, kab duša maja paŭstała z hrachoŭ da žyćcia łaski!…</br> {{gap|1em}}Matańka Boža, vymali mnie heta praz svajo bohumiłaje zastupnictva!</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Duchovaje adradžeńnie. Ucieki ad hrachu biespavarotna.</center><noinclude></noinclude> 45q5v66iocvq1ri3pc5dengrfcwaf31 104 119876 287209 279807 2026-05-21T08:43:54Z Gleb Leo 2440 287209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>{{larger|''Tajnica II}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 29.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Űniebaŭšeście}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|S}}</span>arakavoha dnia paśla zhrobuŭstańnia Zbaviciel uznosicca ŭ nieba u prysutnaści svaich vučniaŭ i zasiadaje pravaruč, Ajca.</br> {{gap|1em}}O Jezu, Vaładaru słavy, chaj serca majho ŭsie žadańni za Taboju jduć da nieba!…</br> {{gap|1em}}Dzievańka Boža, daj, kab tak jak Ty, znosiŭ sum biazdolla, i tužyŭ mocna tolki pa niebie!…</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Tuhà pa niebie.</center> <center>Abyjakavaść da ziamnych roskašaŭ.</center><noinclude></noinclude> 0qsf8ygk2uiv823bbkjwtk2t9ka04pm 104 119877 287210 279808 2026-05-21T08:44:07Z Gleb Leo 2440 287210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>{{larger|''Tajnica III}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 30.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Spasłańnie Ducha Śviat.}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|N}}</span>a Siomuchu Duch Śviaty zychodzić vidavočna u jazykoch vahnistych na Maryju j Apastołaŭ, jakija pryhatavany byli da hetaha malitvaju.</br> {{gap|1em}}Prydzi Duchu Śviaty i ŭ majo serca j abdary mianie svaimi darami, a złašča daram malitvy.</br> {{gap|1em}}Maryja Dzieva, prykładzie malitvy j zusiaredžańnia ducha, pamažy hodna Ciabie naśledavać!</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Upadoba da malitvy, asabliva liturhičnaj.</center><noinclude></noinclude> 2vdeg4o5e3r00hsk8jmj94tamnerhf9 104 119878 287212 279809 2026-05-21T08:44:55Z Gleb Leo 2440 287212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>{{larger|''Tajnica IV}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 31.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Űniebaŭziaćcie NDM}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|P}}</span>aśla ǔniebaŭšeścia Jezusa, Maci Boža nie pakidaje tužyć pa Tym, Jakoha nadusio kachała, i z henaj tuhi urešcie ŭmiraje. Ale pračystamu ciełu Jejnamu śmierć nie zaškodziła; Anieły zaniaśli Jaje z ciełam i dušoju da nieba.</br> {{gap|1em}}O Jezu najčyściejšy duš ablublaniku, Ty adziny skarb moj dy maja spadzieva!…</br> {{gap|1em}}Dziavica chvałyhodnaja, vyprasi mnie łasku: žyć tolki dla Zbaviciela i ŭ lubovi da Jaho ŭmiraci!</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Pažadańnie {{абмылка|šćaślivaj|ščaślivaj}} śmierci.</center><noinclude></noinclude> dpf0lj5v1qmbv6p8x3p0xk0i66p3x5u 104 119879 287211 279810 2026-05-21T08:44:35Z Gleb Leo 2440 287211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>''{{larger|Tajnica V}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 32.jpg|200px|center]] <center>'''{{larger|Űkaranavańnie NDM}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> <span style="color:gray">{{Ініцыял|V}}</span>yvyšanaja nad usie stvareńni Maryja, Kachanaja Dočańka Ajca, najmilejšaja Maci Syna, najniavińniejšaja Ablublanica Ducha Śviatoha ǔkaranavana nieśmiarotnaj słavaj na Vaładaryniu nieba j ziamli.</br> {{gap|1em}}O Zbavicielu, najvyšejšy naš Zastupniku! Ty krynica ŭsich łaskaŭ, ale chočaš, kab jany spłyvali na nas praz ruki najmilejšaj Tvaje Matki!</br> {{gap|1em}}Dzievańka Śviataja, abdarajža jimi ščodra nas Tvaich słuhaŭ i słužnicaǔ!</br> {{gap|1em}}Ajč… Pryv… Chv… <center>''Spadzieva na Maryju.</center><noinclude></noinclude> p7u2ssezk834iajy899dghhzp4udoea 104 119880 287213 279851 2026-05-21T08:46:20Z Gleb Leo 2440 287213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Узор 3.png|350px|center]] <center>{{x-larger|DAROHA KRYŽA}}</br> {{larger|'''Intencyja}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:0.5em"></div> {|style="font-size:92%; line-height: 1.3; margin-left:auto; margin-right:0em; margin-bottom:1em; width:16em;" |{{gap|1.5em}}Nabaženstva «Darohi Kryžovaje» vielmi Bohu miłaje, a nam zbaűlennakarysnaje. Za kožnaje adpraűleńnie jaho dastupajem, poűnaha adpustu.</br>{{gap|1.5em}}Pieraniasiemsia dumkaju pabožnaj u časy dy miejsca muki Chrystovaj, kali Piłat zasudziű Jaho na śmierć, i stupajma za Zbavicielem krok u krok až na haru Galgotu. Starajmasia adčuć Jahonyja ciarpieńni j bol. Pabačym, što Jon z lubovi k nam pryniaű na Siabie takuju strašennuju muku, kab zbavić nas ad hrachu j viečnaj kary. Tamu serca naša chaj źmiaknie j razharycca űdziačnaj da Jaho luboűju űžajemnaj. |} <span style="color:black">{{Ініцыял|J}}</span>ezu, ǔkryžavany moj Zabvicielu! Razvažajučy Tvaje muki, chaču pieraprasić Ciabie za hrachi dy padziakavać za vialikuju luboǔ Tvaju j vyprasić łaski vytryvańnia ŭ dabracie. Achviaruju Tabie hetyja malitvy j razvažańni takža i za dušy čyscovyja, asabliva za dušu (N?). Pamažyž mnie, Jezu miły, ŭ henaj śviatoj praktycy.<noinclude></noinclude> n327ixetx1h9j0t8f8mg82xi47spdbj 104 119881 287217 279811 2026-05-21T11:30:45Z Gleb Leo 2440 287217 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>{{larger|''Stacyja I}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 33.jpg|300px|center]] <center>'''{{larger|Zasud}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{block center/s}} Božy anioły ź nieba prybyvajcie,</br> Slozy nad Zbaŭcam z žalu vylivajcie:</br> Bo naša serca, što hrech tolki znaje,</br> {{gap|1em}}Žal nie prajmaje.</br> O, płač ziamla ŭsia i traščecie skały,</br> Hlańcie z tryvohaj na sud niabyvaly:</br> Hlań — Jon prad tronam Piłata pahanca,</br> {{gap|1em}}Boh naš i Zbaŭca!</br> {{block center/e}}<noinclude></noinclude> eutuwe2khgccfcm2bvwpwmg3ivppd7m 104 119883 287218 279812 2026-05-21T11:32:04Z Gleb Leo 2440 287218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>''{{larger|Stacyja II}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 34.jpg|300px|center]] <center>'''{{larger|Jezus biare kryž}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{block center/s}} Staŭsia prastupak nihdzie niačuvany: —</br> Na śmierć kryžovu prysud pračytany.</br> Na plečy ǔskłali kryž z dreva ciažkoha</br> {{gap|1em}}Zbaǔcy i Boha.</br> Jezus pryjmaje ciažar toj kryžovy</br> I za śviet hrešny pamierci hatovy,</br> Bo Jon ža znaje, što praz kryž, ciarpieńnie</br> {{gap|1em}}Śvietu zbaŭleńnie. {{block center/e}}<noinclude></noinclude> gx5auclqtx15vd1jowyurbbr9m9e4vg 104 119885 287219 279813 2026-05-21T11:34:01Z Gleb Leo 2440 287219 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>''{{larger|Stacyja III}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 35.jpg|300px|center]] <center>'''{{larger|Jezus pieršy raz padaje}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{block center/s}} Hlań, duša hrešna, što ty dakanała: —</br> Złość tvaja Zbaŭcy ciažki kryž uskłała;</br> Na haru ǔźnieści jaho nie zdaleje,</br> {{gap|1em}}Pad kryžam mleje.</br> Kab padymaŭsia, Jaho prymušajuć,</br> Złosna, z naruhaj pry tym papichajuć,</br> Litaści ŭ sercy nia majuć tam katy</br> {{gap|1em}}Ű złości zaŭziaty.</br> {{block center/e}}<noinclude></noinclude> buoza64mqqzwsj16dab6z3cav8i8zpa 104 119887 287220 279814 2026-05-21T11:34:08Z Gleb Leo 2440 287220 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>''{{larger|Stacyja IV}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 36.jpg|300px|center]] <center>'''{{larger|Spatkańnie z Matkaj}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{block center/s}} Syna ǔ darozie spatkała Maryja,</br> Tvar źbialeǔ Jejny, by ćvietu lilija,</br> Z bolu až mleje, vidzić Syna muki</br> {{gap|1em}}Až łomić ruki.</br> Z hora pramović nia moža ni słova,</br> Lepiej pamierci ź Jim razam hatova,</br> Jak vidzieć Syna miž złydniaŭ, biaz słavy</br> {{gap|1em}}I śled kryvavy.</br> {{block center/e}}<noinclude></noinclude> a2qex67xp5d2vkrvyanpmrtnerqsawa 104 119889 287221 279815 2026-05-21T11:34:27Z Gleb Leo 2440 287221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> <center>''{{larger|Stacyja V}}</center> [[File:Hołas dušy (1949). Малюнак 37.jpg|300px|center]] <center>'''{{larger|Pomač Symona Cyrenejca}}</center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{block center/s}} Pad kryžam Jezus upaŭ znoǔ samleły;</br> Sercam niačuły, narod skamianieły —</br> Chutka na horu iści prymušajuć,</br> {{gap|1em}}Bjuč, papichajuć.</br> Ach, Jezu miły, to-ž hrech moj praklaty,</br> Horšym jon staŭsia, čym henyja katy;</br> Daj z Cyrynejem uziać kryž u ruki,</br> {{gap|1em}}Mnie biaz prynuki.</br> {{block center/e}}<noinclude></noinclude> tckhi87nt0u57h14ctdctb8krk9xluv 104 119958 287165 279698 2026-05-20T20:22:30Z Gleb Leo 2440 287165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>[[File:Hołas dušy (1949). Узор 3.png|350px|center]] {{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ŹMIEST}}'''|памер=120%}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} {{Калёнтытул|right=bač.}} [[Hołas dušy (1949)/Pradmova I|Pradmova da I-ha vydańnia]]</br> [[Hołas dušy (1949)/Pradmova II|Pradmova da II-ha vydańnia]]</br> [[Hołas dušy (1949)/Pradmova IV|Pradmova da IV-ha vydańnia]]</br> [[Hołas dušy (1949)/Kalandaryk|Kalandaryk]]</br> {{Цэнтар|ČAść I.}} {{Цэнтар|'''Paciery i katechizmy'''}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/I/Paciery|Paciery]]|1|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/I/Katechizmy|Katechizmy]]|4|5|col3-width=2.5em}} {{Цэнтар|ČAść II}} {{Цэнтар|'''Malitvy i nabaženstvy'''}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Malitvy/Malitvy raniešnija|Malitvy ranišnija]]|9|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Malitvy/Malitvy viačernyja|Malitvy viačernyja]]|14|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Malitvy/Malitvy za pamioršysh|Malitvy za pamioršysh]]|18|5|col3-width=2.5em}} {{Цэнтар|'''Razmyšleńni'''}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Niadzielašniaje|Niadzielašniaje]]|19|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Paniadziełkavaje|Paniadziełkavaje]]|21|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Aŭtorkavaje|Aŭtorkavaje]]|24|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Na sieradu|Na sieradu]]|26|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Na čaćvier|Na čaćvier]]|28|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Na pjatnicu|Na pjatnicu]]|30|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Na subotu|Na subotu]]|32|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Imša śv.|Imša śv.]]|36|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Malitvy imšalnyja z liturhii|Malitvy imšalnyja z liturhii]]|39|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Malitvy imšalnyja z rasmyšl|Malitvy imšalnyja z rasmyšl]]|64|5|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Malitvy paśla cichaj Imšy śv.|Malitvy paśla cichaj Imšy śv.]]|75|5|col3-width=2.5em}}<noinclude></noinclude> i390ae9oeqa0fn2nq3zyy672sqcx8cl 0 120076 287158 279735 2026-05-20T20:12:40Z Gleb Leo 2440 287158 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Paciery | аўтар = Казімір Сваяк | год = 1949 год | пераклад = | секцыя = Малітвы | папярэдні = [[Hołas dušy (1949)/Kalandaryk|Kalandaryk]] | наступны = [[Hołas dušy (1949)/I/Katechizmy|Katechizmy]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="11" to="14" tosection="Paciery" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} a2gmx3bbwz77k8m0bvbn1zs9pffwnor 0 120077 287159 279736 2026-05-20T20:13:07Z Gleb Leo 2440 287159 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Katechizmy | аўтар = Казімір Сваяк | год = 1949 год | пераклад = | секцыя = Катэхізіс | папярэдні = [[Hołas dušy (1949)/I/Paciery|Paciery]] | наступны = [[Hołas dušy (1949)/II/Malitvy/Malitvy raniešnija|Malitvy raniešnija]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="14" fromsection="Katechizmy" to="18" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} 2xpr0oom9hra94lvh8xbav1rgywseoq 0 120078 287166 279733 2026-05-20T20:23:57Z Gleb Leo 2440 287166 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Malitvy raniešnija | аўтар = Казімір Сваяк | год = 1949 год | пераклад = | секцыя = Малітвы | папярэдні = [[Hołas dušy (1949)/I/Katechizmy|Katechizmy]] | наступны = [[Hołas dušy (1949)/II/Malitvy/Malitvy viačernyja|Malitvy viačernyja]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="19" to="23" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} psay9zrooscqshf7ykzcii2eduuzolg 0 120088 287170 279757 2026-05-20T20:31:37Z Gleb Leo 2440 287170 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Imša śviataya | аўтар = Казімір Сваяк | год = 1949 год | пераклад = | секцыя = Казаньне | папярэдні = [[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Na subotu|Na subotu]] | наступны = [[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Malitvy imšalnyja z liturhii|Malitvy imšalnyja z liturhii]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="46" to="48" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} 7w2v0trwu8sz0qrrb651puned0b6yiy 0 120090 287181 279761 2026-05-21T07:08:30Z Gleb Leo 2440 287181 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Malitvy imšalnyja z liturhii | аўтар = Казімір Сваяк | год = 1949 год | пераклад = | секцыя = Малітвы | папярэдні = [[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Imša śv.|Imša śviataya]] | наступны = [[Hołas dušy (1949)/II/Razmyšleńni/Malitvy imšalnyja z rasmyšl|Malitvy imšalnyja z rasmyšl]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Stepovic K.Holas dusy.Padrucnik zycciapraktyki relihijnaj dla bielarusau.djvu" from="49" to="73" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} e9pzpxwf0s60tabx6vnpltvtiyt7zst 104 123484 287115 286004 2026-05-20T16:57:21Z Gleb Leo 2440 287115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>хаваюцца такаж па крысе ад низу, як бы за груд спускалися. Зямля гэтак сама як и гарбуз на усяким мейсцы йосць крыху выпучана. Каб зямля была роўная и плоская, як стол, то здалйоку, як тольки вокам можна скинуць, можна было бы адразу усйо з верху да низу убачыць. [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 1.jpg|400px|center]] <center>{{fine|Карабли паказываюцца помаленку быццым зза вадзяное горы выходзючы.}}</center> {{gap|2em}}А як я таго паведання пра карабель на моры вельми цямйў, то ксйондз выняў с похвачки книжку и паказаў мне, таки вось рысунак, абразик.</br> {{gap|2em}}Ну думаю, цяпер я ужэ добра разумею, што зямля як клубок. Но абрахманяны дабратою ксяндза, пытаю изноў:</br> {{gap|2em}}А чаму гэта вада з зямли ня зливаецца ни людзи ня звальваюцца з яе, кали зямля круглая?</br> {{gap|2em}}— „Чаму людзи ня звальваюцца?“</br> {{gap|2em}}„Але!..“</br> {{gap|2em}}Ксйондз выйшоў ў други пакой, выняў за {{перанос пачатак|сто|лика}}<noinclude></noinclude> e3djpb4kl2317zh0whlgtwtk61hnou8 287131 287115 2026-05-20T17:21:40Z Gleb Leo 2440 287131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>хаваюцца такаж па крысе ад низу, як бы за груд спускалися. Зямля гэтак сама як и гарбуз на усяким мейсцы йосць крыху выпучана. Каб зямля была роўная и плоская, як стол, то здалйоку, як тольки вокам можна скинуць, можна было бы адразу усйо з верху да низу убачыць. {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 1.jpg|400px|center]] {{АРЦ|{{fine|Карабли паказываюцца помаленку быццым зза вадзяное горы выходзючы.}}}} {{block center/e}} {{gap|2em}}А як я таго паведання пра карабель на моры вельми цямйў, то ксйондз выняў с похвачки книжку и паказаў мне, таки вось рысунак, абразик.</br> {{gap|2em}}Ну думаю, цяпер я ужэ добра разумею, што зямля як клубок. Но абрахманяны дабратою ксяндза, пытаю изноў:</br> {{gap|2em}}А чаму гэта вада з зямли ня зливаецца ни людзи ня звальваюцца з яе, кали зямля круглая?</br> {{gap|2em}}— „Чаму людзи ня звальваюцца?“</br> {{gap|2em}}„Але!..“</br> {{gap|2em}}Ксйондз выйшоў ў други пакой, выняў за {{перанос пачатак|сто|лика}}<noinclude></noinclude> ouyo2de7s18ajgnna12v7jl8hqo2hvi 104 123485 287116 286008 2026-05-20T16:57:45Z Gleb Leo 2440 287116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|сто|лика}} якись кусок залеза, зыгнуты ў падкову, прынйос да мяне и пытае:</br> {{gap|2em}}— „Ведаеш, што гэта такое?“ —</br> {{gap|2em}}— „Не, кажу, ня ведаю.</br> {{gap|2em}}— „Гэта магнэс, — такое залеза дзиўнае, што прыцягае да сябе другое залеза, и сталь.</br> {{gap|2em}}И праўда! Як тольки ксйондз прыблизйў да гэтага магнэсу ключык, а той скик! да гары, — [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 2.jpg|200px|center]] <center>{{fine|Ключык и прыстаў да магнэсу.}}</center> прычапіўся да магнэсу и висиць, як прыклеяны… А ксйондз да мяне и кажэ: „Адними гэты ключык!“</br> {{gap|2em}}Я думаў, што так лйогка яго адняць, як бы прымерам са стала ўзяць; ажно тутака я мусеў добра пацягнуць, каб адарваць яго ат таго залеза!</br> {{gap|2em}}А цяпер, кажэ, падстаў ключык да магнэса и дзяржы близка. „Чуць я прыблизиў, а ключык зноў скикануў да магнэса, и висиць н не адрываецца. Дзива и больш ничога… Глядзеў я аглядаў, ци<noinclude></noinclude> t5cj1ogapts9zuikmqufygjlthhcrg5 104 123502 287117 286099 2026-05-20T16:59:11Z Gleb Leo 2440 287117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>узираўся праз нейкие трубы и школки, личы на паперы, а затым сказаў, як [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 1.jpg|400px|center]] <center>{{fine|Зямля пры сонцы выглядае як маленка белая галка пры вяликай галцы, што мае быць сонцэ.}}</center> далйока да тае званицы, кольки яна локцяў вышыны, так, што каб ты на’т и ўзлез на гэту званицу, то ляпей бы ня змерыў. Гэтак сама, як каморник мерыць на зямли, вучоные людзи, каторых {{перанос пачатак|назы|ваюць}}<noinclude></noinclude> igiszw0esanptl6zn5zd6th1a9qhrdw 287118 287117 2026-05-20T16:59:20Z Gleb Leo 2440 287118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>узираўся праз нейкие трубы и школки, личы на паперы, а затым сказаў, як [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 3.jpg|400px|center]] <center>{{fine|Зямля пры сонцы выглядае як маленка белая галка пры вяликай галцы, што мае быць сонцэ.}}</center> далйока да тае званицы, кольки яна локцяў вышыны, так, што каб ты на’т и ўзлез на гэту званицу, то ляпей бы ня змерыў. Гэтак сама, як каморник мерыць на зямли, вучоные людзи, каторых {{перанос пачатак|назы|ваюць}}<noinclude></noinclude> 37r6qic9pgz0d8x4cgubxj0po7ovyty 287129 287118 2026-05-20T17:20:54Z Gleb Leo 2440 287129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>узираўся праз нейкие трубы и школки, личы на паперы, а затым сказаў, як {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 3.jpg|400px|center]] {{АРЦ|{{fine|Зямля пры сонцы выглядае як маленка белая галка пры вяликай галцы, што мае быць сонцэ.}}}} {{block center/e}} далйока да тае званицы, кольки яна локцяў вышыны, так, што каб ты на’т и ўзлез на гэту званицу, то ляпей бы ня змерыў. Гэтак сама, як каморник мерыць на зямли, вучоные людзи, каторых {{перанос пачатак|назы|ваюць}}<noinclude></noinclude> jyecgrm2shqckckxin0u5m9x5jg6utx 287130 287129 2026-05-20T17:21:04Z Gleb Leo 2440 287130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>узираўся праз нейкие трубы и школки, личы на паперы, а затым сказаў, як {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 3.jpg|400px|center]] {{АРЦ|{{fine|Зямля пры сонцы выглядае як маленка белая галка пры вяликай галцы, што мае быць сонцэ.}}}} {{block center/e}} далйока да тае званицы, кольки яна локцяў вышыны, так, што каб ты на’т и ўзлез на гэту званицу, то ляпей бы ня змерыў. Гэтак сама, як каморник мерыць на зямли, вучоные людзи, каторых {{перанос пачатак|назы|ваюць}}<noinclude></noinclude> kz2sc1dhzs1ae2ru0mc9puwp1oa6i7m 104 123544 287119 286333 2026-05-20T17:01:31Z Gleb Leo 2440 287119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 4.jpg|400px|center]] <center>{{fine|Зямля праз год абходзиць навакола сонца адзин раз. Зямля раз у {{Абмылка|)пару|пару}} акоуцицца навакола сябе. На той палавини, што обернута да сонца — дзень, на другой — ноч. Недалйокаад зямли видаць месяц.}}</center><noinclude></noinclude> nm0i0runn57627aafojk4aug98zectl 287120 287119 2026-05-20T17:01:41Z Gleb Leo 2440 287120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 4.jpg|600px|center]] <center>{{fine|Зямля праз год абходзиць навакола сонца адзин раз. Зямля раз у {{Абмылка|)пару|пару}} акоуцицца навакола сябе. На той палавини, што обернута да сонца — дзень, на другой — ноч. Недалйокаад зямли видаць месяц.}}</center><noinclude></noinclude> plx34hcyd87a57c51z1q8kqht0u7ykn 287132 287120 2026-05-20T17:22:36Z Gleb Leo 2440 287132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 4.jpg|600px|center]] {{АРЦ|{{fine|Зямля праз год абходзиць навакола сонца адзин раз. Зямля раз у {{Абмылка|)пару|пару}} акоуцицца навакола сябе. На той палавини, што обернута да сонца — дзень, на другой — ноч. Недалйокаад зямли видаць месяц.}}}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> k6f8pkmaul2tj4u5mkj1rmy4y5p0dmm 104 123549 287121 286347 2026-05-20T17:02:45Z Gleb Leo 2440 287121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>сьвециць сонцэ, а яна атсьвечывае, як сьцяна. Каб можна было паглядзець з месяца на зямлю, тады як на месяцы ноч, то зямля паказаласяб яснай, як нам здаецца месяц, але большая за месяц. А ў дзень па- [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 5.jpg|300px|center]] <center>{{fine|Кали большы круг будзем личыць за зямлю, то месяц павинен быц таки вялики, як круг, што надысподам.}}</center> казаласяб цйомнай, або да палавины шэрай, так, як нам месяц здаецца ў дзень.</br> {{gap|2em}}Як прыглядзецца на сьвет месяца, дык видаць, што сьвет месяца инакшы ад сьвету сонца: сонцэ выдаецца, як залатое, и блишчыць, як жар, а месяц<noinclude></noinclude> icscz8h070auj2sbhze2h3k9bbctzgq 104 123553 287123 286385 2026-05-20T17:13:53Z Gleb Leo 2440 287123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>Пасьля панич абнйос гарбуз ўкола маей галавы, затрымаўся над майим правым бокам, ды сказаў: Видзиш, месяц абляцеў вялики кавалак зямли и прыйшоў да [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 6.jpg|300px|center]] <center>{{fine|Сьвечка замест сонца. Хлопчыкава галава — зямля. Гарбузъ <nowiki>=</nowiki> месяцъ. Месяц (гарбузъ) тутака у поўни.}}</center> гэтага мейсца. Глядзи на гарбуз! Дарма мне панич гаворыць, бо я и так вачэй з яго ня зважу. А што, циж и цяпер видзиш усю светлую палавину гарбуза?</br> {{gap|2em}}„Дзе тамака ўсю!“ — „А якуюж часьць видзиш<noinclude></noinclude> a78arbf8io1wbtemya30qa5mv5mxun2 104 123555 287124 286387 2026-05-20T17:14:33Z Gleb Leo 2440 287124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>цяпер яснай? Тыкеля чацьвйортую; бо тыкеля палавина светлае стараны адвернена да мяне“.</br> {{gap|2em}}„Вот гэта наказываецца квадра, або чэцьверць, бо чацьвйорту часьць тыкеля видаць“. — [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 7.jpg|300px|center]] <center>{{fine|Гарбуз асьвечены тутака такъ, як месяц у квадры.}}</center> {{gap|2em}}„А чамуж я тутака виджу и чацьвйорту часьць цйомнай палавины, што да мяне адвернута; на месячнай палавине гэтага не видаць?“ —</br> {{gap|2em}}„Штож с таго! што хата, то ня сьвет. Хата маець сьцены, каторые атсьвеч’ваюць крыху на цйомну<noinclude></noinclude> fi7yd35hgp741cysdstu7qn5d7r2ykk 104 123557 287125 286389 2026-05-20T17:15:16Z Gleb Leo 2440 287125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}„Чвйортку! Але нехай пан мне не гаворэ, я сам разумею. — „Добра, кажэць, и пяранйос гарбуз далей [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 8.jpg|300px|center]] <center>{{fine|Месяц будзе зараз у маладзику; цяперака видаць яшчэ з левага боку вузеньки ясны серп.}}</center> да таго мейсца, ат каторага пачаў спачатку. Цяпер видаць цэлы кружок; а як пярасунуць далей гэтай самай дарогай, каторай пярвей панич перасоўваў, то<noinclude></noinclude> nuf978hze3crdxqakerty1wjz8bf9iu 104 123559 287126 286392 2026-05-20T17:18:10Z Gleb Leo 2440 287126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|ра|зоў}}, а болей як дванаццаць, и меней як трынаццаць. А кали мы личым дванаццаць месяцоў ў гаду, то дзеля таго мы павинны прыкинуць для некатарых месяцоў па два дни.</br> {{gap|2em}}„А кольки мы прыкидваем?“</br> {{gap|2em}}„То па адным, то па два дни. Рахуючы, што год {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 9.jpg|400px|center]] {{АРЦ|{{fine|На гэтым рысунку видаць пасярэдзини зямля, у воддали сонцэ. Навокал зямли нарысованы месяц у розных формах так, як яго бачым з зямли праз цэлы месяц.}}}} {{block center/e}} мае дванаццаць месяцоў, а кожны месяц — на дваццаць дзевяць с палавинай дзйон, былоб у гаду трыста пяцьдзесят чатыры дни; а тымчасам год павинен мець трыста шесьдзесят пяць дзйон! Каб изноў рахаваць трынаццаць месяцоў, па дваццаць дзевяць с палавинай дзйон, то былоб у гаду трыста восимдзесят тры с палавинай дня, изноў за шмат. Дзеля гэтага людзи так зрабили; нехай год будзе дванаццаць месяцоў, але ня роўных. Сем месяцоў нехай будзе на трыццаць адзин дзень, то будзе дзьвесьци семнаццаць дзйон; чатыры па трыццать, — сто дваццаць, а адзин месяц, люты,<noinclude></noinclude> jvuu91lxi9c9ewosslmspn3m5smetys 0 123560 287134 286504 2026-05-20T17:23:00Z Gleb Leo 2440 287134 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Гутарка чацьвйортая. Ци за прауды сонцэ ходзиць па неби | безаўтара = | год = 1907 год | пераклад = Карусь Каганец | секцыя = Навукова-папулярная літаратура | папярэдні = [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/3|Гутарка треццяя. Аб неби]] | наступны = [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/5|Гутарка пятая. Ци прауда, што мѣсяц ясны?]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гутарки аб неби и зямли (1907).pdf" from="26" to="32" /> {{Выроўніваньне-канец}} oq33q1k3q3lio51ehjqphr4kpaf4hwu 0 123561 287133 286503 2026-05-20T17:22:51Z Gleb Leo 2440 287133 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Гутарка пятая. Ци прауда, што мѣсяц ясны? | безаўтара = | год = 1907 год | пераклад = Карусь Каганец | секцыя = Навукова-папулярная літаратура | папярэдні = [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/4|Гутарка чацьвйортая. Ци за прауды сонцэ ходзиць па неби]] | наступны = [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/6|Гутарка шостая. Чаму ў гаду дванаццаць месяцоў?]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гутарки аб неби и зямли (1907).pdf" from="33" to="41" tosection="5" /> {{Выроўніваньне-канец}} dv2svg0be6dmghzyeq2yqt8wgw454jo 104 123581 287127 286482 2026-05-20T17:18:57Z Gleb Leo 2440 287127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>паничу Йозэпу трудна было аднаму вучыць. Тады ўзяў йон да памоцы сваю сястру, и ў дваих часам ледзьве магли справицца. Хадзиў и я на гэту навуку и шмат цикавых рэчаў наслухаўся. Але найлепш любиў {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 10.jpg|400px|center]] {{АРЦ|{{fine|Гэдакъ выглядала сонцэ, як было яго поунае зацьмення 29 серпеня 1887 року.}}}} {{block center/e}} я гаварыць сам-на-сам с паничом, бо тады найболей мог я ад яго навучыцца. Якурат аднаго разу трапилася добрая здарэння. Панич Йозэп меўся ехаць за справунками да Минска. А яму трэба было да памоцы хлопца, на пасылки, так, што апрыч хурмана, узяў<noinclude></noinclude> 6f6gwbhyq1ytwsxihx23jomun8zn6o4 104 123584 287139 286485 2026-05-20T17:40:07Z Gleb Leo 2440 287139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 11.jpg|300px|center]] {{АРЦ|{{fine|Месяц апынуўшыся на аднэй линии памеж зямлйой и сонцам, зацямниў часьць зямли и для гэтай часьци закрыў сонцэ сусим.}}}} {{block center/e}} то будзе усйо сонцэ закрыта або тыкеля сярэдзина. А кали месяц идзе крыху вышэй, або нижэй, то тады тыкеля<noinclude></noinclude> qj1ilciz2pmfkdshwhkwbvr6e12icn9 104 123586 287140 286490 2026-05-20T17:40:57Z Gleb Leo 2440 287140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 12.jpg|300px|center]] {{АРЦ|{{fine|Месяц увайшоў у цень зямли — и дзеля таго зрабилася зацьменне.}}}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> 661ipr4d1rltd525bexvvjp7qprjjt7 0 123587 287135 286502 2026-05-20T17:23:11Z Gleb Leo 2440 287135 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Гутарка шостая. Чаму ў гаду дванаццаць месяцоў? | безаўтара = | год = 1907 год | пераклад = Карусь Каганец | секцыя = Навукова-папулярная літаратура | папярэдні = [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/5|Гутарка пятая. Ци прауда, што мѣсяц ясны?]] | наступны = [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/7|Гутарка сйомая. Чаму сонцэ и месяц часом перестаюць сьвяциць?]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гутарки аб неби и зямли (1907).pdf" from="41" to="47" fromsection="6" tosection="6" /> {{Выроўніваньне-канец}} 9hhykuwefx7qydg38g1t43d5un9ag5n 104 123590 287141 286510 2026-05-20T17:42:04Z Gleb Leo 2440 287141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></br> {{gap|2em}}</noinclude> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 130%;">'''Гутарка восмая.</span></center> <center>{{x-larger|{{larger|Аб плянэтах ды камэтах.}}}}</center> {{gap|2em}}Варо́чаючыся да хаты, разгаварылися мы яшчэ аб зорках. Хоць я ведаў ужо, што шмат зоркаў сьвециць так як сонцэ, аднак неяк мне дзиўно было, каб зорки ды падобны были да сонца. Панич Язук казаў, што усяка зорка, што маець свой сьвет, падобна да сонца, и што сонца — прастая зорка. Зорки, што сьвецяць сваим сьветам, стаяць ў адным мейсцы, и дзеля таго называюцца стаячими. Навокала их, як наша зямля и месяц ходзиць шмат других зоркаў. {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 13.jpg|300px|center]] {{АРЦ|{{fine|Грамада зорак, катору завуць Возом або Вяликаю Мядзьведзицаю, знайходзицц на поўночнай старане неба.}}}} {{block center/e}} Яны, ня маюць свайго сьвету, але сьвецяць так, як наш месяц, гэта значыць, што ад их адсьвечываець нам йихняе солнцэ. Гэтые зорки называюцца плянэтами. Мы видзим больш стаячых зоркаў, бо яны большые ад плянэт и ясьней сьвецяць. Што зямля, месяц и сонцэ круглые, я добра ведаў; але николи ў галаву мне не прыйшло, што и зорки круглые. Як глядзим на зорки, здаецца нам, што яны маюць на бярагох зубчыки, або рожки; так и малююць зорки. А гэта<noinclude></noinclude> dieisjzh8qjds7vvh7hqgvyu85fpq3p 104 123592 287142 286516 2026-05-20T17:43:02Z Gleb Leo 2440 287142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>нам большай, ясьнейшай и ближшай. Личы ты такую нязличоную силу! Ды и гэтаж яшчэ ня ўсйо: шмат йосьць яшчэ таких дзиўных, хвастатых зорак, што называюцца камэтами або мйотлами. Аб гэтых {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 14.jpg|400px|center]] {{АРЦ|{{fine|Вяликая камэта на неби.}}}} {{block center/e}} камэтах людзи шмат байкаў распусьцили па сьвеци, кажучы, што такая мятла на неби паказываецца на вайну, голад, благоя паветрэ и другие няшчасьця. Кажуць, што як у тысяча восимсот дванаццатым гаду войска хранцускае ишло праз нашу зямлю на<noinclude></noinclude> k1f7ghmd6mjw2uxg89w8p7dx1umfx8q 104 123594 287143 286523 2026-05-20T17:44:13Z Gleb Leo 2440 287143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>каменне, як на нашай зямли. З гэтага можна ведаць, што гэтыя зорки с таго ж самага, што и наша зямля. Гэтыя кавалки ад зоркаў цйомные и {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 15.jpg|400px|center]] {{АРЦ|{{fine|Вялики дошч зорак (агнисты) у горадзи Парыжу у Хранции ноччу 27 листапада 1872 р.}}}} {{block center/e}} халодные, але як лятуць блиска зямли, праз паветра, труцца аб яго, распаливаюцца и блишчаць. А и мы только тады видзим их. Часьцей бывае, што гэтыя зорки ня валяцца на землю, а лятуць над<noinclude></noinclude> r6bnnr6tp6rwastp62l3zc4aixxsepc 104 123604 287145 286539 2026-05-20T17:49:28Z Gleb Leo 2440 287145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|да|рога}} на неби, гэта дужа вяликае сабранне зорак. Праз тэлескоп видаць и другая млечная дарога, каторай голым вокам ня убачыш. {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} [[File:Гутарки аб неби и зямли (1907). Малюнак 16.jpg|400px|center]] {{АРЦ|{{fine|Адзин астраном узираецца праз падзорную трубу (тэлескоп) на {{Абмылка|н еба|неба}}, а друуги стайиць и записаваець усйо тоя, што той бачыць на неби.}}}} {{block center/e}} {{gap|2em}}Уся гэта навука, пра каторую я вам гаварыў у гэтай гутарцы, называецца астраномией, або навукай аб зорках (гвездах). Чатырыста гадоў таму {{перанос пачатак|на|зад}}<noinclude></noinclude> py8fer4f96nsrx240sqhx69hqusofuf 0 123609 287137 286551 2026-05-20T17:26:22Z Gleb Leo 2440 287137 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Гутарка восьмая. Аб планэтах ды камэтах | безаўтара = | год = 1907 год | пераклад = Карусь Каганец | секцыя = Навукова-папулярная літаратура | папярэдні = [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/7|Гутарка сйомая. Чаму сонцэ и месяц часом перестаюць сьвяциць?]] | наступны = [[Гутарки аб неби и зямли (1907)/9|Гутарка дзевятая. Як аб гэтым усим даведалися людзи]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гутарки аб неби и зямли (1907).pdf" from="55" to="60" tosection="8" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} 5f1f2ckainqixuqxza8q3og1vxaduwn 104 123752 287094 2026-05-20T14:07:59Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «дзіцячым сьветапаглядам. Праўда, у гэтым сьветапаглядзе няма яшчэ ні прынцыпаў, ні органічнасьці, як у дарослых, але асноўныя, моральныя, практычныя і іншыя ідэі ўжо ёсьць у сьветапаглядзе маленькага чалавека. І як свабодна спраўляюцца дзеці ў гэтай га...» 287094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>дзіцячым сьветапаглядам. Праўда, у гэтым сьветапаглядзе няма яшчэ ні прынцыпаў, ні органічнасьці, як у дарослых, але асноўныя, моральныя, практычныя і іншыя ідэі ўжо ёсьць у сьветапаглядзе маленькага чалавека. І як свабодна спраўляюцца дзеці ў гэтай галіне са зьместам і формаю! Як жыва талкуюць яны на пераменцы або за гульнямі аб тым, што з імі здарылася, як спрачаюцца яны аб крыўдзе і праўдзе, хто вінаваты! Колькі тут красамоўства! І тыя, ад каго ў часе заняцьцяў трудна дабіцца слова, тут зьяўляюцца першымі прамоўцамі: бяз усякай запінкі яны знаходзяць усе патрэбныя словы і звароты, у іх ёсьць і сынтакс і правільна пабудаваныя складаныя выказы, і адною рэччу і пры тым вельмі важнаю яны валодаюць у высокай ступені — гэта інтонацыяй, якая дзівіць сваёю правільнасьцю, выразнасьцю і бясконцаю рознастайнасьцю. {{gap|2.5em}}Але вось зьяўляецца настаўнік, і пачынаецца лекцыя мовы. Цяпер дзецям прыходзіцца вучыцца гэтай мове, якою яны так добра валодаюць у сваім дзіцячым абыходку, і вучыцца ёй на тым матэрыяле, які для іх зусім ня так цікавы, як тое, аб чым яны мінуту таму назад між сабою гутарылі“. {{gap|2.5em}}Гэтая выдзержка з кнігі Гільдэбранда вельмі характэрна абрысоўвае тое палажэньне, у якое пападае выкладчык роднае мовы, калі ён падыходзіць да мовы з погляду інтэлектуальнага ўжываньня ў штучна дастасованым для мэт выкладаньня відзе і не зварачаючы ўвагі на соцыяльнае ўжываньне яе ў жывых зносінах дзяцей між сабою і настаўнікам. {{gap|2.5em}}Увесь корань зла старой школы ў адносінах да заняцьцяў роднаю моваю заключаўся якраз у тым, што яна адкідала мову дзяцей, а падносіла сваю, штучна дастасаваную, кніжную мову падручнікаў. Дзеля таго, каб карэнным чынам парваць з асноўнымі памылкамі старой школы, настаўнік роднае мовы павінен вельмі добра ўясьніць розьніцу паміж роднаю моваю, як прадметам выкладаньня, і роднаю моваю, як жывою стыхіяй дзіцячых зносін. Задача настаўніка і будзе заключацца ў тым, каб устанавіць правільныя адносіны паміж роднай стыхіяй гаворкі і пэўнымі нормамі літаратурнай кніжнай мовы. {{АРЦ|{{larger|'''Кароткі гістарычны агляд мэтодаў навучаньня роднай мове.}}}} {{gap|2.5em}}З даўных часаў перад школаю стаялі задачы навучаньня грамаце. Доўгія гады, цэлыя вякі, білася пэдагогічная думка ў шуканьнях найболей простых, найболей лёгкіх і найболей разумных спосабаў гэтага навучаньня. Вялікую і трудную дарогу прашла людзкая мысьль у сваіх шуканьнях, многа блукалася яна, покі не нашла разумнага разьвязаньня задачы, што стаяла перад ёю. Профэсар Кульман у сваёй мэтодыцы „русского языка“ заўважае: „Калі праўдзіва мысьль, што шуканьне ісьціны зьяўляецца як-бы падарожжам цераз лес заблуджэньня, то вельмі добраю ілюстрацыяй да гэтае мысьлі служыць гісторыя мэтодаў навучаньня грамаце“".<noinclude></noinclude> r0qfonbxh8iuz6lzm14hhtkov7huh84 287097 287094 2026-05-20T14:12:01Z RAleh111 4658 287097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>дзіцячым сьветапаглядам. Праўда, у гэтым сьветапаглядзе няма яшчэ ні прынцыпаў, ні органічнасьці, як у дарослых, але асноўныя, моральныя, практычныя і іншыя ідэі ўжо ёсьць у сьветапаглядзе маленькага чалавека. І як свабодна спраўляюцца дзеці ў гэтай галіне са зьместам і формаю! Як жыва талкуюць яны на пераменцы або за гульнямі аб тым, што з імі здарылася, як спрачаюцца яны аб крыўдзе і праўдзе, хто вінаваты! Колькі тут красамоўства! І тыя, ад каго ў часе заняцьцяў трудна дабіцца слова, тут зьяўляюцца першымі прамоўцамі: бяз усякай запінкі яны знаходзяць усе патрэбныя словы і звароты, у іх ёсьць і сынтакс і правільна пабудаваныя складаныя выказы, і адною рэччу і пры тым вельмі важнаю яны валодаюць у высокай ступені — гэта інтонацыяй, якая дзівіць сваёю правільнасьцю, выразнасьцю і бясконцаю рознастайнасьцю. {{gap|2.5em}}Але вось зьяўляецца настаўнік, і пачынаецца лекцыя мовы. Цяпер дзецям прыходзіцца вучыцца гэтай мове, якою яны так добра валодаюць у сваім дзіцячым абыходку, і вучыцца ёй на тым матэрыяле, які для іх зусім ня так цікавы, як тое, аб чым яны мінуту таму назад між сабою гутарылі“. {{gap|2.5em}}Гэтая выдзержка з кнігі Гільдэбранда вельмі характэрна абрысоўвае тое палажэньне, у якое пападае выкладчык роднае мовы, калі ён падыходзіць да мовы з погляду інтэлектуальнага ўжываньня ў штучна дастасованым для мэт выкладаньня відзе і не зварачаючы ўвагі на соцыяльнае ўжываньне яе ў жывых зносінах дзяцей між сабою і настаўнікам. {{gap|2.5em}}Увесь корань зла старой школы ў адносінах да заняцьцяў роднаю моваю заключаўся якраз у тым, што яна адкідала мову дзяцей, а падносіла сваю, штучна дастасаваную, кніжную мову падручнікаў. Дзеля таго, каб карэнным чынам парваць з асноўнымі памылкамі старой школы, настаўнік роднае мовы павінен вельмі добра ўясьніць розьніцу паміж роднаю моваю, як прадметам выкладаньня, і роднаю моваю, як жывою стыхіяй дзіцячых зносін. Задача настаўніка і будзе заключацца ў тым, каб устанавіць правільныя адносіны паміж роднай стыхіяй гаворкі і пэўнымі нормамі літаратурнай кніжнай мовы. {{АРЦ|'''Кароткі гістарычны агляд мэтодаў навучаньня роднай мове.}} {{gap|2.5em}}З даўных часаў перад школаю стаялі задачы навучаньня грамаце. Доўгія гады, цэлыя вякі, білася пэдагогічная думка ў шуканьнях найболей простых, найболей лёгкіх і найболей разумных спосабаў гэтага навучаньня. Вялікую і трудную дарогу прашла людзкая мысьль у сваіх шуканьнях, многа блукалася яна, покі не нашла разумнага разьвязаньня задачы, што стаяла перад ёю. Профэсар Кульман у сваёй мэтодыцы „русского языка“ заўважае: „Калі праўдзіва мысьль, што шуканьне ісьціны зьяўляецца як-бы падарожжам цераз лес заблуджэньня, то вельмі добраю ілюстрацыяй да гэтае мысьлі служыць гісторыя мэтодаў навучаньня грамаце“".<noinclude></noinclude> bxretvqfbip08t715mb8fiu1o3crls3 287150 287097 2026-05-20T18:59:10Z Gleb Leo 2440 287150 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="I"/>дзіцячым сьветапаглядам. Праўда, у гэтым сьветапаглядзе няма яшчэ ні прынцыпаў, ні органічнасьці, як у дарослых, але асноўныя, моральныя, практычныя і іншыя ідэі ўжо ёсьць у сьветапаглядзе маленькага чалавека. І як свабодна спраўляюцца дзеці ў гэтай галіне са зьместам і формаю! Як жыва талкуюць яны на пераменцы або за гульнямі аб тым, што з імі здарылася, як спрачаюцца яны аб крыўдзе і праўдзе, хто вінаваты! Колькі тут красамоўства! І тыя, ад каго ў часе заняцьцяў трудна дабіцца слова, тут зьяўляюцца першымі прамоўцамі: бяз усякай запінкі яны знаходзяць усе патрэбныя словы і звароты, у іх ёсьць і сынтакс і правільна пабудаваныя складаныя выказы, і адною рэччу і пры тым вельмі важнаю яны валодаюць у высокай ступені — гэта інтонацыяй, якая дзівіць сваёю правільнасьцю, выразнасьцю і бясконцаю рознастайнасьцю. {{gap|2.5em}}Але вось зьяўляецца настаўнік, і пачынаецца лекцыя мовы. Цяпер дзецям прыходзіцца вучыцца гэтай мове, якою яны так добра валодаюць у сваім дзіцячым абыходку, і вучыцца ёй на тым матэрыяле, які для іх зусім ня так цікавы, як тое, аб чым яны мінуту таму назад між сабою гутарылі“. {{gap|2.5em}}Гэтая выдзержка з кнігі Гільдэбранда вельмі характэрна абрысоўвае тое палажэньне, у якое пападае выкладчык роднае мовы, калі ён падыходзіць да мовы з погляду інтэлектуальнага ўжываньня ў штучна дастасованым для мэт выкладаньня відзе і не зварачаючы ўвагі на соцыяльнае ўжываньне яе ў жывых зносінах дзяцей між сабою і настаўнікам. {{gap|2.5em}}Увесь корань зла старой школы ў адносінах да заняцьцяў роднаю моваю заключаўся якраз у тым, што яна адкідала мову дзяцей, а падносіла сваю, штучна дастасаваную, кніжную мову падручнікаў. Дзеля таго, каб карэнным чынам парваць з асноўнымі памылкамі старой школы, настаўнік роднае мовы павінен вельмі добра ўясьніць розьніцу паміж роднаю моваю, як прадметам выкладаньня, і роднаю моваю, як жывою стыхіяй дзіцячых зносін. Задача настаўніка і будзе заключацца ў тым, каб устанавіць правільныя адносіны паміж роднай стыхіяй гаворкі і пэўнымі нормамі літаратурнай кніжнай мовы. <section end="I"/> <section begin="II"/>{{АРЦ|'''Кароткі гістарычны агляд мэтодаў навучаньня роднай мове.}} {{gap|2.5em}}З даўных часаў перад школаю стаялі задачы навучаньня грамаце. Доўгія гады, цэлыя вякі, білася пэдагогічная думка ў шуканьнях найболей простых, найболей лёгкіх і найболей разумных спосабаў гэтага навучаньня. Вялікую і трудную дарогу прашла людзкая мысьль у сваіх шуканьнях, многа блукалася яна, покі не нашла разумнага разьвязаньня задачы, што стаяла перад ёю. Профэсар Кульман у сваёй мэтодыцы „русского языка“ заўважае: „Калі праўдзіва мысьль, што шуканьне ісьціны зьяўляецца як-бы падарожжам цераз лес заблуджэньня, то вельмі добраю ілюстрацыяй да гэтае мысьлі служыць гісторыя мэтодаў навучаньня грамаце“". <section end="II"/><noinclude></noinclude> 2krue7dn743q1ert02bovgiw20xy7oh 104 123753 287098 2026-05-20T14:30:58Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Ёсьць два спосабы выкладаньня мэтодыкі: догматычны і гістарычны. Догматычны спосаб грунтуецца на спробах або практыцы аднае асобы, або некалькіх выпадковых асоб. Ясна, што спроба ці практыка аднаго пэдагога, хоць-бы нават і вельмі выдатнага і т...» 287098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Ёсьць два спосабы выкладаньня мэтодыкі: догматычны і гістарычны. Догматычны спосаб грунтуецца на спробах або практыцы аднае асобы, або некалькіх выпадковых асоб. Ясна, што спроба ці практыка аднаго пэдагога, хоць-бы нават і вельмі выдатнага і талентнага ня можа мець агульна-абавязковага значэньня. У гісторыі пэдагогічнай працы былі прыклады, калі выкладаньне давала добрыя вынікі затым толькі, што сам выкладчык быў чалавек здольны, мастак, у каторага і дрэнны мэтод губляў свае заганы. Гістарычны спосаб выкладаньня больш надзейны: ён пазваляе прасьлядзіць і крытычна асьвятліць разьвіцьцё поглядаў на зьмест, мэты і спосабы выкладаньня таго ці іншага прадмету. {{gap|2.5em}}Толькі пры такіх умовах настаўнік ці выкладчык ня будзе нявольнікам раз завучанага мэтоду. Ён будзе карыстацца і прыкладаць той спосаб, што найболей адпавядае тым ці іншым умовам, або, комбінуючы знаёмыя мэтоды, выпрацуе новы. І такому настаўніку ня прыдзецца зварачацца да таго, што ўжо даўно адкінута, шукаць тое, што даўно ўжо знойдзена. Ён будзе зволен ад многіх памылак, якія заўсёды яму няпрыемны і непажаданы, а для вучняў і шкодны. Апрача таго, дысцыплінаваная гістарычна-тэорытычным падгатаваньнем мысьль прывучыць удумвацца ў пэдагогічныя пытаньні і будзе тэю крыніцаю творчага парываньня, што збліжае настаўніка з сапраўдным мастаком і дасьць яму вялікае эстэтычнае задаваленьне. Трэба толькі памятаць адну думку, выказанную Л. Толстым: {{gap|2.5em}}''„Кожны настаўнік павінен ведаць, што ўсякі вынайдзены мэтод ёсьць усход, на якім трэба затрымацца дзеля таго, каб ісьці далей; павінен ведаць, што калі ён сам таго ня зробіць, то другі, зразумеўшы гэты мэтод, на аснове яго пойдзе далей і з тае прычыны, што справа выкладаньня ёсьць мастацтва, то сканчэньне і завяршэньне яго недасяжны, а разьвіцьцё і палепшаньне бясконыцы“. {{gap|2.5em}}Мэтодаў навучаньня грамаце вельмі многа. Каб больш стала разабрацца ў іх, патрэбна зрабіць пэўны парадак іх разгляду. У пэдагогічных працах ёсьць ня мала клясыфікацый мэтодаў. Найболей удалаю з іх трэба лічыць клясыфікацыю, зробленую нямецкім вучоным-пэдагогам Керам у 70-х гадох мінулага сталецьця. У васнову падзелу мэтодаў Кер палажыў паняцьце сынтэзу і аналізу і такім парадкам падзяліў мэтоды на тры групы. {{gap|2.5em}}I. Мэтоды ''сынтэтычныя''. Іх уласьцівасьцю зьяўляецца пераход ад частак слова да цэлага слова, г. зн. навучаньне йдзе ад літараў або гукаў да слоў і складоў, або проста ад складоў да слоў.</br> {{gap|2.5em}}II. Мэтоды ''аналітычныя''. Тут ход навучаньня адваротны: навучаньне пачынаецца з цэлых слоў або сказаў і йдзе да частак — да складоў, гукаў ці літар.</br> {{gap|2.5em}}III. Мэтоды ''аналітычна-сынтэтычныя''. У іх — прынцыпы сынтэзу і аналізу сплятаюцца ў розных злучэньнях.</br> {{gap|2.5em}}Найболей старажытнымі мэтодамі зьяўляюцца сынтэтычныя мэтоды. У гісторыі гэтых мэтодаў ёсьць два пэрыоды: літара-складальны<noinclude></noinclude> 27ot9yu1tcex9at0qi1pg7n1ipwrr9a 104 123754 287099 2026-05-20T14:42:50Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «і гука-складальны. Гука-складальны мэтод зьявіўся ў болей позныя часы; што-ж датыча літара-складальных мэтодаў, то яны ўжо ўжываліся ў старажытных Грэцыі і Рыме і панавалі па ўсёй Эўропе да 19 сталецьця. {{gap|2.5em}}Парадак навучаньня па літара-складальнаму...» 287099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>і гука-складальны. Гука-складальны мэтод зьявіўся ў болей позныя часы; што-ж датыча літара-складальных мэтодаў, то яны ўжо ўжываліся ў старажытных Грэцыі і Рыме і панавалі па ўсёй Эўропе да 19 сталецьця. {{gap|2.5em}}Парадак навучаньня па літара-складальнаму мэтоду быў такі: 1) вывучваліся літары, 2) вывучваліся склады і 3) чыталіся словы. {{gap|2.5em}}Пры вывучваньні літар ужываліся два спосабы: або вучні наўперад запаміналі са слоў настаўніка назвы літар, ня бачачы іх, і толькі потым знаёміліся з іх нарысам, або вывучвалі літары, пазіраючы на іх. Пры другім спосабе запамінаньне літар вялося скарэй, бо тут злучаліся і слухавыя і зрокавыя ўражаньні. {{gap|2.5em}}Самы процэс навучаньня быў такі: паказваючы паступова кожную літару у альфабэтным парадку, настаўнік называў іх, а вучні паўтаралі за ім у голас. Гэтая работа вялася да таго часу, покі вучні ня здольвалі называць усе літары. {{gap|2.5em}}Пры такім спосабе навучаньня апораю для запамінаньня служыў той парадак, у якім называліся літары, прычым слыхавыя вобразы вельмі слаба зьвязваліся з зрокавымі. Адгэтуль выходзіла тое, што вучні маглі называць правільна кожную літару, калі яны паказваліся ў пэўным парадку, і не пазнавалі яе тады, калі яна паказвалася ім ня ў гэтым парадку. Трэба было адводзіць яшчэ некаторы час, каб вучні маглі называць літары і ў разьбіўку. {{gap|2.5em}}На гэтай ступені навучаньне скончвалася тады, калі вучань мог назваць любую паказаную літару і паказаць любую названую. Затым ішло вывучваньне складоў, наўперад двухлітарных, потым трох і чатырохлітарных. Склады вывучваліся дваяка: або да кожнай зычнай паступова далучаліся галосныя ў парадку іх месца ў альфабэце, або наадварот — да кожнай галоснай далучаліся паступова зычныя:</br> {{gap|5em}}ба, бе, бі, бо, бу, бы, бэ, бю, бя.</br> {{gap|5em}}бра, бро, бру, бры…</br> {{gap|5em}}ба, ва, га, да, жа, за, ка, ла і т. д.</br> {{gap|5em}}бра, гра, дра, жра, зра, кра…</br> {{gap|2.5em}}Склады гэтыя таксама вывучваліся мэханічным спосабам: настаўнік паказваў склад, называў літары ў складзе, а вучні ў голас паўтаралі за ім:</br> {{gap|5em}}бэ-эр-а=бра, эс-тэ-эр-а=стра і г. д.</br> {{gap|2.5em}}На гэтай ступені навучаньня работа канчалася тады, калі вучань аказваўся здольным злучаць від слова з яго гукавым складам. Далей ішло чытаньне слоў. Чытаньне слоў было ў сутнасьці чытаньнем тых-жа складоў у разьбіўку. Але й тут былі свае труднасьці. Апрача складаньня, прыходзілася заўсёды паўтараць усе часткі, што складалі слова.</br> {{gap|2.5em}}Як бачым, гэты спосаб навучаньня надзвычайна трудны i мае многа заган. Галоўная загана літара-складальнага мэтоду заключаецца ў тым, што вучні не маглі ясна ўявіць сабе, які гук і чаму той, а ня іншы хаваецца пад назваю тае ці другое літары, чаму, напрыклад ''эль'' азначае гук ''Л, ТЭ'' — гук ''т, ША'' — гук ''ш''. Труднасьць выдзяліць з гэтае<noinclude></noinclude> hfycc6sgnexp7l9kvb3jrau6in3ytq4 287101 287099 2026-05-20T14:57:01Z RAleh111 4658 287101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>і гука-складальны. Гука-складальны мэтод зьявіўся ў болей позныя часы; што-ж датыча літара-складальных мэтодаў, то яны ўжо ўжываліся ў старажытных Грэцыі і Рыме і панавалі па ўсёй Эўропе да 19 сталецьця. {{gap|2.5em}}Парадак навучаньня па літара-складальнаму мэтоду быў такі: 1) вывучваліся літары, 2) вывучваліся склады і 3) чыталіся словы. {{gap|2.5em}}Пры вывучваньні літар ужываліся два спосабы: або вучні наўперад запаміналі са слоў настаўніка назвы літар, ня бачачы іх, і толькі потым знаёміліся з іх нарысам, або вывучвалі літары, пазіраючы на іх. Пры другім спосабе запамінаньне літар вялося скарэй, бо тут злучаліся і слухавыя і зрокавыя ўражаньні. {{gap|2.5em}}Самы процэс навучаньня быў такі: паказваючы паступова кожную літару у альфабэтным парадку, настаўнік называў іх, а вучні паўтаралі за ім у голас. Гэтая работа вялася да таго часу, покі вучні ня здольвалі называць усе літары. {{gap|2.5em}}Пры такім спосабе навучаньня апораю для запамінаньня служыў той парадак, у якім называліся літары, прычым слыхавыя вобразы вельмі слаба зьвязваліся з зрокавымі. Адгэтуль выходзіла тое, што вучні маглі называць правільна кожную літару, калі яны паказваліся ў пэўным парадку, і не пазнавалі яе тады, калі яна паказвалася ім ня ў гэтым парадку. Трэба было адводзіць яшчэ некаторы час, каб вучні маглі называць літары і ў разьбіўку. {{gap|2.5em}}На гэтай ступені навучаньне скончвалася тады, калі вучань мог назваць любую паказаную літару і паказаць любую названую. Затым ішло вывучваньне складоў, наўперад двухлітарных, потым трох і чатырохлітарных. Склады вывучваліся дваяка: або да кожнай зычнай паступова далучаліся галосныя ў парадку іх месца ў альфабэце, або наадварот — да кожнай галоснай далучаліся паступова зычныя:</br> {{gap|5em}}ба, бе, бі, бо, бу, бы, бэ, бю, бя.</br> {{gap|5em}}бра, бро, бру, бры…</br> {{gap|5em}}ба, ва, га, да, жа, за, ка, ла і т. д.</br> {{gap|5em}}бра, гра, дра, жра, зра, кра…</br> {{gap|2.5em}}Склады гэтыя таксама вывучваліся мэханічным спосабам: настаўнік паказваў склад, называў літары ў складзе, а вучні ў голас паўтаралі за ім:</br> {{gap|5em}}бэ—эр—а=бра, эс—тэ—эр—а=стра і г. д.</br> {{gap|2.5em}}На гэтай ступені навучаньня работа канчалася тады, калі вучань аказваўся здольным злучаць від слова з яго гукавым складам. Далей ішло чытаньне слоў. Чытаньне слоў было ў сутнасьці чытаньнем тых-жа складоў у разьбіўку. Але й тут былі свае труднасьці. Апрача складаньня, прыходзілася заўсёды паўтараць усе часткі, што складалі слова.</br> {{gap|2.5em}}Як бачым, гэты спосаб навучаньня надзвычайна трудны i мае многа заган. Галоўная загана літара-складальнага мэтоду заключаецца ў тым, што вучні не маглі ясна ўявіць сабе, які гук і чаму той, а ня іншы хаваецца пад назваю тае ці другое літары, чаму, напрыклад ''эль'' азначае гук ''Л, ТЭ'' — гук ''т, ША'' — гук ''ш''. Труднасьць выдзяліць з гэтае<noinclude></noinclude> r5o66x865ook8cszillykeyxja2ddf0 104 123755 287100 2026-05-20T14:55:44Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «складанае назвы літары той гук, што азначаецца назваю, была тым большаю, што ў самай сыстэме назвы літараў ня было паступовасьці: патрэбны гук знаходзіўся або ў пачатку назвы, або ў канцы. Калі, скажам, гук ''б'' называўся ''бе'', то тут ''б'' было ў пачатку наз...» 287100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>складанае назвы літары той гук, што азначаецца назваю, была тым большаю, што ў самай сыстэме назвы літараў ня было паступовасьці: патрэбны гук знаходзіўся або ў пачатку назвы, або ў канцы. Калі, скажам, гук ''б'' называўся ''бе'', то тут ''б'' было ў пачатку назвы — ''бе'', а ў назьве гуку ''м—эм м'' быў у канцы.</br> {{gap|2.5em}}Другая загана гэтага спосабу навучаньня была ў тым, што літары вывучваліся ў альфабэтным парадку і не зварачалася ўвагі на тое, што адны літары па сваім нарысе болей трудныя, другія больш лёгкія. Трэцяю і вельмі важнаю заганаю літара-складальнага мэтоду была — труднасьць утлумачыць дзецям самы процэс зьліцьця гукаў. Вучні не маглі зразумець, чаму ''бе—а'' дае ''ба'', а ня ''беа, эм—е'' дае ''ме'', а ня ''эме…</br> {{gap|2.5em}}Цяжкасьць мэханічнай работы, у якой вучні ня бачылі ні цікавасьці, ні сэнсу, таўкала пэдагогаў на шлях павукі і кары. Зразумела, што на падмогу мэтодам ішлі розгі, лаянка, біцьцё. У лемантарох тагачасных за звычай даваліся малюнкі, на якіх паказвалася, як білі „няздольных“ у навуцы вучняў. Гэта тады напэўна і прыказка склалася, што „корань навукі горкі, але плады яго салодкі“.</br> {{gap|2.5em}}Ня гледзячы на ўсе гэтыя труднасьці, літара-складальны мэтод ужываўся доўгі час. Праўда, у сваім чыстым выглядзе дзяржаўся ён нядоўга, бо настаўнікі, імкнучыся зрабіць гэты мэтод больш лёгкім, уводзілі тыя ці іншыя прыёмы і зьмены. Так ужо ў даўныя часы дзецям давалі літары з касьцей, якімі дзеці гулялі; з 15 веку ў лемантарох паяўляюцца рысункі з тымі прадметамі, назва каторых пачыналася з патрэбных літар, або з тымі жывёламі, каторыя выводзяць гукі, падобныя да гукаў, што азначаюцца тэю ці іншаю літараю. У сувязі з вывучваньнем тае ці іншае літары часамі прыводзіўся цікавы для дзяцей расказ. Напрыклад, настаўніку трэба пазнаёміць дзяцей з літараю ''І''. Ён складаў такі расказ. „Ідучы сёньня ў школу, я зьвярнуў увагу на слуп каля дарогі. Нарысуем гэты слуп на дошцы (на дошцы праводзіцца стаячая рыса — І). І вось бачу я — здалёк паказваецца птушачка. Яна борзда ляціць да слупа і пачынае над ім кружыцца. Нарысуем і гэта (над рыскаю ставіцца кропка). Я спыніўся і з цікавасьцю стаў глядзець, што-ж будзе далей. Птушачка некаторы час пакружылася над слупком, а потым піскнула „і-і-і“ і паляцела. Дык вось, дзеці, калі вы ўбачыце ў кніжцы літару, падобную на наш слупок з птушкаю, то помніце, як пішчала птушачка. Гэта літара і будзе азначаць гук ''і“.</br> {{gap|2.5em}}Былі і другія спосабы і падыходы, якія таксама спрошчвалі літара-складальны мэтод і ўносілі цікавасьць і жывасьць у заняцьці. Многа такіх спосабаў утварылася пасьля вядомага пэдагога Локка (1632—1704). Ён востра протэставаў проціў розак і плёткі, выказваў думку аб тым, што пры першапачатковым навучаньні трэба ўхіліць усё, што падобна на работу або сур‘ёзную справу. З таго часу ў навучаньне грамаце пачынае закідацца элемэнт гульні. Сам Локк прапанаваў гуляць у кубікі, дзе на кожнай з шасьці старонак была літара. Гэтыя кубікі дажылі да нашага часу і калі ўжо ня ўжываюцца ў школах, то яшчэ<noinclude></noinclude> 0xpukjup04yw8t2spdwxwhf82ry3vfo 104 123756 287103 2026-05-20T15:12:07Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «сустрачаюцца ў сям‘і. У гісторыі распрацоўкі мэтодаў гэтыя кубікі мелі пэўнае значэньне. Па сваёй ідэі гэтыя кубікі зьяўляюцца перакідным альфабэтам. Яны карэнным спосабам парушылі тагачасны погляд на тое, што вучыць літары канечна патрэбна ў альфаб...» 287103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>сустрачаюцца ў сям‘і. У гісторыі распрацоўкі мэтодаў гэтыя кубікі мелі пэўнае значэньне. Па сваёй ідэі гэтыя кубікі зьяўляюцца перакідным альфабэтам. Яны карэнным спосабам парушылі тагачасны погляд на тое, што вучыць літары канечна патрэбна ў альфабэтным парадку, і адразу давалі магчымасьць дзецям складаць розныя літары ў склады і цэлыя словы.</br> {{gap|2.5em}}Некаторыя з пасьлядоўцаў Локка пашлі яшчэ далей у разьвіцьці яго прынцыпаў. Адзін з іх, Базэдаў, выходзячы з думкі, што дзеці гуляючы павінны вучыцца, утварыў цэлую сыстэму такіх гулень. На першых часох вучні, па яго думцы, павінны гуляць у вымаўленьне, потым пераходзіць да гульні ў літары, затым у склады, а ўжо потым чытаць. Гульня ў вымаўленьне мела сваёю задачаю дабіцца ад вучняў яснай і чыстай артыкуляцыі (пад артыкуляцыяй разумеецца пэўная пастаноўка прылад нашага гаварэньня, каб ясна і правільна вымавіць той ці іншы гук). Ідэя гэтай гульні мела тое значэньне, што паказала канечную патрэбу ўдзяляць некаторы час гукавым заняцьцям, каб згладзіць або ўхіліць пахібкі вымаўленьня і вяла да апазнаваньня гукавага складу слова. Для гульні ў літары ўжываліся свайго роду друкарскія скрынкі-касы з напісанымі на картках літарамі. Карткі даваліся дзецям, і той з іх, у каго знаходзілася літара, з якою трэба было азнаёміцца, называўся шчасьлівым. Гэты спосаб меў свае вартасьці: ён прывучаў удумна і пільна прыглядацца да нарысаў літары і параўноўваць іх адну з другою. Таксама вялася гульня і ў склады, прычым вучні карысталіся перакідным альфабэтам, самі складалі словы і прачытвалі словы, зложаныя настаўнікам. І толькі пасьля гэтых практыкаваньняў прыступалі да чытаньня па лемантары.</br> {{gap|2.5em}}Цікава адмеціць, што Базэдаў раіў дзяржаць пры школе здольнага пекара, каторы-б загатаўляў альфабэт з смачнага цеста, каб гэтым альфабэтам дзеці гулялі і вучыліся на ім, а потым зьелі-б за сьнеданьнем.</br> {{gap|2.5em}}Некаторыя пэдагогі ўжо ў 17 веку для палягчэньня работы прапанавалі называць літары (зычныя) пры дапамозе ''е'': ''бе, ве, ке, ме, пе і г. д. Бясспрэчна, гэты спосаб менш затрудняў вучняў у справе зьліцьця гукаў, чым ранейшыя складаныя назвы, пабудованыя на блутанай сыстэме.</br> {{gap|2.5em}}Другія пэдагогі, як вядомы Песталоццы, знаходзілі карысным да азнаямленьня з літарамі практыкаваць вучняў у складаньні частак слоў і цэлых слоў вусна. Такім парадкам, вучні навучаліся процэсу чытаньня раней, чым яны азнаёмяцца з літарамі.</br> {{gap|2.5em}}Імкненьне палегчыць літара-складальны мэтод прывяло да некаторых прыёмаў, каторыя ў тым ці другім выглядзе сустрачаюцца яшчэ і цяпер. Гэтыя прыёмы выявіліся ў так званых сільлябічных або складовых спосабах. Пэдагогі, ужываючы літара-складальны мэтод, падмецілі, што прывычка складаць вельмі шкодзіць пры пераходзе да беглага чытаньня. Каб ухіліць гэту перашкоду, радзілася цалком завучваць склады. Пры гэтым наўперад вывучваліся галосныя літары, а {{перанос пачатак|по|тым}}<noinclude></noinclude> tk7hfxn7348zrh3b8pt268wrc18iydr 287104 287103 2026-05-20T15:13:10Z RAleh111 4658 287104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>сустрачаюцца ў сям‘і. У гісторыі распрацоўкі мэтодаў гэтыя кубікі мелі пэўнае значэньне. Па сваёй ідэі гэтыя кубікі зьяўляюцца перакідным альфабэтам. Яны карэнным спосабам парушылі тагачасны погляд на тое, што вучыць літары канечна патрэбна ў альфабэтным парадку, і адразу давалі магчымасьць дзецям складаць розныя літары ў склады і цэлыя словы.</br> {{gap|2.5em}}Некаторыя з пасьлядоўцаў Локка пашлі яшчэ далей у разьвіцьці яго прынцыпаў. Адзін з іх, Базэдаў, выходзячы з думкі, што дзеці гуляючы павінны вучыцца, утварыў цэлую сыстэму такіх гулень. На першых часох вучні, па яго думцы, павінны гуляць у вымаўленьне, потым пераходзіць да гульні ў літары, затым у склады, а ўжо потым чытаць. Гульня ў вымаўленьне мела сваёю задачаю дабіцца ад вучняў яснай і чыстай артыкуляцыі (пад артыкуляцыяй разумеецца пэўная пастаноўка прылад нашага гаварэньня, каб ясна і правільна вымавіць той ці іншы гук). Ідэя гэтай гульні мела тое значэньне, што паказала канечную патрэбу ўдзяляць некаторы час гукавым заняцьцям, каб згладзіць або ўхіліць пахібкі вымаўленьня і вяла да апазнаваньня гукавага складу слова. Для гульні ў літары ўжываліся свайго роду друкарскія скрынкі-касы з напісанымі на картках літарамі. Карткі даваліся дзецям, і той з іх, у каго знаходзілася літара, з якою трэба было азнаёміцца, называўся шчасьлівым. Гэты спосаб меў свае вартасьці: ён прывучаў удумна і пільна прыглядацца да нарысаў літары і параўноўваць іх адну з другою. Таксама вялася гульня і ў склады, прычым вучні карысталіся перакідным альфабэтам, самі складалі словы і прачытвалі словы, зложаныя настаўнікам. І толькі пасьля гэтых практыкаваньняў прыступалі да чытаньня па лемантары.</br> {{gap|2.5em}}Цікава адмеціць, што Базэдаў раіў дзяржаць пры школе здольнага пекара, каторы-б загатаўляў альфабэт з смачнага цеста, каб гэтым альфабэтам дзеці гулялі і вучыліся на ім, а потым зьелі-б за сьнеданьнем.</br> {{gap|2.5em}}Некаторыя пэдагогі ўжо ў 17 веку для палягчэньня работы прапанавалі называць літары (зычныя) пры дапамозе ''е'': ''бе, ве, ке, ме, пе'' і г. д. Бясспрэчна, гэты спосаб менш затрудняў вучняў у справе зьліцьця гукаў, чым ранейшыя складаныя назвы, пабудованыя на блутанай сыстэме.</br> {{gap|2.5em}}Другія пэдагогі, як вядомы Песталоццы, знаходзілі карысным да азнаямленьня з літарамі практыкаваць вучняў у складаньні частак слоў і цэлых слоў вусна. Такім парадкам, вучні навучаліся процэсу чытаньня раней, чым яны азнаёмяцца з літарамі.</br> {{gap|2.5em}}Імкненьне палегчыць літара-складальны мэтод прывяло да некаторых прыёмаў, каторыя ў тым ці другім выглядзе сустрачаюцца яшчэ і цяпер. Гэтыя прыёмы выявіліся ў так званых сільлябічных або складовых спосабах. Пэдагогі, ужываючы літара-складальны мэтод, падмецілі, што прывычка складаць вельмі шкодзіць пры пераходзе да беглага чытаньня. Каб ухіліць гэту перашкоду, радзілася цалком завучваць склады. Пры гэтым наўперад вывучваліся галосныя літары, а {{перанос пачатак|по|тым}}<noinclude></noinclude> 7ori6ng9c8fkg1950augnsblgulwevy 104 123757 287105 2026-05-20T15:24:29Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|по|тым}} зычныя і затым ужо адразу прыступалі да чытаньня складоў, без папярэдняга складаньня: ''ба, ва, га, да''… З гэтых складоў падбіраліся і чыталіся цэлыя словы: вада, баба, рама і інш.</br> {{gap|2.5em}}Але калі такі спосаб і меў некаторыя варта...» 287105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|по|тым}} зычныя і затым ужо адразу прыступалі да чытаньня складоў, без папярэдняга складаньня: ''ба, ва, га, да''… З гэтых складоў падбіраліся і чыталіся цэлыя словы: вада, баба, рама і інш.</br> {{gap|2.5em}}Але калі такі спосаб і меў некаторыя вартасьці для выпрацаваньня борздага чытаньня, то мэханічнасьць яго стварала вялікія труднасьці пры запамінаньні складоў. Вучань павінен быў толькі зубрыць, зусім не разумеючы, чаму той ці другі склад трэба чытаць так, а ня йначай, і палягчэньне, такім чынам, аказвалася далёка няпэўным.</br> {{gap|2.5em}}У гісторыі мэтодаў навучаньня грамаце зусім асобнае месца займае нямецкі пэдагог В. Ікельзамер, жыўшы ў 16 веку. Ікельзамер першы ўказаў на гукавы прынцып. Хоць яго лемантар, як і ўсе лемантары таго часу, і пачынаецца альфабэтам, але гэта была ўступка пэдагогам таго часу, ня так пэдагогічны прыём Ікельзамера, як дыплёматычная подаць пэдагогам, каторыя ніякім чынам не дапускалі замены літара-складальнага мэтоду якім-небудзь другім. Аб гэтым сваім альфабэце Ікельзамер кажа: „Гэты альфабэт надрукован у пачатку кнігі дзеля таго, каб уступіць тым, хто ня можа або ня хоча згадзіцца з нашымі ўказаньнямі. Ён скарэй пашкодзіць, чым дапаможа тым, хто не захоча іх выпаўняць“.</br> {{gap|2.5em}}Асноўнае палажэньне мэтоду Ікельзамера кажа: „Процэс чытаньня ёсьць ня што іншае, як называньне літар. Але мяне не зразумеюць тыя, хто называе літары ''бэ, дэ, эф''…, бо так называюцца ня літары, а склады“. У назьве літар, па яго думцы, трэба імкнуцца перадаць іх сутнасьць, прыроду іх, а з тае прычыны, што гэта трудна, то трэба ў тлумачэньнях вучням карыстацца параўнаньнямі і пры іх дапамозе адзначыць тую фізыолёгічную работу, якую трэба зрабіць для чыстага вымаўленьня. Літару ''б'' з адпаведнай ёй ''п'' трэба вымаўляць так: трымаць дыханьне ў замкнёных вуснах, каб яно надзімала шчокі, як у флейтыстага. Пры вымаўленьні літары ''д'' і адпаведнай ёй глухой ''т'' трэба прыціскаць язык да верхніх дзясен так, каб ён на момант прыліп да іх, а потым адпіхаўся пры дапамозе дыханьня.</br> {{gap|2.5em}}Ікельзамер дае цэлы рад падобных паказаў нашчот вымаўленьня розных літар. Так літара ''к'' падобна на той гук, што выходзіць, калі хто-небудзь, хочучы праглынуць кусок, давіцца, а ''р'' — сабачая літара, бо так бурчыць сабака.</br> {{gap|2.5em}}Ікельзамер радзіў пачынаць навучаньне грамаце з раскладу слоў на гукі і толькі пасьля гэтага пераходзіць да азнаямленьня з нарысам літар, якімі гук азначаўся.</br> {{gap|2.5em}}Як бачым, мэтод Ікельзамера бясспрэчна гукавы і нязьмерна болей просты і лёгкі, чым літара-складальны. Ня гледзячы на гэта, спосаб Ікельзамера ня меў спачуваньня сярод пэдагогаў таго часу і не знашоў водгуку ў пэдагогічнай думцы. І толькі цераз тры вякі пэдагогічная мысль зноў напаткала гэты мэтод, але ўжо незалежна ад Ікельзамера.</br><noinclude></noinclude> dnbwmtsr4ci39vklt6gnzji8x2w1efe 104 123758 287106 2026-05-20T15:47:30Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}З канца 18-га веку гукавы мэтод пачынае ўсё больш і больш зацікаўліваць пэдагогаў і прыцягаць іх увагу і, дзякуючы гэтаму, памалу заваёўваць сабе пераважнае палажэньне ў школах. Важнае значэньне ў справе разьвіцьця новых мэтодаў навучаньня мелі...» 287106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}З канца 18-га веку гукавы мэтод пачынае ўсё больш і больш зацікаўліваць пэдагогаў і прыцягаць іх увагу і, дзякуючы гэтаму, памалу заваёўваць сабе пераважнае палажэньне ў школах. Важнае значэньне ў справе разьвіцьця новых мэтодаў навучаньня мелі настаўніцкія сэмінарыі. Гэтыя сэмінарыі з другой палавіны 18 веку маюць ужо сталую організацыю. У сэмінарыях вялася жывая мэтодычная работа, асабліва ў сэмінарыях германскіх, тут рабіліся розныя мэтодычныя досьледы, ствараліся новыя спосабы навучаньня. Германія становіцца кіраўніком Эўропы ў справе навучаньня. Гукавы мэтод вельмі стала быў распрацован першы раз нямецкім пэдагогам Стэфані (1761—1850) і пасьля яго борзда вашоў у школьную практыку. Вось чаму Стэфані і лічыцца першым, хто палажыў пачатак гукаваму спосабу.</br> {{gap|2.5em}}Разьбіраючы ранейшыя мэтоды, Стэфані ўказвае на тое, што ў гэтых мэтодах не адрозьніваліся паняцьці: ''гук, літара, назва літары'', сам дае азначэньне гэтым паняцьцям. „Гук ёсьць відазьмен голасу ў залежнасьці ад якога-небудзь палажэньня рота. Нераскладаныя гукі ёсьць элемэнты людзкой мовы, з якіх і ствараюцца ўсе склады і словы. Мова ёсьць як-бы музыка мысьляй, а рот — струмант, на каторым яна выйграецца. Літары — навочныя знакі, адвольна прынятыя дзеля азначэньня членападзельных гукаў. Вымаўляць, а стала быць і чуць, можна толькі гук, а ня літару… Назвы літар таксама адвольны і маюць мэтаю ня выказваць самы гук, а толькі назваць даны знак, як і ўсякі наогул прадмет. Праўда, ува ўсіх мовах назва амаль кожнай літары больш ці менш прыхована заключае ў сабе і яе гук“.</br> {{gap|2.5em}}Ход навучаньня па Стэфані павінен быць такі: настаўнік наўперад паказвае кожную асобную галосную літару, называе яе, а вучні паўтараюць. І ўжо тут настаўнік аб‘ясняе, што ўсе галосныя гукі зьяўляюцца відазьменам аднаго асноўнага гуку, які ствараецца пры дапамозе поласьці рота.</br> {{gap|2.5em}}На першых-жа часох настаўнік павінен трымацца некаторых правіл:</br> {{gap|2.5em}}1. Не паказваць адразу многа літар — лепш за ўсё ня болей 3-х.</br> {{gap|2.5em}}2. Даваць вучням адшукваць у лемантары паказаныя на табліцы літары.</br> {{gap|2.5em}}3. Зварачаць увагу вучняў на нарысы розных літар.</br> {{gap|2.5em}}4. Пастаянна выпытоўваць вывучаныя літары ў разьбіўку.</br> {{gap|2.5em}}У якасьці дапамогі пры вывучваньні літар Стэфані рэкомэндуе: 1) 12 табліц вялікага разьмеру. На гэтых табліцах разьмяркован увесь альфабэт. Па думцы Стэфані гэтыя табліцы болей прыгодны, чым перакідны альфабэт, бо патрэбныя практыкаваньні разьмяркованы ў пэўным парадку і ня трэба кожны раз адшуківаць літары. 2) Лемантар для паўтарэньня вывучанага па табліцы. 3) Спэцыяльная ўказка, якою-б ня толькі можна паказваць літары, але й закрываць іх, калі гэта трэба.</br><noinclude></noinclude> gdeka44wcs7txnzy94laxn1rmytuguf 104 123759 287107 2026-05-20T16:06:23Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Пасьля галосных вывучваюцца так званыя двухгалосныя; ''ай, ей, ой'' і нарэшце зычныя ў такім парадку:</br> {{gap|2.5em}}1. ф, в, м, п, л, р.</br> {{gap|2.5em}}2. х, г, к, д, т, 6, п.</br> {{gap|2.5em}}3. с, ш, ц, (ж, з, ч, шч).</br> {{gap|2.5em}}Такое разьмеркаваньне зычных на групы Стэфані робіць у...» 287107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Пасьля галосных вывучваюцца так званыя двухгалосныя; ''ай, ей, ой'' і нарэшце зычныя ў такім парадку:</br> {{gap|2.5em}}1. ф, в, м, п, л, р.</br> {{gap|2.5em}}2. х, г, к, д, т, 6, п.</br> {{gap|2.5em}}3. с, ш, ц, (ж, з, ч, шч).</br> {{gap|2.5em}}Такое разьмеркаваньне зычных на групы Стэфані робіць у залежнасьці ад ступені труднасьці вымаўленьня гукаў. А калі гук пападае ў найболей трудную групу гукаў, то гэта тлумачыцца асаблвасьцю нямецкай мовы і нарысам некаторых нямецкіх літар.</br> {{gap|2.5em}}Далей Стэфані паступаў так: ён як мага ясьней вымаўляў — ''ффф‘, ммм'', і калі вучні вывучвалі пэўную групу літар, даваў складаць іх з рознымі галоснымі. Імкнучыся да самадзеяльнасьці вучняў, Стэфані вельмі стаяў на тым, каб настаўнікі не падказвалі складоў, а дабіваліся таго, каб вучні самі зьлілі іх; карыстаючыся такім прыёмам настаўнік закрывае галосную літару, а вучань цягне зычную, покі не адкрыецца галосная. Тады вучань мімавольна сальле іх, прычым працягваньне зычнага з кожным разам павінна быць карацей.</br> {{gap|2.5em}}Калі гук працягнуць трудна (''к, д, б, п''), то вучні павінны паўтараць яго датуль, покі настаўнік не адкрые галосную (к‘ к‘ к‘—ка'').</br> {{gap|2.5em}}Сам Стэфані адзначае важныя вартасьці свайго мэтоду: чыстае вымаўляньне гукаў, адсутнасьць труднай і незразумелай дзецям мэханічнасьці і вызубрываньня напамяць, самадзейная работа вучняў, строгая паступовасьць ад простага да складанага, — усё гэта адрозьнівала мэтод Стэфані ад ранейшых мэтодаў.</br> {{gap|2.5em}}Нам цяпер няцяжка адзначыць і некаторыя заганы мэтоду Стэфані. Так уводнымі, папярэднімі заняцьцямі да чытаньня зьяўляецца вывучваньне ўсіх літар альфабэту і, апрача таго, навучаньне пісьму ня зьвязвалася з навучаньнем чытаньню. Але важна было ўказаньне на новы прынцып, і скорасьць навучаньня (3 мес. з асобным вучнем і 6 мес. у школе) борзда забясьпечылі станоўкасьць посьпеху мэтоду Стэфані, а яго пасьлядоўцам аставалася толькі згладзіць яго заганы. <center>'''Аналітычныя мэтоды.</center> {{gap|2.5em}}Важнасьць аналітычных спосабаў навучаньня пэўна адзначана была толькі ў канцы 18 веку, прычым староньнікі гэтых спосабаў прышлі да іх чыста тэорытычным шляхам. Адзін з францускіх пэдагогаў разважае, напрыклад, так: „Калі вы хочаце даць дзіцяці паняцьце аб якім-небудзь прадмеце, скажам, аб каптане, то ці прыдзе вам у голаву паказаць яму асобна наўперад каўнер, потым рукавы, затым полы, кішэні, рубцы і г. д? Разумеецца, не. Наадварот, вы перш за ўсё пакажаце яму ўвесь прадмет цалком і скажаце — гэта каптан… Чаму-ж не зрабіць так і пры навучаньні чытаньню? Удалеце ад дзяцей усе лемантары і кнігі для чытаньня і займеце іх цэлымі, даступнымі іх разуменьню словамі — яны запомняць іх з большаю лёгкасьцю і з большым задаваленьнем, чым усе друкаваныя літары і склады“.</br> {{gap|2.5em}}Такім чынам, з канца 18 веку ў справе навучаньня грамаце стаў высоўвацца прынцып аналізу. Нямецкі пэдагог, Фрыдрых Гэдыке {{перанос пачатак|пры|шоў}}<noinclude></noinclude> 9ljonz2dgzpj0owvkswriou1uh846h7 104 123760 287108 2026-05-20T16:23:25Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|пры|шоў}} да пракананьня, што мы свае веды набываем, галоўным чынам, спосабам аналізу, выходзячы ад цэлага да частак, ад прадметнага (конкрэтнага) да адцягненага. „Дзеля гэтага і навучаньне чытаньню сьледуе пачынаць з зразумелых дзецям сл...» 287108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|пры|шоў}} да пракананьня, што мы свае веды набываем, галоўным чынам, спосабам аналізу, выходзячы ад цэлага да частак, ад прадметнага (конкрэтнага) да адцягненага. „Дзеля гэтага і навучаньне чытаньню сьледуе пачынаць з зразумелых дзецям слоў і ніяк ня з літар, бо літары па сваёй адцягненасьці, будучы несамастойнымі часткамі слоў, ня маюць у вачох дзіцяці ніякага сэнсу, а стала быць, і ніякай цікавасьці“.</br> {{gap|2.5em}}Гэдыке выдаў свой лемантар. Па гэтым лемантары, як казаў Гэдыке, яго пяцілетняя дочка навучылася чытаць у тры месяцы. Аднак, самыя прыёмы Гэдыке былі заснованы на мэханічнай рабоце памяці. Ён браў пры вывучваньні якой-небудзь літары рад слоў, напр.: ''ay, атоса, атава'' і г. д. Гэтыя словы паўтараліся на старонцы некалькі разоў сярод другіх слоў, якія таксама маюць літару ''а''. Прычым у вадным выпадку ''а'' было надрукована чырвонаю фарбаю, у другіх — звычайнаю. Навучаньне пачыналася адразу з чытаньня слоў: настаўнік павінен быў паступова паказаць усе словы, надрукованыя ў першым радку, а вучань глядзеў на гэтыя словы і паўтараў іх за настаўнікам. Калі вучань мог без памылкі назваць кожнае паказанае слова і паказаць названае, настаўнік прыступаў да раскладу гэтых слоў на склады, а складоў на літары. Работа вялася так: настаўнік вымаўляў з астаноўкаю: ''а—у!'' і пытаў, колькі ў гэтым слове часьцей, загадваў вымаўляць адну i другую часьць асобна. А як гэтая часьць складалася з аднае літары, то ён і называў яе. Вучань запамінаў нарысы буквы. Пасьля гэтага раскладалі і другія словы і знаёміліся з новымі літарамі і адшуківалі ў іх выдзеленую літару. Калі вучань мог прачытаць кожнае слова на данай старонцы, то пераходзілі на другую, карыстаючыся тым-жа спосабам.</br> {{gap|2.5em}}У васнове гэтага мэтоду ляжыць мэханічнае запамінаньне як слоў і складоў, так і літар. У школах гэты спосаб не пашырыўся, але прынцып, паказаны Гэдыке, быў разьвіты і меў вядомае распрацаваньне ў сыстэме выдатнага францускага выкладчыка Жакато (1770—1840).</br> {{gap|2.5em}}Жакато знаходзіў, што ніякіх лемантароў ня трэба пры навучаньні грамаце. Сам ён звычайна карыстаўся „Прыключэньнямі Тэлемака“ Фэнолёна. Самае навучаньне вялося ў такім парадку. Заняцьці пачыналіся з таго, што настаўнік на кляснай дошцы выстаўляў з перакідных літар першы сказ з кнігі: „Каліпса не магла ўцешыцца з прычыны ад‘езду Уліса“. Настаўнік голасна прачытваў гэты сказ, паказваючы кожнае слова. Затым вучні чыталі яго хорам і паасобку:</br> {{gap|2.5em}}Каліпса</br> {{gap|2.5em}}Каліпса не</br> {{gap|2.5em}}Каліпса не магла</br> {{gap|2.5em}}Каліпса не магла ўцешыцца,</br> кожны раз прыбаўляючы да прачытанага слова новае. Чытаньне гэтага сказу вялося да таго часу, покі вучні ня вывучвалі і не паказвалі кожнага слова. Пасьля гэтага настаўнік выстаўляў з перакідных літар першае слова, падзяліўшы яго на склады: ''Ка-лі-пса, {{перанос пачатак|прачыт|ваў}}<noinclude></noinclude> 9n4x6tywo2ho1ribc0yhwqru9niyszi 104 123761 287109 2026-05-20T16:35:11Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|прачыт|ваў}} яго па складох, вучні паўтаралі і казалі, з якіх частак складаецца слова. Затым ставіліся пытаньні: у якім слове знаходзіцца склад ''лі''? Пакажэце гэта слова! А першы склад які? Такім парадкам, вучні на першым-жа сказе знаёміліс...» 287109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|прачыт|ваў}} яго па складох, вучні паўтаралі і казалі, з якіх частак складаецца слова. Затым ставіліся пытаньні: у якім слове знаходзіцца склад ''лі''? Пакажэце гэта слова! А першы склад які? Такім парадкам, вучні на першым-жа сказе знаёміліся з вялікаю колькасьцю літарных злучэньняў. З літарамі таксама знаёміліся шляхам аналізу. Настаўнік пытаў: дзе склад ''ла''? З скалькіх літар ён складаецца? Памятайце, што першая літара называецца ''эль'', а другая ''а''. Знайдзеце гэтыя літары ў другіх словах!</br> {{gap|2.5em}}Пасьля вывучэньня першага сказу, такім-жа спосабам вывучвалі яшчэ дзевяць. Пры гэтым выконваліся правілы: 1) вучні павінны цьвёрда памятаць раней пройдзенае (дзеля гэтага чытаньне кожны раз пачыналася спачатку); 2) вучні павінны самі вызначыць, ці няма ў новым матэрыяле такіх складоў і літар, якія ім ужо знаёмы.</br> {{gap|2.5em}}Папрактыкаваўшыся так над дзесяцьма сказамі, вучні, з аднаго боку, усвойвалі літары і значны лік літарных злучэньняў, а з другога — прывыкалі да самога процэсу чытаньня настолькі, што далей ужо маглі чытаць самі.</br> {{gap|2.5em}}Ня гледзячы на відочны посьпех заняцьцяў Жакато, які валодаў выдатным талентам выкладчыка, ня гледзячы на прастату яго спосабу, у сыстэме яго быў адзін, у высокай меры важны, недахват: яна, як і сыстэма Гэдыке, была аснована, галоўным чынам, на мэханічным запамінаньні. Тым ня меней распаўсюджаньне ідэй Жакато было нязвычайна шырокае, і немцы, усвоіўшы іх, прышлі да заключэньня — утварыць такія мэтоды, якія-б будаваліся не на літарах, а на гуках. Такім чынам, гукавая сынтэтычная і гукавая аналітычная сыстэмы пачалі разьвівацца праве адначасна і няўхільна прывялі да мысьлі злучыць той і другі прынцып у вадным мэтодзе. На тую-ж думку накіроўвала і сумеснае навучаньне пісьму-чытаньню і чытаньню-пісьму. <center>'''Сынтэтычна-аналітычныя мэтоды. </center> {{gap|2.5em}}Каб азнаёміцца з прынцыпамі аналітычна-сынтэтычных мэтодаў навучаньня грамаце, разгледзім так званы ''спосаб нормальных слоў''. Ідэя гэтага спосабу заключаецца ў тым, каб на невялікай колькасьці слоў, падабраных пэўным парадкам, навучыць дзяцей чытаньню і пісьму. Асновапаложнікамі гэтага спосабу былі нямецкія пэдагогі Фогель, Томас і Беме.</br> {{gap|2.5em}}Лемантар, зложаны па спосабе нормальных слоў складаецца: 1) з рысункаў; 2) слоў друкаваных і рукапісных (словы гэтыя прадстаўляюць сабою назву прадметаў, якія паказаны на рысунках); 3) слоў, подобных да вывучаных (рак, мак, лак, сок, сук, лук); 4) сказаў і цэлых расказікаў з слоў, у якія ўваходзяць вывучаныя літары; 5) альфабэту, які займае апошняе месца, бо навучаньне літар і ўсвойваньне процэсу чытаньня йдзе зусім незалежна ад яго. Лемантары, зложаныя па гэтаму спосабу, адрозьніваюцца адзін ад другога: а) лікам нормальных слоў; б) іх складам; в) іх разьмеркаваньнем і г) падборам матэрыялу для чытаньня.</br><noinclude></noinclude> t5d9mz77kjd7q4t3il94awq2tmlmtq9 287110 287109 2026-05-20T16:36:10Z RAleh111 4658 287110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|прачыт|ваў}} яго па складох, вучні паўтаралі і казалі, з якіх частак складаецца слова. Затым ставіліся пытаньні: у якім слове знаходзіцца склад ''лі''? Пакажэце гэта слова! А першы склад які? Такім парадкам, вучні на першым-жа сказе знаёміліся з вялікаю колькасьцю літарных злучэньняў. З літарамі таксама знаёміліся шляхам аналізу. Настаўнік пытаў: дзе склад ''ла''? З скалькіх літар ён складаецца? Памятайце, што першая літара называецца ''эль'', а другая ''а''. Знайдзеце гэтыя літары ў другіх словах!</br> {{gap|2.5em}}Пасьля вывучэньня першага сказу, такім-жа спосабам вывучвалі яшчэ дзевяць. Пры гэтым выконваліся правілы: 1) вучні павінны цьвёрда памятаць раней пройдзенае (дзеля гэтага чытаньне кожны раз пачыналася спачатку); 2) вучні павінны самі вызначыць, ці няма ў новым матэрыяле такіх складоў і літар, якія ім ужо знаёмы.</br> {{gap|2.5em}}Папрактыкаваўшыся так над дзесяцьма сказамі, вучні, з аднаго боку, усвойвалі літары і значны лік літарных злучэньняў, а з другога — прывыкалі да самога процэсу чытаньня настолькі, што далей ужо маглі чытаць самі.</br> {{gap|2.5em}}Ня гледзячы на відочны посьпех заняцьцяў Жакато, які валодаў выдатным талентам выкладчыка, ня гледзячы на прастату яго спосабу, у сыстэме яго быў адзін, у высокай меры важны, недахват: яна, як і сыстэма Гэдыке, была аснована, галоўным чынам, на мэханічным запамінаньні. Тым ня меней распаўсюджаньне ідэй Жакато было нязвычайна шырокае, і немцы, усвоіўшы іх, прышлі да заключэньня — утварыць такія мэтоды, якія-б будаваліся не на літарах, а на гуках. Такім чынам, гукавая сынтэтычная і гукавая аналітычная сыстэмы пачалі разьвівацца праве адначасна і няўхільна прывялі да мысьлі злучыць той і другі прынцып у вадным мэтодзе. На тую-ж думку накіроўвала і сумеснае навучаньне пісьму-чытаньню і чытаньню-пісьму. <center>{{larger|'''Сынтэтычна-аналітычныя мэтоды.}}</center> {{gap|2.5em}}Каб азнаёміцца з прынцыпамі аналітычна-сынтэтычных мэтодаў навучаньня грамаце, разгледзім так званы ''спосаб нормальных слоў''. Ідэя гэтага спосабу заключаецца ў тым, каб на невялікай колькасьці слоў, падабраных пэўным парадкам, навучыць дзяцей чытаньню і пісьму. Асновапаложнікамі гэтага спосабу былі нямецкія пэдагогі Фогель, Томас і Беме.</br> {{gap|2.5em}}Лемантар, зложаны па спосабе нормальных слоў складаецца: 1) з рысункаў; 2) слоў друкаваных і рукапісных (словы гэтыя прадстаўляюць сабою назву прадметаў, якія паказаны на рысунках); 3) слоў, подобных да вывучаных (рак, мак, лак, сок, сук, лук); 4) сказаў і цэлых расказікаў з слоў, у якія ўваходзяць вывучаныя літары; 5) альфабэту, які займае апошняе месца, бо навучаньне літар і ўсвойваньне процэсу чытаньня йдзе зусім незалежна ад яго. Лемантары, зложаныя па гэтаму спосабу, адрозьніваюцца адзін ад другога: а) лікам нормальных слоў; б) іх складам; в) іх разьмеркаваньнем і г) падборам матэрыялу для чытаньня.</br><noinclude></noinclude> do3p00mu7bk6qcwom1fc9893482bn4j 0 123762 287111 2026-05-20T16:40:03Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = На Полацкім Замчышчы | аўтар = Вольга Сахарава | год = 1932 год | пераклад = | секцыя = П’еса | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} <pages index="Птушка на волі (1932).pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Птушка на волі (1932)....» 287111 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = На Полацкім Замчышчы | аўтар = Вольга Сахарава | год = 1932 год | пераклад = | секцыя = П’еса | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} <pages index="Птушка на волі (1932).pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Птушка на волі (1932).pdf" from="3" to="3" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Птушка на волі (1932).pdf" from="5" to="5" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Птушка на волі (1932).pdf" from="7" to="38" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Птушка на волі (1932).pdf" from="40" to="40" /> {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:П’есы Вольгі Сахаравай]] [[Катэгорыя:Творы 1932 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Дзвінску]] dy0ae273waampu2gquyrlb7mfytplre 0 123763 287114 2026-05-20T16:45:15Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Прадмова | аўтар = Якуб Колас | год = 1926 год | пераклад = | секцыя = Публіцыстыка | папярэдні = | наступны = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/I|I. Мэтодыка роднае мовы і яе задачы]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Мэтоды...» 287114 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Прадмова | аўтар = Якуб Колас | год = 1926 год | пераклад = | секцыя = Публіцыстыка | папярэдні = | наступны = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/I|I. Мэтодыка роднае мовы і яе задачы]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf" from="4" to="4" /> {{Выроўніваньне-канец}} 6htlkdxmoceupgpaxyqmlgivlal7l2y 104 123764 287122 2026-05-20T17:06:12Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2.5em}}Навучаньне грамаце па спосабе нормальных слоў вядзецца ў такім парадку:</br> {{gap|2.5em}}1. ''Гутарка аб прадмеце'', нарысованым на першай старонцы лемантара. Прадмет рысуецца і настаўнікам на кляснай дошцы. Гэта размова-гутарка выклікае зацікаўленась...» 287122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Навучаньне грамаце па спосабе нормальных слоў вядзецца ў такім парадку:</br> {{gap|2.5em}}1. ''Гутарка аб прадмеце'', нарысованым на першай старонцы лемантара. Прадмет рысуецца і настаўнікам на кляснай дошцы. Гэта размова-гутарка выклікае зацікаўленасьць вучняў, дае некаторыя веды аб прадмеце і прывучае вучняў выказваць свае мысьлі. Дзеля ажыўленьня заняцьцяў даецца загадка на нарысованы прадмет, чытаецца расказ або верш, тэмаю якіх зьяўляецца той жа прадмет.</br> {{gap|2.5em}}2. ''Рысаваньне прадмета вучнямі''. Гэтым задавольваецца нахіленьне дзяцей выпаўняць рухі наогул і да рысаваньня ў прыватнасьці і, апрача таго, ствараецца навык валодаць, карыстацца карандашом. Разумеецца, вымагаць дакладнасьці ў рысаваньні ня прыходзіцца: вучань рысуе, як умее.</br> {{gap|2.5em}}3. ''Сьпісваньне слова, якім называецца прадмет''. Настаўнік піша гэта слова на дошцы, а вучні сьпісваюць яго з дошкі ў свае сшыткі. Пры гэтым рэкомендуюцца такія прыёмы: настаўнік павольна абводзіць палачкаю асобныя літары слова, дзеці сочаць за ім, потым пераймаюць, робячы адпаведныя рухі пальцам правай рукі ў паветры, затым абводзяць грыфелем гэта слова ў лемантары і потым ужо пішуць.</br> {{gap|2.5em}}4. ''Расклад слова на гукі''. Настаўнік громка, ясна вымаўляе слова, асабліва рэзка падкрэсьліваючы той гук, які трэба выдзеліць.</br> {{gap|2.5em}}5. ''Расклад напісанага слова на літары''. Слова пішацца на дошцы падзельна, вучні адшукваюць літару, якою азначаецца патрэбны гук, і пішуць яе некалькі разоў. Калі вывучана некалькі літар, настаўнік піша каторую-небудзь з іх і пытае, у якім слове гэта літара сустракаецца, якое месца ў ім займае і г. д.</br> {{gap|2.5em}}6. ''Складаньне новых слоў''. Калі вучні ведаюць некалькі літар, то з гэтых літар складаюцца і чытаюцца новыя словы.</br> {{gap|2.5em}}7. ''Вывучэньне друкованых літар''. Пад рукапісным нормальным словам выстаўляецца на дошцы адпаведнае друкаванае, і кожная друкаваная літара параўноўваецца з рукапіснаю.</br> {{gap|2.5em}}Мэтод нормальных слоў, калі нават прыняць пад увагу з усіх практыкаваньняў толькі тыя, каторыя беспасрэдна навучаюць чытаньню і пісьму, павінен даваць добрыя вынікі: клясная работа вядзецца на самадзеяльнасьці вучняў, няма мэханічнасьці ў заняцьцях; вучні пасягаюць процэс чытаньня адразу, ня ведаючы ўсіх літар альфабэту. Праўда, ідэя концэнтрацыі пачатковых вучэбных прадметаў (навочнае навучаньне, чытаньне і пісьмо, рысаваньне), каторая была зьвязана з мэтодам нормальных слоў, носіць больш-менш выпадковы карактар, але справа ня ў гэтым — важан быў самы аналітыка-сынтэтычны прынцып навучаньня грамаце, які і даў вельмі добрыя вынікі. Мэтод нормальных слоў з тымі ці іншымі зьменамі пашыраўся па ўсёй Эўропе і зьяўляецца найболей ужывальным мэтодам, і аналітычна-сынтэтычныя прыёмы зьяўляюцца цяпер пераважнымі.</br><noinclude></noinclude> tbkaygugrxun1tyaela6amw5krvxpkt 104 123765 287138 2026-05-20T17:29:34Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center>'''Мэтод пісьма-чытаньня.</center> {{gap|2.5em}}Другою спробаю злучыць аналіз і сынтэз у вадным мэтодзе зьяўляецца так званы мэтод пісьма-чытаньня. Як паказвае ўжо сама назва мэтоду, гэты мэтод злучае навучаньне чытаньню і пісьму, прычым ў васнову навучаньн...» 287138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>'''Мэтод пісьма-чытаньня.</center> {{gap|2.5em}}Другою спробаю злучыць аналіз і сынтэз у вадным мэтодзе зьяўляецца так званы мэтод пісьма-чытаньня. Як паказвае ўжо сама назва мэтоду, гэты мэтод злучае навучаньне чытаньню і пісьму, прычым ў васнову навучаньня кладзецца ня чытаньне, а пісьмо. Грунт гэтага мэтоду каротка выказаў адзін вядомы расійскі пэдагог Ціхаміраў у словах: „Хто напісаў слова, той лёгка і прачытае яго. Вучэце вашага вучня пісаць, і ён разам з гэтым лёгка навучыцца чытаць“. Першы раз гэты мэтод быў распрацован немцам Гразерам. Затым ён быў рапрацован другім нямецкім пэдагогам Дыстэрвегам і цэлым радам пэдагогаў-практыкаў. У Расіі найболей віднымі прадстаўнікамі гэтага мэтоду былі К. Вушынскі, Вадавозаў і Ціхаміраў. Ціхаміраў распрацваў гэты мэтод найбольш поўна.</br> {{gap|2.5em}}У ходзе заняцьцяў па мэтодзе пісьма-чытаньня адрозьніваюць два віды практыкаваньняў: практыкаваньні над гукамі і практыкаваньні над літарамі. Навучаньне пачынаецца з практыкаваньня над гукамі. Да азнаямленьня з літарамі прарабляюцца два папярэднія практыкаваньні: графічныя практыкаваньні дзеля падгатаўленьня дзяцей да пісьма і гукавыя практыкаваньні — расклад слоў на гукі і зьліцьцё гукаў у словы.</br> {{gap|2.5em}}Мэта графічных практыкаваньняў — разьвіцьцё сьмелай і бойкай скорапісі. Адны практыкаваньні маюць на ўвазе разьвіць пальцы, другія — складаюцца з пісаньня элемэнтаў. Побач з гэтым ідуць і гукавы вусныя практыкаваньні: азнаямленьне з моваю, словам, гукам і выдзяленьне гукаў з слоў, наўперад галосных, а потым зычных. За практыкаваньнем у раскладзе і выдзяленьні гукаў ідуць адваротныя практыкаваньні — зьліцьцё гука, складаньне цэлых слоў па даных гуках. Настаўнік, скажам, разьдельна называе гукі — ''р, а, с, а'', — а вучань павінен сказаць — ''раса''. Пасьля таго, калі дзеці даведаюцца, што мова раскладаецца на словы, словы на склады, склады на гукі, азнаёмяцца з усімі галоснымі і некаторымі зычнымі і калі, далей, азнаёмяцца з процэсам зьліцьця гукаў, — настаўнік пераходзіць да вывучэньня літар. Буквы вывучваюцца па аднэй, наўперад пісаныя, а потым друкаваныя. Практыкаваньні на кожную літару падзяляюцца: 1) на практыкаваньні ў пісьме, куды адносяцца — выдзяленьне новага гуку, пісьмо элемэнтаў новай літары, пісьмо слоў з новаю літараю, — і 2) на практыкаваньні ў чытаньні — зьліцьцё гукаў у слова, знаёмства з новаю друкаванаю літараю і чытаньне слоў з новаю літараю. Пры чытаньні ўжываецца перакідны альфабэт, па якім і вядзецца чытаньне да лемантара.</br> {{gap|2.5em}}Мэтод пісьма-чытаньня мае многа сваіх староньнікаў. Яны стараюцца давесьці перавагі гэтага мэтоду над усімі іншымі мэтодамі. Яны кажуць, што гэты мэтод найболей натуральны і найболей сьвядомы. У ім няма нічога мэханічнага, несьвядомага, неразумнага. Ён абуджае думку вучняў і іх самадзеяльнасьць і, урэшце, гэты мэтод ставіць у больш натуральныя адносіны між чытаньнем і пісьмом. Пісьмо<noinclude></noinclude> 06put869qgxnoysce5j254xbi41kle0 104 123766 287144 2026-05-20T17:46:31Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «павінна папераджаць чытаньне, бо слова трэба перш напісаць, каб яго прачытаць і, такім чынам, навучаньне павінна ісьці ад пісьма да чытаньня. Але ня з усімі гэтымі довадамі можна згадзіцца. І перш за ўсё зьяўляецца спрэчным, што мэтод пісьма-чытаньня ёсь...» 287144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>павінна папераджаць чытаньне, бо слова трэба перш напісаць, каб яго прачытаць і, такім чынам, навучаньне павінна ісьці ад пісьма да чытаньня. Але ня з усімі гэтымі довадамі можна згадзіцца. І перш за ўсё зьяўляецца спрэчным, што мэтод пісьма-чытаньня ёсьць самы натуральны мэтод навучаньня грамаце. І дапраўды: у чым мысьляць натуральнасьць гэтага мэтоду? У тым, што стасуецца з гістарычным ходам разьвіцьця: у гісторыі гэтага разьвіцьця пісьмо папярэджвала чытаньне, а дзеля гэтага і ў навучаньні павінна быць тое самае. Але мерыць такім чынам натуральнасьць нельга. Годнасьць усякага мэтоду залежыць ад таго, насколькі ён адпавядае патрэбнасьці і ходу разьвіцьця дзіцячага розуму, а з гэтага погляду мэтод пісьма-чытаньня якраз і ня можа быць прызнаным беззаганным. У васнову гэтага мэгоду навучаньня паложана пісьмо, а за ім ідзе чытаньне. Але пісьмо, бясспрэчна, ёсьць болей трудны процэс, чым чытаньне. Такім парадкам, мэтод пісьма-чытаньня не захоўвае натуральнасьці ў пераходзе ад болей лёгкага да болей труднага. Нельга згадзіцца і з тым, што мэтод пісьма-чытаньня ставіць у болей правільныя адносіны між чытаньнем і пісьмом. З таго, што пісьмо і чытаньне, як процэсы, цесна злучаны адно з другім, ня сьледуе, што тоесамы і шляхі навучаньня таму і другому. І нават наадварот — мэтодыка пісьма ня сходзіцца з мэтодыкаю чытаньня. Тыя літары, каторыя трудна пісаць, лёгка чытаюцца, а трудныя для чытаньня літары лёгка пішуцца. Так, для пачатку пісьма лёгка ''і'', літара трудная для чытаньня, а для пачатку чытаньня лёгкі ''а, у, х, м'', але іх трудна пісаць. Такім парадкам, блізкая сувязь між навучаньнем чытаньню і навучаньню пісьму не пераходзіць у тоесамасьць, і тыя адносіны між пісьмом і чытаньнем, якія ёсьць пры мэтодзе пісьма-чытаньня, ніяк ня могуць лічыцца самымі нормальнымі. <center>'''Мэтод чытаньня-пісьма.</center> {{gap|2.5em}}Мэтод чытаньня-пісьма таксама мешаны гукавы мэтод. Адрозьніваецца ён ад мэтоду пісьма-чытаньня, што навучаньне чытаньню йдзе сумесна з пісьмом, а не з дапамогаю навучаньня пісьму. Наўперад чытаньне, а поплеч з ім або сьледам за ім — пісьмо. Такім чынам, адрозьненьне ляжыць у спосабе азнаямленьня з літарамі. Уся-ж папярэдняя гукавая работа ў тым і другім мэтодзе аднолькавая. <center>'''Фонэтычны, або адцягнены мэтод.</center> {{gap|2.5em}}Сутнасьць фонэтычнага мэтоду заключаецца ў наступным. Ніякіх назваў літар не павінна быць, бо ні адна назва не перадае самае прыроды азначанага літараю гуку. Гук, аддзелены ад другіх гукаў таго ці іншага слова, заўсёды будзе гучаць ня так, як у слове. Вось дзеля чаго і выходзяць пастаянныя труднасьці пры навучаньні зьліцьцю. Лепш, калі дзеці будуць разумець кожны гук, а дзеля гэтага трэба даць ім хоць-бы агульнае прадстаўленьне аб артыкуляцыі асобных гукаў.</br> {{gap|2.5em}}Адзін з самых выдатных прадстаўнікоў гэтага мэтоду, нямецкі пэдагог Шпізер, так будуе сваю сыстэму навучаньня. Наўперад {{перанос пачатак|дзе|цям}}<noinclude></noinclude> farukyjej505m2euu0v3vzf4x4kfo4v 104 123767 287146 2026-05-20T18:10:15Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|дзе|цям}} паказваецца на модэлі разрэз галавы для азнаямленьня з прыладамі мовы. Затым у пэўным парадку ім даюцца карткі, дзе, па магчымасьці, выразна нарысованы станы органаў, або прылад мовы пры вымаўленьні розных гукаў, азначаныя ў лем...» 287146 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|дзе|цям}} паказваецца на модэлі разрэз галавы для азнаямленьня з прыладамі мовы. Затым у пэўным парадку ім даюцца карткі, дзе, па магчымасьці, выразна нарысованы станы органаў, або прылад мовы пры вымаўленьні розных гукаў, азначаныя ў лемантары. (Літары на першых часох дзецям не паказваюцца). Гледзячы на рысункі, дзеці адпаведным парадкам робяць артыкуляцыі і вымаўляюць патрэбныя гукі. Гукам даюцца вобразныя назвы, напр: ''ф'' называецца „дзьме праз шчылінку“, ''р'' — „робіць дрыжаньне языка“, ''і'' — „дзьме праз зубы і губы“ і інш. У залежнасьці ад удзелу ў артыкуляцыі шчытавога храстка гукі падзяляюцца на дзьве групы: дрыжачыя і жужукаючыя (галосныя і зычныя). Кожнаму палажэньню рота даецца асобная назва: вялікая шчыліна, шчылінка і г. д. Такім чынам, ня ведаючы літар, дзеці добра ведаюць гукі, якія адзначаюцца тымі ці іншымі літарамі.</br> {{gap|2.5em}}Калі дзеці вывучаць усе гукі, тады іх знаёмяць з літарамі. Форма кожнае літары таксама аб‘ясьняецца вобразна, напр.: ''а'' — „яйцо і кульбачка“, ''б'' — „гарбузік з хвосьцікам“ і г. д. А на сьцяне ў гэты час вісяць карткі, да каторых літары прывешваюцца; ''а'' прывешваецца да карткі, дзе нарысован чалавек у часе артыкуляваньня ''а; б'' і кожная літара падвешваюцца да адпаведных картак. Такім парадкам дзеці даведваюцца, што гук „дзьме праз шчылінку“ азначаецца літараю ''ф'' і г. д.</br> {{gap|2.5em}}Потым асобныя гукі злучаюцца ў склады. Дзеля гэтага карыстаюцца тымі-ж рысункамі. Напр., каб азнаёміць са складам ''ма'', ставяць радам дзьве карткі. На адным рысунку чалавек вымаўляе ''м'', на другім — ''а''. Дзеці вымаўляюць тое, што паказваюць рысункі, потым пазіраюць на склад ''ма'' і запамінаюць яго. Паступова практыкуючыся, дзеці перастаюць карыстацца рысункамі і адразу чытюць склады.</br> {{gap|2.5em}}Гэты спосаб навучаньня мае свае пэўныя вартасьці; так, ён у значнай меры палягчае процэс зьліцьця гукаў і сам па сабе цікавы, але ў ім ёсьць і значныя заганы. Дзецям прыходзіцца вывучаць вельмі складаную тэрмінолёгію. Усе гэтыя „дзьме праз шчылінку“, „робіць дрыжаньне“ і др. ацяжарваюць дзіцячую памяць і самага процэсу зьліцьця ён ня ўхіляе. Вучань, гледзячы на рысунак, дзе паказан той ці іншы склад у стане вымаўленьня, павінен уявіць адзін гук і другі і зьліць іх.</br> {{gap|2.5em}}Відазьмен гэтага мэтоду прадстаўляе сабою мэтод Цімафеева, так званы ''натуральна-гукавы мэтод.</br> {{gap|2.5em}}У васнову свайго мэтоду Цімафееў кладзе разважаньне аб тым, што мова ёсьць вынік вельмі складанага псыхо-фізыолёгічнага процэсу. Чытаць у голас тое самае, што і гаварыць, а дзеля гэтага правільныя прыёмы навучаньня чытаньню павінны выклікаць у дзецях тую-ж самую моўную работу, якую робяць яны, калі гавораць, другімі словамі — навучаньне павінна вясьціся на псыхо-фізыолёгічных законах мовы.</br> {{gap|2.5em}}Аналізуючы гэты процэс, Цімафееў прыходзіць да правільнага вываду, што кожнае напісанае слова ёсьць свайго роду рысунак, {{перанос пачатак|ка|торы}}<noinclude></noinclude> 20pszbuz5leirlvlqwfiw1cnup9wpyr 104 123768 287147 2026-05-20T18:24:40Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|ка|торы}} ўяўляе сабою адно зрокавае ўражаньне ад аднаго навочнага цэлага. І калі мы чытаем, то мы не разглядаем асобных значкоў-літар і ня складваем іх, а ўспрыймаем цэлае слова і нават некалькі слоў зараз. Для вымаўленьня ўсякага выдзеле...» 287147 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|ка|торы}} ўяўляе сабою адно зрокавае ўражаньне ад аднаго навочнага цэлага. І калі мы чытаем, то мы не разглядаем асобных значкоў-літар і ня складваем іх, а ўспрыймаем цэлае слова і нават некалькі слоў зараз. Для вымаўленьня ўсякага выдзеленага, узятага асобна ад слова гуку, патрэбна пэўная работа прылад мовы. Гэтая работа мяняецца, спрошчваецца, калі мы даны гук вымаўляем зьлітна з другім у якім- небудзь складзе. З гэтае прычыны раскласьці слова на асобныя гукі, не мяняючы сутнасьці іх, нельга, а з гэтага выходзіць, што расклад незнаёмых дзецям слоў на асобныя гукі, што практыкуецца ў школе, ня толькі не дапамагае, але і шкодзіць процэсу зьліцьця. Прымаючы пад увагу, што пісьмо, хоць і штучна, перадае жывое слова, а чытаньне ў голас ёсьць ператварэньне пісьма ў жывое слова, то пры навучаньні чытаньню трэба палажыць мосьцік паміж пісьмом і гаворкаю, г. зн. усе прыёмы навучаньня пабудаваць на псыхо-фізыолёгічных законах мовы.</br> {{gap|2.5em}}Гэты гукавы мэтод аўтар называе ''натуральным'', бо ён дае магчымасьць на першай-жа лекцыі выклікаць у дзецях той самы псыхо-фізыолёгічны процэс гуказьліцьця, які ў іх натуральна і адбываецца пры звычайнай гаворцы. Ім толькі трэба вывучыць ноты — літары і гукі, з каторымі яны знаёмяцца ў першы раз, і тады мэлёдыя-мова, або чытаньне ў голас — загучыць вольна і лёгка.</br> {{gap|2.5em}}Усе прыёмы навучаньня грамаце па гукавым мэтодзе Цімафееў знаходзіць ненатуральнымі, няправільнымі, бо яны часта стаяць у супярэчнасьці з псыхо-фізыолёгічнымі законамі мовы, і першапачатковае чытаньне непадобна на звычайную размову, зьяўляючыся аднатонна-пявучым, ад чаго потым прыходзіцца адвучваць.</br> {{gap|2.5em}}Усё навучаньне па мэтодзе Цімафеева зводзіцца да такіх 4-х прынцыпаў:</br> {{gap|2.5em}}1. Усе зычныя гукі трэба вымаўляць борзда, амаль што мгненна, ціха, далікатна; яны павінны спадаць з вуснаў лёгка, бяз усякага намаганьня.</br> {{gap|2.5em}}2. Усе галосныя гукі трэба вымаўляць досыць кромка і таксама борзда.</br> {{gap|2.5em}}3. Для вымаўленьня адкрытых складоў — ''ма, му, мі'' — можна карыстацца такімі прыёмамі. — Паглядзеце на абедзьве літары. Прыгатуйцеся сказаць ''м'' і думайце пры гэтым і аб ''а''. Кажэце ''а'' зараз-жа, як толькі пачняце адкрываць рот і скажэце ''м''. Абодва гукі скажэце борзда, першы гук скажэце, як найцішэй, а ''а'' — громка.</br> {{gap|2.5em}}4. У трудных выпадках, асабліва на першых лекцыях, каб вышла гуказьліцьцё, рэкомэндуецца такое вуснае практыкаваньне: вымаўляюць два аднолькавыя галосныя гукі — першы ціха, чуць чутна і борзда, а другі грамчэй і працяжней — ''а̄-ӑ, ў-ӯ.</br> {{gap|2.5em}}Затым паміж гэтымі літарамі ўстаўляецца якая-небудзь зычная, напр. ''с'', і загадваюць вучню гаварыць першы гук ціхенька і борзда, другі, зычны, чуць-чуць мацней і таксама борзда, а апошні галосны досыць громка і працяжней: ''ӑ-с-а̄, ў-с-ӯ''. Наўперад дзіця павінна {{перанос пачатак|вы|маўляць}}<noinclude></noinclude> 7tdo7mlscocyth9ithpmao5k5d9e3aw 104 123769 287148 2026-05-20T18:34:49Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|вы|маўляць}} усе гэтыя гукі па агульным тэмпе параўнальна павольна, а затым, паступова, усё баржджэй. Як толькі дзіця пачне вымаўляць першыя два гукі ціха, далікатна і борзда, а апошні громка i чуць працяжна, зараз-жа і пачуецца адкрыты скла...» 287148 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|вы|маўляць}} усе гэтыя гукі па агульным тэмпе параўнальна павольна, а затым, паступова, усё баржджэй. Як толькі дзіця пачне вымаўляць першыя два гукі ціха, далікатна і борзда, а апошні громка i чуць працяжна, зараз-жа і пачуецца адкрыты склад — ''са, су.</br> {{gap|2.5em}}Лемантар Цімафеева складаецца з трох частак: першая частка, вычэрпваючы ўвесь альфабэт, заключае ў сабе злучэньне аднаго зычнага з галосным; другая — злучэньне двух і болей зычных з галосным у паступовым парадку па ступені лёгкасьці вымаўленьня. У трэцяй частцы зьмешчаны цэлыя расказы.</br> {{gap|2.5em}}На першых часох навучаньня даюцца рысункі з паказаньнем навочнай артыкуляцыі. Пры асобных літарах таксама зьмяшчаюцца рысункі ў сувязі з данаю літараю. Ёсьць рысункі, каторымі замяняюцца словы. Навучаньне чытаньню вядзецца адначасна з навучаньнем пісьму. <center>'''Мэтод цэлых вобразаў.</center> {{gap|2.5em}}З другіх мэтодаў навучаньня грамаце найбольшаю популярнасьцю ў расійскіх, а цяпер і ў нашых школах, карыстаюцца так званыя мэтоды цэлых вобразаў. Гэтыя мэтоды запазычаны з Амэрыкі. Па сыстэме амэрыканскіх мэтодаў была зложана азбука Салаўёвай і Ціхеевай „Русская грамота“, Дудышкінай „Я магу чытаць“. Карыстаецца гэтым мэтодам і Міраносіцкі, Фортунатава, Шлегер і другія. Некаторыя з гэтых лемантароў цяпер зноў перавыданы.</br> {{gap|2.5em}}Мэтод „цэлых вобразаў“ мае сваёю задачаю адразу прывесьці вучня да тыпу чытаньня дарослага граматнага. Досьледамі экспэрымэнтальнай псыхолёгіі даведзена, што добраграматны ня чытае асобных літар слова, а адразу схватвае адным поглядам цэлыя словы і некалькі слоў зараз.</br> {{gap|2.5em}}Навучаньне чытаньню па мэтодзе цэлых вобразаў пачынаецца з рысаваньня знаёмых дзіцяці прадметаў. Дзеці чытаюць рысункі, а разам з імі паступова прывучваюцца пазнаваць і подпісы пад рысункамі. Калі вока дзіцяці ў значнай меры прывыкне да подпісаў слоў, тады рысункі зьнімаюцца, і астаецца адно слова. Такім парадкам дзеці чытаюць словы, ня ведаючы літар, як частак напісанага слова.</br> {{gap|2.5em}}Проф. Афанасьеў у сваёй мэтодыцы „родного языка“ заўважае: „Нам, прывыкшым да сынтэтычных мэтодаў навучаньня грамаце, пачынаючы навучаньне ад літар, можа паказацца, што такое чытаньне слоў бяз веданьня літар вельмі затрудніць дзяцей. У гэтым выпадку трэба ўспомніць словы Л. Толстого: „Настаўніку здаецца лёгкім самае простае, а для вучня толькі складанае і жывое здаецца лёгкім“. Сам проф. Афанасьеў зьяўляецца староньнікам мэтоду цэлых вобразаў і за гэты мэтод ён прыводзіць такія довады, „ня можна, аднак, прадставіць сабе справу так, што дзеці навучаюцца чытаць любое слова толькі па мэханічным запамінаньні нарысаў кожнага слова. Процэс чытаньня любога слова можа быць забясьпечан і ў даным выпадку пазнаваньнем у чытаным слове такіх элемэнтаў, каторыя ўжо ўспрыймаліся вучнем у папярэдняй практыцы. Такімі элемэнтамі ў<noinclude></noinclude> no7rm2rvpr2tl13vvxnfkrqzca3rr98 104 123770 287149 2026-05-20T18:54:36Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «першую чаргу будуць ня так асобныя літары, як тыя іх злучэньні, што паўтараюцца часта, цэлыя склады. Вось чаму мэтод цэлых вобразаў і любіць комбінавацца з мэтодам складоў.</br> {{gap|2.5em}}Бясспрэчнаю вартасьцю мэтоду цэлых вобразаў зьяўляецца ўтварэньне зу...» 287149 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>першую чаргу будуць ня так асобныя літары, як тыя іх злучэньні, што паўтараюцца часта, цэлыя склады. Вось чаму мэтод цэлых вобразаў і любіць комбінавацца з мэтодам складоў.</br> {{gap|2.5em}}Бясспрэчнаю вартасьцю мэтоду цэлых вобразаў зьяўляецца ўтварэньне зусім правільных злучнасьцяй, патрэбных для нормальных актаў чытаньня; з зрокавым вобразам напісанага слова злучаецца адразу слухавы і мова-рухавы вобразы. Зрокавы вобраз слоў тут ёсьць толькі ўмоўны знак, падпарадкаваны вымаўленьню. Ён пераносіць зрок чытача проста да значэньня, як гэта робіць рысунак. Адгэтуль асэнсованае і выразнае чытаньне — натуральны спадарожнік мэтоду цэлых вобразаў.</br> {{gap|2.5em}}У ваглядзе мэтодаў навучаньня грамаце мы не сустракаем імёнаў расійскіх пэдагогаў, якія-б утварылі свае орыгінальныя мэтоды. Тлумачыцца гэта тым, што ў Расіі ажыўленьне пэдагогічнае думкі выявілася тады, калі заходня-эўропейская школа ўжо распрацавала ўсе галоўныя асновы і прынцыпы навучаньня грамаце. Аставалася толькі запазычаць і ўводзіць у свае школы, дастасоўваючы тыя ці іншыя мэтоды да сваіх асаблівасьцяй. Але нельга абмінуць моўчкі адно імя, каторае стаіць у васобку ў мэтодыцы пачатковага навучаньня грамаце: гэта імя — імя вялікага пісьменьніка расійскага Л. Толстого.</br> {{gap|2.5em}}Калі ў расійскай школе, як і ў школах заходня-эўропэйскіх, выявілася захапленьне гукавымі мэтодамі, Л. Толстой выступіў на абарону старых, літара-складальных спосабаў, і ўтварыў з іх новы досыць цікавы і самабытны спосаб навучаньня, каторы ён назваў ''слухавым спосабам.</br> {{gap|2.5em}}Выходзячы з таго правільнага погляду, што называньне літар ''б, в, г, д'' і др. не заключае яшчэ чыстага гуку, і што пры гэтым называньні вучні ўсё роўна павінны прыйсьці да пракананьня патрэбнасьці адкідаць лішнія прыгуччы, Толстой прапануе называць усе літары (зычныя) пры дапамозе галоснага ''е'': ''бе, ле, ме, не, пе'' і г. д. Не чакаючы вывучэньня літар, настаўнік практыкуе вучняў у складаньні і раскладаньні складоў па слуху. Пры гэтым самая работа вядзецца так. Настаўнік бярэ дзесяткі два складаў, сам складае іх і прыказвае вучням паўтараць: ''бе—у=бу, ме—а=ма, пе—а=па''. Гэтае практыкаваньне мае мэтаю ўтлумачыць і асьвятліць вучням процэс зьліцьця гукаў. Праз некаторы час вучні яго ўлоўліваюць, і калі настаўнік гаворыць, скажам, ''бе—а'', то вучні ўжо без яго дапамогі складаюць — ''ба''. Адначасна вядзецца практыкаваньне ў раскладзе слоў на склады, складоў — на літары. Настаўнік пытае: — Як злажыць ''ба''? і сам адказвае: ''бе—а''. Прарабіўшы практыку над некалькімі складамі пры дапамозе настаўніка, вучні ўжо пачынаюць самі раскладаць іх. Складаньне і раскладаньне на слух складоў і слоў памагае вучням борзда ўсвоіць тыя дзеяньні, што ляжаць у васнове чытаньня і пісьма, і пераход да чытаньня пасьля такога практыкаваньня ўжо не ўяўляе ніякай труднасьці.</br> {{gap|2.5em}}„Асаблівасьць гэтага спосабу“, як заўважае сам Л. Толстой, апрача скорасьці і лёгкасьці для настаўніка, знаходзіцца ў тым, што чыннасьць<noinclude></noinclude> fbr0pnal6nf37hkbu12d5iazbjdw42h 0 123771 287151 2026-05-20T19:03:30Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = I. Мэтодыка роднае мовы і яе задачы | аўтар = Якуб Колас | год = 1926 год | пераклад = | секцыя = Публіцыстыка | папярэдні = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/Прадмова|Прадмова]] | наступны = Мэтодыка роднае мовы (1926)/II|II. Кароткі гістарыч...» 287151 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = I. Мэтодыка роднае мовы і яе задачы | аўтар = Якуб Колас | год = 1926 год | пераклад = | секцыя = Публіцыстыка | папярэдні = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/Прадмова|Прадмова]] | наступны = [[Мэтодыка роднае мовы (1926)/II|II. Кароткі гістарычны агляд мэтодаў навучаньня роднай мове]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Мэтодыка роднае мовы (1926).pdf" from="6" to="10" tosection="I" /> {{Выроўніваньне-канец}} iq4a30yfeetmojrhpdt6s2jms0uxu31 104 123772 287152 2026-05-20T19:05:19Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «складаньня і раскладаньня на слух несьвядома перадаецца вучням ад аднаго да другога, і ў тых мясцох і сем‘ях, дзе ўжываецца слухавы спосаб навучаньня, меншыя дзеці несьвядома навучаюцца складаць і раскладаць словы на слух і дзеля таго, каб чытаць, ім а...» 287152 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>складаньня і раскладаньня на слух несьвядома перадаецца вучням ад аднаго да другога, і ў тых мясцох і сем‘ях, дзе ўжываецца слухавы спосаб навучаньня, меншыя дзеці несьвядома навучаюцца складаць і раскладаць словы на слух і дзеля таго, каб чытаць, ім астаецца толькі вывучыць літары“.</br> {{gap|2.5em}}Вось усе асноўныя моманты ў гісторыі навучаньня грамаце. Канчаючы агляд мэтодаў навучаньня, мы павінны паставіць пытаньне: якім-жа мэтодам трэба карыстацца пры навучаньні грамаце? Перш, чым адказаць на гэтае пытаньне, нам трэба мець пэўную мерку — крытэрый, з якім і маглі-б мы падыходзіць да выбару і ацэнкі таго ці іншага мэтоду. Правільным адказам на пытаньне аб выбары мэтоду навучаньня будзе такі: найлепшым мэтодам навучаньня будзе той мэтод, каторы найскарэй, найпрасьцей, найлягчэй, найразумней вядзе да мэты. Але сучасная пэдагогічная мысьль ня ў гэтым бачыць задачу першапачатковага навучаньня. Наадварот, ёсьць пэўныя ўказаньні, што сьпяшацца з навучаньнем грамаце ня трэба, і мэтод цэлых вобразаў проста вымагае павольнага шляху навучаньня грамаце, каб не аднаю толькі граматаю заняць час першапачатковага навучаньня, а сюды трэба далучаць i заняцьці, каторыя адпавядаюць дзіцячаму ўзросту і патрэбам іх — рысаваньне, лепка, вырэзваньне і наогул ручная работа, зьбіраньне колекцый у сувязі з назіраньнем над прыродаю. Таго-ж патрабуе і програма працоўнай школы. Калі падыходзіць да ацэнкі мэтодаў з гэтаю меркаю, то лепшым мэтодам трэба прызнаць такі мэтод, каторы не гвалтуе дзіцячай прыроды і йдзе на спатканьне яе патрэбам.</br> {{gap|2.5em}}Але трэба лічыцца і з настаўнікам. Л. Толстой лічыць добрым той мэтод, каторым найлепей валодае настаўнік, і далей ён кажа: „Няма ніводнага мэтоду благога і ніводнага добрага, а загана мэтоду будзе ў выключным прытрымліваньні аднаго мэтоду, а лепшы мэтод — адсутнасьць усякага мэтоду, а на месца яго веданьне і ўжываньне ўсіх мэтодаў і стварэньне новых, калі здарыцца труднасьць. Настаўнік павінен ведаць найбольшы лік мэтодаў, прыймаючы іх, як дапаможныя сродкі“. <center>{{larger|'''Псыхо-фізычныя процэсы пры чытаньні.}}</center> {{gap|2.5em}}Дзеля таго, каб зрабіць найболей правільны выбар мэтоду навучаньня грамаце і даць найболей правільную ацэнку яго, трэба мець на ўвазе тыя псыхо-фізычныя процэсы, якія выклікаюцца чытаньнем.</br> {{gap|2.5em}}Самым трудным момантам у навучаньні грамаце, як паказвае агляд мэтодаў, зьяўляецца ўменьне зьліваць гукі ў словы. Навучыць раскладаць словы на склады і гукі, вывучыць літары, гэтыя вобразы гукаў, ня так трудна, але самае гуказлучэньне, складаньне з гукаў слоў даецца дзецям далёка ня лёгка. І калі дзіця пачынае вучыцца чытаць, то яно чытае па складох, чытае павольна, марудна, і гэтае чытаньне зьяўляецца для яго вялікаю труднасьцю. Каб дакладней уясьніць гэты момант чытаньня ў малых, і трэба пазнаёміцца з псыхо-фізыолёгіяй чытаньня.</br><noinclude></noinclude> bagh5df1jzurb9mfbtv13yyzqtay7dh 104 123773 287153 2026-05-20T19:07:27Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 287153 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude></br> {{gap|2.5em}}У вагульных рысах процес чытаньня ў роднай або ў добра выву чанай чужаземнай мове заключае ў сабе тры моманты: 1) зрокавае ўспрыйманьне слоў і слоўных радоў; 2) гука-рухавая работа, якая вя дзецца або выяўна-пры чытаньні ўголас, або прыхована-пры чы таньні толькі вачамі, і 3) прадметнае прадстаўленьне, або злучэньне з даным словам яго значэньня. Калі гэтага элемэнту няма, як гэта бы- вае ў дзяцей пры чытаньні незразумелых ім слоў і тэксту, або і ў тых, хто ведае толькі літары чужой мовы і вымаўленьне, уласьцівае гэтай мове, то чытаньне будзе трудным і марудным.</br> {{gap|2.5em}}Што належыць да зрокавага ўспрыйманьня слоў пры чытаньні, то, як паказвае непасрэднае назіраньне і экспэрымэнт, яно засноўваецца на уменьні схватваць адным рухам вачэй засаб цэлае слова або некалькі слоў, прычым наш зрок ня спыняецца на асобных элемэнтах слоў, на літарах і складох. Пры гэтым адны схватваюць большую колькасьць слоў, другія меншую, у залежнасьці ад індывідуальных асаблівасьцяй- адны маюць большае поле пазіраньня, другія - меншае. У граматнага, такім чынам, чытаньня па складох ня бывае, а ёсьць толькі цэльныя ўра- жаньні ад групы слоў. Гэтым і можна аб'ясьніць, чаму мы часта не замячаем друкарскіх памылак у кнігах або памылак у вучнёўскіх сшытках.</br> {{gap|2.5em}}Ня так адбываецца чытаньне ў тых, хто вучыцца чытаць. Таго, што называецца полем чытаньня, у іх яшчэ няма. Ім прыходзіцца спы няць увагу ня толькі на асобных словах, але нават і на частках слова, на асобных літарах. З тымі, хто пачынае чытаць, бывае тое самае, што і з тымі, хто вучыцца плаваць або езьдзіць на канькох: ім пры- ходзіцца прарабляць з вялікаю напружанасьцю цэлы рад прамежных дзеяньняў, часамі нават зусім непатрэбных, якія пасьля доўгіх практы- каваньняў або зусім зьнікаюць, або настолькі зьліваюцца з галоўнымі дзеяньнямі, што становяцца зусім незаметнымі. Апрача таго, прад- метныя прадстаўленьні, каторыя ў граматнага чалавека зьліваюцца непасрэдна з зрокавым успрыманьнем слова і яго гука-рухавым воб- разам, у пачынаючага чытаць паяўляюцца толькі пасьля тых намагань- няў, каторыя йдуць на самае прачытаньне слова: мэханізм чытаньня У гэты час як-бы тармозіць разуменьне таго, што чытаецца.</br> {{gap|2.5em}}3 тае прычыны, што пры навучаньні чытаньню ставіцца выпра- цоўка тыпу чытаньня дарослага граматнага чалавека, а гэтага адразу нельга выпрацаваць ні пры якіх мэтодах навучаньня, то трэба пры- няць пад увагу ўсе тыя псыхо-фізычныя зьявы, каб спросьціць і зра біць найболей мэтазгодным падгатоўчыя практыкаваньні, каторыя вя дуць да беглага чытаньня.</br> {{gap|2.5em}}Адгэтуль можна зрабіць некалькі практычных вывадаў.</br> {{gap|2.5em}}1. Вучань павінен пільна назіраць форму літар, уважна да іх прыглядацца, параўноўваць іх паміж сабою, каб яны як мага скарэй сталі для яго добра знаёмымі, каторыя пазнаеш з першага погляду, не углядаючыся ў асобныя рысы. Гэта пільнасьць у вывучэньні во-<noinclude></noinclude> 5gw7vp38e8tdqv9cmk7yxuzewyh9t3l 287173 287153 2026-05-21T06:47:09Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 287173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}У вагульных рысах процэс чытаньня ў роднай або ў добра вывучанай чужаземнай мове заключае ў сабе тры моманты: 1) зрокавае ўспрыйманьне слоў і слоўных радоў; 2) гука-рухавая работа, якая вядзецца або выяўна — пры чытаньні ўголас, або прыхована — пры чытаньні толькі вачамі, і 3) прадметнае прадстаўленьне, або злучэньне з даным словам яго значэньня. Калі гэтага элемэнту няма, як гэта бывае ў дзяцей пры чытаньні незразумелых ім слоў і тэксту, або і ў тых, хто ведае толькі літары чужой мовы і вымаўленьне, уласьцівае гэтай мове, то чытаньне будзе трудным і марудным.</br> {{gap|2.5em}}Што належыць да зрокавага ўспрыйманьня слоў пры чытаньні, то, як паказвае непасрэднае назіраньне і экспэрымэнт, яно засноўваецца на ўменьні схватваць адным рухам вачэй засаб цэлае слова або некалькі слоў, прычым наш зрок ня спыняецца на асобных элемэнтах слоў, на літарах і складох. Пры гэтым адны схватваюць большую колькасьць слоў, другія меншую, у залежнасьці ад індывідуальных асаблівасьцяй — адны маюць большае поле пазіраньня, другія — меншае. У граматнага, такім чынам, чытаньня па складох ня бывае, а ёсьць толькі цэльныя ўражаньні ад групы слоў. Гэтым і можна аб‘ясьніць, чаму мы часта не замячаем друкарскіх памылак у кнігах або памылак у вучнёўскіх сшытках.</br> {{gap|2.5em}}Ня так адбываецца чытаньне ў тых, хто вучыцца чытаць. Таго, што называецца полем чытаньня, у іх яшчэ няма. Ім прыходзіцца спыняць увагу ня толькі на асобных словах, але нават і на частках слова, на асобных літарах. З тымі, хто пачынае чытаць, бывае тое самае, што і з тымі, хто вучыцца плаваць або езьдзіць на канькох: ім прыходзіцца прарабляць з вялікаю напружанасьцю цэлы рад прамежных дзеяньняў, часамі нават зусім непатрэбных, якія пасьля доўгіх практыкаваньняў або зусім зьнікаюць, або настолькі зьліваюцца з галоўнымі дзеяньнямі, што становяцца зусім незаметнымі. Апрача таго, прадметныя прадстаўленьні, каторыя ў граматнага чалавека зьліваюцца непасрэдна з зрокавым успрыманьнем слова і яго гука-рухавым вобразам, у пачынаючага чытаць паяўляюцца толькі пасьля тых намаганьняў, каторыя йдуць на самае прачытаньне слова: мэханізм чытаньня ў гэты час як-бы тармозіць разуменьне таго, што чытаецца.</br> {{gap|2.5em}}3 тае прычыны, што пры навучаньні чытаньню ставіцца выпрацоўка тыпу чытаньня дарослага граматнага чалавека, а гэтага адразу нельга выпрацаваць ні пры якіх мэтодах навучаньня, то трэба прыняць пад увагу ўсе тыя псыхо-фізычныя зьявы, каб спросьціць і зрабіць найболей мэтазгодным падгатоўчыя практыкаваньні, каторыя вядуць да беглага чытаньня.</br> {{gap|2.5em}}Адгэтуль можна зрабіць некалькі практычных вывадаў.</br> {{gap|2.5em}}1. Вучань павінен пільна назіраць форму літар, уважна да іх прыглядацца, параўноўваць іх паміж сабою, каб яны як мага скарэй сталі для яго добра знаёмымі, каторыя пазнаеш з першага погляду, не углядаючыся ў асобныя рысы. Гэта пільнасьць у вывучэньні {{перанос пачатак|воб|ліку}}<noinclude></noinclude> pwofxc4g3grg89twupsi5lng72sc4ta 104 123774 287171 2026-05-21T06:28:38Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Аптэкар Плакс, даўны прыхільнік Веры Засуліч, кахаў яе шчыра, па-рыцарску — таемным, глыбока затуленым у нутры і нікому невядомым каханьнем. {{Водступ|2|em}}Сама-ж Вера Засуліч ставілася да ўсіх з абсолютна роўнай ласкай і ветласьцю, зьлёгку,...» 287171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Аптэкар Плакс, даўны прыхільнік Веры Засуліч, кахаў яе шчыра, па-рыцарску — таемным, глыбока затуленым у нутры і нікому невядомым каханьнем. {{Водступ|2|em}}Сама-ж Вера Засуліч ставілася да ўсіх з абсолютна роўнай ласкай і ветласьцю, зьлёгку, асьцярожна кокетавала з усімі, але трымала сябе на сталым, шчасьліва абраным пункце, які гарантаваў ёй ня толькі ўсіхную сымпатыю, а і ўсіхную павагу. Праўда, у глыбіні душы ёй бязумоўна найбольш імпонаваў Андрэй Шыбянкоў, але яна ні ў чым гэтага не выяўляла. {{Водступ|2|em}}Такі быў склаўся шчыльны дружны гурток, засяроджаны ў прытульным пакойчыку Веры Засуліч, зьнітаваны яе цёплай чароўнай ветласьцю, і ў гэтым гуртку часам — неўзаметку, паміж іншага — абгаварваліся і вырашаліся справы Сівецкага сельсавету. {{Водступ|2|em}}А справы гэтыя мелі наступны выгляд… {{Водступ|2|em}}Па доўгіх, у большасьці бясплодных патугах удалося нарэшце правесьці колектывізацыю блізка ў палавіне ўсіх вёсак сельсавету. Але гэтая перамога была няпэўная — прынамсі, Сымона Карызну мала яна спацяшала, бо ён добра ведаў, што зьбітыя на скоры посьпех усякімі, часам ня зусім здаровымі, спосабамі колгасы ў кожную хвіліну могуць рассыпацца — і развал першага з іх пацягне за сабой агульнае разбурэньне ўсяе справы. Але ён ня мог, ня меў часу павесьці станоўчую глыбокую працу, бо ён мусіў, сьпяшацца, ён мусіў першы ў раёне скончыць колектывізацыю свайго сельсавету. Кожная хвіліна забаўкі пакажа ягоны опортунізм і ўдзесяцярыць адказнасьць яго за старыя грахі. {{Водступ|2|em}}Ува ўсім сельсавеце перад вядзе ўсё-ткі Сівец. А Сівец стаіць да гэтага часу цьвёрдаю, нязрушнаю цытадэльлю, за якою заселі ўсе цёмныя сілы — сьвядомыя і несьвядомыя — якія даюць апошні адпор пераможнаму няступу соцыялізму. У кожнай вёсцы, дзе толькі даводзілася Карызну праводзіць работу, яму з першага слова паказвалі на Сівец, і за гэтаю адгаворкай, як за спадзейнай сьцяной, сьмела хаваліся ўсе злосныя ворагі колектывізацыі. {{Водступ|2|em}}— Сівец у вас пад рукамі. Чаму-ж ён дагэтуль яшчэ не пайшоў у колгас? А чаму гэта канечна мы першыя мусім ісьці? {{Водступ|2|em}}У самым-жа ў Сіўцы пасьля таго славутага сходу ўжо ці мала разоў зьбіраліся, гаманілі, угаварвалі, пагражалі, і ўсё роўна пе маглі даць ніякае рады. Зацятыя ў злоснай упартасьці сівецкія грамадзяне мелі таксама сваю адгаворку, якую пераказвалі з тупой непрабітнай настойнасьцю: {{Водступ|2|em}}— Як загадаюць, дык пойдзем усе, як: адзін. Раз свецкая ўлада робіць гэтую самую колектывізацыю, дык хай дасьць загад, каб, значыцца, ясна было… {{Водступ|2|em}}Карызна добра ведаў, што гэта подлая провокацыя кулакоў. Кулацкая хэўра, часу не марнавала — яна выкарыстоўвала кожны момант, кожны зручны выпадак, каб умацаваць свае позыцыі, глыбей акапацца ў сваёй утульнай мярлозе. Але гэтая чорная работа валася такімі хітрымі няўлоўна-таемнымі спосабамі, што раскрыць яе, паказаць навочна ўсе яе шкодніцкія махінацыі<noinclude></noinclude> tfeiqhdydqo2wf8x54r6lwdaz2kkryb 104 123775 287172 2026-05-21T06:31:41Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «атлумленаму сівецкаму грамадзтву ня было ніякай магчымасьці. Толькі па асобных дробных прыметах можна было меркаваць, што галоўны пункт, з якога ідуць усе яе брудныя ніці, знаходзіцца ў вялікім чыстым доме Цімахвея Міронавіча Гвардыяна. {{Водступ|2|em}}У...» 287172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>атлумленаму сівецкаму грамадзтву ня было ніякай магчымасьці. Толькі па асобных дробных прыметах можна было меркаваць, што галоўны пункт, з якога ідуць усе яе брудныя ніці, знаходзіцца ў вялікім чыстым доме Цімахвея Міронавіча Гвардыяна. {{Водступ|2|em}}Ува ўсіх гэтых няўдачах Карызна бачыў ясныя сьляды першага няўдалага наступу, але аблудны гонар не даваў яму адкрыта прызнацца ў гэтым і крута зьмяніць далейшую тактыку. Ён перш нясьмела, паціху, а тады ўсё сьмялей ды галасьней стаў вінаваціць ува ўсім Зелянюка, яго марудлівае порканьне ў Сівалапах, яго слабыя тэмпы, хвасьцізм. А сам тым часам усё больш і больш пакладаўся на Пацяроба, наяго хоць і грубыя, жорсткія, але энэргічныя і пэўна што больш радыкальныя мэтоды. І толькі прысутнасьць Зелянюка стрымлівала яго ад таго, каб на ўсю шырыню і размах разгарнуць у Сіўцы рашучую пацяробаўшчыну. {{Водступ|2|em}}Зелянюк зьвязваў яму рукі. {{Водступ|2|em}}Пасьля таго, як сівалапаўскія актывісты, сышоўшыся выпадкова ў Якуба Лакоты, пастанавілі організаваць свой асобны колгас, назаўтрага ўвечары Карызна сустрэўся з Зелянюком у сельсавеце. Зелянюк у шумнай компаніі хлопцаў урынуўся ў сельсавет і, убачыўшы, Карызну, яшчэ з парогу крыкнуў звонкім радасна-ўзрушаным голасам: {{Водступ|2|em}}— Карызна! Можаш нас павіншаваць. У нас організуецца свой колектыў. {{Водступ|2|em}}Карызна зірнуў на яго з халодным зьдзіўленьнем. {{Водступ|2|em}}— Дзе гэта „ў нас“? Які колектыў? {{Водступ|2|em}}— У Сівалапах. Ты падумай толькі, якая гэта шчасьлівая ідэя! Разумееш? Асобны сівалапаўскі колгас, складзены з выключна дружных перакананых энэргійных сяброў. Мы зробім так, што гэта будзе ўзорны колгас на цэлы раён. А галоўнае — падгонім Сівец. Гэта будзе выклік Сіўцу, разумееш? Тут можа разгарнуцца цэлае спаборніцтва… {{Водступ|2|em}}Карызна перапыніў яго гарачыя тлумачэньні, адчыкрыжыўшы рэзкім нэрвова-напружаным голасам: {{Водступ|2|em}}— Я гэтага не дапушчу. Гэта — партызаншчына. {{Водступ|2|em}}Зелянюк на момант асалапеў, але зараз-жа ўзяў сябе ў рукі. Ад яго жвавага юнацкага ўзрушэньня не асталося і сьледу — ён быў ужо спакойны, стрыманы, і на бледым, рэзка акрэсьленым твары яго трымцела ўжо звычайная ўсьмешка. З нечаканай для ўсіх лагоднасьцю ён згадзіўся: {{Водступ|2|em}}7-Ты, Карызна, маеш рацыю. Гэта — партызаншчына. Я зрабіў вялікую памылку, што прыстаў на гэта, не памеркаваўшыся з ячэйкаю. Я цалком прызнаю сваю памылку і бяру на сябе поўную за яе адказнасьць. {{Водступ|2|em}}Ён на момант суняўся і казаў далей ужо троху цьвярдзейшым тонам: {{Водступ|2|em}}— Але-ж я думаю, што мая асабістая памылка не павінна адбіцца на агульнай справе. Організацыя ў Сівалапах свайго колгасу бясспрэчна правільная, карысная справа. Наш актыў, ды<noinclude></noinclude> 7cbhszh58iczcshpk9ws8wr9kwv44cv 104 123776 287174 2026-05-21T06:55:50Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|воб|ліку}} літар паможа потым лягчэй успрыняць вобраз слова. Вось дзеля таго літары ў пачатку навучаньня павінны быць буйнымі, каб кожная рысачка ў іх была відаць ясна, і толькі паступова яны павінны зьмяншацца.</br> {{gap|2.5em}}2. Вучань павінен...» 287174 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|воб|ліку}} літар паможа потым лягчэй успрыняць вобраз слова. Вось дзеля таго літары ў пачатку навучаньня павінны быць буйнымі, каб кожная рысачка ў іх была відаць ясна, і толькі паступова яны павінны зьмяншацца.</br> {{gap|2.5em}}2. Вучань павінен практыкавацца ў аналізе слоў і знаёміцца з артыкуляцыяй больш простых гукаў. Гэта прывучыць больш свабодна пазнаваць словы пры чытаньні. Апрача таго, такі аналіз дапаможа лягчэй ухіліць хібы вымаўленьня, што сустрачаецца вельмі часта.</br> {{gap|2.5em}}3. 3 тае прычыны, што бегласьць чытаньня залежыць ад стварэньня поля чытаньня, то трэба на першых-жа часох чытаньня прывучаць вучня бачыць ня толькі тое слова і тыя часткі слоў, што чытаюцца, але і словы і часткі слоў, каторыя йдуць далей ў тэксьце. Вось дзеля чаго і ня можна пазваляць вучням карыстацца замест паказкі пальцам, бо палец засланяе далейшы тэкст. Паказку-ж трэба дзяржаць так, каб яна не перашкаджала бачыць далейшыя словы.</br> {{gap|2.5em}}4. Дзеля борздага стварэньня „поля-чытаньня“ трэба як можна скарэй даваць дзецям для чытаньня словы ў тэксьце, а не аддзельныя словы, бо яны звужваюць, „поле чытаньня“.</br> {{gap|2.5em}}5. З прычыны таго, што і добра граматны ня можа ў поўнай меры бегла чытаць незразумелы яму тэкст, тыя лемантары, што даюць цяжкі, мала конкрэтны матэрыял для чытаньня, не адпавядаюць сваім задачам: яны затрымліваюць скорасьць навучаньня бегламу чытаньню. Чым лягчэй, прасьцей і даступней матэрыял для чытаньня, тым скарэй выпрацоўваюцца навыкі беглага чытаньня.</br> {{gap|2.5em}}6. Настаўнік не павінен падказваць вучню пры чытаньні, бо гэтым затрымліваецца стварэньне „поля чытаньня“ і вядзе вучня да пасыўнасьці, і ён ня будзе рабіць намаганьняў для актыўных зрокавых успрыйманьняў.</br> {{gap|2.5em}}7. Калі вучань робіць пры чытаньні памылкі ў асобных словах ад недастачы патрэбнай увагі або ад імкненьня дзяцей угадваць словы па сэнсе папярэдніх, то настаўніку ня сьледуе самаму папраўляць чытаньне, а трэба прымусіць вучня прачытаць ня толькі няправільна прачытанае слова, але і цэлае злучэньне, у каторым слова прачытана няправільна.</br> {{gap|2.5em}}8. Найлепшым мэтодам навучаньня грамаце трэба прызнаць аналітычна-сынтэтычны. Аналіз прадпалагае работу, каторая пачынаецца з гукавага раскладу і чытаньня цэлых слоў, і вучань пры гэтым будзе бачыць тое, з чым прыходзіцца мець справу граматнаму, і чуць знаёмае, конкрэтнае, тое, што знаходзіцца ў яго ўласным слоўным абыходку. Сынтэз дасьць магчымасьць скарэй выпрацаваць і разьвіць тэхніку чытаньня. Прасьцейшыя веды з фонэтыкі палегчаць тыя труднасьці, што зьвязаны са зьліцьцём гукаў, і дадуць разуменьне паміж гукам у слове і гукам, узятым асобна ад слова.</br><noinclude></noinclude> 2xaxfinkk36g0wotwn3p4tke7rncdrb 104 123777 287180 2026-05-21T07:08:06Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|{{larger|'''Навучаньне грамаце без лемантара.}}}} <center>(''Вобразна-моторны мэтод'').</center> {{gap|2.5em}}Досьледы над псыхо-фізычнымі процэсамі чытаньня і вывады з гэтых досьледаў даюць нам пэўную мерку, катораю і можна карыстацца пры ацэнцы як самых мэтодаў навучан...» 287180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{c|{{larger|'''Навучаньне грамаце без лемантара.}}}} <center>(''Вобразна-моторны мэтод'').</center> {{gap|2.5em}}Досьледы над псыхо-фізычнымі процэсамі чытаньня і вывады з гэтых досьледаў даюць нам пэўную мерку, катораю і можна карыстацца пры ацэнцы як самых мэтодаў навучаньня грамаце, так і тых лемантароў, па каторых вядзецца гэтае навучаньне. Разглядаючы лемантары з пункту погляду даных псыхо-фізыолёгіі чытаньня, мы павінны зьвярнуць увагу на шрыфт, разьмеркаваньне літар і слоў у лемантары і на характар тэксту чытаньня.</br> {{gap|2.5em}}Шрыфт павінен быць буйны, чоткі, выразны і на першых часох, на першых старонках лемантара не павінна быць награмаджэньня рознастайных шрыфтоў, бо гэтая рознастайнасьць шрыфтоў б‘е ў вочы, не пазваляе з патрэбнаю ўвагаю спыніцца на літарах і словах. Каб вока дзіцяці з большаю ўвагаю магло прыглядацца да слоў, не павінна быць і рысункаў. Рысунак павінен быць, як рэзультат прачытанага слова, і ня трэба выкарыстоўваць яго, як падказ для чытаньня.</br> {{gap|2.5em}}Словы павінны быць надрукованы цалком, без падзелу на склады, каб прывучыць вока схватваць яго, як адно цэлае; пры гэтым словы павінны разьмяркоўвацца па горызонтальнай лініі. Словы трэба браць у злучэньнях, аб‘яднаных па сэнсе. Не адпавядаюць свайму назначэньню і тыя лемантары, каторыя даюць многа слоў у слупкох, бо такое разьмеркаваньне не дапамагае стварэньню належнага, „поля чытаньня“.</br> {{gap|2.5em}}Такім чынам, вельмі трудна злажыць такі лемантар, каторы адпавядаў-бы ўсім трэбаваньням даных экспэрымэнтальнай псыхолёгіі і адпавядаў бы індывідуальным запатрабаваньням вучняў і асаблівасьцям, тым ці іншым мясцовым умовам.</br> {{gap|2.5em}}Вось чаму ў пэдагогічнай літаратуры апошніх часоў пачынае заметней выяўляцца ідэя навучаньня грамаце без лемантара.</br> {{gap|2.5em}}Ідэя навучаньня грамаце без лемантара ня ёсьць новая ідэя. Яе ведае заходня-эўропэйская школа, ведае яе і расійская школа. Гэтая ідэя выявілася ў пэўнай меры ў формах карыстаньня табліцамі элемэнтаў мовы і слоў, у форме ўжываньня перакіднога альфабэту для складаньня слоў самымі вучнямі. Болей-жа вядомай і болей популярнай сталася яна ў сувязі з працоўным мэтодам. У імкненьні ствараць словы, як матэрыял для навучаньня грамаце, самымі вучнямі, у стварэньні раздробленага альфабэту рукамі тых жа вучняў, у ілюстраваньні дзецьмі-ж створаных і прачытаных слоў справядліва ўгледзелі прынцыпы працоўнага мэтоду.</br> {{gap|2.5em}}Староньнікі безьлемантарнага навучаньня грамаце ўхіляюць лемантар і ў больш глыбокім сэнсе.</br> {{gap|2.5em}}„Да чытаньня ў сапраўдным значэньні гэтага слова“, кажа аўтар мэтодычнага ўказаньня „Жывыя гукі“ Шапашнікаў, „мы прыступаем толькі тады, калі ўжо дзеці ўмеюць чытаць і калі далейшая задача чытаньня ёсьць выпрацаваньне тэхнікі, выпрацаваньне тыпу чытаньня<noinclude></noinclude> guaok0bv59eistilrj5uankynjsjftm 104 123778 287182 2026-05-21T07:24:17Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «дарослых граматных. Самы-ж альфабэт, або абстрагаваньне гукаў мовы, дзеці ўсвойваюць не ў парадку чытаньня, а ў парадку вядзеньня гукавага аналізу мовы — спосабам запісваньня, з першых-жа момантаў навучаньня, сваіх мысьляй, уражаньняў, перажываньняў. ''...» 287182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>дарослых граматных. Самы-ж альфабэт, або абстрагаваньне гукаў мовы, дзеці ўсвойваюць не ў парадку чытаньня, а ў парадку вядзеньня гукавага аналізу мовы — спосабам запісваньня, з першых-жа момантаў навучаньня, сваіх мысьляй, уражаньняў, перажываньняў. ''Наўперад абстрагаваньне гукаў, а потым чытаньне'', — такая ў нас залежнасьць гэтых момантаў“.</br> {{gap|2.5em}}У „кароткім абаснаваньні“ свайго мэтоду Шапашнікаў робіць агляд гукавых мэтодаў навучаньня грамаце, адзначае ўсю труднасьць, усю бясплоднасьць прыёмаў гуказьліцьця і прыходзіць да вываду, што больш ста гадоў вынаходзяцца ўсё новыя і новыя „спосабы зьліцьця“, а ў выніку найгоршая форма літара-складальнага мэтоду. „Ці не пара“, кажа ён, „пакінуць надзею на гэтыя спосабы зьліцьця? Ці не пара прызнаць, што задача ня можа быць больш-менш памяркоўна разьвязана ў названым кірунку, бо і зьліваць няма чаго. І даныя навуковай фонэтыкі і безрэзультатнасьць больш як стогодняй практыкі даволі праконана гаворыць за гэта“. Але-ж і гукавыя, чыста сынтэтычныя мэтоды, свае мэты ўсё-ж дасягаюць? „Так, дасягаюць, але гэта вельмі доўгі, вельмі трудны, часта балючы процэс усвойваньня граматы“. Чытаць дзіця пачне толькі тады, калі „ў яго сьвядомасьці ўстановіцца злучнасьць паміж літарамі і іх сапраўднымі гукавымі і мова-рухавымі значэньнямі“. А да тога часу, покі гэтай злучнасьці няма, ідзе „толькі падгатоўчы ''процэс абстрагаваньня гукаў жывой мовы''. Процэс гэты, у залежнасьці ад мэтоду, можа адбывацца розна: цяжка, балюча па аднаму, натуральна, лёгка па другому. Але абмінуць яго нельга: чытаць можна тады, калі абстрагаваны жывыя гукі гаворкі. Другога шляху няма“.</br> {{gap|2.5em}}Але літара — знак для гуку, і яго асобна вымавіць нельга: у слове, у жывой мове ён выяўляе іншую акустычную і моторную зьяву. Дзеля гэтага і выдзяліць, асэньсіць, пазнаць, абстрагаваць гэтую зьяву можна толькі ў руху: яна жывая часьць жывой гутаркі. А з гэтага выплывае, што просты шлях для абстрагаваньня гукаў, а значыць і для чытаньня, як „зьліцьця“, гэта — аналіз.</br> {{gap|2.5em}}Выявіўшы і заснаваўшы аналітычны грунт мэтоду, Шапашнікаў пераходзіць да яго практычнага ўжываньня.</br> {{gap|2.5em}}1. Мы выходзім ад жывой гаворкі, ад разуменьняў, вобразаў і йдзем да выражэньня іх у графічнай форме. Дзеля гэтага лемантар, як кніжку, як тыя гатовыя словы, каторыя падлягаюць прачытаньню, мы прынцыпова адмаўляем.</br> {{gap|2.5em}}2. Усякі раз, калі выдзяляецца той ці іншы гук, ён замацоўваецца адпаведнаю яму літараю. Такім парадкам, на дапамогу слухавым успрыманьням дадаюцца зрокавыя і рухавыя. Вучань ня проста раскладае словы на гукі, а тут-жа выказвае яго ў літарах, ён піша, ён заўсёды з карандашом у руках. Гэтае з першых-жа часоў навучаньне пісьма слоў, запісваньне цэлых сказаў і цэлых расказаў выклікае ў дзяцей зацікаўленасьць гукамі, як зьявамі, каторыя могуць пад яго карандашом у той-жа час прыняць графічную форму. Стала быць, процэс<noinclude></noinclude> as39kg0t0i29392x67p7ii8808emtm8 104 123779 287183 2026-05-21T07:28:04Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «ці толькі актыў — усе Сівалапы прыгатаваны да гэтага і чакаюць гэтага. Не пайсьці ім насустрэчу, значыць загубіць усё. Разумееш, Карызна? {{Водступ|2|em}}Спакойны цьвёрды Зелянюкоў тон яшчэ больш раздражніў Карызну. Ён яшчэ раз з тэй-жа рэзкасьцю пераказа...» 287183 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>ці толькі актыў — усе Сівалапы прыгатаваны да гэтага і чакаюць гэтага. Не пайсьці ім насустрэчу, значыць загубіць усё. Разумееш, Карызна? {{Водступ|2|em}}Спакойны цьвёрды Зелянюкоў тон яшчэ больш раздражніў Карызну. Ён яшчэ раз з тэй-жа рэзкасьцю пераказаў: {{Водступ|2|em}}— Я гэтага не дапушчу. Гэта зрыў усяе нашае працы. {{Водступ|2|em}}Зёлянюк спакойна глядзеў на яго і ўсьміхаўся. {{Водступ|2|em}}— Ты, Карызна, гаворыш не таму, што ўпэўнены ў гэтым. Цябе кіруе пустая амбіцыя. {{Водступ|2|em}}Гэтыя словы канцом разьлютавалі Карызну. З момант ён стаяў моўчкі, бо ня здольны быў вымавіць слова ад хваляваньія, толькі блішчэў на Зелянюка шалёна распаленымі вачмі. Адылі напружанаю патугаю волі здушыў свой шал і цяжка, ледзьве стрымліваючы ціхасьць у голасе, праказаў: {{Водступ|2|em}}— Я таксама адказваю і за свае словы і за свае ўчынкі. Я сваю думку сказаў. {{Водступ|2|em}}У {{Абмылка|Зенянюка|Зелянюка}} зьбегла з твару ўсьмешка, і тонкія вусны яго задрыжэлі. {{Водступ|2|em}}— Але-ж твая думка гэта яшчэ ня думка ўсяе організацыі? {{Водступ|2|em}}— Мы паставім гэта пытаньне на ячэйцы. {{Водступ|2|em}}І Карызна дэмонстрацыйна адвярнуўся ў другі бок, паказваючы, што на гэтым гутарка скончана. {{Водступ|2|em}}Гэта быў першы выпадак адкрытай сутычкі Карызны з Зелянюком, і ўсе, хто быў тут, зразумелі, што гэта толькі пачатак. {{Водступ|2|em}}Як Зелянюк з сваімі хлопцамі пайшоў з сельсавету, Пацяроб зайшоўся ад сьмеху. {{Водступ|2|em}}— Як ты яго, Сымоне… а-ха-ха… Во, маладзец!.. Во, гэта так… ха-ха-ха-ха!.. {{Водступ|2|em}}Ягоны сьмех, у якім ён віртуозна злучаў тонкі беспарадны віск з адчайным басовым грукатам, заражаў ужо аднэй сваёй дзівоснай музыкай, і Карызна мімаволі ўсьміхнуўся. Нібы выпраўдваючы сябе, ён прабурчэў: {{Водступ|2|em}}— Яго ня стрымаўшы, дык няма ведама чаго тут наробіць. Занадта незалежна адчувае сябе. {{Водступ|2|em}}Пацяроб зморшчыў твар у безнадзейна горкую міну. {{Водступ|2|em}}— Што яму адыходзіць! Ён адбыў тут сваё, дый пырх, паляцеў, а мне з табой, любачка, сядзі ды кукуй. Ведама, блазьнюк, што ты ад яго хочаш… {{Водступ|2|em}}Гэты інцыдэнт пакінуў быў у Карызны бядзёрае ўзрушэньне. Ён ані ня каяўся ў сваім учынку — ён нават здаволены быў, што мае магчымасьць даць адкрыты бой Зелянюку, да якога здаўна ўжо адчуваў глухую варожасьць. І прадчуваньне гэтага бою ўзьнімала ў нутры ў яго вострую нецярплівасьць, узбурала ўсе яго сілы непакойнай энергіяй. Ён быў загадзя пэўны ў сваёй перамозе і таму бадай зусім ня ўглыбляўся ў сэнс справы, якую разьвязаў такім пасьпешным, чыста афэктыўным спосабам. Як гэта ні дзіўна, але ў гэты момант самая справа менш за ўсё займала ягоную ўвагу.<noinclude></noinclude> p1wzkefqr4qzy7aopakn1xslrk47m8k 104 123780 287184 2026-05-21T07:36:36Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «абстрагаваньня гукаў праходзіць тут цераз процэс пісьма, зьліваецца з ім.</br> {{gap|2.5em}}„Гэта мысьль“, зазначае Шапашнікаў, „у гісторыі разьвіцьця мэтодаў навучаньня грамаце мела месца. Назавем хоць-бы мэтод „пісьма-чытаньня“. Але ідэя яго ніколі ня бы...» 287184 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>абстрагаваньня гукаў праходзіць тут цераз процэс пісьма, зьліваецца з ім.</br> {{gap|2.5em}}„Гэта мысьль“, зазначае Шапашнікаў, „у гісторыі разьвіцьця мэтодаў навучаньня грамаце мела месца. Назавем хоць-бы мэтод „пісьма-чытаньня“. Але ідэя яго ніколі ня была выказана ў поўнай меры ясна, i „пісьмо-чытаньне“ вельмі скора абярнулася ў злучэньне „пісьма з чытаньнем“, у каторым ня знойдзеце ўжо задачы абстрагаваньня гукаў у процэсе пісьма. Адна з прычын таму — труднасьць рукапіснага шрыфту. Праўда, рукапіснае пісьмо — труднае мастацтва, і яно, як баласт, цягнула мэтод наніз. Злучыць, уроўнаважыць пры такіх умовах пісьмо і чытаньне не ўдалося, і мэтод прапаў.</br> {{gap|2.5em}}У мэтах лепшага асьвятленьня пытаньня, чаму прапаў мэтод пісьма-чытаньня, аўтар жывых гукаў адзначае яшчэ адну абставіну.</br> {{gap|2.5em}}„Палажэньне, што, хто ўмее пісаць, той умее і чытаць, сталі талкаваць у сэнсе: што вучань напіша, тое ён здолее прачытаць. А як практыка паказвала іншае, то прыходзілася брацца або за мукі зьліцьця, як дадатак да мэтоду, або за адсутнасьцю чаканага эфэкту, касаваць мэтод цалком“.</br> {{gap|2.5em}}„Процэс абстрагаваньня гукаў праходзіць ня так борзда, выдзяліць гук ня значыць яшчэ абстрагаваць яго, а дзеля гэтага і бачым, у чым заключаецца тут памылка. Праўда, мы ня ведаем, сколькі-ж разоў і ў якіх-жа злучэньнях павінен быць выдзелен гук, каб дзіця ўсьведаміла і слухавым і мускульна-ошчупным успрыяцьцем, але мы добра ведаем, што бяз гэтага дзіця ня будзе чытаць. Аналізуйце, пішэце, не тарапецеся, вычакайце, і дзіцёнак адразу пачне чытаць, без практыкаваньня ў зьліцьці. І так, па нашым мэтодзе дзіцёнку ня будзе дана кніга для чытаньня да таго часу, покі ў процэсе пісьма ня будзе скончан процэс абстрагаваньня гукаў. Усякае чытаньне да гэтага моманту будзе абходным, балючым, „нягодным сродкам“ дасягненьня таго-ж самага выніку“.</br> {{gap|2.5em}}3. Але пісьмо — процэс трудны. Каб не ацяжарваць пісьмом процэсу гукавага аналізу, няможна браць звычайнае рукапіснае пісьмо: трэба карыстацца друкарскім шрыфтом, як болей лёгкім і простым. Праўда, у пэдагогічнай літаратуры выказваліся проціў карыстаньня друкарскім шрыфтом, як спосабам пісьма, бо ўжываньне гэтага шрыфту псуе характар рукі вучняў. „Мы зусім нязгодны з гэтым,“ кажа Шапашнікаў: „бо калі быць паступовым, то прыдзецца і ўсякае рысаваньне выкінуць, покі дзеці не навучацца пісаць. А між тым усе мы добра ведаем, як рысаваньне разьвівае руку дзіцёнка“. Далей ён пасылаецца на сваю практыку, што ўжываньне друкаванага шрыфту ніколечкі ня псуе характару рукі вучняў, і цэлы род асоб сьвядома ўводзяць у школу карыстаньне друкарскім шрыфтом (Міраносіцкі, Салаўёва, Сокалаў, Тумім).</br> {{gap|2.5em}}„Такім чынам, уводзячы друкаваны шрыфт, мы да мінімуму палягчаем дзецям самы процэс пісьма і тым самым амаль усю ўвагу іх пераносім выключна на самы аналіз. Наша практыка паказала, што пасьля<noinclude></noinclude> lexoqd89t1lbjigz0q6hs474kvddp7d 104 123781 287196 2026-05-21T08:11:45Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «першага месяца навучаньня, дзеці пасьпявалі за лекцыю ў 45 мінут напісаць каля 30 слоў, што дасьць цэлы нявялічкі расказік“.</br> {{gap|2.5em}}4. З першых дзён заняцьцяў, выказваючы мову ў графічных формах, карыстаюцца сымболямі дваякага роду: рысункамі прадмета...» 287196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>першага месяца навучаньня, дзеці пасьпявалі за лекцыю ў 45 мінут напісаць каля 30 слоў, што дасьць цэлы нявялічкі расказік“.</br> {{gap|2.5em}}4. З першых дзён заняцьцяў, выказваючы мову ў графічных формах, карыстаюцца сымболямі дваякага роду: рысункамі прадметаў — яны замяняюць патрэбныя словы, і рысачкамі, таксама як знакамі слоў.</br> {{gap|2.5em}}Аб значэньні рысункаў, што замяняюць словы, гаварыць ня прыходзіцца: яно ўсім вядома. Што-ж датыкаецца рысачак, то, зразумела, гэта сухія сымболі, але пастаўленыя радам са словамі-рысункамі, яны значна ажываюць: сюжэт запісанага расказу ўсплывае адразу, без натужаньня.</br> {{gap|2.5em}}Гэтыя знакі-гіерогліфы дапамагаюць на першай-жа лекцыі запісваць цэлыя сказы, цэлыя расказы, і дзеці вельмі наглядна і лёгка разумеюць грамату, як сродак выказваньня сваіх мысьляй і ўражаньняў, як сродак для перадачы іх другому.</br> {{gap|2.5em}}5. Падганяць штучна, выклікаць момант, калі дзеці пачнуць чытаць, ня трэба: усё прыдзе ў свой час. Але паскорыць гэты процэс можна такімі прыёмамі.</br> {{gap|2.5em}}А) Кожнае напісанае слова, кожны склад дзеці тут-жа чытаюць і пры тым два разы: на дошцы, у настаўніка і ў сваіх сшытках. Разумеецца, гэтае чытаньне асаблівае: вучань ведае, што ён напісаў і чытае лёгка адразу. Таксама лёгка „чытае“ ён расказы, што пазіраюць на яго з жывых вобразаў малюнкаў. Гэтыя малюнкі-вобразы даюць яму даволі надзейны ключ для такога чытаньня. Але ня трэба даваць вучню чытаць такія словы, каторыя могуць выклікаць ў яго няпэўнасьць. Урэшце ён можа паказваць адно слова, а казаць другое, што будзе зьнішчаць злучнасьць паміж гукавымі зьявамі і літарамі. „Чытаць“ у нашым сэнсе“, заўважае Шапашнікаў, „можна і трэба толькі па сьвежых сьлядох пісьма“.</br> {{gap|2.5em}}Кожнае напісанае дзецьмі слова зараз-жа прымацоўваецца да сьцяны ў адпаведным яму слупку. Пасьля некалькіх знаёмых ужо дзецям літар набіраюцца слупкі картак-слоў, на ''А: ay, ах;'' на ''У: ух, уа;'' на ''О: ох, хо;'' на ''М: му, муха, мама, мох;'' на ''С: Сом, сама, саха''. Дзецям даецца задача: найці тое ці іншае слова. Дзеці шукаюць адпаведны слупок, шукаюць, прыглядаюцца, паўтараюць слова і знаходзяць.</br> {{gap|2.5em}}Б) На першых часох навучаньня практыкуецца яшчэ і такі спосаб. У выніку пісьма слоў — ''сіта, сом, сук, сама, сохі'' пішуцца на вузкай палосцы паперы склады — ''со, сі, са, су''. Даецца задачка: найдзеце першы склад, пачатак слова „''coxі''.“ Дзеці праглядаюць слупок слоў на ''с: со, сі, су, са'', знаходзяць патрэбны склад і кажуць — ''со-хі''. Такім парадкам і тут дзеці йдуць ад аналізу, выдзяляючы наўперад з данага слова яго пачатак, раскладаючы яго на гукі, і ўжо потым шукаюць, дзе гэтыя гукі-літары.</br> {{gap|2.5em}}В) Асабліва рэкомэндуецца такое дапаможнае практыкаваньне.</br> {{gap|2.5em}}Пішацца ня ўсё слова, а толькі першыя склады, прычым замест недапісанай часьці слова ставіцца рыска. Такім парадкам, словы: ''машына, мора, міска, муха, сані, сойка, сіта, сучок'' прымуць такі выгляд,<noinclude></noinclude> l0q3aycs7vpj6ub5d0acluv12qama77 104 123782 287207 2026-05-21T08:37:59Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{|style="margin:auto" |Ма—(шына)</br>Mo—(pa)</br>Мі—(ска)</br>My—(xa)</br>Са—(ні)</br>Со—(йка)</br>Сі—(та)</br>Су—(чок) |} {{gap|2.5em}}„У гэтым выпадку закон аналёгіі ставіцца ў найлепшыя ўмовы: шлях — ад вобразу да слова“. {{gap|2.5em}}Дзеці тут-жа, па сьвежых сьлядох і чытаюць, праўдзівей, н...» 287207 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{|style="margin:auto" |Ма—(шына)</br>Mo—(pa)</br>Мі—(ска)</br>My—(xa)</br>Са—(ні)</br>Со—(йка)</br>Сі—(та)</br>Су—(чок) |} {{gap|2.5em}}„У гэтым выпадку закон аналёгіі ставіцца ў найлепшыя ўмовы: шлях — ад вобразу да слова“. {{gap|2.5em}}Дзеці тут-жа, па сьвежых сьлядох і чытаюць, праўдзівей, называюць той склад, каторы толькі што пісалі, дадаючы рэшту слова. Такія практыкаваньні дапамагаюць запамінаньню складоў, як асобных зрокавых вобразаў. {{gap|2.5em}}У тых-жа мэтах падагнаць чытаньне ўводзіцца яшчэ цэлы рад гулень-практыкаваньняў для чытаньня складоў і цэлых слоў (на планцы выстаўляюцца ў беспарадку, на аддзельных лісткох, склады для некалькіх слоў, напр., для слоў муха, рука, саха вада і даецца задача: „Хто нойдзе склады для слова ''муха''?“ Такія-ж гульні вядуцца і над цэлымі словамі. {{gap|2.5em}}6. Болей трудна даецца дзецям выдзяленьне галосных. Калі-ж галосныя ў слове вызначаны, зычныя выдзяляюцца лёгка. Сярод галосных ёсьць чатыры гукі, каторыя маюць яснае выражэньне ў надворных органах нашай мовы. Гэтыя галосныя: ''А'' — рот шырока адкрыт, ''У'' — губы вельмі заметна высунуты ўперад: ''О'' — губы скруглены і ''І'' — губы расьцягнуты — як бы для сьмеху. І калі гавораць па складох выразна артыкулюючы, гэтыя галосныя ясна відаць на губах. Прымаючы пад увагу характар гэтых гукаў, на іх, галоўным чынам, дзеці і навучаюцца чытаць. Настаўнік піша слова — ''сіта'' і чытае яго па складох. Устанаўліваецца, што ў гэтым слове ёсьць ''І'' і ''А''. Пішацца першы склад. Настаўнік пытае ў дзяцей: „Глядзеце на мой рот, які тут лёгкі гук?“ З чатырох добра вядомых дзецям палажэньняў рота яны бачаць ''І''. Трэба выдзяліць ''С''. Дзеля гэтага карыстаюцца такім прыёмам: „Прыгатуйцеся сказаць склад і, як толькі я махну рукой, вы яго вымаўляйце“. Рука настаўніка падымаецца, а дзеці кажуць — ''сссь''… „Якую-ж першаю літару напішам?— ''Сь''. „Цяпер пішэце першы склад.“ Дзеці пішуць у сшытках, а настаўнік на дошцы — ''Сі''. — Чытайце! Настаўнік паказвае паказкаю на дошцы, а дзеці чытаюць хорам — ''Сі''. Астаецца склад ''ТА''. — Глядзеце на мае губы… У гэтым складзе які лёгкі гук? — ''А''. — Прыгатуйцеся сказаць склад. Дзеці гатуюцца, упіраюць у зубы язык, затрымліваюць дыханьне, борзда выпускаюць яго. — Што ў вас вышла? — ТА. — Напішэце. Затым чытаецца ўсё слова— ''СІТА. {{gap|2.5em}}7. Звычайна ў лемантарох гук і адкладаецца да сярэдзіны заняцьцяў па навучаньні грамаце. Такі парадак стварае пэўныя труднасьці: дзецям доўгі час прыходзіцца мець справу з зычнымі цьвёрдымі і ў сьвядомасьці дзяцей такія літары, як ''Л, С, Н'', {{перанос пачатак|прадстаўляюц|ца}}<noinclude></noinclude> 90dxq7e95vbrivtvu2y55llwdyylzo8 104 123783 287214 2026-05-21T08:49:04Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|прадстаўляюц|ца}}, як зацьвярдзелыя, а пры пераходзе да іх памякчэньня ствараецца труднасьць для зьліцьця складоў з гэтымі гукамі. Для стварэньня мяккіх ''нь, сь, ль'', язык выгібаецца і сярэдняю сваёю часткаю падходзіць к нёбу, тады як з за...» 287214 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|прадстаўляюц|ца}}, як зацьвярдзелыя, а пры пераходзе да іх памякчэньня ствараецца труднасьць для зьліцьця складоў з гэтымі гукамі. Для стварэньня мяккіх ''нь, сь, ль'', язык выгібаецца і сярэдняю сваёю часткаю падходзіць к нёбу, тады як з зацьвярдзелымі гукамі ''Л, С, Н'' вельмі стала асоцыруецца яго простае палажэньне, і, убачыўшы склад ''лі'', вучань будзе вымаўляць ''л‘-і. {{gap|2.5em}}8. Дасягаючы поўнай сваёй мэты, мэтод навучаньня грамаце, як казаў яшчэ Вушынскі, павінен даваць матэрыял для самадзеяльнасьці дзяцей, бязупынку разьвіваць памяць, увагу і розум дзіцяці. „Ня можна“, кажа ён, „звужваць свой абавязак да вывучкі дзяцей грамаце“. Тое самае кажа і Лай, выяўляючы задачу першага году навучаньня. На першым годзе вучэньня цэнтр цяжкасьці павінен ляжаць ня ў формальным выкладаньні чытаньня, пісьма і лічэньня, але ў рачаістым або так званым наглядным навучаньні“. {{gap|2.5em}}На практыцы-ж вельмі часта назіраецца іншае: тое, што павінна стаць, як вынік усяе работы з клясаю, робіцца самаздавольваючаю мэтаю. Ненормальнасьць гэтага адчувалася многімі, і, напр., аўтар пашыранага лемантара са слупкамі па падабенстве, Флёраў, раіць у час прахаджэньня лемантара весьці асобна розныя заняцьці агульна- асьветнага характару і, такім парадкам, падкрэсьлівае адарванасьць навучаньня грамаце ад гэтых асьветных заняцьцяў. Да практыкаваньняў гэтага парадку ён адносіць размовы пры разглядзе рысункаў і прадметаў, расказы настаўніка, чытаньне апавяданьняў, вершаў і інш. Усё гэта вельмі добра, але яшчэ было-б лепш, каб усё гэта органічна зьвязвалася, выплывала з самога мэтоду навучаньня. {{gap|2.5em}}Пры безьлемантарным навучаньні грамаце матэрыял гэты няўхільна павінен выходзіць, наўперад радзіцца ў сьвядомасьці дзяцей, прайсьці пэўны стан творчага разьвіцьця, прыняць пэўную слоўную форму і ўрэшце выказацца ў тых ці іншых графічных сымболях. І калі з гэтага пункту разглядаць першыя лекцыі навучаньня грамаце без лемантара, то ў іх адразу заўважваецца перавага над другімі мэтодамі. Формальная мэта першых лекцый — азнаёміцца з падзелам мовы на словы. Але гэтая работа выліваецца ў форму пісаньня дзецьмі сваіх складанак, сваіх расказаў, пераходзіць у лекцыю разьвіцьця мовы ў шырокім сэнсе гэтага слова. Запісаўшы расказ, дзеці, кіруючыся паказам вобразаў-рысункаў, чытаюць яго і пры тым так-жа выразна, як выразна чытаецца матэрыял, каторы ўжо прашоў праз сьвядомасьць чытальніка. {{gap|2.5em}}Выходзячы кожны раз з размовы, расказу, з чытаньня і інш. г. зн. з усяго таго, што сапраўды можна назваць асьветнымі заняцьцямі, самыя гэтыя заняцьці органічна зьліваюцца з мэтодам навучаньня. {{gap|2.5em}}9. Выклікаючы ў дзяцей жаданьне выявіць у вуснай і графічнай форме свае мысьлі, можна з дзяцьмі пачынаць пісаць пісьмы. На першых часох, калі пройдзен невялікі лік літар, пісаньне пісем замяняецца такімі практыкаваньнямі. На кляснай дошцы вывешваюцца ўсе рысункі, назвы каторых дзеці ўжо ўмеюць пісаць. Даюцца задачы:<noinclude></noinclude> sypxplotaf13intt1obru053mh9qi5s 104 123784 287215 2026-05-21T09:07:29Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «запісаць, што найбольш падабаецца, запісаць прадметы, каторыя маюцца дома, на вуліцы, у школе, запісаць жывыя прадметы, няжывыя. {{gap|2.5em}}10. „Калі-ж па нашым мэтодзе можна прыступіць да чытаньня таго, што ня было папярэдня напісана дзецьмі, да чытаньня нез...» 287215 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>запісаць, што найбольш падабаецца, запісаць прадметы, каторыя маюцца дома, на вуліцы, у школе, запісаць жывыя прадметы, няжывыя. {{gap|2.5em}}10. „Калі-ж па нашым мэтодзе можна прыступіць да чытаньня таго, што ня было папярэдня напісана дзецьмі, да чытаньня незнаёмага тэксту?“ пытае Шапашнікаў і адказвае: {{gap|2.5em}}„Перш за ўсё адзначым, што ў нас у 21 вучэбны дзень у днеўніку адмечана: „Ітак, усе дзеці пачалі чытаць“. Да гэтага-ж часу яны, бачачы незнаёмае слова або склад, не прабавалі чытаць: чыталі толькі вядомае, знаёмае, часьцей па сьвежых сьлядох пісьма, або карысталіся ключом вобразаў-рысункаў. Чытаюць яны па складох, як і мы чытаем, незнаёмыя словы, але бяз усякага натужэньня, тыповага пры муках зьліцьця, без малейшага намёку на гукаскладаньне. Але толькі гэтак і магло быць. Да гэтага часу дзеці прашлі літары: ''А, У, І, Х, М, С, Ш, К, Р. {{gap|2.5em}}Але не цяпер яшчэ час чытаньня. Пры сьпешнасьці можна апыніцца перад патрэбаю зьліцьця. І наогул наша шчырая дарада настаўнікам: калі зараза складаньня занеслася ў школу, то па якім мэтодзе вы ні вучылі-б грамаце, кіньце чытаньне, кіньце лемантар — для яго не настаў яшчэ час, — а займайцеся пісаньнем; пішэце, і вашы дзеці многа скарэй і лягчэй пачнуць чытаць, чым тады, калі вы ўвесь час будзеце мучыць іх зьліцьцём гукаў адразу, адным духам. Дзяцей трэба зацікавіць пісьмом „з галавы“, і ў гэтых справах рысункі заўсёды могуць дапамагчы. І калі хочаце скарэй зжыць нудны тэрмін літараскладаньня, „каравага“ чытаньня, то ўжывайце, прымеце хоць на кароткі час друкаваны шрыфт. Такія лекцыі пісьма будуць болей, чым лекцыямі чытаньня, і пры тым лекцыямі дзіцячай творчасьці, ажыўленьня і пастаяннага посьпеху. А ў рэзультаце дзеці пачнуць лёгка і вольна „зьліваць“, бо ў процэсе пісьма яны абстрагавалі гукі“. {{gap|2.5em}}Сапраўднае чытаньне пачалося ў канцы прахаджэньня альфабэту. На працягу 40 мінут прачытвалі 2-3 старонкі.</br> {{gap|2.5em}}У заключэньне даецца схэма лекцыі граматы.</br> {{gap|2.5em}}Мэта лекцыі — гук і літара ''Л.</br> {{gap|2.5em}}(Лекцыя разьлічаецца не на адну гадзіну).</br> {{gap|2.5em}}На кляснай дошцы вывешваюцца рысункі: ''ліса, лук, шалаш, лілія, ліпа, лапа.</br> {{gap|2.5em}}2. Размова аб нарысованых прадметах.</br> {{gap|2.5em}}3. Выяўленьне новага гуку ''(Л).</br> {{gap|2.5em}}4. Пісьмо новай літары.</br> {{gap|2.5em}}5. Рысаваньне новых прадметаў з літараю ''Л.</br> {{gap|2.5em}}6. Пісьмо новых назваў прынесеных настаўнікам рысункаў.</br> {{gap|2.5em}}Пісьму можна прыдаць форму задачы — выбраць наўперад жывыя прадметы або прадметы з тэю ці іншаю літараю.</br> {{gap|2.5em}}7. Разьмеркаваньне слоў па адпаведных групах.</br> {{gap|2.5em}}8. Пісьмо з дзецьмі — настаўнік на дошцы, дзеці — у сваіх сшытках.</br><noinclude></noinclude> d9g11rf9a0bp6r8g0ptjcxxq1ltv16c 104 123785 287216 2026-05-21T09:08:09Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 287216 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude></br> {{gap|2.5em}} Параўнальна багаты матэрыял прапануецца толькі для магчымасьці выбару, а не для скарыстаньня яго цалком. Падход да пісьма простых расказікаў можа быць вельмі розна стайны: размова, расказваньне настаўнікам, расказы дзяцей, чытаньне загадзя падабранага твору, усё залежыць ад творчасьці настаўніка Пры ўстанаўленьні тэксту ўсяго расказу або асобнага сказу, тое ці іншае слова яго, калі ў ім будзе яшчэ невядомая дзецям літара, адхіляецца з тым ці іншым мотываваньнем. Але вельмі важна злажыць тэкст пры ўдзеле самых дзяцей. Пасьля кожнай новай літары павінна выясьняцца, чыё імя, чыя фамілія можа быць цяпер напісана, і дзеці з цікавасьцю чакаюць свае чаргі. „Метод наш", кажа у заключэньне Шапашнікаў, праводзіць абстрагаваньне гукаў праз аналіз у процэсе пісьма. Дзеля гэтага, кажучы каротка, нашы вучні пры чытаньні выходзяць ад тых гукаў, каторыя выяўляліся для іх, як рэзультат назіраньня над жывою гутаркаю. Стала быць, усякі назоў гуку для іх ня мае значэньня: гэта будзе назва і толькі. Няхай даюцца назвы: „эль", „ле", "лы", "л", "ль", — усё роўна. Назоў робіцца небясьпечным толькі тады, калі ў ім бачаць, чысты* гук, той іменна гук, каторы нібы ёсьць у гутарцы ў розных злучэньнях". важнага Навучаньне пісьму ставіцца ў самую цесную сувязь з практы каваньнямі ў рысаваньні. Пры навучаньні-ж грамаце ўжываецца друкаваны шрыфт. Такім парадкам, рукапіснае пісьмо йдзе пазьней навучаньня чытаньню. Навучаньне грамаце па гукавым мэтодзе чытаньня-пісьма. Навучаньне грамаце вымагае пэўнага і паступовага парадку грунтоўнасьці ў практыкаваньнях. Нават малазначнае ўпушчэньне няправільнасьць або простая няўважлівасьць могуць мець непажаданыя вынікі, і толькі агульная сумесная работа ўсяе клясы забясьпечвае посьпех навучаньня грамаце. Дзеля гэтага парадак навучаньня грамаце. разьмеркаваньне практыкаваньняў і ўсіх дапаможных заняцьцяў маюць значэньне. Навучаньне пачынаецца ня зразу з літар, дзеля чаго загадзя вядуцца папярэднія заняцьці, практыкаваньні. А гэтыя папярэднія заняцьці ў сваю чаргу вядуцца ня з першага дня навучаньня: дзецям трэба яшчэ аглядзецца, азнаёміцца са школаю, каторая мае для іх цікавасьць навіны. Дзеля гэтага да пачатку папярэдніх заняцьцяў ідуць так званыя ўступныя лекцыі. Такім чынам трэба разгледзець: 1. Уступныя заняцьці. 2. Папярэднія практыкаваньні. 3. Заняцьці па навучаньні грамаце.<noinclude></noinclude> hq5rj2israrbkzf59dxudwmfhgelqfd